¶ Tractatus de apparitionibus animarum poſt exitum eaꝝ a corporibꝰ. et de earundem receptaculis. editꝰ in erdfordia ab excellentiſſimo viro Iacobo de Cluſa ordinis cartuſiēſis. ſacre pagine profeſſore doctiſſimo Ogamꝰ vos ne terreamini per ſpiritū. Verba ſunt apoſtolica. ad plebē theſſalonicā miſſa. in epiſtola ſcd̓a capitulo ſcd̓o. eandem ꝯſolantia ne terrore cōcuteret̉ propter ꝑſecutiones. arbitrans quaſi tunc inſtaret dies iudicii proxime futura. vt patet ex ſequentibꝰ verbis eiuſdem capituli. vbi apoſto lus p̄dicit ei prius ventuꝝ filiū ꝑditionis. quē nos an tichriſtū dicimꝰ. et eius fallaciā in ſignis mendacibus Que verba non abſurde ſumi poſſunt ad propoſitū no ſtrum Fateor em̄ ꝑuitateꝫ meā ſepe mite a multis pul ſatā quid opinarer de apꝑitionibꝰ quorundā ſpirituū ī qͥbuſdā monaſteriis. cimiteriis. eccleſiis. ſiue domibꝰ qͥ qn̄qꝫ n̄ ſine moleſtatōe ac turbatōe terribili ſe oſtentat. lapillos ollas ſiue alias res proiiciētes. menſas et ſcāna ſubuertētes Intm̄ quoqꝫ hec turbatiua exercēt vt etiā habitatores cogant̉ fugere et habitatōes ſolē nes deſerere n̄ ſine magno dāno. De quo certā me fateor habere noticiā imo et cōpaſſionem cū eiſdem. et licet oratōnes facte fuerint et aliqua cerimonialia ſer uata nō tam̄ ceſſauit illa inquietudo. Quid igitur de hoc poſſit tarditas mea ī hac obſcura materia videre prout deus donare dignabit̉ poſcentibꝰ non negabo manifeſtare. nō p̄ſcribens in his certius et verius ſen tientibus. proteſtatione ſolenni in ſcolis theologicis fieri conſueta. per me crebrius repetita. ſemꝑ ſalua et p̄miſſa. Nec inutile michi ꝑſuadere videor aliqͥd de ta libus ſpeculari. ſi tam̄ veritas in his valeat dinoſci. pri mo propt̓ turbationem hominū fideliū ſummouendā

tum propter animaꝝ forte ibideꝫ apparentiū ſubuen tioneꝫ. vt poſt patebit. Tum propter fideliū vt emen dare ſtudeant vitā ſuam āmonitōꝫ Nec em̄ puto tales apparitiones fieri apud homines infideles. ſiue ſara cenos ſiue iudeos. quia tales cauſe apud eos locū non hn̄t. has em̄ cauſas inter alias puto non eſſe minimas licet apd̓ infideles alias apparitōes fieri nō ſit impoſſi bile ſcꝫ demonoꝝ. non animaꝝ chriſtianaꝝ ſuffragia poſcentiū. deꝰ em̄ et natura nihil agunt nec ꝑmittūt fruſtra. Humiliter igitur aggrediar hanc latebroſam materiā. que in ſcripturis doctoꝝ non ſatis eſt digeſta quantū valeo tam ad fontem veritatis recurſum habi turus et inde hauſturꝰ beniuolis lectoribꝰ proponam veniaꝫ petens de inculto ſtilo et materia forte minus certificata. probabilem eam affirmans non ex primis principijs demōſtratīe deductā. Nec em̄ hec materia ſubiecta eſt primis principis ſaltem humanis ſed voluntati diuine que humano iudicio minime obnoxia exiſtit. Occurrunt ergo aliqua ad propoſitum. ¶ Primo de egreſſu animarum humanaꝝ a corporibus per ſententiam mortis. ¶ Secundo de receptaculis et locis ad que perducūtur poſt egreſſum. et de habitudinibꝰ eoꝝ. ¶ Tertio de apparitōnibꝰ que fiunt ab animabꝰ exutis ad homines viuentes. ¶ Quarto de experimētatoribꝰ ſiue inquiſitoribꝰ haꝝ animaꝝ et quomō expediat eos eſſe diſpoſitos. ¶ Quinto de ceremonis p̄cedentibꝰ ad iſtā experiētiā. ¶ Sexto de interrogatoris ab animabꝰ faciendis. ¶ Septimo quomodo cognoſci valeant ſi vere aut ficte appareant et de modo cognoſcendi bonum ſpiritum a peruerſo. ¶ Octauo quomodo ſint executiones ſuffragioꝝ facien

de ſi aliqua deſiderant a viuentibus. Et ꝯſiderandus eſt aduentus et receſſus eaꝝ. ¶ De egreſſu animarum humanaꝝ a corporibꝰ per ſententiā mortis. Vantum ergo ad primū ſciendū ꝙ vt patet ex reuelationibꝰ quoꝝdā doloriſſima ē ſeparatio nam me a corpore. nam pena illa excedit om̄s ſe culi penas. licet ab hominibꝰ alijs non ſentiat̉. Cuius primi ratio eſt. quia naturalis anime appetitꝰ ad cor pus rumpit̉. et violatio iſtiꝰ appetitꝰ naturalis multum eſt penalis. Sicut etiā in alteriꝰ morte ſcꝫ vxoris aut filioꝝ ſeu amicoꝝ dolor eſt gͣuis. Sicut de ſancto auguſtio legit̉. cui viſū fuit ꝙ in morte ſui cari amici mediū cordis ſui ablatū fuit. Itē aīa an infuſione eiꝰ in corpus nuſqͣ eſſe habuit ſꝫ infundendo fuit creata et creando infuſa. ignorat igit̉ quo ducet̉ poſt mortem et in quo ſtatu ponenda ſit. Scit qͥdem ex ſcriptu ra multa loca aīaꝝ eſſe. ſꝫ ignorat locū ſibi deputatū Legimus etiā de electoꝝ aīabꝰ ꝙ difficile exierūt cor pora. ut patet in vitaſpatrū ꝙ angeli deſcenderūt ad quendā peregnū deſolatū in platea iacentē qui horta bant̉ aīam eius vt exiret. q̄ trepidabat exire donec me lodia dulciſſima veniens de celo dulcibus modulis reſoluebat eā a corpore. Sic de pluribꝰ legimꝰ ꝙ chori celeſtes auditi ſunt in ſanctoꝝ obitu iubilantes. Rece dit aūt anima a corpore propt̓ in contemꝑantiaꝫ corporis ex diſcrepatōe et diſtractōe qualitatū et humo rum in corpore. inde em̄ ſpiritus vitales per quos aīa operat̉ in corpore groſſeſcunt et deficiunt. et potentie anime tā vegetatiue ꝙͣ ſenſitiue inſtrumētales red dunt̉ inhabiles ad oꝑanduꝫ. quia anima nihil poteſt agere ſine illis etiā in actibus potentie intellectīe. Ex tertio de aīa. Oportet quemlibet intelligentem fan

taſmata ſpeculari Igitur deſtitutis potentis aīa non pōt diutiꝰ in corꝑe morari. ſicut cithariſta cordis deſtructis nō pōt cithariſare Et diſponit̉ corpꝰ ad aliā formā per qͣlitates elem̄tares ſcꝫ ad putrefactōeꝫ Con E ſeruat̉ aūt aīa in corꝑe per armoniā qͣlitatū proporti onataꝝ oꝑationibꝰ hūanis. et tūc viuificat corpꝰ ma nentibꝰ illis. qͥbꝰ deſtructis aīa recedit. ſicut videmꝰ in m̄bris putrefactis q̄ oportꝫ abſcindi ne totuꝫ corpꝰ īficiat̉ Nec tn̄ aīa per p̄ciſioneꝫ aliquoꝝ m̄broꝝ corpo ris. etiā partē amittit ſicut corpꝰ ſꝫ deſinit viuificare illā parteꝫ propt̓ cauſaꝫ iā dictā. qͥa aīa eſt tota in toto corpore et in qͥlibꝫ ꝑte tota capiēdo totū kathegmati ce pro integro. Nec hoc corpꝰ poſt aīe egreſſuꝫ pōt vi uificari aut viuū fieri naturalit̓ etiā ſi eēt in corꝑe niſi iterato redeat ad pͥmū pͥncipiū generatōis ſicuti pͥus in utero per deciſionē ſeminis a generāte et ad corpꝰ organiſatū per virtuteꝫ deſciſaꝫ a generāte licet virtute diuina aīa exuta pōt reuiri corꝑi eideꝫ. ſicut in lazaro et in iuuene vidue reſuſcitato et thabita. ſicut fiet in die iudicij generalis reſuſcitatio. Sꝫ diceret qͥs. in pluribꝰ morientibꝰ n̄ apꝑet dolor ſꝫ qͣſi dormiendo moriūt̉. Veꝝ qͥdeꝫ. qͥa a circūſtātibꝰ n̄ videt̉ pena. ſed neſcimꝰ qͥd intꝰ agat. qͥa cor ēpͥmū viuēs et vltimum moriens. Et qͥa m̄bra exteriora pꝰ deſtituūt̉ viribꝰ et pͥꝰ pͥuant̉ operatōibꝰ ſuis ꝙ īteriora ad q̄ ſanguis con fluit. ideo exteriora deſolata manēt vt nec lingua cla mare nec manꝰ palpitare nec aures audire poſſint. ſed tota vitalis vis remanet in corde. Et ſi eſſet ꝙ poſſent mēbra exteriora moueri. magna ſigna doloris videremus. Ideo dic̄ phūs. Mors ſenū dulcis. qͥa ad vltimā deſtitutionem virium deueniunt et in eis eſt parua reſiſtentia nature. et ꝙ diu illa reſiſtere pōt tam diu aīa manꝫ ī corpore. Ido iuuenes gͣuiꝰ moriūt̉ vtplurimū

et diu languentes etiā cū tranquillitate moriunt̉. Ex illo elicio ꝙ ex trāquilla vel gui reſolutione aīe a corpore non pōt elici ſtatꝰ bonꝰ aut malꝰ poſt hāc vitā ſicut quidā ignorantes arguunt. quia mors ſequit̉ na ture diſpoſitōeꝫ de lege ꝯmuni. Secꝰ eſt de diuina diſpenſatione. Aliquādo ſancti multo penalius moriunt̉ ꝙͣ reprobi. et aliqn̄ econuerſo Nā legimꝰ auguſtinū et bernhardū in doloribꝰ gͣuibꝰ diſceſſiſſe. Et alios etiā legimꝰ in tāta intranqͥllitate obiſſe vt nec corꝑa eoꝝ poterāt ſepeliri. vt narrat gregoriꝰ de quodaꝫ comite qui tam̄ pꝰ ſanctꝰ fuit reꝑtus cum iā dudū in ſepulcro quieuiſſet ex refragrancia odoris de corpore eius et integritate corꝑis In vitaſpatꝝ legimꝰ eciam de duo bus ꝯiugatis viro ſancto et vxore vicioſa quoꝝ vir cū magna intrāquillitate et pena mortuꝰ eſt. mulier vero cum magna trāquillitate et pace defuncta eſt. et poſtea reuelatū eſt virū eſſe beatū vxorē vero damna tam. Purgat em̄ deꝰ in pn̄ti electos vt poſt ſint ſecuri Ecōtra reprobos hic remunerat pro bonis eoꝝ vt in futuꝝ nil de mercede ſperare habeāt vt patꝫ luc̄. xvi. de diuite epulone et lazaro ſancto. Credimꝰ tn̄ benedictā dn̄i matrē mariā ſine dolore ab hoc ſeculo migͣſe. ſicut ſine dolore peꝑit ſaluatorē ſeculoꝝ. Et ſimili ter Iohannē cui virgo ſecꝰ crucē erat cōmiſſa Et plu rimos reperimꝰ electos dei ꝑ ſpeciale pͥuilegiū a peīs mortis p̄ſeruatos. Ideo qui optat pacificā reſolucōꝫ corporis ſui poſſidere ſtudeat in innocētia vitam ſuaꝫ cōſeruare nec em̄ mala mors eciā ſi penalis fuerit ſequit̉ bonā vitam. ¶ Sed quis educit aīas de corpore exeūtes. exquo iā nō ſunt ſue poteſtatis. oportꝫ igit̉ vt per alios ducant̉. Ad hoc licet nō reꝑiamꝰ certaꝫ in ſcripturis reſpōſionē poſſumꝰ eſtimare ꝙ āgeli qui bus cōmiſſe ſunt educūt eas. aut ſi ſunt dānande eciā

ſpiritus tartare. ſicut refert btūs grego. in. iiii. dya logoꝝ de quodā criſorio diuite. qui in fine vite ſue vi dit vndiqꝫ circͣ ſe multitudinē demonioꝝ crudeliſſimo rum. qͥ exitū aīe expectabāt ut eā ad infernū deducerent. Similit̓ in vitaſpatꝝ de quodā heremita cuius aīaꝫ cū tridente ignita qͥdā tartareꝰ ſpūs extrit ¶ Ama ritudinē morientis exp̄ſſit chriſtꝰ āte paſſioneꝫ ſuam quādo in orōe ſua pꝰ cenā in orto ſcūs eſt ſudor eius ſicut gutte ſanguinis decurrētis in t̓rā. luc. xxii. Talis anxietas eſt ī moriēte quādo ibi ꝑuenturꝰ eſt ubi per petue manebit ſiue bn̄ ſiue male. et ignorat ī quā par teꝫ ſentētia diffinitiua irreuocabilis declinabit. ¶ Sꝫ an in moriente demones ſe ſemper oſtentēt. Ad hoc ex ſcripturis poſſumꝰ reſpōſa elicere. Nā inuita ſcī martini legiꝰ eideꝫ ſcō morituro demonem aſtitiſſe. queꝫ videns martinus dixit. Quid hic aſtas cruenta beſtia nihil in me funeſte reꝑies. Gregoriꝰ etiā ī qͥdā omelia videt̉ innuere ꝙ nec chriſto morienti defuit. ſuꝑ illud Venit em̄ pͥnceps mūdi hꝰ et in me nō habꝫ qͥcqͣm. Et beda idem videt̉ velle ꝙ in cruce pendenti ſathan nō defuit. In alijs etiā reuelationibꝰ legimꝰ quomodo preſentes viſi ſunt demones circa moriētes. ſicut ideꝫ refert grego. de criſorio diuite et vite ſeculari ac carnali dedito. qui eos vndiqꝫ vidit ſibi aſſiſtentes. et ani mam eius tandem rapientes ad inferna. Quorum fa cies taꝫ horrenda eſt vt hi referunt qui eos viderunt. vt potius in caminum ignis ardentis proici vellent ꝙͣ vno ictu oculi eos inſpicere ſeu intueri O qͣm durum e rit damnatis cum talibꝰ in igne ſemper ardere. Vide tur igitur ex peruerſitate demonum de lege communi ꝙ nullum relinquant neqꝫ permittāt intemptatum moriturum. niſi diuina clementia fragilitatem noſtrā reſeruauerit. Etiā ſe viſibilit̓ ingererent niſi angelica

protectōne prohiberent̉. Sicut refert cuillꝰ ſcribens ad auguſtinū de ſancto euſebio diſcipulo beati hiero nimi. quāta infeſtatione eū impugnabāt morientem. quē deſperare ac negare deū ꝯpellebāt. legunt̉ etiā horrenda de tribꝰ reſuſcitatis in morte ſancti hieroni mi. Remediū igit̉ contͣ demones circa morientes non videt̉ efficaciꝰ ꝙ p̄ſentia deuotaꝝ ꝑſonaꝝ in orōnibꝰ et legere aperta voce paſſiones chriſti ex euāgelijs et ſimbola ac letaniā. Que audiētes demones fugiūt. Si cut refert gregoriꝰ in omelia de quodā ſeculari in mo naſterio ſeculariter viuente. Qui cū ad horaꝫ mortis venerat. vidit draconē ad ſe venienteꝫ et caput eiꝰ in ſuo ore abſorbentē. Et clamauit frat̓bꝰ religioſis pre ſentibꝰ dicens. Ecce draconi deuorādꝰ datꝰ ſum. pro pter p̄ſentiā veſtrā me deuorare non poteſt. Si ei datus ſum. cur propt̓ vos moras patiar. Cui fratres. Si gnū crucis tibi imprime. Cui ille. Volo. ſed nō poſſuꝫ qͥa ligatꝰ ſum a dracone. Tūc frēs ad terraꝫ cadentes obnixiꝰ ceperūt orare ſic ꝙ draco receſſit. Ecce orationes deuotoꝝ c̓ca morientes multū valent. ¶ Sꝫ exqͦpoſt aīaꝝ egreſſuꝫ de corporibꝰ mox ad iudiciū ꝑticu lare thunt̉. pōt dubitari ad quē locū ducunt̉ vbi iudi cant̉. Nec em̄ credendū eſt ꝙ ſurſum ad celū om̄es du cant̉ ibi ſententiā expectātes. maxime de reprobis. et mox ſententia ꝑcepta ad inferna pronciāt̉ Nec em̄ dignitas loci et īdignitas aīe ꝑuerſe hoc fieri patit̉ ſcd̓ꝫ rectā ratōꝫ. Sic nec de aīabꝰ purgandis ꝙ relabentur de celo ad purgatoriū deorſum. Ad hoc videt̉ eſſe re ſpondendū ꝙ ſicut quilibet rex in qͣlibet ꝑte regni ſui iuſte locū iudicij ſibi pōt vendicare ad placitū ſic deꝰ qͥ nullo loco ꝯp̄hendit̉ in quocunqꝫ loco iudiciū ꝑticu lare aīaꝝ exercere pōt nobis ignorātibꝰ. maxīe quia hoc in inſtāti credendū eſt fieri ꝯſcientis aꝑtis tanꝙͣ

libris in quibꝰ manifeſta erunt abſcōdita cordīs. Vnde nec excuſationi nec interrogationi locꝰ erit. ſꝫ tātū ſentētie audiende licꝫ generalis iudicij locꝰ creditur fieri in loco vbi chriſtꝰ aſcendit ſcꝫ in valle ioſaphat ciec monteꝫ oliueti. vbi et maria ſepulta fuit ſcd̓ꝫ hie rommū. ut dicit̉ iohelis. iii. Credēdū tn̄ eſt ꝙ aīe per fectoꝝ mox pꝰ egreſſuꝫ ad celū uolabūt. ſcd̓ꝫ illd̓ pau li. Deſideriū habeo diſſolui et eſſe cū chriſto. Sic aīe infideliū mox rapiunt̉ in infernū ſine iudicio diſcuſſio nis. ꝗa q̄ non credit iā iudicatꝰ eſt. ſignū ſue dānationis ſecum afferens infidelitateꝫ qͣſi ad deū nō ꝑtinens nec ad m̄bra eius. Per angelos aūt bonos ſeu malos credendū eſt omnia iſta adminiſtrari. licet legamꝰ in multis reuelationibus quomodo pꝰ egreſſum animarū diſpoſita et ordinata ſunt tribunalia pro iudice ad ſententiam proferendaꝫ contra animas adductas. et magnus apparatꝰ exercituū ibideꝫ aduenit. Sꝫ he viſiones facte creduntur ad āmonitiones viuoꝝ. qui nō poſſunt ꝑcipere inuiſibilia niſi ꝑ ſigna viſibilia. ſicut gregorius dicit. iiii. dyalogoꝝ. O quantꝰ terror inef fabilis tunc imminere credendꝰ eſt aīabꝰ iudicandis videntibꝰ iuſtiſſimū iudicem et ſe multis peccatis ob noxias. nec ſe poſſe excuſare. Vbi tunc fugere erit impoſſibile. et apparere intolerabile. et nullum ipſis ſupereſſe conſilium vel auxilium niſi diuinam ſententiā iuſtiſſimi iudicis incertā et irreuocabileꝫ audire. Tūc certe meliꝰ multis fuiſſet ſi nati n̄ fuiſſent. aut ſerpen tes aut rane fuiſſent. Vtinam ille terror ſꝑ īeſſet mor talium pectoribus. nō ſic currerent ad p̄laturas ad di gnitates et voluptates. que augent tūc rationem red dendam iudici. Vellent tunc multi pontifices reges et alij indignitatibus cōſtituti ꝙ fuiſſent paſtores et cuſtodes ouium ſiue opiliones. ſubulci. et oīm vltimi

Vnde dicit anhelmꝰ. In magno aīaꝝ ꝑiculo viuimꝰ Et auguſ. libro ꝯfeſſi. Adhuc modicū lum̄ in chriſtianis eſt. Hoc ante mille ānos dixit. quid hodie diceret ſi viueret legimꝰ de quodā anthonitano ep̄o qui ad ductꝰ ad iudicē. āte ꝙͣ propinq̄ret dixit ſe digniſſimū inferno. et petiuit vt nō p̄ſentaret̉ iudici. Sꝫ heu hoc tā execͣbile tonitruū pauci mō aduertūt. Vnde nō ſolum dormiūt ſꝫ et mortui ſunt. et qͣſi ebri nō expergi ſcunt̉. Ideo canit eccliā. Quid ego miſerrimꝰ. qͥd di cam vel qd̓ faciā dū nil boni ꝑferā ante tantū iudiceꝫ Tremens factꝰ ſum ego et timeo dū diſcuſſio venerit atqꝫ ventura ira. Cōſulendū eſt igit̉ cuilibꝫ ꝙ prouide at ſibi temꝑe gͣtie dū vacat. ſcd̓ꝫ illd̓ iohīs. Progenies viꝑaꝝ qͥs dabit vobis fugere a ventura ira. Et audiat eiꝰdem conſiliū. facite igit̉ dignos fructꝰ penitētie. mathei et luc̓. iii. O ꝙ horrendū erit īcidere manꝰ dei viuentis. ad hebreos. x. An potentes potēter torm̄ta patient̉. ſap̄. vi. Et diſtrictiſſimū iudiciuꝫ his qͥ p̄ſunt fiet. Hec de abutentibꝰ dignitatibꝰ ſcꝫ ābicioſis. ſalus his qui deuote vtiliter et humilit̓ ſtudent deo in ſuis ſtatibus deſeruire. ¶ Seqͥt̉ de ſcd̓o ſcꝫ de reCiendū ꝙ ſcd̓ꝫ do ceptaculis aīaꝝ exutaꝝ ctoꝝ dicta ex quarto ſententiaꝝ quattuor diſtin guunt̉ receptacula ſiue loca aīaꝝ pꝰ hāc vitā. ſcꝫ tria ꝑpetua et vnū tp̄ale. Primꝰ locꝰ eſt celū empireū qd̓ ē receptaculū btōꝝ. qd̓ in ſcripturis ꝑadiſꝰ noīat̉ pro pter ſui claritatē et iocūditate. Scd̓s locꝰ eſt infernꝰ ſub t̓ra creditꝰ ſcd̓m grego. iiii. dyalogoꝝ. vbi reponunt̉ demones. infideles adulti. et ꝑuerſi chriſtiani in mortali pctō ſine penitētia hīc exeūtes. Tertiꝰ eſt lim bus pueroꝝ tā fideliū ꝙ īfideliuꝫ hic ſine baptiſmatis ſacͣm̄to exeuntiuꝫ. qui omēs pari ſorte iudicāt̉. qͥ qͥdeꝫ ſine pena ſenſibili ꝑpetue ibi victuri ſunt. ſed facie dei

priuabunt̉. exquo pro originali ſolo puniuntur pena dā. nec aliqͣ alia actualia pctā adierūt. quoꝝ corꝑa non debent in cimiteris ſacratis pꝰ mortem ſepeliri Quartꝰ locꝰ eſt purgatoriꝰ ignis quē pleriqꝫ greci ne gauerūt. ſꝫ male. pro illis qͥ hinc exierūt ſine mortalibus. aut ſi ꝯmiſerunt mortalia tam penituerūt ſꝫ non plene ſatiſfecerūt. aut cū venialibus ſolis hinc exierūt Et hoc habꝫ teſtimoniū ex ſcripturis ſanctis. Nā paulus ſcd̓a chori. iii. tria genera bonoꝝ ponit. ſcꝫ lignū fenū ſtipula. q̄ tardiꝰ citiꝰ ue in igne ꝯſumunt̉. Tales ſalui erūt. ſic tn̄ qͣſi ꝑ ignem. Et chriſtꝰ dicit. Qui in ſpm̄ ſcm̄ blaſphemiā dixerit. neqꝫ ī hoc ſeculo remittetur ei nec ī futuro. Sūt igit̉ aliqͣ ī futuro ſeculo remit tenda et n̄ mortalia. igit̉ venialia. Nec obſtat hoc illi dicto gregorij libro. iiii. dyalogoꝝ. et habet̉ trāſſum ptiue in canonē di. xxv. Qualis quiſqꝫ hinc egreditur talis in iudicio preſentatur. Nam hoc hic promeruit vt ſibi in futuro peccata dimittant̉. Que autem ſunt maiora aut minora habetur in canone diſtinctione vi ceſimaquinta. Eſt autem pena purgatorij eadem cum pena infern. licet illa terminum habeat iſta non. Sꝫ nō dubitatur abiſſima eſſe penā purgatorij. Vnde di cit auguſtinꝰ in canone p̄dicto. Qui licꝫ nō ſit eternus ignis ſcꝫ purgatorius. miro tam̄ modo eſt afflictiuus excedit em̄ omneꝫ penā quā hic vnꝙͣ aliquis paſſus eſt aut pati poſſet. Et in epiſtola curilli ep̄i ad auguſtinū dicit̉ ꝙ mallet qͥlibet q̄ illā penā exꝑtꝰ eēt oēm penā hꝰ mūdi quaꝫ oēs hoīes ab adā paſſi ſunt pati vſqꝫ addieꝫ iudicij. ꝙ mīmā illaꝝ penaꝝ pati ꝑ vnā dieꝫ. Dic̄ eī richardꝰ ꝙ modica pena hic pro peccatis volūtarie aſſūpta plꝰ liberat ac ſatiſfacit pro peccatis ꝙͣ magna pena ī purgatorio q̄ n̄ ſimplicit̓ eſt volūtarie aſſūpta ſꝫ inflicta Et allegat algaſel. v. phiſicoꝝ capitulo. iiii.

qui dicit ꝙ pena purgatorū ē cruciatꝰ ineffabilis De hoc libro. iiii. ſententiaꝝ di. xx. Qm̄ difficile auteꝫ ſit euadere hoc purgatoriū ex vno teſtimoīo chriſti ꝑpē di pōt. dic̄ em̄ nthei. xii. De om̄i verbo ocioſo qd̓ locuti fuerint hoīes reddet rōeꝫ in die iudicij. Ocioſum eſt qd̓ vtilitate aut neceſſitate caret. Et ꝙͣ difficile ſit minima et venialia cauere ac plenā penitētiā pro mortalibꝰ agere. ſatis apꝑet in hūana ꝯuerſatōe. In quar to dyalogoꝝ gregoriꝰ enumerat q̄dā venialia ſcꝫ aſſiduꝰ ocioſus ſꝫmo. immoderatꝰ riſus. pctm̄ cure rei fa miliaris. q̄ vix ſine culpa agit̉ etiaꝫ ab his qͥ qͣliter culpa declinari debeat ſciūt. aut nō in gͣuibus rebꝰ error ignorātie. Quiſquis rogo de iſtis et ſimilibus penitet aut ſaltē pro aliqͦ reputat. Et tn̄ oportet ꝙ ignis talia probabit. Scimꝰ iſtā magiſtraleꝫ regulā. nullū pctm̄ dimitti ſine ꝯtritōe actuali vel habituali in genere vel in ſpecie etiā veniale. Contͣtio vero reqͥrit doloreꝫ de admiſſo et propoſitū de nō ꝯmittendo et īpoſterū ab ſtinendi. Cōſideret ſe qͥlibet an in quolibꝫ veniali iſta duo ſibi aſſint ſcꝫ dolor de ꝯmiſſo et firmū propoſitū abſtinendi impoſteꝝ. Si hec nobis ſemꝑ adeſſent nō ſic celeriter relaberemur in priꝰ dimiſſa. Inde iā claret veritas illiꝰ dicti auguſ. Nullū adeo veniale qͥn fiat mortale dū placꝫ. Et habet̉ in canone di. xxv. Dura videt̉ hec auctoritas ſꝫ tn̄ bn̄ ītellecta vera eſt. Et vis ponenda eſt in hoc verbo placꝫ. Eſt em̄ duplex placen tia hoīs. Quedā non repugnās diuine volūtati et placentie. et de hac noluit ītelligere verbū propoſitū au guſtinꝰ. Illo modo placent ea q̄ hoīs et ſenſualitatis ſunt. ſubiecta tn̄ rationi. q̄ mox cedūt ratione imꝑāte aut diuina lege aliud ſuadente. Et ſic venialia placēt ut uerba iocoſa riſus ſomnꝰ etiaꝫ immoderatꝰ ⁊cͣ. Aliaeſt placentia contͣ aut ſupra rationeꝫ aut contͣ diuinaꝫ

volūtatem eoꝝ quoꝝ actꝰ non ſunt contrari dei volūtati exp̄ſſe. ſꝫ cor ſic fixe adheret illis vt ſi ſciret etiā deo non placere adhuc nollet frāgere delectationem ſuā nec ab oꝑe ceſſare. ſed ꝑſeuerare vellet in ſua volū tate contra dei volūtateꝫ etiā ſi p̄ciperet contrarium Et in illo voluntas auerſa eſt a volūtate dei p̄ceptiua que auerſio formale eſt in omni pctō mortali. Et non eſſet mortale niſi eſſet iſta auerſio. In talibus ponunt doctores exemplū in hiſtrionibꝰ. in choreis. in conuiuis. in potationibꝰ in ioculatoribꝰ in diuinatoribus In quibꝰ quidā totā vitā ſuā et ꝯplacentiaꝫ ponūt finem in his ꝯſtituentes. Etiaꝫ ſi a deo eſſent prohibita ceſſare aut penitere nollent. Vnde aſſiduitas et contemptus vitandi et inquantum illa redundant in diui nam offenſaꝫ abſqꝫ alio motiuo. iſta venialia in ſe ope ra faciunt mortalia propter auerſam voluntatem ho minis a dei voluntate. Nam diuina voluntas ſecundū auguſtinum ſuper pſalmum eſt regula omnium volun tatum ſecundum quam omnium hominum voluntates regi debent. Nam nihil deus querit in actionibus noſtris niſi ſuā voluntatem. teſte ſamuele. Melior eſt obedientia qͣm victima. primo regum quinto decimo Neqꝫ enim deus voluit vt yſaac occideretur cum precepit abra ut eum immolaret. ſed uolebat vt uoluntas abrae eſſet ꝯformis diuine uoluntati. vt exitus reprobauit Et oreas propheta accepto mandato a deo ut fornicaria mulierem acciperet. ſi nō obediſſet mor taliter peccaſſet. In omnibꝰ igitur dei preceptis nō querit̉ niſi diuina uoluntas. qua mutata iam non ſunt p̄cepta. ut patet in circūciſione et legaliū obſeruatōe Et bernhardꝰ dicit in ſermone de ꝯuerſione ſcī pauli Voluntarie manere in peccatis nec velle penitere nec corrigere etiam leuia et minima pctā. blaſphemia eſt

et pctm̄ in ſpm̄ ſcm̄ irremiſſibile. Eſt tn̄ aliqua volūtas dei ꝯſultiua quā nō ſemꝑ tenemur ſeqͥ. vt in ꝯſilijs euā gelicis. Alia voluntas eſt p̄ceptiua. et in hac tenemur nrāꝫ eidem ꝯformare nō ſꝑ in volito ſꝫ in mō volendi id ē velle debēꝰ illd̓ qd̓ ipſe vult nos velle. vt pꝫ pͥmo ſentētiaꝝ c̓ca finē. Ecce ꝙ caute proſpiciendū eſt ne in cidamꝰ tā purgatoriū ꝙ etiā infernū. Predictos modos auerſe voluntatis non omnes conſiderant. Et cre do ꝙ plures ſunt in preſenti vita quoꝝ volūtas eſſet ſi ꝑpetue poſſent hic viuere indignitatibꝰ et ī volupta tibꝰ. nihil curarēt de deo ſeu de promiſſione felicitatis eterne. Hi tales finem ſuū ponūt in tꝑalibꝰ nec ſe ꝑegnos eſſe agnoſcūt. et credo ꝙ in magno aīaꝝ ꝑiculo viuūt propt̓ intentōeꝫ rebꝰ iherenteꝫ. Eſt eī in iſtis auerſio a deo et conuerſio ad ꝯmutabile bonū q̄ ſunt mortalia pctā. Circ hoc receptaculū ſcꝫ purgatoriū eſt ſciendū ꝙ vnꝰ locꝰ generalis credit̉ eſſe in quē aīe pꝰ egreſſuꝫ a corꝑe ꝑducunt̉ regulariter in inferiori par te tre. vbi et credit̉ eſſe īfernꝰ ſcd̓ꝫ grego. in. iiii. dya logoꝝ. Iſte locꝰ tenebroſus eſt. plenꝰ acerbiſſimis pe nis licꝫ finiunt̉ et t̓minū hēant. Et ſcd̓ꝫ aliquos ponit̉ ideꝫ locꝰ eſſe qͥ et infernꝰ. licꝫ pene ſunt differentes et t̓minꝰ. ſcd̓ꝫ merita et demerita aīaꝝ legimꝰ tn̄ etiā ſu per tram plura eſſe loca penaꝝ in quibꝰ aīe defūctoꝝ purgant̉. et iſta ſunt purgatoria particularia ex ſpeci ali cauſa ipſis a deo deputata ante dieꝫ iudicū. Sꝫ pꝰ diem iudicij oīa purgatoria tā generale ꝙ particularia ceſſabūt. Refert btūs grego. iiii. dyalogoꝝ de pa ſcaſio ſedis apoſtolice dyacono mire ſanctitatis viro ita vt etiā quidā demoniacꝰ eiꝰ dalmaticā feretro ſu perpoſitā tāgens ſanatꝰ eſt. Pꝰ multū vero temporis cuidaꝫ germano capuano ep̄o cauſa ſanādi in balneis calidis ingreſſo apparuit. qui eundē paſcaſium ſibi mi

niſtrantem repꝑit. Quem videns epiſcopꝰ obſtupuit et quid ibi tantꝰ vir ageret inquiſiuit. Cui ille reſpon dit. Pro nulla alia cauſa in hoc penali loco deputatꝰ ſum. niſi quia in tempore laurenti contra ſimachū pa pam tempore ſciſmatis conſenſi. Sed p̄cor te pro me dep̄care dominum. Et in hoc cognoſces ꝙ exauditus ſis ſi huc rediens me non inueneris. Qd̓ ita factum eſt quia nō malicia ſed ignorātie errorē peccauerat. Nar rat etiā ibideꝫ de duobꝰ egrotantibꝰ in diuerſis locis quoꝝ vnꝰ ad aliū miſit nuncium dicens. Vade et dic ſtephano ut ꝯcitus veniat. quia ecce nauis parata eſt ut ad ſiciliam duci pariter debeamus. Nuncio in itinere conſtituto ſtephanus moritur. et ſimiliter alter qui nuncium miſit mortuus nunciat̉. et ſic ambo vno momento vocati ſunt. Sed cur ad ſiciliam dicit gregorius. quia in ſicilie inſulis eructuant ignes tormen torum. vt narrant qui viderunt. et laxatis continue finibus dilatantur. Et quāto t̓minꝰ mundi appropin quat. tanto plures animas exurendas locus ille capit Et hoc fit ad viuentiū correctioneꝫ. vt etiam ſenſibili ter videāt quod credere noluerunt. Et ſimilia narrat ibidem gregorius. Petrus etiam damiani magne ſan ctitatis et ſcientie vir narrat quomodo quidam cleri cꝰ colonienſis quodam tempore vadum fluminis per tranſibat et vidit ſanctum ſeuerium colonienſem epi ſcopum nuper defunctū celebris ſanctitatis virū. etiā miraculis coruſcantem in colona apud eius ſepulcrū Qui tenuit frenum clerici ne vlteriꝰ procederet. Quo viſo clericꝰ obſtupuit. et cur illic tātꝰ vir detineretur inquiſiuit. Dixit ep̄s. Da mihi manū tuā et q̄ circa me ſunt nō auditu ſed tactu diſce. Cunqꝫ dictā manū cleri ci fluctibꝰ imp̄ſſiſſet. in ictu oculi tantus ardor eā ab ſorbuit. vt vndiqꝫ carnes eius reſolute diffluerent et

oſſa nuda vix herentibꝰ artubꝰ remanerent. Ad queꝫ clericꝰ Cū ſis tā celebris fame. et nom̄ tuū totiꝰ eccle ſie p̄conis celebret̉. cur peſtilens hec uorago te conſtringit. tātoqꝫ prodolor īcendi hic ardore cruciaris Reſpōdit ſeuermus. Nihil aliud in me remāſit ultione plectendū p̄ter hoc tm̄ ꝙ horas canonicas ꝑ diſtincta horaꝝ ſpacia nō ꝑſolui. ꝗa in aula imꝑatoris ꝯſtitutꝰ ꝯſilijs regalibꝰ uehem̄ter me implicaui Nā mane oīa ſimul coaceruās. tota die negociis ingruentibꝰ vacabā. ideo hꝰ ardoris fero ſuppliciū. Sꝫ om̄ipotētis dei miſericordiā vterqꝫ imploremꝰ vt manū tuā ꝑſtine re ſtituat ſanitati. Qd̓ ſtatim factū eſt. Et dixit ad cleri cum. Vade inquit filii. obſecͣ frēs eccleſie nrē. et alios ſpūales viros. vt pro me p̄ces fundāt. et indigentibus ſubſidia ꝯferāt. ſac̓ficioꝝ votis inſiſtāt. His em̄ ꝑactis ego mox de vinculis haꝝ penaꝝ expediar. et expectan tibꝰ me btōꝝ ciuiū choris letꝰ adiungar. Deꝰ iſta re uelat etiā in ſanctis. vt om̄es timere debeamꝰ qͥ a ſanctitate longe diſtamꝰ. qͥa ſi in viridi ſic punit in arido qͥd facturꝰ eſt. Ecce expaueſcant tā legentes ꝙ audien tes. ſi tante ſanctitatis vir occupatꝰ pro ꝯmum vtilita te imꝑiali nō meruit excuſari ꝯiunctim et ſimul dicen do horas. ſꝫ adhuc grādiū igniū ſuſtinuit torm̄ta. qͥd putandū eſt de multis in nrā etate qͥ nulla neceſſitate ſeu vtilitate ꝯpulſi ſꝫ voluptatibꝰ et vanitatibꝰ vacā tes horas ſimul coaceruāt. Vtinā ſcd̓ꝫ mandatū eccle ſie ſtudioſe et deuote horas etiā ꝯiunctim dicere vel lent. Sꝫ pꝰ ꝙͣ ſenſerint tales ignes. tunc vexatio dabit eis intellectū qͥd viuentes facere debuiſſent. ¶ Eſt et aliud receptaculū nō aīaꝝ ſꝫ ſpirituū immūdoꝝ ſcꝫ caligo tenebroſa huiꝰ aeris. in qͦ innumerabilis multitu do demonū vſqꝫ ad diē iudicij detinet̉ propt̓ exerciciū hominū. Ex reuelationibꝰ nō dubitant̉ inhabitare de

mones mediū interſticiū aeris qd̓ eſt frigidū et tenebroſuꝫ. Et viſi ſunt a ſcīs tāꝙͣ apes hoīes circire. ſꝫ et āgeli viſi ſunt eos a nocum̄tis prohibētes Et alt̓ ſāctꝰ pat̓ vidit ſuꝑ qd̓dā monaſteriū innumerabiles demones. et ſuꝑ vnā grādeꝫ ciuitatē ſolum vnū ocioſuꝫ. Et dictū eſt illi. Ille vnꝰ ſolꝰ ſufficit temptator ciuitati huic. qͥa om̄es faciunt eiꝰ voluntatē. in clauſtro vero rebellizāt demonibꝰ. et ideo multos habent tēptatores. Nec id̓o demones in aere carent torm̄tis inferni. imo ſcd̓ꝫ gloſā ſemꝑ igneꝫ ſecū ferunt. qͥ ignis nō agit ſcd̓ꝫ vicinitateꝫ locoꝝ ſed ſicut īſtrum̄tū diuine iuſticie. q̄ iuſticia ꝯſequit̉ meritum vel demeritū nō locum ¶ Sed q̄runt doctores qͣrto ſententiaꝝ. Aīe exute corpo ribꝰ per quos puniunt̉ in purgatorio. Ibi diuerſi diuerſa dicūt. et nec magna queſtio de hoc eſt facienda ſed ſolum de hoc curandū eſt ne aliqͥd nobiſcū affera mus ad purgandū. quia nō deerunt tortores. Credo tam̄ per angelos bonos eas deportari ad loca tormē torum ſed non eas puniri qͥa ſunt eoꝝ conciues proxime futuri. Nec etiā per demones. quia iam eorum of ficium temptandi expirauit. Sed per diuinā iuſticiā vt eſtimo puniunt̉. licet forte demones poſſunt eſſe preſentes et quaſi de penis eoꝝ gaudentes. Hoc tam̄ nō diffinio. Hec eſt ſententia richardi de media villa in ſcripto quarti di. xx. ¶ Sequitur de tertio ſcꝫ de xpergentia et ſcri apꝑitionibꝰ aīaꝝ exutaꝝ ptura cogit fateri ꝙ ſpūs tā bonoꝝ ꝙ reproboꝝ aliqn̄ veniūt aut mittūt̉ ad hoīes viuētes. vt ſolet ꝑ doctores tͣctari. iiii. ſen. di. xlv. Pro qͦ notat petrꝰ de tharātaſio. ſcd̓ꝫ legē ꝯmūeꝫ iuſticie oēs ī die iudici ex ibūt īfernū vt iudicent̉. nullꝰ aūt exibit āte hoc tem pꝰ de īferno. Scd̓ꝫ vero diſpenſatōꝫ diuinaꝫ ꝯcedit̉ aliquos poſſe exire etiā de īferno an̄ dieꝫ iudicij ſcd̓ꝫ dei

beneplacitū propter eruditioneꝫ et terroreꝫ viuentiū nō imꝑpetuū ſꝫ ad tēpꝰ. Nā iacobꝰ de voragine in ſer monibꝰ ſuis dicit ꝙ ariſtoteles poſt mortē ſuā apꝑuit cuidā diſcipulo ſuo qui reqͥſiuit qd̓ faceret an adhuc diſputaret. Reſpondit ꝙ nihil modo ſciret niſi penas quas ſentire cogeret̉. Et auguſtinꝰ dicit eū eſſe dāna tum ſuꝑ pſalmo. Abſorpti ſunt iuncti petre iudices eo rum. Vbi dicit ꝙ ariſtoteles abſorptꝰ tremet apud in feros. Iteꝫ legit et famat̉ de quodā magno theologo. qui pluribꝰ beneficiis eccāſticis dotatꝰ erat. Cui ſuꝰ ep̄s ſuaſit vt reſignaret alijs vno retento. Qui reſpon dit. Temptabo ſi cū pluribꝰ bn̄ficiis poterit qͥs ſalua ri. Mortuo eodeꝫ infra menſem apꝑuit eideꝫ ep̄o ſtudēti quaſi vmbra tribilis cū gemitu dicens. Ego ſum heu heu miſer iſte magiſter theologꝰ dānatꝰ met̓nuꝫ et p̄bende nō profuerūt mihi. Et addidit q̄rens ab epi ſcopo. Eſt ne aliquis viuēs ſuꝑ terrā. Reſpondit ep̄us Quomodo tu tantꝰ clericꝰ iſta q̄ris vt tā cito mundū credis finitū. Nā defūcti naturalia ſcꝫ ingeniū et memoriā nō amittūt) Ait defunctꝰ. Certe inqͥt exqͦ defun ctus ſum tata inimita multitudo aīaꝝ corruit in infer num ꝙ tot hoīes nō credidi viuere in mundo. Preterea tantꝰ eſt dolor et anxietas in dānatis. ꝙ nihil peni tus retinēt in memoria niſi ſenſuꝫ doloris. Et pro vna die videt̉ nobis ꝙ arſerimꝰ mille ānis. Hec memorie ꝯm̄danda ſunt et nulla obliuione delenda. Si tn̄ veritas militat pro iſto fateor me talia legiſſe et apd̓ mul tos famata. De numero vero btoꝝ frequent̓ legimus in omelijs gregorij et in. iiii. dyalogorū apꝑuiſſe ſcos petꝝ et paulū et alios ſcos ꝯſolatione fideliū. et animas eoꝝ ad celū ꝑduxiſſe. Et auguſtiꝰ dic̄ in libro de cura pro mortius habenda de ſancto felice martire. ꝙ ciuibus nolanis viſibiliter apparuit. cū a barbaris op

pugnarentur. Sic etiā credendū eſt de animabꝰ que in purgatorio ſunt q̄ aliqn̄ ſcd̓m diuinā ꝑmiſſionem a ſus receptaculis egreſſe ꝯſpectibꝰ hominū apꝑent. n̄ tam quādocunqꝫ aut quotienſcunqꝫ volunt. et hoc ad ſuffragia expetēda. aut ad viuos āmonendos. vt ex p̄cedentibꝰ clare patet. Nā dicit auguſtinꝰ in p̄fato li bro de matre ſua. Si rebꝰ viuentiū vterent̉ aīe mortuoꝝ. vt de alijs taceā meipſum pia mater mea nunꝙͣ deſereret. q̄ dū viueret tra mariqꝫ me ſecuta eſt. Sed cur taꝫ raro apꝑent viuentibꝰ. videt̉ mihi ꝙ forte me rita vel demerita eaꝝ vel hominum viuentium hoc im pediunt. vel forte ſi crebriꝰ apparerent putarent̉ ſole ille ſaluāde vel dānande ſic apparentes. Etiam propt̓ fidem viuentium ne illa euacuaretur. que eſt de inuiſi bilibus. Dixit enim abraam ad diuitem poſtulantem vt lazarꝰ mitteretur ad quinqꝫ fratres ſuos. Habent moyſen et prophetas. audiant illos. Etiā expedit eas aliquando apparere. ne putetur deus oblitus viuoꝝ vel nullaꝫ gerere curam de mortuis ſeu viuis. Sed an ſit peccatum petere vel deſiderare vt anime ſe viuis p̄ ſentent. Reſpondetur. Omne mortale peccatum eſt ſaltem contra caritatem ſiue contra precepta dei pre cipientis. Et hoc in preſenti non apparet. ſi non ex leuitate aut vanitate. ſed expia nitentōne ad ſciendum ſtatum alicuius amici. vicini. aut benefactoris. ſeu parentum: procedat. ut ſuffragia eis impendantur ad ci tius liberandum de penis. Et hoc apparet ex eo ꝙ ani me defunctorum ſponte ſe uius oſtendunt ſiue repre ſentant ut dictum eſt pro ſubuentione. cur ergo non poſſet a deo hoc peti. Et hec eſt ſententia ſancti thome. Nec hoc ē tēptare deū. qͥa fit propt̓ utilitate aīaꝝ nec alio modo ſciri pōt niſi ꝑ reuelationē. Nec fit pro pter lucrū temꝑale. nec intendit ſumere exꝑimentum

an deus hoc poſſit facere an nō. ſicut filij iſrahel in de ſerto deū tēptauerūt. Sꝫ hoc petit̉ vt deꝰ qͥ pōt etiaꝫ velit. Nec eſt contͣriū illi prohibitioni. nec a mortuis. inqͥras veritateꝫ. qͥa hoc nō ſuꝑſticioſe nec diuinando nec deū temptādo nec vane inqͥrit̉ ſꝫ fidelit̓ et vtiliter veritas indagat̉. ¶ De locis vero vbi ſe iſti ſpiritꝰ ſo liti ſunt p̄ſentare iuuentibꝰ. non puto poſſe dari deter minatā regulā. qͥa hoc nō cadit ſub arte humana. ſꝫ ex iſtit in ſola uolūtate dei. cꝰ ratio nō eſt inqͥrenda alia niſi qꝛ ip̄e ſic vult fieri. ſicut nec de alijs quoꝝ ratō in ſcripturis non ꝯtinet̉. ut cur uno loco fiūt miracula et in alio non. et cur aliquos chriſtus ſanauit et ali quos non. In iſtis ſicut augꝰ dic̄ ad plebeꝫ yponenſeꝫ nullꝰ pōt ſcrutari ꝯſiliū dei. Poſſet tn̄ iuderi ratio cō gruentie. ut propt̓ aliquoꝝ merita uel demerita aliqͣ aīe citiꝰ uel tardius liberent̉ de penis. ideo ibi aliqͥs apꝑere ubi citiꝰ ſuffragia ꝑcipere ab amicis poſſent. aliqͥs vero in locis occultis productiꝰ puniri vbi nulla niſi ꝯmunia ſuffragia ꝑciperēt. Credendū eſt em̄ mul toꝝ imꝑfectoꝝ aīas citius liberari a penis purgatorij q̄ ſecū parua purganda portauerūt. ꝙ aliquoꝝ ꝑfecto rum aīas q̄ ſecū purganda plura attulerūt et tardiꝰ li berant̉. pꝰ liberationē tn̄ eoꝝ multo excellētiꝰ in celo remunerant̉ ſcd̓ꝫ dicta doctoꝝ. qͥa citiꝰ liberari a penis et amplius premiari non ſemper pari paſſu currūt qͥa alia et alia reſpiciunt. Vnde multo felicior cenſet̉ is qͥ tardiꝰ liberat̉ et excellētiꝰ p̄miat̉ ꝙ alter ecōuerſo q̄ citiꝰ liberat̉ et minꝰ remunerat̉. qͥa vnū eſt temporale et accidentale. alid̓ ꝑpetuū et eſſentiale. Vnde ſicut dicūt doctores q̄libet āte ꝙ vellet carere minima portione glorie in celis potiꝰ vellꝫ om̄es penas mūdi vſqꝫ in diem iudicij tolerare. Neqꝫ em̄ ſemper in locis ubi peccauerūt credendū eſt aīas puniri vt p̄cedentia

probant. licꝫ hoc aliquādo legatur factū fuiſſe. Vbicunqꝫ tam ſunt pene eas ſequunt̉. ſicut dicimꝰ de demonibus ꝙ infernū id eſt penas inferni ſemꝑ ſecū por tant. ¶ De temꝑe vero apꝑitionis aīaꝝ qͦ ad eaꝝ re uelatōꝫ credo ꝙ hoc iteꝝ pendeat ex diuina volūtate licꝫ frequentiꝰ legamꝰ temꝑe noctis tales factas pro pter qͥetatōꝫ ſenſuū exterioꝝ. et curaꝝ ſeculariū ceſſatōeꝫ. qn̄ homo magis eſt capax ipſaꝝ ac magis diſpoſi tꝰ Id̓o de abraā iacob et daniele legimꝰ ꝙ temꝑe no ctis facte ſunt reuelationes. Danielis. ii. Tūc danieli per viſionem nocte reuelatū eſt miſteriū. Sicut et na buchodonoſor regi eodeꝫ capitulo. Et ioſeph ſimilit̓ zeneſis. xxxvii. Similit̓ pharaoni regi egipti. Sꝫ hoc non eſt de neceſſitate ſꝫ ꝯgruitate. Reperiunt̉ em̄ etiā tēpore diei ſe aīe reuelaſſe ac oſtendiſſe. Quantū aūt eſt ad ſe ipſe ſemꝑ parate eſſent ſe oſtēdere propt̓ ce leriorē liberatōꝫ. ¶ Apparent aūt diuerſis modis. Non qͥdem ſemper in corpore aut in effigie corporali. ſicut demones legunt̉ ī aſſumptis corporibꝰ apparuiſſe. vt in vita ſcī martini legit̉. ſꝫ inuiſibilit̓. vt ſolū ſonꝰ vox aut ſtrepitꝰ percipiat̉ a viuentibꝰ. ſcꝫ percuſſio proīe ctio ſibilatio aut ſternutatio gemitꝰ luctꝰ aūt plāctꝰ aut plauſio manuū. vt attentos reddāt hoīes ad inqͥrendū et reſpōdendū. Vnde credit̉ ꝙ in locis ſeparatis ab hominibꝰ nō ſe oſtendāt ſaltē iſta cauſa ſcꝫ libe rationis. qͥa ceſſante cauſa ceſſat et effectꝰ. licꝫ ī locis ſeorſuꝫ poſſunt puniri vt dictū eſt. Et qͥa n̄ eſt propor tio inter aīaꝫ viuentē in corpore et aīaꝫ exutā a corpo re. ideo ſemper cū terrore apparēt viuentibꝰ. Nec mi rum. qͥa etiā ſcī āgeli n̄ niſi cū trore magno etiā ſcīs ap paruerūt. ſicut grego. in omelia quadā teſtat̉ de quo dam ſancto morientē. pro cuiꝰ aīa deducēda āgeloꝝ chori percepti ſunt a circumſtantibꝰ. qui pene omnes

terrore percuſſi fugierunt. Et daniel ſcūs viſo angelo pauens corruit in faciem ſuā. et languit et egrotauit per plures dies. et nihil in eo remanſit viriū. danielis viii. et. x. Id̓o forte nō om̄ibꝰ hoībꝰ expedit īdifferen ter talibꝰ reuelatōibꝰ intereſſe. niſi valde fortiter cō plexionatis. qͥ non defacili terrent̉. qͥa per exꝑgentiā puto ſcire ꝙ aliqͥ viſis iſtis aut locis penalibꝰ. īcurabi leꝫ īciderūt īfirmitateꝫ. Oportꝫ ergo diſpoſitos eſſe tā in corporis ꝯplexione ꝙ ī aīe purgatōe. q̄ de his īueſti gare volūt Et de hoc pꝰ ea videbit. Nec tn̄ negandū qn̄ qn̄qꝫ viſibilit̓ apꝑēt tā aīe ꝑuerſoꝝ ꝙͣ iuſtoꝝ. Nā legit̉ de qͥdam moniali aſperā vitā in vigilijs ieiunis ac orōibꝰ ducente. q̄ triceſima die ſuo ꝯfeſſori nigerrima et horribilis apꝑuit. Cui ꝯfeſſor. Nos te putabamus ſcāꝫ. quomō nūc ſic appares. Que ſe dixit dānatā pro pter vanitatē et ſuꝑbiā. qͥa nullā ſibi ſimilē exiſtimauit om̄es iudicādo. et ſuper om̄es ſe extollēdo. id̓o ad infima cecidit nunꝙͣ redim̄da. Qd̓ etiā de aīabꝰ in purgatorio exiſtētibꝰ fieri nō eſt īcredibile ſcꝫ ꝙ apparēt aliqn̄ viſibilit̓. Vnde ex forma apparendi facile appre hēdi poteſt an ſint aīe iuſtoꝝ ſeu reproboꝝ ¶ Cur au tem aīe ſic abiſſime puniūt̉ pꝰ egreſſuꝫ a corpore Ra tionem ponit richardꝰ. Primo qͥa aīe ille nō retardā tur mole corporis. ideo vehem̄tiſſime deſiderant deū videre et ei viri per fruitioneꝫ. et quāto intenſiꝰ eſt alicꝰ deſideriū ad rem tāto maior eſt pena ſi differtur. Nā ſcimꝰ ex philoſophia naturali ꝙ motꝰ naturalis in principio eſt remiſſus et ī fine intenſior propter naturale deſideriū pertingendi ad t̓minū ad quem in qͦ mobile qͥeſcit. vt patet in caſu lapidis deorſum. Et iiii. de celo et mūdo habet̉ ꝙ motꝰ naturaliū fit per linea breuiſſima vt mobile citiꝰ veniat ad locū natura lem. Sic in p̄ſenti de aīabꝰ pꝰ egreſſum q̄ naturaliter

appetūt ꝯiūgi ſuo principio ſcꝫ deo maxime qͥa vidēt tempꝰ ꝯiūctionis adueniſſe niſi aliqͥd obſtet. Item ex eo. qͥa tāto maior eſt leſio quāto maior eſt leſionis ap p̄henſio. ſicut delicati plꝰ affligūt̉ ꝑ paruas penas ꝙͣ roſſi ruſtici ꝑ magnas. Et aīe exute exiſtentes in penis ſūt fortioris app̄henſionis ꝙͣ dū erāt permixte cor poribꝰ. qͥa iā ſūt puriores ꝙ pͥꝰ. Item qͥa tota leſio et ſenſatio leſionis ī corpore cauſat̉ ab aīa vt patꝫ. qͥa pꝰ ſeparationē corpꝰ nihil ſentit. igit̉ ſi aliqd̓ ledēs agit in animā ipſā maxime affligit pꝰ ſeparatōeꝫ. Iteꝫ qͥa pꝰ egreſſū foꝝ iudicū mutatū eſt. qd̓ foꝝ multo pena liꝰ eſt ꝙͣ foꝝ militātis eccliē. igit̉ grauiꝰ ibi puniunt̉ Etiā ille ignis incōparabilit̓ mag̓ actiuꝰ eſt ꝙ ignis p̄ſens. Nā videt̉ velle btūs auguſtīꝰ ꝙ ſicut ignis pictꝰ ſe habet ad veꝝ igneꝫ. ſic p̄ſens ignis habet ſe ad ignē infernalem vel etiā purgatori. qͣſi nulliꝰ ꝯparationis Et tn̄ cuilibꝫ videt̉ ꝙ gͣuiſſime puniret̉ ſi ferrū candēs in manu aut in alio membro ad tp̄us vniꝰ medie hore aut minꝰ tolerare deberet. Sꝫ heu hoīes hoc paꝝ per pendūt. In ſeq̄ntibꝰ tn̄ deo donāte habebit̉ quomodo iſte ignis p̄caueri poteſt. ¶ Seqͥt̉ de qͣrto. v. et vi. ſcꝫ de inqͥſitoribꝰ ſeu exꝑim̄tatoribꝰ harū aīaꝝ. et quomō expediat eos eſſe diſpoſitos. Et de ceremonijs p̄cedentibꝰ ad iſtā expergentiā. Et de interrogatōibꝰ Ocemur ex ſacͣ ſcriptura ⁊ ab aīabus faciendis. n̄ caſu nec ī om̄eꝫ euentū fcās fuiſſe reuelatōes ſecretoꝝ diuīoꝝ. nec īdifferent cuilibꝫ qͣlit̓cūqꝫ diſpoſito ſꝫ ſub certis modis et certis ꝑſonis. Et hoc etiā exper gentia quotidiana docꝫ. Nā non oībꝰ ſe rep̄ſentāt aīe exute nec oībꝰ reſpōdēt. ſꝫ inter multos vix vni eoꝝ. ſi cut ꝯptū eſt. Et ad hoc videndū prout valeo alijs tra dā ſine p̄iudicio alioꝝ legiꝰ viris ſcīs vt patriarchis et prophetis reuelatōnes factas. vt abra yſaac iacob

ſamueli. et ceteris prophetis. vt latiſſime declarat̉ in ſacris ſcripturis legimꝰ et regibꝰ tā fidelibꝰ ꝙ īfidelibꝰ et ꝑuerſis ydolatris fcās reuelatōnes. vt patꝫ de ezechia dauid ioſia pharaone nabuchodonoſor balta ſarachas achab ſaule. vt patꝫ legenti ſacͣs ſcripturas. In hoc diuina prouidētia ſemꝑ dignata fuit ꝯſulere ꝯmuni vtilitati. nō ſolū fideliū ſꝫ infideliū. qui ſolem ſuū oriri facit ſuꝑ bonos et malos. Speculandū igit̉ eſt cui fiūt tales reuelatōes. qͥa mag̓ his qͥ p̄ſunt ꝯmu nitati. aut quoꝝ merita hoc exigere vident̉. et qͥ poſſunt ꝯmūitati p̄eſſe et prodeſſe. de qͣ cura ē deo vt etiā ꝑuerſos ſcꝫ balaam et cayphan ſuā veritatem declarare n̄ deſiſtat. vt ſcriptura teſtat̉. Aut ſalteꝫ propt̓ citi orem liberationeꝫ aīaꝝ propinqͥs et amicis fit reuela tio et apꝑitio. Nā iſta apꝑitio non eſt naturalis oꝑatio vt a forma eſſentiali procedat. nec artificialis vt a ſimilitudīe in mente ꝯcepta procedat. ſꝫ eſt actō moralis a diuīa mente exiens. q̄ nō niſi ſapientiſſime ortū habet. qͥa om̄ia q̄ a deo fiūt ordinatiſſime fiūt. iuxta il lud. Oīa in ſapientia feciſti. Oportꝫ igitur p̄parari ad hoc vt a deo deriuet̉. Nam dicit ariſtoteles. ii. de aīa Actꝰ actiuoꝝ ſunt in patiente p̄diſpoſito vt m̄teria ſit capax forme. Ducimur itaqꝫ exemplis ꝙ orō et ieiuni um p̄cedere debent īquiſitiones haꝝ apparitionū Nā dixit chriſtꝰ diſcipulis q̄rentibꝰ cur n̄ ipſi poterāt eij cere qd̓dā demoniū. Hoc genꝰ inqͥt demonioꝝ n̄ eijci tur niſi in orōe et ieiunio Sic et hic credendū eſt fieri pari modo. Daniel etiā propheta triū ebdomadaꝝ ie iuniū ſibi indixit cū reuelationeꝫ a deo poſtulauit. da nielis. x. Et eiꝰdeꝫ. xi. dicit̉ ꝙ dep̄catꝰ eſt dominū in ie imo ſacco et cinere. Eſſet igit̉ forte expediens trium dieꝝ ieiuniū cū aliqͥbꝰ miſſaꝝ celebrationibꝰ et deuo tis orōibꝰ ſcꝫ ſeptē pſalmis ſepius repetitis. Nec tam̄

prima vice audito aliquo ſigno aut apparentia mox fi des adhibenda eſt. tanꝙͣ firmā habens veritatem. ſed vſqꝫ adminus tertia vice. ſicut factū eſt ſamueli puero i. regū. iii. Et petro ſimilit̓ de vaſe qͣſi lintheo magno in viſione miſſo de celo. vt patet actuū. x. Et dicit̉ ibi Hoc aūt factū eſt per ter. Non em̄ talibꝰ viſionibꝰ leuiter eſt credendū propt̓ illuſiones dyabolicas. Si eī eſt aliqͥd ex deo procedens nō cito ceſſabit. ſicut ſepiꝰ legimꝰ in reuelationibꝰ. vt patꝫ de inuentione ſcī ſte phani. et de pharaone qui dupliceꝫ viſionem vidit ad eandeꝫ rem pertinentē ſcꝫ de ſterilitate et fertilitate annoꝝ ſequentiū ioſeph interp̄tante. geneſis. xli. Con feſſionibꝰ et miſſaꝝ celebrationibꝰ rite peractis accer ſiendi ſunt quattuor aut quinqꝫ p̄ſbiteri deuoti. Crederem hoc aptius fieri per deuotos religioſos a ſecu laribus actionibꝰ exoccupatos. et mente in deū eleua tos propt̓ horrorem et terrorem propellendū. Ad locum accedant in quo oſtendere ſe ſpiritus ꝯſueuit cū humilitate cordis et recta intentōe. ceſſante omni ſu perſticioſa inquiſitōne. nō tam̄ ſine certis ceremonis cū in collatione omniū ſacram̄toꝝ et in miſſis eccleſia vtat̉ certis ceremonis. Aſſumat̉ igit̉ candela ī die purificatōis benedicta accenſa. aqua benedicta. et ſignū crucis. et ſi placꝫ thuribulū cū thure. et in accedendo orent ſeptem pſalmos. aut euangeliū iohīs. Ingreſſi locū aſꝑgant et thurificent. Non tam̄ hec dico de neceſſitate oīa fieri ſiue requiri. ſed eſtimo ita expediri. qͥa n̄ habeo de his fundam̄tū neceſſitatis ex ſcriptura ſed aliqua exempla ſanctoꝝ ſuper his legi. Stola etiā ſancta nō videtur eſſe inutilis. Ingreſſi igitur locum flectentes genua vt videtur hāc humiliter per vnum eorum dicant orationem. Nō Domine ieſu chriſte omnium ſecretorum cognitor. qui ſemꝑ tuis fidelibꝰ

et ꝑuulis reuelare ſalubria et vtilia ꝯſueuiſti. quiqꝫ in hoc loco ſpm̄ quendā ſe oſtendere ꝑmiſiſti. humiliter obſecͣmus benigniſſimā tuā miſericordiā. per paſſionē tuā et p̄cioſiſſimi ſanguinis tui pro peccatis noſtris ef fuſioneꝫ. vt digneris p̄cipere huic ſpiritui vt ſine terro re ac leſione noſtra et omniū hominū ſe reuelet. ſigni ficās famulis tuis nobis vel alijs peccatoribꝰ quis ſit et cur venerit et qd̓ deſideriū ſuū exiſtat. vt tu ex inde honorari valeas. et ipſe ſi eſt poſſibile ꝯſolari. et fideles tui inde ſubleuari. In noīe patris et filij et ſpūſſcī Amen. Hec oīa exemplarē ſimilitudinē habere poſſūt ex ſcripturis et pietate petentiū. Nec repugnat fidei aut bonis moribꝰ. llicꝫ alij poſſunt modi inueniri qui ſimilit̓ valerent. qͥbꝰ iſte modꝰ nō p̄ſcribit. Pꝰ hec ad interrogatoria eſt veniendū. Et puto ſic dicendū. Ob ſecramꝰ ꝑ ieſum chriſtū tu ſpūs vt dicas quis ſis. et ſi eſt aliqͥs inter nos cui velis reſpōdere. et vt nomines eū aut ꝑ ſignū eū ſignifices. Eſt ne ille. N. aut iſte. N. et ſic de ſingulis quotquot ſunt p̄ſentes noīando ſpecialit̓. qͥa exꝑtū eſt ꝙ n̄ reſpondet cuilibet. Si ergo ali quā vocē aūt pulſum fecerit ad alicꝰ noīatōeꝫ. illi cō mittant̉ alia interrogatoria ſcꝫ cuiꝰ homīs aīa fuerit et propt̓ qͥd venerit et qͥd deſideret. Si ſuffragia pro ſe fieri deſiderat. an in miſſis. an in elemoſinis. et quot miſſas. tres ſex decem viginti trigīta ⁊cͣ Et ꝑ quos ſac̓dotes. religioſos vel ſeculares Et ſi ieiunia. q̄ quāta et quot et per quas ꝑſonas. Si elemoſinas qͣs et quot et qͥbꝰ perſonis. aut in hoſpitalibꝰ. aut leproſorijs aut alijs mendicātibus et pauperibꝰ. Et qd̓ erit ſignū ſue perfecte libertaōis. Et propt̓ quā cauſaꝫ ſit deputatꝰ penis purgatorij Nā btūs gregoriꝰ ponit in dyalogo multa exempla in qͥbꝰ aīe defūctoꝝ per ſe expreſſerūt viua vocē cauſas purgatōis. vt etiā ī parte priꝰ tactū

eſt. Nulla tamen ſuꝑflua curioſa inutilia aut ſuperſticioſa ſunt ab eo inueſtiganda. niſi per ſe ea propo mo tu voluerit reuelare. In diebꝰ tam feſtiuis et tempo re ſobrio ſcꝫ ante prandiū puto ꝯuenientius hāc fieri inquiſitionem. aut forte ſi noctis tempore magis deo placuerit vt fieri ſolet. Sed ſi forte nullū ſignū apparet illa hora ex tunc differendū eſt ad aliud tempus donec iteꝝ ſe ſpiritꝰ manifeſtet. relicta ibi aqua bene dicta et cruce. quia dei occulto iudicio certis horis et perſonis non omībus ſe reuelāt. Nec timendum eſt ꝙ ille ſpiritꝰ perſonā talem in corpore ledat ſi eſt bonꝰ ſpiritꝰ. quia hoc non eſt expertū vt credo aliquando Nā iā eſt extra ſtatū merendi aut demerendi. nec pec care poteſt ampliꝰ. ſed eſt in medio ſtatu inter bonos et malos. certus de ſua p̄deſtinatione. ſed adhuc in ſa tiſfactionis ſtatu ſcꝫ in penis ad tempus legimus ma los per malos punitos fuiſſe. ſicut in thobia de ſepteꝫ viris ſare quos demon aſmodeus occidit. eiuſdem. iii Itē malos ꝑ bonos. ſicut de ſodomitis quos angeli ꝑ ſulphur et ignē ꝑemerūt. vt patꝫ ī geneſi. Itē bonos ꝑ malos. ſicut iob per ſathan. Sed non legimꝰ bonos per bonos punitos niſi propt̓ ip̄oꝝ ſalutē tāꝙͣ medici nā eis p̄ſtitiſſe. ſicut zachariā ꝑ āgelū gabrielē. qͥ eum officio lingue pͥuauit. luc̄. i. Et iacob per tactū angeli claudicauit cū tetigit neruū femoris eiꝰ et emarcuit ob cuſtodiā caſtitatis. vt patꝫ in geneſi. Et paulꝰ per angelū ſathane fuit collaphizatus per ſtimulum carnis. vt ipſe teſtatur. Quod ſi talis ſpiritus offenderet aliquos in corpore. iam ſuſpectus eſſet ꝙ nō eſſet vnꝰ de bonis ſed de reprobis. ſaluo iudicio diuino. qͥt̉ de ſeptimo ſcꝫ de mō cognoſcēdi bonū ſpūm ¶ Se Rimo bonꝰ ſpūs in principio Caperuerſo. aliqͥd terroris ſecū affert ſꝫ nō perſiſtit in terrore

nec ꝑmittit hominem diu ſtare in terrore. vt patꝫ de gabriele angelo ad mariā. qͥa canit̉. Expaueſcit virgo de lumine. Et lucas. Turbata eſt maria in ſꝫmone eiꝰ Et ſtatim eam angelꝰ ꝯſolat̉ dicens. Ne timeas maria Sic etiā daniel videns angelū exterritꝰ eſt. et mox cō ſolatꝰ. danielis. x. Sic et zacharias ſac̓dos. luc. i. Per uerſus vero ſpūs a lenitate incipit et ad trorē ꝑducit vt patꝫ in eua q̄ n̄ fuit trita videndo ſentē ſibi loq̄ntem. ſꝫ ſtatim ꝯplacentiā habuit et ei blādiebat̉. Sic legimꝰ actuū. x. de cornelio centurionē. ad quē miſſus eſt angelus. Scd̓s modus diſcernendi eſt per ſpeciem. viſibilē ex propͥetatibꝰ reꝝ viſibiliū. vt ſi apꝑet vt leo vrſus rana ſerpens inger cattus aut canis aut vmbra nigra. p̄ſumendū eſt ꝙ ſit ſpūs malꝰ. ſicut apꝑuit eue in ſpecie ſerpentis. Et vt refert̉ de mgromāticis qͥbus apparet in horribili forma. Quia ſic deꝰ permittit vt homo pͥma facie horreat ac deteſtet̉. q̄ potiꝰ appare ret ī ſpe decora ſi ꝑmitteret̉. Bonus vero ſpūs ſe qn̄qꝫ oſtendit ī ſpecie colūbe aut hoīs. vt marie et ſcīs mulieribꝰ in die paſce et ī die aſcenſionis chriſti in veſti bus albis. aut ī ſplendore ſolis aut lucis. aut ouis aut agni ⁊cͣ. Recurrendū igit̉ eſt ad attributa illaꝝ reꝝ ap parentiū et etiaꝫ ſonoꝝ et vocū q̄ audiuntur. ſi ſuaues dulces māſuete modeſte hūiles caritatiue plāctiue et doloroſe ſint. ſic ꝙ n̄ furioſe t̓ribiles execͣbiles ac alias crudeles īfectiue aūt īcrepatiue fuerit. qͥa caritas pa tiens et benigna eſt. nō irritat̉ ⁊cͣ. vt aplūs ait. Oppoſite propͥetates et attributa ꝯueniūt peruerſis ſpirititibꝰ. qͥa dū latere nō poſſunt eoꝝ peruerſitates. ſicut propetas rei qͥdditateꝫ rei demōſtrat. Nec aliqd̓ fictū diu latere poteſt. vt dicit tulliꝰ. ſꝫ vt floſculꝰ cito decidet. Tertiꝰ modꝰ ꝯgnoſcendi ſeu diſcernēdi eſt ille q̄ ſumit̉ ex numiſmate. ſicut chriſtꝰ dixit ad phariſeos

ipſum temptantes an liceret cenſum dare ceſari. an nō Oſtendite inquit mihi numiſma cenſus. At illi obtule runt ei denariū habentē in ſe imaginē ceſaris et ſuper ſcriptionem cū pondere det̓minato. Hoc ad noſtrum propoſitū. Cuiꝰ eſt hec imago et ſuꝑſcriptio. vtiqꝫ ceſaris. Aduertendū eſt igit̉ primo an ille ſpiritus appa rens habeat imaginē chriſti qui eſt veritas ipſo teſte Ego ſum via veritas et vita. Que veritas om̄eꝫ falſita tem vanitatē et mendaciū excludit. Si ergo ſic reperit̉ in hoc ſpiritu ꝙ nullā falſitatem vanitatem iactan tie laudis et arrogantiā immiſcet in ſua oſtenſione. p̄ ſumendū eſt de bono ſpiritu. Si autem oppoſito modo. ſuſpectꝰ habet̉. ſicut ī chriſti temptatōe. mathei iiii. ſuggeſſit gulam vanam gloriam et auariciā. Et in temptatōne prime mulieris ſuggeſſit appetitū altitu dinis dicens. Eritis ſicut deꝰ. Et iurauit dicens. Scit enim deus. Eſt enim ſpiritꝰ ille mendax et pater men dacii. nec in veritate ſtetit. ſed doloſus et fraudulentus. et talia exeunt de corde ſuo etiam ſi veritatem lo quatur. vt patet in euāgelio. vbi a chriſto iubetur tacere etiam veritatem. quia ſub ea tegit doloſitatem. Quartus modꝰ diſcernendi eſt ſi eſt in denario ſuper ſcriptō. id eſt. doctrina apoſtolica et doctoꝝ ab eccle ſia approbatoꝝ. vt nihil ſit in reſponſis illiꝰ ſpūs aūt in geſtibꝰ eius qd̓ deroget fidei. aut bonis moribꝰ et ritibꝰ eccliē ſcd̓m iura canonica aūt ꝯcilioꝝ decreta. aut ꝯtra ſcē romane eccliē īſtituta. Et hoc eſt ꝯtra he reticos beginas ſomniatores auruſpices diuīatores et incantatores. Certificat nos vas electionis paulus ad galathas.i. Sed licet nos aūt angelus de celo euange lizet vobis p̄terꝙͣ qd̓ euangelizauimꝰ vobis anathema ſit. Et idem dic ad hebreos vltīo. Doctrinis varis et egrinis nolite abduci. De iſtis erroribꝰ et illuſiōibꝰ

ac demonum poteſtate memini me vnū tractatū collegiſſe. ſub eodeꝫ themate ſcꝫ. Doctrinis varis ⁊cͣ. Si tam̄ ī ſomnis alicui per viſiones apꝑerent ꝑentes aut amici noti qͣſi eſſent in penis purgatori petentes ſuffragia. vt ſepius fieri audiui. nullū ſeqͥt̉ incōueniens ſi pia ītentōne aliqͣ ſuffragia ī miſſis aut elemoſinis fieri procuret ſub ꝯdicione. ſi veꝝ ſit ſomniū. ſi aūt eſt qd̓ dam vanū. ex tūc in ſinū eccleſie aut in aliaꝝ animarū ſuffragia conuertant̉ per diuinā volūtatem. Quintus. modꝰ diſcernendi eſt ſi ſit in factis verbis geſtibꝰ et moribꝰ eiꝰ pondꝰ humilitatis. ſicut in numiſmate ſolet pondꝰ app̄hendi. vt ſi planctus gemitꝰ q̄rela peti tio recognitio peccatoꝝ aūt ꝯfeſſio reatꝰ aut penarū audiat̉ ab eo aut ſimilia. ſic ꝙ nō gloriatio iactantia ꝯminatio blaſfemia aut detractio ſeu maledictio. Cre dendum em̄ eſt hunc ſpiritū ſe ad modum mendicantis habere. qui querulatur ſuos defectus mendicans apud viuentes ſubſidia et elemoſinā ⁊cͣ. Et eſt hoc indicium bone ſpei. et ſpeciali quadam gratia a deo ſibi hoc credat̉ permiſſum. q̄ forte nullā aliam habet con ſolationē niſi communia ecclē ſuffragia. cui deus miſericorditer indulſit vt et ſpecialia poſſit m̄dicare. Vir tus em̄ humilitatis in quocunqꝫ apꝑuerit ſine gͣtia eſſe non poteſt. dicente ſcriptura. Deꝰ ſuꝑbis reſiſtit humilibꝰ aūt dat gͣtiā. A ſuꝑbis em̄ tanꝙͣ a mōtibꝰ aqua defluere ſolet ad valles humilitatis. Et in montibus gelbo nec ros nec pluuia ſolet ſe effundere. ii. reg. i. Poſſent et alia ſigna diſcretōnis ſpirituū reꝑiri. ſꝫ iſta quinqꝫ pro nūc ſufficiāt. Sed ad hoc piū lectore volo eſſe p̄monitum ꝙ ea que p̄dixi de ceremonis perſonis ſacerdotibꝰ locis temporibꝰ aut ſignis orōibꝰ miſſis ieiunis ⁊cͣ. n̄ diffinio ſic ſemꝑ fore neceſſaria vt nunꝙͣ ſine illis fiat reuelatio aut cognitio ſpirituū. quoniaꝫ

et quādoqꝫ ſine illis fieri poteſt. vt ꝯpertū eſt ꝙ maritus defūctꝰ vxori viuenti aut eꝯuerſo. pater filio aut eꝯuerſo. mater filie et ecōuerſo. frater fratri ⁊cͣ. ſe reuelarūt ſine iſtis p̄miſſis. Sed vbi nulla alia certitudo poteſt haberi. et ſentit̉ apparitio ſpūs. ibi talis modꝰ probabilit̓ credit̉ obſeruādꝰ eſſe. Oportꝫ igit̉ in iſtacaligioſa materia ſub typo quodā et exēplariter pro cedere. ſicut ariſtoteles docꝫ.i. ethicoꝝ. qͥa nō querun tur hic demonſtratōes ſꝫ ex ycotibꝰ et ſignis oportet veritatē cognoſcere quātū poteſt. Nec etiā eſt impoſiſibile ꝙ ſpiritus ille etiā aliquādo moleſtet aliquos ca pillando veſtes abſtrahendo alapizando ⁊cͣ propt̓ hoc vt credulitatē ſibi imprimat. et eū attentū faciat ſcꝫ ne diſſimulet et leuiter ꝑtranſeat viſionē. ſicut legimꝰ in. iiii. dyalogoꝝ gregorij de narienſi ep̄o. de qͦ ſuus capellanꝰ vidit viſionē et ei ītimare tardauit. id̓o grauiter tertia vice verberatꝰ eſt vſqꝫ ad liuorem corꝑis et tūc ītimauit eideꝫ. Sic exꝑti ſumꝰ ꝙ notis et ꝯſanguineis ꝯiugatis et noticiā de ꝑticularibꝰ rebꝰ hēnti bꝰ reuelatōes per ſp̄m ſūt facte de reſtitutōibꝰ īiuſte acqͥſitoꝝ. de ꝯſtructionibꝰ altariū. hoſpitaliū. teſtam̄ toꝝ executionibꝰ. peregnationibꝰ ad limina ſanctoꝝ propt̓ votoꝝ ſolutioneꝫ. q̄ oīa ꝯfeſſa credunt̉ ſꝫ n̄ ꝑ ſa tiſfactioneꝫ totalit̓ īpleta. Quia hec et ſimilia ſi n̄ fuiſſent ꝯfeſſa et ꝯtͣtione p̄uia abluta. n̄ eſſꝫ credēdū aliud niſi ꝙ pro peccato mortali talibus pena deberet̉ et̓na Et ſcd̓ꝫ greg̓. ī dyalogo multū īcautū eſt facile credere viſionibꝰ ſomnoꝝ. propt̓ hoc. quia cauſas eoꝝ diffici le eſt cognoſcere. Et ponit ibi ſex cauſas ſomniorum. Aut ex ventris plenitudīe vel īanitate qͥs expergentia quotidiana exꝑimur. aut cogitatione. aut demonū illuſione. aut cogitatione ſimul et illuſione. aut reuelatione. aut cogitatione ſimul et reuelatione generant̉

Dicit ſcriptura. Multos errare fecerūt ſomnia. et ex ciderunt ſperantes in illis. Non auguriabimini nec obſeruabitis ſomnia. et alias multas curas ſequētes ſom nia. Ex ſcripturis etiā patꝫ ꝙ ſomnia ex reuelatōne di uina facta ſunt. vt patꝫ mathei. ii. quomodo angelus apparuit in ſomnis ioſeph dicens. Tolle puerū et matre eiꝰ. Et de ioſeph filio iacob. pharaone. nabucho donoſor et daniele. Si quis igit̉ caret illa gratia gratis data que ab apoſtolo dicitur diſcretio ſpirituū.i. chorin. xii. ſepiꝰ decipitur in iſtis reuelationibꝰ. Que gratia marie matri domini nō defuit et ſcīs pͥus nomi natis. Noſtris vero etatibꝰ raro fiunt tales reuelatio nes aut vere viſiones. Cuiꝰ ratio ꝑ doctores aſſignat̉ Quia deus in p̄teritis ſeculis in iuribꝰ pͥmarie inſtitu tōis ſcꝫ naturalis ex doctrinis et artibꝰ inde deductis ſufficienter prouidit fidelibꝰ ſuis in his q̄ ad ſalutem ꝑtinent. ſcd̓m illud iob. Semel loquit̉ deus. et ſecun do id ipſum n̄ repetit. Loquit̉ em̄ modo deꝰ ꝑ ſcriptu ras et exempla ſanctoꝝ copioſe. qui prius per miracula loquebat̉ et reuelatōes. Ideo redarguit regulū il lum qui a chriſto ſignū petebat ī ſanationē filij ſui di cens. Niſi ſigna et prodigia videritis nō creditis. Io. iiii. Et alias ī euāgelio mathei. Generatio mala et ad ultera querit ſignū. Et ſcūs auguſtinꝰ de mirabilibus ſacre ſcripture dic̄. Sine neceſſitate nō eſt recurrendū ad miracula ſeu reuelatōes. aſſerens modicos fidei ad miracula reſpiciētes. Ideo abraam dixit illi diuiti in inferno miracula petenti. Habent moyſen et prophe tas. audiant illos. luc̄. xvi. Verūtamen aliquādo deus infirmitati humane ꝯdeſcendens. ex infinita ſue pieta tis abundantia reuelat prout ſibi placet. non obſtāti bus p̄miſſis. Ideo noſtris temꝑibꝰ miracula et reuelationes raro fiunt et ſunt p̄cioſe. nec ſunt petende a

fideli aliquo vbi alias ſe quiſqꝫ ſcripturis et exemplis iuuare poteſt. ne ſcripture villeſcāt et vt fides creſcat et vt ſtudioſi ſimus ad reuoluendas ſcripturas dicente chriſto. Scrutamini ſcripturas quia vos putatis in ipſis vitā et̓nā habere. iohīs. v. llegit̉ in vitaſpatrū de quodā ſancto qui habuit gratiā miraculoꝝ. ſed nullo pactu voluit vti ea. Quodā tempore fideles ex deuotione veniētes ad eū petierūt benedictōes ab eo. In ter quos quidā puerū defunctū apportauit. quē vna cum ceteris viuentibꝰ poſuit ad pedes ſenis neſciētis eum eſſe mortuū. Poſtꝙͣ ſenex benedixit et orauit. ſur rexerunt viuentes remanente puero mortuo iacere in terra. putauit ſenex ꝙ viueret et benedictionē adhuc peteret. dixit ad eum. Surge fili. Statim. mortuꝰ ſur rexit. et cucurrit ad patrē ſuū. Qd̓ poſtꝙͣ ſenex com perit. commotus dixit patri. ꝙ nulli hoc reuelaret. ꝗa nullo modo eum reſuſcitaſſet ſi ſciuiſſet eum mortuū fuiſſe. ¶ Sequitur de octauo ſcilicet de ſuffragis quibꝰ animabꝰ exutis poteſt ſubueniri per viuentes. xquo ille anime in ſtatu illo ſunt in quo opera pe nitentialia exercere non valent ſcꝫ ieiunis or̄oni bus elemoſinis et altaris ſacramento intendere. porta uerunt autem ſecum purganda ſcilicet lignum fenum aut ſtipulā. id eſt. venialia tardius aut citius purgan da. prouidit eis deꝰ de aliquo remedio in eccleſia mi litāte. exquo in fide et dilectione diſceſſerūt. Per doctores itaqꝫ quattuor genera ſuffragiorum ſolent diſtingui. ſcilicet primo immolatio victime ſalutaris in ſacramento altaris: ſecundo elemoſinarum diſtributo tertio orationum inſtantia. quarto ieiuniorum maceratio. Ad que quattuor omnia alia habent reduci ſcꝫ ꝑegrinatō. eccleſiaꝝ viſitatio. paupeꝝ ſuſceptio. diuini cultus augm̄tatio. Et ſcd̓m iſtū ordinē etiā efficaciā

et dignitas eoꝝ ſolet ordinari. ita ꝙ multum pre alijs valet oblatio ſacrifici ſalutaris. vt teſtat̉ grego. iiii dyalogoꝝ de monacho qui tres aureos de arte medi cine acqͥſitos in vltima ſua egritudine fratri ſuo noīe copioſus reuelauit et penituit. quos frater ſuꝰ ſancto gregorio p̄ſentauit. qui cū eo ipſos ſepeliri iuſſit. non in cimiterio fratrum ſed in ſterquilinio ad alioꝝ fratrum terroreꝫ. Pꝰ triginta dies gregoriꝰ dixit ad fra trem copioſum. Vade. et ꝑ trigīta dies ſine īterruptione ſacrificiū altaris pro eo offerre ſtude. Quibꝰ per actis. frater ille defūctꝰ copioſo per viſionē apparuit et requiſitꝰ quomō ſe modo haberet reſpōdit. Nunc vſqꝫ male. ſed modo bene ſum. quia hodie ꝯmutatōeꝫ recepi. Et iſta dies triceſima fuit q̄ frater eiꝰ pro an ma eiꝰ celebrauit. Et ſic cognitū erat ꝙ defunctꝰ per ſalutarē hoſtiā ſuppliciū euaſit. Nec forte illa dilatio dieꝝ fuit neceſſitatis. quia credo ꝙ ſi vna die fuiſſent. trignita miſſe celebrāte pro aīa eiꝰ ipſa fuiſſet liberata. Et inde in ecclā mos moleuit ꝙ tricenaria pro mor tuus ſolent per amicos procurari. Id̓o videt̉ omnino expedire aīabꝰ defunctoꝝ. vt quātociꝰ teſtanta reſti tutiones miſſe elemoſine et or̄ones perſoluant̉ pro ce leriori ereptione a penis. quia quāto citius tanto me liꝰ. Vnde in quarto libro ſentētiaꝝ querūt doctores an defunctꝰ ſentiat damnum ex dilatione teſtam̄toꝝ aut elemoſinaꝝ per ipſū ꝯſtitutaꝝ. Et reſponſum ſtat in hoc. Quantū ad premiū eſſentiale quod in caritate cōſiſtit nullū ſentiūt damnum aīe defunctoꝝ. ſed quo ad p̄miū accidentale ſcꝫ quo ad celeriorē liberatōem magnū ſentiunt damnum ſcꝫ penaꝝ quibꝰ affligunt̉ ante ſolutionem. Nam ſi totū mundū in poſſeſſione aīe in ſupplicio exiſtentes haberent. pronitiſſime darent pauperibꝰ vt vnam ſolā horam de penis ſe redimere

valerent et creatoreꝫ ſuū videre poſſent. Et id̓o pena eoꝝ gͣuiſſima eſt vt dictū eſt ſcꝫ tā propt̓ dilationē glo rie ꝙ propt̓ ſenſationeꝫ pene q̄ abiſſime agit ī aīam ſe ꝑatā. Ibidē ponit grego. multas alias viſiones. ī qͥbꝰ probat ꝙ aīe defunctoꝝ iuuāt̉ ꝑ īmolatōeꝫ ſac̓ficij ſalutaris. Et dic̄ ꝙ iſta victima oblata illis prodeſt qui hic viuēdo obtinuerūt vt eos etiā pꝰ morteꝫ bona ad iuuent q̄ hic pro ipſis ab alijs fiunt. Sꝫ dic ꝙ illi ſalubriorē et tutiorem viā eligunt. qͥ bonū qd̓ pꝰ morteꝫ ſperāt ꝑ alios pro ſe agi hoc ipſi dū viuunt ꝑ ſe agūt Beatius quippe eſt libeꝝ exire ꝙ poſt vincula liberta tem q̄rere. Naꝫ qd̓ poſt mortem offert̉ quaſi oblatio mortua cenſet̉. quod vero a viuēte dat̉ eſt quaſi obla tio viua et multo gratior eſt deo. Nam legimꝰ in vita ſancti ethmundi ep̄i ꝙ corpꝰ cuiꝰdā ruſtici ad ecclām deferebat̉. et ante feretrū bos vnus ducebat̉ pro aīa defūcti offerendꝰ. Hoc cognito dixit ſanctꝰ ep̄us. Si iſte defunctꝰ iugū in quo ille bos traxit dediſſet propter deū dum viueret. multo vtilius anime ſue fuiſſet ꝙ ꝙ poſt mortem totū bonem viuū deo offert. Multum igitur peccant teſtamentari quibꝰ ꝯmiſſa eſt exe cutio teſtantoꝝ. ſi differūt volūtatē vltimā teſtam̄to ris exequi. qui interim ſemꝑ penā ſuſtinet. niſi dilatio ideo fieret vt vberior inde recōpenſatio ſeqͥ ſperaret̉ Optimū igit̉ eſſet nō differre. Sed de mora breui vel longa quā aīe defūctoꝝ cogunt̉ agere in purgatorio puto neminē ſcire poſſe niſi cui a deo aut ab ipſis fuerit reuelatū. Nec hoc cadit ſub arte humana ſed ſolū diuina. Non tamen dubitandum eſt ꝙ deꝰ qui omnia in numero et pondere diſponit et menſura. regulatiſſi me certum tempus cuilibꝫ anime ꝯſtituit. llegimꝰ ī re uelatōibꝰ vni defuncto et reſuſcitato et pꝰ ꝯfeſſioneꝫ rurſum moriēti. xl. annos fuiſſe ī purgatorio īpoſitos

alteri vſqꝫ ad diem iudicij. ſcd̓m maiorem ſeu minoreꝫ purgādi materiā. Hoc tam̄ de lege ꝯmuni. niſi ex ſpeciali ſuffragio viuētiū illd̓ tēpꝰ breuiaret̉. Ex illo col ligit̉ ꝙ diuites in hoc ſeculo progatiuas habēt in pur gatorio vltra pauꝑes. qͥa habent plura per amicos ſuf fragia ꝙ pauperes qui illis carent. Deus em̄ ſcd̓m in tentionem donantiū acceptat dona. licꝫ ſit credendū ꝙ etiā aīe pauperū aliqualit̓ ex his ꝯſolent̉ ex caritate quā habent adinuicem. Sicut ſi duo fratres eſſent in vno carcere et vnꝰ liberaret̉. alter ꝑmanēs vtiqꝫ gauderet. et ſi nō de ſua tam̄ de fratris ſui liberatione cui ꝯgratularet̉. Neqꝫ cū vno precio poſſunt duo debito res redimi. niſi vnus non indigeret. vel ampliꝰ iſte im penderet ꝙ ille deberet. tunc credenduꝫ eſt ꝙ diuina clementia alioꝝ penas relaxaret. Et inde orte ſunt in dulgentie in theſauro eccleſie recōdite. ſcꝫ ex operibꝰ chriſti marie apoſtoloꝝ et martiꝝ ſuꝑerogatiuis. qui bus ipſis opus non erat. Quem theſauꝝ chriſtꝰ pape ꝯmiſit diſpenſandū prudenter. Inde dicunt non indo cti doctores. In cimiterio vbi pauci ſunt ſepulti orationes ibi pro aīabꝰ facte plus pro ſunt illis paucis ꝙͣſi eſſent multe aīe. qͥa portiones diſtribute in paucos maiores ſunt ꝙ in multos. ſaltem per modū ſatiſfactionis. q̄ ſatiſfactio ꝯmenſurat̉ penaꝝ et debitoꝝ quāti tatibꝰ ſcd̓m maius et minꝰ ¶ Hic querunt doctores quarto ſentētiaꝝ di. xlv. An miſſa mali ſacerdotis tan tum valeat aīabꝰ ſicut boni ſacerdotis. Et reſpōdent ꝙ quantū ad ſacrificiū oblatum ſcꝫ corporis chriſti et quantū ad eccliē meritū in cuiꝰ perſona ſacerdos cele brat. et quantū ad chriſtū cuius miniſter eſt ſacerdos idem eſt valor. ſꝫ nō quantū ad ſpeciales or̄ones mali ſacerdotis. que ſunt deo minus acceptabiles imo exē crabiles. Sicut quādoqꝫ ꝯtemnit̉ donū propter odiū

donātis. Ideo creditur ꝙ aures dei magis ſunt inten te ad preces iuſtoꝝ ſecundū pſalmiſtā ꝙͣ ad preces re proboꝝ. Ex premiſſis ſequitur ꝙ ſuffragia nō ſunt ne ceſſaria animabus que iam ſunt in celo. quia non ſunt mendicantes ſeu indigentes quales ſunt anime in pur gatorio. tam̄ ſi fiunt ignoranter pro eis deꝰ conuer tit ea pro indigentibꝰ in penis. aut comportantur in theſaurū eccleſie. Et dicit auguſtinꝰ iniuria eſt orare pro martire. Nec etiā ſuffragia pro ſunt aīabus in lim bo pueroꝝ. quia ille detinent̉ ſolū pro peccato origina li non pro actuali. et pena damni puniunt̉ que eſt per petuā. Nec pro ſunt dānatis. quia deceſſerūt ſine gratia. nec erant membra chriſti quantū ad fidem que ꝑ dilectionē operat̉. ideo non viuificant̉. Ex premiſſis etiā ſequit̉ ꝙ hi qui p̄dicant populo publice in cancel lis ꝙ in qualibet miſſa vna anima de purgatorio liberetur. et vnꝰ peccator ꝯuertatur. non habent in hoc veꝝ fundamētū probatōis. nec hoc probare poſſunt nec ab aliquo autentico doctore illud audierunt. nec legerunt illud in ſcriptura probata. niſi eſſet alicui reuelatū a deo. Et ſi ſic probent reuelatōnē. et credimꝰ eis Illa em̄ ſunt occulta dei iudicia ab oculis noſtris abſconſa. Et ſi dicerent. populꝰ per hoc incitatur ad offerendū et ad audiendū diuina et ad frequentādū miſſas. Poſſet talibꝰ non incongrue reſponderi illud iob. Deus mendacio noſtro nō indiget ad animas ſaluandas. ipſo dicente. Predicate euāgeliū id eſt veritatem. Sed potius corā populo ſic dicendum eſt. Pre credendū eſt ꝙ multa vtilitas ſequit̉ ex miſſarū celebratione tam viuis ꝙ defunctis. propter chriſti paſſio nem que rememorat̉ in miſſaꝝ celebratōe. Poteſt em̄ fieri ꝙ multe anime liberant̉. aliquando pauce aliqn̄ nulla. Et quis poteſt hec diffinire. Id̓o de relaxatōe

penaꝝ dicit heinricus de gandauo ꝙ tales pene tripli citer relaxant̉. Primo per contritionē in ꝯfeſſione vigore clauiū operantiū virtute paſſionis chriſti. et hoc appellat̉ forū chriſti. Scd̓o relaxant̉ ex penitētia iniuncta a ſacerdote. et hoc appellat̉ forū homīs. Ter tio per penam in purgatorio. et hoc appellat̉ forum dei. In primo foro multū dimittit̉ per paruam penā In ſcd̓o minus dimittit̉ per maiorem penā. In tertio foro minimū dimittit̉ per maximā penā. Et pro iſtius pene relaxatōne ſubuenit̉ per ſuffragia viuentiū ipſis defūctis. Sed exquo efficacia ſacramenti eſt infinita ⁊ quare tunc non omnes anime per vnam miſſam pro de functis de purgatorio liberant̉. Ad hoc doctores ſu per quarto ſentētiaꝝ reſpondent. quia hoc ſacramen tum non ſemper agit ſcd̓m totam potentiā ſuā. ſed ſe cundū ordinem ſapientie et iuſticie quantū ad capaci tatem ſuſcipientiū. quia agens eſt voluntariū non naturale. ſicut in ceteris agentibꝰ voluntariis ſcd̓m magis et minꝰ. Ex premiſſis etiā patet ꝙ in eccleſia militante vnus pro alio poteſt ſatiſfacere pro peccato in quātum ſatiſfactio eſt ſolutio precij pro reatu peccati debiti. Quia hoc etiā in rebꝰ humanis locū habet vt alter pro altero ſoluat. et debitor liberat̉. Sꝫ requiruntur aliqua ad hoc. Primo vt alter ſit impotēs ad ſoluendū. vel ꝙ nō cōmode poteſt ſatiſfacere peniten tiam iniunctā ꝑſoluendo. Scd̓o requirit̉ ꝙ ille in ſe re cipiens penitentiam potens ſit eam explere. Tertio vt vterqꝫ iſtoꝝ ſit in caritate. Quarto ꝙ hoc fiat auctori tate ſacerdotis qui ꝯſcientiā vtriꝰqꝫ nō ignorat. Hec thomas de argentina ī ſcripto quarti di. xx. Id̓o cau tiſſime agerent homines ꝙ in infirmitatibꝰ ſuis alios peterent vt penitentiā pro ipſis aſſumerēt aut iniūctā aut non iniunctā. Sed non eſt ſimile de contritione et

confeſſione ſicut de ſatiſfactōe. licet iſte tres ſint pates penitentie. quia nullꝰ poteſt pro alio conteri aut confiteri. cuiꝰ ratio eſt. quia in contritōne iuſtificat̉ impius. Et augꝰ dicit. Qui creauit te ſine te non vult te iuſtificare ſine te. Et contritio et ꝯfeſſio ordinant̉ ad interiorem aīe emūdationem. et reſpiciunt propriā ꝑſonam et gratie infuſionem. quā nullus poteſt alteri mereri. licet impetrari ab aliquo a deo poteſt. Item quia opus penitentie per alium factum pro alio prequirit et p̄ſupponit aliū eſſe iam in caritate et gratia īmo ꝙ ambo ſint in gratia et caritate. Igitur non eſt ſimile. Etiam ſi non eſſet confeſſus tunc neſciret̉ quan titas ſatiſfactōis et per ꝯſequens nullus poſſet pro eo ſatiſfacere. Sꝫ vtrū anime in purgatorio cognoſcant ſuffragia pro eis facta. Ad hoc reſpōdendū eſt ꝙ licꝫ aīe in celo cognoſcat p̄ces viuentiū ad honorem ip̄aꝝ factas ex ſpeculo trinitatis ꝯgnitione diuina. non tam eſt credendū ꝙ ſimili mō aīe in purgatorio. qͥa nondū ſunt beate. et adhuc ſunt aliene ab illa ꝯgnitione ſaltē intuitiua. llicꝫ forte cognoſcere poſſunt diminutōꝫ pe naꝝ eis factā. et ex illa eliciunt ſuffragia pro eis facta Hoc dico ex ꝯmuni lege. Secus aūt ꝑ reuelationē angeloꝝ eas ꝯſolantiū vt pie credit̉. quia ſunt eoꝝ con ciues proxīe futuri. Sꝫ an pena eaꝝ diminuit̉ ꝙͣtū ad intenſionē vt ſemꝑ remiſſiꝰ puniant̉ quāto diutiꝰ fue rint ī penis. an ſemꝑ ſit eqͣliter intenſa pena licꝫ tempꝰ abbreuiet̉ n̄ audeo diffinire. llicꝫ propter acerbitatē penaꝝ a qͥbꝰ abſorbent̉ hoc n̄ valeāt ꝯſiderare. Sꝫ an indulgētie date poſſint prodeſſe aīabꝰ in purgatorio Ad hoc videt̉ reſpondēdū. Exquo indulgētie ſunt ſtipendia militātis eccleſie. et ad eaꝝ ꝑticipatōꝫ reqͥrit̉ iuriſdicio. et foꝝ ecclāſticū. ac opꝰ pro quo dat̉. et ſo lis vere penitentibꝰ contritis et ꝯfeſſis dant̉. vt patet

informa indulgentiaꝝ communiter conſueta. que om ma non habent locū de aīabꝰ in purgatorio exiſtentibus. Videt̉ igit̉ ꝙ nec indulgentie ſaltem directe et immediate valent eis. licet opꝰ illud propt̓ qd̓ datur nidulgētia per modum ſuffragn̄ ab eo qui hoc facit poſſit tranſferri per intentionem facientis in ſatiſfacti onem anime in purgatorio. Quod opꝰ etiā ſine indul gentia poteſt eſſe ſatiſfactoriū pro aliqua aīa ī purga torio. ſicut ieiuniū elemoſina peregrinatio ⁊cͣ. Et tūc nō videt̉ prodeſſe ipſi facienti pro penitentia ſua. exqͥ cū vno opere per modū precij taxati non poteſt redimere duos debitores. vt dictū eſt. Igit̉ talis explens hoc opus pro alio. iam non meret̉ iſtas indulgentias que ſunt relaxationes penitentiaꝝ iniūctaꝝ. llicet nō diffidendū eſt ꝙ explenti opus multū valet ex virtute caritatis quantū ad pͥmium eſſentiale. quod in infini tū excedit p̄miū accidentale quale eſt relaxatio pena rum in purgatorio. Id̓o ille ex caritate implens opꝰ pro alio ſemper plus meretur ſibi ipſi ꝙ alteri pro quo facit. ſed in alio genere merendi. vt dictū eſt. Poteſt tamen indulgentia conceſſa prodeſſe alicui viuenti ne intret penas purgatorij quas paſſurꝰ eſſet ſi ſine indul gentia moreretur. Et peraccidens valent indulgentie contra penas purgatori non quas habet ſed quas ha biturus eſſet. vt ſi quis in anno iubileo viſitaret romā aut crucē aſſumeret vbi eſſet plenaria remiſſio omniū peccatoꝝ. ille expleto opere ceteris paribꝰ conſeque retur relaxationē omniū penaꝝ etiā in purgatorio vt credimꝰ. exquo nihil defert ſecū dignum penis purga tori. et iſte viuens fuit tunc de foro eccleſie militantis quales non ſunt mortui. Ideo dixit chriſtꝰ apoſtolis mathei. xxviii. Quecūqꝫ ligaueritis ſuꝑ terrā ligata erūt et in celo. ſcꝫ vos ligatis ſuꝑ terraꝫ vbi terminat̉

veſtra iuriſdicio quā ego ſic approbo vt ꝑ me ligata ſunt et in celo. Et ſic ſimiliter de ſolutione. licet aliud ſit foꝝ ibi et hic. ideo etiā pene variant̉ ſcd̓m mutationem fori. ¶ Premiſſa locū habent et pro maxima ſui parte reſpiciunt aīas ſeparatas a corporibꝰ. Nūc etiā reuertat̉ ſtilꝰ ad aīas adhuc vnitas corporibꝰ. Quo modo igitur nobis viuis ambulandū ſit ne illas acerbiſſimas tam inferni ꝙͣ purgatorij īcidamꝰ penas eno dare reſtat. Felix enim quem faciunt aliena pericula cautū. ¶ Sequit̉ ergo modus quomō viuentes poſCimꝰ ex philoſo(ſunt euadere penas futuras phia morali omne ſenſitiuū triſtia fugere naturaliter et delectabilia proſeq̄ velle. ita vt ait auguꝰ li bro. lxxxiij. queſtionū. nemo eſt qui non magis dolore timeat ꝙ appetat voluptatem. quandoquidē videmꝰ immaniſſimas et īhumaniſſimas beſtias a maximis vo luptatibꝰ arceri dolorū metu. Et quia vt prius habitum eſt pene huius temporis quantūcūqꝫ acerbe eſti mantur. tamen pene nulle dicende ſunt ī comparatio ne futurarum. Qui ergo futuras acerbiſſimas fugere appetit. p̄ſentes minimas nō refugiat. quia dicit ſcriptura. Qui timet pruinā cadet ſuper eum nix. id eſt qͥ paruā huius vite penitentiā aſpernat̉ veniet ſuper eū maior in futuro. Teſtis eſt ille diues qui biſſo et purpura induebatur. et epulabatur quotidie ſplendide. luc. xvi. Non vtiqꝫ fulciebatur vita penitentiali ſed vo luptuoſa. et ꝯſtat quid eū ſequebat̉ ſcꝫ mendicitas aq̄ que tam̄ ſibi nō fuit ꝯceſſa. Ideo ibi in flama ꝑpetua cogit̉ agere infructuoſam penitentiā. qui hic paruam et breuem agere recuſabat fructuoſam. Pons ergo et tabula penarū futuraꝝ ſunt pene p̄ſentes. dicēte chri ſto et iohanne baptiſta. Penitentiam agite. appropinquabit em̄ regnū celoꝝ. mathei. iii. Et alias chriſtus

dicit. Niſi penitentiam egeritis ſimul omnes peribitis luc̄. xiii. Quā autē rara ſit penitentia ꝯdigna pro peccatis hodie in hoībꝰ. non loquendo ſed vidēdo et pal pando ꝯgnoſcimus. Poſſumꝰ etiā probare quantā pe nitentiā viuentes agere deberēt per hoc ꝙ reſuſcitati aliqui qui flamarū penas ſenſerunt. pꝰ reſuſcitationē penitentiā hic egerunt incomꝑabileꝫ noſtris peniten tis. De quoꝝ penitentis ſcribit gregoriꝰ. iiii. dyalogorum. p̄cipue de vno nomine petrus. qui ad horrendiſſima penaꝝ loca deductꝰ eſt. in quibꝰ multos huiꝰ ſeculi potentes ſuſpenſos vidit. In quibꝰ et ipſe etiaꝫ mergi. debuit. ſed angelus prohibuit et dixit ei. Egre dere. et quomodo tibi viuendū ſit cautiſſime attende Et euigilans cuncta viſa narrauit. tantiſqꝫ poſtmodū vigilijs et ieiunis ſe conſtrinxit. vt inferm tormēta ſe vidiſſe etiā ſi lingua taceret vita et conuerſatio loque ret̉. Et poſtea heremū ingreſſus eſt. Eſt autē hec via penitentie multis hominibꝰ dura. quia eſt arta via. et anguſta eſt porta qua itur ad deum. Et hec via ſcd̓m auguſtinū ꝯſiſtit in cōtemptu voluptatis et ī toleran tia paſſionis. Que duo pene om̄es homīes fugere cōſueuerunt. igit̉ et verā penitentiā fugiūt. Quotquot legimus reſuſcitatos ſemper inuenimꝰ incredibilē pe nitentiam in terra peregiſſe. Nam legit̉ de quodā con uerſo fratre. cum ex more lauaret̉ corpꝰ eiꝰ. inter ma nus lauantiū cepit corpus eiꝰ nigreſcere ad modū pi cis. poſt paululū vertebat̉ in igneū colorem. poſtea al beſcere vt nix. poſt hoc reuixit. Et interrogatus quid viderit reſpondit. Pꝰ egreſſum aīa mea miſſa eſt in pe cem ardentem. poſtea iactata in ignem feruentiſſimū poſt hoc in niues glaciales. deinde ni cacabū aque fer uentis. In penis iſtis obiecta ſunt mihi a demonibus peccata leuitatis q̄ viuēs paruipēdi. a qͥbꝰ demonibꝰ

per flagella ferrea et ignita. aſperam et intolerabileꝫ accepi diſciplinā. ita ꝙ nullū vas eneū ſuſtinere poſſet quinimo in minutiſſimos pulueres reſolueret̉. Cunqꝫ me deꝰ ex iuſticia ſaluare non poſſet nec ex miſericordia dānare vellet. iuſſit me redire ad corpꝰ. vt exemplo et verbo docerem viuētes que pene peccatoribꝰ debent̉. Poſtea quantā penitentiā egerit vix dicibile eſt. Ecce iſte religioſus confeſſus et contritꝰ decedēs propt̓ peccata leuitatis que hodie pro nullo reputan tur ſic punitꝰ eſt. Et hec deus propter nos manifeſta uit. Quantas penas credendū eſt etiā alias animas ſu ſtinere quas potuit publicare. nec enim ille primꝰ nec vltimꝰ exiſtit. Itē doceat nos alter religioſus quomō euadere poſſumꝰ has purgatorij penas. Hic ī ſomnis vidit a ſe exigi rationem de ſuis peccatis multū terribiliter. Cui q̄renti inquantū eſſet obligatꝰ reſponſum eſt. centū libras auri. nō quas alicui defraudaſſet ſꝫ de notans menſurā penaꝝ. Euigilās ſubiecit ſe graui pe nitentie ac vilibꝰ et abiectis operibꝰ tribꝰ continuis annis. ita ꝙ ab omnibꝰ tribulationes pateret̉. Et pꝰ in ſomnis vidit ſe ſolutū eſſe a deceꝫ talētis. Et adhuc ſuꝑabundantiore labore et ignominia indigens cepit amentiā et ſtulticiam inter fratres ſimulare. ideo fra tres ei grauiora et horribilia ceperunt opera iniunge re. que cū gaudio patiebat̉ per. xiii. annos. Denide in ſomnis vidit ad ſe angelos venientes qui abſolutū eū ab omnibꝰ pronūciabāt. Et dixit. Quādo me fratres grauiter tribulabāt. deridebant et ꝯfundebant reme morabar debiti et gratioſe viriliter ferebaꝫ. Et alter videns quendā fratrem ridentē dixit ei. Coram deo et angelis eiꝰ reddituri ſumꝰ rationem. et tu rides. Hec predicta volo in corde legentium eſſe recōdita vt ma gis intus maſticent̉ ꝙ ſtulo depingant̉. Ad ꝑticularia

igit̉ deſcendēdo vt beniuolꝰ lector me gratū habeat volens euadere has futuras penas in ſpeculo illorum diſcat quid ipſe faciat. Et primo omnia iniuſte acqui ſita reddat. ſolis neceſſarijs ſcd̓m ſtatū ſuū cōtentus Deinde ſtatum viuēdi talem ſine magnis curis eligat qui eſt remotus ab huiꝰ ſeculi dignitatibꝰ ac diuitis et officiis cōmunibꝰ. qͥa hec vix aūt nunꝙͣ valent ſine peccato adminiſtrari. Deinde a ſeculi actibꝰ quātum poteſt ſe faciat alienū. ſibi et ſuis ſolū vacās. ſuꝑfluis pompis huiꝰ mundi renuncians. contubernio iuſtoꝝ ſe aſſocias. lectioni ſacraꝝ ſcripturaꝝ et p̄dicationibꝰ frequenter intentꝰ. Deinde ad fontem penitentie ſci licet cōtritionis et doloroſe cōfeſſionis frequenter re currens cū ſatiſfactōne. nā per iſta p̄cipue peccata de lentur virtute clauiū ſacerdotibus commiſſaꝝ. non ſo lum dico culpe ſed et pene. dicente chriſto iohīs. xx. Quoꝝ remiſeritis peccata remittunt̉ eis et quorum retinueritis retēta ſunt. Neqꝫ enim ſacerdotes ſolum oſtendunt peccata confitentibꝰ eſſe dimiſſa ſicut quidam volunt. quod et alij facere poſſent ex ſignis contritionis. ſꝫ etiā ipſa peccata virtute clauiū dimittunt In quibus clauibꝰ chriſti paſſio operat̉. Has claues ſuſcepit ſacerdos ī ſacri ordinis p̄ceptione. Sed ſcd̓m dicta doctoꝝ in ſcriptis ſuis ſuper. iiii. ſententiaꝝ diſtinctione. xviii. xix. et. xx. triplex diſtinguit̉ clauis ſcilicet auctoritatis q̄ chriſto ꝯuenit ſoli tanꝙͣ principa li agenti in ſacramento. ſicut deo. et iſta nulli creatu re eſt cōmunicabilis: ſicut nec diuina eſſentia. Et per hanc clauem ſolus deus remittit peccata. ſicut et con ferre gratiā et gloriaꝫ nulli poteſt ꝯmunicare. Et iſta poteſt dici clauis īferni. ſicut dicit̉ in apocalipſi. Quā deꝰ ſolus habet. et apperit peccatori qui in peccatis quaſi in inferno mortuus eſt. quando deus ei gratiaꝫ

tribuit vt exeat de peccato. Claudit autem et quando demeritis eiꝰ exigētibꝰ gratiā ſubtrahit. Alia eſt cla uis excellentie quā chriſtꝰ habet vt homo. et talē po tuit miniſtris ſcꝫ ſacerdotibꝰ qͥ ſunt diſpenſatores miſterioꝝ dei cōmunicare. Et illa claue miniſterna chri ſto eis ꝯmiſſa vtunt̉ ſacerdotes ī āminiſtratione ſacra mentoꝝ noui teſtamēti. Et ſic ſeruat̉ veritas in vtroqꝫ ad eſt ſolus deus remittit peccata claue auctoritatis ſacerdotes claue miniſtern̄. Hec eſt ſm̄a beati thome .iii. ꝑte. q. lxiiii. arti. i. et iiii. Cui ꝯcordat thomas de argentina libro quarto. di. xviii. Et ponit exemplū de principe qui habet principaleꝫ auctoritatē aperiendi et claudendi caſtrum aut ciuitateꝫ. per hoc tam̄ non excludit portariuꝫ cui claues ꝯmiſit. Aliud exemplum ponit̉ Imꝑator ſuis officialibꝰ ꝯmittit vt poteſtateꝫ habeant maleficos puniendi. ſi tam̄ veniam petant et hec vel illa faciāt eos liberos dimittāt. ibi officiales hn̄t poteſtateꝫ mīſterij. princeps ptātem excellentie Sic de chriſto et ſacerdotibꝰ. chriſtus habet clauem excellentie inquantū merito ſue ſacratiſſime paſſionis immediate vtitur hac claue per hoc nō excludens miniſterium ſacerdotū. ideo dixit. Quecunqꝫ ligaueritis ſuꝑ terrā erūt ligata et in celo. Id̓o in ꝯfeſſione mul ta culpa dimittit̉ atqꝫ pena. Et ſi obijcitur tota culpa dimiſſa eſt in contͣtione. igitur ſacerdos nō remittit aliquā. Reſpōdet̉ ꝙ nulla eſt vera et ſufficiens ꝯtritio niſi cum firmo propoſito ꝯfitendi. ex diffinitione con tritionis. exquo preceptuꝫ dei. et eccleſie traditio ad ꝯfeſſionem obligant Item ſi dicitur peccata venialia dimittunt̉ per aſperſionem aque benedicte. et per generalem ꝯfeſſionem ecc̄. Rn̄det̉ ſcd̓m ſcm̄ thomā hoc quo ad culpam ratione contritionis annexe. non quo ad totam penam. Quia oportet ſemꝑ aliquid addere

quantum ad penam. Volens etiam penas purgatorij ¶ euadere a largitione elemoſinaꝝ ſe nō elonget. et laſa rum mendicantē reciꝑe in domū ſuā non recuſet. quē ſi ille diues in inferno poſitus recepiſſet ſaluus eſſe po tuiſſet. Nā dicit thobias. Elemoſina ab omni peccato et a morte liberat et non patiet̉ animā ire in tenebras eiꝰdē. iiii. Ite ante omīa talis ſequat̉ doctrinā ſancti pauli ad romanos. xii. Obſecro vos vt exhibeatis cor pora veſtra hoſtia viuentē ſanctā deo placenteꝫ Que hoſtia tunc deo offert̉ quando pura ꝯſcientia ſtudue rimꝰ vicia extirpare. paſſiones et ꝯcupiſcentias refrenare. ſenſus exteriores ab illicitis ꝯpeſcendo. aſperita te vite ī ieiunis et orationibꝰ vigilus lectiſtermis du ris veſtibuſqꝫ et alijs afflictōnibꝰ corporalibꝰ nos exercendo. De qua ſancta hoſtia corꝑis noſtri dicit gregorius in fine dyalogi. Conflemꝰ in lacrimis duriciaꝫ mentis. formemus proximis noſtris gratiā benignita tis. Et fidenter dico quia ſalutari hoſtia ſcꝫ corporis chriſti poſt mortem non indigebimus ſi ante mortem deo hoſtia ipſi fuerimꝰ. Non minime imo etiā maxime ¶ pro penis purgatorij valent indulgentie vere a roma nis pontificibꝰ et alijs auctoritatē habentibꝰ cōceſſe de quibus ad preſens ſuperſedeo. et ſolent a theologis ſuper. iiii. libro di. xx. tractari. ¶ Sequit̉ exclaN calce matio actoris huius tractatus. huius ſcripture cupiens de penuria paupertatis mee beniuolis lectoribꝰ per modum planctꝰ et medi cine aliqͥd inferre. dicere mihi videor cū apoſtolo ad romanos. ix. Veritatē dico in chriſto ieſu domino no ſtro. non mentior teſtimoniū mihi perhibente conſci entia mea in ſpirituſancto. quoniā triſticia eſt mihi ma gna et continuus dolor cordi meo. Et iſte quidem de plāgebat auerſioneꝫ iudeoꝝ a fide chriſti quā reciꝑe

recuſabant inherentes legalibꝰ ceremonijs moyſi que chriſto p̄ferebāt. Vnde et poſtea dicit. Cecitas exꝑte ꝯtigit in iſrahel. In noſtra vero ſeculi etate grandis cecitas in innumerabili multitudīe chriſtianoꝝ ꝯtigit qui heu beſtijs beſtialiores reperiunt̉. non tamen de omnibus hoc volo intelligi. He em̄ beſtie ſibiipſis de futuris prouident damna p̄cauentes et cōmoda proſe quentes. vt patet in formicis. in gruibꝰ. in aucis ſilue ſtribus. que appropinqͣte hyemis aſperitate. aut loca frigida declināt. aut in ſpelūcis et cauernis ſibi cibos recolligūt. hoc ex inſtinctu nature. Homines rōnales hiemis penas futuras aut eternas aut acerbiſſiās tem porales non ignorātes apertis oculis nihil proſpicere volūt ad eas p̄cauendas. putantes ſibi ſolū fidei nom̄ ſufficere ad ſalutem. De quibus dicit paulus. Confitentur ſe noſſe deū factis aūt non. llegimus de ſancto hieronimo ipſo teſte. cū litteris ſecularibus nimis intentus eſſet et reqͥſitus eſſꝫ in plagis quis eſſet. reſpon dit chriſtianus ſum. Et audiuit mentiris. ciceroianus es. non chriſtianꝰ. Et grauiter flagellatus abiurauit ſe in antea litteras tales legere nolle. O vtinam iam multos chriſtianos ꝯtingeret in qͥri. reſponderi poſſet non chriſtiani eſtis ſed pagani. Reꝑiunt̉ enim multi quoꝝ ꝯuerſatio parum diſtat amoribus paganoꝝ. niſi ꝙ colunt ydola manu facta. Sed ydolatriā iſtam com mutauerunt in auariciam. que ſcd̓m apoſtolū eſt ydolorū ſeruitus. Et tot colunt ydola quot ſunt auaritie genera. licet qͥlibet paganꝰ in vno ydolo ſtet ꝯtentus Et probabilit mihi videor dicere. Si hodie eſſent ydo la reſponſa dantia. et inopiam releuantia. diuitias et dignitates conferentia. viſuri eſſemꝰ quot chriſtiani deo derelicto ydola ſequerent̉. Nomen veri chriſtiani ſcd̓m auguſtinū eſt nom iuſticie pietatis veritatis hu

militatis māſuetudinis patientie miſericordie caſtita tis et fraterne caritatis. vbi hec non ſunt ficte nomen geritur chriſtianitatis. Ab opere em̄ ſolitū eſt nomen rebus imponi. vt faber ſutor. Ex pͥoribꝰ reuelatōnibꝰ plura colligi poſſent quō aliter procedit iudiciuꝫ dei aliter hoīm. putant̉ em̄ multi tales apd̓ hoīes quales non ſunt apud deū. cuius iudiciuꝫ verum eſt. Qd̓ etiā in hoc poſſumus probare. Vulgatiſſima eſt reuelatio facta in vrbe pariſienſi. florente tunc ſicut et nunc ſolenni ſtudio. de quodaꝫ celeberrimo doctore. cꝰ mirā da fama longe lateqꝫ ſe diffuderat. vita et doctrina ꝯſpicuo. occaſione cuiꝰ celebris religio carthuſienſis ſub cꝰ habitu gaudeo me vtinā dignū deliteſcere. ſue prime inſtitutōnis ſumpſit principia. temꝑe magiſtri brunonis. Hic itaqꝫ doctor rebꝰ hūanis exemptus cꝰ corpus ꝑ triduū in feretro reſeruatū corā ꝯcurrentiū multitudine populoꝝ. prima die terribili voce clama uit. Iuſto dei iudicio accuſatꝰ ſum. Scd̓a die. Iuſto dei iudicio iudicatꝰ ſū. Tertia die. Iuſto dei iudicio condempnatꝰ ſum. Et quis viuentiuꝫ de tā celebri et glorioſo iuro hoc credidiſſet. niſi diuina voce hoc claruiſſꝫ. Vbi ſunt iam iſti qͥ dicunt. Sufficit chriſtiano ad ſalutem ſeruare mādata. Quis credere potuit niſi ꝙ iſte tā ſolennis doctor ſeruaſſꝫ mandata. Sed fode parieteꝫ latentem et inueīes alia in corde exarata ꝙ in tabulis moyſi deſcripta mādata. Quotiens paulus in epiſtolis ſuis dicit. Qui talia agunt regnum dei non poſſidebunt. Conſtat aūt ꝙ om̄e mortale peccatū eſt contra p̄ceptum diuinū. Et quis omnia mortalia dinū merare poteſt. et maxime ſolo corde cū d̓liberatione concluſa. etiā ſi nunꝙͣ ad lucē prodeunt. Olim moyſes inuocauit celum et terraꝫ contra eos quos ſciebat deſerturos deum. vtiqꝫ ad vindictam et in teſtimonium

quia eis penas p̄dixit quas paſſuri erant pro peccatis Armabit em̄ creaturaꝫ in vltionem inimicoꝝ. Et quis hodie tam parue exꝑgentie eſt vt viā dei ignoret. Re pleta eſt terra ſcientia dn̄. Et tamē omnes vocati ſunt quoꝝ vnus dicit. Villam emi. id eſt ad dominiū tendo per ſuperbiam. habe me a cena excuſatum. Alter dicit Iuga boū emi quinqꝫ. id eſt auaricie eſtibus omnibꝰ viribus inſiſto. Tertius dicit. Vxorem duxi id eſt voluptatibꝰ carnalibꝰ vaco ideo non poſſum venire. In his tribus generibus vicioꝝ pene totus mundus pre cipicium patitur. quia craſſa nubes carnalium deſiderioꝝ et terrenaꝝ ſolicitudinū obtenebreſcere facit rationem vt videre nequeat quo pergat. Incidimus enim tempora muliebria in quo homines aſpera fugiunt. delicata tota intentione querunt. et pro his aſſe quendis etiā dura ſubire nō metuunt. feliciores vtiqꝫ ſi pro eternis delicijs hec ſubire nō formidarēt. Vide mus certe quante turbines belloꝝ etiam vſqꝫ ad ſang uinis effuſionem in diuerſis mundi partibus craſſant̉ pro ſolis temporalibꝰ aut acquirēdis aut conſeruandis. n̄ pro fide catholica tuenda. In quo rogo regno aut prouincia longo tempore tranquillitas pacis con ſeruatur. Hec omnia primordia ſua ducunt aūt ex ſuperbia aut ex auaricia. intantuꝫ ut columba de archa emiſſa id eſt ſpūſſancti gratia querens in terra locum ubi pedem figat inuenire nō poſſit premietate luti et limi terrenarum paſſionum. ſicut olim tempore noe Reuera redierūt tempora infauſta que fuerunt ante captiuitatē filioꝝ iſrahel in babilonia qn̄ deus plures miſit prophetas ad ꝯmonenduꝫ eos ut relictis ydolis deum patrum ſuoꝝ ſequerent̉. per eos predicens eis horrendas captiuitates. quas ipſi audire ꝯtempſerūt imo deriſerunt et in canticum muſicum illudentes ver

terunt. ut dicitur Ezech. xxxiii. Inſuper et eos occide runt. Nam vt dicit yſa. c. xxviii. Cum ſancti prophete filijs iſrahel ꝯminabant̉ penas futuras. ip̄i eos ſubſan nauerūt dicentes. Manda remāda. Expecta reexpecta Modicum ibi. modicū ibi. Ac ſi dicerent. Multiplica precepta. expecta executionē penaꝝ. et tam̄ modicum ibi ſequitur veritatis. Poſtea tamen per expergentia ſenſerunt veritatem. cū in cathenis ducebant̉ captiui Sic noſtris etatibus cū multi audiant eternaꝝ penaꝝ horrendas ꝯminatōes. nec vident eas et pro ludo eas deducunt. Sꝫ expectent paululū. et vexatio dabit intellectū auditui. Non tn̄ ideo veritas ſilentio tranſeun da eſt licet non grate audiat̉ a multis. Inueniet eniꝫ aliquando ſermo diuinus vbi requieſcat. Nam dicit ſa piens quidaꝫ dum multas lupa tendit oues predetur vt vnam. Nec mercede carebit relator veritatis. teſte hieronimo qui in quadam epiſtola ait. Qui ethiopem inuitat ad balneum et ſi ingredineꝫ nō auferat illi. uel peccuniā accipit ſibi. et licet in illius candore nō gau deat certe uel in ſuo lucro letatur. Ita ſine dubio qui inobedientē diuinis ſermonibꝰ monet. ꝙͣuis refragan tis peccata nō tollat. mercedē tam̄ ſibi de miniſterio caritatis acquiret. teſte chriſto q̄ dicit. luce. x. Si nō fuerit ibi filius pacis pax veſtra ad vos reuertetur. O ſi ſanctiſſimꝰ auguſtinus iſte celeberrimꝰ theologus viueret. et videret ſtatum currentis temporis. et ſpecularetur ſtudia humana et preſertim in ſublimitate conſtitutoꝝ tam ſpūalium ꝙ ſeculariuꝫ. non ſolum di ceret ſicut eo viuente dixit. adhuc modicum lumen in chriſtianis eſt. Sꝫ forte diceret. pene totum lumē in chriſtianoꝝ multitudine extinctum eſt. Et quedā ſan cta que frequenter inextaſim rapiebat̉ legitur dixiſſe Si ſapientiſſimꝰ in mundo poſſꝫ ꝯſiderare quot anime

deſcendūt quotidie in infernū plus eſſent ꝙͣ arena ma ris dinumerata et plus ꝙͣ lapilli ripaꝝ ſecus mare. et infinite anime quaſi nix deſcendunt in infernum. Quis non ꝯtremiſcet hec audiens. cum nemo ſcit ſi odio an amore dignus ſit. Cui conſonat poeta. facilis deſcen ſus auerni. Et ſeneca. Antiquoꝝ ſentētia nihil aliud qͥ facienda et vitanda precepit. et tunc longe meliores erant hoīes. Poſtꝙͣ docti prodierunt boni deſierunt Simplex em̄ et aperta illa veritas in obſcurā et ſolertam ſcientiā verſa eſt. docemurqꝫ diſputare nō viuere Hec ille. Quā verū hoc ſit quotidiana hoīm declarāt ſtudia. Et hoc ꝯfirmatur per apoſtolicā ſententiam et doctrinam. que docet ſobrie iuſte et pie viuere in hoc ſeculo. Non ſilogiſticis diſputationibus. aut tabulis alphoncij ſeu motibus planetaꝝ totam curā impendere in hoc breui temporis ſpacio. Sꝫ quomodo deo rationem poſſemus in diſtricto examine reddere. cum hec tunc allegare fatuū videatur. Et qn̄ procedit̉ ad penas ignis. tunc om̄is ceſſat diſputatio. Om̄es quot quot legunt̉ reſuſcitati. viſis penis ſeculū deſeruerunt et in clauſtris ſe abſconderūt. penitentiā artā agentes nobis ſe in exemplū p̄bentes. ſꝫ paucos imitatores ha bentes. ¶ Hec rudi ſtilo quantum vali non quantum volui ſcripta certa caritate et qua eſtimaui verita te om̄ibꝰ beniuolis et clarioribꝰ lectoribꝰ humiliter offero em̄danda et limitāda. cedere paratꝰ lucidiori veritati cui non p̄ſcripſi. Narrans in his plures reuela tiones per me lectas. pie credens eaꝝ ſcriptores non fuiſſe mentitos. qͥbus ſimiles imo maiores. beatus gregorius papa non timuit ad edificationem hominū in ſuo dyalogo enarrare. veniam petens de prolixitate aut ſuperfluitate. caritate ad hoc me inſtigantē. Pro quo deus ſit benedictus in ſecula. Amen.

¶ Explicit tractatus eximij doctoris Iacobi de cluſa ordinis cartuſienſis de apparitionibꝰ et receptaculis animaꝝ exutarū. impreſſus in opido Surgdor Anno dn̄i milleſimoquadringenteſimoſeptuageſimoquinto Ordo folioꝝ primus quinternꝰ Tractatus de apparitōibus de ſi aliqua deſiderant et diu languentes protectōe prohiberent̉ Vnde dicit anſhelmus ¶ Scd̓us quaternꝰ terrore percuſſi ſamueli et ceteris et paruulis nec permittit Tertius quaternꝰ penaꝝ dicit hericꝰ informa. indulgētiaꝝ dicit. Niſi penitentiā igitur deſcendendo