MERCATOR, G.,(Atlas minor). Mit allegor. Kupfertafe/ und 153 Kupferstjiohſarten von J. Hondius.(Amsterdam u. Arnhem, C. Nicolai u. J. Janssonius, gedr. in Dordrecht, A. Bottius, 1610). OQu.-Gr.-88. Pgtbd. d. Zt.(Rücken und Ecken ausgebessert, Vorsätze neu). 684 88. 5 * gagrow, S. 347 f. u. 354 f. Le Gear 5932(deutsche Ausg.). Sabin 47887.— Sehr frühe Ausgabe. Unter den Karten: Globenkarte, Europa-, Afrika-, Asjen- U. Amerika- carte(mit Sud- und NVordamerika), Weiters eine Poſkarte, eine Weſtcarte und 2ahl- reiche Deteilkarten europaischer Lander. im Text zahlreiche Hinweise und ee Be— schreibung von Amerika.— Es fehſt: der gestoch. Titeſ und die ersten 8 Blſi die ſetæten Karten neu angerändert und mit Biſdverlust im àugeren Rand(Paradies, Paſästina, We'eſtkarte, Mitteimeerkarte, Röm. jmperijum, Reioh Alexanders, Reise Aenea's); Karte aufgeklebt, 3 untere En im weißen Rand ausgebessert. Sonst breitrandig und gut erhaſten. A e 7 11 Arhore 4 22 7¹t vit in ar ,, , ,, W N 2 N W W D DD W N I N N W W N —— N W D D JD A M D N N W N I N W r N N A N I a e N n n 000 16 V I Naſcentes a 0 * — ende: 0 * origine b 99 5 g Mex naturę neceſsitate ordo ſempet requirat generalia particularibus anteponere, totum N 50 que parti, ad majorem oblatę rei intelligentiam: hac eãdem& ego devinctus lege huic pf mo noſtræ Geographiæ ac Septemtrionalium terrarum tomo, univerſalem Orbis terræ ty. pum, ejuiſque quatuor partes, Europam, Africam, Aſiam& Americam, quò fœliciùs rei proſequar, præponere debui:& ſingulis quoque deinceps tomis conſequentibus, ut is et i am perfectum ſemper habeat opus, ac totius univerſi deſcriptionem, nec hac utili ſpecula . tione privetur, qui vel ſuæ tantum patriæ delineationem ſibi comparaverit. Iucunda ete- nim eſt& maximopere neceſſaria generalium contemplatio, ei qui vel minimami Mumdi& naturalium rerum cognitionem habere cupit. Si erim libeat conſiderate, quis Solis ortus vel occaſus, quæ cauſa æſtatis vel hye- mis, unde jnæqualitas dierum& noctium exiſtat: quid denique& quo in loco natum, propagatum, actum, 1 8 mutatum& converſum jam inde à rerum conditarum primordio fuerit, id omne certè non aliunde me- ſius, quꝭm ex harum quinq; tabularum adjunctione ſine omni periculo& honeſtã cum allimi voluptate didice. tis. Et quemadmodum nulli, quantumvis amplam habitationè nacto, ſufficit perſpectas habere ſuarum ędium partes, ut ſuut atrium, cella vinaria& penaria, culina, triclinium, cænaculum, cubiculum, conclave, muſæum, quo) üs commodè uti poſsit ſad etiam in quà urbis parte& plate, domus ejus ſita ſit, compertum ipli eſſe neceſſatiũ & commodum eſt, ut hinc cognoſcat ſtatim, ſi in civitate tumultus vel incendium oriatur, quàm propè vel pro- cul à periculo abſit. Sic non nunùs jucundum vel neceſſarium noſſe, quà in Orbis parte habites, quos populo Ucinos: aut remotiores habeas, ut graſſantibꝰ belli calamitatibus, quo metu, quàve animi tranquillitate uti ſices ſcire queas. Penique cùm Coſmographia ſit lumen totius tam eccleſiaſticæ quàm politicę hiſtorię,& plus exei diſcat otioſus ſpectator, quàm ex longo, moleſto& ſumptuoſo labore peregrinator, qui crebrò cœlũ tantium, autem animum mutat: parum utilitatis ex ea capias, ſi tabulis particularibus generales non adjunxeris. Sunt au. tem he generales Tabula collectæ ex magnã Orbis terrę deſcriptione(cujus etiam initiũ longitudinis, vel priui 3 8 18. 5 ſingulis ſequuti ſumus)& ex magna Europà meã quas Duysburgi edidi. Tu interim f r vale d ftuere, ac hujus tuę habitationis ac tibi ad tempus tantùm conceſſæ gloriã cum Poëta Buchanan diligẽter conſidera, qui ſic eam cœleſtibus comparat, ut animos terreſtribus ac rebus hiſce caducis immerſos e. trahat,& ad altiora ac æterna viam oſtendat:: Percipis a , mög olupt „ mülzult Hieſſe nech a ptope N. quos pop. llitate uti la Elũ anti mieris. Salt! adinis elf, d. Ii nn Buch. imme 1 8 asl ter 7 „ 8 = Gcrardi Mercatoris 1.. 8 5 7. 4 LHoulio plurintis ches Hiblllis 8 Ac utile Illis! ——ů—— * MS TERO DAH 4 2 Nes E Ercus um in edibus Iuloci Hondij. F „ ereunt eim aptuf Cornell w icolu. um apud Ioannem Iunſſoniif- Irnhemi. 24 05 Cal urdine aen bin n bee mcm N W, lat eum ei übe karg e un Wann wp darm —— 2 ä —.———————— d 8 .————— 2——.— — 2 D e eee 8 FSCCCCCCCCCCC0(000(0000 e Io docus Hondius Lectori S. D. EC E illi meo judicio ſenferunt, benevole Lector, qui inter diſciplinas libera- 99 les, quæ ciĩtra controverſiam plurimum adferunt utilitatis vitæ mortalium, pri- E mum locum Geographiæ tribuunt. non tantum ob id, quod abſque hac cæcaà eſt Jomnis veterum auctorum lectio, ſurda rerum geſtarum narratio: Verum etiam ee* 2 quod in publicis conſultationibus, inque dirimendis controverſiis, quoties de D itionis Fnidus ambigunt Principes, vel fideli conſilio, vel æquo judicio juvat. Nihilo ſecius& in privatis enen plurimum adferens& commoditatis& voluptatis. Geographiæ ſiquidem ineſt mirifica quædam doctrina, incredibili rerum varietate a jucundi- tate diſtincta, quæ Lectoris& Spectatoris animum ſuavi quadam delectatione allicere& ad pleniorem ſui cognitionem excitare ſolet. Quidquid enim admirandum, quidquid uſpiam gentium,(præſertim hoc noſtro ſeculo, in— in omnes mundi partes naves mittuntur, ter- rarum, locorumve exiſtit, iu omne Geographia dilucide Lectori ob oculos ponit. Denique non ſolum Gentes& Regiones, Inſulas, Vrbes, Maria, Flumina, Lacus, Paludes, Nemora, Vé- tos, Latitudines ae Longitudines per Gradus& Minuta ſuis deſcriptionibus complectitur: Verum etiam ſingularum Regionum res memorabiles, præclarè ac fortiter, tum domi, tum militiæ geſtas, tam graphicè depingit, ut communi calculo nihil ſit ad civilem ſapientiam uti- lius ac præſtantius exiſtimandum. 5.5 8 5 85 Quocirca plurimum laudandi illi ſunt, qui in hac arte deſudarunt: inter quos Abrabamus Or- telius, Daniel Cellarius, Anthonius Maginus, Paulus Merula, Petrus Bertius aliique: ſed inpri- mis omnium doctiſſimus Mathematicus& conterraneus meus Gerardus Mercator, quamuis morte præpeditus Geographicum ſuum opus(cui Atlantis nomen indidit) ad finem per- ducere non potuit. Verum cum hoc ipſumi a nobis ſuperiori anno in lucem datum ſit, adje- f 1(.-) ij b ctis non ctis non ſolum iis tabulis, quæ ad operis faſtig l idebantut deſiderari, ſed etiam accura earundem deſcriptionibus opera& labore Petri Montani affinis mei elaboratis, adeo diſtu ctum eſt( ſecundam jam editionem in manibus habemus) ut ne unicum mihi quidem exem. Pla uclictum ſit. Sed cum plurimos de magnitudine operis& de ingenti pretio conquæſtoꝭ audiſſem: tum quod nee commode ubique circumferri queant& parentibus ad rem attentio ribus plerique vacuis laborent loculis. Mercatoris noſtri Atlantemin minorem formam rede giz ut hac ratione& Geographiæ ſtudioſis adoleſcentibus prodeſſe,& omnem conquerend cauſam eripere poſſem. ic vero Majorem Atlantem tam in ipſis Tabulis quam in Deſeri tionibus ſequũti ſumus. niſi quod in calce nonnullas ævi veteris Tabulas velut Coronidi 555 acjunximus. Tu itaqne benigne Lector his laboribus noſtris, fruere, fave& vale. Ex Mu- ſæolo noſtro Amſtelodami Idib. Martii ci uocvII. 4 88 e Longitu- D 52 81 2.— 2 2 7 e i hund Landi bnlaudint lupndnt Tuimerel Gadaune Hg Dtn müafgun Wuülog mn q kund apano . Ar lülladip wann qr Wugtjü Tau N d 5 In uſum Iabularum. 8 A„ 5 88 8 8 5 9 „ens irup o, E& nobis in hoc libro, eſt Equatorĩs ſive Æquĩnoctialis Circuli ſeg- idem 90 741. N— 74— luden 0 mentum, Meridiano ejuſdem loci,& Fortunatarum Inſularum Meridiano cõmprehenſum:— o conqu Vnam ab his Inſulis initium longitudinis ſumitur.. s 3 f n temat& Nonnullĩ jam longitudineni incipiunt non ab Inſulis Fortunatis, quæ( Canariæ hodie vo- 5 N cantur) ſed ab Inſulis Flandricis quæ& A pores dicuntur, quod acus nautica ibi recta in Se-.. ondben N 3 c ptentrionem vergat. Superficies vero Glopi continet in longitudine gradus 360. g. 10 8 Laritudo eſt arcus vel ſegmentum cujuſyis loci inter Equatorem& Parallelum qui ejuſ- nn be gem oci punctum verticis ducitur inrercluſus: eſtque ſemper æqualis elevationi Poli.. RC Leritudo duplex elt, ſcilicet Septentrionalis& Meridionalis, numeranturque ab Equinoctiali ad utrumvis Po- ale. al lum Latitudinis gradus go. Ni f 5 5 Longitudinum atque Latitudinum gradus in omnĩum Tabularum lateribus deſignavimus,& quidem pro Lon maxima parte Latitudinis ad dextram& ſiniſtram: Longitudinis vero in ſummo atque imo, niſi cum aliquando 8 deſcribenda regio magis inter Meridiem& Septentrionem extenſa fuit. f 8 Singuli gradus tam Longitudinis quam Latitudinis(pro loci capacitate); nonnunquam in 6s, aliquando in 10,é, vel f partes, quæ Minuta vocantur, dividuntur. Graduum vero majoribus: Minutorum minoribus Ari- e chmeticis figuris notavimus differeutiæ cauſa. 5. 5 Si quis Longitudinem vel Latitudinem alicujus loci explorare velit, ubi Meridiani Paralleli ſunt: id efficiet diſtantiam ejus a latere Tabulæ circino ſumendo, circinumque ſic expanſum ad aliud latus applicando. Si di- ſtantiam ab Orientali latere ſumpſiſti, circinus ex eodem latere in Sptentrionali latere gradum& minutum 17 Longitudinis oſtendet. Si a Boreo latere diſtantiam habes, ex eodem in Orientali latere Latitudinem deſigna- bit. Si vero Meridiani non fuerint Paralleli, eodem quidem modo loci Latitudo reperietur, at in univerſalibus b g 1 Tabulis ubi Paralleli ſunt circulares, diſtantia loci a proximo ſumpta idem in latere Grientali oſtendet. Longi- 1 mudo autem quærendaetit filo, aut regula, loco ſuperimpoſita verſaque, donec in BoreoAuſtralique latere idem i 1 utrimque ejuldem gradus minutum deſignetur, quodcunque tumillud erit, loci aſſumpti Longitudo exiſtet. 5 . f Que artificio ſint inter dias civitates,& alia quævis loca graduum vel miliarium- inter ſtitia inuenienda.„ 15 Taxur is omnibus Scalas miliarium adjunximus, quibus facile omnium locorum interſtitium invenies hoc modo. 8 8 g(J Adſit 1 Adiſit tibi circinus, eumque aperi donec ſuis pedibus extre tum scalæ miliarium applica, hujuſque numeri notati di Quod ſi locorum diſtantia cinumque ab uno loco verſus alterum toties rero rando miliaria revolutionum in unum. capies, immotumque circinum Latitudinum eorum numerum per cognitæ regionis miliaria. Miliaria autem in diverſis regionibus multum ſubinde differunt adiicere libuit.. a AAillaria Ser manica communis, quibus& nos Belgæ utimut———2 ᷑— Milliaria Germanica mediocria—— Aillaria ꝙermanica magna—— Ailliaria Gallica communia Millaria Jalica magna a Ailliaria Italica 4 5 15 25 5 4 ————— Ailliaria Anglica totidem vel ut nonnulli volunt a eee Leucæ t Fiiſpanicæ Lencg 5 Lauca orariæ ſeu Horæ Itineris—— e Milliaria Suevica& Scandica— — — —— — Scalæ Longitudinem excedat, 15 12 10 gnota eſt 0 gradibus applicabis, qui veramdiſtantiam dabunt. multiplicando 8 uni Gradui reſpondent. ſatorum locotum reddent. tum circino ſumes ipſam Scalæ Longitudinem di. Puncta attingat, hunc immo. ¶ multo certius circino locorum intetſſitiun r quocirca præcipuarum differentiam ls 8 5 1 uni Gradui conveniunt. 60 50 20 . 20 10 uno radu continentur. in unoquoque Gradu habentur. Gradum unum efficiunt. Ales, quoties intercapedo locorum ſuſcipere poteſt, adnume. 2 Quia vero omnium regionum miliarium quantitas i 11 1 le l 4 Hüüni 1 15 ln Aan a itt — S b pet n kin lim lin Hal, lech 1 e d eile b h 2—— 5 2 8—— T c—— TTT—————— 9 8 8— Index Tabularum hujus operis ſive deſcriptionum earurdem, itteræ quaterniones, Numeri carundem iterationem denotant A Berry Ducatus G2 Cleve 83 Gallia. 8 Abiſsinorũ Regio C 4 Biſcaii X Colonienſis Diœceſisæ 3 Garneſey 3 % Achaia 2 3 Bohemia 1 5 Regnum C 3 Geldtia Ducatus R 2 Abtuzzo J 3 Boruſsia Cotfu Inſula A 4 Senuenſſum Ducat. P 3 um int As B 4 Boſnia Y; Corſica 3 Sermania inferior P 2 . Africa 8 Boulongne Comit. E 2 Creta 12 4 Sermaniaſuperior V 2 Algarbia Brabantia Qa Croatia Y 3 Græcia 2 3 leren Albion I Brandenburg I 3 Cuba inſula K 4 Groenlandia A Albania Z 3 Braſilia L 2 cyprus 5 E 4 Guinea 0 4 Alſatia inferior D 3 Bremenſis Epiſc. Z 2 D ASuinenſis Comitatus E 2 Alſatia ſuperior D 3 Breſcia Comitatus V Dania R. cũ Part. NO P Guipiſcoa e America S HBriſgoia E g Dalmatia 1＋ 4 R 8 America Meridional. IL. 4 Britannicæ Inſula D E Hlannonia 8 2 Anconitana Marchia S 3 Britannia D 2 Eboracum I. Haſsia 7 F 3 Andaluzia Brunſſvick E 3 Embdenſis Comitat. I. 2 Hebrides Inſulg G Anglia cũ partib' I K L Ma Bulgaria I 3 Ppyrus Inſula 2 Helretia K 2 Argor M2 Burgundia Duc. 1 2 Europa A. Hibernia S 8 2 Burgundiã Comitat. K 3 FE Hiſpania Aquitania D 2 C Fer B 4 Hiſpania Nora 14 HArelatenſe Regnum P 2. Campania E 2 Fionia P HFiſpaniola 5 . eſia 8 2 Campagna di Roma T 3 Flandria Comitatus 4 lollandiaComitatus 2 Arragonia Z Candia 5 A 4 Francia f 2 Holſatia. p Auſtria K 3 Carniola S 3 Forum lulium R. Hungaria 5. M 2 Aa„ Franconia. 1 Aſia Minor E 4 Catalonia Fretum Magellanicũ 1 Iamaica, EK. 88 8 4 Friſia Oecidentalis Y 2 LApoöBe 2 H 4 Barbaria B 4 Ceiſon Inſula 1 4 FPriſlandia l larſey e zaſilienſis Provincia L 2 Chess E 4 Friuli Rz ladiaà Orientalis 8 4 zararia Ducatus 3. Chili Regnum I. 4 Florſda. K. 4 Illandia e Zelgium e t Iltria R 3 Italia Iuliacenſis Duc. d Iutia Inſula Anni boni Inſula S. Ioannis inſula Margarita Inſula Principis Inſula S. TIhomæ L. latium f 1.0 R C A Murcenſis Comit. B 3 T 3 Catolia M 3 Moluccæ Inſ. H 4 Polus Arcticus B 3 Momonia i F Pomerania 0 Miontis ferrati March. P 3 Portugalia 8 4 Moravia N K 3 Provincia A 4 Puglia Piana R KRhodus 0 4 N Romania Namurcenſis Co. S 2 Romandiola E 4 Ruſsia Xx Neapolitanum Reg. V 3 K 4 Morea K 4 Moſcovia C Terra di Otrante J 3 Terra Sancta V2 Tuſcia E 3 Tirolenſis Comit. V. Tranſsilvania g Trevirenſis Provincia T: F 4 Turingia E Y 3 Iunetanum Regnumz 4 Q Iurcicum e D it 9 Salzburgẽſis Arch. L 3 Valeſia 3 D 2 Samo gitia R Verona Principatus R M antorini 8 4 Vicentiæ Ditio RT N A Fardinia V3 Virginia„K Livonia 0 Saxonia Inferior E 3 Voſhinia R Lotharingia H 2 Oldenburgenſis C. V 2 Saxonia Superior 1„„ E Lombardia O 3 3 Orbis terræ A Scarpanto Tunenenburg 3 Overiſſel Dom. R 2 Sclavonia 1 4 8 2 Lemanus Lacus M 2 Negroponte E 1 Leodienſis Diceceſis A 3 Normandia Lionnois K 2 Norwegia Lithuania R Nova Zembla Waldec Comitatusg 1 Walachia 11135 Weſtphalia Z 2& A Wight Inſula W Wifliſpurgergow LI Windorum Marchia R= Wittenberg a 2 Luſacia Oxonium R 2 Scotia cum partibus Lutzenburng P Sicilia Macedonia 2 z balatinatus ſuper. Mantua Duc. Q; Parmenſis Duc. Marocci Regnum B 4 Pata via ditio Marca Tarviſina P z Pedemontium P 3 Suntgovia. i Marcia H Peloponneſus A 4 Swetia 1 Mediolanum Duc Qz berſicum Regnum F 4 Mekelenburg FE z Peruvia H 3 Sophorum Imper. QZ ppoletanus Duc. Rz Stiria 2 E H B 4 G X Pbalatinatus Rheni. C 3 Sileſia 5 M R S X. D M Zacynthus 30 10 Tartaria F 4 Zcelandia Comitatus R. L 4 Iaurica Cherſoneſus. S Zeilan 14 Milo 1. B 4 picardia E. Auſtralis L. 4 Zelandia a f 0 . Miſma 5 3 Poĩctou H 2erra di Barri Vz Zurichgow 1 Mitylene Inl. F e L. 3 Terradi toro 7 3 Zutphania Comit. KR ＋ Percipias rerum ſit quantula portio, verbis Quum nos magnificis in regna ſuperba ſecumus, Partimur ferro, mercamur ſanguine fuſo, Ducimus exigus glebæ de parte triumphos, Ill erenim moles per ſe spec tara ſeorſim, Magna quidem: ſi cum ſt ellati tegmine cœli vmponas, pund ti inſtar erit, vel ſeminis, undi Cendidit innumeros ſenior Gargetius or bes. Haec illa eſt hominum ſedas, hæc illa ferarum Et volucrum domus: hoc anguſdo o carcere quanti- Sunripit Oceani terre circumfluus humor, Quique per Hercultæ irrumpens divorria meta, S mupam Libycis lere ſejungit ab oris? A ade hue clæuſtra Arabum, quæq, arctant equ ora 1 Hyrcanos: huc adde lacus laxdſ, paluds,( campos Et qu precipiti labef ac lam: flumina monte: Dertice, vel pigris ſtagnant immota lacunis. Dumm; hæc vit rapiunt, hac orbem gurgite mer gunt, Conditur e xiguæ ſub aquis pars maxima terræ. Nuod ſupereſt, magno velu Inſala parva profundo Innatat: hac eriam quantum vel ſqualer arenisd Vel tumet in vaſtos ſine Fuge ſine ar bort monterꝰ Del nimiis ar det flammis p vel figore torperꝰ Vel jacet humano indocilis manſueſcere cultu, Del fœcunda malis animantum in funera ſaccisd O pudbor, ᷣ ſtolidi praceps veſania votil Quantula pars rerum eſt in quã ſe gloria tollit, Ira fremit, metus e vanimat, dolor uit, egeſt as Ci opes ferro, inſidiie, flammã arque venenod Scilicet& trepido fervent humana tumuliu. DE MVN DO. Nemen a Jo& cim inditum. b E turalis hiſtoriæ lib. 1. cap. 1. tibus vergit i aut initium ullis ſui partibus ſentiens: NIVERSTTAShæc, quæ ob mentis humanæ ſacraria magis, quàm oculorum aciem ob- verſatur, ab elegantia perfect& abſoluta puritate; Latinis Mundus dicitur. Is Plin. Na- tu 1 czjus circumſlexu teguntur cuncta. Apuleio, admirandam om- nibus machinam depingenti, Jui ſocietate ¶ deli&&. Terra conſtat,&. corum naturis que utriliſe e ſunt. Ejus formant in ſpeciem Orbis abſolutiſsimi globatam eſſe, nomen inprimis,& conſenſus in eo mortalium Orbem appellantium pingentiumq d docent: non ſolum quia talis figurã eſt capaciſſima& ſimpliciſſima, omnibũſque ſui par- n ſeſe, ac ſibi ipſi tolerandæ eſt, ſeque includit& continet„ nullarume ue, ſed& argumeiita rerum gens compaginum, nec finem i ſed oculorum quoque probatione, quod convexus undique ſit quacum- que cernatur, quödque partes habeat ejuſdem formæ, cùm id accidere in alia non poſsit figurà. Vtridicu- li meritò exiſtimandi ſi nt, qui non figuræ ſpharicæ vel rotundum, ſed alius etiam fi guræ eum eſſe ſunt arbitrati. Par- tes mundi duæ ſunt, Etherea ſive ccœleſtis,& Elementaris ſive cœleſtes omnes cõplexa, immunis ab omni variatione: ſublunaris. lia 3225... 0 ß0ßTbTbTCT0TTT DE MVN Do. 7 lia perfectè mixta, ſed ĩnanimata, ut Saxa, Marmora, Metalla. Alia quæ animam habent vegetativam, ut Plantæ. Sunt quæ inſuper ſenſitivem, ut Bruta: ſunt denique in ſupremo& ultimo rerum compoſitarum gradu, que præ- ter hæc omnia animam habent rationalem, ut Homines. Nos ſua Aſtronomis, Phyſiciſque relinquentes, Orbẽ terrarum potiſsimùmconſiderabimꝰ. Terrauniverſa Mari, Fluminibus, paludibuſque variè interſecta, Orbẽ ab- ſolutum cum illis omnibus conſtituit. Homerus ſanè non aliam ab cauſam eam vocat orbiculgem. Er Numa P- pilius, idem ſpectans ædem Veſtæ rotundã conſecravit. Neque verò aliam ejus figuram eſſe poſſe cum ex gravi- um ad unum aliquod punctum tendentiũ ratione demonſtravit Ariſtoteles, tum ex Eclipſibus& horologiorũ umbris à Mathematicis probatur. Praterea longis certiſq; peregrinantiũ obſervationibus deprehenſum eſt, lo- gitudines& latitudines locorũ pro intetvallis variari, adeò ut& Periæcos,& Antoecos.& Antipodas eſſe certius 1 5 5 b 2 5. 8 Terra i ſit, quàm ut ullà prolixiore demonſtratione oſtendendũ ſit. Hunc Orbẽ continere, in circuitu, quo maximè pa- anbituu. tet, gradus 360 antiquitas docuit, idemque recentior aſſerit ætas, unde ſi ſi ngulis gradibꝰ tribuas milliaria Ger- maiica x vel Italica Ex, non erit difficile inite rationem ambitus totius Terræ. Ac de Terra quidem quatemus ea cum mari Orbè conſtituit pauca iſta ſufticiant. Eadẽ prout ab aquis diſtinguit ir,& in Sacris, Arida appella- 5 8 3 e 8 5 1 715 Tena qualitas. tur, proprium eſt Hominum domicilium. Huic uni propter eximia merita cognomentũ indidimus maternæ va- nerationis. Hæc nos naſcentes excipit, natos allt, ſemelqueeditos ſuſtinet ſemper: noviſsimè complexa gremio jamque à reliquã naturà abdicatos deſertoſque, tum maximè ut mater operit. f De mas hoc loco aliquid etiam adjiciendun: Mare aliud vocamus Mediterraneum, aliud Oceanum. Oceanus quẽ Sacræ literæ appellant abyſſum aquarum, rcliqua omnia ſud vaſtitate& magnitudine ſuperat, diffunditürque pet totam Terrã, ac per diverſas Mundi oras variarũ gentiũ Littora, Inſulas, Promontoria, flexuoſo meatu Oberrãs, nomen cum locis mutat. Alibi vocatur Occiduus, alibi Euus, Athiopicus, Hiſparicus, At laricus, Schr hicus, Gallicus, Britannicus, Ger manc ius, Hyperboreus& Glacialis: alibi ex recentiorum obſervationibus, Mare del Sur ſiwe Pacſcum-, Archipel agus Laærui, e Aare Indicums, Lantehidol. M ire medliterr eum Africam ab Europa di- ſterminat,& pro regionumi ſitu diverſa habet nomina. Neque verò ſterile omninò eſt mare: fert Piſcæs, fert Platas, Commodlirites fert Gemmas. In primis notandũ eſt, quàm dædalo artificio natura pleraque omnia quæ aut in terris aut in acre Manis. viſuntur, voluerit in mari repræſentare. Mitto Elephantes, Porcos, Teſtudines, Danes, Vitulos, Equos. Mitto Fal- cones, Hirundines: ipſum Hominẽ expreſsit in Equite marino, direnibus, Nerẽidibus, atque etiam in Monacho. Jam Corallus, Margaritæ, Ambra, Suceinum, Spongię, aliaque infinita, quem non meritò in admirationem tra- hant& adorationẽ ſuptemi Numinisꝰ Sed de his hoc loco ſatis copiosè, ad diſtributionẽ Orbis Terrarũ acceda. mus. Terrarum Orbem veieres nunc in duas partes, nunc in tres ſunt partiti. In tres partes diſtributio, Europam, Aſiam, Africa, iel Libyam, maximè celebres apud veteres, quibus novus Orbis nondum innotuerat. Sed inve n- tã americà eam pro duartã parte ætas noſtra adjecit. Mercator noſter, hune Orbem Terrarũ in tres continentes diſtinguit: Primam vocat quam veteres in tres partiti ſunt: ſecundam quam nunc Americam vocamus: tertiam Terram Auſtralem ſive Magellanicam. Nos verò Orbem univerſum in quinque partes diyidimus Europam, Afri- cam, iam, Americam& Terram Auſtralem. 1 A iij EVROPAM ars. E VR OP A. vROpAM licet omnium minim, primo lococum potiſsimis Terreſtris Globi Delineatoribus, deſcri- bemus: vel ob ſoli nobilitatem, vel ob frequentiam incolarum, vel ob præclara eorũ facinora qui eam hactenus tenuère. Plinius eam altricem vocat victoris omnium gentium populi, longẽque terrarũ pul- cherrimam. Aliæ ſanè partes etſi majores ſint, vaſtiorẽſque, minus tamen habitatæ ſunt. Principium igi- tur det has aliaſq; ob cauſas plurimas Europa: nobiliſsima hæreditatis Iapheti(qui primogenitus Noæi libero. rum ſua pomeria produxit etiam in fratrum Semi Chamique terras)portio Hæc paucis de ordinis ratione: jam nunc Etymonſuccedit explicandũ. Herodotus nominis hujus originẽ ignorari notat: alis tamẽ ab Europ Ty: rid dici, Agenoris Phœnici(Lãbyæ inquit Iſidorus)regis fili. quam Iovem in Borem convetſum rapuiſſe tergo- que impoſitam Sydone in Cretàm, vel Cyprum avexiſſe, fabulantur veteres. Alii fabulis rejectis, raptam volunt Navi Tauriformi: alii Navem hic agnoſcunt quæ Iovis tutelam, effigièmque Tauri habuerit: Palephatus virum quendam Cretenſem Taurum nominatum fuiſſe ſcribit, qui ex Iyrrhenà regionecum cæteris puellis Europam regis filiam abduxit captivam: ſunt qui Legionẽ militarem fuiſſe arbitrantur, cui inter Signa Inſigne erat Tauri⸗ quidam, ob pulchritudinem regionis, per ſimilitudinem raptæ filiæ, ſic appellatam feruiit. Ab Europo ſic voca- tam non malè quis dixerit, quem in hac Orbis Terrarum parte aliquando regnum tenuiſſe mæemoriæ proditum Becanus perſuaderi nolens Europam Græcam habere nomenclaturam, quũ priùs ab Cimmeriis ſit habitata, quã ab Græcis, iiſq; alia quàm his fuerit lingua, ſie vocatam putat à gentis præſtantiã: ERenim monoſyllabũ pet dipthongum elatum nihil aliud eſſe, quĩm magnum quid& excellens, quôdque in quãque re præſtantiſsimum: O autem hominum multitudinem deſignare. Europæos, hodie Francos univerſim appellant Aſiatici. Turcis Franki vocantur religionis Romanæ cultores, ut Romei qui Græcæ addicti. Abyſsini, quod teſtantur variorũ E- e e Africa, nos etiam Alſrangues, Chriſtianorũ autem regionẽ Fran beam nicupant. Hæc de nomine, equitur Situs ſive Quantitas. Quod illam attinet, tenendũ cum primus Ptolemæum aliꝰſque veteres Europam collocare inter Climata& ꝙ: inter Parallelos 11& 2 1. inter gradus latitudinis 36& 5, longitudinis 17& 615 noſtrã ætate, quum& Solis declinatio, quemadmodùm obſervatum eſt, mutata ſit,& plurima loca, Europæ no- ſtra adcenſenda, ad 72 uſque latitudinis gradum versdis Septemtrionem in notitiã venerint: eàmq; ob cauſſam ulterior Climatũ Parallelorümq; Notatio fuerit excogĩtata. Sita conſpicitur Europa inter Climata Iv& XI IX. Farallelos xl& xτ: Gradus denique latitudinis quidẽ xxx VI& HII, longitudinis aut, ſi, quà longiſsimẽ e expandit, conſideretur à Promontorio Hiſpanię, quod(abo S. Vincentii hodie vocant, uſq; ad lineam rect à Janais fonte ad Oceanum Borealem ductam, inter Gradus ferè xvr I& lxx L: qua verò breviſsima, ab eodẽ Hi- ſpaniæ Promontorio uſq; ad Maleã peloponneſi eaput, excluſis gæi maris, quæ Europę adnumerari poſſunt, Inſulis inter gradus xv fⅈ adeò ut meridionaliſsima Europæ ſint gradu latitudinis xxxvr, Hiſpanię mons Calpe, una Herculis Columnarum, Promontorium Siciliæ Auſtrinum, Oayſia olim,& peloponneſi, ho- die 0 2 8 22 angtapoli 1 Cali temperies. Soli fertilitas. Imperium Ma. jorum G. Mino. rum. EVROPA.— die Moreę, Caput, Tania Veteribus, nunc Cabo Maini quibus locis maximus dies horarum* 11Tr, minut xxx. Septemtrionaliſsimus autem limes ſit, gradu Lxx i& dimidio, Scandiæ promontotium, versus Boream ultimũ, hodie Nye, ubi maximus dies 1 1 eſt menſium, xx ii dierum, horarum vi 1. Lineam porrò, à Tanais fonte versus Septemtrionem recãin Oceanum ducta n, Orientalem Europæ limitem ſtatuimus, communes. à qui- bus diſſentire religio nobis eſt, ſequuti calculos. Queis enim Europa limitibus ſit Orientem verſus definienda, inter veteres Scriptores non ſatis convenit. Ariſtoteies, Plato, Herodotus,& alii, qui his ſuffragantur, Europam ab Aſid ſeparant Phaſi flumine ſive Iſth mo, qui eſt inter pontum Euxinum& Mare Caſpium. Dionyſius, Arrian', Diodorus, Polybius, Iornandes, Ianai fiumine ſimpliciter. Abrabamus Ortelius fines Europæ verſus Ortum ſta- tuit, mare I geum, pontum Euxinum, Mæotidem paludem, Tanaim flurium& Iſthmum qui eſt ab ejus fonti- bus rect ad Septemtrionem;ʒ Alique alios. Ptolemæus eodem Tanai flumine finit ab Aſiã Europam, ductãque ad ejus fonte verſus Boream ad mare uſque linea. Huic cũ peritiſsimis Geographis ſubſcribentes, deſcenſu à li- neã Tanaique flumine verſus Meridiem facto, metas porrò cum aliis Orientales ſignamus in Palude Maæotide, Boſphoro Cimmerio, põto Euxino, Boſphoro Thracio, Proponi ide, mariq; Ægæouſq; in Mare Mediterraneũ, quo Meridiẽ versus ab Africa dirimitur: ad Oceidentẽ vaſtiſsimus eam pulſat& apertiſsimus Oceanus: ad Sep- cujus caput Hiſpania, collũ Gal- nneſuis. Aere Cœlõque ut pluri- ſt habitatur, quãvis quicquid loco- Nec ſolum ſtupenda Cœli cdlementid, te, Frugum, Arborum, Plantarum, o- quæ ſuſtentandæ hominum vitæ ſunt neceſſariæ„Re- perat. Vites tamen ubiqͥue non habet: ſed ubi vinum de- Orbis Domitorũ(nam nec hic ab ejus temperare poſſum Alexandrum Macedonia, Italia Romanos: qui ſucceſsio· ne quadam, quam Deus æternã ſud providentiã decreverat, Terrarum Orbem quouſq;; notum habebant, domu- erunt: producit autem hodiẽque Germania Principes, qui quartæ Romanorum Monarchiæ jura, quantum per immaniſsimorum hoſtium potentiam& impreſsiones Iicet, ſarta tecta tuentur. Nunquid& Magni, quos Avorũ adorarunt tempora, Europæ Heröes incognitam, ut plerique opinantur, veteribus Americam potiorèſque& va: lidiores Afticæ Aſiæque partes ſuo adjecerunt imperioꝰ Nunquid Mater tot Regum, tot principum Chriſto, quod alibi rariùs militantium? Habet enim hæc noltra Europa, præter Romanum Imperium toto Terrarũ Or- be venerandum, ſupra viginti octogſi quatuordecim, quæ Damianus à Goes in ſolã Hiſpania numerat, adjunxe- ris) in univerſum Regna Chriſtian Religione imbutã: unde hujus regionis dignitatem vel imprimis ællimare li- cat. Quid de Vrbiumfrequentiâ, nobilitate ac celebritate dicamie Superbirit olim Africa vnica fere ſud Cartha. Sine; temtrionẽ denique Mari clauditur Boreali. Strabo formiam Draconis ei tribuit lia, corpus Germania, alas dextra lævãque referunt Italia& Cimbrica Cherſo mũ fruitur tẽperatiſsimo ac cdemẽtiſsimo. Vnde etiã Europa quanta quantae rũ ſupro E latitudinis gradũ, propter frigora incommodè, tum laboriose. temperie, amoenitate, maximã incolarum frequentia: verumetiam fertilita mnis item generis Animantium, Metallorum,& aliarum rum co EVROP A. 9 gine: tumuit vix tribus Alia urbibus, Babylone, Ninive& Hieroſolymis: Gloriantur hodie America Cuſco: Vrbes. Mexicoque Nova Hiſpania: at verò quis hoc tempore non videt pares majoreſqʒ in ſingulis pene Europæ regi- onibus? Perambulet quis cogitatione ſolum ſua in Italia(exemplum enim ſubminiſtret hie unus ille Mundi ocellus) ſumtuoſam Romæ Magnificentiam, Regaleſque Venetiarum Opes, ſuſpiciendam Neapolis No- bilitatem, ferventia Genuæ Commercia& Negociationes, felicem illam& beatam Mediolani Amœnitatẽ, ali- arum denique alia cùm miracula, tum commoda: Sileant ſua, clamare cogetur, ſileant partes Orbis cæteræ: Par nihil Europe, nihil eſt ſecundum. Regiones ejus(ut hodie eas appellamus) ſunt Hiſpania, Callia, Germania, I- talia, Hungaria, Jrauſiluania, Dalmatia, Græcia, Polonia, Lithuania, Moſcovia, Roæolania, Dania, Suecia, Nervegis. Sunt& Inſulæ in Oceano Boreali, Anglia, Scotia, Hibernia, Iſtandia, Friſſandia. Alibi aliæ. In Mari Mediterraneo ſunt Baleares lajorica& AA inorica, Corſica, Sardinia, Siilia, ¶ Melita, Corcyra, Cera, plureſque L. Elm aliæ. Lacuum vero, Stagnorum, EHluminum Aquarumque, queis variæ vires in hac parte quis enumeret? Quæ e em præter piſces, quorum incredibilem copiam ſubminiſtrant, regionibus pro muro plerumq; ſunt. Quid Maria?. quorum commoditates, utilitates& delicias onines ſi velim recenſere, tempus me deficiat. Atque Hæc ſuis lo- I aria. cis explicabuntur. Non deſunt Europæ Montes inter quos Pyrenæi Alpeſque perpetuis nivibus albicantes: ne- que etiam dy lyæ i Nemora, in quibus quum ferarum utilium alat copiam, nocivarum tamen raritatem meri- to poteſt jactare. Quid de Operibus publicis, tã ſacris quàm prophanis, quid de privatis dicam? Innumera hic Opera publica& magnifica Templa, innumeræ Abbatiæ, infinita Cœnobia, Monaſteria, Xenodochia, ac Noſocomia. Plurima pribar. Regum conſpicua Palatia, innumeræ Magnatum& Principum magnificæ ac pulcherrimæ ædes: innumera de- nique& publica& privata ædificia. Habemus hic Iura& Leges, habemus Religionis Chriſtianæ dignitatem, Leges&& inſtiu· habemus humanitatis delicias, habemus armorum vim; habemus Senatores innumeros, viros prudentid. atque eruditione venerabiles. Denique ſi viros celebres conferre libeat: Nulla unquam tanta fuit in alijs Or- Siatores& eo- bis partibus Heroum Virorumque Nobiliũ frequentia: quanta in uno aliquo Europæ tractu. Artes vero ſeien- freguentid. tiaſque hæc pars Orbis ita tractat, ut ob multarum rerum inventionem, Materʒ ob conſervationẽ plurimarum, Nutrix Sapientiæ meritò dicenda ſit. In hac ſunt præſtantiſsima florentiſsimaque bonarum literarum Athenæa, Scholae. in alijs regnat mera Barbaries. Horum omnium virtutes recenſere nimium foret. Vitia(quis autem iis ca- Mores. retẽ) brew ibus aliquot dictis circumferuntur: quæ attexere libuit: F ranci, ſimplices, ruſtici, vehementes. Bavari, ſumtuoſi, commeſſatores, procaces. Sue vi, leves, loquaces, glorioſi. Turingi, diffidentes, ſordidi conte ntioſi. Sarones, diſsimulatores, verſuti, contumaces. Belge, equeſtres, delicati, teneri. Tralt, ſuperbi, vindictæ cupidi, ingenioſi. Hi pani, faſtuoſi, conſulti, rapaces. Galli elegantes, intemperantes, temerarij. umbri, ma gni, ſeditioſi, hoxribiles. Sar mata, edaces, ſuperbi, furaces. Bom, inhumani, novatores, prædatores. Ihrici, mobiles, maligni, tumultnatores. Pannones aſperi, ſuperſtitioſi. Graci, miſeri. Et& aliud haud minus lepidum. Pons Polonicus, Monachus Boemicus, Miles Auſtralis, Suevicà Monialis, Italica devotio, Prutenorum teligio, Teutonum jeju- nia, Gallorum conſtantia, nihi ia. 25 conſtantia, nihil valent omnia 5 AFRICA Fc Aſequitur. Ea ſicdictaeſt, ſi Niciæ credimus, ab Ahi quodam POcio Herculis, 8 qui eum ad Gades uſque comitatus eſt: ſin Ioſepho& Iſidoro, ab uno ex poſteris Abrahæ,—— N cui nomen Afer: velut Feſtus autumat, 4 Græco, quod horrorem denotat eſte- 41. nim horroris expers, quum ſita ſit inter Tropicos. Arabes Fricchianr: vocant. a verbo Færuca quod ipſis eſt dividerè: eſtenim Africa a cæteris terrę partibus ferè diviſa, vel ab Vice Ara. biæ Felicis Rege, quem primum omnium has terras ferünt coluiſſe. Stæci Lian vo- ö * cant vel à Libya Epaphi filia, vel quia x; vel quod inde Lans ventus ſpiret. In Sacris literis Chameſia, ab Arabibus& Æthiopibus e Albebu lun,& ab Indis Beſecat nominatur, Equinoctialis Circulus mediam fere Africam ſecat. Tropici eam nondum excedunt: ſed ipſa utrimque Tropicos gradi g dus decem atque amplius. Terminatur ad Septemtrionem Mari Mediterraneo& Freto Herculeo, ad Or- Se tum Sinu Arabico ſive Mari Erythræo,& Iſthmo, qui eſt inter Mare Mediterraneum& Sinum Arabicum. Ad Meridiem alluitur Oceano Æthiopico: ad Occaſum Atlantico. Formã habet Peninſulæ quæ Iſthmo, quem re· tuli, Aſiæ conjungitur. Etſi verò ejus longitudo quæ ab Occaſu ad Ortum patet, brevior ſit Europæ lon gitudi- ne, tamen reliqua pars ad Auſtrum tantum ſeſe extendit, ut ei Europa vix conferri poſßsit: habet enim ſpatium 1 Sraduum pene 70. Europa verò vit graduum 35. Preterea Europa tota ſinuoſa eit, Africa uniformis& conti- 72 nua. Sed Europa, ut in ejus deſcriptione diximus, cultiſsima: hæc multis locis deſerta. Illa jam olim nota, hæc belfenu. non. Duantum incolitur Africa fertilitate præſtat. Verùm magna parte inculta eſt,&e vel arenis ſterilibus ob- 5 ducta, vel ad SitumCœli deſerta, vel multo ac malefico Animalium genere infeſta. Ex imia& propemodum por- 0 tentoſa agrorum narratur feracitas, utpote qui locis quibuſdam centeſimo fœnore reddantcultoribus meſſem 6 Mirum eſt quod de Mauritaniæ ubertate dicitur: reperiri in ea vites, quas duorũ Hominum complexus capere 16 non poſsit, uvarumque racemos cubitales. Arbores circa Atlantem Proceritate inſigni, enodi nitore, foliocu- 5 Animalium va. pteſsi. Alit& Africa Elephantes& Dracones., qui ipſis belluis inſidiantur, ſuoque complexu enecant: Leones, 0 riptas. Bubalos, Ppardales, Capreas& Simias quibuſdam locis ſupra modum frequentes. Herodotus Aſinos cornutos 0 ibi naſci author eſt. Dracones inſuper, Hyenas, Hiſtrices, agreſtes Arietes, Thores, hoc eſtex Hyæna& Lupo genitos, Pantheras, Struthiocamelos,& prætermulta Serpentum genera, Ceraſtas& Aſpidem, cui peſti Ichneu- 1 monem minimum Animal Natura oppoſuit. Cervus autem& Aper, codem teſte, prorſus in Africa nullus eſt. Baſiliſcum etiam alit Africa. Quæ de eodem narrantur. fabuloſa quidam ſuſpicati ſunt. Atqui Leone Pontifi- c conſtat ad ædem Luciæ ſub fornice ſtabulatum Bafiliſcum, cujus adflatu magnà ue Roma adfectafuit. Sunt & varia monſtrorum genera quorum diverſitatem e e a aquarum adſcribunt ad paucosſi- ———————— 5— ve amnes ſive puteos congregantibus ſe feris. Africam Romani diviſere in provincias ſex. Proconſalarem, in qua Carthago: Numidiam Conſalæem Bixucchium. Tripolit am, Nauritanam ¶ æſarienſem, C Alauritam am Sitiphenſem. Ptolemæus initio lib. 4: duodecim ejus Provinciasſeu Satrapias numerat. auitamam Tingi- rann;: Al auritamam Caſcnienſem„Nuraidiam,-Afficam propris dictam, Orenaicam, t. ameicam, Luba pro. 3 f Aeg ptum Saperiorem 5 ge„Libya Interiorem 3 Aerhiopiam ſub Aeypto G- Ae hiopiam Interiorem. Leo Alticanus totam Afticam ditimit in quatuor partes, Bt cim, Nuwidiam e NMæriũ Regione. . 5* 5 Nomina, à qui- bus& cus indita. 0 fen. diöldch ont, ch, edo en Lhhann Inn uunod 0 400 dum. 50 mipatin is&cont 10, meln us cr ſolba, : Leoleh commun a& last., e bontß lt. dul auc lum enn „ Ti. 4 nen. 2 Cu Tab 2 TIALIIS Alaris— AFRI C DESC IO QRIIENS Ailaria Cermanam 2 2 2 2 2 2 5 40 90 12 AERICA.. Sed in hoc deceptus eſt Leo, quod terminum Afticæ non poſuerit Mare rubrum, ſed Nilum: quo factum eſt ut EÆgyptum& reliquam partem Orientalẽ Alia adjudicatit: Nos igitur præter quatuor illas partes à Leone enu- meratas ponimus in Africa e A gyprum, et ſiopiam ſuperiorem- ſive interior em in qua Abyſsini: e Aet hiopiam infe- nem ſive eæteriorem in qua Manicongi,& Inſalas. Aegyprus ab Auſtro in Boream longo tractu porri girur. Ier- mini ſunt ab Occidente ultra Nilum deſerta Barce, Libyæ& Numidiæ, cum regno Nubiæ. Ab Auſtro agro Bu- gienſi& Nilo concluditur, quo loco Nilus ab Occaſu in Ortum nonnihil fertur. Ab Ortu ſunt deſerta Arabiæ, quæ inter Egyptum& Mare Rubrum ſita ſunt. Ab Aquilone clauditur Mari Mediterraneo. Cætera de Ægy. pto in ſingulari ejus deſcriptione explicabimus. Ba bariam hodie vocant totum Africæ tractum ab Ægypto ad Fretum Gaditanum, qui Mari Mediterraneo& Atlante monte concluditur, continetque Regna Marrocci. Fel- ſr, Teleuſinum, ITunetanum,& Barcæ, de quibus fuſius in Barbariæ deſcriptione. Nunc ſatis fuerit Lectori ſi. mites commonſtraſſe. Regnum itaque Aarrocci dividitur in has provincias, Heam, Siſenn, Cum, Marocti terram, Ducalam, Hoſcoram& Tedlbrem: Terminatur Oceano Atlantico, Atlante ipſo,& Regno Feſſæ. Ngnum, Feſſanum ob Occaſu habet Mare Atlanticũ, à Septemtrione Fretum Herculeum, ab Ortu Mulviam flumen, ab Auſtro Regnum Marrocci: ejus regiones ſunt Temeſia, Territorium Feſſæ, e Aſgara, Elhabata, Errif, Ci arctis, & Elchuuſum. Teleuſeum Regnum quod& Tremiſen vocant, terminatur à Meridie deſerto Numidiæ: ab Ortu fluvio Majore, à Septemtrione Mari Mediterraneo. Regnum Tunctamum complectitur totum Terræ tractum à fluvio Majori ad Meſratæ Regionis amnem. Ejus Regiones ſunt quinque, B.ꝗgia, Conttantina, J unctanum ter ritorium, I ripolis,&& Naba. Barca ſeu Barchaà finibus Meſratæ protenditur ad Ægypti confinia. Numidis ho- die Biledulgerid dicitur. Ejus fines ab Occidente Mare Atlanticum, à Septemtrione Mons Atlas, ad Ortum gypti confinia, ab Auſtro deſerta Libyæ. Regiones Teſſer, Scegelmeſſa, Seb, Biledulgerid, Dara&. Fercen-. Lila veteribus Sarra dicta, quod deſerta ſit. Initiumejusà Gaogæ Regno prope Niſum, exporrigiturque Occiden- tem verſus, ad Regnum uſque Gualatæ quod Atlantico Mari adjacet, à deptemtrione Numidię Regno conter- mina eſt, à Meridie Nigritarum. Nugritæ dicuntur vel ab incolarum colore nigro, vel potius à flumine Nigro, quod hanc regionem lambit. Habent ab Ortu Nili confinia: ab Occaſu Oceanum Occiduum: à Meridie par- tim Mare Ethiopicum, partim Regnum Manicongi: à Septemtrione verò Libyæ deſerta. Regna eorum ſunt quinque& viginti. Galata Guinca, Melli, Tombutum-, Gago, Guber, e A gader, Cano, Caſena, Jegzeg, I anfera, C uangara, Bor mum, Goaga, Nubia, Biro, Temiamo, Dauma, Il edra, Soram, J erritorium- eAnrerotenſe, J erritorium Gialgfa, Ora uinea, Territoruim. Al eltgenſe,& Regnum Benin. e Abyſſini incolunt Superiorem ſive Interiorem Ethiopiam, quorum Princeps Prete Gianni dicitur. Ejus regio perampla, utrumquèe pene Tropicum contin. git. extenditurque inter Oceanum Æthiopicum& Mare Rubrum. A Septemtrione habet Nubiæ& Bugiæ po- pulos Ægypto confines. Ab Ortu Mare Rubrum, à Meridie Lunæ montes, ab Occaſu Regnum Manicongi, Ni. grum amnem, Nubiæ Regnum& fluvium Nilumm. Regna ei ſubjecta hæc, Barnagnes ſive Barnagaſſum, I re- aum. T rai in qua urbs( axumo, e Angote, Amara, Loa, Sopami, Bagamedrum, Quæguere, Fatiagar, Dam, 5 Dancali, a0 e Aaqlof feu late 1 be d l bg 180 Toll Hon a Caeg Kine gl. Leg Gad 110 Mag 0 Ci f comme Ja ölen cee lay 1 ele H K 7ch A FERI CA. 13 Dancali co Dobas. Aet hiopia Inferion ſive exterior eſt Auſtralis Africæ pars, Ptolemæo incognita. Ejus initium eſt ad Occaſum ſupra Zaire fluvium, non longe ab Æquatore, totamque complectitur littoralis Africæ partem, ul- tra ipſum Æquatorem uſque ad fretum Arabicum. Regiones ejus quinque, Aiaa terra, in qua Regna Del& Ades Nag ad N um: Terra anguibas a, cujus Regna Melinda, Momba Na, Quiloa, Moxambique, Monoemuci, ¶ Hala, Monopot apa, T orra& Butud,( Afforum regio,& Manicong, cujus Provinciæ ſex, Sunde, Pango, Sango, Bam- ba, Barra,& Pemba, quibus adduntur Regna Angole, Loangi,& Andichi. Lacus aliquot immenſi ſunt in Afri- Lacus. ca, qui Maria potius eſſe videantur, quorum præcipuus eſt Zembre, cujus ambitus ad quiquaginta mill. patet, ex quo profluunt Nilas, Zaire,& Cuama amnes. Habet etiam hæc Orbis Terrarum pars immenſos fluvios, Ni- Flumina. lum, Nigrum, Senagam,(umbrams, Caire, Cuamam-,& Spiritus Sancti flumem, qui omnes inundatione ſua, terram mirificè rrigant, ac fertilem reddunt. Habet præterea Montes plurimos,& maximos, inter quos princi-. pem locuni tenct Atlas, qui immanibus altiſque jugis, è media arenarum vaſtitate conſurgens extollitur, utpo- te ſupra nubes: adeo ut ejus cacumen proſpici nequeat.( olumnam Cœli Indigenæ nuncupant. Incipit ab Occaſu, ubi& Atlantico Mare nomen imponit, inde perpetuo dorſo variè flexus extendit ſeſe Orientẽ verſus: ad confi- nia Ægypti eſt rotundus, arduus, inciſis rupibus præceps, ac invius, frigidiſsimus, nemoroſus, ſcatebris fontium riguus. Montis hujus vertex altis etiam æſtate nivibus operitur: quinetiam& ejus dorſum incrudeſcente Borea nonnumquam alta nive arbores ſuperante tegitur, qua tam pecudes quàm homines interimuntur. Præterea Mons altiſsimus Sierra Liona dictus, cujus vertex ſempet nubib' obumbratur, ex quo terribilis tumultus& fra- gor in Mari auditur, unde& Leonum rupes dicitur. Montes item Lunæ veteribus etiam cogniti ſub Tropico Capricorni locantur, aſperrimi ſanè, ac incredibilialtitudine, à gentibus feris inhabitati, prope quos ſunt val- les immenſæ profunditatis, adeo ut illic centrum terræ eſſe videatur. Sunt denique, Cantaberes Montes in An- golæ Regno Argenti fodinis ditiſsimi,& alijs quos in particularibus deſcriptionibus recenſebimus, Inſalæ autẽ circa Africam nobiliores hæ ſunt. In Oceano Atlantico eſt Iſala portus Sancti, eſt Madera, ſunt Canarie,& Ca- but viride. Infalꝛ Portus Sancti ſic dicta à derectoribus, qui periculoſa ac qubid ejus navigatione emenſã& ſu- peratà, hunc locum ſic vocari in rei memoriam voluere. Ambitus ejus circiter quindecim milliarium. Made. ad magnã quæ hic creſcebat arborum copiã nomen accepit. Peridromus ejus circiter centum& 40. milliariũ. Canaria ſic dictæ à Canum quæ ibidem erat multitudine: Fortunatæ à veteribus olim nominabantur, Plin. ſex commemorat: Oaabrio, unoniam majoremæ, Minorem,( aprariam, Nivariam,& ¶ anariam. Ptol. nominat e Apro- ſaum, Heram, vel e Autolalam, Pluttaliam,(Aſperias, Cunariam&( enturiam, omneſque rect fere in Septem- trionem linea diſponir. Cadamuſtus decem, ſeptem cultas, tres deſertas: nomina cultarum ſunt, Fractæ lan- ce, Magnæ ſortis, Francanareæ, Teneriſtae, Gomera, Palme, Perro. Caput viride arboribus virentibus conſſtum eſt, atq́; ex eo nomen habet, Inſulæ ejus Occidentem verſus medio Oceano jacent. Sunt autem 8. Antoni. S. inc. S. Lucic, S. Nicolai, Salis, Bona viſta, Maggio vel Aay, S. Jacobi,& Ignis. In Oceano Æthiopico ſunt Inſala Principis, & S. Thoma. Poſt promontorium Bonæ ſpei ſunt aliæ Inſulæ, incultæ omnes pręter unam S. Lauremi. f B ij ARC. 0 Hes. ASIA. 14 33. 0 N 4 f 1 997755 FRI in meã partitione ſuccedit te. Ea nomen ſortita ab Aſia Nympha(teſte Varro- eee 5 44 778 2 N ne) ex qua& Iapeto trahitur. Alij dĩcunt appellatã vel ab Aſio Atyis filio, vel 3. ab Aſio Philoſopho, qui Troi Palladium ad urbis cuſtodiam dedit: hunc ut gratiam refer- 255 8 I ret, ditionem ſuam omnem quæ antea Epirus dicebatur, Aſiam vocaſſe. Ab hac autem ¶ poſtea tanquam nobiliori Parte reliquus omnis tractus, Aſia diciccpit. Porrò ut Libya& Jtertiam Orbis portionẽ ſignificat,& ejus portionis partem: ita& Aſiam obſeryvatum eſt 5 7* ſignificare& totã cõtinẽtem:& partẽ illam quæ intra Taurũ Mõtem eſt. in qua Iydi, Ca. De res, Lycaones, paphlagones, Iones, Foles, alijqueʒ quæ pars diſtinctionis gratia vulgò A-. ſia Minor: Turcis. Warolia dicitur. Varro lib. 4. de L. Nam c. Aſia Je non Europa, in qua ef Syria:&. Aſia di. cue priori pars Aſis, in qua eſt Iema& prouincit noſtra. Aſia autem univerſa Semia Sacris ſcriptoribus nuncu- patur. Sita eſt propemodum tota in Septemtrionali Orbis plaga ab ¶Æquatore uſque ad grad. 80. latitudinis Borer, exceptis tamen Inſulis ad Aſtampertinentibus, quarum aliquot ultra Equatorem porriguutur. Vnde maxima diverſitas in ulti rallelo, qui non 1855 pene 12. Circa medium A . quatuor fere integris menſibus pe ad Meridianum ductum per grad.: Occidẽtaliſsimus ejus Meridianꝰ per grad. 5. trãſit, juxta extrem Aſię Mi mus per grad. 178. Ad Septemtrionem habet Mare Scythicum, 4 Meridie noris occidẽtalè Orã:& Oriẽtaliſsi. f 1 1 ndicum, ab Ortu Eöum, ab Occidẽ- te Sinum Arabicum ſive Mare Rubrum,& Mediterra i i ropę, ĩta in parte Auſtrali Iſthmo 5 Cel tenpeter. uſdue Protendunt, totamque gyptum Aſiæ adnumerant. In Aſia Ccœli admodum jucunda ſalubriſ que tempe- ries, Aer clementiſsimus ac mirè temperatus. Non tamen omnis Aſia hanc Cœli moderationem ſentit: nam ejus 2 dextra atque ſiniſtra, teſte Mario caloreac frigore iniqua ac intolerabilia ſunt. Velicięhujus regionis tantæ ſüt, Sal fertilna. ut etiam in Proverbium ceſſerint. Terra omnis& ubertate agrorum,& varictate fructuum,& magnitudine paſtionis,& multitudine earum rerum Juę exportantur, ita nobilis, ut faci us terris antecellat. Spectan- da hic Fructuum, Aromatum, Metallorum Gemmarum copia. Hinc Balſamum Calamum, Ihus, Myrrham, 5 Qaſsiam. Cinnamomum„Cariophyllum, Piper, Crocum, Ligna oaortkera Relmam, Muſchum,Mlargaritaſque aeg domnis generis accipimus. Spectanda hic Animalium diverſorũ varietas. Alit enim innumeros Elephantes, Ca- . melos,& alia complura Animalia tum domeſtica, tum Ouweltria.Spectanda ingenia, divitiæ i 5 55 TT——————— 5 Dung zeirnche Ladltudn EAN V 2* 1 41. 7 2 d eee, ee e, 2 5 —— 3 Aðõ 8 alli 1. 2 JAA. 22 da*— 5 3 I cin aer 8 1258 5 8. 22 2 5 5 15 2 2 5 1 careg—* 8 i 445 g eee 8 8 e e, 5 8—* a 9 5 Gelee, J Re ſancd. 1 4ů74* fan, ift ia 5 N 55 5 A 5 N 4 2 geg F don 18 0 5 8 3 JN N 5 185 e Fangio X 5 F e 4 9. 3— 5 N Jin 88 10 N— 8 8 0 2 2—— 8 e 3 23 Ke 2 Imu KR. 7. 5 0—— U 5 1 2 2 5 D 0 4 A 4 n e S 8 5 8 S— 4 75—— 5 can— 2 Drain N cem 5 4 8 is Ale 8 N. 2. iG 1 7— 5 5. al. 15 2 ola Senden 0 5 1 25 2 70 12 2 5 Aldan 85756 2 1 00 Biel 4. 1 Aima im 8. 2 a pan— be, ee e s a eee Bach Nc 2 8 5 5 Y Vue, 2 2*. 485 2215 ales 2 5 8.0 l N ö 8 Maite cache Uluba- N Sari* 2. Or Halion 5. 00. 9 2 7 ne 180 Ames 2 1 N b 155 4 Heeg IS TAN N Vacian ee DDr Gt onſ⸗ nd 55 3 9 1 1 8 Pee 5 Chi— f. 1 4. 2 W alen incl i 5 1 I. 2 0 lit e A 85 5 C Hin cli zuthie ngo g 2 3 8 Ge, Nh 25 AA NTLanοο„ Dy 5 8 ama e 5 zan* 1 72 en 25 arma a 1 5. L 1 2 ele 255 5 Wia 2 I. N*— 7 25 528 8 7 4 5 5 89 5 8 4 8 57 1 Leu 27. B. 1d. ct— 5— W 8 2— e Lauenb Auen 771 cer 2 ele 1 An CEN 28 R 8 555 N 51 N 2— Iſlas 5. 07 0„ 8 22 22 2 Wal, 0 Nuicbio I chanel. 25 Luo minor N. 3 2 dela⸗ 5 2— 5* S 3 25——— 2 1 75 5 2 1 5 Nvelzs* 1720 4 1 7 S 5 2* Jache 4 1 5 8 7— 2 ig- 5. RE— uconia 2— .—— e 5 Ic 2 0 2 In abe, l Ves L. NSA. 2 lan N 4 ge, 5* N . non une noa— 3 er 8 LN. 08 I culda e 24. 8 e EA Us N 4 3 9 2 2 5 2 5 s 2 5 3 1 8 5 2 8* 2 5 Venn Irmano⸗— J N— Pan 2 8 ID E— 2 12 g. 4555 8 f , 7 1 57 unn J 0 8 K—— NIE NI. 8 e caui ava hee s Zunor* ee. N .. 8 2 8 Alillaria Cer maren ——.— 1 76 60 0 75 0 110 1201 170 14 1701 160 120 2 Inperium Ma- jorum. bes. Lacus. Flumind. Montes. 16 5 ASIA.—5. 1 Totius autem tractus Aſiatici Monarchæ primi fuere Agri, quorum polttemus Sardl anapali, 1 8 proſſigatiſsimæque mollitiei homo, inter ſcortorumgreges deprehẽſus ab e N al 55 5 1 05 1 prælio victus, inſtructã incenſaque pyrã. ſe& divitias ſuas in incendium mitt. Pos caad Perſasd eon 6 11 perium. Inter quos Xerxes Darij filius bellum à patte cœptum adverſus Gr e mund inden copiaſque decies centum millium, ſtrato ſuper Helleſpontum ponte, ex Aſia in Europam dec 15 1 5 11 quoque decies centum mille numero comitatæ ſunt: fruſtraneo conatu: quum is qui Deo minitarb) ari inſul- tare, Neptuno compedes injicere, cœlo tenebras inducere 5 Montes ſolo a totum 8 S au- ſus fuerat, vix, profligatis copijs, piſcatoris ſcapha fretum trajecit, fracto hibernis tempeſtatibus ponte. Poſtre- mus Perſici imperij Darius fuit, qui victus ſuperatuſque ab Alex andro. Macedonum Monarchiæ viam fecit, qui primus eam ex Afia in Eutopam tranſtulir. Nunc autem Aſia univerſa ſecundùm ejus Imperia quibus ad- miniſtratur, nobis non ineptè dividi poſſevidetur. Cujus prima pars paret Imperio Turcico, cujus origo a Ma- humeto, ditio perampla. Sed& Moſcovię Dux magnam Aſię partem occupat, incluſam Mari glaciali, Qby fluvio, Kitaia lacu,& line inde ductà ad Mare Caſpium, Iſthmumque qui inter hoc Mare,& Po mum eſt. Ter- tiam partem Magnus Cham Tartarorum Imperator poſsidet, cujus fines à Meridie ſunt, Mare Caſpium, Iaxar- tes fluvius, Imaus Mons: ab Ortu& Septemtrione Oceanus: ab Occidente Moſcoviæ Regnum. Quęrtam ha- bet Rex perſarum Sophi. Huic ab Oceidente eſt Turca, à Septemtrione Tartarus. à Meridie Rubro Mari allui- tur: ad Ortum verò Indo flumine. Quinta pars continet Indiam tam intra quàm ultra Gangem, quę non abu- no ſolo ut reliquę: ſed pluribus Regulis(nam quælibet illius regio propriũ ferè habet Principem, quorum nõ- nulli etiam Magno Chamo vectigales ſunt) regitur. Sexta habet Regnum Chinęampliſsimum. Septima, Inſu- las omnes in Oceano Indico& Orientali, varie diſperſas complectitur. Inter quas Taprobana& cilan-; duæ fa. vac Patrum memoriã à Luſitanis detectæ, Borneo, Celebes, Palohams, NMAindlanao, Gilolb, cum Moluccis aromatife- ris. Tum f aponia,& nuperrimè inventa Nova Guinea, de qua an Iuſula ſit, an terrę Antarcticę connexa, non- dum conſtat. Veteres verò, ut Strabo 11:& Arrianus 5. multifariàm eam diviſere. Ptolemæus in 47 Regio- nes ac Provincias diſtribuit, cujus deſcriptionem tradit, quinto, ſexto, ac ſeptimo Geographiæ libris, duòde- cim videlicet tabulis abſolutam. Habuit hæc tres urbes toto terrarum Orbe celeberrimas, Baby lem, Ninid, & Hiergolhma. Habet lacus piſcoſos& immenſos, atque unum Mare Caſpium in modum vaſtiſsimi lacus, quod ad Oceanum vſque noi pertingit. Fluvios item plurimos, inter quos clariores ſunt Tigris, Euphrates, quo- rum Moſes in Geneſi meminit, dordaanis, Indus, Janges. Montes hic etiam inſignes atque admirandi, inter quos Aon Taurus qui totam Aſiam dirimit, ab Eöis veniens littoribus. Immenſũs ipſe& innumerarum pene gen- tium arbiter, dextero latere Septemtrionalis vbi primum ab Indico Mari exſurgit: lævVo Meridianꝰ,& ad Occa- ſum tendens, donec prementi terras occurrãt Maria, velut de induſtria rerum Natura ſubinde æquora opponẽ- te inc Phoenicium hinc Ponticum: illinc Caſpium& Hyrcanum, contraque Meoticum lacum. Torquetur igitur colliſus intet hęc clauſtra:& tamen vjctor, flexuoſus evadit uſque ad cognata Rhiphæorum montium ju- ga, nu⸗ itz gun Celadet end ef chern Ant C unh; Ab Akelan Ibreol bac kan abo (aueh törchg Amal Anon da Ale Wal tibi diterz cht b U dun cubtun ate kum iti Wahn 17 ganumeroſis nominibus& noris quacumque incedit inſignis, Imaus primã parte dicius, mox Emodius, Paro. Pamſis, Circius, Chambades, Pharphariades, Chroates, Oreges, Oroamdes, Niphates, Taurus: Atque ubi ſe quo- que exſuperat,( aucaſus: ubi brachia emittit, ſubinde tentanti maria ſimilis Sar pedon, Coraceſius, Cragus, ite- rumque Taurus. Vbi verò ſeſe aperit, Pylarum portarumque nomine unitatem ſibi vendicat, quæ alibi Armenia, alibi( pie, alibi Clicis vocantur. Ejus latitudo pleriſque in locis eſt ſtadiorum trium millium: longitudo tanta, quanta ipſius Aſiæ, utpote ſtadiorum 45 millium: hoc eſt milliariũ Italicorum 562 5, ab orà ſcilicet Rho- dienſi ad extremos uſque Chinæ& Tartarię fines. Sed de his ſatis. Ad Opera publica trãſeo, quæ ſanè inprimis 5 ſuperba& magnifica habuit, atque inter ſeptẽ Orbis miracula numerata, vel merirò numeranda. Inter quæ pri- Ogera publica mum occurrunt Babylonia muri, quos Semiramis condidit, aut ſaltem ruinoſos inſtaurauit, coctili latere& bi- tumine ferruminato, ducenos quidem pedes altos, quinquagenos latos, adeò ut quadrigas inter ſe occurrentes reciperent, turreſque haberent trecentas, plures multò habituri, niſi aliqua ex parte Paludes pro mœnibus fu- iſſent. Cui tanto tamque protentoſo operi adhibita feruntur trecenta hominum millia. Herodetus author eſt, muros Babylonis habuiſſe craſsitudinem quinquaginta cubitorum regiorum, celſitudinem ducentorum. per ambitum centum portæ ſtabant æreæ. I enplum Diauaæ Epheſia factum à tot Aſid ducentis& viginti annis, ut teſtantur Hiſtoriæ. Hoc autem in ſolo paluſtri fecère, ne terrę motum ſentiret, aut hiatus timeret. Et ne in lubrico& inſtabili tantæ molis fundamenta locarentur, ante calcatis ea ſubſtravère carbonibus, deinde velleri- bus lanae. Templi longitudo erat 425 pedum, latitudo 220. Columiię in eo centum viginti ſeptem à ſingulis regibus factæ, ex quibus 36 erant cælatæ. Operi præfuit Cteſiphon. Fuit& Sepulſchrum quod Artemiſia regina Cariæ Mauſolo marito defuncto erexit, inter Orbis Miracula adnumeratũ, cujus altitudo attollebatur 25 cubi- tis: cingebatur columnis triginta. Patebat ab Auſtro& Septemtrione pedes 63. At que hæc inter Orbis mixacula recenſentur. Fuit denique magnificum illud Templum, quod anno regni ſui quarto ædificare cœpit Salomon, non immeritò ſeptem Orbis miraculis adnumerandum. Triginta imprimis hominum millia cæden- dis arboribus, ut Cedris& Cupreſsis fuère in Libanum deſtinata. Lapicidarum verò extiterunt octoginta mil- lia. Latitudo Templi fuit vicenum cubitorum. Sexagenüm longitudo, altitudo fornice diſtinctà centenüm& viceniim. Inferioris ſtructuræ materia erat ex candenti lapide. Amplitudo veſtibuli denùm cubitorum. Cellæ erãt vicenæ pervio inter ſe uſu, aliæque his ſuppoſitę. Trabes erant Cedrinę Cedrina concameratio, auro illita, ut parietes omnes. Sanctior locus à reliquo Templi corpore diſtinguebatur muro, in quo erant januæ ſculptæ, vela ductilia, variis mæandris& floribus intexta. Duo Cherubini ex puro auro. Pavimentum pedalis aureis inſtru- 9 ctum. Ianuævicenùm cubitorum altitudine auro coruſcãtes. Ante veſtibulum erant duæ colummæ æneæ xvIIT ö cubitorum altitudine, ambitũque duodecim. Erat& vas æneum tantæ magnitudinis, ut ab re nominatum ſit 0 mare, quod vituli duodecim diverſas mundi plagas, terni ſingulas proſpectantes circumſtabant. Fuit vas illud ö trium millium batorum capax. Erant& aliæ figuræ, quas longũ eſſet recenſere. Altare fuit æreum denũm pedũ altitudine, longitudine duplo majore. Item menſa una aurea. Phialarum& aurearum paterarum decem millia. Sed hæc de hac Orbis Portione dicta ſuficiant: ad Americam e partem dranſeo.. 1* ——— AMERICA. 5 vARTAH hanc Orbis Terrarum partem Veteribus incognitam Cbriſtophorus Columbus cum te- periſſet, Indi um- ali ob vaſtitatem Novum Orbem- dix re eſt enim ingens& noſtro Orbi, hoc eſt Eu- ropæ, Africa, Aſiæ, ſimul conjunctis ferè par: uti vel ex ipſo Tabulæ noſtræ univerſalis conſpectu li. quet. Dicitur& e America ab Americo Veſputio Florentino qui primus poſt Columbum Continen- tis partem ultra Equatorem ab Ortu detexit, in quã ſunt ia&. Braſila regiones. Quando autem America primum coli cœpta ſit, incettum eſt:certè multis fæculis ignota latuit: nam quod de Romanis quidam ſuſpicã- am demonſtratur,& commentum illud accuratè refutatum eſt à Gaſparo Varrerio. Se. tur, facilius dicitur quàm r daccura ume. necam enthyſiaſmo poẽ᷑tico raptum aliquid de hac in Medeã ceciniſſe nonnulli opinantur: ſed furor eſt opina. ri vel illi vel ulli eo ſecFulo has partes fuiſſe cognitas. Primus poſt multa,& adhuc ignota nobis annorum ſæ. cula Chriſtoph. Col. Genu. auſpiciis Regis Caſtellę rem tantam feliciter invenit, edoctus(ut creditur à nonnul- s tam dlari facinoris gloriam arrodentibus) ab Hiſpano quodam Nauta, diu Mari Atlantico jactato: factum id anno cio cccc xc ll. Poſt eum tentavit idem Americus Veſputius auſpiciis Regis Portugalliæ, factiq; prę. mium retulit, quod totus ille tractus ab ipſius nomine Americæ, ut diximus, appellationem habeat. Porto univerſus hic Orbis à Septemtrione ad Meridiem exporrectus eſt duarum magnarum Peninſularum forma, quæ tenui Iſthmo connectuntur: earum altera dicitur America Septemttionalis, altera Meridionalis. Longitu- doejus extenſa eſt inter Meridianum gr. 190.& Meri. gr. 67. Latitudinis terminus Auſtrum verſus eſt fretum Magellanicum, id eſt, gr. L. 11. Septemtrionem autem verſus, à gr. Lx vii ſurſum plerãque adhuc ſunt ignota. Habet igitur ab Ortu Solis Mare Atlanticum, quod vulgo vocant Del Nort; à Meridie, Terram Auſtralem Magellanicam, freto interſluente diſunctam. Ab Occaſu, Mare Pacificum, Del Zur: à Septemtrione, in- certum Terras an Maria. Iota circumnavigatio eſt circiter xxx ii millium milliarium, ut tradunt probati- ores. Eſt enim tota circumnavigata, præter eum tractum qui Septemtrionem reſpicit, cujus littora nondũ per- luſtrata ſunt. Regio in univerſum multiplex eſt ac varia: Frumento initio& vino caruit: ejus loco tulit leguminis genus, ſic enim vocant, ut Vinum Chichia: lintres( anoas: regulos ¶acicos nominant. Ad ſementes faciendas terram non arant: ſed modicæ altitudinis ſerobibus effoſsis, tria quatuòrve grana in unam demit- tunt terraq; operiunt. Singuli culmi tribus quatuòrve paniculis onuſti adoleſcunt, quarumſingulæ grana cen- tum& ampliùs fundunt. Maizii ſcapus hominis altitudinem exſuperat, ac quibuſdam in prowincis bis inan- no colligitur. Aliud etiam genus panis habent vulgò Chi dictũ. Id ex Iucca conficitur: radix eſt napi craſsi-· 8 tudine quæ nullum ex ſe ſemen fundit, ſed cannas tantùm quaſdam nodoſas& ſolidas, viridibus foliis, ut cau- nabis. Eas cannas. ubi maturitas adeſt, in taleas duos palmos longas exſecant, quas in tumulos quoſdã(vnn. chaos appellant) digeſtas, terrã obruunt: quoties verò id genus panis conficere volunt, earum radicum quan- tũ viſumeſt eruunt, paucas tamẽ unaquãq; vulſione, quia brevi corrumpuntur. Duo præterea radicum genera ſunt. alteras Bartascs, alteras EAaias vocant, ſpecie propè ſimiles, niſi quod Haix minores& ſapidiores ſunt. Plantantur 5 3 e 7 7 N ee Roca uf ie, e e ee eee No TTT 20 AMERICA. Flantantur autem,& ſextum intra menſem fructum comedunt: cæterùm ſapore aliquantulum dulci, ſed ſatie- tatem mox& faſtidium inducente exigui etiam adꝶmodiim ſucci ſunt, ventoſque, ac ſupervacuos flatus gignũt. Magnam etiam arborum vim habent eæ terræ quæ uvas quaſdam agreſtes ferant. Earum acini, prunorum ſil- veſtrium ſpecie quæ è ſpinĩs& arbuſtis naſcuntur, nigro folliculo veſtiuntur: ſed quia multim illis ligni, parum pulpæ, ineſt, ex iis Indigenæ vinum non conficiunt. Sunt& arbores Olivarumferaces, ſed quæ inſuavi odore, tum ſapore etiam pejore ſunt. Varias fructuum ſpecies, eaſque abundè habent; quales ſunt Hos, Plemmi, Pi. nee, quiaua e Mamei, quanauams. Fert præterea ipſa regio Saccharum, Goſſypium, Linum, aliaque ut apud nos, multaſqͥue alias arbores. atque herbas. Habet quoque Aromata, Margaritas ac Semmas,& Auri& Argẽ- ti incredibili copi affluit, aliiſcque Vetallis ac Mineralibus. Sed neque Boves ante habuit, neque Equos neque Mulos, neque Aſinos, neque Oves, Capras, Canes. Proinde mirandum non eſt ſi Indigenæ ad primum Equi conſpectũ perculſi fuerint. Mures Glireſq;ue ex Antuerpianã Nave quæ per Fretum Magellanicũ ulteriiis navi- gabat, primam illic originem habuère: ex eo in tantùm ſive Soli, ſive Animantium ipſorum fœcunditate cre- verunt, ut ſæpe ſpem Meſsis Autumniq; in herbis& arboribus arroſerint. Animalia varia alit partim nota no- bis, partim ĩgnota. Inter alia prodigioſum reperitur Animal, cujus ventri Natura alterum ventrem marſupiĩ in- ſtar affinxit. Quoties demigrat, catulos in eum loculum recondit& geſtat. Id animal corpus& roſtrum Vul- pis: manus ac pedes Cercopitheci: aures Veſpertilionis habet. Aliud quoque eſt animal(quod Cſcni indigenis dicitur) nigri porci ſpecie, piloſum, duriſsimo corio, exiguis oculis, auribus patulis, ungulis fiſsis, breri promu- ſeide munitum, ut Elephas: barritu adeò terribili ut homines obſurdefaciat: cæterùm carne ad eſum ſuavi. A- Prorũ præterea montanorum,& ferociſsimarum Iigrium ingens copia reperitur: Leones etiam, ſed timidi, qui viſo homine fugiunt,& alia. Sunt& Pavones, Phafiani, Perdices& alia Avium genera varia, ſed longè noſtris diſcrepantia. At de his fuſids in particularibus deſcriptionibus dicemus. Dividitur univerſa America, in du- as peninſulas maximas, ut ſuprà diximus, quarum altera America Septemtrionalis, quæ totacirca Æquatorem jacet, dicitur: altera Meridionalis, quia majori ex parte ultra Equatorem protenditur: licet nonnullæ ejus regi- ones etiam circa ¶quatorem ſint. Septemtrionalis in varias regiones dividitur, quæ ſunt, Qusvira, Nona Hi Pania, Nicaragua, ucanm, Flrrida, eApalchen-, Norumbega, Nova Francia, Terra Laboratorio,& Efforilamdlia. Meridionalis partes ſunt multæ: ſed præcipuæ& hactenus quiĩdem ſuperatæ Barbariſque ereptæ hæ ſunt: ¶aſtel. ba aurea, Ylppdiana, Peruvia, Chile& Brita. Gloriatur inprimis duabus urbibus Cuſco& Mexico. Cisco Americe Meridionalis Metropolis& primaria ciritas, ed amplitudine, fortitudine ac magnificentiã, ut cum pulcherrimis etiam Galliæ vel Hiſpaniæ urbibus, invictà arcis munitione.& Hominum potiſsimùm nobilium ren ſerie ac diſpoſitione,& ſitus amenitate merito contendere queat. Nulla in eam multi- 1 0 nobilium, procerum, maximorumque Principum ſedes eſt, qui partim intra urbis 0 partim in villulis uburbanis. ruri magno numero degunt. Inter quæ quidem præcipua ſunt palatia rocerum quatuor, qui hujus Reipublicæ claxum moderantut᷑ quæ ſuperbiſsime, ſumptu propè immẽſo, mar- moreis bons midbus ispl gut kun Mas Nb cal dl dello! Tech Ac den rum ed Nate chene dope au log auh Ene An eh Alt In d dat ape 21 moreiĩs quadratiſque lapidibus ſtructa, atque depicta videntur. Plateæ cùm omnes ſint rectæ, crucis formam pleriſquè in locis efficiunt, nulla autem eſt, per quam non amonus delabatur rivulus canali dutus, utrimque lapidibus veſtito. Forma civitatis quadrangularis, in latere collis, exiliter atque venuſtè deprimitur. In clivoſo & difficili montis aſcenſu, admirandæ pulchritudinis arx ſpectabilem, atque amœnam hanc urbem reddit. cu- jus ſixe pulchritudinem, ſive ingentem ædifici molem conſideres: perpaucæ ſimiles in univerſa Europã illis ſũt vile, qui terras quamplurimas perluſtrarunt. Mexico ſive I emiſtitan in Hiſpaniã novã Mexicana Provincia opu- L 6. Fü lenta& celeberrima civitas, de qua infrà in deſcriptione Nov Hiſpaniæ acturi ſumus. Ad alia pergimus. Mul- tis inclytis amnibus hæc Orbis pars irrigua, quorũ plerique auriferi, lacubus ac fõtibus copioſa. In Lacubus ac Fluvüis piſcium magna copia: unum eorum genus qui ab Hiſpaniolæ indigenis vulgo Manati appellantur. Hic piſcis tutræ propè formam referens, xxv. pedes longus, x Ii craſſus eſt: capite& cauda bovem referens: exiguis oculis, pelle dura& piloſã, coloris veneti, pedes duos Elephantinis ſimiles habet. Fœminæ ejus generis, ut vac- cæ catulos pariunt, eoſque gemino ubere alunt. Montes hic etiam paſsim plurimi, inter quos eſt, ut teſtatur Benſo, Mons flammivomus, qui per ingentem craterem tantos ſæpe flammarum globos eructat, ut noctu latiſ- ſimè ultra centum millia paſſuum incendia reluceant. Nonnulli opinati ſunt intus liquefactum aurum eſſe, perpetuam ignibus imateriam. Itaque Dominicanus quidam monachus, quũ ejus rei periculum facere vellet, ahenum& catenam ferreã fabricari curat: moxque in montis cacumen cum aliis quatuor Hiſpanis aſcendens, catenam cum aheno in caminũ demittit: ibi ignis fervore ahenum cum parte catenæ liquefactum eſt. Idque cũ iterum multò craſsiore catena expertus eſſer, res denuò prio ri incepto ſimilem exitum habuit. Ad alia tranſeo. Superba hicurbium& viarum ſtructura, ædificiorum ſplendor. Hortus fertur fuiſſe regius in quo herbæ arbo- reſque cum ſuis truncis, ramis, fructibus ex ſolido auro, ed mole ſtabant, qu vivæ in pomariis. Fertur& con- clave regium, in quo omne animantium genus ex gemmis erat, opere partim muſivo& ſegmentato, partim cæ- lato, partimetiam ex plumis variè conſerto. Memorabile eſt& in primis quod de duabus vis referunt. quarum altera per montium ardua, altera per planiciem campoſque ſtrata eſt, à Quito urbe Peruana, ad civitatem(co, ſpatio quingentorum milliarium: cujus operis decus augent, ſtupendæ lapidum& ſaxorum moles: non Equis aut Bubus,(nam illis caruerunt) ſed humanis manibus adgeſtæ. Via campeſtris utrimque munita eſt muris, pa- tetque in latitudinem pedes quinque& xx intra quos rivuli fluunt, conſiti ad marginem arbuſculis, quos ipſi Aol vocant. Altera vero è ſaxis& rupibꝰ exciſa per medios montes diſcurrit, pari atitudine: ſalebroſis inſuper depreſsiſque vallium locis, prout regionis natura poſtulabat, adgeſtis munitiſque. Has vias inacaua Rex(qui avorum noſtrorũ memorid vixit) perpurgari, pariete s ruinoſos reſtaurari atque exornari fecit: opus ipſum a- lias multo eſtvetuſtius, neq; unius hominis ætatis. Fuerunt etiam per itinera diſpoſita diverſoria ampla, pPlen- dida, amœna,(ipſi Tambos nominant) quibus regius omnis comitatus recipiebatur. Hæc de quatuor Orbis partibus generatim pro Methodi ratione ſufficiant: poſtulat eadem Methodus, ut ſpeciatim& per Partes Eu- ropam quae primo loco poſita eſt, deinceps perambulemus. 5 1 Cui 2OLVS mina. AMontes. Opera publisg. de dicta. Freſlandia. Froenlandia un- Cæli qualitas G- 1 Si Norvegiæ paret. Incolæ ut plurimùm piſc POLVS ARCTIC vs, Ae Temarum circumjacentium- deſcriptio. 1 ENERAII deſcriptione(candide Lector) totius Orbis terræ& quatuor partium ejus jux- ta naturæ ordinem methodicè repetita& præmiſſd, ſtatui ad imitationem ptolemæi Coſ⸗- mographorum Principis ab ipſo Polo& regionibus ſub ipſo circumjacentibns, ſingula- Frum deinceps particularum Geographiam inchoare, ut nimirùm ab alto ad inferiora de- A ſcendens„& à ſiniſtris ad dexteriora progrediens, Septemtrionem cum Auſtro,& Occi- dentem cum Oriente paullatim conjungam: quod ut mihi Reique publicæ Chriſtianæ felix fauſtümque ſit„Deum Optimum Maximum precor& obteſtor. PFolus eſt extremi- tas axis, id eſt linea per centrum globi traducta„Latinis vertex. i duo ſunt, Septemtrionalis& Auſtrinus. Septemtrionalis eſt, qui verſus Boream ſemper conſpicitur ideoque etiam Borealis& Arcticus dicitur. Auſtrinus, qui ſolis Meridionalibus apparet, ideòque Meridionalis Notus,& An tarcticus cognomi- natur. Ac de Polis quidem hoc loco paucula iſta ſufficiant. Ad regiones ſub Polo Arctico circumjacen- tes venio. Quæ ſunt Groenlandia, Friſlandia Noa Zembla cum aliis nonnullis, de quibus breviter quantum quidem cognitæ ſunt, agemus. Goenlamdiad vitiditate nomen habet, Inſula ignota adhuc maxima ex parte. Si- ta eſt inter cirulum Arcticum,& Polum jus Paralleli extremi ſunt Auſtrum verſus grad. LxVv. Boream verò verſus grad. L xxV II. In hac Inſula, ſi Nicolao Zeneto(qui anno u. ccc Lxxx, variis jactationibus in vicino ma- ri agitatus eſt) credimus, continua hyems eſtnovem menſium, quo toto tempore ibi nõ pluit: neque ineuntis hyemis nives unquam ante ejus finem diſſolvuntur, gramini tamen innoxiæ funt. Inſignis enim hic graminis & pabuli proventus. Mira item Pecorum& lactariorum copia, obillam pabuli inſignem ubertatem: adeò ut ſtrues quaſdam ingentes butyri& caſei componant, quas eò navigantibus vęnales exponant. Duæ autem tan- tum habitationes in Groenlandiã nobis notæ ſunt, e Alba& S. I hom cnobium, de quo mon dicemus. Groen- landiam lambit mare Pigrum, quod& Glaciale& Coneretum dicitur. Eſt in Groenlandiã Monaſterium ordi- nis Prædicatorii:& non procul ab eo mons Æthnæ inſtar iguiyomus, ad cujus radices aquarũ perennium fõs, cujus candentibꝰ aquis non ſolum omnia illus monaſterii fabitacula hypocauſti inſtar calefiunt: ſed etiam pa- nis& cibi nullo alio adhibito igni excoquuntur. Tota hujus Monaſterii fabrica ex tophis conſtat, quos idem mons medias inter flammas evibrat. idem fontes hortos vicinos tepefaciunt, ita, ut vario florum herbarumq; Senere perpetuò rideant. Pproximus etiam maris tractus harum aquarum beni gnitate nunquam congelatur, ſed piſcibus Hominibuſque perpetuò patet. Inde hic tantus aquatilium piſcilimque ex frigidioribus locis concur- ſus ut non ſolùm hi Monachi, ſed circumvicini etiam accola ſuaviter unde vivant, habeant. Friſlandia Inſu- la Veteribus Prorſus ignota: major quam Hibernia. Magna in hac eceli inclementia. Incolæ fruges ullas non habent, ſed piſcibus veſcuntur ut plurimim. Ejus primarium Oppidum ejuſdem eſt cum Inſulâ nominis. Re- ationibus rem faciunt. Capitur enim in ejus pottu tanta omnis naves, quibus in circumjacentes Inſulas ayehũtur: Quemadmo- dum Seneris piſcium copia, ut ii multæ oncrentur 8.. T. 8 Y 1 5 7 D e, i fornia regio N LAN Aſamu. Aiſfunii 8 o i 5 2 7 uri * N cum vicinis re: 2 Hionibus. N POLVS ARCTICVS. 24„335„ dum ſcribit dĩctus Zieglerus. Idem Mare Inſulæ ab Occidente proximum, brevis& ſcopulis plenũ, Icarium: c Inſulam in eo Icar iam, ab Incolis nominari ſcribit. Inſula hæc hoc noſtro tempore denuò innoteſcęre incipit, N Zembla. idq́; Anglorum auſpiciis. Nova Zembla inſula eſt ſita ſub gradu 76. Summa hic inclementia aëris atq́ intolera- bile& intenſiſsimum frigus. Regio deſerta, ſylveſtris, rigida, moleſta. In hac nec frondes nec gramen creſcitzin hac etiam nulla Animalia præter carnivora reperiuntur, qualia Vulpes& Vrſi, quorum non tantum in hac In- ſula. ſed in pleriſq; regionibus Septemtrionalibus magna copia eſt. Sunt& Belluæ marinæ: quæ vaſto corpore Boviſq; magnitudinem excedentes, Malyuſſehen vulgò dicuntur: os habent leonina ſpecie, pellem villoſiorem, quatuor pedes, duos dẽtes ex parte oris ſuperna prominentes, planos, duros, candẽtes, ut Elephantinis precio non cedãt. Freta hic, Fretum Mengats, Forbiſſeri ch Davis. Frerum IViengats protenditur ad Ortum uſq́; ad Crucis dictum angulum, deinde ad Aretapeliotem uſque ad Diſsidii angulum, paulò ad Orienten vergentem. In Au- ſtralis lateris Weygats continente Gulielmus Barendſonius aliquos agreſtiores homines reperit Samiutas ap- pellatos. Veſtiũ horum quibus vtuntur forma, ſimilis eſt illi quam noſtri pictores ſilveſtribus Hominibus tri- buunt, minimè tamẽ ſilveſtres ſunt, ſed bono intellectu præditi. Amiciuntur pellibus Rangiferotũ à capite uſq́; ad pedes. Vtplurimùm brevi ſunt corpore, lata planaque facie, parvis oculis, brevibus cruribus& divaricatis, a- gileſque ſunt in curſu& ſaltu. Rhedas habent in quibus unum aut duos Rangifetos jungunt, qui unum aut al- terum hominem inſidentẽ tam celeri curſu trahunt, ut nullus noſtrorum equorum æquari illis poſsit. Fretum- Forbiſſeri à Martino Forbiſſero Anglo nomen accepit, qui anno MD ILxxvI I, tranſitum ad Cathaiam per Se- ptemtrionem quærens, pervenit ad Fretum quoddam, in quo reperit& Inſulas& Homines plurimos, de qui- bus paucula ſubjiciemus. Homines ejus loci ab omni cultu alieni, crudis ferarum ac piſcium carnibus veſcun- tur. Veſtiuntur pellibus ferarum venatione captarum, herbas etiam crudas beſtiarum in morem devorãt. Ten- toria eorum pellibus Balænarum teguntur, perpetuæ ibi nubes& frigus aſperrimum. Canibus qui Lupos no- ſtros ſpecie referunt, ſub jugum miſsis, utuntur ad res neceſſarias ſuper glaciem advehendas. Arma lllis ſunt arcus, ſagittæ& funda. Nulla ibi ligna, Cervi multi: homines terram non colunt, contenti rebus quas ſponte producit: venatione vivunt: potus illis ſanguis ferarum eſtcalidus, aut aqua glaciei: nulli iſtic fluvii, nullæ ſca· turigines, quòd violentia frigoris terram ita concludat, ut aquarũ ſcaturigo erumpere nequeat. Homines ſunt magni laboris. venatores ſtrenui& præſertim in aucupiis aſtutiſs imĩ:utuntur certo navigii genere ex coriis cõ- fecto in quo ſolummodò homini locus: cui unico tantùm remo opus eſt. Dextrã Inſtrumentũ tenet quo aves telo jaculatur. Hujus exemplum in Anglia viſum. Frerum Davis itidem à Johanne Davis Anglo appellationem accepit, qui anno 1585& duobus proximis littora Americæ, vel potiùs Groenlandiæ Circium ſpectantia a 33 gradu ad z tranſitum illac in Chinam ſcrutando perlegit. Quæ de Euripis illis quatuor in Tabula vides, defu- pta ſunt ex Itinerario Jacobi Cnoxen Buſcoducenlis, qui refert Minoritam quendam Anglum Oxoniensẽ Ma- chematicum terras Polo circum vicinas deſcripſiſſe& aſtrolabio dimenſum eſſe in hanc ſequentem formam fe-. reʒuti ex Iacobo collegit Mercator. Euripos illos quatuor dicit tanto impetuad interiorem voraginem rapii ut Naves —. ͤ———————————— P. —— T ask x dic Perle Ohlert lum fee mne derum tung dug lun . Heage 90 cl Cell dun pOEVS AKeri ess.. naves ſemel ingreſſe, nullo vento retroagi poſsint, neque verò unquam tantum ibi ventum eſſe, ut molæ frumẽ- tariæ circumagendæ ſufficiar. Sed hæc Luciani veris narrationibus non abſona videntur, quando qui loca in quibus Euripi illi eſſe dicuntur luſtrarunt, Euripos nullos invenerunt: ſcilicet Hollandi, quiuſque ad 81 Lat. gr. apertum mare invenerunt. Cæterùm de Hyperboreorum habitatione expedit audire Iulium Scaligerum exercitatione xxxvr c. de navigatione ex mari Hyperboreo Sinam verſus ita ſeribentem: An verò per id mare po ſit ad Sinus inſtirui navigatio, alia alis alllucta ſunt in utramque partemt- argumenta, varibque adſenſum eit. Noſtra amen hc ſunt. A Davina flu vii oſt is unds cui am- auſpicantur, legendum eſſe volunt totum illum tractum, qui uni- verſam am bit Scyt him ad cus Orientalemæ iſq ue angulum: in cujus fle xu, Septemtrionem aut e Aquilonem cum Favoniis commutandlum. Nu de re qui verb flaciunt, illus c mais&. ventorum&. oræ naturam minus eæxploratam habere, certum eſt. e Adeo namque rari ſunt Zephyri&. Subſolemi, ut pen ſint ignoti. eAAquilonum frequentia tanta, ut illus imper ium cœli qui legitimum d natur commiſſum e ſe vidtatur. Dada infinita, cæca, limoſa. Hyeme quæ decem ſæ. vit menſes, quaſi pauimento ſſlidata maris ſaper icin. AH dtate perpetua calgo, quæ pomeridianis horis und& alter viæ diſcuſſa, mox redintegnatur. Tum vero majus d lacie periculum, cujus immenſæ cructæ fluitautes; mobilium: In- ſaler ln inter ſe concuſſamtiiim ſpeciem prahent. Certè nuperis Batavorum navigationibus Anno MD xc& ſe- quentibus duobus in hæc loca inſtitutis, ſpes facta eſt, poſſe ex mari Hyperboreo ad Orientales Orbis oras navi- bus pervenirii ſed difficulter admodum propter glaciem& hybernam noctẽ. Gulielmus Barendſonius negabat per Fretum Naſſovicũ ad Sinas inſtitui navigationem poſſe, non ſolum ob glaciem, ſed præcipuè quòd ex variis obſervationibus comperit. non mare illud fed ſinum duntaxat eſſe, inprimis ex eo quòd nullum fluxum& re- fluxum inxenerit. Verùm ſpes illi magna fuit per Borealiſsimam Nov Zemblæ partem dictam navigationem, perfici poſſe. Cæterùm cùm indies novæ navigationes illac ad Sinas inſtituantur, tandem experientia diſcetur, utrum ĩd perfici po ſsit, nec ne. Conſtat autem naves noſtras ad gradum uſque 8ᷣ i. provectas,& etiamnum mare apertum inveniſſe: poſt verò ad grad. 76. glaciei cruſtis ingentibus ac nocie ingruente impeditas fuiſſe, ne ulte- riùs progredi poſſent. Deſtituit vectotes Sol. Novemb· Anno MD xc x: viſus terum 24. Ianuarii anno ſe- quenti: quo toto tempore in novã Zemblã tuguriolo à ſe exſtructo latitarunt, uſque ad 14. lunii, fortiſsimi Argonautæ. Sic enim jure eos appellare liceat. Nam quamvis valde celebrata ſit à veteribus Argonautarum na- vigatio:ſi tamen cum ĩſtã conferatur. ludus cenſebitur. Quis enim, ante hos Hollandos, per 13. menſium ſpati- um, ab omni hominum conſortio ſegregatus, rerum ommum inopid preſſus, rigidiſsimo cœlo intenfiſsimum gelu pertulit, ſub Poli Arctici 76. graduum aſtitudine in vaſta ſolitudine ædes fabricavit in quas ſe reciperet, ut ab acris inclementid ſe tueretur, in illis ipſis identidem altiſsimã nive ſepultus, ac totis ferè decem menſibus incluſus? Taceo quæ in reditu, navem deſerere coacti ac ſcapha non tecia vecti, acerba pertulerunt. Taceo fero- ces, truculentos& ingentis magnitudinis Vrſos, atque belluas marinas, cum quibus ſæpenumerò fuit dimican- dum, Quas tamen ærumnas omnes, labores& admirandas difficultates, forti magnꝰque animo, non ſine be- nignã Divini Numinis protectione& favore ſuperarunt. 8 7 e D 18LANDIA 26 LIS LAN PIA.. i 5 SAN DI inter varias Oceani Occidentalis Inſulas qu Norvegiæ Regno ſubjectæ ſunt- e 22 habet à gelu, quoex parte riget. Dicitur& Snelandia, i nive: item ae 1 1 1 ula. Ple. 5 rique hanc voluerunt eſſe antiquorum I hun. Quam& Ptolemæus I hulen vocat, cujuſque me 185 po- nit gradu Lat. Xx. 20. Long. 63. Hæc quinque dierum& noctium navigatione ab Oreadibus à Solino ſtatuitur. Inſulla ſi qua alia Poctis celebratiſsima, cùm diſhunctiſsimum aliquid innuerent, quaſi totius Orbis remotiſsima. Hinc Virgilius, Tb ſerviat ultima I hule. Verum enimverò an Thule aliqua fuerit, dubitat dineſſius,& nuſquam comparere ſeribit Giraldus, ancipitique de e ſententia diſtrahuntur doctiores. Plerique ö n Iſcandiam Thulen( uti diximus) olim vocatam aſſeruerunt: his tamen Saxo Grammaticus, Crantzius, Milius Sitiu. Iovius, Peucerus refragantur. Sed de his ſatis, redeo ad Iſlandiam. Sita eſt non ſub Meridano primo, ut no- g auaxit quidam, ſed octavo inde gradu. Longitudo ejus eſt C. milliarium Germanicorum ut vulgus ſeriptorum Cœli& Sol! habet, his addit quadraginta quatuor, dictus Jonas. Latitudo milliarium Germ. 56. Cœlum habet inclemens, Nomina, à qui. 1. bus&& cur indita. —. — B Jualltas. ac pro majori parte inculta eſt, præſettim verſus plagam Septemtrionalem, ob auſtera ſpiracula venti Circii: qu nec frutices, ut ſcribit Olaus, elevatipermittit. Tellus autem ſementi faciendæ minimè idonea, neque ullum 10 fert frumentum: at graminis adeò fœcundum ſolum ferunt in hac inſulã omnes qui de ea ſcripſère, ut niſi pe. Auimaalium da- cus à pabulo interdum arcœatur, ab atvinà ne ſuffocetur, periculumm ſit. Præter Equos& Boves nullum jumen- vietas. tum apud hos eſſe, fatetur ipſe Ionas: Boveſque& Vaccæ hic omnes cornibus carent: Oves non item. Catellos habent albos quos inpenſiùs diligunt. Falcones candidos magna copiã: ſunt& Corvi candidi, agnellis& por- cellis infeſtiſßimi. Vrſi item& Lepores albi. Etiam, teſte noſtro ſæpius dicto Iſlando, Aquilæalbicantibus cau- dis: quos Plinius(utaddit) Pygargos appellavit. Præter Betulam& Iuniperum nullam hanc Inſulam ferre Ar- borem, Velleius teſtatur. 1 lignorum maxima per univerſam Inſulam inopia eſt, niſi forte(quod interdum 5 accidit) ex Septemtrionali plagã arbores grandiores Vtorum turbine, funditus exſtirpatæ naufragii inſtat ad hec Lnperium ma- littora deferantur: quibus Incolæ ad uſum focorum, ædificiorum, naviümque utuntur. Subeſt Regno Nor- jorum. vegiæ ab anno nempe 1260, quo primum hos homagium huic præſtitiſſe, tradit idem Ionas. Qua ratione Rex Panię qui& Norvegiæ eo quotannis præfectum mittit, qui in arce Beſtede ſedem ſuam tenet eique nunc obe- diunt ut quondam ſuis Epiſcopis: à quibus ad Chriſtianam fidem ſub Adelberto converſifuère. Tempore Ha- raldi Pulchricomis primi Norvegiæ Monarchæ, ſunt qui putant habitari cœptam: cùm hic nempe regulorum multitudinem expuliſſet ex Norvegiã, qui novas quærontes ſedes, huc cum familiis commigtarunt, atque pa- triæ deſiderium exuentes, manſerè. Circa annum Chriſti milleſimum hæc accidiſſe veriſimile: circa annum 874. ſcribit nominatus Iſſandus Ionas, apud quem habes horum Epiſcoporum omnium ſeriem& nomina. Pri- mum eorum Eipſcopum nominat Crantzius Iſlephum. Sub eorundem Norvegiorum imperio videtur fuiſſe, ante annos ducentos, ex excerptis Nicolai Zenii Eclogis, ubi legimus hanc inſulam à Zichmi Friſlandiæ Rege bello petitam, ſed fruſtrd,& à Regis Noryegiæ militibus præſidiarus in hac Inſula poſitis repulſum. Dividitut * 2 2 r E 7FCCCCCC0ͤĩð»,ç — 777 2 5 i 5 e Fol 1 ; 45 5 0 e 4 4 79 2 Fonte. Mare. ones. 28 ISLAND IA. Dividitur verò Inſula univerſa in totidem partes, quot ſunt Mundi cardines. Orientalem vocant Auſtlendinga. fiordung, Occidental IVeſtlending ſiordung, Septemtrionalem Nortlen dingaftordung, Meridionalem Smyalendisga. fordung. Vrbibus carent, montes pro urbibus habentes. Fons hic qui fumigantis aquæ vitio nativam rei cujuſ- libet originem demolitur:& quicquid fumi hujus exhalationereſperꝑitur, in lapideæ naturæ duritiẽ tranſmu- tatur, form dumtaxat ſuperſtite. Eſt& fons peſtilentis undæ, quem qui guſtaverit, perinde ac veneno proſter- nitur. Sunt latices cerealis poculi proprietatem ĩmitantes. Oceanus autem Septemtrionalis in quo hæc Inſula ſita eſt, tantam Piſcium copiam ſubminiſtrat, tantãmque Reipublicæ Iſlandicæ utilitatem præſtat, ut non mul- torum Hominum, ſedtotius Inſulæ ſalus& fortunæ inde pendere videantur: inde enim omnes aut viyunt, aut victum quærunt, familiãſque ſuſtentant. Hie ſi velim hujus Maris Piſcium genera omnia recenſere, tempus me deficiat. Aliquot verò rariora non abs re fuerit commemorare. Inter quæ Piſcis Nahudl: Hujus carnem ſi quis comedat, ſtatim moritur: habetque dentem in interiori capitis parte prominentem ad ſeptem cubitos. Hunc quidam pro Monocerotis cornu vendiderunt. Creditur venenis adverſari. Quadraginta ulnarum longitudi. nem habet bellua. Roider, centum triginta ulnarũ eſt, caret dentibus. Ejus caro eſui accommodatiſsima gratiſ- ſimãqʒ: pinguedo multis morbis medetur. Cætus Brimunnicus, longitudine triginta ulnarum: dẽtibus caret, lin. guamq; ſeptem ulnarum habet. Eſt& maximum Cerorum genus quod rarò apparet, Inſulæ magis quàm Piſci ſimile. Inſequi minores piſes præ corporis illa immani mole nequit, capit tamen illos ſud quadam arte& aſtu- tid. Alius item piſcis Stamturvalur dictus, totus cartilagineus, Raiæ aliquo modo ſimilis: ſed infinitis modis ma- jor, Inſulæ ſpeciem cùm apparet, præ ſe fert, alis naves evertit. Sunt& Senat, Boves marini, colore griſeo:& ali. Ad montes tranſeo. Ilandia(inquit Georgius Agricola) tres ſunt Montes elati in Cœlum, quorum verti- ces perpetuã nive candent, radices ſenipiterno ęſtuant igne. Primus vocatur Hels, alter Crucis, tertius Helga, id eſt ſanctus. Ab Hecla non longe abſunt fodinæ Sulphuris, pænè unicum Incolarum mercinioniumi& vecli- gal Inſulæ: Mercatores enim naves eo onuſtas evehunt. Mons ipſe cùm furit, ut horribilia tonitrua inſonat, Projicit ingentia ſaxa, Sulphur evomit, cineribus egeſtis omnia longè latẽque complet, ut ad viceſimum lapidẽ terra coli non poſoit. Qui naturam cauſaſq; ejus incendũ curioſius contemplaturi propiùs ad montem acce- dunt, facile una aliquã latente voragine vivi abſorbentur: nam& multæ ſunt,& cineribus ita tectæ, ut nemo ſi- bi cavere poſsit. Locum proptered vocant carcerem ſordidarum animarum. Accdit huc„quod quum glacies ſoluta totos octo menſes magnis molibus littori undique allidatur, horrendum ſonun edat, quem Incolæ di cunt animarum eſſe ejulatum& quiritationem. Ejuſdem naturæ alius mons nomine Helga. Hic mons anno 158 T, ceſte Iona, tanto fragore& tonitru ignes& ſaxa eructavit, ut inde ad octoginta milliaria grandiores ma- chinæ bellicæ explodi putarentur. Apud hunc vorago quædam, ubi ſpectra ſe offerunt, congreſsibus hominum tam manifeſta, ut tanquam viventes accipiantur ab ignaris mortis ilſorum. nec deprehendituretror, priũs quã diſparuerint umbræ Sed hæc aut fabuloſa ſunt, aut certè Dæmonum ludibria. Ipſe Ionas fabuloſa putat. Crãt-· zius Illandos ſpecus plerùmque habitare ſcribit, ad montium lateraexcavatis manſiunculis. Quod idem quo- que O: I at gn dn mund mig dum um dura Uubece ekt 1 Ne dba tl Kl ISLAN DIA. f 29 que Olaus aſſerit, in primis tempore brumali. Ex oſsibus Piſcium domos exſtruunt, penuria lignorum. Contra do Jonas, dicit hic Templa& domiciliaexſtare ſatis multa ex ligno, ceſpite,& ſaxis ſatis magnifica& ſumptuoſa. Duos habet Inſula Epiſcopatus Cathedrales, Holvn- ſub quo ſunt Monaſteria Pingora, Remeſted, Modur, Opera pullica c AMunkeniere: Scalhalt cui Monaſteria ſubſunt Videy, Pyrnebar, Kirckebar,& Shed. Ex Vellei huius tabulæ P Bt. auctoris tamen ſeriptis intelligitur novem in eaeſſe Monaſteria:& Templa prætereà trecenta viginti novem. Epiſopi autem ex Academia Haffnenſi eò mittuntur, quorum alter Boreali inſulæ parti præeſt, alter Meridio- nali. Ac uterque Gymnaſium publicum ædibus adjundtum habet, in quo viginti quatuor pueros ſuo ſumptu alere& erudixe tenetur. Incolæ communi tecto, victu& ſtrato gaudent cum Iumentis. In ſimplicitate ſancta vitam agunt, cùm nihil amplius quęrant quàm quæ Natura concedit. Nam& Montes habent pro Oppidis, ut Moes. diximus,& fontes pro delitiis. Beata gens, cujus paupertati nemo invidet,& indè beatior quòd Chriſtianiſmũ acceperit. Sed Mercatotes Angli& Dani quieſcere gentem& ſuo contentam eſſe non ſinunt. Nam ob piſca- turam evehendam, Inſulam hanc frequentantes, cum mereibus omnigenis vitia quoque noſtra inyexerunt. Res majorum memorabiles carminibus celebrant, vel ſcopulis inſculptas vindicant ab oblivione. Piſcibus ut plurimùm victirant, quibus quoque exſiccatis& contuſis, tanquam in farinam redactis, loco panis in menſa Victus. utuntur: lautiores autem pane bis cocto. Potus olim aqua, ditioribus lac: nunc autem fruges aliunde allatas huic miſcere didicerunt;& ſimplicis undę, poſtquam exteri cum iis negotiari cœperunt, oderunt hauſtum. Lubecenſes enim, Hamburgenſes,& Roſtochienſes quotannis hanc Inſulam navibus ſuis frequentantes eò deferunt farinam, panem, cereviſiam, mulſum, vinum, pannos Anglicos, lintea, ferrum, chalybem, aurum, argentum, mulierum vittas& ligna in uſum ædificiorum& navigiorum: exportant pro his pannum Iſlandi- cum(vulgò warmam) magnas ſulphuris effoſsi moles, Piſces induratos, butyrum, ſebum, vellera, ferarum pelles, Vulpes, Falcones albos, Equos,& alia iſtiuſmodi. Piſcium hictanta copia, ut eorum ſtrues altiſsimas ſub dio concinnent, atque ita vęnum exponant, altitudine interdum ipſa ædium tecta ſuperante. Tanta etiam butyri ſalſi copia ut ciſtis odoratis recondant longitudine pedũ quadraginta, altitudine 5, præter uſitata dolia. Sed lubet Eraſmi Michaëlis verſus, quos habet lib. 3. rei Nauticæ de Illandia adjicere: Mereimonis. Dltima Parr haſias Iſiandia ſpectat in Art tos, Nuaminibus ſt ipat, ratihilſque immittere certat. Sub Caurunmm porrecta gradllinon divite tantum Pyoventu ſiquidem vario cum exceſſerit, uo, Lata ſold, dum vel cæcis occluſd cavernis, Foc vincit tamen,& cumulato Piſce redundat, Sulphuraflava coquit ni xiiſque qvtruclit arenis: Aut ta opibus forteſqque animis comple xa colonos, abu vel letis pecori gratiſſima pratis Cijus& in Notios qua pars jacet obvia ventos Fundit,&. oppletas ind eſtit gramine valles: Aeſtuat æternis per aperta ſoramina flammis, At vicina etiam ſolidos cum littora piſces Eructatque globos einer um, ie pidogue boatu, Nec numeris, nec menſard, certisve ferendos Hecla tonans interſpaſd pics Syſdera lambit. D ii BRITANNIA Kegio. * 5 Nomina d qui bus& cur indita. ali temperies. Soli fertilitas. Animalium Varietas. Albion Inſala. Britannicæ Inſulæ, Anglia, Scotia,& Hibernia, cum Inſulis circumjacentibus. RITANNIA omnes Inſulas, quæ inter Hiſpanias& Germaniam magno terrarum ſpacio Galliæ prætenduntur, ſuo nomine complectitur. Eam nuper Lhuyddus Prydaniam, Th. lo ttus Eques Britannus P raniam dici voluerunt, ſed ſtudio magis contentionis, quàm JVeritatis incitati, contra Ariſtotelis, Lucretii, Iulii Cæſaris,& aliorum veterum ſcripto. rum authoritatem ac fidem. 707 autem olim Britanni omnes ſe glaſto inficerent, quod ccœruleum efficiebat colorem, ut hoc horribiliore in pugnã aſpectu eſſent: iidemque quie- quid depictum& coloratum Frith patriâ& antiqud lingua appellarent: rectè quidam ſu- tuunt Græcoſ(qui primùm hoc nomen ita conceperunt) ab Incolis, quos Brith& Briton appellari accepiſſent, ad Frith I anm, quod regionem ſignificat, addidiſſe:& ideo Britanniam regionem Britonum, id eſt, pi- ctorum& coloratorum dici, non aliter atque Mauritania Mauri, Luſitania Luſi,& Aquitania aquarum regio nominatur. Britanniam autem omnibiss cœli ac ſoli bonis natura donamit, in qud nec rigor eſt nimius yt. mis gut habet Panegyricus Conſtantino dictus) nec arcor æſtaris in qu ſagetum nin fircunditas, ut muneribis utrilſſqus ſufficiat.& ¶ ereris& Liberi: in- qu nemora ſune immami his be, ſtlis, terra ſiue ſer penti bus noæxũis. Contrd 15 pe. corum mitium imumerabilis multitudo, lacte diſtenta&. onud tis velleribus; certs quod propter vitam diligitur, langiſin clies, G. nulle ſine aliquæ luce noctes, dum iſla littorum etrema planities nom attollit umbras, noctiſque metam cli,&. Hal. rum tranſit aſpectuus vt Sol ipſe qui nohis videtur occidene, ibi apparcat præterire. Inter omnes Britanniæ Inſulas duæ re- liquas magnitudine longè præcellunt: s Albion, ſub qua Anglia& Scotia cotinentur,& Hibemia. Primama- guitudine eſt Albin, quæ nunc ſola nomen B̃ritanniæ retinet, quod antea omnibus erat commune. Atque hoc nomen magis e libris eruitur quàm in communi ſermone uſurpatur, ni quod Scoti ſee Albinch& ſuam le- gionem Achin, adhuc vocent. De nomine autem Albion non multum laborandum quod huic Inſulæ impoſu- erunt Græci ad differentiam, cum citcumvicinæ Inſulæ omnes Britannicæ vocarentur. A Græcorũ enim vani- tate, fabuloſitate& deſultoria ill in fingendis nominibus levitate enatum viderur. Cum enim illi Italiam ab 85 Heſpero Atlantis filio Heſperiam, Galliamà Polyphemi, Gallatiam&c. fabulosè dixerint: hanc Inſulam ab Abione Neptuni filio Albionem etiam fabulose denominaſſe vero non abſimile videtur: quod Perottus& Lilius Giraldus prodiderunt. Ali ab be malunt deducere, quod teſte Feſto, album Græcis ſonat, unde& Alpes appellatæ. Figura ejus triquetra eſt, Siciliæ maximeè ſimilis, nam in tres diverſos an gulos ſeſe cuneat. Fromontorium primuni Occidentem verſus Angli vocant The cap g Cornwal. Secundum Cantium quod O- rientem proſpicit, Anglis Norte ſforland. TJertium Orcas ſive Tarviſium quod longè in Septemtrionem exten- ditur-Scotis Pangiſbehead dictum. Livius& Fabius Ruſticus eam oblongæ ſcutulæ ſive bipenni aſsimilavẽre. Ab Occaſu, qua Hibernia ſita eſt, Vergiviꝰ Oceanus itrüpit, à Septẽtrione, vaſtiſsimo& apertiſimo Hyperboreo Mari pulſatur, ab Ortu qua Germaniæ Prætẽditur, Germanico. Meridie qua Galliæ opponitur, Britamico ur- 5 getüt. * BRI TAN 3 —.— e e e. ANGLIASco- TIAAHIBERNIA E es, ile N ele 88 .— 5 F 25 80 D 2 e Spe 2 1 N N 1 Inrauue, 8 N Acauu Tenbrol. 27 51 85 ee Wagens d. Hunter W 20 3 8 e — INTFERITIO- Antiner, de 1 Genmamica 2 2— 10 * 10 Mare 0 Commodlitntes. Orcades, —— —— 32 B RITANNIA. e a ö getur. Diodorus libro ſexto ambiĩtum ejus ſcribit eſſe duoram& quadraginta milliũ ſtadiorũ. Martianus: In- runnia inquit, longa millibxus ocdingentis, lata trecentis, circuitu tricies oldies ginti quinque millia tener. Nugæ. Doctißi⸗ mus& accuratiſsimus ſcriptor Camdenus hanc rationem inivit, à Tarviſio promontorio ad Belerium, itinere ob ſinuoſos littorũ tractus curvato, millia paſſuum ſunt Dc cx ix: inde ad Cantium c xx millia: deniq; a Cantio ad Iarviſiũ pff millia. Quæ ſumma eſt uncccxxx yx millium paſſuum. Hæc Inſula olim in duas partes diviſa fuit, teſte Ptolemæo magnæ conſtructionis lib. 11: ubi Inſulam univerſam in Brirenniam magnam- & parvam diſpeſcit. Magnam vocat citeriorem ejus partem ad Meridiem. uam vero ulteriorem ad Septem- triones. Romani verò ulteriore parte neglectã, quia, ut inquit Appianus, ili utilis eſſe non poterat: citeriorem in provinciam jam redactam primùm duplicem fecerunt Igferiorem&t Snperiurem, ut ex Dione colligitur. An- gliæ enim partem citeriorem cum Wallia Super iarem, ulteriorem& Septemtrionalem Inferivrem vocat. Poſtea in tres partes deſcripſerunt, ut ex Sexto Rufo liquet, in Marimam ¶ aſarienſem-, Britanniam ꝓrimam-& Briumni- am Secundam. Poſtremò, cum Imperii Romani formulaindies imimutaretur, Britanniam quinquepartitam fe. cère, Britnniam nimirùm Primam, Secundam, Mavximam ¶ aſarienſem, Dalentiam,& Flaviam Cæſarienſem. At. que hæ quidem fuerunt ſub Romanis ipſius Britanniæ diviſiones. Nonnulli univerſam Inſulam olim fuiſſe in tres partes diviſam ſcripſere, nempe in Locgriam, Cambriam& Albuniam. Sed hanc recentiorem eſſe divi- ſionem credit Camdenus, ut quæ à tribus populis, Anglis, Cambris& Scotis, qui poſtremò Inſulam inter ſe diviſerunt, vdeatur enata. Poſtea in duo Regna, nempe Angliam& Scotiam, diviſa eſt Inſula: jam verò fœli- ciſsimo ſub Iacobo 6 unita hæc duo ſunt Regna,& tota Inſula Magna Brimrimia appellata. Vaſtiſsimo autem & apertiſdimo Oceano, ut ſuprà docuimus, Britannia undiq; circumfunditur, quem B. Baſilius Mare magnum, . navigantibus horrendum dixit. Latè certè modò campos vicinos inundat, modò refu git& nudat,& ut cum Plinio loquar, in magnitudine hac apert, Lunæ vim laxè graſfantisefficaciùs ſentit, tantãque vi ſemper immit⸗- titur, ut non ſolùm flumina retrogat, ſed aut terreſtria deprehendat animalia, aut marina deſtituat. Tan- tümque erat vel hoc mare hyeme navigare, ut Iul. Firmicus in libello de errore prophanarum religionum ad Conſtantem& Conſtantium Impp. exclamarit: Hyeme( quod nec factum eſt aliquando, nec ſtet) tumen- res, G. ſevientes undlas calcaſtis Oceani Britannici, ſub remis veſſris incogniti jam nobis pænè maris unda contremuit,& vu ßeratam Imiperæroris fariem Britannus expævit. Quid amplius vnltis? virtutibus vefiris vibta Elamenta ceſſtrunt. De commoditatibus quas hoc mare præſtat, de tepore quo terras fovet, de vaporibus quibus aerem nutrit,& agros irrorat, de piſeibus vatii generis, Salmonibus, Paſſeribus, paguris, Aſellis, Halecibus&c. quorum infi- nita examina alit. nihil attinet dicere: Margaritæ tamen non ſunt ſilentio prætereundæ, quas rotundã ſpecie mari Britannico gregatim natare ducem ſectantes, more apum Iubas memorat. Meminit& Marcellinus. Harũ ſpe Cæſarem Britanniam petiiſſe author eſt Suetonius. Atqʒ hæc de Albione, nunc reliquas præcipuas percurta· mus. Inter omnes longe præcellit Hibernia, de quà nihil hic, de ed in propriis quas occupat tabulis, dicturi Fam e diſcretæ ſpatiis, quas ita appellat 05 am ſequuntur Orcades nunc OY Nx. Plüùs minũs, Inſulæ, modicis inter aer Uns un 200180 bp Weng Al wah cl malt. fade maln act Gſle Un mr bed Facl Oil peng bat let aun BRITANNIA. i 33 dam antiqua membrana, quaſi Argarh, id eſt, ſapra Jetas, ut ibi exponitut: Camdenus malit ſupra C th, objacet enim Cath regioni Scotiæ, quam ob promontorium C auhneſſe nunc vocant, cujus Incolæ Cærini pro Cæhini perperam Prolemæo nominari videntur. Solini ætate homine vacarunt,& junceis herbis inhorruerunt, Soli ernlran⸗ nunc vero cultæ ſunt, ſed ſine ſilvis, hordei ſatis feraces, tritici& arborum omnino indigæ. Serpens in eis n. 0 nullus aut venenoſum animal. Animalium greges numeroſiſsimos nutriunt: Lepores, Cuniculi, Grues& Cygni 5 f hic multi. Copioſa item in his piſcatio eſt, ex qua Incolæ non parum emolumenti capiunt. Iulius Agricola 8 claſſe primus Britanniam circumvectus Orcadas ad id tempus incognitas, invenit domuitque, tantum abeſt ut Caudius devicerit,(quod Hieronymi Chronicis aſſeritur.) Deinde vero cum Romanorum concideret in. a Britannia Imperium, Pictorum ſedes fuerunt. Poſtea in Norwegorum poteſtatem& Danorum devenerunt: Imperium ma. unde Gothice loquuntur Incolæ:& demum Chriſtiernus Rex Daniæ pacta pecunia, Anno MCCCClxx 111 I Jm. omne jus ſuum in regem Scotiæ tranſtulit. Harum autem præſtantiſsima Pomonia Epiſcopali cathedra celebris; a Solino 0 NA diutina ob diei prolixitatem vocata, hodie Mainland incolis, quaſi continens eſſet. Stan- ni& plumbi ferax, ac ſede Epiſcopali in&. Y vale opidulo,& duobus caſtris ornata. Ocemis etiam inter has a Ptolemæo recenſetur, quam Heth nunc dici conjectat Camdenus. An vero Hey, quæ inter has numeratur Plinii Dummam dicam, inqut idem Camdenus, nondum ſtatui. Certe ſi nonſit, malim Faire Titz 1. Inſula Pale hra, cujus opidum quod habet unicum Dumo dicitur, Dumnams exiſtimare, quam cum Becano Mard- bah in Lappelandia cenſere. Hactenus ille. Zelandiam- quoque unam earum nominat Joannes Major; quin- quaginta mille paſsibus in longum exporrectam. Incolæ porro harum Inſularum cum abundantia hordei Potentiſsimum conficiant potum,& omnium mortalium ſint bibaciſsimi, nullum tamen in eis unquamebriũ, aut mente alienatum, nullum amentem aut ſtolidum viſum eſſe teſtatur Boëtius. His proximæ Hebrides Inſu- læ numero xlI 11 I quas Beda Maævanias, Ethicus Betoricas, Giralbus alibi Inchades&. Leucades, Scoti MWeſt- Hebrid N Due lle, 1. Occiduas Inſulas: Ptolemæus cum plinio& Solino Ehudas vocat. Harum triginta eſſe Plinius e ſeripfit ſed quinque recenſet Ptolemæus. Prima Rcina eſt, Plinio Ricnea, Antonino Raunas, nunc Necline. ne. Inſula hæc exiguaeſt objecta Hiberniæ. Proxima Epidium- eſt nunc Ila( teſte Camdeno) Inſula ſatis ampla,& campeſtti planicie ferax. Inter hanc& Scotiam Iona interjacet, Bedæ 47)&. Ha, ſitu plano gaudens, in qua Epiſcopalis eſt ſedes, in Sodore opidulo, unde Inſulæ omnes Sodorenſes etiam dictæ fuerunt, quod in ejus dio ceſi cenſenturʒcelebris autem eſt Regum Scotiæ ſepultura. Inde Maleos eſt Ptolemæi, nunc Mula, cujus Plin. meminit, cum inquit Niquarum Nella uv mill. paſſamplior proditur. Hlebuda Oxiẽtalior nunc Ser, dein- de Scotiæ littori longe obtenditur,& Hebuda Occidentalior magis in Occaſum divergens, nunc Lewes, cui Præeſte ac cid,& in antiquo Manniæ libro Lodhus dicitur, monticulis prærupta, ſaxoſa& raro cultore, ſed ommnium ampliſsima, a qua exiguo Euripo Euſt disjungitur. Cæteræ præter Hyrtham ignobiles ſunt aut ſaxis aſperæ, aut cautibus iviæ,& vix virenti ceſpite veſtitæ. Sequuntur Mona& Vectis de quarum altera, in tertia Tabula Angliæ, de altera in ſeptima agemus. E HIBERNIA HIBERNIA. N IBERNIA Inſüla ſequitur, Orpheo, Ariſtoteli&(laudiano Ierna, Iuvenali& Melæ fuverna, Diodoto Regis.. Siculo Ira, Euſtathio Derma& Berni, incolis Erin, Britannis Tverdhum-, Anglis Ireland. Vnde hæc eee e profluxerint nomina, variæ ut in re opſcura ſubinde enatæ ſunt opiniones. Hiberniam alii ab Hibero ö S Duce Hiſpano, qui primus magna Hominum coacta multitudine, eam occupaxit, dictam volunt: ab lu c curindimt. Ibero fluvo alli, quod illius accolæ primi Inſiilam habitaverint; alli ab hiberno tempore, quia ad Occidentem vergit · Euloꝑii author ab Irnalpho Duce. Hibernia& fuverna, proculdubio ab Orphei& Ariſtotelis Ierna di. manarunt: Ierma autem illa, Iris, Iuerdhon,& Ireland, ab Incolarum Erin. Ab Erin ergo gentis vocabulo etymon tendum. Hic Camdenus quid opinione augurari poſsit ſe habere negat: niſi forſan, inquit, ſit ab Hiere Hi. rnica voce illis Occaſum, ſive plagã Occidentalem ſonante, unde Erin quaſi Occidentalis Regio deducta vi. deatur. Protenditur hæc Inſula ab Auſtro in Aquilonem, forma lenticulari, ſive ovali, non viginti dierum na- vigatione, ut Philæmon apud Ptolemæum tradidit, ſed ccec tantum mill. paſſ. Latitudine vix cc implet. AbOrtu habet Britanniam, a qua Mari Hibernico& unius tantum diei navigatione diſcluditur. Ab Occidente vaſtum 1 Cæbianpeio. Oceanum. A Septemtrione, qua Oceanus Deucaledonius quem Ptolemæus vocat EAhyperboreum, irrumpit, ha- 15 bet Iſlandiam: ab Auſtro reſpicit Hiſpaniã. Aer hujus Inſulæ eſt ſaluberrimus, Cœlum mite, clemens, blandum; nam neque ęſtivo calore Incolę ad umbras& loca opaca impelluntur: neque frigore ad focos; ſemina tamen ob 1 Autumni humiditatem rarius matureſcunt. Hinc Mela ſcribit, Cœlum ad maturanda ſemina iniquum habere. 10 Salubritate tamen& ſerenitate aẽris multum Britanniæ præſtat. Terræ motus hic numquam, vix ſemel in anno tonitru audies. Regio gleba præpingui, uberique frugum proventu felix eſt: paſcuis tamen quam frugibus, gra- mine quam grano fœcundior. Tritici namque grana ſunt hic contracta& minuta,& vix alicujus vanni bene- ficio purganda. Quod ver gignit, æſtas nutrit, vx in meſſe pluvialis aquoſitas colligi permittit. Eolicis nam. que flatibus,& pluvialibus inundationibus præ aliis terris hæc exuberat. Derum(ut inquit Mela) adeo luxuriſſi Animalinm ba- herbis non- letis mods ſed etiam dulcibus, ut ſi exigua diei parte pecora ſe impleant,& niſi pabulo prohibeantur, diutius ian. Paſta diſillant. Quod etiam Solinus de hac Inſula teſtatur. Hinc pecorum infinita multitudo, primæ& præci- Puæ Incolarum opes, Ovium etiam greges plurimi, quas quotannis bis tondent. Equi item optimi( Hobies vo-. cantur) quibus non idem qui cæteris in curſu gradus, ſed mollis alterno crurum explicatu glomeratio. Nullum ibi reptile degit, nullus Serpens, privilegio cum Creta communi: ſæpe etiam illuc de Britannia allati Serpentes, mox ut proximantes terris odorem acris illius attraxerunt, intereunt. Beda teſtis eſt, vidiſſe ſe, quibuſdam a Ser- pente percuſsis raſa foliacodicumex Hibernia aſportatorũ propinata eſſe,& continuo totam vim graſſantis ve- neni, tumoremque inflati corporis recelsiſſe. Falcones præterea, Accipitres& Niſos, præ aliis regionibus copio- ſe producit. Aquilarum quoque non minor hic copia, quam alibi milvorum. Tanta vero multitudine ſe Grues Sitau. ingerunt ut uno in grege centum frequenter reperias. In Boreali plaga Cygni etiam abundant. Ciconiæ ve- 5 ro per univerſam Inſulam rariſsimæ ſunt,& illæ nigtæ. Perdices, Phaſiani icæ& Philomelæ deeſſe dicuntur. 1 Apum 1 8 Fc . 44. S C. nichts e 2 81 9 45 e. 8 42 Balla mom 20 en, f i 70 Bor i U 2 Cum N Lellun gn e Panog- 2. 72 ken f N 2 n Calon Dre 4=. e 2 18. Cauon e d 2 5 4 be 6 Halen ed 4 7 401 40 b 40 er, G- Ae. * 5 2 2 2 22 el 4. e Nymm-& 5 5 le* e 8 22 22 NI A. 2 3 2. e 2 1 15 4. 22. 77 655 55 2 R heat 45 45 Nee 85 A.: 8. au gont di- — 4 3 2 l Seeg tt. 5 S. gandell Mor, —B 2 2 5 NC — Imperium ma- ora. Vibe. Lacus. Fluuine. 36 IRLAN DIA. Apum tanta multitudo, ut non ſolum in alveariis, ſed etiam in arborum truncis& terræ cavernis reperiantur. Scribit etiam Giraldus de avibus præ cæteris hoc memorabile, ex lignis quibuſdam in mari temere natantibus, gummi primum effluere: hoc gummi poſtea in cruſtam indureſcerè, intus naſci animalcula, quæ primum vi- tam, poſtea roſtra, pennas, alas concipiant, denique vel in aere volitent, vel aquis innatent, neque aliter gene- rari hoc animal. Sylveſter Giraldus quem dixi, teſtatur ſe iſtiuſmodi aves permultas vidiſſe ſemiformatas, ro- ſtro ex teſtulis pendentes, quæ ſi perfectæ fuiſſent, reliquarum more volitaſſent. Sunt& aves, eodem teſte, bi- formis naturæ, quas Aurifriſios vocant, plurimæ, Aquila quidem minores, Accipitre majores, quibus alterum pedem unguibus armatum, apertum& rapacem: alterum vero clauſum& pacificum, ſolique natatui idoneum, naturæ ludentis opera contulit admiranda. Sunt& aliæ quas Martinetas vocant, Merula minores, in modum Coturnicum curtæ, ſed albo ventre nigroque dorſo degenerant. Mirum de his aviculis, quia ſi mortuæ in lo- co ſicco ſerventur, putreſcere neſciunt:& inter veſtes aliaſve res locatæ, eas indemnes a tinea conſerrant. Ft quod longe ſtupore dignius eſt: mortuæ quoque in ſicco ſuſpenſæ, rediviva plumarũ renovatione ſingulis aunis immutantur. Ferarum quoque omnia fere genera continet. Habet enim Cervos, qui præ nimia pinguedine parum ad curſum apti ſunt:& quanto minores ſunt corporum quantitate, tanto præcellentius efferuntur col. nuum dignitate. Aprorum magna copia eſt. Sunt& Lepores multi. Sed omnium animalium ferarum& au. um corpora, hic quam alibi minora. Eſt& Taxus,& Muſtela. Sed caret Capris, Damis,& Ericiis. Talpę nul- E vel rariſsimæ: ſed Mures infiniti. Lupum item,& Vulpem habet. Sed de his ſatis, ad alia tranſeo. Hibernia quomdam multos Regulos habuit, nunc autem ſub Anglorum regimine& per Proregem quem Dominum deputatũ vocãt, adminiſtratur. Hibernia vero ſub dominio Regis Anglorũ incidit circiter annũ 1175, quo Ro- dericus Connaciæ Rex, ſe Regem univerſæ Hiberniæ nominavit, qui cum totam Inſulam ſubjugare conten- deret, bellum continuum cum cæteris Regulis gerebat, ex cujus quidem ſeditione ſactum eſt, ut alii Reguliſe ſponte, ac ſine ulla ſanguinis effuiſione Anglorum Regi Henrico ſecundo dederint:& inde omnes Hibernit Domini dicti ſunt uſquè ad Henricum octavum qui Rex Hiberniæ ab inſulæ Ordinibus& Proceribus decla- 3 fuit, quia quibuſdam ſeditioſis Domini nomen erat inviſum. Quatuor in hac civitates præcipuæ, Du- nia totius Hiberniæ Metropolis, Sedes Regia& Archiepiſcopalis, Comitatuſque titulo exornata. Seqan- das partes tenet ate firdia, tertias Limmiricum, quartas Corcagia. Sunt& alia ibi opida ac municipia bert n. gna, de quibus in particularibus deſcriptionibus fuſius. Lacus quoque pi hæc terra haber inter quo 8 eſt in Hultonia ab Erno lacu xv mill. diſtans, de quo ſuo loco fuſius. SupereAimacum urbem ſtagnum ell aud amplum, in quod ſi haſtam defixam aliquot menſes relinquas, pars ea quæ luto inhæſit ferrea quæ a- 880 8 ſaxea 3 lignea futura ſit. Eſt& Emo lacus, qui xxx mill. paſſ. in longitudine, xv in latitu- en ohe fim un Juerantur. Fluminibus item egregiis ſcinditur& rigatur In- A veniſnus, Dubel perfluens. Boandus, per Mediam, Banna per Vitoniam: . D Un fer ler wobl um fun guck. i. gd in n gühnt mig. Gait Hbenz dene Hi Ni pe Tia Ante Af ne bun lim dach Md wor Lon! ... IRLAND IA. 1 per Connaciam, Liunus;& NM oadus, per Kenelcunilliam, slicheiamꝭ,& Samairam: Modanus vero& Fus. nus per Keneleoniam,& alia plurima. Inter omnia vero flumina Hiberniæ non immerito principatum Synne- nus obtinet, tam quantitatis ſuæ majeſtate longiſque terrarum excurſi „ is u bus, quam fœcundiſsima piſcoſitate. Cæ- terum flumina& Jacus ſuis ſibi innatis fœcunda ſunt piſcibus. Terra inæqualis eſt& montoſa, mollis& a- quoſa. In ſummis Montium verticibus ſtagna reperies& paludes. Pecore Montes, nemora Feris abundant. De mariquod Hibermam& Britanniam interluit ſic ſcribit Solinus: ¶ Mare quod inter Hibermam-&. Britamniam- lane. interluit, undoſm-& inquietuns toto i anus, nonniſi aſtivis pauculis diebus eſt navlgabilt. Sed errat. Satis enim tran- quillum eſt, niſi ventorum vi agitetur. Et non ſolum æſtate, ſed etiam ſummà hyeme, vectores ultro citroque navigant. Marinis autem piſcibus per omnia latera maritima, ſatis abundat. Habet Hibernia in univerſum Comites triginta tres. Archiepiſcopos quatuor. Armachienſem totius Hiberniæ Primatem: Dublinenſem Hiberniæ Primatem: Caſſilenſem-,& Toamenſem-. Et hi quatuor viginti novem Suffraganeos habent. Hi- I fore, bernia ex Incolarum moribus in duas partes diſtribuitur. Qui enim ſegibus teneri recufant& incultius viyunt Trichrie,& vulgo Vid Irish, id eſt, ſylveſtres Hibernici vocantur. Qui vero Legum poteſtatem ſanctam habent, 1 & judiciis ſe ſiltunt, ¶Anolo- Hibernici dicuntur,& eorum regio The English Pale: Anglice, naturaliter& incor- rupte loquuntur; Hibernice tamen norunt, propter quotidiana commercia. Hibernici primarios quoſdam 0 Iyrannos habent, quorum imperio plures tenentur: ſub Anglico jure& imperio, niſi ſimulate& quamdiu An- 9 gli milites eorum territoria depopulantur, non vivunt. Judicia tamen propter deprædationes frequentes, 0 & furta nocturna certis teinporibus& locis conſtituunt. Hlic reorum qui accuſantur, proprium eſt: Nego. Si g convincantur, ad litemæſtimandam quoſdam arbitros, quos illi Bre honios appellant, adhibent. Iſti ſunt ex una familia proſeminati, qui quamvis intelligentiam juris non habeant, vulgo tamen propter arcanam quamdam ſeientiam ac moribus acceptam, quaſi divini habentur. Militia eorum partim equeſtris, partim pedeſtris eſt. E- quites habent Equos valde tractabiles, quos ſine ullis adminiculis, etiam loricati inſiliunt. Haſtas bene ponde- roſas circa medium manibus præhenſas ſupra capita in hoſtem vibrant. Inter pedites quidam ſunt ſagati mili- 1 tes valde robuſti, quos Caleglacios vocant,& tela pedalia ſecuribus ſimilia, eaque gemina, cultris tonforiis acu- f tiora, longiuſculis haſtilibus affixa gerunt,& totius Hibernici belli fundamentum ac robur ſunt. Secundum locũ obtinent Pedites levis armaturæ machærophori, qui Xarni dicũtur,& neminem occiſum putant niſi capite 1 truncatum. Tertio loco ſunt curſores, quos Baltinos vocant, qui inermes incedunt& miniſtros ſe præbent e- quitibus. Totus autem tam equitatus quam peditatus, quoties ad manus venitur magna voce Pharo J harre D inclamat:& tibia utriculari loco tubæ utitur. Cænitant Hibernici magnifice& opipare. Nam licet delicatis Ar- c tolaganis minime abundent, nec etiam ulla urbana in epulis lautitia adhibeatur, menſas tamen habent, Bove, Forco,& aliis cibariis, prouttemporum obſervatio exigit cumulatiſsime inſtructas. In epulis accumbunt lectu- lis poſitis. Primus in menſa locus tribuitur Matri familias talati tunica,& ſæpe crocota, bene manicata amictæ. E ih HIIBER NLE ö 2 Fil II Tab. in qua VItonia, Cõnacia, Media,& pars Lagenig. VLIONIA. i 5 1 IBERNIA in genere deſcripta; antequam ad ſpecialiorem ſingularum partium delineationem me ac- cingam, operæprecium putavi primum, diſtributionem ejus Froponere. Hibernia in quinque partes ſeu Provincias dividitur. In Lagenam quæ ad Orientem eit Angliæ proxima: Connaciam vel(c amachri am quæ ad Occidentem vergit: Vhniam in Septemtrionali parte:& AMAomoniam, in Auſtrali plaga ſita. Quinta pars. Nledia appellatur, quæ medio loco ſita a cæteris clauditur. In hiſce quinque Provinciis alia quadã notabilia territoria ponuntur, ut in Lagenia includuntur Fingalia, Ofadlia, Leiſia, Oſſiris& Ormnundia 1 N e- dia reponuntur Sena, Fourta,& Delumia. In(mania comprehenditur Claria; In Ditania continetur Vril, Ammimenia, Lecalis, ac Treconclia: In Maomonia concluduntur I vippetaria, Reria, Coſinaia Veſeondia, To- mundi, nonnullaque alia. Eſt& alia Hiberniæ partitio quam in. abula generali etiam attigimus: hæc magna cum cura& diligentia eſt conſideranda, ſi quis hujus terræ ſtatum cognitum, ac perſpectum habere aveat. Qua- re obſervare diligenter oportebit, Hiberniam in duas partes diſtributameſſe, in Anglicam& Hibernicam. Hac Germani& genuini Hiberni, ilam Anglorum progenies incolit: eaque portio, plebeio ſermone, Anglica Pro- uncia nominatur, quod ſit Anglorum territoriis, quaſi palis& Septis circumſeſſa. Etenim poſteaquam Anęli Dermicium, exactum Regem, Hibernicis hoſtibus, armis caſttiſque oppreſsis, in patriam atq; adeo in Regnum reſtituerunt: Angli victores ſedem ſtabilem& domicilia certa, in leciis Hiberniæ locis habuerunt: deinde cum inter ſe& domitos Hibernos, quædam quaſi Inſulæ divortia feciſſent, illam partem, in qua coloniam colloca· runt. Anglicam Provinciam appellayerunt. Hac major Lageniæ& Mediæ pars, ac ea Vltoniæ portio, quæ Vri- La dicitur, continetur, ſed præcipna Lageniæ particula, quæ Fingalia vocatur, Dublinio, ad Aquilonarem pla- gam, finitima, primas tenet; Media ſecundas. Mercator autem partes priore diſtributione anobis poſitas, qua- tuor tabulis luculenter exhibet, ab Vltonia, Connacia, Media& parte Lageniæ facto initio. Harum omnium partium. quo ordine ab Authore noſtro ponuntur, delineationem, quam potero fideliſsime, proponam. Offert ſe primo loco Vltonia. pars hæc Hiberniæ prima Latine/ honia dicitur, Anglis Oiter, Hibernicis Cui Gulh id elt Provincia guſy, Britannis Y]ͥ. Protenditur ad mare Hyperboreum,& hinc Bunda a Media, illinc Emo Lacu& Bamis flwio a Connacia dirimitur. Regio ampla, alicubi ferax, alicubi macra viriditate tamen ad a- ſpectum ubique jucunda,& pecoribus refertiſsima. Ioannes Curtius primus Anglorum hanc regionem aggreſ- ſus eſt,& Duno, Armachaque expugnatis, univerſam aut bello, aut deditione complexus eſt, primuſque Vlto- niæ Comes eſt dictus, ſed cum illi res proſpere geſtæ ita invidiam conflaſſent, ut ex ſuis virtutibus, aliorumque vitiis in exilium ageretur: Higo Lacy qui ill um bello perſequebatur, datus erat a Rege Ioanne ſucceſſor. Hu- jus unicam filiam Gualterus de Bug Dominus Connaciæ uxorem duxit,& uxorio jure creatꝰ eſt VItonię Co- mes, permanſitque ille honor in Richardo filio,& Gulilieimo Muto hujus Ioannis filio ex Elizabetha Clara 2—...—..ñ.. ß—ů—ů— „7... ßßßßTßTßTßTT—T— 5 5 LN CoA Killeno 2 Forcegele, Po Car.. 5 Domigium 5 1 2 2 be a 577 i Clone 28884 2 7785 Nees% N 777 5 N 7 Kiſbra o fer 8 2 290. 8 nene 1 0 842 100 0 BN. GBBrauile arqenſpiden„e 0 e 27 2 3 65 Kilkonen * 7„OB Clone 5 75 2 4. Us 9 Age, 2 e may onnio c 5 Dice n 6 B enge 22 6 S BK ohn 0 4 neu, 0 Pure B. Barg N BR An 5 * lone mu. N. 22 * zen 1 Mie On Ręiine& 2 Bren- 94 an S Reyhad Rahn Tilmalegu; 75077 N 28885 85 Old ton Du 2 480 Hayn N 115 1 D rcharde 125 22 6 Marte 4 Rauenden 3 e 2 a Caronigſec gg, 2. ee eee, o Coßhen N 1 1. Jolperes 0 Seſſyin Rothen a ye, 2 qual ring Ce e. 2 2 Noc N Cars moſcrj⸗ 1. οον Co 42 8 Claßhendel n * 2* LNaocg 0 Ker 10 on 7* n B. Reiß Ghrun Bonmniake 18 Eiihgruni/ Killer. 1 R 55 gong 22 S Fulſe-, G S5 255 ö 2, 3 B Raſhen der— V Carot uᷣ a Dei lm gude ener K B Dore 2 J⸗ 1b f 5 8 VVelnole s qusre 8 5 Belek lane, Coludrane 2 5 o Hloggoſl— 0 Clepuate. 55 B. Comm Nilunyn 0 e 5*, Jes Aula am. Ln derten Bolelen VDRONE. 0 Aua hærede altera Gilberti( le fratris ſui) qui a ſuis interfectus Elizabetham unicam fliolam reliquit, quæ 4 1 Leonello Clarentiæ Duci enupta. Per hujus vero unicam filiam ad Mortuomarios,& ab illis rurſum per filiam 75197 ad Richardum Ducem Eboracenſem Vltoniæ titulus eſt devolutus, cujus filius Edwardus 1111. Rex Angliæ ſa- 1 1 5 1 cro patrimonio ſive Domanio ut vocant, regio adjunxit. Quo tempore cum Anglia in partes diſcederet, inte- 158 5 1 ſuino exardeſcente bello,& Angli qui hic meruerunt, VItoniarelicta, domum profecti partes ſequerentur, 1 ri 5 O-Neale,& alii Hibernicæ originis in has regiones involarunt,& ita barbarie efferarunt, ut nihil ſupra. Divi- mage ditur in Citeriorem& Vlteriorem. Citerior tres habet Comitatus, Louth, Doha& e Antrimme: Vlterior ſe-· 5 ptem, Aanahon-, Liroen„ e Armack, ¶ obame, Donergall, Fermanagb,& Cavon.. Ptolemæi vero ætate hanc univer- 5 lam incoluerunt Dolumti, Darni, Roboędij& Erdimi. Doluntij unde Cu,& Viſter forſitan profluxerunt, tenuerunt! tres Comitatus Dorn, Antrimme,& Lourh, qui& Iriel dicitur, cujũs Comitem primum Ioannem Brimicham- mo creavit Rex Edwardus ſecundus, quod juſto prælio Edwardum Bruſium Scotum, qui ſe Hiberniæ Regem de- en * claraverat, ad Dundal opidum maritimum profligavit,& occidit. Regiones etiam adjunctas inſederunt, Olle 3 quarum nomina Latino ſermone eloqui vix datur, Tnoen ſcilicet, quam nonnulli& genij terram- latine interpre- un 1 tantur, Bremy, ſu eagh, ¶ Mourne,& regiones illas quas Anglica Fitz-Viſcrum familia occupat, qui nunc degene- hun — res eodem ſenſu Mac Mahon, i. Vrſs 1 appellantur, cum Kilwarny,& Kilulto Silvis denſiſsimis,& Cherſo- Ant 16 neſis duabus Lecale c Arde. Nihil in his memoratu 1 occurrit niſi Hibernicos Regulos commemorare fle, velim. Melioris notæ inter urbes ſolummodo Armach ſedes Archiepſcopi& totius Hibermiæ Metropolis, ab Ila Armacha Regina ſic dictam fabulantur Hibernici: ſed Camdeno eadem eſſe videtur, quam Demmach vocat de Beda:& Ruborum- Cumpum- ex lingua Scotica ſive Hibernica interpretatur. Regio multis& immenſis Lacubus Mf interfuſa, inter quos Lacus Eaugh qui ſtatim ab Armach, late diffunditur:& ad Grientem ſolem Kilalto, Kilwar- an cy,& Dyffrin- ſilvæ impeditiores uſque ad ſinum illum pertingunt, qui anguſto meatuadmiſſus ita ſe inſinuat, M0 & varũis receſsibus terram excavat, ut duas faciat Cherſoneſos, Lecale ad Meridiem,& Arde ad Aquilonem. eg Lecalę totius Hiberniæ longiſsime in Ortum prominet, extremumque ejus Ppromontorium, quod nunc nau—- dn tis S. Ichs Forelend, Ptolemæo Iſnum- vocatur, forſitan a Britannico Iſ, quod infimum ſonat. In ipſius Iſth- bann mo Dunum floruit, cujus meminit etiam ſed non ſuo loco Ptolemæus, nunc Downs vetuſtæ ſane memoriæ opi- dag Lucus. dum, ſedes Epiſcopalis. Ards è regione jacet tenui alveo diviſa, quam Savagi Anglica familia jam degener olim eg Occuparit,& in quam Thomas Smith Eques Auratus,& Regin aſecretis præclaro auſi, ſed infeſto fato did Coloniam non ita pridem duxit: filium enim naturalem, quem præfecerat ex inſidiis interceptum canibus ob- dale Jecerunt Hibernicii cujus immanitatis pœnas perditiſsimi illi rebelles poſtea graviſsimas perlolverunt, interfe- d ci,& Lupis in prædam dati. Sunt& alii Lacus, de quibus in generali deſcriptione mentio a nobis facta eſt. Inter I Fbvij. fluvios primum Dinderius fluvius occurrit, qui nunc The Bc q Nnocſergus, ab impoſito opido munito& por- I f tu tuto, quem Angli Nuocergus, Hibernici Cæegfergus vocant, id eſt Ferguſi ſcopulus, quod nomen a Ferguſio I ibi ſubmetſo invenit. Deinde Bana crimiæ, ut inquit Giraldus, pulchritudinis flurius, quod nomen teſtatur, hg ex ——GFGPGWGWGTGGTGGGGTGGGGGGGGGGT——. ̃ ß—— SSS 22825. e 2 8. ex Laen Eugęh ſe in Oceanum duplici oſtio transfundit, Salmonibus totius Europæ ſonge fœcundiſsimus, e quod ut nonnulli exiſtimant, ſit omnium fluviorum limpidiſsimus, cujuſmodi aquis Salmones unice delectan- rut. Eſt& Logia flu. cujus meminit Ptolemæus, qui nunc Lough File paulo ſuperius ſpatioſo oſtio in mare pro- rumpit:& aſii. Terra inſuper immanibus Silvis vmbroſa. Harniultra Voluntios conſederunt, ubi nunc Clane- 60, Rote, Ihnnes, Rrine, omnemque tractum maritimum uſque ad Loghfeyle tenuerunt. Clanebey lingua Hi- bernica Jen favs, O. Nealorum fuit poſſeſsio,& nequiſsimi illius rebeſlis Ioannis O-. Neali fato nota, qui in- ter pocula hic a Scoto-· Hibernis ex Hebridibus fuit interfectus: poſt cujus obitũ hunc agrum Gualtero DE. vreuæ Eſſexiæ Comiti conceſsit Regia Elizabetha. Rote ſedes erat Mac- ¶uillinorum, non obſcuræ in hac ora familiæ. G hnnes, id eſt Cunvallis, ad Barones Biſſetos quondam ſpectavit, qui cum Patricium Atholiæ Comi- tem ob privatas ſimultates ſuſtuliſſent ex Scotia huc exulatum venerunt, ac ſuæ gentis familiam illuſtrem reli- querunt. Supra has GHnner, ex adverſo Inſulæ quam ptolemæus Ngneam, Angli Rachnes vocant, Rrine ſita eſt O(aaniregiuncula quam Banna interluit,& Logia nunc Longb Foile. Ad quod flumen non obſcura ſuperſunt nominis Darniorum veſtigia in lacu Der. Robogdi ſupra Logiam locati omne Septemtrionale illud Hiberniæ littus tenuerunt. ubi O Dongherty, obſcurioris notæ Regulus multum valet. Inter hos Rabogh viculus Epiſco- palis antiquĩ Robogdiorum nominis expreſſa retinet veſtigiaʒ;ſed quodnam ſit Nbog dium promontorium, niſi ſr Faire Fa eland, plane ſe neſcire inquit Cãdenus. Ab hoc ſcopuſolo tractu extrema feflectutur littora per Swil H Lacus oſtium, qui Ptolemæo A, gita dici videtur. Vlterius magis ad Occaſum Vemicni egerunt in Tirconell, bi Mac Nm Fal, Aac Sym Netoeth,& Mac Syny Bannigh plurimum poſsident. Viduam flumen quod numc C hrad gh,& Vemm cnium Promontorium quod nunc Rams head,& Boræum promontorium, quod nunc S. Helens head inter hos ſtatuit Ptolemæus. A Boreo promontorio unde retrahuntur in Meridiem littora, ubi nunc O Donel, O Bull,& Mac Cui magni nominis Reguli habitant, conſederunt olim Erdini. Hic eſt Erno La- cus de quo in generali deſcriptione diximus,& alter xy ab hoc milliaribus ad Arctum diſtans, in quo Inſula e- minet,& in ea ad monaſteriolum ſpecus obyerſantium neſcio quorum ſpectrorum terrore,& horrendis viſis decantatus. Incolis hodie& aui Frngadury: id eſt, Inſula Purgatorii,& Patricii Ppurgatorium nominatur. Patri- cũũ enim Hibernorũ Apoſtolũ a Dec ardentiſsimis precibus impetraſſe creduli affirmant, ut pœnæ,& cruciatus qui impios poſt hanc vitam manent, ob oculos hic proponerentur, ut inſita ſuis Hibernis peccata,& gentilium ertores facilius extirparet. Cæterum cum Reglis hic locus in Patricii vita nominetur, Regiam alteram fuiſſe quam Ptolemæus memorat, exiſtimat Camdenus cui ſuffragatur apud Geographum ſitus. Præter hoc Patricii, ctiam aliud in hac Inſula Brendani Purgatorium fuiſſe perliibent. Hi ſunt antiqui Vltoniæ Incolæ, quibus tan- dem permiſti Scoti, hinc Scotorum nomen in Borealem Britanniæ plagam transvexernut. Archiepiſcopus u- nus in Vltonia, qui ſedem ſuam habet Armachiæ. Hos habet Suffraganeos Epiſcopos, Maeth& Deren„ Afr duch forte eApde. Kilmore, Clagher: Doune, Coner: Rlonchhuos, Raboo, forte Rapo: Dromoore. Regio hæc ut ſine ſubactione inhorreſcit, ita Incolarum ingenia ſine humaniori cultura maxime efferantur. 5 5 8 F HIBERNILE VDRONE. 41 2 8 5 2 7 1 7* 2 „ Hiberniæ III. Tabula, in qua Momonia& Lageniæ reliqua. CONNA CIA. 1 5 ONNA CIA ſecunda Hiberniæ pars, aliis( ummachtia, Anglis( unnagh,& Hibernis( umag bey dicitur. Ad Occaſum vergit, Seno fſumine, Bana,& Oceano incluſa. Hanc antiquitus Ptolemæi ætate Auteri& NMægnata totam inſederunt. Tam arcta verò cognatio inter Nagnatas&( mnaghiꝝ intercedere videtur, ut vel Connag hey imde enatum, vel hoc nomen Nagnatæ d Connaghiy detortum exiſtimare lice- at. Niſi quis à Nagnat portũ cujus meminit Ptolemæus ¶ onnaghi) factum ſuſt picetur,& inde regioni nomen impoſitum. Portus enim( vn patria lingua dicitur, cui ſi addas Nænatæ A Connaghiy non multum abludet. Sol qualrar. Cæterum regio ut alicubi læra,& ferax, ita ſubuvidis quibuſdam locis„ herbidis tamen, quos à mollitie Bogbes appellitant, ut reliqua paſz im Inſula, periculoſa,& ſylvis opacioribus& crebrioribus condenſa. Ora autem maritima multis ſinubus,& navigabilibus alveis pervia accolas ad navigationes quodãmodo invitat,& pro- vocat, ſed innatæ deſidiæ dulcedo ita detinet, ut oſtiatim malint victum quærere, quàm honeſtis laboribus ainperium majo- Paupertatem repellere. In Hibernicis proditum eſt hiſtoriis Tarleghum O. mor O. conor huic regioni cum Impe. 1 rio olim præfuiſſe, totamque inter duos filios, Cahelum,& Brienum diviſiſſe. Advenientibus vero in Hiber- niam Anglis Rothericus præfuit, qui Hiberniæ Monarcham ſedixit, ſed ille mole Anglici belli imminentis territus ſe in Henrici noſtri ſecundi idem, non tentata Martis alea, contulit. Cum autem ſtatim à fide defice- ret, Milo Coganus primus Anglorum Connachtiam, ſed irrito incœpto, aggreſſus eſt. Poſtea Guilielmus filius Aldelmi, cujus poſteri de Bungo,& Bourb Hibernice vocantur, Gilbertus de Clare Comes Gloceſtrenſis,& Guilielmus de Ber min gham- primi Anglorum hanc regionem perdomuerunt,& ad humanitatem imbuerunt. Hou dans vero ſive de Bu go,& eius poſteri totius Connachtiæ Domini appellati, hanc Provinciã cum VItonia diu ſumma tranquillitate adminiſtrarunt,& opimos reditus collegerunt, donec unica Richardi de Bargo filia Connachtiæ,& Vltoniæ ex aſſe hæres elocata fuerat Leonello Clarentiæ Duci Regis Edvvardi tertii filio. Cum autem ille in Anglia ut plurimum hæreret,& qui illi ſucceſſerunt Mortuomarii patrimonium in Hibernia negligentius haberent, Bourt affines, quos illi ſuis terris præfecerunt, Dominorum abſentia„& turbulentis in Anglia temporibus freti; contempta legũ authoritate, inita cum Hibernicis ſocietate,& contractis nuptiis, univerſam Connachtiam ſibi occuparunt,& paulatim degenerantes, Anglico cultu depoſito, Hibernicos mo- res induerunt. Hodie in ſex comitatus diſtribuitur: Claris, Lerrimme, alu veiæ, Rſecomin, Maio, Sligo. Sunt etiam in hac Baro de e Atrerith, Baro de ¶ dre,& ali. 0 Eſt hic Galveia, opidum ab exteris negotiatoribus valde frequentatum,& opulentis mercatoribus ſuumque negotium bene gerentibus cumulatum. Ferunt Mercato- rem tranſmarinum qui habuit cum his opidanis commercium, olim percunctatumex Hiberno quodam in qua Galveiæ parte Hibernia conſiſteret? Opidum pro regione, contraque Inſulam pro municipio accepit. Vaheiæ annumerantur e Anneris, Clan; Sies, Alenia,&(Alis, opidum non contemnendum. Auteri VLILONIA SONNACILA& MEDIA. 4 8 0 5 10 555 ien eee. 8 5 5 2 ans, i aeg. 0 beg * 98 85 8 Sit, 2 D i 2 r AJ LN 2 Der 2 29 n. 2 e e 44 18 U 8 ſevel⸗ ö 75 2 7 Doll 2 255 1 rr 8 orange 8* 8 90. I 2. 0 Len- Lagen 8 10 8 Dome 2 ce, 2. I— Nene 80 7 5 Neg. 950 8 4 Nele 2 8 222 2 2 r 2 2 Ws anton .* N Bonbale 6 N e g 5 2 5 neh Re 725 Core 72 1 1 VDunganon 0 8 1 23 5 gt 955* l 77 3* 3 2: Peet 7 5 5 r = n 85 Naher. 4 maß, 8 Aon Hu-. e 2 e 5 „B. Shenen a 0 Mona- N Pug Vans — e 18 5 75 Lon 8 a, 9.* f e Wige 7. stb 4 r 2 4 0 Her 2 — N e 2 10 e 5 100 2 0 N N X.. A 5 97 8 e S al re Dundas 2 A N 5* 0 Dufidalt urn 1 Leu B,. 27 e.. 255 Bg N 77 e ren flu. Ae * 1 um 8. — 5 3 n„8 rb, 2 555 e 7 15 e 5 n 98*. 2 e 2 F es elle ehen 18 75 1. r lan, 1* 1 2 2 ie 2 e mee n re 1 8 54 2 2 BDO Pre n 22 e 7 8 e 1 . e g LTONIA e 5 Bhone fei ee 1 N bcoNATIA Calla, 0 N 2 e. 5— 2 5 0 Klon 78 2 2 4 ct MEDIA 4 — 232 Fal fertia. tilis eſt frumento, paſcuis& armentis, affluens carni i tilis eſt fru 9 5 rnibus, butyro, caſeo, lacte,& Inperium majo. multitudinem, caſtrorum& opidorum fortitudinem& p 4 5 CONNACIA& MEDIA. Aueri autem quos dixi, Auſtraliorem hujus Connacię partem olim occuparunt, ubi nunc T omondia vel Cl. ria, Clan. Richardi regio,& Baronia de Arterith, quæ Auterorũ nomẽ in ſe planiſsime prodit. T Womond, Giraldo Thuetmonia(quæ quanmis ultra Senum jaceat, Momoniæ adjudicatur)grandiori Promontorio in mare projici- tur, ſede Archiepiſcopali. quam Jom dicunt,& ſuis Comitibus celebris, O Brenis ſcilicet, qui è veteribus Con- naciæ Regulis oriundi, ab Henrico vii Twomondiæ Comitum titulo ſunt honorati. Hæc regio, vel maxima ejus pars Anglis Claris Comitatus appellatur a Thoma Clare juniori filio Gilberti primi, Comitis Gloceſtria; cui hancregionem Rex Edwardus primus conceſsit.( lan- Recha, id eſt, Terra filorum Rechardi his eſt con. termina, nomen Hibernico more a Richardo quodam ſumpſit ex Anglica familia, De Bim go, ſive Bim genſis di. ca, quæ poſtea maximi nominis& potentiæ in hoc tractu fuit,& ꝭ qua Richardũ de Burgo Henricus vi 11 Co- mitem Clan. Richard creavit. Atterith vulgo e Athen bellicoſum Baronem ſuum Ioannẽ De Bermingham An- glum in ſuam laudem rapit, è qua familia Comites de? Louth ſunt prognati. Inter hos Auteros Auſobæ flu. oſtiũ à Geographo ſtatuitur, nunc I he bay f Galway dici videtur: Galſwæy enim Hibernice Gallve; in ejus receſſu cer- nitur elegans ſane& turritum opidum, quod fluminis beneficio diverſas opes terræ mariſque facili permiſcet commercio. Ravium item fluvium in Connacia ſtatuit Geogtaphus, ſed inverſis pro Banium literis, quo etiam. num nomine innoteſcit; Bamy enim accolis nominatur, qui ex Erno lacu emiſſus Connachtiæ& Vltoniæli- mes dignoſcitur. Ad Incolas redeo Connaciæ reliquum ad Boream occuparunt olim Naguare uſque ad Ban- numfluvium, qui VItoniam& Connaciam interdividit, ubi O Conor, O Mere,& Mac Dirmod ſylveſtres Hibernici rerum quodammodo potiuntur. Littus vero ab Auſoba dorſum agit per Inſulas Arran, Imiſcrarl Colmãnĩ monaſterio olim notam,& Inis Bouind, quam Bedaex Scotico ſermone Ditils albe Inſalam interpre- tatur. Retrahitur inde littus ad Libnii fluvii oſtium, quem exulantem ad ſuam Dubliniam reducit Camdenus, ed locus quem deſignat Ptolemæus, nunc The bæy of Slegah vocatur. NMagnatam urbem hic ponit Ptolemæus, ſed qurnam illa ſit, exuere non eſt mei ingenii, inquit idem Camdenus. Archiepiſcopus hic unus qui Teni vulgo Toæm reſidet& Momoniæ adjudicatur, ſub quo hi ſunt Epiſcopi ſuffraganei: Kamal, Olſine, Bishop Helphen, forte: Auaghdoune, Clonfert, Moroo. Meclia. EDIA tertia Hiberniæ portio, quam patrio vocabulo A ih dicunt, Angli Methe, Giraldus Midi & Median, forſitan quod ſit in ipſo Inſulæ medio. Vmbilicum enim Hiberniæ KNillar, in liac par- Vds dutta no- Je caſtrum, quod videtur eſſe Ptolemæi Laberus, perhibent, ipſumque nomẽ non aliud innuit: Lan e- 15 nim lingua Hibernica medium ſignificat. Hæc ab Hibernico mari ad Sineum uſque flumen proten- jacet quod flunien ipſam a Connacia diſterminat. Acrem habet ſalubrem aſpectumque delectabilem. Fer- 1 ſimilibus: ac propter populi 0 W 1 N& pacem inde natam vulgo( mera Hiberniæ audit. Scti. bunt Hibernici regionem hanc ſuos quomdam habuiſſe reges, Saniumq; Hiberniæ Monarcham poſtea regali menſa dae eue eim nz& Ahle müunde eue Waldi kenden ange däm Uke bull kale Abet datt lala nbi lune ab an Ach dunn Uu düdn ME DIA. 0 menſeæ appropriaſſe. Cum autem Angli pedem in Hibernia fixiſſent, Hugo Laceius maximam ejus partem ſub- jugauit, lique in feudum conceſsĩt Rex Henricus ſecundus, Dominumque de Media dixit, qui ab Hibernico dum De wathe caſtrum conderet ex improviſo capite truncatusz ille duos filios ſuſcepit Hugonem Comitem VItoniæ,& MWalterum Pominum de Trim, qui Gilbertum ſuperſtite patre defunctum genuit. per Gilberti autem filias Margaretam& Matildem, altera pars per Penvillos ex familia Lotharingica,& Mortiomsrios in do- manium Regium, Petrus enim de peneuill ex illa Matilde natus Ioannam Rogero de Aortuomasi Comiti Mar- ohis enuptam genuit: altera per Jerdonos ad varias in Anglia familias eſt devoluta. patrum memoria in duas par- tes publico ordinum conventudiviſa fuit hæc regio, in Mediam ſcilicet Orientalem,& Occidentalem. Orien- talem Boandus flu. qui Ptolemæo Buvindæ primum interfluit,& poſtea cum Draghda elegans& frequens opi- dum a ponte ſic dictumalluerit, hanc partem ab VItonia ſecludit. Occidentalis Media præter Laberum jam dictum,& Devin, quæ olim Petrum AMAeſet, nunc clariſsimam Nogentorum ex Anglia familiam Baronis ho- nore exornat, nihil memorandum habet. Gilbertus enim Nogem(ut habet Richardus Stanihurſtius, qui de re- bus Hibernicis diſerte ſcripſit)vir cenſus equeſtris ob operam bello Hibernico egregie navatã Delviniæ& Fou- riæ coloniis ab Hugone Laceio Mediæ expugnatore donatus erat, è cujus ſtirpe Delviniæ Barones enati ſunt. Hibernicas gentes O Maleghlen-: Mac ¶ len: O Haden, Magoꝶ higan-, quorum vel nomina barbarum quid- dam ſtrepunt, libenter aliis relinquimus. In Media autem opida numerantur Pontana, quæ vulgariter Droghe- dais nominatur, opidum lautiſsimum, portum habens navium ſtationi perappoſitum. Sunt tamen qui medi- Delvima, Trimmia, Relleſia, Navania, Aboia, Dulekia& Scrinia. Sunt& in hac provincia prope Foneram tres Lacus abinvicem non remoti. quorum quilibet Piſcium ſuum genus continet: ad quem nunquam alii Piſces ac- cedunt, licet tamen fluminisinterlabẽtis beneficio vias commeabiles habeant: quinimo ſi piſcis uniꝰ ad Lacum alterius deferatur: aut moritur aut ad priorem redit. Fluvii hic ſunt Boandus de quo ſupra, qui a velocitate no- minatus videtur: Boan enim tam Hibernico quam Britannico idiomate velocem denotat. Trim opidum eſt melioris notæ,& antiqua quaſi Baronia Laceiorum. Eſt& Sineus fiu. quem inter Mediam& Connaciam in- rerlabi diximus, hic Ptolemæo Senus, Oroſio Sena, accolis vero Shannin dicitur, id eſt, Elumen antipuum. E Therne montibus in Vltonia effunditur, Macolicum, nunc,(ut Mercator noſter obſervavit) Male cujus memi- nit Ptolemæus, inviſit, ſtatimque ab altero ſpatioſo lacuexcipitur( Lough Regith appellant) cujus nomen,& ſi- tus Rigiam urbem quam Ptolemæus eo loci ſtatuit, non procul abfuiſſe quodammodo ſubinnuit. Vbi vero La- cum hunc prætervectus anguſtiori alveo intra ripas ſe colligit Athlon opidum inſidet, ſub quo flumen ponte è vo ſaxo pulcherrimo magno ſeditioſorum terrori Dominus Henricus Sidnæus laudatiſsimus Hiberniæ Pro- rex non ita pridem conjunxit. Inde vero Senus maximarum navium capax diducto alveo Limiricum urbem, Hibernicis Loumneagh, Anglis Limerike amplectitur. Hinc per ſexaginta plus minus milliaria Senus rectus, grandliſque in 8 properat, demumque in Oceanum Occidentalem vaſto oſtio ad noc Patric id eſt, Patricii collis evolvitur. P iij HIBERNIAE Opidorũ nomi. am hujus opidi partem, nimirum trans flumen, in Vltonia ponant. Inſunt item in Media, Molingaria, Fouria, Fiber. IIII Tab. Orientalem VItoniæ partem continens, 1& ſequentia territoria, 1 Clanleloy, Tirone, Arde, Lerale, Evaugb, Arthule, Nemm, Alourue, F. iſe, Uriel,&& alia plura. a LAGENIA. 5 1 Kegis, EDIAl l in noſtri authorĩs partitione ſequitur Lagenia quarta Hiberniæ pars, Incolis Lenghnig, Brita. N g Nomina, nis Lein, Anglis Leynfter, Scriptoribus Latinis Lagenis, in antiquis Sanctorum vitis Lgen. Iota ma- „ ritima ad ortum Hiberniæ jacet, a Momonia Næoro fluvio, quem multis tamen in locis trãſcendit: a Connacia aliquamdiu Sineo, a Media ſuis limitibũs terminata. Ptolemæi ætate ſedes erat Angamibus, Cwiondis, e Al enapis, Caucis& Blanis,& ab his Blanis fortaſſe deducta& contracta illa recentiora nomina Ln, Sab fertiliu. Leinigb,& Linſter, Fertilis& frugifera eſt terra, mitiſsimo Cerlo, nec inclementibus Incolarum ingeniis. Di- 75 ſtinguitur nunc in Comitatum IVeerd, Caterlegh, Kilkenny, Dublinenſem-, Kilſdariemſem, Comitarum- Regis, C. 1 mitarum., Regine, Lungſord, quibus Ferme& Micklo nunc annnmerantur. Hoſce Comitatus jam ex ordine lu: 1 ſtrabimus cm Camdeno, ſecundum populos quos hanc Hiberniæ partẽ habitaſſe ſcribit Coſmographus. In. 14 auer ſederunt inter Suiri oſtium, confluenteſque Neori& Bærowi, qui Biigus Prolemæo dicitur, ſub urbe%. * renfordia. Quædam exemplaria habent hos Birgantes dictos fuiſſe, quod ſi verum eſt, a Birgo flumine quod cir- 1 cumcolunt, nominatos fuiſſe ipſumi nomen fere perſuadeat. Inter Veorum& Birgum habitarunt Coriondi, ubi 1 nunc Coo, ſive Carerlogh Comitatus,& agri Kilkennienſis pars non minima, atque etiam ulterius ubi Of- ria Superior& Ormondia quæ Hibernicis Drown, Anglis Ormond,& vulgo corruptiſsime Mormewood. Sub oſtio Suiri e Menapi tenuerunt promontorium ad Iybonotum, ubi nunc Comitatus Weshfordiæ, Hibernice Conny Rygh. Hoc ipſum promontorium Hieron, i. Sacrum vocat Ptolemæus,& eadem ſignificatione ab In- colis etiam vocatum fuiſſe non dubitarim. Hujus enim extremum opidum ad quod Angli primam exſcenſio- nem in hanc Inſulam fecerunt, Bauna, quod ſacrum ſonat, lingua patria vocarunt. Ab hoc ſacro promontorio littus in Ortum obverſum ad Septemtrionem longo tractu procurrit, cui vadoſa objacent in mari loca navigã- tibus inſidioſa, quæ nautæ Ihe grommd vocant. Cauci, qui item gens erat maritima Germaniæ proxime Mena. pios habitarunt, non eo intervallo quo in Germania diſsiti. Horum fuit maritimailla regio, quam O Mom, & O Brin Hibernicæ familiæ incolunt, una cum Comitatu Kildarienſi. Kildarienſis Comitatus ager eſt lætiſsi· mus, de cujus paſcuis Giraldus illos Virgilii verſus uſurpat: ö 8 s Et quantum long is carpunt armenta diebus, EExngua tantum gelidus ros nocte reponit. Vtra Caucos egerunt Ehlani, ubi nunc ager Dublinenſis,& Aerh, alteraè quinque Hibernię portionibus. Co- mitatus vero Dublinenſis ad mare elt gleba fertili, paſcuis lætis, ſilvis autem ita nuda, ut celpite bim * CCcccPPPPPPPPTPGTTT—T—T—T—T—...———————— D———— 12 2 5 0 BRE. ANN y— 323. 8 0 9* — 1. 9 ei 5 e 3 05 g Be 755 B. Igſßerni e 25 205 0 d 22 90 NE Bigge 3 ee . 8 8 les cg 1 Cas f omg 6 Tegan R o& „ 1852 more ä a,— 8 Zug. 2 2888 2— 45 B eee en Alb. 50 1 42 — 2 Allluria Iberniuu- E e N 1 4 VLTONIA ORIENTAL. 8 5 85 foſsili ex Anglia carbone plerumqueè utatur. Incolis autem& opidis refertiſsimus. Vbi Lfnius flu. in mate ſe condit Houth mari fere circumfunditur, a qua S. Laurentinorum familia Barones de Houth nominantux. In. terius Dublinenſibus adjacet ad Aquilonem Fingall, cultiſsima regiuncula,& quaſi hujus regni horreum: Tan- tam frumenti vim quotannis ſuppeditat. Certatque hic quodammodo tellus cum agricolarum laboribus, qu alibi per hãc Inſulam neglecta& inculta de ignava Incolarum deſidia graviſsime conqueri videtur. His e po- ſitis ad urbes& opida tranſitum faciamus. Hic primum occurrit Kilbęnny Neoro appoſita, id elt,( ella, ſive Fu- num ¶anici, qui antiquitus ob vitæ ſolitariæ ſanctitatem hoc tractu maxime inclaruit. Municipium eſt nitidum, elegans, copioſum& inter mediterranea hujus Inſulæ facile primum. Inferius ad eundem Neorum ſedet o- pidulum munitum Anglice Thomas towne, Hibernice Bala mac And am-, id eſt, opidum fili Anthonii, utrum. que nomen ab exſtructore Thoma Fitz- Anthonio Anglo inditum eſt, cujus hæredes etiamnum hujus Domini agnoſcuntur. Eſt etiam hoc rractu antiqua illa urbs Meba, a Ptolemæo memorata, quæ nomine etiamnum ſar· to tecto Rhebandicitur: ſed pro urbe ſunt pauculæ caſulæ cum propugnaculo; Nobilem tamen virum N. de 8. Michaele Baroneti titulo exornat, qui vulgo The Baronet of Rheban- appellatur. Eſt& Lechlinia, Hibernice Leigh. hn, Regium opidum a Bellinghamo illo nobiliſsimo Prorege, patrum memoria caſtro munitum. Floruit& Roſſe urbs ampla mercimoniis& habitatoribus frequens, ab Iſabella Comitis Richardi Srromgbomv filia, mœni- bus magno ambitu armata, quæ ſolummodo nunc oſtendit. Diſcordia enim inter cives& religioſos flagrante, jam pridem fete in nihilum recidit. Hic etiam Menapiam urbem ſtatuit Ptolemæus, ad oſtium Modonæ flu. Ve- rumenimvero cum unum ſolummodo flumen hoc loco ſe effundat, quod nunc Slae dicitur,& ad ejus oſtium ubi ſtagnat urbs ſit Germanico nomine Veygird, totius Comitatus caput:& S lane Modanam, qua Flemingos o- lim Barones habuit,& He- Menapia fuiſſe, confidẽtius inquit Cam. conjectarim, eoq; magis quod hoc no- men ſit recentius& ab illis Germanis impoſitum, qui Out manni Hibernis appellantur. Cæterum non primz magnitudinis urbs eſt, ſed cum primis memoranda, quod primum totius Hiberniæ in Anglorum fidem, Ste. phanide Duce fortiſsimo oppugnante ſe contulerit, Anglorumq; facta fuerit colonia, unde totus hic ager An- lis eſt refertiſsimus, qui Anglorum antiquo veſtitu,& idiomate etiamnum utuntur, ita tamen ut Anglohiber- nice plane loquantur. Eſt prætetea in Comitatu Kildarienſi Killæia primum& præcipuum opidum, cuiho- nori erat in prima Eccleſix Hiberniæ infantia. Brigida virgo ſanctitate,& virginitate venerabilis. In agro Du. blinenſieſt non ſolum Lageniæ, ſedtotius Hiberniæ primaria civitas, quam Ptolemæus Elleiam dixit, Angli Develin, Latini Dublinium,& Dubliniam, Cambrobirtanni Dinas Dulin,& Hibernici Ba lacleigh, id eſt idm aper crates, ſubjectis enim in paluſtri loco cratibus, conditam affirmant, uti Hiſpalis Hiſpaniæ, quam ſic no- minatam tradit Ii dorus, quod in paluſtri ſolo ſuffixis pro fundo palis locaretur. Regia hæc Hiberniæ urbs elt, Emporium nobiliſſimum,& primæ juſtitiæ forum, mœenibus validum, ædificiis ſplendidum, civib is frequens, caltello ab Henrico Loundrs Archiepiſcopo firmatum,& quiridecim templis exornatum,& quibus ſunt. S. Pa. krlcli Vrbium nomina. — * * 8(... ccc — VLTONIA ORIENT AI. 49 trici ædes à Roberto ¶ amin, exſtructa, ſeu potius reſtaurata, quæ ſedes Archiepiſcopalis;& Chriſti, in qua Richardus Srrangbom Penbrochiæ Comes, expugnator ille Hiberniæ ſplendido ſepulchro conditur. Immunita- tibus etiam gaudet multis. Olim pro ſummo ma giſtratu Præpoſitum habuit, ſed anno reparatæ ſalutis 1409 ut Major,& duo Ballivi quotannis eligerentur, Conceſsit Henricus quartus: Ballivos autem poſtea in Vice- comites Edwardus vi commutavit. Elizabetha vero Regina ad ingenia mollioribus literis excolenda fauſtis auſpicis Academiæ poſuit fundamenta. Nec quicquam hic deeſt, quod in florentiſsima urbe deſideres, niſi quod portui plurimum officit arenoſus cumulus reciproco maris meatu, in Aven- lifnii oſtium aggeſtus, ſic enim præfluentem fluvium vocant, id eſt, amis Lifmus. De vetuſtate vero Dubliniæ quod dicam, nihil certi Occutrit; vetuſtiſimam tamen eſſe Ptolemi authoritas perſuadet,& eo ſane tempore, quo Ptolemæus floruit, ab Avellano conditam ciyes produnt. Sao Grammaticus Danicis bellis miſere convulſam fuiſſe tradit: poſtea in Eadgari Anglorum Regis poteſtatem devenit, quod Diploma datum confirmat. Deinde occuparunt Nor- wegi, unde, in vita Gt hi ap( jnam- Principis Walliæ legitur, Haraldum Norwegum, eum maximam Hi- berniæ patrem ſubjugaſſct, Dubliniam condidiſſe. Demum vero in primo Anglorum adventu eorum virtuti conceſsit,& ab illis fortiter defenſa eſt, cum Auſculphus Dublinenſium Princeps,& poſtea Gottredus Rex Inſularum eam acriter undique adorirentur. am inde vero deducta in hanc ex Anglis, præcipue ex Briſtolienſi- bus Colonia, multis trepidis rebus,& anguſtiis, præclara ſuæ fidei in Anglorum reges documenta dedit. Sed N de his ſatis, ad Montes& flumina tranſeo. Infra Ormondiam Blew Blemy,(Bladinæ möõtes vocat Giraldus,) Montes&. Flag ſe leiter convexis jugis attollunt, e quorum viſceribus quaſi maternis Suiras, Neorus,& Bingus eduntur,& mina. diviſis alveis decurrentes, priuſquam Oceanum adeunt, concordibus ſe conlociant aquiszunde Tres Sorores abantiquis dictę. Neorus multa propugnacula& quædatm ſtringit opida. Bis gus nunc Barro, è Bladina etiam Monteprofluens, ſolitarius multis anfractibus delatus, Rhe bam prætermeat, aliaque opida. Poſt Neorus& Bi gis aquas commiſcent,& pauca milliaria uno alueo emenſi Suiro ſorori maximæ,& nomen& aquas Offe runt ſuas, qui ſtatim in Oceanum ſcopuloſo oſtio immergitur, ubi a ſiniſtra anguſta cer vice excurrit promon- toriolum, quod editam turriculam navigantibus prætendit, a Roſſenſibus cum floruerunt, poſitam, quo tutius oſtia ſubirent. In hac parte odunam flu. ſtatuit ptolemæus, de quo ſupra:& Ovocam in regione mari- tima, ad quod Arch caſtrum ſedet, qui fluvius, ut inquit Giraldus, non- minus inſtuentibus, ſinumque replentibus* quam elapſis ommino marinis%%., innatæ dulcedinis ſaporemt retinens illibatumæ uſque in ipſumi- mare imper mixtas ö falſedine undas conſervat. Eſt& Liſfeus amnis qui Dubliniam præterlabitur, hic raro rapide fertur niſi poſt 1 pluuiæ vim: cæteroquin admodum ſedatus fluit. Archiepiſcopus unus in Lagenia, qui ſedem ſuam habet Dubliniæ,& Glandelachy, Glandeloyloug,& Primas Hiberniæ nominarur; ſequentes ſub ſe habens Suffraganeos Epiſcopos. Ephine, Bishops Helphen-- F, Kildare. i. Fernes e e Lag hh. Hibernix FCA — Fg. N. min. Situs. Hiberniæ v Tabula, Cuntiuem Duma Raroni am- parterm- Cumitarus Reginæ ar Domini F. ortonelu. In Vdronis meli jaret crvitas Lan blyn alus. Leigę hy in qua eſt E pipſcopalis edis. MOMONIA. 6 ENI xx ſucedit in noſtra Methodo mona, Hibernice Aſown, Anglice NMaunſter quinta& po- ſuema Hiberniæ pars. Ea Vergiuo mari ad Auſtrum expoſita jacet. a Connacia Sineo, a Lagenia Ne- oro flrĩo alicubi diſcreta: bifariam quondam diviſa in Momoniam Occidentalem& Auſtralem. Occi- dentalem antiquitus habitarunt Gangani, Luceni Velabri&. Uterimi, Auſtralem, Vdiæ ſive V odig. Nune autem in ſeptem Comitatus diſtribuitur, Nerryenſem- ſcilicet, Limiricenſem, Corragienſem, Tripararienſem, Saut Crucis, ct Naesrſen dienſem, quorum etiam in numerum Dęſimonia jam accenſetur. Hoſce Comitatus ſecundum populos quibus a Coſmographo tribuuntur breviter cum Camdeno percurremus. Sagan primo loco ſupri poſſti ex nominis affinitate idem cum Concanis Hiſpaniæ friſſe videntur. quos origine Scythas, ſanguinemque equinum potaſſe(quod non inſolens jampridem ſilveſtribus Hibernicis) teſtatur Silius: a Et qui Maſſagetem mom ft rans feritare parentem, Curnipedlis faſꝭ ſatiaris( uncane dena. Et præter eum Horatius: Et lem equino ſngiuine ¶ nc anum. Keny(ut nunc vocatur) ad Sĩneĩ oſtium eorum ſedes erat. Regio aviis,& ſilveſtribus montibus ædita, qui- bus crebræ interſunt valles cavæ nemoribus etiam condenſr. Comitatus Palatin dignitatem,& jura Deſmo- niæ Comites in hoc habuere, ſed hominum iniquitate, qui libertate uti& noluerunt,& neſcietunt, in malorum ſentinam,& ſeditioſorum perfugium jampriĩdem converſa erat. Hujus regionis mediã fluviolus nunc anon: mus Trailæ opidulum quodammodo deſolatum( ubi Deſmoniæ Comites ædes habuerunt)præterfluens inter- ſecat, quem Dur eſſe btolemæi, ſitus quodammodo innuit. Non procul hinc Smerwit ſtatio( ſic contracte pro S. Aal. wic) cernitur, ad quam ante annos aliquot cum Giraldus Deſmoniæ Comes vir profunda in Princi- pem& patriam perfidia, ſcelerate aſsiduĩs agrorum vaſtationibus Momoniam attereret, appulſaeſt tumultuaria Italorum& Hiſpanorum manus a Gregorio PP.& Hliſpano in ejus auxilium ſubmiſſa, qui loco hic ſtativis mut nito, quem Fort del Ore vocarunt, minis cœlum terrebant. Sed illuſtriſsimi& bellicoſi Baronis Domini Arthu- ri Grei Froregis adventus,& primus impetus rem decrevit. Protinus enim ſe dediderunt,& maximam partem e medio ſublati, quod rebus hujus Regni ſic ferentibus,& ſeditioſis undique imminentibns, conſultiſimumæ tutiſsimum videbatur. Ipſeque Defnonius tandem trepida fuga in vicinas ſilvas conjectus, jamdudumin iuguriolo ab uno& altero milite ĩrruente primum ſauciatus, poſtea agnitus, capiteque truncatus, perfidir & vaſtatæ patriæ meritas pœnas dependit. Ganganĩs ſubjecta eſtlonge lateque ad Auſtrum Definama, H. berms Daſomn, Anglis Dqaand, quondam a tribus inſeſſa populis, Lucenis ſcilicet; Velabris,& Ibernis qui Diermi C—TTTT—T—T—TPTCTCTCTCTCTCTCTCT—T—T—T—T—T—T—T—T—T—T—T—T—TGTbPTVT——T—T—T—T—...——.ꝛꝛ̃——ßß ß j ß——ß—ß7ç—ßð«3ẽCæ6ñ-— 88 N J . 5 rent Jiland- 0 nage 8 Tren- l 8 Le. 1 * 5 5 0 — 72 n — 75 2 777 1 Ne 5 85 4200 3 2 N *— B Freer 19 2 N 3 ra* 2 Been M e) Boran 5 0 8 A — e en 7 eg 2 A Donelre* 707 dere* u 45 3 * 2 4. N— A＋ 2 370 5 5 Kli 2 1 3 e 1 12 1 — rn 8 om; 5 Ac kene 5 2 Cugſß 5 2 S 15 1 4 e Leg. 27h Tip ruin N. elle.* à 65 222 74 e . e Bell „15 Perf 2 2 3 5 2 S Clon in len iorne o zn 0 o Blag ¹ 0 carl W o E. 5 505 8. toi 170 57 D ET irloeid 8 5 1 55 0 Cbeloc 1 len enges Slernyn 7 3 1 7 b ground. 48 N 11701 e 5 1 ofen hene 77115 e. 85* „ onggmore Son round— . Fernes K 8. N 5 8 5 11 1. 1 osrd, 5 3 0 E luuen 5 Hiſaql. 25 Fronord rue 5 S n 58 55 92 A 0 J r 1 de bieridlds 923 1 5 55 eee eee Vrbes& Opida. 72 HIBERNIÆ v. TABVL A. Dierini in nonnullis exemplaribus concipiuntur. Luceni a Lucenſiis Hiſp nomen& originem traxiſſe videãtur. Velalri ab e Aber, id eſt aſtuariis, ſic anię qui oppoſitam oram tenuerunt,& ſunt nominati, quod ad æſtuaria ſede- runt. unde etiam Artabris,& Cantabris facta appellatio. Hos ſtatuit Oroſius ad Morini Pr omontori un,„ hodie Bian head nautis, quod Hiſpaniam ſpatioſo intervallo procul ſpectat. Sub Notio hoc promontorio, lem fluvius ab Oceano ebibitur, ad quem Duck: eran ſedes Epiſcopalis cernitur. Duc eran hac quæ Hiberno· Scotis ppidum- Eram. denotat, non ſolum ſe eſſe Iuemim urbem, quam Ptolemæus vocat, ſed flumen etiameſſe lenum illum expreſſe loquitur: cujus appellatio ut totius Inſiilæ ab Eis Hibernicorum facta videtur, quod Occaſum ſignificat. Europæ Inſula. Iberni qui etiam term id eſt amdeno Interprete, ſuper promontorii latus accoluerunt, ubi Berehavem-,& Baltimore, copioſa Ha Eſt enim ultimus hujus regionis ad Occidenteni fluvius, ut ipſa Hibernia ultima totius iores Hiberni hunc fſuvium ad alterum lecum piſcatura portus notiſsimi. Iuxta quos habitat Mac Carti More, ex Hibernica origine Regulus, qui anno 1 566, poſſeſsiones& latifundia ſua Elizabethæ Reginæ Angliæ in manus tradidit& ab ea recepit, ut Anglico more, clientelari jure, fiducia nomine teneret. Eodemque tempore Comes de ¶lencar,& Baro Valentiæ creatus eſt, vir in hoc tractu magni nominis,& potentiæ, Giraldidis olim infenſiſsimus qui majores ſuos his avitis ſedibus exuerunt. Giraldidæ enim iſti, ſive Fit · Giralles ex z utille contendit, Deſmoniæ Reges Kildarienſi familia oriundi, devidis Hibernicis, ampliſsima hic ſibi latifundia acquiſiverunt,& ex illis Mauritius Fi-Ihomas primus Deſinoniæ Comes anno ſalutis 1355 ab Edwardo tertio creatus, hæreditatem adeo ſtabilem,& firmam reliquit, ut ad de. cimum ab eo Comitẽ perditiſsimum hunc rebellem, quem dixi, ile honor quaſi perpetua quadam ſerie deſcen· derit, Poſt Ibernos dis qui& Vodiæ habitarunt, cujus nominis veſt agto Kilkennienſi, pars enim ejus maxima Idou,& Idouth nominatur. 1 ſem, Tripararienſem, Eimiricenſem„Kilkennienſem,& Waterfordenſer memoratu dignum ſe offert, niſi quod ſit ibi Palatinatus& Hoh croſſe in eo opid munitatibus, quæ in honorem, ut perſuaſerunt monachi, fragmenti Crucis Domini rus flumen nobile accolis Sho ex hoc ITripararienſi agr profuſus per Oſſpiam inferiorem, quæ Butleris Comitis„& Th mum Caſsiliam urbem adit Archiepiſcopali dignitate ab Eugen ganei Epiſcopi. Indeque juxta Waterfordiam aliis duobus fl hanc partem Hiberniæ cum Camdeno percurri, reſtat nunc, de urbibus Inter has primum ſeſe offert Materſordia, quæ ſecundas inter Hibern honeſta& officiis fidelis civitas„ fide& o chardus Comes Penbrochiæ expugnavit, Anglis Hiberniam ſu bigentib atergo pacem ſemper præſtitit. Vnde Reges An lic plurimas quas HENRIC Vs ſeptimus auxit at n e „„———— igium expreſsiori indicio ſe patelfacit in ncoluerunt hi Comitatum Corcagien. n. In Tripararienſi Comitatu, nihil dulum magnis gaudeat im- c conceſſæ fuerunt. Sui. o in Kilkennienſem defertur, qui e Pladina monte les quæ illis Vicecomitis titulum præbet, pri- 10 PP. e cornatam, cui novem ſubſunt Suſfra- uviis adauctus in Oceanum exoneratur. Hactenus & opidis hujus partis pauca explicare. ic urbes jure ſibi vendicat, imprimis blequio in Imperium Anglicum ſemper ſingulari. Ex quo enim Ri- us tutam ſide ſua,& quiete, ſecuramque N„& maximas immunitates conceſſerunt, que confirmavit, eo quod contra ementitum& iniquum illum Principem Per- e Nühm e unk rg, ting kbllbe 17 da 0 ü lamp dig N. h oil lünen dane hei ace HIB ERNI v. TABVL A. 33 perkinum Warbec qui plenis impudentiæ velis ad ſummum Regiæ dignitatis gradum enitebatur, cives ſe forti- ter& prudenter geſsiſſent. Hæc a Norwegis Piratis conſtructa, quanwis cœlo ſit craſsiuſculo, ſolo minus læto & anguſtioribus coarctata vicis ea tamen portus eſt oportunitas, ut opulentia& frequentia ſecundas in Hiber- nia ferat. Hæc prudentibus& bene moratis civibus referta. Habet tutum& tranquillum portum, atque exte- rarum navium ſæpenumero plenum. Frequentes etiam Waterfordiæ cives ſunt, qui mercaturas faciunt: in quo ſane negotio, uſque eo prudenter rem familiarem adminiſtrant, adeo caute rationes ſubducunt, ut breyi nego- tiatione, magnas ſibi opes ſoleant comparare. Nullus ibi vivit menſarius, qui fraudulento collybo aut intole. rabili fœneratione(omnium rerumpublicarum buſto) in civium bonis ac direptionibus verſatur. Cives ſunt fa- ciles, benigni, frugi, perhoſpitales, privatis& publicis rationibus utiliſsmi. Appellavit hanc urbem antiquitas AMenapiam, ſicut& Dublinium Eblanam. Amellana rectius nuncuparetur, ab Amellano, qui eam urbem con- didit, quemadmodum& Sitaracus Waterfordiam,& vorus Limmiricum fundaſſe fertur. Eſt& in hac regione Limmiicum(de qua urbe modo dictum eſt)in tertiis conſiſtens: veruntamen loci ſitu, fluminis dignitate, huic urbi palma eſt danda. Alluitur dannonio fluvio, omnium Hibernorum fluminum abſque controverſia princi- pe. Ab alto Lx mill. intervallo diſtat: tamen onerarias naves ad civitatis muros, nauarchi appellunt: nec eſt quod ſcopuloſas cautes, in toto illo curſu offendere, multum pertimeſcas. Incredibile, quantam piſcium ubertatem,& copiam ibi reperias. Hujus urbis amœnitate captus Ioannes, Angliæ Rex, egregium caſtellum,& Pontem illic extruendum curavit. Eſt etiam Corcagia in Corcagienſi Comitatu, Kore Anglis,& Norcah In- digenis, aſtrictiore mœnium anibitu concluſa,& una quaſi directa platea protenſa, emporiolum tamen frequẽs, & celebreè: portu excellenti& tuto ornatumʒ ſed ita ſeditioſis vicinis circumſeſſum, ut perpetuas excubias agi- tent. quaſi perpetua obſidione eſſent incincti,& in agrum filias elocare non audeant, unde contractis inter ſe nuptiis cives omnes aliquo affinitatis gradu ſe invicem contingunt. Cives hic etiam copiis ſatis locupletes, ope- ram mercaturæ navant, res ſuas domi foriſque frugaliter obeunt. Briocum virum ſanctiſsimum, 2 quo Sanbrio. cha in Britannia Armorica diœceſis vulgo S. Brien nomen aſſumpſit, hinc oriundum ſcribit Cœnalis. Sed in hoc a veritate abiit, quod Cuiondos Hiberniæ in hac urbe ſtatuerit. Non enim hujus urbis meminit Prolemæus. Flumen tamen quod præfluit idem videatur, quod Dæavrona Ptolemæo dicitur. Sævranus enim,& Saverenus Jiraldo, una tantum immutata literula, nominatur. Quæ intercedit inter hæc nomina affinitas, hoc mihi di- ctavit,& majori ſane cum probabilitate, inquit eruditiſſimus Camdenus, quam ſi Davronæ nomen proximo umini adaptarem, qui Corcagienſem Comitatum,& Tripararienſem interfluens per Liſmor Oceanum petit, & Hiſtoricis Aven e Nor, id eſt fumen magnum, appellatur. Ardmor viculus eſt ad oftium, cui ad alteram ri- pam Taghalia, ſtatio ſatis tuta opponitur. In hujus vieinia magnos habet proventus Vicecomes Barrenſis, a Ro- berto Barrio Anglo prognatus, qui in ex pugnanda Hibernia operam navavit 7 Sunt præter jam dictas cluitates he in hac regione Kinſalia, Caſilia, Joghelia, Læſmoria, Clonmella, Nilmaloclia. Hæc pro Methodi ratione de quinque Hiberniæ partibus ſint ſatis, ad alia quæ adhuc reſtant tranſeamus. f G ij BRITAN NIE 4 . 54 SCO JI A. g. 1 e NTANNIAE Inſulæ Borealior pars Scotia dicitur, olim e Albania. Atque etiammum at f Incolis qui avitam ſervant linguam e Alban,& ab Hibernicis Alabamy, quaſi altera Hi- bernia(quæ a Bardis Bamo dicta eſt) vocatur. Hiberniam enim Scotiam majarem.& Scoto- Jrum in Britannia regnum Scotia minorem hiſtorici appellant: Ptolemæus Britanniam Tar. van, Rufus Secundun, Tacitus a ſilua Caledoniam vocat. Videntur autem Scoti ſic dicti a vicinis quaſi Scythæ. Quemadmodum enim Germani inferiores Seythas& Scores und . kanomine Scurten- id eſt ſagittarios appellant, ſic etiam Britannos utroſque T. ſcot dixiſſe e Britannicis ſcriptoribus obſervatum eſt. Id ſane conſtat eos a Scythis oriundos ex Hiſpania in Hiber- niam,& inde in hanc partem Albionis, quam nunc tenent, perveniſſe,& cum Pictis in unam gentem coaluiſſe. Hæc de nomine, ſequitur ſitus. Termini ejus Auſtrales Angliam verſus, ſunt Tueda& Solyieus fluvii: ad Septemtrionem eſt Oceanus Deucaledonius, ad Occaſum Hibernicus, ad Ortum Germanicus, Cr temperies. ab aliis partibus undique eam ambiunt Oceanus& mare Germanicum. Longa eſt LXvII millaria e Sul fertiltal. hoc eſt Anglica 257, lata 111 Germanica, ſive 190 Anglica. Regio temperatior quam Gallia, remiſsioribus fi- goribus, caloribuſque ſicuti& Anglia: cui tamen in fertilitate æquari non poteſt. Terra magna ex parte ſal- phurea eſt& viſcoſa, atque obid pabulum eſt ignis, præſertim cum ibi defectus ſit lignorum. Tantum tamen hic creſcit frumenti quantum Incolæ abſumunt. Profert etiam terra varia Metalla. Habet Aurum Argentum, Ar- gentum vivum, Ferrum, Plumbum& Cuprum magna copia. Habet in Driſdlalia Aurifodinam in quaetiam Larunum invenitur. Habet& gemmas, præſertim Gagatem qui in aquis ardet& oleo extinguitur. Paſcua item Inpeium Aa- optima quæ omnis generis nutriunt Armenta: unde Carnis, Lactis, Butyri, Caſei, Lanæ abundat copia. Cæ- jun. derum Scoti cum ad pictos in Britanniam acceſsiſſent, quamvis Anglos præliis,& prædationibus continentet laceſſerent, nontamen res Scotica ſtatim adolevit, ſed in eo quo appulerunt angulo, diu delituerunt, net ut Beda innuit, per annos plus centum viginti ſeptem, contra Nardanhumbrorum regulos ſigna efferte auſi: donec uno eodemque tempore bictos fere ad internecionẽ deleviſſent,& Northumbriæ regnum inteſtinis ma: lis, Danorumque incurſionibus confectum, corruiſſet. Tunc enim omnis Septemtrionalis Britanniæ plagain a S cotorum nomen conceſsit, una cum citeriori illa regione citra Cluidam,& Edenburgh frith. Scoti in bello Ainorum virtiis fortes, ac ſtrenui milites, inediæ, vigiliæ, algoris patientiſsimi. Primaria Scotiæ urbs eſt E dmbugum, vulgo Vrbes. E denborrow, Ptol.¶ trum e Aluum. Sedes hæc Regia,& Metropolis non tantum Laudoniæ, ſed etiam totius Scotiæ, ſitu editiore inter montes, eo ipſo Pragæ Bohemorum haud abſimilis: longitudine ab Oriente in Oe. cidentem mille paſſ. potrecta, latitudine dimidio minore. Tota urbs ex monte dependet. Hic ad occaſum al. tiſsimus. verſus deptentrionem præcipitio munit urbem, cætera ad Orientem& Meridiem ſunt muro cireun. data: diſtat a ſinu maris& oſtiis Furthe paſsibus mille. Ad Orĩentalem urbis partem eſt Regis Palatium, quod Cathedram Arthur vocant. Ad Occidentalem, Rupes eſt prærupta,& in rupe Arx maxima, quæ Scotis 1 2 Regio. e Situs. 1* 12* S 8 Bundhe⸗ e ali 1 A Morqſſia 2 77 Im 2 N Tn ol 2 bee 15 45 5 8 7 2 1 Ali hans Scolica 45 2 r 2 een ELT ee= 7 2 5 20 2 Caltellum puellarum dicitur: quod vere eſt Alatums illud( aſtrum Ptolemæi. Sunt& aliæ hujus regni urbes& ;opida inſignia quæ ſuis locis in particulari deſcriptione adponemus. In vallibus plurimi ſunt Lacus, Paludes, Laus ei Flu. Fonteſquè& Fluvii piſcoſiſsimu: quorũ pars maxima e Monte Grampio oxitur, de quibus in deſeriptione pro- 47 ima mentionem faciemus. Mare ipſum, Oſtreis, Halece, Corallis, Mytilis, Conchiſque diverſi generis pleniſ⸗ 3 ſimum. Multos etiã Scoti paſsim Portus habet& aditus marinis aquis pervios; inter quos Letha Portus com. * modiſsimus. Regio ipſa aſpera& montoſa admodum eſt,& in ipſis montibus, habet æquatam agri planitiem Montes. pecori pabulum ubertim ſuppeditantẽ. Inter Montes maximus Crumpius, qui mediam Scotiam interlecat Hic vulgo Gr gſebaim ſeu Grathaine, id eſt mons incurvus dicitur: is enima Germanici maris littore ad oſtia Des fluvi per mediam hãc regionem in Hibernicum mare tendens ad Lacum Lomundumm ſiſtitur, qui etiam Pictorũ Siluæ. olim, Scotorumque regni limes erat. Ad Aberdoniam Montes ſunt ſilvoſi. Hic creditur fuiſſe Silaa Caledonia, Lucio Floro Saltus ¶ aledonius in immenſum ſpatium diffuſa, proceriſque arboribus invia,& Grampio mon- Opera publica. te diviſa. Scotos autem non poſtremos inter Europæos fuiſſe qui Chriſtianam Religionem amplexi ſint, eamqʒ præ reliquis ſervaverint& coluerint, non ſolum ſcripta& monumenta verumetiam templa: cœnobia, monaſte- ria. venodochia,& alia religioni devota loca teſtãtur. Eſt& Edinburgi Palatiũ regiũ de quo ſupra, valde ſuperbũ & magniſicum,& in medio urbis Capitolium. Habentque Duces, Comites, Barones& Proceres Regęni in ipſa urbe ſua Palatia, quando ad Comitia vocantur. Vrbs ipſa non eſt conſtructa ex coctis, ſed naturalibuis& qua- dris lapidibus, ut etiam ſingulæ ædes magnis Palatiis poſsint comparari. Sed de his ſatis, ad reliquas partes Ntio gubernadi tranſeamus. Populus Scoticus in tres ordines diſpeſcitur, in Eccleſſafticum, Nobilitatem,& Tlebem. Eccltſiaſti. cus ordo duos habet Archiepiſcopos: S. e Andrea totius Scotiæ Primatem,& GlAggoenſem. ArchiepiſcopoS. Andreæ octo ſubſunt Epiſcopatus, Dunbeldenſis, A. berdonienſus, Mora vienſis, Dumb anenſu, Bret hinenſis, Roſſenſi, Car hanenſir,& Orc hadenſis. Glaſgoenſi tres, Candide caſe, Liſcnorienſis ſive e Ar gadienſis, Sodbrenſi ſeu Inſularum, videlicet Suse, Mule, Ile,& c. Nobilitatis ratio hæc eſt: ut primum locum obtincant Rex filiique Regis, par. tu legitimo editi, quorum ſi plures ſunt, natu maximus Pyinceps Scotiæ, reliqui abſolute Principes dicuntur. Rex autem cum publice inauguratur, populo univerſo ſancte promittit ſe Leges& majorum Ritus veteraque Inſtituta ſervaturum, eoque jure quoda Majoribus accepit uſurum. Secundum locum obtinent Dudes: Terti- um(emites: Quartum illi Nobile qui apud alias nationès extra Inſulam non vigent& a Scotis Ay Lordi appel- lantur. 0 nomen tantam dignitatem in ſe continet, ut etiamillud Epiſcopis, Comitibus& ſummis Ma- giſtratibus honoris ergò tribuant. Hoſce Magnates poſſes dicere. Quintum locum E juiter Aurati aut Baro- es ſibi vendicant, qui Ludo dici ſolent. In Sextum& ultimum locum rejiciuntur illi, qui nullo certo honoris titulo inſigniti, ſed nobili familia prognati vulgo Genlemen appellantur, ut ſunt fratres& fili Comitum, Domi- norum· Equitum auratorum natu minores: qui in nullam hæreditatis partẽ ſucceduntzſiquidem ea tota in filiũ jure Scotico deyalvitur. Plebs autem omnes qui divitiis a- natu maximum conſervandarum familiarum cauſa fuunt, quique hoſpitalitatis& clientelarum nomine bene audiunt, hoc fere titulo(Conlemen)ſemper dęcorat. Ab 5...... D 722————— 3 1 e am Hacndker amm U geben fach, 6 Nacken 90 ache hn b. ti dp na ü — Want Gaal 58S CO TIA. N ö i 57 Ab his autem Nobilibus infimi gradus, totum fere belli pondus pendet. Pſcbei verò cives pattim ſunt primar opibus inſignes qui magiſtratu in ſuis urbibus funguntur: partim mercatores: partim opiſices, qui omnes eò quod a vectigalibus aliiſque oneribus ſint immunes, facile apud eos diteſcunt. Ne quid autem gravius in aliquam ci- vitatem in publicis comitiis ſtatuatur, permittitur a Rege tribus aut quatuor ab unaquaque civitate evocatis ci⸗ vibus, ut cum reliquis duobus ordinibus ſuam ſententiam de rebus propoſitis libere interponant. Eccleſia- ſtici olim decretorum& conciliorum authoritate continebantur, nunc autem ut cæteri Legibus, quas Reges de- ſcripſerunt, aut Regum voce confirmatas, tres ordines fixerunt, reguntur. Liber, qui Leges Municipales Latine ſcriptas continet, titulum(Regiam- lejeſtatem-) habet, quod ab illis vocibus libri exordium duca- tur: Reliquis legum libris Scotica lingua Comitiorum( quæ Parlamenta dicuntur) Acdla inſcribuntur. Ma- giltratus ſunt in Scotia, ut apud alias Nationes, complures& diverſi. Inter hos proxime.& ſecundum Re- gem, Regni Procurator(quem Gubernatorem appellant) facile princeps eſt. Huic provincia Regi guber- nandi incumbit, ſi Reſpublica Rege forte orbetur, aut ſi Rex per ætatem Regni negotia non poſsit obire. Eſt & ibi Senatus perpetuus Edenburgi ex Cleo& Nobilitate ita conſtitutus, ut Laicorum ſemper numerum æquet pars altera Eccleſiaſticorum. Quibus adicitur ex Eccleſiaſticorum numero Praes, qui in dicenda ferendaque ſententia principem locum obtinet, niſi judicio Regni Cancellarius interſit; ei enimin omni Reipublicg ne- otio Scoti primas deferunt: Qui capitis judicio; magnum luſticiarium: qui rei nauticę Admiralium: qui caſtris gendis, Mareſcallum: qui delictis inter aulæ ſeptà vindicandis præficitur, Conneſtabilem appellant. Sunt quoque in ſingulis provinciis, quas Vicecomitatus appellant, qui præſunt ſinguli, quos Vicecomites anti- quo vocabulo vocant. Horum authoritas in his rebus, quæ ad civiles cauſas& capitis ſummam pertinent, decidendis non aliunde pendet, quam a jure quodam hæreditario, quo etiam illos ſibi Vicecomitatus vendi- cant. Vt ii Vicecomites non a Rege creati, ſed a parentibus nati jure quodam dici poſsint. Habent quoquè civitates atque opida ſuos Præfectos, Ballivos ac id genusalios Magiſtratus, qui cives in officio contineant& ipſarum civitatum privilegia tueantur. Ita fit ut Scotorum Reſpublia ordinum apta N Legum ſancta majeſtate,& Magiſtratuum firma authoritate, floreat& ſimmam laudem mereri videatur. Nomina autem Ducatuum, Comitatuum& Vicecomitatuum Scotiæ hæc ſunt: Ducatus Rosch, AHlbanis. Comutatus, C umes, Su her lant, Roſſe, Moravie, Buchquham, Garmiach, Sarmoram, ai, Mernis, Angus, Gowry, F. ie, N. arc he, Aihols, Strat herne, Menteit, Leveno, Nagiom-, Douglaſe, Carrike,(amſords esa nnanclale, Oufmonih,& Huntley. Vicecomitatus, Beryl alias North Berwyk, gebung, Selber: wedlale, Duni iſe, Niddiſclle, Nggtom- Are, Lanar- Ee, Dunbretten, Sterveling, Lot hean, Laudoma,(lalenaman-, Kinros, F. He, Perth, erungus, Mernis, Aberdone, Bamph, Fores,& Invernes. Vniverſitates, S. Andres,& Aberdimia, quarum hæc ab Alexandro Rege Orore Iſa- bella multis ornata eſt privilegiis circa annum M. CC. xl. Ila ſub Iacobo Rege inaugurata, Anno MCCCCxI. uibus additur Cl len. Ingenia Scotorum vivida ſunt, excitata, iguea: ſapiẽtiæ capeſſendæ mauime idonea. — Leung 97 N CENERA TIM Aar 05 1 5 Situs. Vrbium nomina. Teviotia. Nithia. Lothiana. Situs. Soli fertilitas. Flumina. Vrbium nomina. Glottiana. Flum ina. Vrbium nomina. Gallovidia. Situs. Flumina. 38 SCGT TRX M FFABVLA. 1 ENERATIM quæ de Scotia dicenda habui, abſolvi: poſtulat Methodus, ut ſpeciatim& per partes eam perambulem. Dividitur autem Scotia monte Grampio mediam ſecante) in Auſtralẽ ſive ſuperi. orem,& in Borealem ſive inferiorem. Dirimitur vero ab Anglia primum Tueda fluvio, Ceviota Monte altiſsimo,& qua Mons deficit, vallo non adeo pridem facto, ac deinde Cſca& Solvco fluminibus. Citrahos limites a Mari Scotico ad Hibernicum regiones hoc ordine jacent. Prima eſt tis vel. chia, ſie dicta quod limitanea, hæc ſiniſtrum Tuedæ latus attingit: ad Orientem Forthæ æſtuario, ad Meridiem Anglia clauditur. In Marcia Bervicum opidum quod Angli tenent. Eſt& hic Hume caſtrum, antiqua poſſeſ- io Bominorum de Hume qui a Comitum Merchiæ familia oriundi, in amplam& inſignem familiam ſunt propagati. Cui vicinum ſubſidet Keſſ monaſterio quondam celebris,& antiqua habitatione Hepburnorum qui Bothwelliæ Comites,& hæreditario jure Admirallii Scotiæ diu fuerunt, qui honores per ſororem Iacobi Comitis Ioanni filio naturali Regis Iacobi y enuptam, ad Franciſcum ejus filium nunc Bothuelliæ Comitem deſcenderunt. Inde Coldingham cernitur, Bedæ Urbs Coldana& Coludi urbs Ptolemæo fortaſſe Colania. Ad Occidentem Marciæ ad utrumque Tuedæ latus eſt Teviotia, a Tevioto amne nomen adepta. I eviota monte dirimitur ab Anglia. Poſt hunc regiones non magnæ Lidalia, Evia,& Eſcia a tribus fluminibus cognati no- minis Lidalo, Evo d& Eſea nominatæ. VItima Anmandis,& ipſa ab Aunando amne prope mediam dividente appellata, ſecundum Solvæum in Mare Hibernicum decurrit. Iam ut rurſus ad Fortham redeamus, is ab Ori Lothianam claudit: Cocburni Saltus,& Lamyri montes eam a Marcia ſeparant. Contingit deinde paullum ad Occaſum inflexa Lauderiam& Tuediam: aſteram a Laudira opido; alteram ab amne I ved mediam ſecante. Tuediam- ad Meridiem,& Occidentem contingunt Lidalia, Nithia, Glottiana. Nithiæ Nit hus amnis nomen dedit per eam in mare Hibernicum labens. Lorhiana a Lotho Pictorum rege nominata. Ab Oriente æſtio finitur Fort ha ſive mari Scotico. Vallem Glottianam ſpectat ab Occidente hiberno. Hæc regio humanitati cultu,& rerum neceſſariarum ad uſum vitæ copia cæteras longe præcellit. Quinque amnibus irrigatur, Tt utroque Eſca,( qui antequam in mare cadant in unum alveum count) Letha& Almone. Hi partim e Lamp- riis, partem Pictlandicis montibus in Fortham defluunt. Opida habet Dumbærum-, Hadinam vulgo Hadi. ronam-, Dalbethum, Edinburgum, Letham, Limnuchum-. Magis ad Occidentem jacet Glottiana, utramque Glatte fluminis ripam complexa, quæ ob longitudinem in duas præfecturas dividitur. In ſuperiore præfectura colls eſt non admodum editus, a quo in tria diverſa maria flumina effunduntur: ¶ Tueda in mare Scoticum, Aut: dus in Hibernicum, in Deucaledonium lorta. In ea urbes inſigniores ſunt Lanarcum,& G laſcua. Hanc ab Occi· dente hiberno(dila contingit. Vltra Coilam eſt Galbvidia. Ea ſeparatur a Nithia Cludano amne, tota fere in Meridiem vergens, ac ab littore ejus reliquum illud Scotiæ latus tegitur. Vniverſa pecoris, quam frumenti fertilior. Annes habet plures in Hibernicum mare decurrentes Vnum, Devuam, Nemnum, Crcam& 125 Nuſquam 0 T r FFP——— SCOTIE II TABVLA. Er cz r. N 745 ö 22.. 8 r 5 535 5. Alilaris Scotiu.— ö D EE S 2 2 25 . 2 18 EJ e 1* 40 7 2 a en. 1b NN NAR ae Nugfie — 1 1 PII Er 5 2 2 74 f DE 5 5 E V 8 Lacus. Caric ta Soli fertilit u. Coila. Sitia, s COTIA I. TABVLA. 3 Nuſquam fere in Montes attollitur. ſed collibus tantum frequentibus intumeſcit. In convallibus inter eos a. qua reſtagnans innumeros prope lacus efficit, è quibus primis ante quinoctium autumnale imbribus ri augentur, unde multitudo incredibilis Anguillarum deſcendit, quas accolæ naſsis vimineis exceptas ſale con. diunt, ac non modicum inde quæſtum faciunt. In hac provincia lacus eſt. Myrtoun- dictus, cujus una pars aliarum aquarum more gelu hyeime concreſcit; altera nullis frigoribus congelari poteſt. Extremum lateris eſt Novantum: promontorium, ſub quo in oſtio Luſſi fluminis Sinus eſt qui Ptolemæo Rerigonius vocatur. Ei ex adverſo influit ex æſtuario Glottæ Sinus vulgo Lacus Naas, Ptolemæo Videgara. Quod inter hos ſinus ter- ræ procurrit Incolæ Rinum, id eſt Gallowidiæ aciem appellant. Ab eiſdem Nuuntu muls, id elt trum ſixe rictus nominatur. Jota autem regio Gallovidia(nam Gallovid priſcorum Scotorum lingua Callum ſignificat) nominatur. Infra Vidogaram a tergo Gallovidiæ leviter declinat ad Glottæ æſtuarium ¶xricta. Eam duo amnes interſecant, Srinſiuus& Grevanus: uterque multis amœnis villis cingitur. Inter amnes qua in modicos colles tumet paſcuis fœcunda, nec infelix frumẽto eſt. Tota terreſtribus maritimiſque copiis non modo ſibi ſufficienꝭ, ſed vicinis multa ſuppeditans. Dum amnis eam a Coila ſeparat, ortus ex ejuſdem nominis lacu, qui inſulam complectitur modicæ arcis capacem. Sunt in Cæicta regione ingentis magnitudinis Boves, quorum caro teneia ſuaviſque eſu eſt; pinguedo liquefacta ſemel nunquami concreſcit, ſed olei inſtar ſemper fluitat. Sequitur Calla, quam a Meridie Callovidia, claudit, ab Ortu æſtivo Glottianam attingit: ab Occaſii Ir vino fluvio a Cunigamia diſtinguitur: mediam Aera amnis dividit. Ad eum ſita eſt Aera emporium non ignobile. In univerſum regio eſt feracior virorum fortium, quam frugum aut pecorum, tota quidem tenui& arenoſo ſolo: quæ res homi- KRenfruamd. lattia. 111. Flumina. An eln num induſtriam acuit,& parſimonia vires animi& corporis confirmat. In hac Provincia haud plus decem millibus paſſuum ab Aer oppido, ſaxum eſt duodecim vix pedes altum, x cubitorum non am phus ſpiſsitu- dine; haud immerito ſurdũ appellatum. Nam ſi ingentem ſonitũ vel voce edas, vel ſcloppo, vel quovis crepitaci- loz is qui ex aduerſa parte erit ſaxo proximus, nihil audiet, qui remotior meli us, qui remotiſsimus optimè. Cum. 1 poſt hanc ad Septemtriones procurrit,& Glottam ſubmovet, ac prope ad juſti amnis modum coëtcet. omen huic Regioni Danicum eſſe conſtat, quod eorum lingua Fegis domiciliumis ſignificat: quæ res indicio eſt, eam Danos aliquando tenuiſſe. Proxima ad Orientalem ejus plagam ſita eſt Renffaana, ab opidulo in quo conventus ejus celebrari ſolent, appellata, vulgo Baromia dicitur. Mediam eam ſecant duo amnes quibus uttiſ- que( thus eſt nomen. Poſt Baroniam eſt qhpttia ad uttamque Glottæ ripam protenſa,& ipſa in plures juriſ- dictiones ob magnitudinem diviſa. Amnès nobiliores fundit: a læva Aurum& Puglaſſum, qui in Glottam decurrunt: item adextra alterum Auemum, qui Lothianam ab agro Sterlinenſi dividic. Hi duo fluvii com- munem omnium appellationem loco proprii nominis acceperunt: quemadmodum in Vallia diverſa dialecto is, quem Avonam vocant. Sterlinenſems agrum à Meridie ſeparat a Lothiana Auenmus, ab Ortu æſtuarium Fotha, donec paulatim ſeipſo minor ad juſtam ſluminis magnitudinem redactus prope Sterlinum pontem patitur le ut Aan atem alt Anon ummsce uin Fön, Nucl aal emen ka aaa bn 1 Kürte nt Mluret nd bh fügen 4 i Whal Gh ür Nenne a Wpedl auge en wann ute SCO TIA 11. TABVLA. 61 patitur. Secat regionem flurius unus, qui memoratu ſit dignus,(ron: juxta quem aliquot vetuſta ſunt Monu- menta. Ad lævam Carrontis duo terreni ſunt tumuli Hominum opera(ut res indicat) ædificati: vulgo Duni dalis appellantur. A dextro Catrontis latere ager fere cætera planus in collem paullum prominet, medio fere patio inter Dunos pacis,& ædiculam: in eo ad ipſum anguli flexum modicæ urbis veſtigium adhuc apparet. Sed murorum fundamenta,& vicorum deſcriptio partim cultu ruſtico, partim eruendis ad propinquas diti- orum villas conſtruendas lapidibus quadratis confuſa eſt. Hunc locum diſerte Beda Anglus Quidi vocatzat- que in ipſo valli Seyeri angulo collocat. Multi præclari ſcriptores Romani ejus valli meminerunt: multa veſti- b ö gia exſtant, multi lapides inſcripti eruuntur, quibus aut teſtimoniũ ſalutis per Tribunos& Centuriones acce-,„%,. ptæ, aut ſepulchrorum inſcriptiones continentut. VItraSterlinenſemagrum eſt Levinia, a Renfroana præfectura Leuinial 5 Jhrta, Olaſcuenſi Kelvmo amne diviſa, ab agro Sterlinenſi Montibus, a Taichia Fortha dirimitur: tandem. in montem ¶rampium deſinit, ad cujus radicẽs per vallem cavam Lomundus lacus ſe explicat 24 millia paſſ. lõgus, Lacus. ö f d latus, ſuprà 24 inſulas complectitur. Præter multitudinẽ aliorũ Piſcium habet& ſui generis eſu non inſuaues, 9 Pollacas vocant. Tria autem de hoc Lacu memoratu digna referuntur. Piſces pinnis carent, gratiſsimi alias ſa- a 9 ae e nullo interdum flante vento ita concitantur, ut vel audaciſsimos Nautas deterreant, quominus 1 olvant. Denique Inſula quædam gregibus armentiſque paſcendis apta, natat, ferturque quo ventis impellitur. Sed redeo ad Lacum. Tandem erumpens Meridiem verſus Levinum amnem, quiregioni nomen dedit, efundit: 1 qui prope Britannodunum arcem,& eodem nomine opidumin Glottam ingreditur. Leviniæ partem extremã 5 Grampii Montis ultimi colles attollunt, ſinu maris exiguo, quem Gerlochum a brevitate appellant, interciſi. VI. 0 g trahunc eſt Sinus multo amplior, quem Longum vocant, a Longo qui in eum cadit fluvio. Is limes eſt inter Le- viniam& Covaliam. Ipſa Covalia, Argatheſia ſeu potius Ergahelia,& Cnapdalia multis ſinubus anguſtis ex æ- ſtuario Glottæ infuſis, in multas partes dirimuntur. Vnus inter cætera inſignis lacus Finis vocatur a Eino flu- vo, quem recipit. Is ultra ſexaginta millia paſſuum in longitudinem porrigitur. Eſt& in Cnapdalia lacus Aus, in quo eſt exigua Inſula& arx munita. Exeo fluvius Avus effunditur: qui unus in illis regionibus in mare Deucaledoniumi exit. Vltra Cnapdaliam ad Occidentem hibernum excurrit Camtiera, hoc eſt regionis caput, Hiberniæ occurrens, a quo modico freto dirimitur, ipſa longior quam latior, adeo arctis faucibus( untiera. Cnapdaliæ conjungitur, ut vix mille paſſus expleat, idque ſpacium nihil aliud quam arena ſit: adeo humilis ut Situs. per eam naviculis traductis Nautæ plerumque navigandi compendium quærant. Hane attingit Lorna rgathe· Lorna. liæ adjacens& uſque ad Abriam pertinens: regio plana nec infœcunda. Qua Grampius mons humilior eſt,& 8 0 magispervius Braid Albin regio vocatur, hoc eſt, quaſi altiſimam Scotiæ partem dicas, ac ubi maxima pars illa attollitur Drum Albin, hoc eſt, cotiæ dorſum vocatur: nec omnino ſine cauſa. Ex eo enim dorſo flumina in 9 umtrumque mare decurrunt, alia in Septemtrionem, alia in Meridiem. Ex Ierno enim lacu Iernam fluvium in Ori- 1 entem Hibernum fundit: qui in Taum illabitur ad tria millia paſſuum infra Perthum. Ab hoc fiumine cogno- menaccepit ad utramq; ripam affuſa vetere Scotorum lingua Strathierna dicta. Strat enim regionem ad flumi- num decurſum jacentem appellare ſolent. 5 a 0 H iij Taichiam Flumina. SCOTIAIIITTABVL A. aichiam excipiunt Ocelli montes; ipſi quidem magna ex parte, atque ager ad eorum radices in Ier- nenſi præfectura cenſentur, Verum reliquum agxi ad Fortham uſque ambitio in varias præfecturas diſſecuit, Clacmananam, Colroſſianam& Ninroſſianam. Ab his& Ocellis montibus quicquid agti a la. teribus Fort ha& Taus claudunt, in Orientem anguſte cuneatur ad Mare. Et uno nomine appellatur Fifa. Fifa, omnibus rebus ad uſum vitæ neceſſariis ſibi ſufficiens: qua lacus Levinus eam ſcindit, latiſsima: inde utrinque ſe colligens in anguſtum uſque ad Cæaliam opidum. Amnem unum qui memoratu ſit dignus Lei- Opiaa, num fundit. Totum littus frequentibus opidulis præcingitur: è quibus maximè eſt memorabile propter bo- narum artium ſtudia Fanum Andreæ, quod priſci Scoti Fanum Reguli appellant. Interius in media fere regione eſt Cuprum, quo reliqui Fifani ad jus accipiendum conveniunt. Qua lerniam contingit, eſt Abrenet hium vetus Elamine Pictorum regia. Hic in Taum influit Ierna. Ipſe autem Taus& lacu Tao, qui eſt in Braid e Albin- viginti ane quatuor millia longo erumpit, fluviorum Scotiæ facile maximus. Is ſe ad Grampium montem inflectens, Atholiam- 55 85 regionem fertilem in ipſis Grampii ſaltibus collocatam. Infra Atholiam ad dexteram Tai xipam ſita eſt Caledonia opidum, vetus tantum nomen retinens, vulgo Duncaldlem, id eſt tumulus corilis conſitus. Corilus enim cum per inculta ſe latiſsime funderet,& ſilvarum opacitate agros tegeret,& opido & genti nomen dabat. Caledones enim, aut Caledmi gens olim inter Britannorum clariſsimas alteram par- tem regni Pictorum faciebant: quos Ammianus Marcellinus in ¶ Aledones& Velturioes dividit, quorum . nunc vix nominis veſtigium aliquod ſupereſt. Infra Caledoniam ad duodecim millia paſſuum in eadem dex- See tra ripa eſt Terthume. Ad ſiniſtram ripam ſub Atholia ad Orientem ſpectans eſt Gorea frumentariis cãpis no- 5 5 dilis. Et ſub hac iterum inter Taum,& Eſcam porrecta Anguſia, ſive vt priſei dcoti loquuntur Aeneis. Sunt qui Horeſtiam, aur juxta dialectum Auiglorum Foreſtiam dictam putant. In ea ſunt ubes Cprum,& yhium nomina. 5 5 8 5 * Vetus enim nomen Taodunum fuiſſe reor,a quod Boẽthius patriæ ſuæ gratulans ambitioſe Dei danum vocat. Duo id eſt colle ad Taum ſito, ſub cujus radicibus opidum eſt exſtruqtum. Extra Taum ad x11 11 millia Abrenethea, paſſuum recto littore occurit Abrenerhea, alio nomine Obrinca. Deinde Ribrum promontorium ſatis longe Situs. conſpicuum. Eſca fluvius cognomento Auſtralis mediam ſecat: 55 b alter Eſca Septentrionalis eam a Mernia di- vidit. Ea ex magna parte ſolo eſt campeſtri,& plano, donec ultra Fordunum& Dunotrum Comitis Martialis arcem occurrat Gram Srampius paullatim ſe demittens,& in Mare ſubſidens. Vltra eam ad Septentriones eſt Deu, 1 vulgo Dee fluminis oſtium:& plus minus mille paſſus ulterius Dona. Ad alterum Abredonia eſt Salmonum Vrbium nomina. piſcatu nobilis, ad alterum Epiſcopi ſedes,& ſcholæ publicæ omnium ingenuarum artium ſtudiis florentes. Hanc citeriorem invenio vetuſtis monumentis Abreddtam appellatam. Nunc utrumque opidum Abreden Alaris. Veteris& Novæ cognominibus diſtinctum vocatur. Ab hac tam anguſta fronte inter hæc flumina incipit . Alarria, ac ſeſe paullatim dilatans ad Ix in longitudinem millia ſe protendit Badenacham uſque. Earegio perpetuo dorſo continetur,& in utrumque Mare diyerſa magnaque flumina evergit. Badenachæ confiniseſt Abria, SSL 3 e 1 1 L e 3 75 tabula. 11I. Scotica com. EEE (abr 2 ee 7 3 Auun. 3 Icharſeh Soc, Bayle 2 Joltetii Eſck⸗— Tae N 2 nen 5 ＋. 2 Tr. an..... N 85—— 5 e 2 T l 64 i Cf.... 8 f Abria, ad Mare Deucaledonium modice prona, regio(ut inter Scotos)inprimis copioſa maritimĩs& terreſtti- inn buscommodis. Eſt enim& frumentis& paſcuis imprimis fœlix,& præterea nemorum umbris,& rixulorum] fart fontiumque amcœnitate jucunda. Piſcium vero proventu adeo fertilis, ut nulli prope Scotiæ regioni cedat,. dt Nam præter fluviatilium copiam quam tot rivi ſufficiunt Mare longo canali per planum ſolum infuſum pene- wn! trat: ibique terræ paulo altiore margine coërcitum ſe latius diffundit, ac ſpeciem ſtagni, aut verius lacus] re ptæbet: unde Abriam, id eſt, ſtationem patrio ſermone appellant. Idem quoque nomen regioni circum circa vi. ne Bachaue. cinæ dant. Ad plagam Septemtrionalem proxima Marriæ eſt Buchania. Donafluvio abea diviſa. Ea ommium Sus. Scotiæ regionum longiſsime ſe in Mare Germanicum exporrigit. paſcuis Oviumque proventu admodum fœ- 1 Soli firtiliau. lx, cæteriſque commodis ad vitam neceſſariis ſibi ſufficiens. Fluvii ejus cum Salmonibus abundent, Ram, m amnem tamen id genus Piſcis non ingreditur. Eſt in ejus littore ſpelunca, cujus natura præterennda non vide- knig 1 tur. Aqua è naturali fornice guttatim deſtillans ſtatim in lapidum pyramidas vertitur, ac niſi opera Hominum N antrum ſubinde purgaretur, patium uſque ad fornicem brevi compleretur. Vltra Buchaniam, ad Septemtriones 4 Boina G. Ainia. duæ ſunt regiunculæ, Roina& Aima, quæ uſque ad Spæam fluvium pertinent, qui ſeparat eas a Moravia. Ori. d 5 tur aitem Spæa a dorſo Badenachæ, cujus meminimus:& longe ab ejus fonte lacus eſt, unde erumpit Lutea, ac Wü 8 ſe in Occiduum Mare devolvit. Ad oſtium ejus ferunt opidum nobile fuiſſe, a fluvio Emmerluteam nuncupa lag tum. Certe ſive terræ vicinæ ſpectes ingenium, ſive navigationis& ſubvectionis maritimæ commoditatem err locus eſt admodum emporio aptus. Priſci quoque Reges has oportunitates ſecuti aliquot ſæculis ibi habita· gig Atos. verunt in Evonia arce, quam nunc multis falſo perſiraſum eſt eſſe Step hanucummm. Ejus enim arcis rudera,& lame Sol frre. veſtigium adhuc in Lorna monſtratur. Vltra Spæam uſque ad Neſſum ſequitur Moravia, olim(ut creditur) g N 92 Uarar dicta. Inter eos amnes Oceanus Germanicus, velut retro in Occidentem terram agens, ſinu vaſtoejus la- inn xitatem caſtigat. Iota quanta eſt hæc regio frugibus& paſcuis fœcunda, anicenitate vero,& fructiferarum ar- borum proventu totius regni facile prima. Duo memoratu digna habet opida, Eginam ad Loxiam amnem, i qui nomen antiquum adhuc retinet,& Neſſm ad cognominem fluvium. Neſſus a Lacu Neſſo longo uiginti I quatuor millia fluit. Aqua fere ſemper tepida, nec unquam ita frigida ut congelet. Quin& aſperrima hieme Ui fragmina glaciei in eum invecta, tepore aquarum brevi ſolvuntur. Vltra Neſſum Lacum Occidentem verſus ban 0 octo millia oontinentis terræ protenduntur. Tantillum ſane eſt, quod obſtat, quominus maria cont,& quod d reliquum eſt Scotiæ, Inſulam reddant. Nam quod ſpacii ab iis faucibus ad Mare Deucaledonium interjicitur, 101 5 fere ſinubus maris in terram irrumpentis eſt interciſum. Quod ultra Neſſum,& fauces illas angultas eſt inter- 80 Nauen gelte Jedum, in quatuor prouincias ſolet dividi. N uerniam, ſeu ut vulgo Strat hmaverniam, a fluvio Naverno dictam. fein 1 2 oſtium Neſſi qua mari Germanico immergitur eſt Reſia, in mare promontoriis altioribus excurrens: ert quod d nomen ĩpſum indicat. Ros enim Scotis promontorium ſignificat. Ea tota longior eſt quam latior. Nam igen amari Germanico ad Deucaledonium porrigiturʒ qua in Montes attollitur aſpera,& inculta: qua ſe in campos dim explicat, frugum ſertilitate nulli propeScotiæ agto inſerior. Valles habet amcenas piſcoſis anmibus irriguas: 5 Lacus .—T—T—T—T—T—T—TT—T—T—T—F—F—F—F—P——V—TP—T—T—T—F—F—VT—V—V—U—C—f—.—u—.... ̃ ̃ ̃— ̃—— SCO TIE III TABVLA. 65 Lacus piſcoſos complures, ſed maximum omnium Lubrum. A Mari Deucaledonio littus paullatim ſe caſtigat, & in Orientem æſtivum reſlectit. Ab altero littore mare Germanicum inter rupium excelſarum ſcopulos iter ſibipandens interius in Sinum ſe ſpatioſum explicat adverſus omnes tempeſtates Portum ſalutiferũ, ac certum perfugium. Proxima Roſsiæ extremæ Septemtrionem verſus eſt Nævernia, a Næbemno amne appellata: quam Num⁴na. vulgo proprietatẽ ſermonis patrii ſecuti Strathnaverniam appellant. Eam a Meridie Roſsia claudit, ab Occaſu& Septemtrione mare Deucaledonium eam alluit, ab Oriente Cathaneſiam contingit. Suther landis his omnibus ita interjectaeſt, ut onmibus ſit finitima, atque ab aliqua regione cœli eas contingat. Nã ab Occidente Strathna- viernam, a Meridie& Oriente Roſsiam, a deptemtrione Cathaneſiam habet objectã. Cultores magis ex natura regionis paſcuo quam arvo dediti. Nihil in ea quod ſciam ſingulare, niſi quod Mõtes candidi Marmoris habet, rarum in regionibus frigidis miraculum,& prope in nullos uſus comparatum, quod nondum ejus affectatriæ Situs. Sutherlandia. Situs. Montes. luxuria eo immigrarit. C athaneſia ultima ad Septemtrionem Scotiæ regio eſt: qua in plaga ei Navernia occurrit: Cauhanęſia. hæque duæ regiones Scotiæ latitudinem in frontem anguſtani contrahunt. In ea fronte tria attolluntur pro- montoria. Altiſimum in Navernia, quod Ptolemæo eſt Orca, ſive Tævedimm-& Tarviſium e reliqua duo nequaquamæque ſublimia in Cathaneſia ſunt, Dervedrum, nunc Hoia,& Betubium, falſo Hectori Boẽthio Dume appellatum, nunc Dunis Bes vulgo dicitur, ali Duncans Bei vocant. Ex hoc nomine aliquot liceris exemptis vox Dunis Bei facta videtur. In hoc tractu Ptolemæus collocat Cornavios, cujus nominis adhuc veſti- ꝑia quædam reſtant. Arcemenim Comitum Cathaneſiæ vulgo Gernico vocant. Nam qui Ptolemæo,& exteris Cernatii ſunt, Britannis Kernici fuiſſe videntur. Nam cum non in hoc tractu modo, ſed in diverſiſsima Inſulæ parte, nempe in Cornovallia Cornavios ponat eoſdem, qui vetuſtum ſermonem Britannicum retinent adhuc Lericos vocant. Reſtat nunc ut de Inſulis aliquid dicamus. Recentiores Inſularum omnium, quæ Scotiam Scotia Iaſule, velut coronant, tres fecerunt vel claſſes vel ordines, Occidentales, Orcadas,& Nelandicas. Occidentales appel. lantur quæ ab Hibernia pęne ad Orcades in Mari Deucaledonio lateri Occidentali prætenduntur. Has alii Hebrides alii. Æbudas, alii Nl ævanias, alii Beteoricas appellarunt. Orcades inmari partim Deucaledonio, par- tim Germanico, ad Septemtrionalem Scotiæ partem ſparſæ ſunt. Harum de nomine inter Scriptores veteres & recẽtiores ſatis convenit. Sed qui eas primi tenuerint, no ſatis conſtat. Omnes Germanicæ originis eos fuiſſe tradunt: At è qua natione Germanorum advenerint, id non proditur. Si eſermone conjecturam faciemus, & olim& nunc quoque vetere Gothica lingua utuntur. Sunt qui Pictos eos fuiſſe arbitrantur 5 hoc maxime argumento, quod fretum eos a Cathaneſia dividens, Picticum cognominatur: Pictoſque ipſos generis Saxonici fuiſſe exiſtimant, Claudiani carmine maxime freti: Maduerumt Sa rome fufo 23 Orcades, incaluit Pic lorum ſanguime I hule: Scotorum tumulos ſlevit glacialis Ierne, ded quum de his ſupra in Britannicarum Inſularum deſcriptione egerimus: hec paucula ſufficient, ut Scotia finem imponamus. 1 ABIONIS AN GLIA. IBIONIS Inſulæ pars Meridionalior ac maxima Anglia Latinis dicitur: ab Augrii tegione Weſtphaliæ, vulgo Engen, ut nonnulli volunt. Ali ab angulo nomen inditum arbitrantur, quod Orbis ſit angulus: alii ab Angloen- opido Pomeraniæ. Goropius Anglos ab Angle. hamo piſcatorio deducit, quod ut inquit ille, omnia ſibi adhamarent,& fuerint, ut Angli loquuntur⸗ Good Anglert, 1. boni hamatores. Quæ ſane conjectura riſim potius quam fidem meretur. Sunt qui ab Anglia Cimbricæ Cherſoneſi regiuncula, quæ Engeln 1. Anglorum Terra, ab Egberto Occiduorum Saxonum Rege indigitata fuit, appellatam autumant: vel quaſi E giſtlend 1. Engiſti terra: qui ſe ducem his Satonibus præbuit. Sed qui Engelberti; Engelhardi,& ejuſmodi Germanicorummommtum etymologiam videt, facile etiam Anglorum notationem viderit. Hi ſunt Germaniæ populi qui Britanniam occuparunt, quos mam gentem fuiſſe, communique nomine nunc Anglos nunc Sax ones vocatos docet Camdenus. Hæc ab Indigenĩs non uno nomine appellatur, idque etiam diverſimode: in duas enimregioneseam dividunt. Pars ejus quæ Orientem& Mare Germanicum ſpectat ab Indigenis Anglis Saxonum populis, qui eam occuparunt ſua lingua Angliam vel England nuncupant. Occidentalior vero pars, quæ ab hac, Sabrina& Dea fluminibus diſcernitur,& Britannica avitaque lingua utitur, Vallia vel Halles, a prædictis Anglis nominatur. Termin eius Septemtrionales Scotiam verſus, ſunt Tueda S Solveius fluri: ad Meridiem eſt Gallia,& proprie dicius Cæli temperi. Oceanus Britannicus, ad Occaſum Hibernia& Oceanus Hibernicus, ad Ortum Germanicus. Longa eſt 303 1 milliaria Anglica. Lata 300, a Belerio nempe ad Cantiũ Promontorium Aer hic quocunque anni tempore tem- Sol fertilia. peratus ac cſemens: Cœlum craſſum, in quo facile nubes, imbres, ventique coguntur, atque eominus frigoris æſtuſque, propter ĩpſius Cœli denſitatem. Habet ſolum fœcundum frugiferumque,& ab omni frugum genete ita beatum, ut Ccreris ſedem fuiſſe dixerit Orpheus. Cui adſtipulatur Mamertinus aut Belga orator qui Pane. gyricum Conſtantino dixit: ubi inter alia dicit, in hac ſegetum tantam eſſe fœcunditatem, ut muneribus utti- ulque fufficiat,& Cereris& Liber. Neque ſolum agros luxurioſo ac opimo frumento ac leguminibus ſupra modum ſcatentes habet: ſed etiam cujuſque generis materiam producit, præter abietem,& ut Cæſar ait, fa · gumʒ nunc tamen eſt paſsim fagus quoquè. I auri non æque fœcunda eſt Theſſalia. Roſmarinus vero tam co- pioſus, uteo etiam ad ſepes utantur. Fert item Aurum, Argentum, Cuprum, Ferrum, ſed ejus exigua copia: 3 FPlumbum nigrum,& Plumbum album ideſt ſtannum in ſuo genere optimum in magna abund antia hic eto. Aꝛuimalum va. ditur,& adexteras gentes effertur. Colles hic plurimi, per quos Ovium greges errãt, non tantum carnium deli- n cs, ſed etiam vellerumtenuitate nobilesz frequentiam Ovium juvat Cœli quædã benignitas: Terræque bonitas ſingularis; nam& in collibus vix arbores apparent, totaque regioa Lupis eſt ſuo privilegioimmunis. Omni etiam Pecudum Animalimmque genere àbundat, præterquam Aſinis, Mulis, Camelis& f . 1 ol 8 Nomen, a qui inditum. bun a Situs. —————.——————œ—ß——ß————ß—ß—ß———— r Jur. Donlu 3 8 Scotiæ- 2 14 ur leuvrt r W o aan 7 222 a 1 25 8 8 0 Alberni 4 1 11 S Fee e 2 e e egotfe Na aeg, er Baggee Sic, 0 Dtalum e. 5 Se Caryel⸗ vlalr fort 14 2 2 Aſanggb, 8 2 ie 2 . 3 7094 ee 1 2 — Penbrok T= a* eee* onde, uu gigrer A . e 5 Stau- uuf, 01 5* KAC. 155 Marit aui 1 *. 2 45 5 che 1278 2 N En N Ndebele Fay 85 Hegg fan*. ell e Lecgter 875 7 rollt flu 5 8 588.. ee e en 05 Tork. et 58 77 2372 1 Werken L 8 Jul. 8 2 un Erd ehm Crinſimo 2 A 2 5 1 5 2 e, 22. 3 CG Bar ug e 0 2 2 5 tete Ehendt o Hlanshum Mrere 22 8 ort 1 r 1 12. An den 2 25 Neri 15 dies 2 65 AN GLIA. 9 Molloſsi nuillibĩ gentium pręſtantiores, ferocioreſque. Nuſquam gentium major Cornicum multitudo. Ma- 15 Inperum ma- gna etiam Milviorum qui pullis inſidiantur copia. Romani Britanniæ potiori parti quingentos pęne annos jorum. imperarunt, a C. Cæſare ſcilicet ad tempora uſque Theodoſi junioris: cujus ætate Romanorum legiones& 8 præſidia ad Galliam defendendam accerſita, Rritanniam Inſulam reliqueruntz quo factum eſt, ut Picti Scoti. que partem Auſtralem invaſerint; quorum impetum quum diutius ſuſtinere Britanni non poſſent, vocarunt Germania Saxones, viros bello adſuetos, quorum opera initio adverſus Scotos& Pictos uſi ſunt. Poſtea vero 5 Saxones ſiye Ccœli illecebris capti, ſive Pictorum amicitia& familiaritate ducti ſive perfidia propria impulſi, ö fœdus adverſus Britannos cum pictis iniverunt, domitiſque& profligatis hoſpitibus, ipſi illorum loca inva- vrbium nomina. ſere. Vnde& pars illa Britanniæ Anglia, ur ſupra vidimus, dicta eſt. Continet Anglia urbes plurimas, in ter quas maxime excellunt, Londiuum, Eboracum, Cantuaria, Briſtolia, Gloceſtriaſive Glovermia, Salopia, Vi- g gorma, Barhonia, Cuutabrigia, Oxoma, Nordvicus, Zandvicus cum multis alls quas in deſcriptionibus par- .— ticularibus delineabimus. Elumina illuſtriora Tameſis, Humbrus, Trenta, Ouſa,& Sabrina, de quibus ſuis * lumina. e * Ir 5 locis. Oceanus autem qui Inſulam alluit, omnis generis Piſcium copia redundat; inter quos Lucius eſt, quem 8 8 Pil vernacula lingua appellant, qui apud illos magno in precio habetur; eoque eum interdum ex paluſſii f — aqua in vivaria tranſferunt; ubi nidore illo opido purgatus, anguillis minutiſque piſcicnlis paſtus mirandum] Find 6 Porta. in modum pingueſcit. Oſtrea nec alibi delicatiora, nec plura. Portus vero Angliæ præcipuiſunt hi: Dauemu,. fn vulgo Dovre, qui eſt Comitatus Cantii extremus, ac colle munitur, arcemque habet tutiſsimam, omni armo- tagt tum genere optime inſtructam: Moumtſbæy ſatis latus in Cornwallia, ubi tutiſsima eſt navium ſtatio. Item ect Npvgebenzdt Volemouth ſiue Falemout i, Tor ba, Sout hantonenſis: t alii. Angliæ Rex ſupremã poteſtatem& merum Imperium f H, habet, nec in Imperĩi clientela elt, nec inveſtiturã ab alio quovis accipit, nec præter Deum, ſuperiorem agnoſcit I W Ejus ſubditi vel ſunt Laici vel Eccleſiaſtici: Item ſunt vel Nobiles vel Plebei. Nobiles ſunt vel majores: ut Ducs Wenn Marchiones, Comites& Barones, qui vel hæreditario jure his titvlis gaudent, vel iiſdem virtutis ergo a Rege I ld8 exornantur. Ducis autem nomen ſoli Regis filio natu maximo hoc tempore convenit: quamvis olim plures I lin hoc titulo inſigniti fuerint. Nobiles minores ſunt Equites Aurati, Armigeri,& qui vulgo Generoſi& qa. ben g tlemen- dicuntur: Generoſi vel promiſcue nobiles ſunt, qui natalibus clari, aut quos virtus aut fortunaa e hominum extulit. Ces ſtve Bin ꝑeſſes qui in ſua quilibet urbe publicis funguntur muneribus& inparlamen- taris Angliæ Comitiis locum habent: Ingenmi ſive Teomen- ſunt, quos Legales homines lex vocat,& ex agris quos optimo jure tenent, quadraginta ad minimum ſolidos quotannis colligunt: Opifices autem ſunt qu mercede operam locant. Diriditur autem tota Anglia in Comitatus XXXIX. Comitatus vero in Centurias 1 5 in nonnullis regni partibus Napentar hes a tractu armorum nominantur)& in decurias dividuntur. In 1 e e 3 Preſettus Regius, quem Lieuremamt vocant, ne quid detrimenti e ee„ Singulis vero annis nobilis aliquis ex Incolis præficitur, quem Dicetomitm qq am Comitis& Anglice Shine, id eſt Comitatus Præpoſitum vocant: quietiam Comitatus vel Provincis cc cc————————.— ANGLIA. authoritatem habet in legibus ferendis, confirmandis, antiquandis Concilia in Limitibus Walliæ, ex parte Boreali. J üi 69 ptovinciæ Quæſtor recte dici poteſt. Ejus enim eſt publicas pecunias provinciæ ſuæ conquirere, mulctas irro- atas vel pignoribus ablatis, colligere,& ærario inferre. Iudicibus præſto adeſſe,& eorum mandata exequi: 3 5 Vros cogere, qui in cauſis de facto cognoſcunt,& ad judices referunt,(Iudices enim apud Anglos juris ſolum& non facti ſunt judices) condemnatos ad ſupplicium ducere& in minoribus litibus cognoſcere. In majoribus autem jus dicunt Iuſtitiarii, quos. Itinerantes& Juſtitiarios ad e Aſſiſas vocant, qui quotannis hos Comitatus bis obeunt, ut de cauſis cognoſcant,& de incarceratis ſententiam ferant. Quod ad Eccleſiaſticam juriſdictionem attinet, duas nunc habet Anglia proxincias. Archiepiſcopos item duos: Cantuærienſem- totius Angliæ Primatem& Eboracenſem. Quibus ſubſunt Xv. Epiſcopi: Cantuarienſi XXII. Eboracenſi tres reliqui. Angliæ tribunalia ſive juris fora, quas etiam curias dicimus, in triplici ſunt differentia. Alia enim ſunt Eccleſiaſtica, alia temporalia,& unum mixtum, quod Parlamentum vocant,& ex tribus Angliæ Ordini- 80 busconſtat& totius Angliæ corpus repræſentat. Hoc a Principe pro arbitrio indicitur ſummamque& ſanctam äinterpretandis,& in omnibus quæ ad Reipublicæ ſalutem ſpectant. Fora temporalia ſunt duplicia, juris ſcilicet aut æqui. Iuris ſunt, Bancus Regius, Cmiacamere Nellate, Bancus communis, Scaccarium, Curia Mardorum&. Liberatinum, e A dmiralii, e Jia, alia qux obſcura ſunt, omittimus. Bacu regius ita dictus quod Rex ipſe in eo præſidere ſolear, Coronæ placita tractat. ¶ umera ſtellata, ſive potius Curia conſilũ regii in qua tractantur criminalia, perjuria, impoſturæ, dolus malus,&c. Baucus( ummunis, quia communia placita inter ſubditos ex jure Anglico, quod commune vocant, in hoc diſceptantur, nomen habet. Scaccaium a tabula quandrangula, ad quam aſsidebant, nomen traxit, in eo omnes cauſæ audiuntur quæ ad Fiſcum pertinent. Curia Mardhrum, apupillis, quorum cauſas tractat, nomen habet. eAdmiali Curia res maritimas tractat. Aſiua, quas dicimus, in quolibet Comitatu bis anno habentur, in quibus duo Aſsiſarum Iuſtitiarii ad hoc deputati cum Eirenarchis, ſive pacis Iuſtitiariis comitati& de civilibus,& criminalibus cognoſcunt. Fora æquitatis ſunt Cancellaria,( uria Requeftarum, Cancellaria a ¶ anceſlario, qui ibi præſidet, nomen traxit. In hac ex æquo& bono judicatur,& ſummum jus quod ſumma crux videri ſolet, temperatur. Neueſtarum Curia pauperum& regiorum famulorum cauſſas audit. Eccleſiaſtica fora præcipua ſunt, Synodus, quæ Convoc atio Cl dicitur, ſemperque ſimul cum Parlamento habetur:& Snodi Provinciale, in utraque provincia. Acade- mie in hoc regno duæ ſunt nobiles, Cannabrigienſis& O æonienſis quibus additurtertia Londinenſis. Ingenia producit Anglia non infelicia neque ſterilia, iiroſque doctos& omnium facultatum& ſcientiarum peritiſsimos More. 79 85 habet. Gens procera ſtatura, venuſta& candida facie eſt, cxſiis ut plurimum oculis,& ut ſono linguæ talis perſimiles, ita corporum habitu ac moribus ab illis pęne nihil diſcrepant. Victus maxima ex parte in car- Yi. ne conſiſtit. Cæreviſiam ex hordeo conficiunt, potum ſapidum, gratum, jucundum. Hic in exteras etiam regi- ones aſportatur. Veſtimento non multum abſimili Gallico utuntur. dicta ſufcient; reliqua in particularibus deinceps tabulis exponemus. ANSLLIA Leges& iuſti.- Scholæ. Atque hæc quidem de Anglia in genere Veſtitus. jortam. 70 Angliæ 11 Tabula, continens Nort humbriam, Cum ber landiam( bmitetius,& Dunelmenſem Epiſcopatum, 1225 ENERAIT LA quæ dicenda habuimus de Anglia abſolvimus: poſtulat Methodus, ut ſpeciatim& per partes eam percurramus. Britanniæ ab ſe debellatæ citeriorem partem in Provinciam redactam, Romani varie diviſerunt, ut ſupra diximus. Saxones vero pro Pentarchia Romanorum fecerunt Heptarchiam, in ea ſunt Canrium, Suſſexia, Eaſtanglia, Meſtſeia, Northiumbria, Faſtſexia,& Ma cia. Hodie in Comitatus( quos vel Conventus vel Pagas proprie& Latine voces) Angli peculiari vocabulo Shyres appellant, diſtribuitur, Ac primum anno à Chriſto nato 1016 Ethelredo regnante tantum xxxif numerabantur: deinde ſub Guilielmo primo xxx vi. Poſteatres in numerum additæ xxx ix Comitatuum numerum compleverunt, qui hodie in Anglia obtinet. Quibus accedunt xi I plures in Wallia, quorum ſex fuerunt tempore Edward primi, reliquos Parlamentaria authoritate conſtituit Henricus Octavus Hoſce aut Comitatus ſeu Partes Angliæ cum nonnullis Inſulis Mercator noſter 6 rabulis luculenter expreſſas exhibete Harum omnium tabularum, quo ordine ab authore noſtro proponuntur, delineationem, quam poterimus Not bumlvia. fideliſime proponemus. Offert ſe primo loco Nori hurabrias vulgo Nori mberlærr, Trianguli ſed non æqu . lateri figura quodammodo incluſa jacens. Meridionale ejus latus Derwwentus in Tinam influens,& ipſe Tina 5 qua Dunelmenſes ſpectat. Orientale latus Mari Germanico pulſatur. Occidentale vero quod ab Oc 8 caſu brumali in Ortum æſtivum, primim concatenatis montibus, inde IT wweda flu. protrahitur, Scotiæ ob- Soli qualitas. vertitur, regionumque limes eſt. Terra ĩpſa magna ex parte aſpera eſt, ac cultu dura. Ad mare& Tinam adhibiti mediocri cultura ſatis eſt colono grata, alibi vero multo ingratior,& quaſi horridior. Plurimiſque in loc lapides illi LEirhant hrace, quos Sc. caales Angli vocant, magna copia eflodiuntur. Hæc autem Provincia a Oſca Hengiſti fratre,& fllio eius Iebuſa in Saxonum poteſtatem redacta, primum ſuos duces clientelare jus Oantũ regibus obſtrictos habuit. Inde cum regnum Berniciorum conſtitutum eſſet, quod ad I eſi ad Scoticum fretum pertigit, pars ejus optima fuit, paruitque Nordanhumbrorum regibus, qui cum ſuam periodum 5 confeciſſent, quicquid ultra Tuedam erat, in Scoticum nomen ceſsitʒ; hunc autem agrum Egbertus Orienta- Muri virtus. lium Saxonum Rex ſuo imperio per deditionem adjecit. Alfredus poſtea Danis permiſit, quos Athelſtans pauculos poſt annos exturbavit; Eilricum tamen Danum populus poſtea in regemextulit, quem Ealdredu Rex ſtatim expulit: Peinceps vero re ginn nomen in hac provincia deſiit, Comiteſque qui præfuerunt dia ſunt. Incolæ bellicoſiſsimi ſunt& velites optimi. Cumque omnino Marti ſe quaſi conſecrarint, non eſtit- der eos quiſpiam melioris notæ, qui ſuam turriculam, aut munimentum non habeat,& quamplurimos olim Beronum titulo honorarun Reges etſi tenuioris fortune, ut militarem virtutem vel honoreè inter eos con- 5 1 1155 aiif urbs Neucaftie, portu nobilis, quem Iina efficit ſua profunditate naves dl. VUrbes, d magnas admittens,& ita defendens, ut nec tempeſtatibus facile jactari, nec vadis afflictari 1 Q Imperium Ma- AN GLIAK TT TAEVLA, 27 5 e ie 222 EA TTT III IE. 13222 S 971 O TIX n 9 5 2 Sali 2 * 2 WN* 4 2 2 433 e N. 977 5 e b 8 22 22 ae 3 8 bl d ute lelint en 2 5555 Er ee be 55 r 1 25 N l 12—— A ere ＋ ＋ 1 . 3 — — S 2——7 7 N al, e, 4 5 N piuſer ald 2 15 2 ne N 55 2*. 2 n 2 F 7 4 Ney„NE L.. 2 22 Keul, Ibn Del g Gauloz⸗ 7257 LAND— 31275 729 2 775 S. ſourhye . Sbluit — e 22 „ 3 5 ch y n e. 5 a* ee Ve ſta* 50 2 5 0 8 2 ek,„ 8 acenc ia N 8 ele Center Triorl an pia itatuus, Pa LIE IQ eee II e Nei 2 70 4⸗. — m — —— * Flumina. Cumbria. Situs. Soli qualitas. Vrbes. Lacus. Flumina. 72 ANGLIAK II TABVLA. i Quodnam olim fuerit in comperto non eſt. Cum Normannicum Imperium inciperet, a Monachis Monte. celler vocabatur, ſtatimque a Novo Caſtro, quod Robertus Gulielmi Normanni filius extruxit, hoc noxum nomen Newœatle induit, magnaque paullatim incrementa cum maritimis Germanis contrahendo,& foßsiles carbones quibus regio abundat, in alias Angliæ partes ſubvehendo, cepit. Eſt& ultimum Angliæ,& munitißei. mum totius Britanniæ opidum Her wick: quod nomen a Berengario Duce, quem ſomniarunt, deducunt alqui Lelandus ab e Aber, quod oſtium Britannis ſonat, ut Aber wic vicum ad oſtium ſignificaret. 2 Vndecumque vero nomen habet, ſitu longius in mare porrigitur, ita ut mari& Ted fere circumvalletur:& alia. Fluvii hic ſunt Tina Auftralis c. Borealis(qui ſic dictus quod in arctum coëuntibus ripis conſtringitur, hoc enim Tin Br. tannica lingua ſignificare affirmant nonnulli.) Auſtralis ex Cumbria æditus, prope Alſtenmore, ubi antiquaeſt fodina æraria: cum aliquamdiu ſe in Septemtriones provolverit, in Ortum converſus, recta cummuro Pictico procurrit. Tiua Borealis& limitaneis montibus, ſociatus Redo fluvio infeſto qui ad Reaſquien præruptum mon. tem effuſus, Rhedtſclal, i. vallem Rodi, laudatiſsimorum velitum altricem rigat. Infra Collerford, uterque Ii confluit, qui jam auctus, ſubindeque auctior, uno alveo urget ad Occanum iter. I neda Angliam a Scotia lol. go ſpatio diſcludit, Limeſque Orientalis dicitur. Hic fluyius copioſa ſcaturigine è Scotiæ montibus erumpenz inter limitaneos equites, diu tortuoſus errat. Vbi vero proxime Carram vicum acceſſerit, multis aquis com: leſcens regnorum collimitia diſcriminare incipit, ac tandem Tilo recepto in Mare Germanicum ſeſe exonerat Sunt& alli, ut Coqueda, Alaunus, Blirhus,& V anſpeth, quos omitto, ad ſecundam partem tranſitum faciens. Ea eſt Cumbria vulgo Cumberland: hæc Weſtmorlandiæ ad Occaſum præjacet, ultima in hac parte Angliæ pro. vincia, utpote quæ ipſam Scotiam ab Arcto attingit, ab Auſtro& Occidente Hibernico Oceano pulſata, ab Or. tu vero ſuper Weſtmorlandiam Northumbriæ contigua. Nomen ab Incolis traxit, qui veri& german Britanni fuerunt,& ſe ſua lingua Kumbri,& Kambri indigitarunt. Terra autem quamvis ob Septenitrionalem ſitum frigidior,& ob montes aſperior videatur, ſua tamen varietate perluſtrantibus arridet. Poſt verrucoſas enim tu- pes,& confertos montes, quibus lacus interjacent, ſuccedũt pabuloſi colles gregibus referti, quibus rurſus ſab. ſternuntur porrectæ planities frugibus ſatis fœcundæ. Eſt in hac Provincia optima& oportuna poſitione urbs vetuſtiſsima Cle, a Septemtrione profundo Itunæ alveo, ab Ortu peterillo, ab Occaſu Cauda munita,& præter hæc naturæ defendentis munimenta, firmis mœnibus è ſaxo quadrato, caſtello& Citadella quam vo- cant, armata. Romani& Britanni hanc Lugu.- vallum,& Luguballium, ſiue Luguballium, Saxones teſte Beda, E. vell, Ptolemæus(ut nonnullis placet) Leucopibiam, Angi Carlile,& Latini Carleolum recentiori vocabulo di- xerunt. Romanis temporibus hanc floruiſſe varia antiquitatis indicia ſubinde eruta,& celebris ejus tunc tem. poris memoria ſatis affirmate loquuntur. Sunt& alia opida Rei ſyike, Virbinton, Bulneſſe, Perith, ut vicos&ar- ces ſilentio præteream. Atq; hic ager 58 Parochiales Eccleſias numerat. Habet præterea Lacus omni volatilium genere abundantes. Fluvios item inter quos Irton amniculusin quo Conchæ cum rorem, quem veluti maritum appetũt, oſcitatione quadã hauſerint: funt gtavidæ, margaritaſque pariunt, quas accolæ cum reſederit aqua ye nantur. — l lll we Wan er Weg: Uk wah ANGLIX III TAB VL A. nantur. Eſt& Derventio, Cogr, Olenuis ſive Elenus, Eiden- atque alii, piſcibus abundantes. Ad hæc Oceanus, qui ad littus alliditur, piſeium optimorum examina alit,& negligentiam accolis quaſi exprobrat, quod minus gnaꝛiter piſcaturam exerceant. Montes hic conferti Metallis gravidi, inter quos montes Derr wenfels vocati, in quibus ad Newlands æris venæ opulentæ non ſine auro& argento noſtro tempore ſuntrepertæ. Hic etiam in venitur terra illa metallica, ſive ſaxum induratum& micans, An glis Blacbę leade dictum, quo ad ducendas line- as,& monochromata pictores utuntur. Superiorem hujus regionis partem interſecat, qui nullo modo tacen· duseſt, Murus ille celeberrimus, Romanæ provinciæ limes ſive cluſura, cxx I i millium paſſuum longitudi- Murus Picticul ne, Severi opus: qui ut ait Oroſius, pa rem Jnſclle a cæteris iudomitis gentibus vallo diſt inguendam curavit. Eum Be- N 128% das pedes latum,& duodecim altum fuiſſe ſcribit, recta ab Ortu in Occaſum linea: cujus nõ ſolum veſtigia ſed Mont os. etiam fragmenta in lõga ſpatia ntũ pinnis nudata extant, hodieque conſpiciuntur, ut teſtatur Cã- E55 denus. Supereſt in hac tabula Epi Dunelmenſis, vulo the Bishoprick of Durham, ſive Dureſme, qui E- e Dau- Nelmenſis. boracenſibus ad Septemtrionem confinis in trianguli ſpeciem efformatur, cujus apex ad Occaſum coëuntibus ibi Septemtrionali limite& Teſſ fontibus figuratur. Latus quod Meridiem ſpectat, continuò Teſis decurſu 4. terminatur: alterum, quod Boream, primum brevi ab apice linea ad Derwentum flumen, inde Derwento ipſo,& Tina flu. cum Derwentum admiſerit, deſcribitur. Baſim verotrianguli, quæ Ortum re ſpicit, ora maritima at- fingit, quam magno fremitu Oceanus Germanicus graviſoime pulſat. Qua in apicem coarctatur, campi ſũt nu- Soli qualimt. di, lilyæ raræ, colles glabri, ſed non ſine ferri venis, convalles autem ſatis graminoſæ: Angliæ enim Apenninus hunc angulum interſecat. Ad Orientalem autem partem, ſive trianguli baſim, uti etiam ad latera, culituræ terra eſt perqdam grata, reddituſque cum agricolarum labore contendunt, pratis, paſcuis, arvis diſtincta, Se carbone folsili quo pro ignis alimento paſsim in Anglia utuntur, copioſa. Primaria huj regionis urbs Saxonibus Dun- 1 be, coc opida, bholn Latinis Dunelmum dicta, vulgus Durham corruptiſsime vocat. Situ quidem æditiori& ſane munitiſsimo, ſpatio tamẽ nonmagno, ovali quodammodo forma, flumine ab omni parte niſi a Septemtrione circumfundi- tur& mœnibus armatur. Ad Auſtralem partem fere qua flumen ſe reducit, Cathedralis Eccleſia ſurgit, pyra- midibus& altaturre conſpicua, in medio eminenti tumulo imponitur caſtrum quodammodo intermediuim in- ter duos pontes è ſaxo, quibus Vedra fluvius hinc ad Ortum„illinc ad Occaſum conjungiturza caſtro ad Septẽ· triones patet forum& S. Nicolai cernitur templum. Sunt nic præterea opida, Standlrope, Derlingtom-, Hartlepole, Binchefter& Cheſter upon the ſtreete, cum multis vicis atque arcibus. Numerantur in hoc agro& Northum- bria, Eccleſiæ parochiales 118 præter ſacella plurima. Flumina hic ſunt primum Tees Latinis Tei& Teſſa, Flumina. A Polydoro Atheſis, Ptolemæo Tueſis appellari videtur Camdeno, apud quem librariorum incuria exulare exiſti- 1 i app 5 mat. Hic Fluvius e ſaxeto illo Scanemore erumpens, raptiſque ſecum multis undique torrentibus, per rupes flu- ens è quibus ad Egleſton marmora cæduntur, ac einde multa loca alluens, tãdem ãplo oſtio in Oceanũ ſe eji- cit, unde trianguli baſis adoram maritimam inchoatur. Item Vedra, Oaunleſſe, Der entum. At que hæc de hiſce tribus ꝑartibus dicta ſufficient, ad reliquas pergimus. 1 Ad Meſtmorlandia. Sitits. Soli qualit ac. Funn. * 2 4 ius. — M Sali frribras. 0 pid a. Laciss. Flumina. Montes. Ceſtria. Sitiss. Cali qualitas. —— ANGLIXK III TABVLA, SEQVDENTES CONTINENS Ola, ESI MORLAN DIA, 8 TLancaſtriam, ¶ ftriam, Carrnar vam, Denbigb, Flint,, Merionidi, Aon. gomery& Calpiam- cum Inſalis eil ammia,& ec ngliſey. d dtertiam Tabulam venio, in qua primum ſeſe offert I/eſt mori uidia ab Gccaſu& Arcto Cumberlãdia, ab Ortu Eboracenſi& Dunelmenſi agro terminata: ſic dicta quod magna ex parte inculta ſit. Pars Auſtraliot, anguſtiori ſpatio inter Lonum flumen& Winanderinere concluſa ſatis ferax in vallibus, li- cet ſuas aſperàs glabraſque cautes oſtendat,& Baronia cle Kenda dicitur. Deinceps ſupra Loni fontes 74 1 Imperium majo- latius ſe explicat regio. multiſque gyris& flexibus Montes excurrunt, quibus interjacent alicubi convalles prę- rupta altitudine, crebris locis ſpeluncarum in modum ſubruptis. Opidum hic primarium Aballaba nunc A. — Eſt etiam frequentiſsimum opidum Randale, Laniſicli gloria& induſtria celeberrimum. Atque in hoc Comitatu 26 parceciæ numeroſæ habentur. Fluvii ſunt Lomuis, Ituna,& Eimotius. Larcaſtriavulgo Lankeſme, Sethe County Palarine ꝙ Lancaſter, quod ſit Comitatius Palatini titulo inſignis. Sub Montibus, qui per Ang. am mediam procurrunt, jacet ad Occaſum: inter Eboracenſes ab Ortu,& Hibernicum Oceanum ab Occaſu ita includitur, ut ab Auſtro qua Ceſtrenſes reſpicit,(a quibus Mer ſeio fiumine dirimitur) ſit latior, ſenſimque in Boream procedens, qua Weſtmorlandiæ confinis, coarctetur. Ibique maris Sinu abrumpitur, ſuĩque partem non exiguam ultra ſinum habet, quæ Cumberlandiæ adjacet. Vbi in campos æquatur, hordei& tritici ſatis eſ kertilis, ad Montium radices avenæ fertilior, ubique ſolo tolerabili, niſi uliginoſis quibuſdam,& minus ſalubii. bus locis, qui tamen hæc ſua incommoda commodis reſarciunt uberioribus. Abraſa enim ſuperficie ceſpites ad ignis fomitem,& nonnunquã arbores, quæ diu defoſſæ jacuerunt, præbent. Inferius vero margam ad ſtercoran. dos agros affatim alicubi ſuppeditant. Boves procerĩs cornibus& compoſito corpore excellunt. Ad urbestran. ſeo, inter quas primo loco occurrit pervetus illud opidum A ancheſter, Mancumum-& Aamitium- vari ante lectione Antonino, Hoc circumvicinis opidis præcellit ſuo ornatu, frequentia, lanificio, foro templo& Collegio. Eſt& Orne ster mercatorium opidumn, ſepultura Stanleiorum Derbienſium Comitum inſigne: ft Lancaſter præcipuum regionĩs opidũ, ut alia taceam. Atque hic parœecię 3 6: ſed valde populoſæ recenſentür. lu. rimi ſunt Lacus& paludes inter quas Merton palus,& Lacus totius Angliæ maximus, nunc IVimandermere Pie ſibĩ peculiari accolis Care dicto, fœcundus. Fluvii Merſcius, Ir wellas, Dugleſſe, Rbellus, Nye, Locts, ꝙ Loma. Montes hic plurimi, iique æditiſsimi, inter quos ille qui Ingleborrom ll, Pemgent, Penale hill. Ceſtniaſe. quitur vulgo Chſchire,& The Cuntie Palatine of ¶ heſter, quod ejus comites jura Palatinahabuerint. Ab Auſio a ab OrtusStaffordienſi& Derbienſi: a Septemtrione Lancaſtrenſi, ab Occaſu Denbingenſi& ntẽſi circumſcribitur, ad Circium vero Cherſoneſo longius in altum abit, quæ inter duos ſinus cõcluſa utrin- ane inſinuantem Oceanum admittit, in quos etiam ſinus omniahujus agri flumina cõveniunt. Regio fartis& dei jejuna& inops, pecoris& piſcium ferax. Vrbs hic clara quam Ptol. Demmam, AngliC heſter& Meſtcheſte. Vrbs r A. ˙· ˙ i W* 3 5 4 5 5 E S/ // YYY———— S . Egardalg Cauderd „ Naunſlas A 1 Sgalon 5, 1.. e 4 9 8 11 1 Kir ECA N 2 3 5 7470 5 l N In ant Fort a 2 5 5 gen de ay portſil 22 2 er 2 5— Ae. 2 arten er 8 Mu „ Carſrienrſud. 0 Lor, uur 55 Llaaliune 2. A. N d e.— ia. Senden e Tien dle 0 1 85 557 2 7.. 200 55 e 2* 2. 1 00 * 5 feng— 8 3 0e 8 ee Hyſyn Bern 2 Des 1 2 255 2 e e H Re. 8 e 5 N aa et e ** 9 n g e 8 N wl 25 J Flumind. Carnar vonſhire. Situs. Soli fertilitas. Opida. Montes. Denbighia. Sitiis. Soli qualinas. Opida. Flintſhirt. Situs. Soli qualitar. Aferionit hia. Situs. Soli qualit as. Montes. Montgomeria. Situs. 76 RN EIK III TFABVIA. Vrbs hæc quadrata forma, menibus quæ duo plus mill. paſſ. ambitu coll gunt, includitur: ad Iybonotum, c. ſtrum eminet prope flumen a Comitibus conſtructum, ubi fora Palatinatus bis quotannis habentur. Ædiſida ſunt nitida,& projectis Mænianĩs porticus utrinque per primarias plateas ducunt. Sunt præterea opida, Finbor. row& ¶ inclate, nunc ſongletan. Habetque parœcias plus minus 68 hic Comitatus. Fluvii hanc regionem in. terluunt, Deva, Anglice Dee, almonibus admodum ferax, è duobus in Wallia fontibus enaſcitur, unde de- nominatum credunt. Præterea lever, Merſey& Dams. Caernarvonohire, Hiſtoricis Latinis Snaudenis,& Arvonia. Latus Septemtrionale& Occiduum Mari objacet, Auſtrale claudit Merionithia,& Orientale Den. bighenſis ager Conovio flu. interlabente. Qua Mare proſpicit gle h eſt ſatis fertili,& opidulis redimita. In hac præter alia opida eſt Bangor ſedes Epiſcopalis. Interiora hujus Comitatus montoſa, aſpera, clivoſa. Deli. enſis ager, Anglis Denbigrhire interius a mari recedit,& in Ortum uſque ad Bevam flumen procurrrit. A Bona aliquandiu mare, inde Flintenſis regiuncula, ab Occaſu Merionithia& Montgomeria, ab Ortu Ceſtria& dalo· pia citcumcingunt. Pars Occidua ſterilis, media qua in vallem ſuccumbit, fœcundiſsima, Orientalis ſtatima valle naturam ſibi iniquiorem, ad Devam vero multo æquiorem ſentit. In hoc autem agro eſt vallis Claude, meenitate, fertilitate,& ſalubritate vere fœlix, in qua Rut hun maximum eſt vallis emporium. Deinde territo- rium, Britannice AMailr Gymnag, Anglis Bromſield lætum admodum& plumbi ferax. Primarium hujus tra ctus opidum Denbigia, vulgo Denbigh,& Cluida fluvius. Flintenſis Provinciola, Anglis Flintſhire, Denbigli enſi agro ad Septemtrionem longior quam latior præjacet, Hibernico mari, ſeu potius Deva æſtuario ab Arc pulſata, ab Ortu Ceſtrenſi Comitatu, ab aliis plagis Benbighienſi finita. Hæc non quidem montanas, ſedeſ lium prominentia aliquantulum ſurgens, quæ leniter in fertiliſsimos agros reſupinatur, qui præſertim qua Mit re proſpiciunt, primo quoque anno nunnullis in locis hordeum, alis triticum, in univerſum ſecale viceſimoꝶ ſupra fœnore,& poſtea avenam in quatuor aut quinque annos profundunt. Eſt hic opidum S. Aſaph Angls ubi Epiſcopalis eſt ſedes, cui parœciæ ſubſunt multæ:& Rethlan, caſtello egregio nitens. Hic etiam Alen fl vius, prope quem fons eſt qui maris æmulus ſtatis temporibus ſuas& revomit& reſorbet aquas, Meriontil. hire, Latine A ervmia a Montgomerico pago ad ſinum uſque Lunatum& Oceanum pertingit, quo ab Oca ſu ita pulſatur, ut nonnullam ejus partem abripuiſſe credatur. Ad Meridiem Devo flumine a Ceretica dirimitis, ad Septemtriones Caernarvoniam,& Denbigbiam attingit. Ipſa vero inter Montium conglomerationes om nium totius Walliæ terrarum hiſpida magis& horribilis. Opida hic rara, Harlech autem caſtrum eſt muni· tiſsimum atque hujus regionis primarium: ſuntque æſtuaria duo celeberrima Traith maur,& Traith Boc ham id eſt æſtuarium majus,& minus. Montes habet altiſsimos, arctos tamen& in modum arcis acutiſsimos, d 12 a creberrimos,& tanta æqualitate conſertos, ut in ſummis eorum verticibus paſtores confabu- TCCCCCCCVVVVVTTTTCVCT eee in ad Ortum sa opia, ad Boream Penbighia,& ad Occaſum Merionithia c- 5 Plurimũ emineat, cõxvallibus tamẽ grata fœcũditate, cũ arvis, tum paſcuis utiq; 3 Eltz v AN GLIEIIT TABVLA. eſt laudatiſsimorumque equorum ſcecunda olim genitrix. Primarium hujus regionis opidum Montgomery, Soli Ferrit ſurgenti ſaxo, cui amœna planicies ſubjacet a Balduino limitis Wallici præfecto conſtructum. Eſt& Lan- vethlin, Opida 5 opidum mercatorium. Hic eſt Sabrina ſecundum a Tameſi Britanniæ flumen, Severne Angli indigitant. Hic 8 ſtatim a fonte ita crebris incurvus flexibus agitur, ut ſæpe reverti credatur, procurrit tamen, ſeu potius lentus pervagatur huncagrum, Salopienſem, V igornienſem,& Gloceſtrenſem, vitalemque humorem glebæ ubique ſuppeditans in Sabrinianũ fretum ſe tandem placide exonerat. Hic etiam Plinlimon Mons in eximiam exurgens Plinlimon mos. altitudinem, qui Saby inamæ flumen, de quo modo diximus, effundit. Salopia ſive Comitatus Salopienſas, Anglis i Shroppohire, ad Ortum Staffordienſes, ad Occaſum Montgomerienſes, ad Meridiem Vigornienſes,& ad Septem- Salbpia. trionltm Ceſtrenſes attingit. Ampla regio, fertilis& amæœæna, Opidis& caſtris undique ſtipata eſt frequẽtiſsimis, r utpote quæ limitanea fuerit. Inter quæ hujus agri urbs longe clariſsima ex antiqui Vriconii occaſu exorta, Sol. ferrilrar. quam Angli Shremabiiy dicunt, Latini Salapiam. Sunt& Bishops Caſtle, Ludlow,& alia. Numerãtur hic parcciæ Pils. plus minus 170. Fluvii Temdus, Columus& Terna. Reſtant nunc in. Tabula noſtra Inſulæ duæ AAaunnis&. eAngliſey. Mannia, Cæſari el. ona, Monœda Ptolemæo quaſi Mon eit ha, id eſt, Mona remotior, adalterius 2 8855 None differentiam, dicitur. Monabia Plinio, Menavia Oroſio& Bedæ, apud quos tamen Me vania perpe- 5 25 ramlegitur, Eubonia Gilde, Alendv Britannis, Incolis- Aaning englis I hel& Ad, Lacet auen medio li. 3% bramine inter Boreales Hiberniæ& Britãnię partes, a Septẽtrione in Meridiè xxx. plus minus Italica mil. por- 1 85 recta, latitudinem vero qua maxime pater vic ultra xv mill. qua minime vr ri extendit. Linum& Cannabim abunde profert, paſcua& arva habet ſatis læta, hordei, tritici, ſed præcipue avenæ ferax eſt, unde avenaceo pane Soli fertilitas. maxime veſcũtur Incolæʒ pecorũ ubique multitudo,& numeroſi Oviũ greges, ſed cum Oves, tum pecora m-„ nora ſunt quam in Anglia. Cum autem ſilvis ſit indiga, bituminoſo ceſpite ad ignem utuntur, quem dum Animalium ua- effodiunt, ſæpenumero in fuffoſſas arbores incidunt. Pritannos hanc Inſulam uti Britanniam tenuiſſe in con- eds. 5 feſſoeſt, ſed cum a Septemtrione gentes tanquam infuſi nymbi, has auſtrales plagas inundarint, in Scotorum Imperium majo- poteltatem devenit. Inter Opida hujus Inſulæ præcipuum cenſetux Ruſſin ad auſtrale latus ſitum, quod a caſtro. ubi præſidium habetur, vulgo(atleton appellatur: ſed frequentiſsimum eſt Duglas, quod Portus ſit optimus, Opida. adituſque facillimus, ad quem Galli,& alil exteri cum ſale ſuo marino commeant, coria, lanam rudem,& car- nem bubulam ſalitam ab Inſulanis emercantes. In occiduo autem inſulæ latere ſunt Bala. Cu ubi Epiſcopus plerumque agit qui Eboracenſi Archiepiſcopo ſubeſt,& The Tyle muuimentum exigua in Inſula poſitum, ubi etiam non pàuci ſunt milites præſidiarii. Ipſi vero auſtrali promontorio modica etiam Inſula( T he ca Man- dicta) prætenditur, marinis avibus quas Paus,& anatibus illis e ligno putrefacto enatis, quàs Angli Bernacles, Scoti Claes,& Soland Oeeſſe vocant, referta. In medio Mannia Montibus denſius attollitur e quibus æditiſsimus Ife Scecell unde ſudo cœelo Scotia, Anglia& Hibernia proſpici poſsit. Controverſias Iudices, Peemiſters vocant, ſine N i 12. 7 ſcriptis& impenſis dirimunt. Incolæ omnes a curandi& mendicandi oſtiatimconſuetudine ſunt alieniſsmi, ac 2% Aare. mire religioſi.Supereſt. Angliſey Inſu. de qua in Angliæ Tabula agemus. 8 Klij CAMBRILA Regio, Nomina. Situs. Soli qu alitas, Herefurdia. Vuperium nrijo- Nuadnoria. Imperium majo- rum. Brechinia. CAM BRI A ſwe WAI. LI A. AENA, quæ& Malia, ſive Nate, avita Britannorum Sedes, a Cambro tertio Bruti Filio denominata nonnullis videtur, quod falſum putat Camdenus. Hæc ab Anglia Saxonicaſi- ve Lhoëgria, Sabrina& Dia Fluviis diſtinguitur. Cętera ejus Regionis Mari Hibernico pul- ſantur. Hujus nomen univerſam quondam Tranſſabrinam Regionem complectebatur, O nunc vero minus late patet. Terra omnis montoſa, aſpera, clivoſa, niſi qua Mari vicina eſtzhie enim ſolum fœcundius. Mallum autem tres olim populi inſederunt: Silares, Dimetæ,& Or. dovicen. Hi non ſolum duodecim, quos vocant Valia Comitatus, ſed duos etiam illos Hereordſhire,& e Monmouthſlire, qui Angliæ Comitatibus adnumerantur, tenuerunt. Flu. res cas regiones ex Ptolemæi deſcriptione incoluerunt, quæ Wallis ſua lingua uno nomine Deheubærih, i pars Auſtralis,& novis hodie nominibus, Hergfordſlire, Radnorſhire, Brechroclehire, M. onmoutiſhire,& Glamor.- ganſbire, appellantur, in quibus& nominis Silurum nonnullæ ſuperſunt reliquiæ. Reliquaàm hujus regionis partem quæ longius in Occaſum projecta, Anglis Meſt wales dicitur, agrumque Maridunenſem, ſixe Cacrmar. denſbire Penbrochienſem,& Cereticam, ſive Cdiganſhire complectitur, Plinius Siluras etiam tenuiſſe exiſti- mavit; ſed Ptolemæus qui exploratius Britanniam noyit, alium hic populum conſtituit, quos Dimetas& Oe. metas dixit, Demetiæque nomine pro hoc tractu uſi ſunt, cum Gildas, tum Nennius. Ordovices qui& Ordevi- ces, reliquos duos Principatus( quos illi Quineth& Poſpis, Angli Norih-Wales& Po wiſland dicunt) olim inſe- derunt;& ad eos ſpectarunt regiones illæ, quæ nunc Anglice novis nominibus Ao Shire, C aer mar vonſhire, Denbiglſhme& Flimſhine appellantur. Nunc Malliæ ſitæ ſunt, percurramus: ea tantum quæ nobis in Tabularum Mercat Occurrit primo loco Herefordienſi Comitatus. Huic elan clalis titulo Nadulphus Gualteri Medantini Filius, quem Normanni hoc honorè exuerunt. cui ſuffecerunt Culielmum- Filium Oſberni, Normanniæ Ducibus arctiſsima propinquitate conjunctum. Huic ſucceſsit Koberis ejus Filius de Britolio dictus, qui ſine prole maſcula proſcriptus obiit. Stephanuſque Rex Robe E Boſſi Comiti Leiceſtriæ reddidit Herefordiam, verum fruſtra: Mathildis enim Auguſta, ſive Imperatrix Milo- nem Gualteri Conſtabularii Gloceſtriæ Filium, eo honoreè auxit, Angliæque Conſtabularium fecit, cui 17 Fl. Ii Ragerus ſcilicet, Oualterus, Henricus,& Mahel, nulla ſuſcepta prole invHicem ſucceſſerunt. De reliquis Camde- num vide. Nadnoria ſequitur. Hanc ortuomærii ſive de Morruo. mar qui Anglis AJortimers dicti, primi Nox. mannorum Regionem fuſo Edrico Silvatico Saxone, ſibi devicerunt. Cumque longo jam tempore inter omnes in hac regione eminuiſsẽt, tandem Rex Edwardus 111 anno ſalutis io ccc xx 13 x Rogerũ de Mortuo- mar Dominum de imer hujus limitis Wallici, vel(ut vulgo loquuntur)* Comitẽ ci morte mulctatus eſt. Be his& reliquis pluta h 2 0 a gomeryſture, Merioner h. i partes eo ordine quo ſupra a nobis po- oris explicationibus indicta ſunt referentes. guente jam Anglorum Imperio præfuit Comitis Off. n Larchiæ Comitẽ creavit, qui ſtatim abes apud Camd. Iertium locum obtinet Brechinia, Hujus A- GcCcuBEN Son Sund. Caꝛrrit nu ——— e Bill, 2 guad lis clan 4.* Kang. 7. 5 U SGroßlhle i ＋ 2 Value 22 er Se 7 8 5 5 Bel de 7 2 Vaſbades De Cay. — Caer. ſrriaitlad. N— e Cler agraur Lau Ihaumg carhar uA 25 Me ffullcacl,. 5 Cal ur, 5 * Salt egg 0 7 Ny 25 lan! An Taue. 4. I 8 label, 55 5 yigrmun& ogſlin fag 7 8 Ahraue n 0 77 8 2 2 5 50 l 1 5 i . I orulpile 8 — 5 7 0 5 T 1 6 260 ö calhe 2 Calon e ——ů— Hal, N 5 3 e N 30. un On in nern, Hafial. 0 llerdonis Ae 8 0 lu, le,—— 45 ba 2 ll, ode a 2 72 3 7 Togglun Bran 8 2. Are odd. leu, Fimo. 2 Ales uchi Nadi, 8 8 N 5 Sunn, N 2 Aue, 72 28 . 22 a, ee, Noce, Lage, ee eee. 1 e Brechen Srardthan— D A. Auole e dar. 5 1 Pei Af. e cli bin Lag, . Halt cu, N e 85 Bogslrud 0 2 75 0 472 u, 5 2— 5 15 5 9 Ball lam 2 5 — 75 Tagſi niuo N D ee un 2 75 gau, e orf S 74 5 155 N Mum Ben ede 25 2 F VI 4 5 2. 0 Lan e W Eagloln⸗ N Ne, 2 6 , Le, 0 22 Elaine. N Nes D lillimun S Nag. 70 5 e 1. e eee Eclahſtal Baro, en, alliu⸗ T 8 aue ue e ciao 5 Den fi, e 25 8 5 2 Julians 2* 5 e, 42 2 Hin= 75 e, 3 8 1 2 2 22 N C erkline 9 Saul 2 Aug ho yn 65 ic 9* 8 eng,, 50 J a Lee A Hafſbor, 2 1 2 VLanpaden, 0 ebe. n 4 N. N e. 8 St. 2 2„ zn N lle N I 3 e Ul. 55 in: annpimn- Hue 222 ae 1 80 CAM B RIA ſive WAL LI A. Imperium majo- grum regnante Gulielmo Rufo, Berna dus de Novo- mercatu, ſive Nemmack Normannus, vix animi conſilique rum. plenus, conſcripta non parva Anglorum& Normannorum manu, primus aggreſſus difficili belloa Cambiis extorſit, Neſtamque Gruffini Principis filſiam uxorem dumit. Quæ cum filium Mahelem patrimonio ſpoliaſſet, Sibylla ejus ſoror illud adüt, virumque ſuum Milnnem Herefordiæ Comitem hoc honore auxit, a quo ſucceſsie ad Brecſos, Bohumos, Steſfordlos, illiſque proſcriptis, ad Regem redditus in hoc agro longe ampliſsimi devenerũt. Comitits Brechiniæ& Herefordiæ ad Meridianam plagam ſubjacet Comitatus Monumet henſis. Hic Saxonica Heptar- Aommmerhéſis. chia Wallis montanis paruit, qui tamen ut in Legibus antiquis videre eſt. ſub Occiduorum Saxonum imperio Iaperium majo. erant. Normannorum vero primis temporibus limitaneĩ Duces graviſsime afflixerunt, præcipue Hamelinus . Balun, Hugo Laſcy, Gualterus& Gilbertus(larenſes Striguliæ Comites dicti& Brienus Wallingfordẽſis, qui- bus cum donaſſent Reges, quicquid hoc tractu, devictis Wallis, occupare potuiſſent, hi ſuperiorem Agri partẽ, illi inferiorem, quam Netherwent- dixerunt, in ſuam paullatim poteſtatem redegerunt. Vltima Silurum Re- Glunorgaria. gio eſt glamungania, cujus ab ipſa Provinciæ expu gnatione Domini fuerunt a Fitzhaimone recta linea deſcendẽ- Imperium maqo- ces Gloceſtriæ Comites, Clei& Spenceri, inde Belloccmpi,& Nevillas unus& alter,& per Nevilli Filiamè Spencæ. 3 ris oriundam char dus 111 Angliæ Rex, quo interfecto, Henricus vii hujus agri hęreditatem crexit, G h Bedfordiæ Duci patruo ſuo conceſsit, quo ſine prole defuncto, ad ſe univerſum jus Rex rerocarit,& Fiio Henrico v 111 reliquit, cujus Filius Edwardus vr macimam ejus partem Gulicimo Herberto, quem Penbrochiæ Ager Maidu- Comitem,& Baronem de Caerdiſ crearat, venundedit. Ad Dimeras tranſeo. Hic primo loco occurrit 4% nenſir. Maridumenſis. In eo Fons eſt(ut ſeribit Giraldus ui naturali die, his umdlis deſiciens, G totier euberamt marinas ini. Penbrochia. ati inſtabilirates. Penbrochia Proxima eſt. Hujus 1 Comitum Cilbertums Strengbolp fuiſſe lego, cui Stephanm Imperium majo- Rex penbrochiæ Cormitis titulum primus contulit. Ille Richard Strongbe p filio, Hiberniæ domitori reliquit Hujus unica Filia Iſabella Julielmum- Dominum de Hempfted, Angliæ Mareſcallum, maritum eodem adam, rum. virum belli paciſque artibus florentiſsimum. Filiique ejus v. ſucceſsive Penbrochiæ Comites fuerunt: Guia mii puniur dictus, Richardus, ilbertus, Gualterus& Anſelmus. Quibus ommibus ſine prole intra breve tempm ſublatis, Comitatus hujus gladio Henricus 111 qulienum de Valentiaæ è Luſigniana in ictonibus familia cindit. 8 Huic ſucceſsit filius Audumarus. De reliquis Comitibus lege Camdenum. Jertia Dinerarum- Regio eſt Ci. 5 i Letica. Ejus orã Normanni vix ſuo in Britannia ĩimperio confirmato, ſtatim tentarunt.& feliciter uidẽ res ſuc· 5 3 aa ger ſeſsit. Maritima enim paullatim, Wallis ectorſerunt, ſed maximam ejus partem conceſſetunt 9 filio Ble- 0 thinĩ, Britanno prudentiſsimo, cujus gratia plurimum in univerſa Wallia poterat,& quo amiciſsimoutebamtm Augli. Sed cũ ejus Filius Oænus Anglos aſsiduis eccurſionibus infeſtaret, infelix pater patrimonio mulctatus in Hiberniã ſe ſubducere coactus eſt. Cerericam vero Rex Henricus, r. Comiti Clarenfi Gilberto donatit. Sed Cale nus cum Oèno filo in gratiã poſtea ab Anglis receptus, quæ ſui erant patrimonii etiam recepit. Roger de(las poſtea Cæreticam Hentici ii munificentia accepit. Sequuntur jam Ordo mm Conitatus percurrendi; inter quos S lil Kluge eee enn en n Wed lata Wand Wah Wut — Wünſe cht 110 CAM BRITA ſve WAI LIAZ. 8 g quos Montgomeria primum locum occupat. Hanc Poiſieæ Principes a tertio filio Rotherici magni prognati cum Mommgonmris. 0 alliis( licet Rogerus& Hugo Montgomerienſes partẽ nonnullam abrafiſſent) perpetua ſerie ad Edwardi 11 Iinperium maja. ans tempora tenuerunt. Tunc enim Oënus è Britannico ſanguine ultimus Powiſiæ Dominus Ham iſiamunicam filiã rum. g teliquit, quam Ioannes Charletonus equeſtri dignitatè Anglus duxit,& jure uxorio Dominus Powiſiæ ab Ed- wardo factus erat, qui Leonem rubrũ erectum aureo in dypeo gerebat. Hujus hęredes maſculi ad quartam uſq; 9 0 progeniẽ hoc honore claruerunt, donec in Edwardo maſcula ſucceſsio abolita fuiſſet. Merionit hia Giraldo Terra Aerionithia. i fliarum Canani dicitur. Hanc Hugo Comes Ceſtrenſis primus Normannorum diſpoſitis præſidiis occupavit; cũ Imperium majos Gruffinum filium Conani captivyum teneret, ſed poſtea ille hanc cum reliquo principatu recuperavit, poſteriſque, reliquit, donec fatali periodo confecta, in Leolino deſiit. Supra Merionithiam jacet Caernarvonchire. Cui ſtatim a Incolaum mo- Normannorum in Britanniam ingreſſu Ge, Conani filius præfuit, qui cum influentes Anglorum in Wal-„. lam copias reprimere non potuiſſet, tempeſtati ſubinde ceſsit; demumque cum ſua integritate Regis Henrici i Caernarvonſſire 1 3 redemiſſet, facile etiam ab Anglis ſuarecuperavit, poſteritatique reliquit ad Leolinum uſquè. Qui cum Imperium magjo- kratres injuriis,& vicinos Anglos incurlſionibus itritaſſet, eo adductus fuit, ut hane montanam Regionem cum Tus, Mona, ſive Angleſeia Inſala, ab Edwardo i clientelari jure teneret, eoque nomine mille Marcas quotannis per- DOlyeret. Quibus conditionibus cum poſtea non ſtaret, ſed ſuam perfidique fratris pertinaciam, potius, quam, ſpem ſequutus, aleam belli denuo tentaret, interfectus& ſibi& Britannorum in Wallia imperio finem attulit. Denbighia. VDenbig bia ſequitur. Hanc cum res Wallorum ſeditionibus,& Anglorũ incurſionibus in lapſum prona jam ſiſti Imperium majo- non poterat, Comites Ceſtriæ Marrenniæ, Mor tuomarii, Laceius& Frey, primi Normannorũ paullatim occuparunt, m. d is poſsidendam reliquerunt. Sequitur ultima Walle provinciola Anglis Flinta hire. Hujus agrum( Acrenſes Flimſſire. Comites levia prælia ex occaſtone,& oportunitate cum Wallis conſerentes, primi Normannorum ſibi ſubjece- Imperium majs. runt. Sed cum illi jam deſiiſſent, Edvvardus 1. hanc& omnem Walliæ oram maritimam ſibi tenuit. Interiora rums. Proceribus ſuis, ut viſum erat, aſsignavit, conſilium Auguſti ſequutus, qui validiores& exteriores provincias Cambrorum ipſe ſuſcepit, cæteras Proconſulibus ſortito permiſit. Cambri, ut teſtatur Humfredus Thuydus„Anglos ve- mores. ſtitu imitantur, impatientes laborum, generiſque nobilitate ferocientes, parce& duriter domi vitam agunt: ple- rique in Anglia ſe clientelæ& famulitio Regum& Nobilium dedunt, ad quæ ſupra quam dici poteſt ſunt apti. Liberorum etiam educationi inſtitutionique operã dant: quo fit ut nullus adeo in univerſa Cambria ſit for- tuna tenui, qui non in Schola edoctus ſit: peritiores] uri operam dant, deque eo per totam Angliam reſpon- dent. Et quemadmodum olim gens(ut Tacitus refert) injuriarum impatientiſsima, continuis pugnis& homi- cidiis inter ſe digladiabatur: ita nunc ob legum metum, quibus optime obediunt, ſupra omnes gentes, litibus& controverſiis inter ſe, uſque ad omniumb m conſumptionem, contendunt. Sed de his ſatis. 1 Ulque 2 Ommum bonorul P 1 f CORNVBIA Crnubia. Situs. Soli qualit as. Ohidi. Fhumina. Portus. Devonia. Situs. i i AN GLI 1 1 1 1 TABVLA, IN OA HI IN NI cO¹rArUsõ, ORNBIA, DEYONIA, SO He RET US, Dorceftria, Wiltonia, Gloceftria, ANonumet ha, Glamorgan, Carrmarden, Penbrock, Cardigan, Rdnor, Brecnoke, Herefordia CS Vigornia a 1 ORNVBIA quæ&( imvalia Britannice Kernap, à Meridie Oceano Britannico, a Septemtrione Hi bernico, ab Occaſu Antiveſtæo promontorio& Gallico Oceano clauditur, ab Ortu Jamara flumine a Devonia ſejungitur. Regio gleba ſatis fertili ac Metallorum divite vena abundans. Frugum quoqis ucet non ſine magno agricolæ labore, ferax. Nitet hæc regio& inprimis ora maxitima creberrimis o- pidis. Ea ſunt Heilſtan opidum ſignandi ſtanni privilegio celebre. Penn celebris mercatus, Ar wenab, Tn Jrampound, Foy Leſtuthiell, Leckerd, Bodman- Saltashs, 5 ies„S. Colombes, Padſtow, Stolw, Strat 10, Tamer: 2 2 in-, Lanſi uphadom d& daltach. Suntque in hoc Comitatu parœciæ 167. Fluvii ſunt Vale. Farc Loo, Liver Halt, Alam& Tama. Inter Portus hujus regionis celeberrimus Volt mouth, Ceniomis oſtium Ptolemaqa que nobilis, ac ipſum Italiæ Brunduſium, navium capaciſsimus& tutiſsimus. Deuonia vulgo Denshire ſequ tur. Termini ejus ab Occaſu Tamara flumen: ab Auſtro Oceanus, ab Ortu Dorceſtria& Somerſetus, 20. ptemtrione Sabrinianũ fretum. Hæcut majori latitudinis incremento utrinque quam Cornwallia excurtit, Vrbes G Opida. utrinque Portubus accincta commodioribus, nec minus ſtanni venis dives, pratis diſtincta Itioribus, ſilvis c, Flumind. Somerſctenſis Comitatus. Situs. Cæli temperies ſtita frequentioribus: gleba autem alicubi perinde exili. Vrbs primaria Anglis hodie Exceſter, Latinis Exons Prolemæo Iſca, Antonino Iſca Dummonio um. Sunt& opida plurima, ut Puuh quod ſuperiori ſeculo, a Vculo piſcatorio in opidum amplum, civiumque frequentia urbis æmulum excrevit. Hinc fuit Franciſcus Dracus Eques Auratus in gloria navali noſtræ memoriæ facile Princeps. Item Lidſton, Plumpton, Modbery, Del mouth, Eæminſter& multa alia: Parochiales eccleſias 39 cominet. Fluviique ſunt Lid, I evi; Plimus, Df Lerner„ Teignus Iſca.( pecemis, Columbus Otterey, Ax, Towridge, Tap, Ockes& North Ewe. Somefſan Comitatus ſequitur vulgo Somorſetchire. Termini ab Ortu Wiltonia, ab Auſtro Dorceſtria, ab Occaſu Deroniz a Septemtrione Sabrinianum fretum& Gloceſtria. Ditis hæc admodum ſoli, unſquam non ad fruges, aut p bulaeximie fertilis, atque alibi etiam adamantum admodum fœcunda, qui ſplendore Indicos provocant, duſ. tie cedunt. Vrbs præcipua Briſtolia, pulcherrimis ædificiis, gemino flumine& muro, portu, exteroren com. & Soli ferilitas. merciis, civium frequentia illuſtratur. Opida habet, I heodorudunum nunc Welles, Barhonia, vulgo Barbe Vrbes& Opida. queè in hoc agro Parochiæ 365 numerantur. Fluvii Ivell, Frome, Pedred, J homus, Avona, Sumer, Nrius, Well, Flumina. Dorceſtria. i Berſeti hire: ab Ortu Southamptonia. ab Occaſu Pevonia, ab Auſtro Oceano Britnanico a Boh 1 98& Somerſeto terminatur. Gleba vero eſt fertili, qua Septemtriones ſpectat ſilvæ& Saltus diffundun. tur, unde crebris& herbidis collibus, qui numeroſos ovinin greges paſcüt, gratis paſenis ad littus uſcs deſcëdi. Dumo van, ö 1 0 AN LI 1111 T ABV — LA. 0 4— 5E 9 2 0 — 5 2 . 2 K. 6 50 22 2 Cox 2 ä— n cal 7 F uport Efeu. Lanimbeuen De EN* 5 Herde ggis, 27 e — iel 3 2 12* W% 64 55 2 67 aral, 2 d B. 5* Pꝛuer, be d wie com L unten bin un 2 vrt 5 on 8„ Ser (0 img, 00 2 45 Credit 95 be, actes VN Saen e ge 8. 5 2 0 22 2 8 G 2 A* 115 50 N He 70 Cale* Hſole K 22 kiten Brem x Br 8. 5 222 2 e, 2, rud⸗ 8 2 15 weckt 0 1 Dinos d Balhglam f N Tal— ok A en m AT. N b 8 1 1 20 Calluen Na 8 a Abe gebe de 8 O 1 0. Mee, 2 24 se 2 4 fachen; 2 2 8 Tegeſh⸗ 173 215 4 5 22„ Hiali g 5 ee 4 Care ee 27— de ortit 5 abe en 1 71 Aar lin, esbur/ 7% A nh, 25 22 7 5e N 775 LN-OIAN K romgſe hood 8 tee ee 95 5 3 0 luce 27 1——— 2 * 91 l 2 95 gent rr Noc 4* 1 N. 2 Collum! baun, 18— e 2 E Benuste⸗ 5 ere 4 e Lancliaim 2 ſcuiem 2. 2 ENoſſe K 28 8 7222 1 8 2*—.— f ORIEN& 34 ANGLIXK III TABVLA. f Opa Dunouaria, quod Dumm& Dumum Ptolemæo pro exemplarium varietare dici videtur, unnc Dorchefter pti N marium totius conventus cenſetur opidum, nec magnum tamen nec ſpecioſum, mœnibus jam olim Pano: rum furore nudatum. Sunt& alia, In. port, Lime, Ney mouth, Poole, Marhams, Shiburne, Stu minſter& Min. Flumina. burne, atque hic Comitatus Parœcias 248 numerat. Huvii ſunt, Lim, Trentus, Car, Iuell, VV cy, Stim nus el. VViltonia. nus, Dia Latinis, Fran vel Frome Saxonibus. iltonia a primario olim opido Milton denominata, vulgo i. ſhrre, tota eſt mediterranea. Terminos ab Ortu Oxoniam& Southantoniam, ab Occaſu Sommerſetum, a d&. Situs.. a Soli quali, ptemtrione Cloceſtriã habet: Regio paſcuis& frugibus ubique ta. Viton opidũ olim fuit totius agri caput ei Opicla.& appellationem fecit. Sunt& Aalmeſdury, Crech lade, Calne, Chippenham-; Trubridg, Sariſbu& Aanebm. Flumina. row. Atque hic Comitatus Parccias 30g complectitur. Fluvii ſunt Is, A vona, Milleybonne, eAdderbum, Gloceſtria. Ellan& Nennet. Gloceſtria, vulgo Gloceſterſpire, ab Occaſu Walliam, a Septentrione Vigorniam ab Ortu Oxoniani a Meridie Wiltoniam ſpectat. Regio amœena& fertilis, ab Ortu æſtivo in Occaſum brumalem ex. Vrbes&& Opida. porrecta. Habet& Ferri fodinas. Primaria hujus Comitatus Vrbs Qlaceſter, quam Antoninus Clevmm& Gl. vum dixit, vulgus Latinorum Gloverniam, ali ¶ udiaceftriam. Antiqua ſane urbs, ac a Romanis condita,&. brinæ fluvio exporrecta imminet, qua flumine non alluitur, murus firmiſsimus opponitur. Sunt etiam ali i opida Tewbeſbury, Deorhirſt, Cumpden-, Nimceſſcombe,& Circeſter o ac Parœciæ 280 hoc Comitatu comp: Flimina. henduntur. Flüvi irrigant Sabrina, e Aven& Iſis vulgo Ouſe, qui poſtea recepto Tamo, Tamiſis compoſito ip. AMomumerheſis cabulo dicitur. Monumet henſis Comitats, Anglice Monmouth ſbis? includitur a Septemtrione Aan 13 Comitztus. qui Herefordienſes, ab Ortu Vaga, qui Cloceſtrenſes, ab Occaſu Nentio, qui Glamorgenſes ſejungit,& 40 S. Auſtro Sabriniano æſtuario, in quod illa flumina una cum Iſca mediam regionem interſecante, evohyunti, Sols fertilitæu. Rebus ad victum neceſſariis non ſolum ſibi ſufficit, ſed etiam vicinis affatim ſuppeditat. Primarium region Opida. opidum Monmouth, ad Septemtriones qua fluminibus non defenditur, muro& foſſa præcinctum erat inme. Aa 25 1 e prætendit. Item Cheſtow. Abegcueng, Antonino Chani, NF, urbs 3 den 70 gio 11 dicta, nunc Caerlton-,& ¶ ar Leon ar Oſt Britannis. Glamorgania Anęlis gang e, KRegio tota eſt maritima, minus latitudine, quam recta regione porrecta, Sabriniano fretoa Me. ridie pulſatur. Qua terram vero ſpectat ab Ortu Monumethenſes, a Borea Brechnochienſes, ab Occaſu ha- Soli qualitas. f 7 5. 9 5 N 75 12055 770 5 adjacent. bars Septemtrionalis montibus eſt aſpera quĩ ii Auſtrum deſcendentes paullatim mite. 15855 quorum ad radices planities in Meridiem extenditur. In hoc agro eſt tenuis urbecula Landaſſ 1. Fam, 85 5 4 15 Parcciæ ſubſunt 165: Caerdiſe, Copbridge, Near, Sweinſey& Lagbor Antonino Leucaum: 55 ene* 55 1 4 Num. Tu, Nidus,& Loghor. eAger Maridinerſis Anglis Caer mardenſure continetit 1 eahire. ab Or 4 05& Brechinia, ab Occaſu Penbrochia, a Septentrione Ceretica, intercurrente Iivio flu. 5. alicubi f a Meridie Oceano. Nic frugibus ſatis fertilis, gregibus abundans, foſsiliumque carbomum 5 e. 1415 li Vrbs primaria totius conventiis Caermardem- ptoſemæo Maridummm-, Antonino Auriduum- 2 101 2 29 5—— 2 2 4 5 3 e P ilisamœna, antiquitate ſuſpicienda, coctilibus muris. ut inquit Giraldus, partim adhuc extantibib egtegie ANGLIEKTIIII TABVLA. 8 5 egregie clauſa ſupta nobilem Tevium fluvium. Eſt& opidum Kidpely vetus, quod nunc vetuſtate quaſi de- Opida. ſertum fatiſcit. Incolæ enim Uendraeth Vehan fluviolum tranſgreſsi novum Kidwelh ſubſtruxerunt, Por- Flumins. tus commoditate eo allecti, quæ jam tamen teniis objectis, fere nulla eſt. Fluvii ſunt Vendinerh Dehan-, Novy, Penbroc hienſis Pt. Tobius,& Taf. Penbrochnenſis Comitatus Anglis Penbroc behire, undique mari urgetur, niſi ab Ortu, qua ager Umimꝛtus. Maridunenſis,& ab Aquilone qua pars Cereticæ obtenditur. Regio ex Hiberniæ confinio acris ſalubritate tem. Sit. 5 perata, triticea, vinoquè vęnali copioſe referta. Principale provinciæ municipium Demetiæque caput, eſt Pen- Cæli temperies. bro, kenglis Penbrołe, in ſaxoſaquadam& oblonga rupis eminentia ſitum. Nobilia etiam hujus tractus Opida Soli fertilitas. ſunt Tenby, Hafordweft,& Aene nia Anglis fodie S. Dvide. Eluvios hic non niſi duos reperio. Eſt hic Opa. Portusquem A ſiſord. Haven Angli vocant, quo non alter in Europa aut nobilior aut tutior. Cererica, An- Elumima. glis Cedinganshire, campeſtris regio ad Occaſum qua mare proſpicit, uti ad Meridiem, qua Tivius fluvius Tr. Maridunenſes ſecludit: ab Ortu vero& Aquilone, qua ad Brechinienſes& Montgomerienſes ſpectat, continui Ceretica. Montes pabulo ſcecundi perpetua latera trahunt, ſub quibus paſsim diffunduntur Lacus. Præcipuum hujus Sr Soli qua- regionis opidum eit Cardigan eſt& e Aberiſtwith. I ivius fluvius, Ptolemæo Tuerobius, hancregionem per- liras. currit, qui olim Caſtoribus nunc Salmonibus abundat. Eſt quoque idol,& Tftwith Ptolemæo Stuccia. Rd. Opida. nerahne forma triquetta, quanto magis in Occaſum protenditur, in anguſtum magis magiſque contracta ad EH. Occaſum Herefordenſibus annectitur. Ad Auſtrum Vaga flumine Brechnochienſes diſcludit, ad Septemtri-R adnori onemadjacent Montgomerienſes. Pars ejus Orientalis& Auſtralis cultior, reliqua Montibus aſperior vixul- Situs. f Jo cultu miteſcat, ſilvis tamen ſatis veſtita, profluentibus irrigua, ſtagniſque alicubi aſperſa. Eſt hie Nuno Scl: ſualicis, præcipuum totius pagi opidum, pro regionis more culaieis tectis latis elegans. Vaga fluvius Occiduum agri Opid s. angulum tranſverſum ſecat,& occurtentibus ſaxis fractus, ſubito ſolo deſtitutus præcipitatur. Radnorie ſub · Ugafluvius. jungitur ad Auſtrum Brechinia, anglis Brec hnockchire, a Brechanio Principe ſic dicta, ut exiſtimant Walli Hæc Bree inis. ab Ortu Herefordia, ab Auſtro Monumuthia& Glamorgania, ab Occaſu Caermardinia terminatur. Regio Sππ. in montes denſius conſurgit, convallibus tamen paſsim fœcundis. Primarium hujus agri opidum Brec E Hoc S oliferciliras. in ejus fere umbilico poſitum. Sunt præterea Buelth& Hay. Uaga Borealem agri partem alluit, Ia eximius Opidla. item füurius mediam percurrit. Heefncienſis Comitatus ſive Herefordihire, forma quaſi circulari, ad Ortu 2 He Vigornienſibus& Gloceſtrenſibus, a Meridie Monumethenſibus, ab Occaſu Radnoria& Brechinia, a Septen- Nereſerdia. trione Salopia definitur. Regio eſt amcna, paſcendiſq; pecoribus& alẽdis frugibus mitiſsima. EHarefordia nunc Sit. urbs hujus Comitatus prima, pratis gratiſsimis,& arvis uberrimis interſita, fluminibus fere incincta, ab Septẽ- Soli fertilitu. trionem& Occaſum Anonymo, ab Auſtro Vaga, qui è Wallia huc accelerar. Sunt& Lemiter, Webleia, Ledbu- Vrbs&. Opida. „ Roſſe. Numerantur hic Parcciæ 176. Flumuna hic ſunt eximia, Vaga, Lugus, Munow d& Dorus. Uigor- Flummna. menſis Comitatus vulgo MWorceſtershire, ab Ortu Warwicenſes, a Meridie Gloceſtrenſes, ab Occaſu Herefordi. CIgornis. enſes, ab Aquilone Staffordienſes habet. Regio hæc cœlo& ſolo propitio utitur.Præcipua urbs eſt Worceſter, Selus. 5 Latinis Vgornis. A Romanis videturcondita. Hic ager parcœcias 152 numerat Flumina hic Sabrina& Avong.( li& Soli qua. L ij Succediclias. AN GLI» TABVLA, 80 Fos continet Comitatus, Eboracum, Lincoliam, Derbiam, St aſtorcdiam„Nottiu- hamiam, Leceſtriam, Ruit landiam,&. Norfolciam. J 5 Vccedit explicanda quinta Tabula Angliæ, in qua primo loco Ager Eboracenſis vulgo Torehire, toti Ager E boracen- us Angliæ Provincia longe maxima, occurrit. Ab Occaſu, Montibus, Lancaſtrenſi agro& Weſtmox. fes. landia. ab Arcto Dunelmenſi Epiſcopatu terminatur: ab Ortu Oceano Germanico, ab Auſtro primum agro Ceſtrenſi& Derbienſi, inde Nottinghamienſi,& poſtea Lincolnienſi. Temperatæ hæc cenſetut Situs. Soli qualtar. Ubertatis. Si hic(aroſa velarenoſaſit ſterilitas, illic ltiſsima arvorum fœcunditas, ſi hic ſilvis ſit nuda, illie dienſiſsimis nemoribus obumbrata, ita provide temperante natura, ut ipſa regio etiam ſua varietate gratiot& Vrbes G opc. j xtior videatur. Eſt hic& boracum vulgo Lorkę urbs totius Angliæ ſecunda, hujus regionis pulcherrima, qus univerſæ deptemtrionali parti,& præſidio& ornamento eſt ſingulari. Amcena, ampla, munita, ædificiistam privatis, quam publicis exculta, opibus civibuſque referta, Haſic Drus qui nunc Oi interſecat,& quaſi in dus urbes dividit, qu lapideo ponte vaſtiſsimo conjunguntur. Sunt& Ning ſton vpon Hull, Dancaſter, Hayſau, Pont. ffeit, Shirborna, Wet herby, Kingſton-, Patt ingtom aliaque opida plurima. Opida enim triginta novem& parc cias 459 in hoc Comitatu numero, quibus ſubſunt plurima facella magnis parcœciis Incolarum multitudine Flumina;; 4 15 5 1 5 comparanda. Potiora flumina ſunt Daus, Calderus, eArus, Werfus, Nidus,& Ouſa, quæ ex limitanes Montibus exorta, locis potioribus affunduntur. Sunt& alia,( oberus, Folſus, Des ventio, Foulneſſe, Hull, Lincolnia. Teyſe, Dow, Rhie, Necal& Wiſtzu. TLincolnia vulgo Lincolisbire, Regio ampliſsima, per ſexaginta fes . milliaria in longitudine jacet, latitudinẽ alicubi ſuper triginta extendit. Ab Grtu Oceano Gerimanico pulſati Soli quaitas. a Septentrione ad Abum æſtuarium pertinet, ab Occaſu Nottinghatniam ſpectat„& Meridie Wellando flu. Vs& Opida. Northantonia diſcluditur. Regio alendis frugibus,& paſcendis pecoribus mitiſsima, frumentariis campis alibi,& paſcuis admodum læta. Prima& præcipua hujus Comitatus civitas Lincolnis, Anglis Lincolit, Ptolemæo& Antonino Lindum. Vrbs ipſa ampla& celebris collis dotſo inſidet, ubi Withama in Ortumſt deflegit. Sunt præterea opida Stamford, Grant ham, eAncaſter, Crowl uad, Spalding, Boſton-& alia. Suntquein — Flumins. hoc Comitatu Parochiæ plus minus 630. Crebris hæc regio fluviis rigatur qui ſunt, Maham Luciis fœcundus, Provincia Dar- Lud, Trenta, Wellanclus, Idle, Danus. Sequitur Provincia Dan bienſis vulgo Parbishire, quæ a Meridie ago hienſis. Leiceſtrenſi, ab Occaſu Staffordienſi, a Septemtrione Eboracenſi, ab Ortu Nottingamenſi clauditur, orm Situs. quaſi triangulari ſed non æquilatera. In duas partes Derventione flumine intercurrente dividitur. Pars Otien: talis& Meridionalis culta, fœcunda& vivariis frequens. Occidentalis tota petroſa, Montibus& aſpretis ſteti Opde leſcit, plumbi tamen proventu opulenta,& Ovibus paſcendis ſatis commoda. V niverſi agri caput Darby, opi- 91 dum celebre ⁊ juridicis conventibus pro uriyerſo gro,& cerriſia quam coquit optimà, Anglis Alt e. dunt GLIA V TA BVL A. . 2 — N 6 5 5 r EA 5 8 222 e. a e 1 bog Ian a F— 5 92 Lincolnia Der 115 e Recall ne f Fun. bia, Stafford, 0 ee i 2 Ae 465 5 8 1 2 ange aner„ Honcaſſier qu 7. 9 2 0 2 D 1 12 2 222 9 nbi 8 2 D. ggundim Aan. ere. —— EBORACUM * ＋ —— NA E= ßFEFFFTFETFCTFFé! c/ 1 84 ANGLIXVTABVLA. f Flumins. Sunt etiam alia S. Diacre, Worbeſworth& Babęwell. Atque hic Comitatus Parcæcias 105 includit. Fluvii Tren. 74, Douus,& Derventio. Pars Occidentalis hujus Provinciæ quæ tota collibus eminet Peałę dicitur, Plumbi admodum ferax. In his enim Montibus lapides plumbatii fetaces, ut vocant Metallici, quotidie magnaco. pia effodiuntur, quos in collibus Favonioobverſis, obſervatis temporibus cum Favonius flare cœperit, magna ſignorum vi accenſa, excoquunt,& effoſsis canalibus quibus defluat, in maſſas conflant. Nec Plumpium ſolum, ed etiam Stibium(vulgo Antimonium vocant) hic in propriis venis reperitur, quo in tingendis Ciliis Græcæ mulieres olim uſæ leguntur. Lapides etiam molares hic excinduntur, cotes etiam ad ferramenta exacuenda& nonnunquam fluor quidam candidus in fodinis reperitur, qui per omnia Chryſtalloeſt ſimillimus. Sed de his . litis, ad Staffordiam tranſeo, St afordobire, quæ ab Ortiva plaga Warwicenfibus& Derbienſibus,a Meridl. 8 77 ana Vigornienſibus, ab Oceidua Salopienſibus præcincta quali rhombi forma: ab Auſtro in Septemtriones Soli qualimi. procurrit, medio latior,& extremis ſe anguſtantibus. Pars Septemtrionalis montana& minus Ita, media Tren- Oba ta flumine perfuſa lætior, ſilvis amicta, arvis& pratis variata: uti& Meridionalis, quæ etiam carbones foſsiles 7 habet,& ferri venas. Totius hujus agri caput olim erat& nunc eſt Seaford, cui maximum tamen decus à Sich. ford caſtro adjuncto, quod Barones de Stafford ſibi in ſedem conſtruxerunt. Sunt hic etiam Lichfelllia, Burtat Vrcester, Stone, Drapton- Baſett, Tameworth, Vulfrunhampton-, Theotenhal,& W. eadeſbirig. Atque in hot Flumina. Comitatu parœciæ I 30 habentur. Flumina hancregionem irrigant Dovus, Hanſus,( hurnet: Ten, Blieb,& Trenta. Hic è duobus fontibus effluens, ſuo quaſi jure tertium ſibi locum inter Britanniæ flumina vendicat Montes. Item Sue, Tama, G. Panbus. Pars Septemtrionalis Montibus non magnis leviter intumeſcit, qui hine exorſi ut Apenninus Italiæ, per Angliam mediam perpetuum dorſum perpetuis jugis elatum ad Scotiam uſque, no. Silos. mine ſæpe mutaro agunt. In parte hujus agri media Need wood ſilva ſpatioſa, vivariiſque repleta diffundituß Nortine hamia. in qua circumvicina Nobilitas hilares venandi labores gnaviter aſdsidueque exercet. Comitatus N ortinghani 1 enſſe, Anglis Nortinghamohire, ab Ortu Lincolnienſi confinis eſt, a Septemtrione Eboracenſi, ab Occaſu Derbi Sole quai. enlisa Meridie Leiceſtrenſi terminatur. Partem Meridionalem,& Orientalem Trenta flumen nobiliſsimum, influenteſque rivuli fœcundant: Occiduam autem partem ſaltus de Shirewood longe ſe potrigens, 0. tam occupat. Hanc, quod arenoſaſit, Ihe Sand: illam quod argillacea, The Clay, vocant Incolæ,& in has duas partes, regionem ſuam diſtribuerunt. Vrbs præcipua, quæ nomen Comitatu prabuit, Nottingham lo. ci ingenio amœna, hinc enim ad flumina ſpatioſa procumbunt prata, illinc faciles conſurgunt colles: omni. 15 7 55. 0 5 e e Hinc Shirewood lignumm in ignis alimentun:„Fillinc piſces Tren f nie 1 f 1 8 enique, ſtrudtura, uno& altero eleganti templo, foro lounge pulcherrimo,& K Simo caſtro, eſt ſane ſpecioſa. Opida præterea hic ſunt Sur wel„Newarke, Mansfeld, Blith, Scrob)ſd Tabhtrie Werzenſep. Atque in hoc agro 168 Parochiales Ecceſiæ viſuntur. Flumina Trenta, Liu, Site, Ill Not- 5 4 Meridie confinis eſt Provincia Leiceſtrenſis, vulgo Leicefterchire, ab Ortu Rutlandia& agto Lincol- nienſi, a Septemtrione Nottinghamienſi,& Derbienfi, ab Occaſu Warwicenſi a Meridie Northantônenſi p- cingitur. Vr bes&. Opida. Situs. h lat e 10 fur. f roll bug wünhdin Amond Müline duni macher waage ü en We Oegh lan bc and 0 ch ANGLIAE VV TABVLA. 89 eitgitur. Tota campeſtris, frugibus opima, ſed ſilis maximam partem indiga. Primaria totius agri urbs Le- Salt firtiliea. e gereltria, Leogara, Legeoceſter& Leiceſter apud authores dicta. Hæc majorem vetuſtatem quam dignitatem Vybes&. Opida. e Præ ſe fert. Eſt& Loughborrom, Lutterwworth, Hincłh& Boſwortß. Atque intra hunc agrum Parochiales Ec- e cleſiæ 200 numerantur. Mediam hunc Soarus flumen Trentam petens alluit, Orientalem vero partem Wirelheus 5 fluviolus qui Soo demum commiſcetur, placide pererrat. Rutlandia vulgo Rutlandſiure, Leiceſtrenſi agro Rutlvidia, quaſi includitur, niſi a Meridie qua Wellando fluvio incumbit,& ab Ortu qua Lincolnienſes attingit: Spatio%. elt multo minori, utpote totius Angliæ provinciola minima. Forma enim fere circulari circumſcripta, tan- Sol prime. tum circuitu colligit, quantum expeditus Eques uno die conficere poſsit. Non minori hæc regio ſoli uberta. 5 te de amœnitate, licet ſpatio ſit minori. Eſt in hoc agro Vpping ham, non ob aliud memorandum, quam quod. totius agri primarium habeatur opidum,& Scholameè leganten oſtendat, quam uti etiam Okehamiæ, ad pu- erorum ingenia bonis litteris excolenda, laudabili inſtituto R. Ihonſon Verbi Divini Miniſter, non ita pridem poſuit. Eſt& Obehamia cujus modo mentionem feci. Eccleſiis autem Parochialibus 4% ornatur hæc Provin- ciola. Waſh ſive G wach fluviolus, qui hunc agrum ab Occaſu in Ortum quaſi medium intermeat, in duas diſpeſcit partes. Reſtat in Pinace Nofoltia breviter explicanda. Ea vulgo Mort holbę, id eſt, ſi Latine inter- Nonoltia. pretetis, Borealis Populus. Termini qjus à Meridie Suffolcia, ab Euro& deptemtrione Oceanus Germanicus, ö 14 5 a Zephyro Ouſe flutmen. Regio eſt ampla fere omnis campeſtris niſi qua faciles aſſurgunt colles, admodum Sabel. opulenta, ovium gregibus reſertiſsima, cuniculiſque inprimis ferax: aquis irrigua, ſilvis non omnimo indiga: 7 5 Olum pro locorum diverſitate varium, alicubi pingue, luxurians& ſucculentum, alibi tenue, leve& ſabulo- ſum alibi argilloſum& cretaceum. Inter urbes hujus Provinciæ primum occurrit vetuſta illa quam memo- rat Antoninus urbs Sitomagus, nunc Thetford. Raris hæc nunc eſt habitatoribus, licet latis ampla, olim vero%% n ſrequens& celebrata. Eltetiam in hac provincia Nor wicus urbs celeberrima, Anglis Norwich:& Tarmout h 8 i portus opidumque elegantiſsimum, loei ingenio,& ſolerti opera permunitum. Quamvis enim aquis pęne cir- cumvalletur:ab Occaſu flumine, quod verlatili ponte inſternitur, ab aliis partibus Oceano, niſi ad Septemtri- ones qua continens eſt; mœnibus tamen ſatis firmis quæ cum flumine formam quadrilateram oblongiorem effieiunt, pulchertime includitur. Item eAſhell well I horp, Dis, Shelton, SNuliom-, e. ttleburgh, Wauburne, Lynne, Swaffham,, North Elme nagis, Dereham-, Wind ham, Icborom& alia. Opida enim mercatoria 27 villas& pa. Pfimina. gos ſexcentos vĩginti quinqne hæc regio exhibet,& Parochiales Eccleſias plus minus 660. Fluvii eam irrigant Maris commos Ouſe, I het, Waveney, Q aricnis Anglis Gerne, gere& Weneſus. Et ut de Mari aliquid etiam addam, è regio- dias. ne Tarmout h, Halecum captura totius Orbis eſt uberrima& quæſtuoſiſsima. Incredibile elm videatur, quan- In cola morer. tæ& quam frequentes Nundinæ hic ad feſtum Michaelis habeantur,& quanta vis Halecum, aliorumque pi- ſcium diſtrahatur. Porro ſoli hujus provinciæ bonitatem de qua ſupra loquuti ſumus, vel exeo colligas, unde Varro colligere jubet, quod Incolæ optime niteant, ut taceam ingenia verlutiſsima,& in Iure Anglicomuni- cipali acerrima. Sed de his ſatis copioſe, ad Tabulam ſextam a N vi. Flumina. ANG LIE»I TAB VI A. 9 In qua hi Comitatus, Mar dvicum, Nerthantoma, Huntingdlonia, Canrabrigia. Sinffolqia, Oæonium, Bnclenhamic 1 a Bedfordia, Lertfordia, Eſſeiria, Bercheria, Middelſeia, Sonthantonia, Surria, Canti- 1 um G. Sout hſcid, cum Inſula Night. el 1. 1 N vi. Angliæ Tabula Mar wicenſis pagus Auglis HVarwicfchire, ab Ortu Leiceſtria& via militari, ab Auſto a War wicum. Oxonia& Gloceſtria, ab Occaſu Vigornia&. a Septentrione Staffordia finitus, qui in duas dittinguituk ö Situs. partes, Feldon- ſcilicet& Woodland, I. in regionem campeſtrem& nemoroſam. Præcipuum ſtotius ag Soli qualitas. opidum Mr wicke. Sunt præterea Leamington-, Uchindet, Harbin y, Manceſter, Coventiy, Siam&& Opida. alia; continerturque in hoc Comitatu Parochiales eccleſiæ 138. Klumina, Avona, Leamms- Amov, Ale, Northantoanie. nus. Sequitur ager Norrhantonenſis vulgo Nort hamtonſhire, qui ab Occaſu prumali qua latior eſt, ſenſim i Situs. contrahendo in Ortum æſtivalem protenditur. Ab Ortu Bedfordienſes,& Huntingdonenſes, ab Auſtto Bu. * Soli fertilitaß. chinghamienſes& Oxonienſes, ab Occaſu Warwicenſes,& a Septentrione Leiceſtrenſes, Rotelandenſes,& a Vibe& Opida. Lincolnienſes Wellando flumine diſcriminati ſedent. Campeſtris regio elt, ſoli admodum ditis, ſive ai 9 Flumina. ſtye paſcua reſpicias. Vrbs hujus agri Northamton; Opida Brabeley, Torceſten, Grafton, Daventrey, Wedm 1 a Higham Oundals, Pererborom; Welledon. Atque ad hunc agrum Parochiæ 326 pertinent. Flumina cg 10 Huntingdonia. e A vona, Wellendn. Jertium locum tenet Huntingdbnia vulgo Huntingdonſbire eo ſitu locata, ut ab Aulſto ö 0 Sus. Bedfordienſes, ab Occaſu Northantonenſes, ut etiam a Septentrione, qua Avona flu. dirimitur,& ab Ortu 9 Son fertiltas. Cantabrigienſes ſpectet. Regio ſementi ſatis apta, paſcendo pecori ad Ortum qua paluſtris eſt zuberrims ö 05. ubique fere collium apricitate,& nemorum opaẽitate amcena. Præcipuum totius Comitatus Opidũ Huntig:. 1. domi, cui& nomen dedit tam ſitus fulgore quam ſui decore. Sunt& S. Ives, S. Needes& Cunnington: Parccciaq 4 3 in hac regiuncula nutnetantur. 5 Fumen Ca, quem ſæpe dixieam alluit,& e A uona. Quartum in locum Se, 5 125 90 Cuntabrigienſis vulgo Cambridgeſure, qui in Aquilo nem productus Norfolciæ& Suffolciæ objacet, * eridie Orientalibus Saronibus& Hertfordenſibus, ab Occaſu Huntingdonenſibus, a Septentrione Lin- 1 colnienſibus& Ouſa flumine, qui ab Occaſu in Ortum tranſyerſum interſecat, in duas partes diſpertitus. In. ferior& Auſtralis magis culta, magis conſita, ideoque lætior, non perlibrata planitie, ſed exigue plana lu⸗ rima, imo tota( niſi qua Crocum copioſe progignit) frumentariis jacet campis, hordeumque laudatißi- mum affatim effundit.Vlteri or& Septentrionalis pars, paſcuis uberrimis perviridis& læta. Vrbs in hoc Com tatu ¶( antabrigia Angliæ Academia, imo Sol& oculus, clariſsimaque bonarum literarum& pietatis officina ad Camum ſedens. Sunt ptæterea Neiſton, Rech, Bu wel, Elye. Parochiæque 163 in hoc Comitatu continental Vrbs& opida. Flumina. Fiuvii Camus& Sturus. Sulfolcia ſequitur ab Occaſu habens Cantabrigienſes, ab Auſtro Stourum fluwium Si folcia. qui ab Eſſexia dividit, ab Ortu Oceanum Germanicum, a Septentrione duos fluviolos Oiſe minimums, N Situs. Maveney qui ex eodem quaſi fonte in diverſa fluentes, a Norfolcia diſterminant. Regio ſatis ampla, ſolo if Svli frtilias. ad Orientem admodum pingui, utpote ex argilla d marga compoſita, unde ltiſs ima ubique arva,&uber. Opida. rima e pecoripaſcua, caſeique magno numero conficiuntur. Eſt hie Sudbus id eſt Auſtrais Bugs, Sunt& hæc opida Ixnimg, S. E dmunſony, Breren am-„Hadley Ipswich, Debenhamia, Oreford,& alia plurms. mmicham 4 S eh 4 lun= aodbrige 9 2 Bt A n WH . rthampton, 2 untihgelo Allem, 1 ri S INNTCUS — 2 AN GLIA VI TABVLA. 92. 1 i Flumiua. Fluvii autem Stourus, Bretonus, Jipping, Debenus, Orus, Ouſe, Waveney, Qarienis. Huic ſuccedit Oæonimſog. Oxonia. ger vulgo Oæfira hne, Gloceſtrenſi, ad Occaſum conjungitur, ab Auſtro Iſide fluvio a Barkſhire excluditi, Situs. ad Ortum Buckinghamienſi agro definitur, ad Septentriones hinc Northantonienſi, illinc Warwicenſi in- Soli fertilitan. cluditur. Regio fertilis& opima, plana arvis& pratis ſunt exculta: colles crebris ſilvis obſeſsi, nec frugibus Animalium ua- tantum, ſed omni genere animantium, ubique referta. In hoc Comitatu eminet Oæxonia vulgo Oæfird alte- rieras. ra Angliæ Academia, alter Sol, Oculus& Anima, literarum& ſapientiæ clariſsima officina, unde Religio hu. Vibes& Opida. manitas& doctrina in omnes Regni partes uberrime diſtribuuntur. Sunt præterea Blabac, Bunſord, Nin. a ter Lovell, Nhitney, Noodſtuce, Banbimy, Burceſter, Tama, Dorcheſter, Natlington, ac 2 80 Parochiæ. Sunt lic Buckengchamia. fluvii Iſis, Cherwel, Mindrusſhus& Evenlode. Buc hing hamia ſeptimo loco eſt. Hujus ager minori latitudim Vnde det concluſus a Tamiſi ad Septemtriones longitudine ſua procurrit. A Meridie Bercheriam, Tamiſi ſecluſamab Sins. Occaſu agrum Oxonienſem, a Septentrione Northantonenſem, ab Ortu primum Bedfordienſem, inde Het. Sol fertilinu. fordenſem,& poſtea Medioſaxones proſpicit. Solo eſt paſsim uberi. ac pabuloſis pratis innumeros Ovium g- ges paſcit. Caput totius Conventus Bukingam. Habet& Marlow, High ich ham“, Culbrokę, e A mers, Crenden Stony, Stratford, Oulney, Newport Panell, Atque in hac regione Parcciæ 185 numerantur: Fu- Becherdia minaque Tamiſit, Colnu, Dſa. Bedfordliemſis ager ſequitur, vulgo Becfordſpire, ab Ortu Cantabrigienſi, a0 Auſtro Hertfordenſi, ab Occaſu Buchinghamienſi, a Septemtrione Northãntonenſi,& Huntingdonenſi col. junctus, Vſaque interfluente in duas partes diviſus. Quæ Septentriones ſpectat, fertilior eſt,& nemoroſa: a. fera ad Meridiem quæ multo major, ſolo eſt tenuiori, ſed non omnino ingrato: Hordeum enim plenum, al- bum& craſſum affatim profundit. In medio filvis nonnihil denſa, ſed ad Ortum magis ſiticuloſa,& arbof. Opida. bus nuda. Primarium opidum Beqfordia, unde& Regioni nomen. Habet& alia, Odill, Bletneſbo, Eam, a Duunſtallt: Parceciaſque 1 16 hæc Provinciola continet. Atque Vſa fluvio irrigatur. Agro autem Bedfordien. Hertferdia ſi a Meridie adjacet Hertſordia ſiue Hernraſbire, cujus Occidentale latus claudunt Buchinghamienſes, Ar- Sin. ſtrale Medioſaxones, Orientale Saxones Orientales,& partim Cantabrigienſes. Frumentariis agris, paſcuis Sol fertile. pratis, nemuſculis, fœlix. Caput Comitatus cenſetur Hertfirdia, quæ agro univerſo nomen ſuum commu- Opida. nicarit. Sunt præterea Marlingſtreat, Fam Albi, Koiſton, Aſbwe l, Baſt pus Stortford, aliaque multa. Paro. Flanna. chiaſque 120 habet hic Comitatus. Fluvios Leam-, Storr, Muneram,& Beneficiam. Ad Eſſeriam, nuncꝶe- Eſſeria. nimus, vulgo Eſex. Hanc ad Septemtriones Stourus flumen a Southfolcia dividit, ad Ortum Oceanus ſe in- Sur. ſinuat, ad Auſtrum Tamiſis jam grandis a Cantio ſecludit, uti ad Occaſum Ley fluviolus a Medioſaxonibus, Cel fili.& in eum influens Stourus minor ſive Stort ab Hertfordenſibus. Regio eſt lata, frugiſfera, Croci fœcunds, Opida. nemoroſa& inprimis opulenta. Eſt hic ¶ amaludunum, nunc Naldon. Item Colcheſter, Leiten, Beamfleot, Leggb, Flumina. Kock fed, Angre, Relgh, Dunmow, Plalſy,( belnerferd, Irhanceſter, Eales Colne, Bæblow, yalden. Et Ba. Zerches. rochiæ 415. Flu Ley, Tanis(. helner Fraſpvvell, Colne. Bercheria ſequitur e Hujus Se. ur 5 ptemtrionalem partem Iſis qui poſtea Tamiſis, ffexuoſo, ſed ameno admodumblandus aleo perfundit,& i primum tun Alke iling nm. leni anten ber migen Muna Au alle Aab pre Alan mug llt. Aach Met wle ben all. Adolf düne ich, ml td che wulle cem ih U bt wie 0. Hä Mint ANGLIAVITITABVLA. 93 rimum ab Oxonienſibus, poſtea a Buchinghamie nſibus ſecludit. Auſtralem partem irrigat Cunetio flu. donec Tamiſi ſe inferat. Ad Ortum qua latior eſt,& parte media, ſuarum opum ſatis prodiga,& frumenti ferax, præ- cipue, ubi in vallem ſubſidet. Orientalem autem partem quæ minũs fertili gleba, ſaltus& ſilvæ longe lateque occupant. Opida hic Farendon-, Abbendonia vulgo Abbandune, Manmge, Wallengfird, Hungertod, Hide. Opids. h, Newbury, Nuading, Biſbam, M aidenhead, G Mumaſore. Suntque præterea in hujus Comitatus Flamina. complexu Parochiæ 140. Flumina eam irrigant Iſis, Tamiſis, Obe, Cunetio& Lambor. Hidleseria, 4 Midadelſevi, Buchinghamienſibus Colo fluvio ad Occaſum, ab Hertfordenſibus adSeptemtri onem noto limite, ab Eſſe- Situs. a ad Grtum Lea flu. a Surreia& Cantio ad Auſtrum Tamiſi diſterminatur. Summa cœli temperie& ſo- Cœli temperies Ii indulgentia ædibus& vicis magnificis ubique nitida. O pida hic ſunt Dxbriage, Draiton, Stanes, Radeliſt,& Soli fcundi- & alia. Verum inter hæc omnia Londinum totius Britanniæ Epitome: aliis Londinium, Longidinium,& Anguſta. tas. 5 Sita ad Tamisin fluvium, agro fertili& Cœlo clementi. Diſtat ab Oceano ſexaginta millibus paſſuum. Pon Opida. tem habet lapideum ultra ffumen, paſſ. CCCxxx: utrimque magnificis ſplendidiſque ædificiis exornatum. Arcem præterea munitiſsimam, Angliæ totius armamentarium: in qua etiam officina eſt monetaria. Vici- num Londino eſt Weſtmonaſterium, templo, foro judiciario,& Regia longe celeberrimum. Templum Re- gum Angliæ inauguratione& ſepultura inſigne eſt. Atque in hoc agro parœciæ 73 plus minus extra urbem Flamina. numerantur. Flumina Lea, Colnus, Tamiſis. Sout hantonia vulgo Hauſhire ab Occaſu Dorſettiam& Wilto- Southantonia. nam, ab Auſtro Oceanum, ab Ortu Suſſexiam& Surreiam,& à Septemtrione Bercheriam attingit. Ea fru Situs. gum proventu ferax, ſilvarum denſitate amœna, paſcuorum fœcunditate læta. Vrbes habet duas quarum altera Soſi fertilitas. South hanton, altera Wintonia Anglis Wintc heſter. Sunt& opida Ringvvo, Chriſt church, Whorwell, Andbver, Vr bes G. Opida, Rumſey, Poriſmout, Kingſelrare, Odiam, Silceſter,& alia ac Parœcię hic 253 habentur, Fluvii Avena, Sturus, Teſt Flumina. & Hamble. Surria Bedæ Suthriona vulgo Suthry,& Sur, ab Occaſu partim Bercheriæ& Southautoniæ, ab Surria. Auſtro Suſſexiæ, ab Ortu Cantio contigua, a Septemtrione Tamiſi perfunditur& a Midleſexia dirim itur. Regio Situs. eſt nonadmodum ampla, ſatis tamen opulenta. O pida ſunt Sodelminge, Ochey, Efing ham, Ning ſtone, ler- Soli qualirass. tan, Croydon, Beddington, Wimbledon, Wandliſworthß, the Bourrough of Sout hoi Atque hic Comitatus Pa- Opida. r œcias 140 habet. Flumina autem ſunt, Wey, Molis, Vandalis& quem dixi Tamiſis. Cantium vulgo Kent ſequi- Flumina. tur, Regio aſitu ſic dicta. Grandi etenim angulo Galliam proſpectat, Tamiſis æſtuario,& Oceano omni ex ¶ antium. arte circumfuſa, niſi qua ad Occaſum, Surreiam conterminam habet,& Southſexiæ partem ad Meridiem. In- Situs. æqualis eſt, ad Occaſum planior,& ſilvis umbroſa, ad Ortum ſurgentibus collibus excelſior. Vbs primaria eſt Soli qualitas. Durovernum, Ptol. Darvernum, Anglis Canterbury, Latinis ¶ antuaria. Sunt& opida Dover, Hith Numnney, Sand- Vrbes c Opidla. wich, Graveſend. Fluvii Tamiſis, Darentus, Med way& Stoure. dut hſexia hodie Suſſex Oceano Britannico tota ad Flamina. Meridiem longior quam latior recto littore incumbit. Maritimus tractus colles albicantes ſublime elatos ha- Suthſe ria. bet, qui cum ex creta pingui conſtent, fruges affatim profundunt. Medius tractus pratis, paſcuis arvis, lucis di- Situs. ſtinctus admodum eſt ſpectabilis. Citerior ſilyarum opacitate amcœniſsimus. Ferri venis paſsim fœcunda eſt. Soli fertilitas. Opida hic Chic heſter, Arundel& alia. Fluviolos habet plurimos parcciaſq; 3 12. De Taſala Wah deſcriptione Opida. proxima. M ij Septima Mond. Nomina. Situs. Scl fertiltta. Imperium mnajo- Perla. 94 f ANGLIX VITA BVLA, g Has quatuor Inſalasſuh Anglorum Imperio comprehenſas habet: Monam, ſive eAngleſey. Veclam vulgo Might, Cerſey& G nſcy. 5 6 eptima& poſtrema Angliæ Tabula has quatuor Inſtilas ub Angloruni Imperio comprehenſas habet quarum priores duæ videlicet Mona& Dectis ad littus Angliæ, poſteriores vero duæ Serſey& gan juxta Galliæ littus ſitæ ſunt. Prima eſt Mona Britannis etiam Aon, Tirmon-,& Tui Doll, id eſt, Inſala opaca, Saxonibus Monexe, tenui freto Menai a Britanniæ continente diviſa. Inſula nobiliſsi. ma, antiqua ſedes Druidum, cujus longitudo eſt plus minus 22 mill. Anglicorum, latitudo 27, ambitus ver 60. Inſula hæc, quamvis, ut inquit Giraldus, aida, ſarvſa, acctus inamæma,& difor mis, ſuo tempore vide. retur; nunc tamen amœna,& culta eſt, triticique proventu adeo fœcunda, ut Mater Mallia vulgo appelletut, Lapides etiam habet niolares,& alicubi terram aluminoſam, è qua alumen,& calchantum conficere non itz pridem cœperunt. Re etiam pecuaria ſatis eſt opulenta. Ea autem a Paulino Suetonio,& Iulio Agricola in Romanũ Imperĩũ redacta, ut ex Tacito ſcriptore graviſsimo refert Camdenus. Multis poſt fæculis ab Anglis de, vcta in eorum nomen conceſsit, Angliſey quaſi Anglorum Inſula dicta. Hoc etiam addit Camdenus: No- manorum in Britannia jam divergente Imperio, Scotos ex Hibernia in hanc etiam irrepſiſſe. Nam præter ii mulos foſſa circundatos, quos Hibernicorum caſulas vocant, etiam locus eſt I eric G widi ab Hibernics denominatus, qui Duce Sirigi, Britannos eo loco fuderunt, ut Triadum libro memoratur. Nec ab Anglis ſo. lum, verumetiam a Norwegis graviter divexata fuit. Anno enim M. Æthelredi claſsis totam Inſulam cir- cumvecta hoſtilem in modum devaſtavit. Poſtea Hugones duo Normannici, alter Ceſtriæ, alter Salopiæ Co. mes graviſs ime afflixerunt, caſtrumque A ber- Lliemot ad corcendos Incolas extruxerunt; verum A Norwegus eo tempore ad hanc appulſus Hugonem illum Ceſtrenſem ſagitta tranſfixit,& Inſulam deprædati diſceſsit. Deinceps etiam Angli ſepius adorti ſunt, donec Edwardus primus in ſuam poteſtatem redegent Villas numeravit olim 363 hodieque incolis frequens eſt. Verum primarium opidum cenſetur Beli At nicus, vulgo Beaumariſn quod in Orientali parte Edwardus primus in loco paluſtri conſttuxit,& ob ſitun bello hoc nomine inſignirit, cum prius locus Banover diceretur, caſtroque munivit. Ab hoc Ecundum ha- betur Næpbunęe, id eſt, N pm Bun gus, Britannice Raſſur, quod ingeſtis alenis diu conflictattunt. Eſt hic que: que Abena, Regia olim Wallorum urbs. Item ſacrum promonotorium quod Angli Hoh head, Inc Caer Gul a Kibio viro ſancto Hilarii Pictavenſis diſcipulo vcanr. Incolæ ditiſsimi ac validiſsimi ſunt,& A, tannica utuntur lingua Anglicæ penitus imperiti, licet Anęliæ regibus per annos 300 cum reliqua Cambria p- ruerint. Sequitur Decta ſive Vectis Britannis Guith, vulgo the Ie Higi,& V hight. Tam modico autem in:. terfluente Euripo Solem olim dicto, a Continente Britanniæ avulſa eſt, ut cohaliſſe videatur, unde Britanm- s habet) factum videtur: quemadmodum ei cum illud nomen Gi, quod divortium denotat(ut Nenni am Sicilia, ab Italia abrupta& ſecta, Latino vocabulo a ſecando, ut exuditiſsimo Jul. Scal. placet, nomẽ inyent. EI 72 A 0 2 , 1. madloctia 25 82 3 e 1 loi. 8 a— — 96 ANGLIAK II TABVLA. 1 Ex hac ſitus vicinitate,& nominis affinitate Vel ram hanc Ictam eſſe opinari licet, quæ maris fluruinſula wide, batur, at cum refluxiſſet, exiccato ĩnterjecto littore, Britanni priſci curribus eo ſtannum devehere ſolebant, quod in Galliam exportaretur. Miclim tamen eſſe Plinii, quæ arctaitem cognatione Del fam attinęit, non jp: dicarim, cum in ea candidum plumbum proveniret,& in hac nulla ſit, quod ſciam, Metalli vena, inquit Cam. Sins. denus. Hæc inter Ortum& Occaſum lenticulari ſive ovali figura viginti mill. paſſ. longitudine exporrigitur latitudine vero in media qua mavime patet x II mill. paſſ. expanditur, altero latere ad Boream, altero ad Au. Soli fertilitatr. ſtrum converſo. Terra eſt uberi gleba& colono admodum grata, adeo etiam ut fruges exportet; Cuniculorum, Aumann a- Leporum, perdicum& Phaſtanorum paſsim ferax: ſaltum etiam& vivarĩa duo habet, Damis ad venationis yo. rietas. luptatem refertum. Per medium longo tractu procurrunt colles qui Ovibus pabula affatim profundunt. Qu rum lanæ poſt vellus Lemſterianum& Cotteſwoldianum optimæ habentur,& inprimis pannariis expetuntut, unde maximum ſurgit Incolis lucrum& commodum. Pars Septemtrionalis pratis, paſcuis& ſilvis viret; Al, ſtralis frumentariis quaſitota jacet campis, ubique foſsĩs& ſepibus intercluſa. In extrema utrinque parte Mat Aer a Boreali plaga ita ſe inſinuat& penetrat, ut duas fere efficiat Inſulas,& Inſulæ ſane Incolis vocantur, ſcilicet lanperium mo- quæad Occaſum proſpicir Freſbvuater Tle, quæ ad Ortum Binbrydę lle. In Romanorum poteſtatem primus 3 hanc Inſulam redegit Veſpaſianus dum prixatus ſub Claudio meruit, quemadmodum de eo ſcribit Suetoni in Veſpaſiano. Saronum vero primus Cerdicius juris ſuĩ fecit, conceſsitque Stuff& Whitgaro, qui Britan- nicos Incolas ad internecionẽ ſuſtulerunt; inde Wolpherus Merciorum Rex Vectam in ſuam poteſtatemiæ- degit,& Edehwalcho Auſtralium Saxonum Regi tribuit. Poſtea Cædwalla Occidentalium Saxonum Rex Edel. 1 walcho illo occiſo,& Arrando Inſulæ Regulo ſublato, ſuo ĩmperio adjunxit. Sed de his plura vide apud Camde: Ze enen dartus num. Incolæ natura bellicoſiſsimi& 1 audaciæ, militeſque ſtrenuiſsimi. Be I ætate mille ducentarum Opidla. familiarum Inſula cenſebatur, nunc triginta ſex opida, vicos& caſtella numerat. Inter Opida celebriora ſum Neupert primarium Inſulæ emporium, olim edema& Nous Bun gus de e AMeden, unde tota regio in Ems, en& Meffmadn diiditur, ut hinc vel Ortum vel Occaſum reſpicit. Brading alterum opidum mercatorium Nebren& Tomaath quæ ſuos habent e ajres,& Bungenſes ad Comitia Parlamentaria mittunt. Tami bæc& Shan pnere caſtella habent, quæ cum Mole propugnaculo littus ad Occaſum æſtivum defendunt. Qu bus ex oppoſito vit duorum milliarium interſtitio objacet Himſt lingulæ impoſitum Hantonenſis Comitatiꝶ muminentum. Quare ubi virginibus velatis monaſteriolum anno 1132 poſitum; Gods Hill ubi ad ingenia eq colenda Scholam inſtituit I. Worſley. eſtenwe& Eaſtroe jam ruinoſum, quæ in faucibus Neoportus Hen. ricus vr II conſtrixit. Et ad Ortum æſtivum Sanaham caſtrum tormentis majoribus, ut cætera inſtructa. Nes naturæ defendentis munimenta deſunt, rupibus enim abruptis continua ſerie præcingitur, ſubſi 1 1 1. 0 0 præcingitur, ſubſuntque cell 55 ta ara. Atque hæ duæ Inſulæ littori Angliæ adjacent. Magis ad Occaſum nonnullæ Milz Gallicæ prætenta, ee kanglicl tamen juris in aho apparent inter quas Gr ey& Gn primumque Normanniæ, ſive Lexobiorum i quos Nxitanni noſtri Lam, qua Ixtorales vocant, Carta ab Antonino memorata adiacet, 9 84 Gall. 2 5 2 TT Gucci wann a N20 Minen cron a0 fim; wurm . Hagult che een Me Alle dada ligten Mee con, an dr Aker AN GLIK VII TABVLA. Salli nunc ita contraverunt, ut Cæſaris Burgum in Normannia,& Hiſpani Cæſarauguſtam in Hiſpania, Ger- dq enim illi indigitant, ut Cherburch pro Cæſaris Burgo, Saragoſſam- pro Cæſarauguſta dicunt. In hanc olim damnati relegabantur; Prætextatus enim Epiſcopus Rothomãgenſis huc relegatus erat, Papiriuſque Maſſonius Inſulam littoris Conſtantini vocat, quod Conſtantiæ antiquæ urbi objacet, quæ Ammiano Caſtra Conſtantia. dici videantur,& ſuperioribusſęculis Moritonium-. Iuſilla hæc triginta plus minus mill. paſſ. ambitu colli- Saut. git, cautibus& brevibus(quæ vadoſa ſunt loca navigantibus inſidioſa) defenſa. Terra ſatis fertilis, variis fru- Sol. fertilitan, gibus& gregibus abundat, Oves habet multas& ex iis plurimas quatuor cornibus conſpicuas. Multiplici hor- torum viriditate, ac pomariis ridet: unde vinum è pomis hic conficiunt, quod Siſeram Incolæ vocant& An- 1 Sele. Cum autem exiguum ignis alimentum ferat, pro lignis alga marina( Vraic vocant)utuntur. Quæ ucus marinus Plinii eſſe judicatur, adeoque copioſe his ſcopulis provenit, ut ſivæ condenſæ eminus videantur. Hæc ſole ſiccata pro ignè eſt: cujus etiam cinere agros vervactaque lætificant, uberrimoſque faciunt. Villis 5 ftequens eſt, parcciis duodecim exornata,& caſtro munitiſsimo Montoiguel colli impoſito tuta, cui pro An- glis præfectus conſtitutus qui univerſæ Inſulæ præeſt. Viginti hinc milliaribus ad Occaſum æſtivum altera ab- N et inſula, quæ Antonino Sama, Anglis hodie Gænſey appellata, cytharæ quaſi forma ab Ortu in Occaſum Candy. f 9 projecta, Cæſareæ quam dixi, nec magnitudine, nec fœcunditate adæquanda, parœcias enim tantum 10 habet. Situs. f In hoc tamen præferenda, quod nifil venenoſum, ut illa, alat. Naturæ munimentis tutior, ubique prærupta cautium corona quoque redimita, inter quas Smyris lapis duriſsimus,& aſperrimus reperitur(Angli Emeriſ vocant) quo Gemmarii lapides expurgant, ſcinduntque,& vitriarii vitrum diffindunt. Hæc etiam Inſula ſicuti prior hortos virides& pomaria variis arboribus conſita habet, unde vino è pomis factitio plerumque utuntur. Fportus autem commoditate mercatorumque commeatu multo eſt celebrior quam Gerzey. In extrema enim fere ad Ortum parte, ſed Auſtrali latere, lunato ſinu Portus admittitur, cui adſidet opidum S. Perrs, longa pla- tea,& anguſta productun, bellico apparatu plenum& mercatoribus cum bellum ingruit, frequentiſsimum. Fortus aditus utrinque caſtris munitur; ad ſiniſtram vetus eſt caſtellum, ad dextram alterum( Cornete vocant) 1 Ee xegione eminet in rupe ſatis ædita,& mari circumflua. Incolæ utriuſque Inſulæ ſunt origine vel Normannici vel Britones, Galliceque loquuntur. Vtrobique Vaio illa pro ignis eſt fomento vel foſsiles ex Anglia carbo- N nes:& piſcium vtrobique maxima multitudo. Spectarunt olim hæ Inſulæ cum aliis circumvicinis ad Norman- niam, ſed cum Henricus primus Robertum fratrem anno Chriſti 1108 debellaſſet, Normanniam& has Inſu- las Angliæ regno adjunxit, ex quo tempore Angliæ firma fide adhæſerunt, licet, Gallus proſcripto Ioanne An- glo, Normanniam occupaverit,& Henricus tertius ſuo in Normannia jure pacta pecuniæ ſumma,& Aquitaniæ poſſeſsione, ceſſerit. Garnſeiam tamen tegnante Edwardo Quarto Galli occuparunt, ſed opera Richardi Har- Eton vnlecbi de ¶ orona(ut eo tempore vocarunt) illi exturbati& Rex ipſi in dignitatis præmium Inſulæ& ca- li præfecturam detulit. Atque hæc de hiſce quatuor Inſulis, deque Anglia tam generatim quam ſpeciatim di- fta ſufficient. N N BRITANNIA Soli qualitas. Portus. Opidii S. Petri. Imperium majo- Hin. NORWEGIA& SVE CIA, rimum G ſecuncdum Arctbi Orbis Regnum.. 2 RITANNIA, qua potuimus fide perlultrata, ſequitur in Methodo noſtra Orbis Arctius, quem Scan am& Scandinaviam veteres, Officinam Gentium,& Uaginam Populurum incommpertæ magnitudinis Plini- us vocat, vicinus extremo ad Boream Germanieæ littori, in tria Regna Norweger„Sueciæ& Danis Nor wegia. multis jam ſęculis diſtinctus. Occurrit ergo nobis Nor megia primo loco luſtranda. Nor wgis etymon Duc en. minime obſcurumeſt. A Nord enim quod Septentrionem,& Weg quod viam ſonat dicitur, quaſi Septen: Situs. trionis va vel Septentrionalis tractus. Hæc ad Auſtrum habet Daniam, ad Occaſum Oceanumʒ ad Ortum Suecia, Lappiaque ad Septentrionem terminatur, a quibus excelſis& aſperrimis ſeparatut Montibus perpeti nive obductis. Tractus omnis Occidentem verſus ſcopulis acutiſque petris avius eſt, atque etiam verſus Me. ridiem faxoſus, ea præcipue parte quæ Cimbrorum Cherſoneſo objacet, unde 2 50 milliarium invervallo diſi. det. At tractus ille omnis tam ad Occaſum quam ad Meridiem Cœlo mitis eſt; non enim mare congelatur„ne- e que diu nives durant; ſed terra ipſa non adeo fertilis eſt,& ad ſuppeditandam alimoniam Incolis neutiquàm Aꝛimalum va- par. At abundat hæc regio pecore& feris, in quibus albi Vrſi ſunt inuſitatæ magnitudinis: ſunt& Caſtores:& 3 innumeræ aliæ. Fuit Norwegia Regnum aliquandiu admodum florens, Imperiumque tenuſt per Daniam. Imperum majo- teque per Inſulas maris, donec domeſticum Imperium per hæreditariam ſucceſsionem adminiſtratum fait. No. rum. ſtea ſub interregno conſenſu Procerum inſtitutum eſt, ut Reges per electionem ſuſciperentur. A Suibdagè⸗ ro autem ſecundo ad Chriſtiernum ultimum, Reges interveniunt 45. Eſt vero nunc ſub poteſtate Danorum. Vrbes& opida. Quinque in ea in univerſum hoc tempore ſunt Arces Regię, rotidemq Præfecturæ præcipuæ quarum pti- ma& extrema verſus Meridiemeſt Babuſia. Ei ſubjecta Opida, Ala tand in peniuſula ſcopuloſa ſitum& Halecum piſcatura nobile;& eo obſcuriora Koengeef, ¶vngel forte prope Baus& Oddewold, niſit ſit Odd. Secunda Arx elt Aggerhuſia, in cujus provincia celliſsimi mali navium,& aſſeres querni& abie gni, lignaque ædificiis idonea ingenti copiain Hiſpanias& alias regiones quotannis evehuntur. Opida huic ſubjiciuntur eAſlioia Epiſcopi ſedes: inprimis colitur ab exteris: Ob Curiam ad quam ex univerſa Norwegia cauſæ deferult tur. Item Tonſberg ſeu Noningſberg, Fridrichf᷑tiad, Salt hung& Sc hin- vel Schon, ubi Fodinæ Cupri& Ferri ſunt, item Hammaria major& minor: regiones olim Epiſcopales, nunc Aſloienſis inſpectioni commiſſæ& ſinu Moſiano interlabente diviſæ. Tertia Arx eſt Bergerhuſia, ſub ea ſunt Bergi vel Berga& Staffanger civitates. Ef autem Berga totius Norwegiæ Emporium celeberrimum& horreum, Præfecti Reægii ac Epiſcopi ſedes. Ibi Piſcis ille nobilis& delicatus venditur, qui ſecundum littus Norwegiæ captus, piſcis Bergenſis dicitur, pro: pterea quod inde in multas regiones a Mercatoribus diſtrahatur. Sunt ibi Vandalicarum& maritimarumd vitatum famuli, qui cum ĩbi mercandi cauſa totum annum perdurent, partem unam urbis occuparunt. quam Incolæ pontem, exteri vero tabulatium ſuum vocant. Portus hic etiam eſt optimus arque tuti 1 Staftange Cæli C. Soli qua- litas. NQRN EAI NECA. 15. 8 2 SVEC TAE TEN Norwegla cn r e Fe 0 guenar 4 Scgernun 8 S gern 2 Fan od eraſte 8 1. N 8.**. 2 2 N 5 N. 1 2 8 8 8 2 3 amal o Hohale 2 e, Cos, ben N 1 N 22 SNA 605 — ̃——½ uri! 8 2 5 a Gumlo ſ Naaſles li. 0 77 gen 5 Lac 2 Mee 55 N S * 8 55 a 1 5 7 e 4 7 1 2 75 ac; e 2 8 7 een, 5 21 1 ecru e a — 2 2 N d Or. 24* f 4 5 eee. 757 8 Vrſalaf. Ode.. N olli o 8 5 5 8 5 A Zuunpſa 8 55 5 8 227 1 . anus N 2. 2 Cemmadlitas. 5. AAoren. S Fires. 00 NORWEꝭCGCIA& SVECIA. Staffanger ci tas etſi eundem cum Berga Praſectum habeat. ſuum taten peculiarem habet Epiſcopum ibi. dem agentem. Quarta Arx eſt Nad aſia a Nidero flurio& Rola, quod templi nomen eſt ſic ditta, vulgo Inn rbeim, Olim Trondn, Metropolis totins Norwegiæ, nunc in vici ſormam redacta. Sedes olim Archiepiſcopi & Regni. ampliſsime patentem Dicceſim habet in qua plurimus piſcis Bergam poſtra ad Emporium die. tus,& pelles precioſæ colliguntur. Extat hodieque Templum Cathedrale, argumentum priſtinz fertilita. tis cuĩ magnitudine& cæſorum lapĩdum artificio vix alind in Orbe Chriſtiano ſimile eit. Crepido circum altare correpta incendio eſt. anno u D xxx: chjus incendũ damnum æſtimatum eſt ſeptem millibus aureorum. Quinta& ultima verſus Arctum Norwegiæ& Orbis Chrittiani Arx eſt Wardhuſia parvæ inſulæ Wardæ, ip 3 parva& obſoleta hoc tempore inſiltens. 5 nulla ſingulari munitione ac nec turri quidem elch. o inſignis, Opidulum tamen adjunctum habet, quod piſcatorum caſæ ſlipant. In hac arce ſeu potius cat Præſectus Regius æſtate habitat& ampliſsimum illius littoris Norici tractum in Zona frigida uſque ad Ruſa ſines gubernat. Porro Occidentale Norwegiæ littus(quod imperſcrutabilis profunditatis paſs im perhibetut) verno tempore Balænis admodum ĩinfeſtumeſt: adverſiis haruin iipe tum habent nantæ Caſtoreum aqua diu. tum, remedium: nam fimulatque illud in mare effuſnmeſt, conſeſtim immane illud Nereĩ pecusd ſipatum ſeſe in profundum abdit. Copioſa hic in mari vicino captura Piſcium,& inprimis Aſelh piſcis quem ſngore induratum& in fuſtes cxtenſum mittunt in reliquæ Europæ Regna: eum piſcem Stoc c uiſch vocant. Landatiſsima iſtorum captura eſt menſe Ianuario: tunc enim ob frigorà facilius exficcantur,& mare ipſm copioſiores opimioreſque illos præbet. Petuntur inde prærerea pelles pretioſæ cum, butprum, coria, ade balenarum pix liquida, trabes quernæ robora, mali, aſſeres magno vendentium quaſtu. Incolæ probi ſunt, ſm plces, exrerorum amantes, hoſpitales: prædones, fures, piratas non habent. . Succis Regnum vetus eſt, meminit ejus Plinius: habet ad Occaſum Norwegiam: ad Boream Lag piam& Bothniam: ad Oxtum Finlandiam, Bothnico ſinu diſcretam,& Lxoniam mari disjunctam, ad Auſii, Gothiam Regio eſt omnium Aquilonarinm ſertiliſs ima: agrum habet uberem, Maria, Lacus, Fluniina, Piſcim Auma ur- variorum proventu fœcunda: Metalla etiam Plumbi, Ferri, Eris& Argenti, quod circa Slaburgum eruitur pi rietas. rum. Silras feris refertas,& mellificio nobiles. Creditur duplo ſupcrare Norwegiam ampliudine, fertile nperium mojo te, agrique bonitate. Quibuſdam tamen locis aſpera eſt.& falebrola. Hæc per indigenas& domeſiicos f: Sue. ges fortiter& ſcliciter defenſa& amplificata cum aliquot ſeculis eſſet, tandem ad Daniæ Reges devenit: ſib quibus, annis amplius centum, jam aliquantiſper obtemperans. jam coſdem prætextu non— Legun in coronatione juratarum excutiens, mirum in modum fluctuavit. Hodie autem ad ſnos indigenas item deſcivit,&ex illis fibi Regem conſtitnit. Provinciæ hujus Regni varia. Aliæ achte, ut Off gerlus, c 3 Metropolis Ve gurhia lacu Vetere ab Orientali ſejuneta, cujus Scara Epiſcopi ſedes. Anſfrais bs. 1 2 u Smalandia. Tuiſcia, Fereudia, cujus VHexio præcipuum Opidum eſt. AMferimgia& Inſula Oelandis, r. o Bangbab· munita: aliæ Narica ſeu S rica ſunt ut Oplandia, cujus Dyſah ad Salam ſita, incentto 3 1 Aci Akt inch , bade n 40 aeltg muten m dt Iprre bür0n and kiffer weg I I H alen Ait dt än: f d nige adh lde N 118 daten Gül f U ln NORWEGIA& SVECIA. 107 ſedes Archiepiſcopi& Scholæ publicæ. Multa hic videre eſt Regum Sueciæ ſepulchta, magnifice ſplẽdideque g exltructa. Et Stokholmia Emporium nobile& ſedes regia, munita tum natura tum arte: Sita eſt in paludibus in- f tar Venetiarum, nomenque ex eo habet quod palis fundata ſit. Aditus ad eam ex mari Eoo per anguſtas fau- ces Meleri profundiſsimo alveo patet: eaque capacitate mare admittit, ut naves onerariæ paſsis velis in portum facile invehantur. Verum turris Warbolmia&& regione Digna, ita ingreſſum arctant, ur invitis Regiis Præ- fectis, ibidem excubantibus nullæ ingredi aut egredi naves poſsint. Meridianæ Meleri ripæ Sudermanniæ Opida Togo, Strengenes Epiſcopi ſedes& arx Griphiſbolia adjacent. Nericie Orebo arx præcipua eſt. Occa- ſum verſus Weſt mania regio& urbes Aroſia(ad quam Argenti Metalla ſunt præſtantiſsima: adeo ut artifices ex quindecim Argenti libris vnam Auri extrahere dicantur)& Arbaga lacui incumbunt. Inde verſus Occaſum Eſtivum Dalia Occidua, Eoa& Solie Dalia, a lacu Solion- ſic denominata, jacent, quæ tres Provinciæ una cum e majore parte montanarum Provinciarum, ſub Epiſcopi Saroſienſis inſpectione continentur. Ibi venæ minera- es, quæ Ortum verſus ad Mare Balthicum,& ſinus Helſingiæ& Gioſlenſes ſeſe extendunt, Occaſum vetſus per . Wermelandiamad Oceanum Occidentalem fere nuſquam interruptæ, quin ibi Metalli aliquid, Argenti, Cupri, Plumbi, Ferri, Chalybis ſive Sulphuris effodiatur, porrectæ ſunt. Oplandiæ verſus Boream finitima Ceſtricia, inde Helſingis, poſt Midelpadia, ulterius Angermanmia Borea& Notia. Inde Nort- Botnia in Meſt-Botmams OH- Borniam- diviſa, longoterrarum tractu diffuſæ Provinciæ. Tandem Boream verſus Scriofiania, Lapponia, Binmia. Has proprias Regni duecorum provincias antiquas, pleraſque Sinus Bornicus ex Balthico in Boream recta Toroniam,& ultracirculum Arcticum porrectus a Finlandia ampliſsima Peninſula dirimit: cujus apicem Alundie Inſulæ verſus Meridiem& Abo Epiſcopi ſedes; at verſus Boream Wiburgum tenent. Dividitur Finlan. dia in Notiam& Boream, quibus Natagundia ſuperior& inferior, Sævoloſia, Tavaſtia„Finnonicæ regiones late patentes adjunctæ ſunt. Inde trans Finnicum ſinum Corelia cujus Heæholm, eæholm forte, Metropolis eſt,& Meridiem verſus Wotic honia, in qua Lovati fluminis Novogardiam allabentis, quem Ny accolæ vocant, oſtium: ſupra Coporam Ingria, cujus amagrod& Solonſeia, cujus Ivanogrod è regione Netvæ, arces ſunt præ. cipuæ. His contiguæ verſus Meridiem ſunt Liuonicæ Et honum provinciæ, a Neærva ad Revaliam& Prenovi- am uſque pertinentes. Allantacia, cujus Nera: Wiria, cujus Weſemberga: Michia, cujus Habſai Epiſcopi ſedes& Inſula Degen. Quæ regiones trans Finnicum ſinum pleræque omnes, Ioannis tertii Regis virture ac felicitate regno duecorum noſtta memoria anno M. br XXI primum accreverunt, cum Revalia ſponte Erico XI III Suecorum Regi ſe ſubjeciſſet, anno N. D. L XI. Aquis gaudet Suecia, piſcoſis rivulis plurimis regionem a Rege virtutis ergo ſolemniter creatus Præfectutæ per Indigenas adminiſtrantur. Incolæ porro ſicum Germa- omnia pęne opificia, arteſque mechanicas callente. 8 N ij DANIA perlabentibus. Interfiuvios autem Luſen Dalecarlia. Terra ipſa aſpera, Montibus Silviſque frequentiſsima. Sub- Einnina. diti ſunt partim Eccleſiaſtici, partim Laici eiq; aut nobiles aut Plebei. Inter nobiles ſummuseſt Eques Auratus, Aotes G. Silv, nis conferantur, civilitatis minus, induſtriæ certe ingeniique fortaſſe plus habent. Vtpote quovis eorum ruſtico, Senærores. DANIAE R E GNI Politicus atus. appellatur. Quæ autem horum Danorum fuerit origo, ne Danis quidem ipſis ſatis conſtat: niſi quod quidama Danò ipſorum Rege primo:& aliqui a Dahis Aſiæ populo eam repetant. Dudo autem S. Quumtino ſcripior antiquus, Guilielmo Camdeno reſerente, eos Scandia in Cimbrorum veteres ſe· des deveniſſe afſerit; Videntur autem ab aquis dict: quia AHA apud illos flux ium ſignificat& ĩpſi ſe Daneman, quaſi viros aquaticos& fliniales vocant. Eſt ſane tota Dania peninſularis, ut deſcriptio oſtendit. D MIA Regnum amplum& valde populoſum, vulgo Dancmarchia quaſi tractus, five regio Danomm Diſuntta autt᷑ eſt in univerſum Pana. in Præfecturas centum octoginta quatuor, quæ HAEREx vocantur,& a tatidem Præfectis legum Danicarum peritis adminiſtrantur. Habet Regem magis ex Procerum electione, quamen natbitatis ſucceſsĩone: Eus eligendi vetus mos erat, ut cum ſufffagra ferrent, in aperto campo lapi- bus inſifterent co facto nempe, ſubjectorum lapidum firmitate conſtantiam electionis deſignantes. Iam eee e Hafniæ in Eccleſia D. Mariæ ante altare,& in Eccleſiam prædictam a ſenatoribus Re- 51. eee Regia illis præferumur, ut ſunt enſis, globus, corona. Neque hac ſunt proprüs fami- 3 1 9 5 reliquĩs ſere regnis. ſed ut quiſque virtutè, ac dignitate pracelht, eĩ muneri adhibetur. 8 gitur! 7 articulos praſcriptos, qui in uſu ante aliquot tempora fueriuit, ſe ſtricte ſerraturum, S Relgionem Chriiuanam jura ac conſuetudines Regni defenſurum. Deinceps ungitur ab Epiſcopo BAN TIA.„ 163 Roeſchildenſi& ab omiibus Senatoribus, primo illi corona imponitur, qui Majeſtati ſuæ tune juramentum præſtant, ſi ante coronationem non fuerit factum. Rex poſtea ex nobilitate& proceribus milites aut equites auratos leni percuſsione enſis deſignat, qui antea in bello aut pace egregiam operam præſtiterunt. Et ſie ma. jores Danorum optimum politiæ ſtatum& Monarchiam conttituerunt, nec ulla unquam natio illos plane ſub · egit vel patrios ritus& privilegia ſuſtulit. At contra populi Septentrionales, ut Dani, Sueci, ac Norwagien- es totam pæne Europam devaſtarunt, in nonnulliſque locis Regna conſtituerunt. Nota eſt enim ommbus Hiſtoriographis Cimbrorum in Iraliam expeditio, Gothorum Hiſpaniæ ſubactio, Longebardorum regni in L. talia conſtitutio, Normannorum in Gallia habitatio, Regni Neapolitani& Siciliæ erectio, Gotfridi contra Ca. rolum magnum in Friſiam eruptio, Anglorum per aliquot annos ſubjectio. Canutus etiam Magnus quinque Imperia tenuit, Rex enim Paniæ, Sueciæ, Norwegiæ, Angliæ, ac Normanniæ fuit, nec non Henrici 3 Imiperatorig ſocer, unde hi verſus exſtant. a 2 fnirari q Ia lauclibius eſfert Roma ſuperba, Duceis in Lirtute ſecund um- Edidit, ſiberno terra propinqqua freto. Fata mihi Magni pepercrunt inclyta numem: 1 8 Quinque ſul Imperis Regna fuere meb. Ae ſibi delhgit ſocerum, qui fertius orbis EeArbiter, H aomine ſceptra tulit. fuſtitia praclars Legeſſue potentes ee eee ee eee 1 5 DAN IA. Ex quibus conſtat, ut etiam ex ſequentibus bellis. qua variæ Reges ex Oldenburgenſi familia, ſumma cum fe. img licitate geſſerunt, gentem eſſe bellicoſiſimam, populoſiſsimam& terra marique in profligandis hoſtibus fe. I Het cis mam. Liberam habuerunt ſemper proceres ac Senatores Regni poteſtatem eligendi Reges: ut adhucha: I fd dent, ſed plerumque Fllium primogenitum Regis deſignarunt niſi cauſis ſufficientibus impedirentur, nihilo. I inf minus tamen a fami ig linea Regum non deflexerunt. Regnum dividi niſi coacti aliquo inteſtino bello non pet ·¶ fntsji 1 miſerunt. Inniores filios aut fratres inalias Provincias ablegarunt, cum participes Regni fieri non poſſent. I. Hm 1 detot expeditiones ſuſceptęQ cumetiam Nobilesac Plebei omnes in patria honeſtum locum habere non po. Unite ſent, vel ut loca aptiora& oportuniora adipiſcerentur. Septentrionales enim populi ſunt multarum prolium, I tel propter ſanguinis abundantiam ac caliditatẽ, pugnaces acrixoſi, plurimum comedunt& bibunt(Aer enimffl. I bh: gidus, appetitum excitat)optime concoquunt propterea etiam diu rivũt, formoſi longę ſtaturg ſagaces ac pda I fn W. tenaces. Hos vivaces eſſe argumenco eſt, quod Reges ipſorum valde diuRegnis præfuerint, multi 30 annos, uon: nile 5 nulli ultra 40 aliqui adhuc diutius. aum dcn E cl 1 ee eee eee . CVVT . .. Nan Politia. bel . 5 Mpult Quinque ſunt Status ſive Or- 2 dines totius Reipublicæ, 5 0 0) Danicæ. pin Nan RIM Vs eſt Regi Familiæ. SECVNDVs, Nobilitatis, ſed ſcendum inter Nobiles hos nullos eſſe Comites aut B arones: ſedo- ines --!.—T——T—T——. FPFr.!... ßccß0cßcTbTPTPTPTPTPTPTPTPTbTTPTPTFTVTPTPTVTVTh,!:!:!!::: DAN IA. 105 a mnes longa ſerie majorum nobilitatem demonſtrare poſſe. Clypeos geſtant ſimplices, quos mutàre aut augere, u dedecori eſſe antiquitati illorum putant. 8 5 . Vivunt adhuc nonnullæ Familiæ, quæ adfuerunr tractationi inter Carolum Magnum& Hemmingum Da- norum Regem ſuper Eidoram fluvium factæ, ut VREN& alii. Hi poſsident ſua bona cum minori ac majori ſixe capitis juriſdictione, liberam etiam habent venandi aucupandique poteſtatem in ſuis bonis, quemadmo- dum Comites in Germania. Bona illorum non ſunt feudalia in toto Regno, ſed hæreditaria ſive allodialia. Omnia Caſtra, prædia ac bona, tam mobilia, quam immobilia, a parentibus relicta æque dividuntur inter ſtatres: ad ea ſorores etiam admittuntur ex ſingulari privilegio, ita tamen ut Frater duas partes, Soror vero tan- tum accipiat unam, filiiſque Arces ac Caſtra cedant. Sic multa prædia ad Primogenitum venire non poſſunt: ed dividuntur. ö Et nonnulli ex bona tamen familia prognati& virtute præditi, poſſunt per matrimonium, Regibus adjuvan- tibus, ad amplas poſſeſsiones promoveri. Ex hoc ordine eliguntur Senatores Regni, quorum numerus a8 raro excedit. Senatoribus omnibus decre- tahoneſta alimenta à Rege& Regno, ſinguli enim Arces habent, tantiſper donee Senatoriam obtinent digni- tatem, de quibus nihil Regi contribuunt, ſed tantum coguntur aliquot Equites alere pacis& bellitempore,& quandocunquea Rege vocantur propiis ſumptibus Regi in Regno præſto eſſe. Si Legati extra Regnum ab- legantur, honeſte illis providetur ex fiſco, ut tanquam Regii Legati Principum more, in itinere vivere poſ- ſint. Reliqui Nobiles etiam habent ſuſtentationem honeſtam a Rege. ſive in aula Regia vivant, ſive ab ea diſce- dant. Nam habet Rex prædia. quæ Danico idiomate VERLEHNINCE ſive beneficia vocantur, his providet bene de ſe Regnoque meritis ad vitam, aut aliquot annos. De his coguntur alere aliquot Equites,& fiſco cer- tam pecuniæ ſummam ſingulis annis dependere, eo tamen modo, ut pro labore& propriis ſervitiis etiam ali- quam partem lucri accipiant. 1 Eſt etiam ſalutaris conſtitutio in Regno Daniæ, qua Rex bona immobilia prohibetur emere a Nobilibus, ob e- am cauſam, ne aliqua diſſenſio inter Regem& Proceres Regni oriatur. Rex enim alioqui poſſet quædam loca capere, quæ Nobiles vendere nollent: proinde per hanc conſtitutionem huic rei a Proceribus Regni optime proviſum eſt, licet tamen Regi permutare bona cum Nobilibus, contra Nobiles nulla bona poſſunt emere à Regis ruſticis. Nam aliqui rultici habent bona hæreditaria& fere libera, ut antea dictum eſt. O Sequuntur N N e e e ee ee eee 2 * N 25 85555 8 2 5 8 DANIA. 1 Sequuntur nomina familiarum præcipuarum nobilium, quæ in regno Danico inveniuntur. D. de Kaas, D. Guldenſteen,, de Munck, de Roſenkrantz, de Grubbe, de Walkendorp, de Brahe, de Schram, de Pasberg, de Hardenberg; de VIſtandt. de Bing, de Below, de Wipfert, de Goce, de Schefeldt, de Ranzow, de Schelen, de Freſe, de Iul, de Bilde, de Dreſſelberch, de Green, de Brockenhuſen, de Holke, de Trolle, de Knutzen, 106 de Biorn.. De Scheſtede, de lenſen, de Stuege, de Mattieſſen, de Lunge, de Banner de Luck, de Raſtorp, de Kruſen, de Faſei, de Lindeman, de Suuon, de Stantbeke, de. Lange, de Gelſchut, de Glambeke, de Krabbe, de Mari zer, de Kragge, de Achſel, de Beck, de Ruthede, de Negel, de Wirfelt, de Split, de Ofren, de Appelgard, de Iuena, de Podeſſen, de Reuter, de Pocebuſſen qui fuerunt quondam Barones cr Ducatu Tomeraniæ dort familia adhuc ĩbi invenitur. De Vren qui vixerunt Caroli Magni tempore, de Blick, de Galle, de Wogerſen, de Baſsi, de Solle, de Daac, de Bax, de Baſelich, de Wenſterman, de Hoken, de Lindow, de Bille, de Ruten, de Hundert- marck, de Heiderſtorper, de Wolde, de papenheimb, de Spar, de Falſter, de Narbu, de Worm, de Bilde, de Boch- holt, de Budde, de Suuaben, de Santbarch, de Gram, de Lutken, de Vhrup: de Spegel, de Bammelberg- de Ro · ſenſpart, de Duve, de Hube, de Schauugard, de Muſt, de Gris, deEalcke, de Brune, de Laxman de Duram, de Bag. gen, de Norman, de Goſs, de Matre, de Roſengard, de Totten, de Ronnouu, de Krumpen. Ex hac nobilitate eligitur Prefect ſtve e Magiſter auls. Hoc officium fere eſt tale, cujuſmodi Majot domus in Gallia, is enim plerumque reſidet Hafniæ, tanquam Vicarius regius& dirigit res a Rege ad ſe deſtinatas. Deinde A ſchalcus tempore belli& pacis ea quæ ad expeditiones pertinent procurat. Admiralius naves g- dificat. veteres reſtaurat,& ſingulis annis ea ordinat, quæ ad tutandum Oceanum& res nauticas brunn 5& is ſub ſe conſtitutum adhuc alium Admixalium& in ſingulis navibus præfectum ex equeſtri genere pcs. natum. 5 Cacellariuręgnʒ ad hune ex omnibus Provinciis ac Inſulis appella d Se Regis pellatio viciſsim deyolvitur. f ppellatur, a quo ad Regem& Senatum Reg 1 Singulr piepd wunde; ce m., n Aumahe rtüpe m0 Malibu n miele . langen dan, wackere 1 107 l ingulæ provinciæ diviſæ ſunt in HAERREx ut vocant, Sive in diœceſes, ſub quibus multæ ſunt parochiæ, ibi ptimum de jure diſputant, ſi rixæ fuerint invicem ortæ. Hinc licer appellare ad Iudicem terræ iſtius. Dein- de ad Cancellarium, poſtremo ad Regem ac Senatores, ibi finalis ſententia promulgatur. Habent jus ſcri. ptum, compilatum a Woldemmaro primo, Epiſcopis ac Senatoribus, Legi naturæ valde congruum,& non multum a Romanis Legibus diſcrepans, ſed quo vigore hujus multo eitius lites finem aſſequi poſsint, lataque ſententia paratam habèat executionem: Primi Iudices ſi iniquam tulerint ſententiam in dimidiam partem bo- norum condemnantur, quorum Rex capit dimidiam,& læſus ſententia injuſta, alteram partem. Senatori- bus adhibuit Woldemarus primus(ni fallor) Epiſcopos, quos rurſum Chriſtianus; propter certas cauſas ac rebellionem amovit. cellarius Regis, qui plerumque in aula Regem ſequitur, habet ſibi adjunctos 7 vel 8 Nobiles Seeretarios &deribas,& omnia negotia tractantur a Rege ipſo. Si autem aliquid magni accidit, ut de pace aut bello, item de fœderibus ineundis, de finibus defendendis ſit deliberandum, Concilium Senatorum a Rege indici- 55 Nec licet Regi ullum tributum imponere Regno ac nobilium ruſticis, abſque conſenſu Senatorum& rocerum. Aenmii item Prgfectus, qui omnes toius Regni reditus, tam caſtrorum, quam prædiorum, nec non telonia tam in mari, quam terra colligit, rationes audit, examinat. inquirit, quitantias pecuniam offerentibus reddit, Hic habet adjunctos duos ex nobilitate,& Scribas multos ex Plebe, pro quo labore habet annuatim ſtipendiũ. IERTIVS, eſt ſtatus Eccleſiaſticus, in quo fuerunt Epiſcopi ſeptem, ur Archiepiſcopus Lundenſis, Epiſcopus Nocſchillenſis, Ott honienſis, Ripenſis, Iyaburgenſis, A-huſenſis& Sleſyicenſis, ad quem cxteri etiam Canonici referun- tur. Hi habent decimas in regno: quæ tamen in provinciis diverſis, diverſo modo dividuntutz dimidiam par- tem decimarum percipiunt Epilcopi, dimidiam Rex, aliquam Canonici, paſtores, pars etiam ad ædificandas ec- ᷑dleſias contribuitur:& quantum ad Pontificium jus attinet, ſemper in hoc Regno quemadmodum etiam in Gallia, nominationes& ordinationes prælaturarum Epiſcopatuumque, a Regibus ad hoc uſque tempus col- latæ fuerunt, ut etiam ex reſponſo Woldemari primi Regis Daniæ, ut arbitror, quod hic annectere libuit, con- ſtat. Cum Pontibex Romanus a Rege hæc& ſimilia poſt llaret, fertur reſcripſiſse Rex: Regnum habemus à ſub- llitis, vitam a parentibuselig, Rionem a Romana Eccleſia, quam ſi W per præſentes. 1 1j d 105 a DAN IA. f Et quemadmodum Caroli Quinti prudens decretum laudatur; quod in poſterum Eccleſiaſticæ perſonæ nul. lam rem immobilem comere poſſent, abſque Principum conſenſu. Sic Chriſtianus Tertius æque pruden- ter conſtituit ne Eccleſiaſtici aliquid vendant, abſque Regis expreſſo mandato. Alioqui Religioſi ſunt optime proviſi in toto Regno a Chriſtiano 3 piæ memoriæ,& Scholæ particulares multis in locis erectæ, veluti etiamin Iſlandia duæ, ubi etiam habent propriam Typographiam. Vna tantum eſt in toto Regno Academia Hafniæ, quæ fundataeſt a Chriſtierno primo, permiſſu Sixti Pontificis, anno Chriſti 1478. Quam Fridericus ſecun. dus, quanquam bello Suecico ſeptennali erat implicitus, tamen locupletavit,& ejus proventus ſexaginta mill. bus thalerorum auxit. QVARTVs, Status eſt Civium&( Nl ercatortm in Vrbibus ac Opidulis habitantium. Hi habent propriapi vilegla quibus fruuntur,& his attributi ſunt agri proprii ac ſilvæ limitibus circumductæ. Hi etiam mercaturàm exercent in agro& Mari in omnibus partibus Europæ. Ex his, quemadmodum etiam ex ruſticorum liberis. el guntur Epiſcopi, Canonici, Paſtores& Senatores urbium, Scribæ in Caſtris& Arcibus, magiſtri ac gubernato: res navium, aliqui etiam horum præficiuntur Teloniis. Iudicia omniaminora, ex his conſtituuntur præſide in. terdum uno ex Nobilitate. VN vs, Status eſt Ruſticerum-, horum duo ſunt genera, primum vocant Freibimdens, id eſt Liberi Co. noli. Hi poſsident agros hæreditarios, paullulum tamen inde ſingulis pendunt an nis. Hi etiam mercaturam& piſcaturam ęxercent. Servitiis præſtandis non opprimuntur, nec tributa pendunt, niſi conſentientibus Re. gni Senatoribus. Alterum genus eſt eorum qui non poſsident bona hæreditaria, ſed a Rege, Nobilibus aut Ee. cleſiaſticis perſonis ea conducunt,& ſervitia multa inde Dominis præſtare coguntur, prout cum Domino ag cohvenerunt. Hæc fere ſunt, quæ de Politia Danica exponenda mihi fuerunt, ex quibus patet Monarchiam Danicam ple rumque fuiſſe optime conſtitutam Nobiliratemque liberam electionem Rei ſemper habuiſſe, attamen ex milia Regia, ut antea jam dictum eſt, unde hoc commodi conſecutum eſt, ne Dani inteſtina habuerint bella æ diſſenſiones, niſi quæ ortæ fuerunt inter Regiam familiam, quas tamen cito compoſuerunt, interventu aliquot Nobilium, præſertim cum Regum filii nullam capiant Regni partem. 8 Deinde cum omnes ſint tantum Nobiles in Regno& Baronum& Comitum Ducumque nomina& titulos Enn ent. nullus tantis affuit opibus, ut is fiſus ſe familiæ Regum opponere audeat, eo quod inter filios& fia emper dividitur paterna hæreditas. In 5 ſumma dignitas eſt Equitum quos ab ornamentis, quæ illis tribuuntur Auratos vocant:ſed illa ne: mini niſi tempore pacis& belli bene de Republica merito confertur. ben bderte f 1 Hul N nt d re — . 522 DANA.— Itahabent Reges Daniæ optime florentemrempublicam: quæ faci- 9 le ab externis hoſtibus defendi poteſt, cum ſubditi unanimes cum Rege ut naturali ſuo domino terra marique hoſtibus reſiſtere que- 1 ant. Huic Regno florentiſſimo hoc noſtro tẽpore præeſt CHRI- 0 STIANVs quartus, quem ut cum omnibus Senatoribus& nobi- 5 late totius regni incolumen Deus Optimus Maximus conſervet, a ö eique tranquillam& pacificam concedat gubernationem, ex ani⸗ O i DANIA 2 N df K N, W Ng e DANIAE REGNVM 5 Arctoi Orbis tertium. Fegis. Sus Ania duobus tantum locis continent juncta eſt; eam a plaga Mundi Occidua, Oceanus Germanen, ab Ortu Solis Mare Balthicum lambit& littora pulſat, ad Septentrionem Norwegia& Suecia, ad lit: i ridiem Holſatia, Megalopolis& Pomerania obrenduntur. Ea in creberrimas Inſulas diſun sii 805 Klas mas diſtribuitur. Cœli ceimperies, una cum ſalubritate aẽris Danos blande, ut Ioh. Coldingenſis wet t e 5 2 bis utar, refocillat. Terræ ubertas nutrit: Volucrum ſuaviſsimus concentus recreat; Silrarnm Nemorumqu e varia materia oblectat: In quibus Porci innumerabiles oberrando, nunc ꝑlandibus quercinis, numc fruit Fe, faginis ad voluptatem ſaginantur. Multiformes ſimul atque Animalium ſpecies& florida prata delectant. A is affluẽtia d& penu confertiſsimũ. Danos cum magna Europę parte alit,& quo ad vitæ uſum catere nequsm- Imperium wajo· Natura Danis minime invidit. De Imperio autem Majorum fcribit Munſterus: Daum, quendam multis au m. te Chriſtum ſęculis in ſua Dania regnum primum tenuiſſe, à quo, Regum Danicorum ſtemmata cæu quoam derixato principio, ſplendido ſucceſsionis ordine profluxeruiit. De hujus autem ſucceſſoribusac reliquis Du, Regibus Munſterum vide fuſiſsime diſſferentem. Nunc Danorum omnis regio Maris faucibus interecept conſtat multis partibus, quarum præcipu ſunt Puria, Fiaia, Celenclia d Scania, præter Inſulas ſingulis pam adjacentes. ö ia, quam nonnulli Corhiam appellati volunt, quõdam Cimbrorum ſedes, apud Hiſtoricos& Geograph anbrica Cher ſoneſas dicitur,& in Putiam Heridinalem& Septentrionalem dividitur. Hujus Septentrionalis 1 0 deſcriptionem vide ſecunda Tabula Daniæ. Meri analis Putis olim dicta Nordabingia inclytum Ducatum se vicenſem complectitur, cui Holſatiæ Ducatus minc quoque ſubjungi poteitʒhorumampliorem declaration ſuo loco, videlicet tertia Tabula Daniæ invenies. f Homie particularior quoque deſcriptio ſequitur, quarta Tabula Daniæ comprehenſa. 1 Zelandia. Zelandia quæ& Sialandud inter reiiquas Baniæ Inſulas eſt maxima, Ced nam Mel: ut cenſent Oliraria Nomina. Ortelius. Hanc ali Zelendiam quaſi maris terrã, qued undique mari incincta ſit: ali dero quaſi ſeminis tet Dnde dicta Ee eo qued ſua ſponte abſque annua ſtereoratione ſegetum omnis generis ferax fit, dictam volunt. Longiti Lancia. nem habet hæc Inſula itineris bidui, atque latitudinem fere æqualem. Quindecim Civnatum, duodecim Sus. um Regiarum capaxeſt. e a Saus, 1 arurr Inter(Civitates autem qa ſive ¶ hpen hagen eſt præcipua totius Daniæ Metro Orbes. lis, magnitudine, opulentia& maxima portus commodi We gun i . 2 ortus cc tate inſignis, quem& incredibilis profunditas c ob jectus Inſulæ ee vocant nantis tutiſsimũ facit. Ex qua paſsim Eccleſiis ceu perpetua ſeges Dociolt atque eruditiſsimorum paſtorum tam in regno Daniæ quam Norwegiæ ſubminiſtratut atque ſuffcnur. Sufi e Valar ia gennanica con: 8 2 e G 0 DAN 2 ate ke orig 8 22 f lum, rely A 2 6. 92251 8 2 2 2 ri 22 2 Herborn? 1 e 2 2 1050 er, 57 85 e 342 2 2250 8 e N „ 2 Solling v 0 00 5 e r 1. 77* 8 225 3 N 22 K ue. n 5 8 0 Vage 0 07 A el. We e Maz-. fands L*. NET 25 2 1 mE! I TAXAAA＋TI en .. mala fp 44 We 6 d 19 Verephdlia a Ell 0, ee D E K EE E 112 DANIA. Hafniam eſt Helſangora& prope eam Arx Regia Crouebun gu- de qua infra, cui ab altera parte ultra Mare ſimi, lis Arx Helinborch cum Opido ejuſdem nominis reſpondet. Ibi Zelendia& Scania prominentibusutrimqt romontoriis ita prope count ut vix parvĩ milliaris inter ſe relinquant Maris ſpacium quod Pe Sund vocatii. Ad hunc locum omnes naves Orientem verſus curſum inſtituentes, velut ad centrum coire& Regi vecigalg dere coguntur: cumque in utroque littore arr poſita ſit, Rex quando id neceſsitas poſtulat, ſuis in medio c locatis navibus, ita has fauces occl udere poteſt, ut quantumvis etiam numeroſam claſſem ab ingreſſu, velegef ſu prohibere queat. Huc ſæpe uno die 200 ſæpe etiam 300 naves ex variis Europæ p ibus convenite coin git. Eſt& hic Roeſchildia ſedes olim Epiſcopi, ibi multorum Regum& Ducum inſignia monumenta conſpicl untut: nunc autem ad tenuitatem perducta, quod cives urbium confiſi munitionibus ſoleant inſoleſcere. i Zelandia autem ſequentes ſunt Inſulæ, Ami gria, Nuenæ ſive een, Moeneſtand in qua civitas Stegs& plures ala Habet Zelandia unum Epiſcopatum cujus Præſul Reſchildis ſedem antiquitus, uti dixim 55 3 „ mm Fpiſeopatur rſul Necſchi ütus- u zus habuit. Neunte. ama inter Regni Daniæ Provincias magnitudine& opibus admodum inſignis eſt regio, atque cum Sueciach tinens. Hanc alii Scamdinaviam pro Scundamiam id eſt, amnam. Daniam, alii Scaniamꝭ atque alii Sm iam dixere, vulgo Sconen-. Plinius eam tum Scanclium- tum Scandinadiam- vocat, ſed ineo falitur, quo 95 Inſalam eſſe putat incomperte magnitudinis. Sed Ortelius hanc Flinii Scandiam& Scandinaviam non Scan, 10. am, ſed eam peninſulam eſſe, quæ hodie tria ampliſsima Regna Norwegiam, Sueciam& Gothiam alias regiones comprehendit, autumat, ut ſupra quoque diximus. Vndique cingitur hæc Scania Mari, præteil num Terræ brachium quod porrigi tur in Boream, ac inderecurvatur in Orientem ubi Sueciæ jungitur: Cel temperies intercedunt profundi ſaltus aſperrimæque rupes, per quas è Scania in Gothiam Sueciæ partem iterag . Soligu altas. tam difficile, ut fere levius ſit marino diſcrimine vitare terreſtrem laborem. Regio Cœli benefcio. Teln obſequio, Portuum& Emporiorum commoditate, maritimis opibus, Lacuum& Huninumpiſcatione, n tione nobilium Ferarum, Auri, Argenti, Eris& Plumbi inexhauſtis venis, Opidorumfre dentia, civilibus ſtitutis nulli cedit beatæ regioni: unde& Schondlis illi nomen manſit, teſte Munſtero. Hæc quondamin 05 Vrbes. os ducatus, Hallandiam& Blebꝭingiam diviſa, nunc Præfecturas viginti tres& civitates quindecim com ctitur. Ejus Metropolis eſt Londa ſive Londia ubi Regni Archiepiſcopus ſedem ſuam grit. Eſt etiam Aalnagia, quæ d& Flebogen- dicitur. inſigne Emporium& præcipua otius reSionis cioitas Profe: nundi & frequentes negotiationes, quas ibi provinciales exercent. In Hallandia elt arx Lr Hur gun altiſsimis hie de jugis ſuperſtructa. Eam a Suecis anno MDLXV captam& impoſito præſidio munitam cum Dan anzovius juſſu& auſpicio Regis Friderici ſecundi arcta obſidione premeret, ut tandem ſe dedere ſit chi globo ex tormento æneo per caput trajecto peremptus eſtan. MD LXIX vir virtutibus& laude bell 4. Aude ura d; dow c. 5 1 Aduacent huic Regioni Inſulæ Landboe, Hanmoe, Bornholm Inſula famoſa in quatuor præfect via,& tres Ciyitates ac unam Arcem continens. Nerlandis in qua antiquum Emporium ach aliquan eber ln R gd: tot Wem Mk! 0 bas 0 künn turm wing um Wh DANIA. deforens, nuiic autem ad alias Civ itates mercatura tranflata, viris opibuſque attenuatum jacet. Præter Fru- mentum, Caſeum, Butyrum, variaſque Pelles, etiam Abietes proceriſsimas, quarum frequentes ibi Silvæ ſunt, Merci monid. malis navium fabricandis,& præterea Lapides ad ſtructuram utiles, nec non Calcem copioſeemittit. Flumi- Flumina. 1 ba Dania ſunt Egidora, vulgo Ey der, Chaliſus Ptol. Hie Friſios a Bitmarſis dirinnit ac ſe in Oceanum Britan- nicum exonerat:& Stora piſcoſus& navigabilis fluvius, qui in intima Holſatia ortus, aliquot Opida;& no-, bilem illam Ranzovianam domum Bredenbergam alluit, poſteaque ſe in Albim effundit,& alia. Mare Bal. Mart. thieum, quod ad Ortum terminum Daniæ ſu pra conſtituimus, nunc accolæ Belts, Germani Of ee indigi- 9 tant, a Baltheo, id eſt, militari cingulo nomen hauſit, quod cinguli inſtar utramque Cherſoneſum ambiat ac 1 complectatur. Pigrum a Tacito nominari videtur, ab effectu ut putat Ortelius, quod non ut cætera maria mo- 0 veatur, nam æſtus ejus vix deprehenditur, ut teſtantur illi qui illud ſæpius navigaverunt: continuoque fluxu ex 0 bla. 1 Oriente verſus Occidentem deſcendit. Helſiagora ad Fretum Sundæ, arcem habet Regiam Croneburgum, ptæ · Pera pu 8585 9 fſdiumextremæ Inſulæ Zelandicæ oræ. Hanc arcem Fredericus II Daniæ Rex maximis& innumerabilibus de- 5 0 at merſis ſaxis, interque compacta& filtucata robora concluſis, ac loco fundamenti ſtabilitis firmatiſque, ex ipſo 0 matis funde immani ſumptu eduxit, tanta operis firmitate ut immanes pelagi fluctus magnisprovolutos pro- 1 cellis atque ad vallum muroſque horrendo boatu illiſos, citra ullius periculi metum deſpiciat. Eſt in urbe Lun- dia Horologium in quo ars mira elucet, Laurentianum dictum: ſitum id in inferiori Tem pli parteʒ hic tabula pa- 9 Lieti affixa viſitur circulis aliquot variorum colorum diſtincta. In hac percertos ejus rei indices,& annus,& mẽ- 1 ſis, ac ſeptimana, dies quoque ſinguli, ac horæ, in qui ö 113 5 8 ibus agunt homines liquidiſsime monſtrantur, eo etiam indicato ſi feſtum celebretur ſeu fixum ſeu mobile. Ite Item quis luminarium Solis ac Lunæ motus, quæque horum g in Zodiaco loca diebus ſingulis,& inter ſe habituidines. Atque hæc quidem foris: intus autem, machinis qui- buſdam ad id fabrefactis res agitur. Quibus illud additum eſt, velut Parergon- ſed& id arte factum, ut quoties g public ſignum datur horæ elapſe, ſupra tabnlam ipſam duo concurrant ſimulachra(Equites dixeris Cataphra- glos) qu tot ſeſe ictibus petunt, quot ſigna dat campana major in turri ſuſpenſa quæ horam indicat. Quod ve- ro magis mirandum, in hujus tabulæ medio velut in throno collocatum eſt Simulachrum Virginis Mariæ ſi.- nu tenentis infantem. Ad latera huic oſtia duo, ante pedes velut Theatrum ſemicireuli forma, arcu hujus ſpe- kctatoribus obvetſo. Intus machina cum ſimulachris trium Magorum, quorum ſingulis ſinguli famuli additi.. Machina mota ad ejus cui hoc negotium datum eſt, arbitrium, prodeunt ſimulachta. Ante alios veluti Cadu-. a eeator minitabundus, gladio vibrato pulſat oſtium ſiniſtrum, eo aperto proceditur. Buccinis ſimul duabus ſo- 9 n nantibus quas inflare videntur buccinatorum ſimulachra. Qui primus eſt Magorum, magnifico prodit per theatrum inceſſu. Ad virginis ſimulachrum ubi ventum eſt, reverenter ad hanc verlus inclinat feſe Magus, velut adorabundus. Faciunt idem reliqui magi. Famuli horum immoti procedunt, nulla edita reverentiæ ſignifica· tone. Horum poſtremus oſtium dexttum claudit, ita quidem ut& clarior quidam ſonus, eo oceluſd, ad aures ſpeddantium perveniat. Sed de his ſatis. P Oceidua DANIXAE II TABVLA- 173 6— e ane Ex 3 C 1 3—. 2 5 4 e 455 Me D s eg,/ ſiue Timmenhy 0 7 5 5 fte e 5 9 3 Ur eee, ui 5d 0 5 8 Barfad-. 1 ala f 8 Pars e 5 3 l a, e Heger, . g lou. Baur gym aum „ Naluubus 8 5 J V „rug. 2 8 2 Krka unf 2 Aan Hop, b 8 . eg 2 al 2 4 Arhaſen 2 2— 5 15 7 7 2 i, 0 1 15 — 716 DANIX II TABVL A. Iure igitur felix ĩſtud nominis auſpicium ſoboli Iapeti obtigit, quæ in orbem circumiit,& uti præ ſt᷑ fert ap- ellatio, curriculum datum præſcriptumque ſorte abſolvit; ab ortu ſolis ſubſtratis terris ad uſque ejus poſi- tum, terras omies emenſa. Nemo namque hiſtoricæ cognitionis tam eſt rudis& ignarus, quem lateat Gotho- rum& Vandalorum(qui Cimmexiorum progenies fuere) armis Heſperiam utramque occufatam poſſeſſam· que fuiſſe. Quare quum conſentientibus calculis e Gomero propagatos eſſe Cimmerios, omnes fateantut, qui quum principio interiora Aſiæ penetralia tenuiſſent, a Scythis pulſi,& ſemper ad occidua tendentes, in Scandiam, inde in Cimbricam Cherſoneſum trajecerunt; quod convenientius vocabulum gentis Cimbriet auctori qomero,& viciſsim genitoris ſui nomen retinenti populo aptari potuerit, quam à circumeundi x circumquaque palandi ſtudio, non perſpicio. Quæ namqueè gens una indorem terraru circuitum confecę. xit, haud facile ſegendo didiciſſe quenquam arbitror: id quod aperte ac diligenter explanat Ioſephus Antiquf- tatum Iudaicarum accuratus ſcriptor, qui Gomeri poſteros ex Armenia profectos ad Tanain uſque ammem excurriſſe, inde per Europam univerſam extremis Gadibus tenus terras onmes multitudine inundaſſe ſcribit, Clariſsime vero propagandi& conficiendi curſus ſui ſtudium ea in gente Plutarchus in vita Marii explicait, cujus verborum ſententiam ſolum appendam Latinis auribus, ne dĩtandis Græcis lectori faſtidium param. chartaſque odioſe prolixus onerem. Cimbros(inquit) prædicant, quoties loco ſe movent mutatis ſedibus, nonuno impetu aut aſsidue, ſed quolibet anno ubi tempeſtatis fovet commoditas, prorſum ſemper tendendo, proximas quaſque regiones bello aggredi, quumque varia inter illos populorum ſint nomina, communi appel jatione Celtoſcythas agmen ſuum vocare. Alii referunt Cimmeriorum, quos ab antiquo Græci cognoverunt, non magnam fuiſſe univerſitatem, ſed exules potius quoſdam aut ſeditiolos a Scythis exactos, a Mæotide in A- ſiam tranſmiſiſſe, ductore Lygdami: longe vero maximam& bellicoſiſsimam gentis portionem in extremam: ris Oceani ora conſediſſe, ac rcegionem opacam, nemoroſam,& propter præcelſas ſpiſſaſque ſilvas ad Hercyni- um uſque ſaltum pertingentes, ſoli inacceſſam colere. Hactenus fere verba illius utcunquereddidi. Vnde ves Cimbros Germanico etymo Plutarchus, aut Gallico Feſtus Pompeius latrones ac ſubſeſſores dici probare quł: ant, non intelligo, niſi pro latronibus milites conductitios accipiamus, aut niſi videatur Plutarchus id retuliſſe ad peculiarem Genti morem belligerãdi, ut quæ clandeſtinis latronum more inſultibus finitimos opprimeret: atq;ita memorat impetuoſo illorũ incurſu perculſã Italiã timuiſſe, quũ gentẽ neque de nomine genitaliq; ſede notam, repentinæ nubis inſtar ſuis cervicibus ingruere intellexiſſet. Hactenus Iunius. Iutia hæc in quatuor ſedes Epiſcopales latiſſime patentes diviſa eſt, in Ripenſem quæ Ripæ, e Arhuſſenſem quæ Arhuſii, Dandalcam dus Urbes& apida, Aallungi, Viburgenſem qua Vibimgi conſiſtit. Kipenſis diceceſis, Præſedturas triginta, Civitates ſeptem& Regias Arces decem habet. Koldingæ Regina Dorothea Chriſtiani tertii vidua, ſcholam ſuis ſumptibus in: ſtruxit. eArhuſienſis, Præfecturas 3 1, Civitates ſeptem& Arces quinque habet. eArhuſium ſive eArhuſia, Emporium eſt celebre„ ob portum, quem ingens illud Promontorium Hellenisefficit, quod ab arce Regia Kalloe, per ditionem Mols, uſque ad altiſsimum Montem, Elemansbergh, ad duo milliaria protenditur,& tan acm atmen Srwpcck Hdent lab Walk Wapcld münume bist Mui büden pen wn dug Wap Wen — i DANIXK II TABVI. A. 117 aß tam ſuo, quam Inſularum aliquot objectu, placidum nautis æquor efficit. Sub hac Picceſi Inſul ſunt Sam. tg oe, Hlitlm, Tuen-, Hiarnoe Gerne forte, Higenes& aliæ plures. VDandalica quæ& Busglavienſis Dicceſis, Præ- aeduras tredecim& Civitates ſex habet. Partes ejus maxime illuſtres ſunt Nendhjſſel, Haudharet, Thad & onſe. Wend ſel, ſie Venſilis, id eſt, Dandalvrum terra& fades, Præfecturas ſex, Opida tria& Arcem unam habet. Hic eſt mons e Alberg in quo gigantum monumenta conſpiciuntur. Adjacent Inſulæ Gryſbolm, Hertæ- ſoln, Tyaſbholm& ali. In Handhæret eſt rupes viſendæ altitudinis, SFhrringłlint dicta,& in oris ejus Syrtes, quas S andores& Hraccas yocant. Ei ſubſunt Inſulæ Oland& Oxeholm. Præfecturas quatuor, O pidum unum nomine TyHH, ubi Chriſtianus rertius ſcholam juventuti primus condidit,& Arcem unam Orummam ha- bet. Sub ea ſunt Inſulæ Han e, tres, unicam Chitatem Nicopiam,& Arcem unicam Lundſiod habet. Inſula ei adjacet una, Ageroa. Miburgenſis dicceſis Prefecturas ſedecim, Civitatestres& totidem Arces complectitur. Viburgi generale Concilium Triumviro- rum nobiliſsimorum& ſapientiſsimorum de cauſis civilibus cognoſcendis& dijudicandis, toto fere anni ſpa- tio continuatur, niſi ubi inquietæ functionis moleſtiis defatigati, ſe in prædiis ſuis paullulum recreant& vires recolligunt. Huc univerſæ Cimbricæ Cherſoneſi caſus, querelæ de finibus& hęreditatum controverſiæ, o- mneſque capitalium cauſarum animadverſiones, cujuſmodi ſunt cædes, adulteria, ſurta& veneficii crimina de- ille Iutiæ angulus, Ob pericula nautis adeo formidabilis. Nam ingens dorſum& Syrtis longiſsime ſe in Mare protendit, ut, qui tuto& citra periculi metum eſſe volunr, non propius duobus milliaribus ad littus accedart. Tale eſt omne Iutiæ littus Occidentale, ut qui in Norwegiam, velex Oceano in Orientem navigare inten- dunt longo circuitu Iutiam evitare cogantur. Sunt tamen quatuor omnino Montes in hoc littore, ex quibus nautæ habent ſuas obſervationes& indicia. Incolæ hujus tractus piſcaturam exercent. Cum autem Portum, & ſidam navibus ſtationem non habeant, naves ſuas ex alto venientes, convocatis in ſubſidium ſociis& vici is ex Mari in littus pertrahunt, uſque eo, quo fluctus Maris tranſcendere, eaſque levando tundendoque lædere minime poſsint. Copioſiſsima hic in Mari variorum piſcium, atque inprimis Alecum captura. His expoſitis non alienum duxi Coronidis loco adjicere, quod Incolæ harum Regionum Septemtrionalium fuerint& adhuc int ftigidi& ſicci, proceræ ſtaturæ, faciei pulchræ, boni coloris, jucundi, leti, ſuſpicioſi, callidi ac in negotiis pro- vidi, ſani, ſuperbi, amantes ſuorum, multum comedant ac bibant, bene concoquant. ideoque diu vivant, ſangui- ne abundent, mores ſeveros habeant,& propter cordis calorem, ſint pugnaces& rixoſi, àment pericula, vena- tiones& peregrinationes, ſuarum opinionum ſint defenſores, nihilominus juſtitiæ memores, in omnibus lin- guis addiſcendis adprime dociles, muſarum amantes& pacta& contractus ſancte obſervent, multos habeant lberos,& quod fœminæ ipſorum difficulter pariant, ſintque formoſeæ& in adminiſtratione rei familiaris tena- ces& prudentes: ex Catharro autem, morbo regio. angina, pleuritide, fiſtulis, aqua intercute vel phthiſi ple- umque moriantur. Achilles Gaſſarus teſtatur hic inyenta fuiſſe a e tormenta bellica. 1190 ij HEC feruntur. Ad I enſſiam Peninſulam, ubi in conum deſinens, paullatim ſe ad Solis ortum æſtivum inflectit, eſt Aae. i. Commodimę: Daniæ tertia Tabula, In qua Sleſvicenſis Ducatus pars& Holſatia. 0 Ducatus Sleſva- EC de lutia Septentrionali; ſequitur Meridionals quæ veteribus, quod a rehqua Germania per cenſis. Albim flurium ad Boream divulſa ſit, atque intercluſa; Nordalbingis elt dicta. Ea duos ducatus Se Vndle dicatur. vicenſem& Holſatiæ complectitur, de quibus ordine nobis eſt dicendum. Ducatus Sleſricenſis a Me. 5 tropoli& pervetuſto Emporio Slefrico nomen habet. Olim hæc regio Ducatus futis, dicebatur, qu Waldemarus Abelis Regis Daniæ pronepos primus in feudum accepit ab Erico Rege circa annum 12 80. Fr ſtincta autem Regum ac Ducum ſtirpe maſcula,& Ducatu Sleſvicenſi cum regno in unum redintegrato ac con ſolidato, Aargarim trium Regnorum Regina ducatum dleſricenſem permiſit Gerardo Comiti Holſatiæ hac ch · ditione, ut a rege Daniæ collatum beneficium recognoſceret. Cæterum civitates Ducatui Sleſvicenſi ſubjecs W.. quia iiſdem cum Danis gaudent privilegiis, eodem quoque jure cum iis utuntur. Subditi a ſententiis Magiſtta- — tuum cujuſcunque loci ad Principes ac eorum Senatores poſſunt provocare& non ultra, ut privilegiis cautum 475 eſt. Generalis autem gubernatio horum Ducatuum Regi Daniæ ac Adolpho Duci Hoſſatiæincumbit,& pe . Ohne vices ab uno ad alium tranſtertur. Proinde cum ad Regem devolvitur, Regiæ ſuæ Majeſtatis nomine per He 10 0. ricum Rantzovium Vicarium Regis adminiſtratur. Præcipuum hujus Ducatus Opidum Steſasaum vulgo Schl 14 wich. Germanicæ originis nuncupationem habet, ob ſitum, quem ad Sliam, in maris Balthici ſinu obtinet 9 Mickenim& Opidum,& incurvum Maris receſſum, ſive ſinum;& Vicum etiam priſcis Saxonibus ſonat. Qu madmodum Becanus, in ſuis Gotodanicis obſervavit. Crantzius& qui Saxonum conſcripſere hiſtorias. allam Sleſvico appellationem attribuunt, quametiammum apud Danos& Friſios uſus retinere videtur. Hi enim ſua lingua hoc Opidum Heidebui vel Reideba nuncupant, eo quod a quadam Daniæ Regina, cui Hethæ 10. men, dicant primitus eſſe conditum. Eſt autem peroportuno ad negotiationem ſitu, Portum habens adef ercenda commercia, commodiſsimum. Non procul ab hoc Opido Gotorpia arx ſitaeſt. Telonium hic celebꝶ ubi compertum, ſertilibus annis ex Dania l. MBOum, in Germaniam abacta vectigal ſolviſſe. Eſt& in h ducatu Flenſburgum Opidum cebreʒzhoc inter Montes excelſos, littori Maris Orientalis adjacet, in quod ei Portus ſe extendit, tanta commoditate, profunditate& ſecuritate, ut ſinguli fere ciyes ex domibus ſuis nas mercibus implere,& eaſdem rurſus exonerare poſsint. Sunt& Huſenum, Haderſiebia. Habet unum hic Di 7 0 Epiſcopatum Sleſvicenſem: Capitula duo, Monaſteria tria: Caſtra tam Principum, quam Nobilium var. Or 3 autem Senatorum cujus ĩam aliquoties facta mentio plerumque conſtat numero xxi11 T perſonarum 5 8 e quibus adhibetur generalis Cancellarius, nec non nomine uniuſcujuſque Principis duo Iuris 1 Imperium majo- Senators. Holſatia Ducatus. . Holſatiam- a ſilvarum ſaltuumque frequentia, quibus commune cum lignis nomen in lingua indigena el a.(nam& ſilvam& lignũ promiſcue Holt Cimbii ac Germani inferiores dicunt) nomen obtinere arb Al 4 N— 5 0 N 5e ben kr 10 E g 9 5 31 —— r—ü—ä—ͤ— i—-— be Stran fre e N eluſſum g 55. f N otto 2 93 2 e 88 e 4 922 ee durſelen ute „ OcEANI W I Gab N GERMANICI 5 e de, 8 Gccideus 175 Borſte e Oltachorch MMagchon l 25 2 Tiere e 2 1 N 5 d 5 en e, 11 a 8. 8 98 4 5 5 5 ue 25 4 25 11 1 2 5 1 A N 92 . gahe 2 — Tei 4 7 711 25 eee 4 ſomcbell 8 7 „ 2 7 N 8D 120 DANIXK III TABVLA. Eſt enim regio ſilvis ſaltibuſque frequentiſsima. Nec deſunt qui a Cao lapide etymon vocis ad cent, quo PDuces Holſatiæ, Comites a Cavo lapide prius dicti ſint. Terminos habet ab Ortu Bilenam fluvium; ab Oc. l caſu Storam, ab Auſtro Albim: a Septemtrione vero Eideram. Regioipſa nemoroſa ac ſaltibus occupata, und Situs. lignorum affatim, ut plus illis lignorum pereat, quaàm Friſiis ſuppetere poſsit, cui nihilominus focos li- Soli qualtan. gilsime inſtruant ipſi· Verum cum ſilvarum apud eos finis non ſit, Quercus tamen vix gignit robuſtas, ſed Fa. gis plena omnia, quarum fruẽtu Porci ſaginantur, majori quàm dici queat numero. Ager plerumque ſinguls „ trienniis, mutatis vicibus, piſcationem uberem, ac frugum divitem præbet meſſem. Iribus enim anniscol- „ tur, ſeritur, metiturque arvum, tribus deinde annis ſtagna admittuntur, ut piſces depaſcantur gramina at pinguis quædam adducatur maceries, agrum fertilem reddens. Vineta non fert, nec Oliveta hic locus. Feratu frequens eſt venatio. Equorumque magnum hæc regio producit numerum. Holſatia diviſa eſt in partes qu — — W. Animalium ba, tuor in Dithmarſſam, Holſariam, Stor mariam& Magiiem. Hæ fuerunt olim Comitatus& poſtea a Friden vietas. Imperatore tertio, Chriſtierno primo id petente, erecti ſunt in Ducatum, qui jam Sacro Romano Imperio e 2 equites ac do pedites alere tenetur. Dit hmarſia autem primo in libertate conſtituta fuerat per aliquot centun 9 annos, quæ etſi a Friderico Impetatore Chriſtierno primo in feudum conceſſa, tamen eo tempore nondum — e 1 fut. 8 111 quidem ipſius Rex Joannes& Dux Fridericus anno Domini 1500 expeditionem in ilam 1 3 uſceperunt, ſed iſtorum exercitu fuſo libertatem ſuam Dithmarſi defenderunt, donec tandem a nepotida f Chriſtierni I, Duce Ioanne& Adolpho, ac Friderico 11, Rege Daniæ ſunt victi ac ſuperati anno Domi 9 Drber. 1559. In Holſatia urbes hæ, S geberga in Wagria Holſatiæ regione, quarto a Lubeca miliari. TSI locique natura, navigationequè præſtans opidum: Stora cingitur piſcoſo& navigabili flumine, quod in intima Holſatia ortum, aliquot Opida& nobilem illam Ranzovianam domum Bredenbergam alluit, po- ſteaque ſe in Albim exonerat. Chilonium vulgo Rile vetus eſt Opidum, Portumque habet capacem i quem ex Germania, Livonia, Dania,& Suecia magno Holſatiorum quæſtu merces deferuntur. Sunti codem Holſatiæ tractu Cempa& Rem bolaſbun gum: illi nomen eſta fluvio præterlabente, huica conditoꝶ Sunt& Meldorpia, Heinincbſte& Tellinckete in Dithmarſia,& Stormariæ Metropolis Hambu gum Fl porium nobile ad Albim, quod poſt multas calamitates bellicas a Carolo magno reſtauratum eſt,& temp Henrici Iv Imperatoris muris cingi, portiſque tribus& turribus duodecim Orhari cœpit. In hac urbe fit Laciui. ſepultuſque eſt Albertus Crantzius,, Hiſtoricus neque indiſertus, neque mendax. Paludibusfrequens regio 7 inprimis vet o Pichmarſia quæ paludum beneficio innixa ſemper obſequium Daniæ Regum reſpuit lupe. 1. 3 1 1 f admittere coacta. Fliniorum qui hanc regionem irrigant, nominatiſsimus eſt Eg razſunt& ali, quorum plerique rivuli potius quam jufti luv dicendi. Cæterum mare Balthſaum duntes. qua parte Holſatiam& Sleſvicum Ducatus alluit certos habet& jucundos ſinus, Iſthmos Græcinuncupens e 1 8 5 accolarum commodo erumpit,& tutos negotiatoribus navibuſque marinis fluctipus dell . Satis prabet receſſus. Piſcatum etiam uberem& marime Salmonium alicubi ſubminiltrat. Regio planzel qur men Kind! Di N Wes ln Tant L U Ducn Macro een e Mbit U N ee ue que, lade quæ raris extollitur Montibus,& quem inter duos præcipuum exhibet is minime rarus, fitu eſt perjucundo,& belli togæque ornamentis quibus à nobiliſsimo viro Henrico Rantzovio decoratur admodum celebris, inter ubecam& Hamburgum urbes nobiles. Arcem tam antiquitate, quam primo conditore illuſtrem ſibi im- poſitam,& ad radices Opidum adiunctum habet. Silvæ hie frequentes, quibus pęne tota implicita ac referta, 8%. inprimis Dithmarſia. In his Parc hol, Burg holt, Alverdorpenholt, Reſenbbalde ac complures aliæ. Habuerunt autem Holſati 48 viros totius terræ Præſides, ad hos ex ſin gulis parochiis appellatio devolvebatur. Hi judicium exerce. Senatores. bant. Subactis autem illis cum jam diviſi ſint in duas partes, in ſingulis præcipui eligunturex Incolis ejus terræ uri x1 una cum Præfecto, qui plerumque eſt Doctor ſive Licentiatus juris. Hi omnes honeſta habent ſalaria a Frincipibus, additurque illis ſcriba, nec non inſpector ſive Præſes ex nobilitate Holſatica. Horum alter ex parte Regia plerumque eſt Præfectus Steinburgenſis, altet vero ex parte Ducis Adolphi, eſt Præfectus Gottorpienſis. Subditis tamen libera conceditur appellatio ad Principes& Senatotes utriuſque Pucatus, tam Sleſvicenſis, 8 quam Holſatenſis, ſed non ulterius. Habuerunt antea jus ſeriptum, quod paullulum jam mutatum eſt,& ſecun· Leges&. Tuſti- dum jus commune reformatum, conipilatumque ab Henrico Rantzovio Vicario Regio, Sigefrido Rantzovio, zula. domino quondam in Nienhus, D. Adamo Trazigero& D. Eraſmo Kirſiemio, ſecundum quod jus omnes cauſæ deciduntur& pœnæ delictoruim irrogantur. Holſatia habet quatuor ordine genera. Aliqui enim poſsident b 1 „Nobiliun im, Eccleſiaſticorum, Civium& Ruſticorum, quorum duo ſunt na propria, hæreditaria ac libera. Alii vero bona conductitia cenſui aliiſque exactionibus& ſervitiis obuox ia. Nobiles habent arces ac prædia ſua cum pleno dominio majore ac mino- re, cum venationibus, piſcationibus& aucupiis, quæ maxima ex parte ſunt allodialia& hæreditaria. Non-„ nulla ſunt feudalia tam maſculina, quam fœminina. Tamilias non habet ultra 24, quarum nomina in Holſa- Familia nobilis. tica chorographia recenſentur, a excerpi poſſunt, ſed in ſingulis multi ex eadem ſtirpe progeniti exiſtiit, ves. ut Rantzoviorum fere hoc tempore ſunt centum& quinquaginta caſtra, ac varias poſſeſsiones Obtinent. In- veniuntur etiam Aleſeldiorum& Powiſchiorum fere totidem. Habet Holſatia Epiſcopatum unum, videlicet Lubecenſem-. Hamburgenſis euim Epiſcopatus Bremenſi ſubjectus et. Nobilium lites dijudicantur a Sena- tu Ducatuum judicio, præſidentibus pferumque Principibus, ut privilegiis ipſorum cautumeſt. Ab ordine Se- natorio interpoſita idonea cautione appellare licet ad Camerani Imperialem. Cives gaudent propriis prixi- leglis ac utuntur jure Romano ſive etiam Lubecenſi. Subditi a ſententiis quas Senatus Civitatum tulit, appel- lare poſſuntad quatuor Civitates judicio peculiari exercendo deſtinatas. Ab his permittitur ipſis appellatio ad Principes& Senatores Holſatiæ, ac ulterius etiam ad judicium cameræ Imperialis, ita tamen ut cautio ido- nea præcedat. Ruſticorum cauſæ ventilantur per eorum cauſidicos ſub dio in patentibus campis. Adſuntque ejuſdem loci viri nobiles una cum Præfectis ac duobus aſſeſſoribus, veluti teſtibus. Ibi in medium prodeunt. qui contra alios litem ſe habere exiſtimant, auditiſque& cognitis partis utriuſque actionibus defenſionibuſ- que, conventus univerſus ruſticorum è conſilio exire jubetur. Expenſis ibi diligenter controverſiis in conſeſſum tedeunt vocatiſque litigatoribus de jure pronuntiant: 4 185 80 1 —— 122 Daniæ iv Tabula, Fioniam cũ circumjacentibus Inſulis continent C pro Methodi ratione de Ducatu Sleſvicenſi& Holſatia ſint ſatis; ſuccedit Fionia cum Inſalis circumjacentibus. Funia vulgo Fuynen-, primum locum inter cæteras in ſinu Codano Inſulas a Zelandia tenet. Nomen habet a pulchritudine. Eſt enim tam formæ quam ſicus amcænitate con: i ſpicua. Tam modico autem interfluente freto, Midlelfar Sunt dicto, a Continente Daniæ avulſ Suu. eſt ut cohaſiſſe videatur. Hæc ſicut ab Occaſu lutiam, ita ab Ortu Zelandiam proſpectat, ac medium Pania locum obrinere putatur ab extimæ remotionis limite pari ſpatiorum intercapedine diſparata. Habet in ſon. Soli fertilino. gitudine milliaria duodecim& in latitudine quatuor. Terra(ut Mare piſcoſiſsimum taceam) eſtuberige. ba& coono admodum grata. Copioſo enim krumentorum proventu ita abundat, ut ad remotiſsimas ie- giones, ea quotannis paſsim emittat, præſertim Siliginem& Hordeum. Ac cum ager iſte multis dotibus,& cerealibus bonis adeo ſit fœcundus, nunquam tamen ſtercoratur. Vnde ante civitates multum fœtoriseſſ „„ ob abjectos pecorum fimos, qui ibi nulli uſui ſunt, ſcribit Munſterus. Tot etiam Regio hæc Boum artmentis Animalium da- abundat, tam fœcunda Vaccarum atque Equorum mater ac nutrix eſt, ut numeroſos Boum& Equorumgłe. Fionia. nde dicta. rienas. ges Germanis annuatim ſuppeditet. Nec deſunt, ob multas per totam Inſiilam ſilvas, Cervorum, Capteolo: rum, Leporum atque Vulpium venationes. In ejus quaſi meditullio Metropolis eſt Ortonia vel Ottonium vl. Vrbes, g0 Glrenſche Vrbs Epiſcopalis ab Ottone primo, multorum teſtimoniis ædificata, circa ca tempora, quand Heraldum regemad fidem Chriſtianam ſuſcipiendam impuliſſet. Vrbs hæc Emporium eſt Inſulæ non vulgare, in quo circa feſtum Epiphaniæ Inſulanorum ac præcipue nobilium frequens conventus, ſicut Kilonii in Holſi tia, celebrari ſolet. Diſcreta eſt autem Flionia in Præfecturas viginti quatuor, Civitates ſexdecim& Arces Re. gas ſex. Reliquæ autem Civitates circum Ottoniam veulti centrum æquali prope diſtantia, in Maris littoe ita ſunt conditæ, ut Portuum ſituſqueoportunitate, negotiationes ſuas, non lolum in Mari Balthico, verume. tiam per Sueciam, Norwegiam, Ruſsiam, Belgium atque Germaniam longe lateque exercere ſoleant. Intet eas ſunt Niburch, Sienburch, Faborc h, A ſens, Bogens, Nl iddelfrt, Kertennnde. Arces Regiæ præcipuꝛ Neubu gam, Hagenſchow„Hinſgagel, Eſcheburg,& curia Rugard. Pagi hic complures,& Nobilium prædia non paucꝭ. i Eſt enim hæc Inſula ob cœli amœnitatem,& jugera fructuoſa, Nobilibus viris gratiſsima. Mare incredibilem Maris commo- piſcium fœturam& copiam ſubminiſtrat: ac Sinus omnis tanta piſcium frequentia repleri conſuevit, ut in is. terdum impacta navigia vix remigii conamen eripiat; nec jam præda artis inſtrumento, ſed ſimplici manus off: cio capiatur. Qui littora inhabitant, præter agriculturam, piſcationibus etiam incumbunt, unde non conte: mnenda rei domeſticæ compendia ſibi compatàut. Sunt etiam quædam in hac Inſula loca, bellicis præliis noſſid Montes, memoria nobilitata. Eſt enim Mons quidam Ochenberg non procul ab arce Hagenſchow. in quo regis Chriſtis- 0 5 8 e e 1 75 l belli ingenti prælio devicit Chriſtophorum Comi. 8 5 ill XXX, die xx Juni, quo in conflidtu duo Comites, aberkiage ter „ Ser 25 8 D ler, w 5 Lale. J andeing 4 22 8 Be lar Handi N i 2 1 7 244 Sſton eln 1 4 0 unden 4 2 7 8 Dali 2 f 1 75 2 Lin e 22 2 22 4 e e, 9 825 0 2 1 . 25 755 505 75 4493 3* 8 0 enen, 942 2 Abort 8 1 6 Aerndos; e Sele. — Alein e lbs 2 2 8 ade 2 chend gibs Bol ge 45 2 8 2 e 2 5 errang, 5 5 ts ir E G Ful. e 222 Nau 7 8 111 1 2 eur 1 2 22 1225 2 127 e 20 e 1 Balle 1 nglebord 75 4 % Stk. 20 7225 44 0 0 8 75 Lene, e 1 2 0 Se el. 721 5 Ke, 5 2., 2 5 1 A- 5 5 g n SEN ,, e, louie 8 N 0 i 8 2 n Kun. 2 9 3 2 — . Sa, lie umunica Co 2 5 SSA 1 b 124 DANIXK II TABVLA. a 1 1 alter Tecklenburgenſis interempti ſunt, quorum cadavera poſiea loco pugnæ effoſſa, Ottonium delata: Rif ö templo Canuti ſunt ſepulta. Circa idem etiam tempus in monte Fauſcheburg. qui 1 milliaris intervallo dig ſidet ab Opido Aſcens, aliquot ruſticorum millia cæſa ſunt atque profligata. Multis præterea Silvis ornatut bac Regio in quibus Ferarum magna copia. In urbe Ottonio duo ſunt Iempla inſignia, unum Canuto alt Opera pullca. rum Franciſco conſecratum. In hoc Ioannes Rex anno Chrifli MD XIII er flius ejus Chriſtiernus, cum in 1 exilio& captivitate annos xxxvii conſumpſiſſent, anno MD LIx. ſepulti ſunt: circa illnd forum eſt vad amplum& ſpacioſum, in quo Rex Daniæ cum Ducibus Holſatiæ& Sleſvici antiquum fcdus anno MDI renovavit. Ferunt etiam Ottonii matrem Regis Chriſtiani ſecundi, mirabile& artificioſiſsimum opus, ingent oſa ſculptura in ligno formatum ſuper altare quoddam apud Minoritas collocaſſe, cujus ſimile in Europa nos 4 invenitur. Atque hæc de Eionia, nunc ad Inſulas tranſeamus. Sub Eionia continentur Inſulæ nonag i 4— ad Meridiem ſitæ, pleræque habitabiles, quarum illuſtriores contra Vandalicas civitates objectæ hæ ſunt: La a FgFelandia, Lamlamdia, Falſfria, e Aria, Alſa, 117 77„Alroe. Langelurdis vulgo Langeland milliaria ſeptem Get. 4 Lapland. Manica in longitudine habet. In hac Opidum eſl Rudkepinga dictum,& Tranckęra arx regia, ſuntque in ea com. 1 Sal fertilras. 2 pagi, parochiæ& procerum ædes. Lalandis, freto Groneſund a Zelandia& exiguo maris trajectu a fa — O a ſeparata. Hæc Frumenti& Avellanarum Nucum eſt adeo ferax, ut naves eis onuſtæ plures in proxindi 0 Faſtria. deferantur. Opida habet quinque, quæ ſunt Nſfadt, Naſes, Togrop, Rorbas& e Maribus: præterea fc N 5 Opal. aliquot Regias, procerum ædes, parcæcias& pagos multos. Faſtrus longa eſt quatuor milliaria Germauicd 1.5 ac Civitates habet Stubecapem& Nicapen, quæ Daniæ Neapolis ob amœnitatem, ac præſtantiam dicitur. N 1 hac Inſula juxta Regis prædium, frequens in Germaniam trajectus, qui ſeptemeſt milliarium ad Warnemmn- Aria. dam. Plurimum Frumenti annuo proventu vicinis locis ſuppeditat. Aria ſeſquimilliari ab Elyſia diſta ſivis comveſtita. ac proinde gratos venatoribus præbet receſſus, tres habet parochias& aliquot Nobilium am EB. as, cum Opido& Arce Ropng. Cum Eliſia, ad Ducatum Slefricenſem ſpectat, Ducique Ioanni paret. 4A Sites. ſtye e Alſa vulgo Alen. mediocris magnitudinis Inſula, nam quatuor milliaria in Iongitudinem, duo init 4 1 titudinem patens, non magno intervalloa Ducatu Slefvicenſi ſeparata, marinum receſium ac Sinum Fles burgenſem die Flenſpin ger Mic, reſpiciens, a primis Anglorum ſedibus eodem ſinn diſterminatur. Mons nos Rantzowanum Mufrum, Romanos, Inſulares hoſce Eis nuncupaſſe. Qgemadmodum& eos, proximam colunt Inſuilam, Ana. Quam eandem hoc tempore appellationem fetinent. Ptolemæus pat. hibet, Anglus antiquiſsimos eſſe terrarum Septentrionis, ad Oceanum Incolas. Quibus Tacitus compungt Sie Aris& Aloniman. Quorum jam quoque nomina, iis locis in uſu funt-Aſen-, Ar, Alon, Opidin in Alſen, ſive Eliſiaeſt Funderbin gm,& ejuſdem nominis Caſtrum, cum aliis Nor burt h, O rer ulm, Dir Halt Cammagad. Parochĩas habet populoſas decem& tres, unde aliquot armatorum millia ſubito dare pot ge Satuoſaeſt. quare Cerrorum& vari generis Ferarum venationem præbet. Quemadmodum dt maine ö 5 dulciumque aquarum Piſces, atque Siliginem. Et quia paſsim com paſcua, rei pecuariæ keene ing ... 15 DANIXAXTVYTABVL A. 125 d Tinga ſive Toſinga, inter multas alias Inſulas, prope Opidum Fioniæ Swinobugum: præcipua, milliare in Tofinga. longitudine habens, in qua præter aliquot parochias, curia eſt Kertorp, ad Roſenfranſios& Rantzorios ſpe- Situs. Gans. Ex hac Inſula, ab Opido Aſcens, in Iutiam duo ſunt milliaria, ex Niburgo in Zelandiam quatuor mil- aal liarium per mare Balthicum trajectus, alioqui admodum periculoſus, præſertim mari procellis exagitato. Nam Mae. e cum Orientalis pelagi unda, ex tot fluminibusjugiter illabentibus aucta, inter tam multas Inſulas exitum quę- lee rens, in modum torrentis, velociſsimo curſu protrudatur, facile contingit, ut ventis a diverſa parte obluctanti- daa pus, fluctus in immenſum attollatur: Nautæque undarum ambiguis vorticibus, periculoſe implicentur, unde Aroe. multi in hoc trajectu abſorpti feruntur. Aroe, in aditu Sleſvicenſis Ducatus ſita, ubi in Fioniam per Arſenſem Szen. ſwye Ottenſem ſinum, ad Opidum Aſcens, trajicitur. Quatuor eit diſtinctis habitata pagis. Sunt& Inſulæ Rom. 5 ſ%, Endlelo, Ebelo, Fenno Bob Brando, Toro, Aggernis, Elellenis, pordo, Birckholm etc. Hæc de Fionia Inſuliſq; circum- 4 jacentibus dicta ſuffici Quibus hoc Joco potius quam nuſquam deſcriptionem Inſulæ Huenæ in celebri Huena. Porthmo Regui Daniæ quem vulgo Oeſſund vocant, ſitæ, Coronidis quaſi loco libet adjicere: in qua Arx Hra- niburgum dicta, quamplutimis, varia exactaque ratione, elaboratis Machinis Aſtronomicis referta. Hujus In- ſulæ medium ubi Arx ipſa conſiſtit, elevationem Poli quinquaginta quinque. q cum dimidio graduum obtinet 85 & ab Occaſuremovetur pactibus 3 fere. Habet autem in circuitu 8 160 paſſus majores, quorum quilibet 5 pe- 15 dumaſſumitur, unde duo quaſi milliaria Germanica mediocria in ambitu adæquat. Quæ, cum in celeberrimo totius Regni Freto, per quod quamplurimæ naves ab Oriental in Occidentale mare,& ce vetſa jucundo pro- i ſpectu tranſeunt, conſticuatur, quædam etiam hujus Regni præcipua Opida in propinquo circuitu proſpicit. In Zelãdia Hafniam verſus Libonotum tribus milliaribus diſtantem, Helſingoram, ubi naves prætereuntes ſol- vuntvectigalia, S Arcem Croneburgum verſus Circium duobus milliaribus. Totidem etiam Helſinburgum in dSeptentrionem, idque in Scaniæ littore diſtat, in quo etiam Landiskronia, unico ſaltem milliari diſsita. Verſus 1 Eurumpatet Lunda, quæ licet maritima non ſit, tamen hinc ſpectatur verſus Meſeurum diſtantia 4 milliarium.. ö Malmogia vero Vpophænicem reſpicit, remota milliaribus quinis. Licet vero non admodum magna ſit, nulla Soli fertibra. ö tamen ejus pars ocioſa& ſterilis exiſtit, eſtque ferax Frugum,& Iumentis abundat alit Damas, Lepores, Cuni- Animalium culos& Perdices magna copia, ac piſcaturæ apprime oportuna eſt. Sihulam habet ex Corylis, ubi nulla rea. 1 Nucum vermiculis unquam infecta viſa elt, ut neque Glires hæc terra patitur. Olim quatuor Arcibus in- ſignis erat, quarum nomina adhuc recenſentur: Synderburga, quæ verſus Meridionale littus ſita erat, quem- 0 admodum Wordburga oppoſitas partes circa Boream obtinebat. Karhecidia vero Ortum hyemalem, velu- 5 1 ti Hamera æſtivumrèſpiciebat. Harum quatuor Arcium fundamenta adhuc conſpiciuntur, ed rudera nulla N ſunt reſidua. Licetvero Inſula hæc admodum alte inter marinam ſalſedinem exſürgat, rivulos tamen& fon- tes aqux dulcis non paucos habet. Eſtque inter alios fons, qui nulla unquam hiberniĩ frigoris vehementia con- gelatur, quod alias in his Regionibus eſt rariſsimum. 3 0 W BO RVSSIA SIVEPRVSSIA. Regis. 6 Oruſſiam vltimæ Germaniæ oram a Boruſsis populis nomen obtinere„Eraſmus Stella author eſt. Hf, Nomina, G. un- teſte Ptolemæo, ad Riphæos montes, ubi in Septentrionem fuſius excurrunt, nec longe qua Tanais de deducla, ex eis erumpit, conſederunt:& ſedium ſuarum pertæſi, valida manu, ſe in hæc loca effudere,& a ſuo 5 nomine Boruſsiam totam regionem dixere, quæ nunc una litera extrita& altera mollius expreſſ i Pruſſia dicitur. Boruſsia a Viſtula amne, quem ad Occidentem terminum habet, incipiens, ſinumque Matiz 1 1 Balthici qui Septentrionale ejus latus ambit, percurrens, ad Ortum eAlanos habet, ad Meridiem Hama. 5 4 in. 00. Acre fruitur amœno o ſedfrigidiore. Regio omnis eſt fœcundiſsima.& finitimis Provinciis longe beg. ol fertiiro. tior: Ager Frumenti feraciſsimus quod Polonicum& Lithuanicum bonitate excellit. Abundat Melle& Ap 3 bus æque ut ceteræ regiones Septentrionales. Eſt in ea quoque Pecorum ingens vis, multa ac cop Animalium da enatio. Ingentes enim vaſtæque Silhæ multa Ferarum genera alunt. Quæ præter Vrſos, Apros, Cen e quibus abundantʒ proferunt Vros excellenti vi& velocitate, vulgo Bubalas vocant. Gignunt& Bizontes i. batos, è Boum filveſtrium genere. Equos etiam ſilveſtres quorum carne Incolæ veſcuntur. Gignunt& A Imperium Mu- ces quos vulgo Elandes vocant: ac Ictides vulgo Martes. Vſque ad tempora Friderici 11 Impexatoris pla jorum. que Boruſsi Idololatræ fuerunt, quo imperante anno MCC xv Crucigeri Ordinis Teutonici eos vicere, N. ligionemque Chriſtianam docuere. Poſtea Provinciæ& Civitates Boruſsiæ anno cc cc xIxCrucigei rum moti avaritia& ferocia, ad Caſimirum Poloniæ regem defecerunt. Poſt annos triginta octo repetitac fectione Marieburgum cum aliis caſtellis& urbibus regi venderunt 47600 florenis. Quum autem i riani obedientiam Regi recuſarent, tamdiu utrimque vario Marte dimicatumeſt, donec univerſus tractus i berto Brandeburgico ultimo Crucigerorum Magiſtro ceſsit, qui etiam Cracoviæ a Sigiſmundo Polonia Reg Princeps ſecularis& Eques auratus factus eſt. Diviſam autem fuiſſe Boruſsiam tradunt in duodecim Duc Drhin namina. tus a VMeneduſo principe, quorum nomina hæc: Sudævia, Sambia, Natargia, Nadravia, Slevonia, Bau 5 Galindia, Mamia, Hogerlandia, Culnmgeria, Pomeſania& eAlichloria. Sudævia prorſus a Crucigerisi valtata eſt, ut ex nobili Bucatu hodie vix ſeptem pagi,& quidem viles, in Luptavienſi territorio ſuperſint. Sambia ſunt Civitates plures, Lebenicht, exſtructa anno u C CIVI: NENö anno u cc cKRxx- Regius A u C c lx: Fiſchuſia anno& ix; Lechſtet anno C C IxxXIX- Au gelburgia anno M K&xIX. In N ivitates ſunt Valdnia, Gama, Centia, Crenebinga, Heilggenbeil, Fridla alia, Schi ppenbeilia, Brandenbumga. I Nadrovia vix aliquot caſæ& tuguriola ſuperſunt: cæterà vaſtata ſunt. In Slavia ſunt Ragnera, If, A. um, Liccorꝛa, Salrvie, Labia, Tapia, Vintbirgia, Cimiſiaeltrder„Vaytia, Ceſtia, Norbeitia, Denſdef, e, genbugii& Drigglerdia. In Bartonia ſunt Nordenburga, obanſbirga, bun ga. Inſerburga, Ric hienerder, Bd. tonia& Rhenum. In Jaltadia ſunt Ortelebus gum, Raftenburgum, 7 hg 2 1 Ien humia, Dreſchloxis, Ii. 55 ee 55 reg 1 cee, Biſchofſtem, Mer tenbung 1 Allen ſteyn 5 Melſauia, He, 00„& Cf. In FHlagelæidia ſunt Brandenbhurguim, Tolkiemit, ¶MMunhuſia, Scharpo vis& O um masima Clbinga, in littore maris x ſtructa, ſplendidis civium opibus& mercatorum frequentia 1 E a 4 5— 7 7 2 ———.— 2 33 1 2 LE ͤ U ̃ ̃;P r S. e 0 5 — 2 e 75 0 2 0 5155 2 8 ee i 5 8 ee —. 2 5 e ue K 2 Hel n N la lar 2 5 5 25 520 ubiæ* 0 8 e 4 2 1 2525 N 8.— eg 3 4 5 Snlelau⸗ 1 g 3 e e e e. n ＋0 Mn 2 N 198 N e ee 8 15 . e Oceldens 3 k . * 71 Iſorung 1 6= 1 85 7580 1 8— 9 25 7 1 85 8 3 8 Mun 5 Tondii Fhenlig 5. . en 15 8 Hur Ze, g 108 U 8 0s AVIA 2 N Elan 8 Sulu 11 05 50 N CVIMI GE/=IE 4 4 1* 9 85 N et a 9 2— 32 2* 2 585. P. 4 1 8 „5)555ͤüũ E BORVSSIA SIVE. PRVSSIA. In Culuigenia ſunt, Tinunia nobile Emporium exſtructum ad Viſtulam anno u e Culmina, N emſli. dia, eAlliſia, Geandentæ. ¶ugelebm ga, Schonſa, Steſbn ga, Bartonia, Neumarkt, Rageſna, Napad, Frida Linne, Leſna, Gelba, Luben-, Reden-, Bergelæuia, Lanergigia. In Pomeſania eſt M ærieburgum-, Citi ampla, exſtrutta anno u cc 11 e Hemirha, Sum, Chriſt bin ga, Prenſmarc, Salfell, Meriuet, Holl ud, Lahſtali, Offerrada. Reſenbunga, Marienwerder, G arneſia, Eulimia G ermanica, Lebmulia, Hobenftein-, Schunenbergæ, Cl. kenbunga, Neunbunga, Salævia. In Ailc hlxuia omnia deſtructa& vaſtata ſunt. præter unam Strabimgams. Rego omnis importationibus exportationibuſque variarum mercium apta, propter frequentiam fluminum, ſinuum, Flumina. portuum. Fluvii præcipuĩ ſunt, Diſtula, Nemeni, Canan, Nagat- Elbinga, Duſera, Paſſaia, Alla, Tu. Air comme gol, Oſſa, Vrebnicz, Lica& Lavia. In quibus, ut& in Lacubus, des piſcatio. Marectiam incredibilem, ditates. dium ferturam& copiam ſubminiſtrat. Potro in littoribus Boruſsiæ ad Mare Balthicum, Succinum collig⸗ tur quod Incolæ vocant Bauuſteim ab urendo,& Ainſtem quod oculis proſit. Græci Electrum vocatunt. quo. niam Sol vocitatus ſit Elector, reſpicientes nimirum ad fabulam Phaẽthontis. Servius in octavam neidadt cit tria eſſe Electri genera, unum ex arboribus quod Succinm dĩcitur; aliud quod in terra invenitur: certum quod fit de tribus partibus Auri& una Argenti. Latinĩ Succino dederunt nomena ſucco, quod& Solinus dicat. Plinius ſeribit a Germanis appellari Oleſſum a vitro, cui non diſsimile elt, quum utrumque ſit peil dum. Atque inde Gleſſaria ĩpſa Regio a Romanis dicta. Ejus genera plura ſunt. Candidi odor elt præſtantii mus: pretium ĩnitio vlius; ſequuntur fulva& ccrea. Fulvis major auctoritas,& quidem tranſſucentibus moda fulgorezimaginem enim ĩigneam, non ignem ineſſe placet. unt in quibus decocti Mellis lenitas probetu u etiam ex eo mellea vocantur. Vis ſuccini uſuſque in multis. Attritu calefactum paleas& folia af Silva. attrahit, ut Magnes ferrum. Habet& Boruſsia Sivas incæduas, unde vis ingens lignorum& ad navalem iin & ad domeſticum conve hitur; teretumque arborum ad malos navium accommoda, quæ inde in rem mas oras deferuntur; habent& Silwæ præter id ſuas divitias, unde quaſi ſponte compendium non medion * gubernan- Incolis provenit: Apum ſcilicet, de quibus ſupra diimus,& Ferarum. Dividiturhac noſtraætate in Reg 128 & Ducalem. Poloniæ Rex, utramque Viſtulæ ripam, uſque ad illius oſtia hoc tempore immediate pos wüchen Inſula quoque Viſtula& Nogato concluſa,& omnia ad recentem ſinum Opida& Arces Elbinga: Tolenn] wn Frawenberga& Brumſberga, uſque ad Paſſariæ oſtium:& tota Marmienſis Dicæceſis ditio, ad Meridiem amp N & Opidis agriſque cultiſsima, veſicæ inſtar media in Ducali Boruſsia pendens, in Regis ſolius ſunt potent] mm te. Etſi autem hæc Boruſsia Regi immediate ſubjecta, eodem cum polonis Regno continetur tamen pecl. e are Confilium publicum: leges, judicia,(a quibus tamen ad Regem ptovocatioeſt) ærarii& bel gerd m 3 e Conſiliarũ hujus Boruſsiæ quatuordecim ſunt. Duo Epiſcopi, Nurmienſis qui ſedem ſuum Aan. — ha in Braunsburg,& Culaenſis. Ires Palatini, Almenſis, e Mariebingenſis& Pomeranicus. Ires Calle wan 2 114. ni, Culmenſi, Elbingenſis& Gedanenſu, Dantsick vulgo; totidemque Succamerarii,& tres primarix Cut, tes, Taruma, Elbinga, Dautiſcum-. Ii bis quotannis ad deliberationes& judicia Conreniunt, menff 5 Marte lg BORVSSIA SIVE PRVS SIA. 129 Marie burgi Mangenbing: ad Michaelis, Grudenti. Capitanei, ſeu Præfecti arcium& redituuni regiorum o ctodecim ſunt: Nariehurgicus,& in Palatinatu, Stume, eve, Neva, Sta, gardiaæ. In Pomeranico, Slo. cheodie ſupra Tucholam juxtà Bro flu. Sue, Tuchole, Derſanis& Puſci in Culmenſi, Brodnicæ, Grudemi, KFEFaldne, Reden- forte, niſi ſit. Raden, Culle, Ragoſte, Kogenhauſen,& alii tres. Pucalis autem Boruſsia o- lim fratrum Crucigerorum Teutonici ordinis propria, ſub Alberto Brandenburgico Ordinis Magiſtro in hæreditarium Ducatum converſa,& ab Imperio Germanico avulſa, in Poloniæ Regis fidem& clientelam anno M D xx conceſsit. Ejus princeps primum ac proximum Regi locum, in Conſiliis, Comitiis& aliis Conventibus apud Regem Poloniæ tenet. õi lites inter Regem& Bucem exoriantur„a Conſiliariis Regis juramento novo ad juſfe judicandum obligatis, Marieburgi aut Elbingæ dirimuntur. No biles autem ſeu alii e contra Ducem actionem habentes, coràm Ducis Vaſallis a Duce ad judicium deputatis, eam inſtituunt, a gquibus provocatio ad Conſiliarios Regis& Ducis Marieburgi conſtitutos libera permittitur. Cæterum unuſ- quiſque in judicium ubi bona ſita ſunt vel domicilium Reus habet, vocari debet, nec ad extranea judicia trahi, aut a recto detineri poteſt. Iudicium aulicum quinque origenarii Nobiles& tres Iuriſconſulti adminiſtrant. Iudices in Provinciis ita conſtituuntur, ut ex tribus a qualibet Provincia nominatis, Princeps unum eligat: ſe- cundum jus Culmenſe& conſtitutiones Provinciæ judicet. Si contra privilegia, libertates, jura, aut con- ſuetudines Princeps faciat, nec ad preces ſubditorum factum ſuum emendet; Iiberumeſt Grdinibus Pro- vinciæ abſque ulla rebellionis aut ſeditionis culpa ad Regiæ Majeſtatis Poloniæ patrocinium confugere,& vi pactorum inter Regem& Ducem init m, defenſionem ſuorum privilegiorum ab eo poſtulare. Sunt etiam in Ducatu Boruſsiæ duo Epiſcopi, Sambienſat qui Regioinonte, vulgo Kong ipeng,& Pomeſanienſis qui in Ma- rienwerder ſedet, quibus juriſdictio Eccleſiaſtica integra& non inipedita. Be Religione& ritibus veterum Boruſſorum mira narrat Melctius epiſtola ro ad Georgium Sabinum. Colucrunt Bæmonia pro Diis, atqu etiam nunc multis in locis occulte colunt. Immunda: quæque animalia, ut Serpentes, Colubros perinde ac Deorum famulos nuntioſque religioſe venerati ſunt, quos intra domos nutriebant, iſque ut Dis penatibus litabant. Deos in ſilvis ac lucis habitare dixerunt, illis, victimis ibidem ut placarentur, immolandum eiſe: doe Ab his Solem pluviaſque expetendas. Feras omnes, Alcen præcipue, has ſilvas ineolentes, ut Deorum ſervos a venerandas eſſe ſenſerunt, ideoque ab eis abſtinendum. Solem& Lunam Deos omnium primos crediderunt. Tonitrua ac fulmina ex conſenſu gentium adorabant, tempeſtates avertendas citandaſque precatiombus di- xerunt. Hirco in ſactificiis uſi ſunt, ob fœcundam animalis ĩſtius naturam. Præcellentes arbores, ut Robora, Quercus, Deos inhabitare dixerunt. Quare nec ejuſmodi arbores cædebant, ſed religioſe ut Numinum do- mos colebant. Ineo numero& Sambucum& pleraſque alias habuere. Barbari& literarum rudes olim fuere, aAdeo ut nec credibile putarent, ſi quis diceret homines inter ſe poſſe aperire quæ ſentiant& velint beneficio li- terarum. Sed de his ſatis, plura qui volet petat ex Eraſimi Stellæ de Boruſsiæ antiquitatibus libro ſecundo. 8 R Boruſsiam Lages&. intl Tllad, Montes —— 1 30 ö LIVONIA, SIVE LIEFELAN. 7 Orußbĩam in mea Methodo ſequitur Liuoma ſiue Levonia, vulgo Liefland, decujus nominis ortun bil ceærti aſſeverare auſim; de eo autem ſic ſcribit Althamerus. Fieri potuit, inquit, uta Lemomis pro. greſsi ſint Lvones, ſeu Lironũ poſtremi Germanorum ad littus venedicum, ad Parallelum Scandinam Inſulæ, quæ Gothlandia dicitur habitantes quos tamen ab Efluis mallem derivare, vocabulo vulgui nonmihil ſuffragante Eyflender vocantur. Leronorum ctran mentio eſt apud Ptolemæum lib. 11 cap. XI. E ſt ubi de Eſtũs ſermo fit, inquiens corruptam Taciti lectionem xeſtituiſſe Beatum Rhenanum, qui ſuerĩt Eſtiorum gentes Apparet enim inquit, Rhenanus, in Archetypo fuiſſe Eſtuorum pro ſtiorum, ex quo alius fecerat Eſtuorum, nam uro ũ̃ veteres librarii ponebant. Si vero Archetypus habuit(inquit Al. chamerus), Efluos, auſim jurare Eyflandios ab illis nuncupatos, voc am Sudini dicuntur,& eorum regio Sudina, Pruſsiæ cohærens. Ledtunnos quoque eodem reponere place Sites. Sal fertilitar. abulo paullum variaro. Hi populiet. nonnullis, a quibus fieri poteſt, ut nomen derivatum it. Livonia amem ad Mare Balthicum ſixe Sinum Ve. nedicum porrecta eſt longitudine cx xv mil Germanicorum, latitudine xl. Eam cingunt Boruſsia, Lithus- nia& Rulsta, cætera Lvonicus ſintis lambit. Regio omnis plana, ac fertiliſsima eſt. Frumentum tanta cot profert. ut in annonæ carĩtare vicinis quociue regionibus opem ferat. Abundat etiam Lino optimo, ac Armen. .-taalit plurima. Vrſos præterea in Silvis habet, Alces, Vulpes, Lynces, Martes. Zebellos, Hermelinos& Caſio· vietas. Iaperum mo- b res. Lepores pro anni tempeſtate colorem mutant haud ſecus atque apud Helvetios in Alpibus. Hyem ſunt albĩ æſtate cinericei. Eſtque Ferarum tam frequens ubique venatio, ut ea ne ruſticis quidem, licet c- deliter a Nobilitare habĩtis, unquam ſit interdicta. Brei, Lroniæ nihil deeſt eorum quæ ad vitam hum. nam ſuſtentandam neceſſaria ſunt, ercepto n Oleo& quibuſdam aliis quæ mitiorĩi Ccœlo ſubjectis tetti conceſſadivinitus, quæ tamen ex alis regionibus abunde advehuntur. Livonia ante annos ccc op Nlercatorum Bremenſium,& pracipue militum Icutonici ordinis ad fidem Chriiti adducta, cum multa pet culoſa cum externa tum inteſtina bella& bellorum calamitates pertuliſſet,& vicinis ſuis Regibus& Dym- ſiis quodammodo prædæ eſſet, tandem anno M D lix ſub Sothardo EKetlero ordinis Teutonici ultimo giltro in fidem& clientelam a Sigiimundo Auguſto Rege Polonia tanquam membtum Regni& magni Dr catus Lithuaniæ acceptaeſt. Cum autem die quinto Marti an. Ix 11, Magiſter ordinis Gothardus in are li gẽſi coram Poloniæ Regis Commiffario Nicolac Radaziwilo Palatino Vilnenſi ordinem ſuũ reſignaſſet, def mum Crucem, deinde Sigillum, poſtea literas diplomata omnia, quæ Ordo a Cæſaribus& Pontificibus ac pr ddaves Arcis Rigenſis&t portæ uvitatis, officium Commendatoris, jus cudendæ monetæ, vec. ciũ& omnia alia ſua,& ordinis iii Tura Polonię regi ceſsiſſet ac tradidiſſet: ſtatim facta reſiguatione 60. e e Palatino nomine Regi Majeſtatis, Dux Curlandiæ& Semigalliæ publice proclamatusel, Sique è veſtigio Nobilitas Curlandica& Semigallica velut hæriditario Domino juramentũ fidelitatis 1 Poſtride 4 1 d Dit i . 2 5 e 2 N J F f 1 2 95 3 Alte e Frida Magnus N 1 e b dunn Ech 52 V5. ö Jagemalt** 1 AND ente 2 e 4 Letten — 8 Hobeln W * Ou 2 5 5 Lala 74 Drbes. Flumind, 7 J 232 LIVONTA, SIVE Ann ten,— poſtridie etiam Dux Curlandiæ, ſummus Regiæ Majeſtatis Locum. tenens 8 Gu 1 10 s o mug genſi publice renunciatus,& claves arcis& portæ civitatis recepit. Nobilitati vero& civi 1 1 ra& privilegia reſtituta& confirmata ſunt, prout in literis apud D. Davidem 1 4 5 viditur autem ¶vonia in tres partes locis& linguis diſtinctas, videlicet in ere e en, 1 1 rum provinciæ ſunt Harria, cujus Metropolis eſt Nvalia Aquilonem verſus b 1 5 alt 58* Riga inferior a Voldemaro condita& portu celebris. Cives jus habent Lu 8 7 550 85 al quadrangularem. Vnia in qua Meiſenbin g, Tolſberg, Borcholm-, Epiſcopi Revalienſis 00 1 1 bel Ney va ad fluvium ejuſdem nominis, habetque ex adverſoarcem Moſcorum Ivanow Gorod.— voniam a Moſchorum ditione dirimit& MNſchhit, Odenpoa, in qua Derpt ſive Jopatum urbs l piſc 0 14 mediterranea. Mernebec, Helmede,& Ringen fervia ubi Mittenftein-„Lais, Over polen„Velliu. 2 a ubi Abſcel, Leal, Lode& Parnovia. Eſtis adjacent Inſulæ Oſilia, Dagedem-, Mona, Normſe, N. 5 e aliæ plures, in quibus partim Eſtica, partim Suevica lingua utuntur. Letrorum- urbes ſunt, Raga 5 obe 750 enden, Molar,& tota Diœceſis Rigenſis. Riga primaria totius Livoniæ civitas eſt ad Duinam, qua 1 Sinum Venedicum exonerat. Colonia hæc Bremenſium eſt, muro fortiſsimo propugnaculis, turribus, bellicis tormentis contra omnem vim inſtructa, foſsis inſuper duplicibus& acutis ſtipitibus munita. Aucen habet inſtructiſsimam, in qua olim Magiſtri Livoniæ(Ordinis fratrum Teutonicorum) ſedem ibi eam ante paucos annos Gothardus Ketlerus de quo ſupra, Regis Poloniæ feudalis nomine regio admini 1 vit; ſed in Civitatem ipſam nihil uſurpavit juris. Adminiſtratorem enim ſive Capitaneum aliquem dies l: bertatis adſertores ſtrenui non patiuntur, tributa ſolum Regi Poloniæ& obedientiam fideliter præſtant, iner teris jus municipale habentes. Præterea forum hic eſt omnium fere mercium Septentrionalium„Picis, 4 Ceræ, Canabis, Lignorum, aliarumque rerum iſtiuſmodi. Curlandia Opida& Arces ſunt, Joldingem a c da, Minda, quæ Polonis dicitur Kies, nobis Menden celebris jam olim ob aulam Magiſtri Ordinis fa in qua etiam Comitia celebrari ſolita: nunc Polonicis præſidiis obſeſſa eſt. Durbin, Srunda, G rubin, Pilen, 70 boten G Haſenpot. Semi galliæ, Mlitovia, ſedes aulæ Ducum Curlandiæ, Seleborc h, Baſſenburg, Doblin& D f urbes ſunt· Semigalliam vero& Curlandiam a Lettorum populis& reliqua Livonia, fluvius Duna diltermin In Livonia permulti ſunt Lacus, inſignior eſt Beibus, qui in longitudinem ad 45 milliaria Italica konzi que vario Piſcium genere abundat. Fluvii ſunt Dina„Vinda& Beca ac nonnulli ali. Duma ſive Dumaptol⸗ mæi, Rubo Peucero, ex Ruſsia longiſsimo tractu per Lithuaniam& Livoniam manans duobus infra Rigall milliaribus in Sinum Livonicum& Balthicum Mare tandem infunditur. Minde in Balthicum itidem Mat exoneratur, non longè à cujus oſtio maxima eſt Maris profunditas, ac locus periculoſiſsimus. Bec inet Einbeck uno fertur alveo in Oceanum; qui cùm de præruptis ſcopulis Præcipiti lapſu ruat, idem vici bus accidit, quod uſu venire habitantibus ad Nili Cataractas accepimus( inquit Leunclavius) uti nimirum paullatim ſurdeſcant. Regio ſine montibus nemoroſa, ac Silvis in immenſum denſa. Atque hic Her cynia ed nl ö LIVONIA, SIVE LIEFELAN D. 133 un lan cyniæ ingentia brachia. Ad oſtium Duinæ mari proximum, eſt Dunamunta, Arx inexpugnabilis, duobus à ocean Riga milliaribus, præſidiis Polonicis munita: ad quam omnes naves exteræ tributum pendunt. Eſt& medio dean e intervallo Blobaus, præſidium regium, ad quod naves iterum excutiuntur? Eſt& Felinum arx munitiſsima K&ciritas in Eſtlandiæ Ducatu; quam ſtipendiarii milites Germani una cum ultimo Livoniæ magiſtro Guliel- mo Furſtenbergo memorabili& deteſtanda perfidia, Moſchorum Duci prodiderunt. Terneſtum etiam, quod dr alli Taurum vocant, arx quondam munitiſsima fuit: eam ante a Moſchis captam, Lithuani duce Nicolao Rad- e ziwilo Palatino Vilnenſi cuniculis actis& ſuppoſito pulvere nitrato totam diſsiparunt, anno MD RI,& aliæ. Crterum in Livonia permulti adhuc gentilium ritu vivunt, vera Dei cognitione deſtituti, alii Solem circum cadaver epulantur defunctumque invitant ad bibendum, cottabo etiam ſuperinfuſo. Poſtea depo- e nuntin ſepulchrum, adduntque ei ſecurim, cibum, potum,& nummos aliquot pro viatico: inclamantque, Abi i in alium orbem, Jeutonibus imperaturus, quemadmodum tibi tuiſque imperarunt. Sub Frederico Im- 1 peratore Chriſtianam fidem primum admiſere. Labori apud eos operam dare, vitio datur. Mulieres in re- gione natæ, magnam præ ſe ferunt pompam, alias aliunde adventantes contemptui habentes. Nolunt mulie- kes, ſed dominæ àppellari, ac nullo labore muliebri occupatæ, rhedis hyeme& navibus æſtate circumvagantur. Genti potus eſt Medo, Cereviſia,& Vinum, quo non niſi importato& exotico ditiores utuntur, Vdelicet mus, Linum, variæ ferinæ pelles,& Coria. Item illud Frumenti genus, quod Secale Latini, nos Rogge appel- lamus, magna copia quotannis hinc ad nos adfertur. His autem de Livonia expoſitis, rem me Lectoribus non ingratam facturum puto: ſi nonnulla de Lycaonibus qui hic frequentes eſſe feruntur, coronidis vice ſubjecero. Scxiptores qui fide digni videri volunt, inter quos Olaus Magnus, Homines quoſdam in hoc tractu quotan- les nis in Lupos converti affirmant. Ejus autem verba non gravabor hic apponere, ut narrationis inauditæ no- men, xtate animos legentium nonnihil recreem, levando tædium: ita autem ſcribit libro xv II cap. xlv. In Pruſſia, , Livonia, atque Lithuania, quamvis Luporum rapacitatem per totum pæne annum Incols haud euiguo cum damno expe- mine riantur, quis eorum pecora ingenti multitudime paſſim in Silvis, dummodb exiguo intervallo a grege aberrant, Ailaniantur, ac conſimmumtur: tamen hoc diſpendium non adeo magnum ab ilis reputatun, quam quod ab Hominibus in Lupos converſis e ſaſtinere coguntur. In Feſtoenim Nativitatis Chriſti ſub nottem, ſtaruro in loco, quem inter ſe deter minatum habont, tan. ta Luporum er Hominibus diverſis in locis habitamtibus converſorum copia 5 qua pot tea eadem nocte mira fero- eia cum in genus humanum, tum in cætera animalia, quæ feram naturam non habẽt, eit, ut majus detrimentum ab his iſt uus regionis inhahitatores, quam umquam à veris G naturalibus Lupis accipiant. Nam uti compertum habetur, edificia Ho- runum in ſilsvis exiſtentium, mira cum arrocitate oppugnant, ipſaſque ſores effringere conantur, quo tam Homincs, quam reli. qua Animantia ibidim manentia conſumant. Sed Helis ſatis, ad Ruſsiam pergimus. R ij Kuſſia, Opera publica. 2 mores. adorant, ali Lapidem, ſunt etiam qui Serpentes& Dumeta. Mortuum aliquem terræ mandaturi, genialiter Rhenenſi. Fœminæ pulchritudinem corporis dehoneſtant larva veſtimentorum. Merces quæ ex Livonia Ye ftitus, in Germaniam aliaſque regiones devehuntur, ſunt Cera, Mella, Cineres, Pix arida& liquida, quam Teer voca- Mercimonia. 2 RVSSIA SIVE Mos gabi 4 4 27 re, quæ etiam Nerolania dicitur, gemina eſt. Nigra& e Alba. a Poloniæ contermina elt 8 Denen— Porro Aq covia a Moſcho e haud dubie ſic dicta, qui& Regiæ urbi, quam ee interſiuit, ſuum quoque nomen indidit. Ejus imperium longe lateque extenditur, ac Mari ga. e ciali a Septentrione terminatur, ab Oriente Tartaros, a Meridie Turcas& Polonos ab Occidentt e vero Livones& dueciæ regem vicinos habet. Quo omni tractu amplæ ditiones continentur; ĩtaque Mo: r ſchoviæ Dux hoc titulo fere utitur: Magnus Domims Baſilus, Dei gratia Imderarer ac Dominator totius Riſſa net non maguns Dur Molodhniria, Maſchovia, Novogrodia magna, Pol via Smolenskie, I hweriæ, Pugærie Permit, Viathlie, Bulgaria ic. Dominator C agnus Prince pi Novogrodia IMeriuris terre, Cæermgoxie, Re Nania, I voc his Af. xl temperies. vie, Bielliæ, Naftovis, ſroſlavie. Polat te, Biella dieriæ, Udoriæ, Obdbrie, C. andimiæque,&c. Immoderata in Moſeciia & aſpera Acris temperies, adeo tamen ſalubris, ut ibi ultra Tanais fontes Septentrionem& Oxientem iet ſus milla unquam peſtis ſæwat, etſi morbum haud diſsimilem habeant quem Caloren- vocant, qui inteſtinm & caput adeo infeſtat, ut paucis diebus pereant. Regio in univerſum neque Vitem neque i Solf ertiktat. paullo ſuavioris Pomi 1 arborem præter Melopepones& Ceraſa producit: quum tenetiota qu: que gelidiſsimis Boreæ flatipus exurentur: campi tamen Iritici, Siliginis- Mili, Panicique,& ommis gene inum ſegetes ferunt, ſed certa meſsis in Cera& Melle conſiſtit. Silva lic Hercynia immanibus fett Oleam, neque plena. Ea in parte quę vergit ad Pruſsiam Vri ingentes& ferociſsimi Taurorum ſpecie reperiuntur, quos Biſon- Auimalium a- vocant. Itemque Alces cervina efſigie,& cum carnea proboſeide altiſque cruribus,& nullo fuffraginm ſlexu, Nia Moſchovitis, a Germanis vero Helmes appellati. Præterea Vrſi inuſitatæ magnitudinis St: grandes Lupi atro colore formidabiles. Venatio atque etiam Avium captura nuſquam gentium fellcior. Nam venaticis Canibus& plagis omnis gener is Teras capiunt,& Aſturibus atque Falconibus, quos miri regio Pecexra præbet, non modo Phaſianos& Anates, ſed Cygnos& Grues conſectantur. Cæterum Ruſſic fn Aloſcuviæ regiones ampliſsimæ ſunt. Ejus omnia, Civitates, Opida, Arces, Pagi, Silvæ, agri, lacus, mina, unius principis, quem Incolæ magnum C, id eſt Regem ſeu Imperatorem vocant, imperio& nu ſubſunt,& quidquid ſingula commodi ferunt, in unius Princips fiſcum congetunr. Duces ac Comites, q dominium utile in bonis feudalibus liberum poſsideant,& ad hætedes eadem tranſmittant, nulli ſunt. Ad. dicit quĩdem pagos& agros nonnullis, ſed ruſticorum operis nihilominus utitur,& rurſus cum libet adimt adeo ut abſolutum in ſubditos omnium rerum imperium habeat,& viciſsim tanquam Deus a ſubditis colati eique obedientia omnibus in rebus, abſque ulla recuſatione præſtetur. Caput totius Regni& Metropolis Derbe. urbs Aeſchouia vulgo Mocha, tũ ſitu ſuo oportuna. qui regionis medius eſſe exiſtimatur; tum inſigni flumi· num frequentia celebris,& domorum amplitudine numcroque& munitiſsimæ arcis robore. Oblongo enim ædificiorum tractu ſecundum Moſchi fluminis ripam ad ſpatium quinque milliarium extenditur. Domi in unirerſum ſunt ligneæ, diſtinctæ in triclinia, coquinas& cubilia, numetus carum fertut eſſe ſupra 41500 Fels. RYSS1A VE Mosg q 505 N 0 3. 8 2. N 2 5 8 7000 lunes, 225 1 W I 8 5255 ura 227 N Nu, Na 24. 5 igen e 24 4 . 17 0 75 Rules 3 4 agſine 2 Bi Ohgclbs e 2* 5 cli r, 0 ee ell eine . 2 22 227 I. eee. NAI Pe, 5 Sagutii ſcron 9 Juan, .— S NAIA& ON 2 Ladiis. Flumina. Montes. Siluæ. 136 RVSSIASIVEMOSCOVIA. N Ha fere omnes& ad uſum Olerum,& ad voluptatem privatos habent hortos. Singulæ regiofes ng habent ſacella. Arces præterea duas habet quarum una Kitaigorod, alter Bolſigorod appellatur, quas hinc Mo. ſchus illinc Neglinna alluunt. Porro in univerſa hac Ruſsiæ parte ſunt plures ali tractus. Volodimnia Duc. tus, cujus titulum magnus Dux ſibi vendicat, nomen habet ab urbe primaria, ſitain ripis Cleſmæ amnis, quiin Volgam evolvitur. Provinciæ autem hujus ager adeo fertilis eſt, ut ex uno ITtitici modio ſæpe vigintimodi proveniant. Novugrodis inferior illi paſtione, agrorum fercunditate nihilo cedit. Vrbem habet ligne dicam communi cum uniuerſo Ducatu nomine Novogrod, ſitam ad Volgæ& Occæ confluentes. Hæcſum mam ſemper obtinuit dignitatem propter incredibilem ædificiorum numerum, latiſsimique& piſcoſi ach oportunitatem,& vetuſtiſsimi ac venerabilis apud ilam gentem Templi famam, quod ante quingentos pelt annos Byzantiorum Cæſarum æmulatione, S. Sophiæ dicatum fuit. Arx hoc loco memoraäbilis, ſummb impenſis a Baſilio Puce ex lapide in ſcopuloexſtructa. Diſtat omninourbs a Moſchovia c milliarĩbus Pod- nicis, ad Rigam vero proximum littoris portum, paullo minusquingentorum milliarium iter eſt. Nia Provincia eſt inter Occam fluvium& Tanaim, Tritici, Mellis, Piſcium, Avium fertiliſsima: urbes habet gneas, Rhe an ad ripam Occæ ſitam,& ¶ orſiram-&( ollagam-& Tullam, juxta quam Tanais fontes conſ ciuntur. Morotinenſis ducatus tribus a Colluga miliaribus Civitatem habet& caſtrum ejuſdem nominis d ria, Ducatus eſt ingens& rebus omnibus adffuensʒvaſtos habet& deſertos campos: Opida com plura, inte quæ præcipua hæc ſunt Staodub, Nowvogrod Sieviersbi& Ternigow. Silvæ Hermellis, Aſpreolis Sc Martibu e Nellis quoque copiam ingentem ex Apibus ſubminiſtrant. Gens propter afsidua cum Tata e 5 elt& manu prompta. Smolensk Ducatus ad Boryſthenem ſirus urbem habet cogtom em, parte una Boryſthenes alluit, parte altera cingunt altæ foſſarum indagines acutis ſupitibu matæ. Sunt& Ducatus Provinciæque Moſaisbia, Bieltbia, NRſchovia, Teria, Pckovia, Jod le, Corrella, Biel 3 MWolochda, 4 19855 Faroſlavia, Reſtow, Pywina 5 Suſclali, Miathlbs, Per mia, Sibi, Tugra, Perama„& NV weg m 12 Mee ivocant Nowyagrod IVielbe, in qua urbs ejuſdem nominis ampliſsima, ipſam Romam mag e 1 28 quem Bes montes& inviæ rupes muniunt. dug; elt idoſum Zolmta Baba, hoc elt auteaanu 9 4 85 en e dan ene gni Lacus; Ilmen R he nis Ilm. 4 3 50 5 ee 2 1 Suntin Moſchovia multi San, 7 5 uthenis I luer, Ladoga; Lacus albus Incolis Bieltie oro. Flumina etiam ampla& mul ſunt: Boryſt henes vulgo Nieper& Nester, vel cum adjectione litteræ D, 5 Dneſ el Tun. tus is eſt Ptolemæo qui Herberſleinio eſt Rub incoli ne e Pte eee 15 Tana, accolis Don-. Occæ fluvii caput elt 5 1 1 71 cee. 11 cap. 12. Mela etiam lib 3, Baro ab Herberſtein in lug dl. f a gen ee 1 1 0 perpetuis nivibus& glacie rigeant tranſiri facile N 77 11 8 11 kolakidſcor en 1 Herupat page Fa ini Polit 15 1 1 85 non poſsint. Hercynia ſilva magnam Moſchoviæ parte 5 P poſitis ubique ædifſciis incolitur, jamque longo labore hominum rarios ig 0 Eülendt. — — 4 Külb d un Non wum. Aide dö Mh 3 RVSSIA SIVE MOS VII.. 135 non eam ſicuti plerique exiſtimant, horridam denſsiſsimorum nemorum impenetrabiliumque ſaltuum fa- diem oſtendit. Habet Moſcovia Templa innumera& ſumptuoſa, ac monaſteria valde multa. Guberna. e tionis negotia& juſtitiæ adminiſtrationem Dux, per duodecim Conſilarios aſsidue in aula præſentes obit. In Senate e. hos, præfecturæ Arcium& Civitatum in toto Moſchi impetio diſtributæ ſunt: qui literas& libellos ſupplices Frincipi inſcriptos accipiunt, ejuſdemque nomine reſpondent. Princeps enim ipſe nullas epiſtolas àccipit, nec ullis ad ſubditos ſuos, vel alios etiam Principes fere literis manu ſua ſubſcribit. Epiſcopi ex Monachis e quorum Monaſteria frequentiſsima in Moſchi imperio, omnia tamen ejuſdem veſtitus& ordinis,( cujus . Baſilium autoremreferunt) velut ſanctioris vitæ hominibus, deliguntur,& ſunt in univerſo Moſchorum imperio undecim, quos Mladiccas illi, id eſt, œconomos& diſpenſatores ſua lingua nominant. Sacerdotes vero& Presbyteros, Poppos ſeu Arc hipoppos. Horum Metropolita(qui a Conſtantinopolitano Patriarcha olim confirmabatur, nunc a ſolo magno Duce delectus per duos aut tres Epiſcopos conſecratur, ac cum libet„ a Principi removetur) Moſquæ ſedem habet. Huic Metropolitæ ſubjecti ſunt duo Archiepiſcopi, alter Novo. Ritas&& more. gardiæ magnæ ad Lowtam flu. alter Roſtovii. Nec Academiæ vel Collegia in toto Moſchi imperio ulla exi- e unt. Religio Moſcovitis Græca: quam anno Domini cc iD XxxxV II admiſerunt. Itaque Sp. Sanctum ge tertiam ſanctæ Trinitatis perſonam a ſolo Patre procedere arbitrantur. Sacramentum Euchariſtiæ celebrant ad pane fermentato, calicis uſum umiverſo populo concedunt. Nullis ſacerdotum fuffragiis, nullaque propin- cquorum aut amicorum pietate juvari mortuorum manes putant, fabuloſumque credunt pugatorii locum. Li- bros ſacros ſuo idiomate legunt, eorumque uſum populo non denegant. Ambroſium, Auguſtinum, Hierony- dene mum atque Gregorium in linguam Illyricam traductos habentz; ex his aut etiam ex Chriſoſtomo, Baſilio, Na- ee zianzeno homilias publice pro concione ſacerdotes legunt; neque enim oratores cucullatos,( verba ſunt Io- vi) qui advocato populo concionari& ambitioſe nimis atque ſubtiliter de divinis diſſerere ſoliti int, admit- geen tere fas putant; quoniam rudes imperitorum animos ſimplici potius doctrina, quam altiſsimis arcanorum E interpretationibus diſputationibuſque ad ſanctiorum morum frugem evadere arbitrantur. Matrimonia con- e na trahunt; Bigamiam concedunt, ſed vix legitimum matrimonium eſſe putant. Adulterium non appellant, niſi dus alterius uxorem habuerit. Gens altuta& fallax, magis ſervitute quam libertate gaudens. Omnes ſe Prin- Pele. aß cipis ſervos fatentur. Moſcovitꝶ domi opipare potius quam laute vivunt; namque omnium fere cibariorum 5 e genere quæ vel a luxurioſiſsimis deſiderari poſſunt menſæ eorum& parvo pretio inſtruuntur. Gallinæ ſiqui- eee dem& Anates ſingulis ſæpe argenteolis tenuibus nummis veneunt. Venatione& aucupio uti apud nos nobi- liora obſonia parantur. Vino nativo penitus carent: ĩitaque utuntur advectitio, ſed in feſtis conviviis duntaxat. , Habent& Cereviſiam, quam æſtate injectis glaciei cruſtis infrigidant. Sunt& qui in delitiis habeant ſuccum 1 ex ſubaulteris ceraſis expreſſum, qui perſpicui& purpuriſſantis vini colorem jucundiſsimum& ſaporem non Mercimonia. ingratum refert. Nobile Linum,& Cannabim in reſtes, multaque Boum tergora& maſſas ceræ ingentes, Moſcoxitæ in omnem Europæ partem mittunt. 8 Maſchovi⸗- MOS CO VIA. 55 oſcenmn⸗ nomen recens eſt, quamquam de Aloſchis Sarmatarum affinibus Lucanus Portal Pharſal. memĩnerit, et Plinius Aaſchos ad Phaſidis fontes ſupra Euxinum ad Orientem conſtiut. HNorum Regio hac Tabula deſcribitur, quæ cum Deſcriptione proxima a nobis delineata ſit ea dun. del frtliat. taxat hic e e quæ ibi non attigimus. Regio hæc campeſtris magna ex parte, et pabuli quidem ſerar ſed æſtate pluribus in locis admodum paluſtris. Nielle adeo abundat, ut in vaſtis dil vis, in ſpecubus el. cavatis roboribus aliquando toti Mellis montes reperiantur,& Homines Feræque in illos Mellis Lacus im. proridi delapſi, ibi iumerſi tanquam Mus in pice periclitentur, quod è ſequenti narratione Pauli Jovi Mo- ſcovia planius patebit. Is refert, Demetrium Legatum narrare ſolitum cum multo omnium riſu: Agricolam quendam quærendi Mellis cauſſa in prægrandem cavam arborem ſuperne deſiliiſſe, eumque profundo Mells gurꝑite pectore tenus fuiſſe hauſtum, ac biduo vitam ſolo Melle ſuſtinuiſſe, cum vox opem implorentis in ea ſl· varũ ſolitudine ad viatorum aures penetrare nequiviſſet. Ad extremũ vero deſperata ſalute mirabili caſu ingen. tis Vrſx beneficio, inde extractum evaſiſſe, cum forte ejus Beluæ ad edenda Mella more humano ſe demitteſ- tis, averſos renes manibus comprehendiſſet.& eã ſubito timore exterritam ad exſiliendum tum tractu ipſo, multo clamore concitaſſet. ini& Cãnabis Regio fertiliſsima eſt. Nulla Auri Argentive vel ignobilioris Metall Ferro excepto apud eos vena. ſecturaq; reperitur, nullumque eſt tota Regione vel Gemmarũ vel pretioſi Lapili Auumalunm va- veſtigium. Omnis generis feris& Avibus abundat. Capitur quoq; Aris ſubnigra puniceis ſuperciliis, magniti: rietas. dine Anſeris, quæ pulparũ ſapore Phaſianorũ ſuperat dignitatẽ, Moſcovitica lingua I errao nuncupata, quæ Pi- nio ᷑rytramso vocatur Alpinis populis,& maxime Rhetis cognita. Moſcoviæ Dux in omnes pariter jus vit e- ciſque poſſidet, ac Moſcovitæ opiniones ſui Principis etiam in Religione habẽt pro lege immutabili. Voluntas 138 lau. namq; Principis, voluntas Dei habetur ab omnibus, clavigerq; cubicularius, at que exlecutor voluntatis Di eſſe exiſtimatur. Atque hac de cauſſa nemo refragatur ullibi voluntati Principis, etiamſi nocitura non modo fil ſed toti Regnoac Genti præcipiat, cum ejus nutus dicta atque facta, aliquando nefanda etiam, deteſtanda execranda adorent d exoſculentur, quod omnes jurta politicos& eccleſiaſticos, duriſs ĩma ſervitute ſibi ud tos atque ſubjectos habeat. Vxorem autẽ ducturus, coactis e toto ſuo Regno præſtantiſsimis forma& corpoꝶ puellis, quam vult iroremm deligit,& cæteras Principibus& Nobilibus uxores collocat. Moſcoviæ Vrbium- mnium longe dariſsima ea quæ vulgo Moskwa vel Moſco: Sedes Patriarchæ, ac Magni Ducis Regia. Ad ipſum Ula. Vrbis caput Neglinna ſluviolus. qui frumentatias agit molas, Moſchum amnem ingreditur, Peninſulamque c ficit in cipus extremitate Arx ĩpſa cum Turribus ac Propugnaculis admirabili pulchritudine Italorum Archite⸗ &orum ingenio conſtructaeſt. In ſubjectis Vrbi campis Capreolorum& Leporum incredibilis multitudo e- peritur, quos nemini plagis& Canibus ſectari lit, niſi rinceps id ad voluptatem intimis familiaribus vel pe· 7 5. regrits 7T7T7T77TT—T——T——————— 1 dia Oref cha Lada Aud. 20 38 25 2 1 uc 25 Aude 5 50 Sie 2 2 e 245 2 2 3 0 N Sabor SN 22 0 orie e 8 e, bu. Pl. 650 on⸗ e b Fihur 25— —— Sei 9 ö 8 Alillaria Cernauia- Comma 2 Saictæ ʒou- r 25 8 5 222 2 ama un, ten Fort belli ingaurunsd 3 4 246 72 2 cogd 0 2 — Hein Ziclaana 22 2 — 7 N 25 2 2 N 269%* . wee 4 Vt 1 1 2 755 45 27 1 2 1 e 15 2 55 ae N Iamſlau- — * 8 3833 —— Flansins. — 155 Mesce vie!!! i regrinis Legatis indulſerit. Tres ferme Vrbis partes duobis alluuntur flumiribus teliqua vero latiſſima foſſa, x: que ea multa aqua ex ĩpſis amnibus corrivatà, præcingitur. Vxbs etiam ab adverſo latere alio flumine, quod Lauſa dicitur, munitaeſt, id pariter in Moſchum paullo infra Vrbem evolvitur. Diſtat hæc a Cracovia Poloꝝ Metropoli Milliaribus 3 20. Eam vero anno ci oLXxXI Tartati Præcopenſes totã funditus exuſſerunt mag multitudine in tam populoſa Vrbe fumo exſtinẽta, in ipſa Dominicæ Aſcenſionis die. Domus ejus univerſim aullo ante ilud incendium ad 41500 fuere numeratæ. Sunt porro in Moſcovia præter Metropolim de qu jam diximus, Vrbes, duæ quidem Archiepiſcopatus, octodecim autem Epiſcopatus dignitate nobiles. Archiepi ſcopales ſunt Roſtotia(Roſtom)& NVovagrodis. Hæc non multis ante annis totius Moſcoviæ Caput fuit. Nen petua quaſi hyeme& tenebris longiſsimarum noctium premitur: nam Polum Arcticum ab Horizonte ſexagn ta quatuor gradus elevatum videt, ſex fere gradibus ipſa Moſcha ab Æquatore remotior, qua Cœli ratione fd tit tempore propter exiguas noctes, continuatis fere Solis ardoribus æſtuare perhibetur. Epiſcopales fi Corſpa, Red ania, Columna, duſcdalia, Caſinum(C& can) in Volgæ ripa a quo Cazaniorum Horda nomen ducit, diſta a Volgæ Oltio Caſpioque Mari quingentis millibus paſſuũ. Volochda, I weria, Smolensk, Plestvia, Staritia Sli Ali, Toſſadia, Nalodimiria, quæ urbs quoque Regiæ nomen adepta eſt, eaque ad Ortum Solis ducentis amplin Milliaribus a Moſcha diſtat, eoque ſedem Imperii ab ſtrenuis Imperatoribus neceſſaria ratione tranſſatum f runt, ut ex propinquo, quum tum bella continenter cum finitimis gererentur, paratiora præſidia adverſus dc. tharum irruptiones opponerent. Moſayckę, Urbs S. Nicolai(S. Nicolas) Sngana, Iſtiug& Gargapolis. Empom totius Regni celeberrima ſunt, e Aſtrac ham ad Mare Caſpium, quo Merces perſarum& Armeniorum deferuꝶ tur:& Vrbs S. Nicolai ad quam Angli& Hollandi navibus commeant, ac Pannos aliaſque Merces important, quæ hinc Vologdam transferuntur. Eſt& ſupra Caſanum centeſimo& quinquageſimo milliari ad ingreſſu amnis Suræ Surcicum Opidum, a Baſilio conditum, ut in ea ſolitudine Mercatoribus ac Viatoribus, qui dere Tartaricis ac ejus inquietæ gentis moribus proximos Finium Præfectos certiores reddunt, certa& tuta mani cum tabernis Hoſpitalibus ſtatueretur. Sunt& aliæ Vrbes ac plurima minorum gentium Opidaquæ brevitat ſtudio omittimus. Lætatur Moſcovia Fluminibus plurimis, inter ea agmen ducunt Boryſt henes, cujus fond Herodoto ignoti, ſunt ad pagum Moſcoviæ Dnicperit in ſilva yolkęurtę, unde per Lithuaniam& Ruſsiam d. fluens, Smoſensko Opidum& Kioviam præterlabitur: poſtea circa Chmielniceo recipit Fluvium q, ac tis dem in Euxinum Fontum exoneratur: longitudo ejus eſt plus ccœ Milliarium Germanicorum. Tumumtus quid Nubo ac Dwina. Hie haud procul a fontibus Boryſthenis ortus, ad Riga Livoniæ ſe in Mare Balthicumexonertt Kha qui& Volga& Edel ortum habet Lacu cognomine, qui xx Milliaribus a Moſchovia abeſt verſus Lithus· niam. Hic cornutis errans flexibus, multiſque receptis fluminibus, in Mare Caſpium Oſtiis Lx x influit. 7 5 vlg 10 Da. H j Mead in beben Amine n amd Wadde gn deen Ss 9 141 dag zulgo Don. Hie a Septentrione ruens magno impetu, Nilo opponitur. Ejus fontes Herodotus ponit in palu- ee bus; Mela& Lucanus in Rhiphæis Montibus. Fuere qui per Mare Cafpium eum labi arbitrati ſunt, quos alan etiam ſequutus elt in ſua Periegeſi Dionyſius. Sed errant: nullus enim fluvius er Mari Caſpio in Mæo- ge dim Paludem aut in Pontum Euxinum decurrit. Oritur autem Tanais non in Rhiphæis juigis, ſed in ſilvæ cu- Drag juſdam ingenti Lacu Iwanowo Iezioro gentili lingua dicto, non longe a Tulla urbe, ex quo etiam Lacu an Sead amnis in Occidentem fluens naſcitur. Occa qui multa præterlapſus Opida, infta Novogrodiam in- 0 enn feriorem Volgam ingteditur. Moſcovitæ Ilyrica Lingua, IIlyriciſque literis utuntur, ſicuti& Sclavi, Dal. Ritus c& more 0 e matæ, Bohemi, poloni& Lithuani. Ea lingua omnium longe latiſsima eſſe perniibetur, nam Conſtanti- 4 e hopoli Ottomanorum in aula familiaris eſt. In hanc linguam ingens multitudo ſacrorum librorum, indu- g Hriamaxime D. Hieronymi& Cyrilli tranſlata eſt. Anni apud eos nõ a Natali Chriſti, ſed ab ipſo Mundi initio numerantur, qui non a mẽſe Ianuario, ſed a Septembri incipiunt. Leges toto Regno habent ſimplices, ſumma ul Principum& jultiſsimorum Hominum æquitate conditas,& propterea populis valde ſalutares, quoniameas e ullis Cauſidicorumcavillationibus interpretari atque pervertere non licet. He Furibus, Sicariis& Latronibus e lupplicium ſumunt: quum de maleficiis quæſtionem habent, reos multa gelida aqua ſuperne demiſſa perfun- Vaſtin e dunt, quod intolerandum tormenti genus eſſe perhibent. Nonnunquam obduratis& contumacibus, ut con- a leſsio ctiminis exprimatur, ligneis cuneolis digitorum ungues convelluntur. Tunicas oblongas Moſcovitæ, ſine e Plicis, manicis ſtrictiotibus, Hungarorum fere more geſtant: Ocreas fere rubeas eaſque breviores, ut quæ genua e non attingant, ſoleaſque ferreis daviculis munitas habent: Ventrem nequaquàm ſed fcœemora cingunt: atque a u ades pubetenus, quo magis promineat venter, cingulum demittunt. 9 f f Regis. 9 cela. Birut, Cl qualita. Cal fertilitas. Lithuania Ducatus: Samogitia, Ruſſia,& Volhinia. 5 Ebuamiam à lituo, id eſt cornu& tuba venatorum eo quod regio illafrequentes venationes exetccaꝶ appellari voluerunt. Quam ſententiam Mathias a Michou rejictens, aliam de Lithuaniæ Etymo fen: tentiam ponit, tradens: Quoſdam Italicos ob Romanorum diſſenſiones deſerta Italia Lithuaniam in greſſos, regionem Italiam, gentem Italos dixiſſe: eain vero per paſtores Litaliam& gentem Titel, litera præpoſita gœpiſſe nuncupari. Ruthenos autem& Polonos ęorum vicinos majore immutatione fac yſque in hodĩernum diem regionem Lithuaniam, gentes vero Lithuanos appellare. Regio ampliſsima el Moſchoviæ proxima habetque ad Ortum illam partem Ruſsiæ quæ magno Duci Moſcoviæ paret: ab Occiſi Podlaſsiam, Maſoriam, Poloniam,& aliquantum deflectens ad Septentrionem Boruſsiæ fit contermina relpicit vero a Septentrione Lroniam& Samogitiam: a Meridie Podoliam& Volhiniam. Cœlum hie in clemens, hyems aſperior. Multum Ceræ ac Mellis quod ſilveſtres in ſilvis Apes conficiunt, atque etiam dis, Frumentum quoquę abunde præbet hær regio, Scges vero raro ad maturitatem pervenit. Vino noni importato utitur& exotico, ejus enim proventu caret, ut& Sale, quod ex Britannia vęnale accipit. Anm Animalum da- lia omnis generis, ſed parva producit: in ſilvis etiam quibus regio operta eſt, Vri, Alces, Biſontes, E dietar. ſilxeſtres, Onagri, Cervi, Damæ, Capreæ, Apri, Vrſi, Martes& reliqua genera Ferarum magno numero ſtabu⸗ lantur. Et ut Avium& inprimis Ficedularum copiam taceam: eſt in Lithuania& Moſchoua Animal voraciß mum Roſſomabæ dictum, magnitudine Canem, facie Felem, corpore Scauda Vulpem referens, colore ff m. Fuit gens Liĩthuanorum annis ſuperioribus adeo obſcura& contempta apud Ruthenos: ut Principes Inperium Ma- Kiovienſes ab ea ſola perizomata& ſubera ob egeſtatem& ſoli ſterilitatem in ſignum ſubjectionis exigeteit au. Orbes. donec Vithenas Dux Lithuanorum ſumptis virium incrementis, negaret tributrum, quin& jugo Principibis Ruſsiæ injecto, eos adegerit ad tributa pendenda. Nujus Poſteri hoſtilibus& ſubitis incurſionibus ſinitima gentes invadebant& diripiebant: donee Cruciferi Teutonici Ordinis cos debellare& opprimere cœ peru dam diu donec ad Olgerdum& Keyſtutum duces Lithuania ſucceſsive pervenerunt. Poſt vero agil Dus ii us Lithuaniæ faduseſt, qui poſtea&, Tuliſlaus appellatus. Hic a Cruciferis& Chriſtianorum exercitib 0 umero preſſus, Dæo miſerante ad Polonos declinavit,& Chriſtianam religionem amplexus baptiſi tis ſacramento initiatus, ducta in matrimoninm Heduigi Regina Poloniæ, Rex Foloniæ faduseſt. Teras vero Lithuaniæ germano ſuo Steęgellm tanquam ſupremo Duci Lithuaniæ regendam commiſit. Lithu⸗ niæ magnus Ducatus nunc in decem Palatinatus ſeu Provincias præcipuas eſt diviſus, quarum Metropol & Caput hoc tempore eſt Fila, Indigenis V ilenoki, Germunis autem vulgo, Die NMde: quæ ad Viliæ& Mi- næ confluentes anno Mc a Gedimino Duce condita, nunc eſt ſedes Palatini inter Lithuanos primi & Epiſcopi Romanæ obedientiæ Leopolienſi Archiepiſcopo ſubditi,& Metropolitani Ruſsix: qui ſepteſſ ſub le Epiſcopos Græci titus habet, Pahcis, Valadimiia, Luce in Volhinia Luce, Pute, ad Pripetium flu, irie, es N 2 1 2 22 2 3 Allie 2 u N a 2. 5 8 2 eee 25 2 5 8 4 5 25 eee 13 f feopoli- Vieboula ir 8 7 U — —ů Flumina. Sildie. Semator cs. Mares. Victus. 144 run ami e Kues, Pymiſlie dr Leupug. Efl antem Vilma copioſa, ampla& celeberrimi nomine auf porxis, 2 clanduntur. Termpla* lapichea, quaclamm eriam lignea. EIeganseft er maucfinn- Cœnobimm, ſeltoex lapide, vemnſta fiructura clarumm. Quemadmodum& Nuthenorum au, im qua ipſi merces ſias cx Moſchowvia allatas diſtrahumt- Secundus Palatiauus elt Traces„ chjus Opich gumt Grades ad Croninmm fftu. ubi Stepkranus Rex Polomiræ obiit. Lamus ad Croni& Vir contkbcmts Lom, Lida& Tina. Terrius Palatinarins eſt eM inſcenſi ibi e Aliud ciuixas& arx Nendmolh, Nen aden riſſov, Laluisb, Sviſloc, Rob raiste& Oda Ig. Quartus Palatinatus eff Nonngr adm, in quo N agg vad C vtas ampla& Iignra, Anis, alle wiultg, A er ibu& alia Opidda compha. Quintus Falarimatus eſt Bafin Breſtia C wirate ampſa& lĩgnea ſic denomimatus& in hoc Civiras Pr. Sex Palarimatus eſt Valßme n q Lacæle, Epiſcopi ſecles, Val demi, Krremengſia Septimus Palatinatus eff Moria, qu urbs quödam ampiiſim & vetuffiſs ima, ut ruinæ quæ ad ſex milliaria ſe extendumt, facile indicant fit acl Boy Hhenẽ᷑ fir. Ibi funt C. cal, Kail&r Arloſer Opida. Odtavns Palatimatus eft. A irciſlenienſts ad Soſam& Boryfthenẽ im fünfbas Moſchc· vir, ibi MHirriſſaria, Damb ram. Cap fe. Stinùv Comiratus, M fan, Ryc iu, Rec pl c- Stil r Opicta cum ami. bus ſita ſunt. Nonus Palatinatus efl Viral ſcirnſir in quo V uelluſ. Civitas ad Dumanm fluximm! fta,& Oſbad ho. ryſthenem. Decimus Palatinatus eſt Puhernſ, qui a Pabel, add Polot& Dun conffuentes inter Viucſcin & Lironiam interjetta nomen ſortitur: ibi Dan, Driſa& Db Opidla cum arcibus viſnntlr. Hifererpuft tis demus Lithuamiæ ſiuos ammes. Lithmaniam a parte Orientali terimamt Oſcal, gra minor Tama pl. rim ali in Tanaim defluumt. Eft& in dominio Lithnanorum Boryſſhenes qui cx terra plana& paluftri orm per Ruſsĩam de latuis in pont Euxinum tandem exit. Sumt& ili,& Nirmen, hic walcde flexuOfE CCI veſque deferens& merces: tandẽ in mare Prutenicum ſiuas acquas cxonerat. Dwina,& ali, quibus ut& Lam & Stagnis irrigua eſt. Omnes autem ĩſti Fluvũ& Lacus maxirnam Piſcinm copiam ſubminiſtrant, ſuntq; Pi optimi ac gratiſsimiĩ ſaporĩs. Elt præterea Regio ſilvis operta, quæ admocdum magna ſunt. decem, alcquan quindecim millatium. Provinciarum amem Lithnaniæ Palatinos& Caſtellanos Sigiinundus Augiftus Pcb niæ Rex in comitiis Lublinenſibus in ummm Reipublicæ corpus, eum polonis univit,& certum ſingulis Prock bus, Epiſcopis, Palatinis& Caffellanis Lithnanis locum ac ordinem in Scnatu regni attribuit. ita ut ex Regno poloniæ ommmibuſq; Prox inciis illĩ comjunctis, ſint in Senatu Epiſcopi quimdde cin, Palatini trigintaums Caſlellani majores trigima, minores quinquaginta,& qui officiales regni nominamtur, Mar ſchalci regni& Cancellarii ac vier- Cancellarii ac Theſaurarii 2, de quibus im Polonia larius. Solvuntur apud Lites face matrimonia mutuo conſenſu,& iterum atque ĩterum nubunt.& inter ſe matrolr pelam coπ¹membiOs Kabert matitorũ permiſſu, quos connubũ vocãt adiutores: contra pellicatus virĩs probro datur. Cunm quis forte ci te damnatus fuerit, de ſeiĩpſo jnbente Domino ſupplicinm ſumere, ſuiſque manibus ſe ſuſpendere cogirür- quod fi rccuſaverit, tantiſpet minis& vexberibus cxagitatux, doncc mortem ſibi inſcrat Armienta wem E rudi 5 W Mantle rde küren ahr lu Nine en c bas m hann enen map Wide Wb. wu en. 1 Duran a0 f dg W ag a LILTHVNANIA. i 13 955 multolacte utentibus. Panis vulgi nigerrimus eſt, ex Siligine aut Hordeo una cum furftribus. Divit e autem albiſsimus, ex puro Tririco pinſitur. Vini a 145 un pud eos rariſsimus uſus, Cereali poculo multi utuntur, plebeium vulgus aq 1a. Cereviſiam coquunt diverſimode& ex variis granis, puta, Frumento, Siligine, Hordeo, Wenn, Milio, ſed inſipidam. Medone& ſpiſſo& tenui& vario modo coco abundant,& illo reficiuntur& inebriantur Lithuania difficilis aditu ac quodammodo inacceſſa, aquis omnia obtinentibus: hyeme com- a mereia cum Lithuanis habiliora, paludibus& ſtagnis alta glacie concretis, niveque ſuperinfuſa fiunt omnia Igercimonia mercatoribus perria. Opes apud eos præcipuæ Animalium pelles, Muſtelinæ, Vulpinæ& pretioſiores, ut Tidibus(quas Martes vocant)& Scythicis Muſtelis detractæ, quibus Sebellinis nomen eſt. Ex his ma- ae gnum quæitum faciunt, ut ex Cera, Melle, Cinere& Pice. Omnis item roborea illa materia que Magenſchot noſtratibus dicitür,& ex qua in Germaniæ inferioris& Belgicæ maritimis regionibus univerſa fere lignea opera architectonica, tam publica quam privata, domorumque magnaex parte Epeler&utenſilia parantur, 8% linie his partibus cæditur, illincque ad nos per Balthicum& Germanicum mate advehitur. Sed de Lithmania ſatis:„ De reliquis nunc paucula ſubjungamus. Sequitur in titulo noſtro Samogitia( quod eorum lingua terram inferi- 8 drem ſonat) Ruſſis Samotꝰ kſemiaʒ regio Septentrionalis& ſatis ampla, Lithuaniæ ptoxima, ſilvis& flumini- 5% fertilen. bus circumſepta, quinquaginta milliarium longitiidine. A Septentrione Livoniam habet, ab Gceaſu Mari Balthico ſive Germanico, qui ſinus Balthicus proprie nuncupatur, nonnihil verſus Septentrionem reflecten. dd, alluitur; vicina eſt etiam Boruſsia. Abundat nobiliſsimo, candidiſsimo ac puriſsimo Melle, quod in o- 77 u mmi arbore excavata invenitur. Opidum nullum habet, non Arcem: nobiles in tuguriis vivunt, ruſtici in 45 55 caſis. Gens hujus regionis prucera& pulchræ ſtaturæ, agreſtis tamen& incultis moribus, parco victu vi- vens. ſſtim aqua ſedare ſolita, raro Cereviſia aut Medone; Auri, Argẽti, Æris, Ferri, Vini ante noſtra tempora ex- pers keignara: apud hos licitum erat uni viro plures habere uxores,& patre mortuo Noveream, Fratreque e Fratriam in uxorem accipere. Gens præterea ad divinationes&auguria proclivis. Præcipuum Numen Samo- giticum erat ignis, quem ſacroſanctum& perpetuum putabaut, qui in Montis altilsimi jugo aſsidua ligno- uſſi-. d um appoſitione a facrorum ſacerdote alebatur. Tertium locum renet Raſſia, quo nomine hoc loco Ruſſiam Urbis Leopolis. e Meridionalem ſive Nigram intelligimus, cujus urbs primaria Leopolis Emporio& Archiepiſcopali ſede ce- Velhinia. lebris. Diſtrictus præter Leopolienſem ſunt, Halicenſi, Belxenſis& Pramiſlienſit. Reſtat de. Situs. a vicque blhinia qu inter Iithuaniam, podoliam& Ruſsiam ſita, Frugibus abundat propter agri feriilita- Sol frtiliar. tem. Incolæ ſtrenuiet bellicoſi ſunt, Ruthenicoque idiomate utuntiir. Regio hæc ad Magnum Lithuaiiiæ Vrbes. Ducatum pertinebat, ſed nunc Regno Poloniæ adjuncta eſt Piſtrictus habet tres, Lucenſem-, Volodimmrienſem- Lacus. & ¶ emenecenſem ſuntque tres civitates provinciales Luca, Nolodimiria,& Nrxemenec, quæ complura Opi- Silva. da t munitiones ſubjectas habent. Lacus hic et ſtagna plurima Piſcibus referta. ac ſilvæ Feris. Eſt et in hac la- Podolia. bula Podolia ſita ad Tyram flu. qui Mitter dicitur; regio eſt fertiliſsima, ſemel ſeritur, ter metitur: pratis ita lu- Situs. xurĩat, ut ſæpe Boum cornua vixĩè gramine appareant.Vrbes pręcipuæ ſunt Camieniec, Bar, Miedxiboſe, Brexa. Soli ferrilitas &. Braſamy. Sed de hac Tabula qu dicta ſunt hactenus, ſuficiant, ad Tranſſylvaniam pergimus. Ur bes. 1 Tranſſyl- TRANS SYLVANIA S Y luna Daciæ veterĩs pars eſt Mediterranea, qua bet a ſilvarum montiumqne ambitu: ſilva eſt Hercymia: Siebenbin gen mutuato. Nomina. 8 Occidente Pannonia, a Septentrio Situs. Sol mnie. Tenn Tranſsylvania rerum ommiuumn eracilsima: ac Frumenti per umiverſam tas. Præter experientiam quotidiznam teſtatur id Trajani uiunus in quo Amaltheæ. bra tabellam: cum hac epigraphe e bund mia Daria. Vinum lam, Deram, Egmedinum-Birthelbinum Fenuſcium. Frustunms omittam, praſtantiſsima Pruna Damaſcena Kalicis conferri poſſunt, Melopeponcs vulgo Nha Ponticum Centanium majus, Gentiana max ticum. L hanotis prima Theophrafti, Crocus aliæqque ſexcentæ. Melones, Præftantiſsimi. Ticrb * N His locis exſcinduntur glebæ Ami puriſsimi, cujus rum ni i armei qui his IEBENBVRGEN. m Ripenſem Romani dixcre, nomen nunc ha. Regis. Mons Carpathus- is vulgo, nomine a voce Germanica ac Exdeli Hungaris. zone Polonia, ab Auſtro Valachia, Ceres erecta, fert præltantiſ tem magna copia elt, inter vulgodisa, mala Cotonea, Ceraſa dulcia. quæ 0 Sctiam nobiliores paſsim Rhodia radi Abſinthium Pod: ima fore flavo& purpheo. Nietallorum Fodinæ nobiles permultæ. Dicitur& Septemcs ab Oriente Moldavia. cum Maro Terminant eamab Eſt au hanc Regionem magna cſt ubel dextera tenens corn mum ad Albam In quos ut reiqud ſticam Al Rirulum doninorm N ne ulla accurata Auri hanc ubertatem teſtantur frequentes Romano jptione C. CAI O. parte altera Dacia forma Divæ, iibe altera virĩ eſt effigies cum petaſo,& hac inſcripdonc c. e tera tenens cum inſcriptione A RVR. Argenti fodinę ſunt ad Offera& 5 foditur quibus Aurum& Argentum. Chalybs ad Q ferrum ad Thereſc monium in Cupri fodinis. Salis autem ſoſsilis tanta copia c fingulis ſæpe . etiam ad Sculattin: quæ Zulakna dicitur Eungaves 44 9 riems. de 25 e quos generoſos Npræſtantes producit. queis per Que 3 bach genera commemoremꝰ Hu 8, Scolopaces Olympio, Ra: Aculas Plinio, vulgo Sneppas, das& Onocrotalos? EI 9170 2 ingemia, in quibus Vri, Bubali. Alces, Cerui immanis m run. um in Hungaria: tum Mfetanaſta etiam Plinio nominati, Hung. Romani cam ſero debellarunt: Nam Trajanus Imperat in provincformã redegit, urbemque Zarmiacgethuſam vocavit nus ducentos poſt annos amiſit, exque eo tempo poſitis, cœperunt Incolæ ſerociam Barbariemque priſtinamn repetere, Radna. Cuprum g, ut vicinis regionibus ab Aubus ad Teras tranſcam: habet hac Regio ſalt 3 a 5 a 1 5 agnitudinis Iynces, M nberim Aa. Damæ& Lepores albi Coluere bant Regionem jam olim variæ Sentes Iaægges, quorum etiam hode S Gcta, Baſt arnæ: Sar matæ, re humanitate ſet moneque& clegantiis Ro unde ſubm gorenis vendantur. Qu 1 Auiasabu u BOumpræterea tanta multitudo: ut etiam prægrandes fin guh e mollis alterno crurum explicatu glo dlas, Falcones, Fhaſianos Perdices, Parones kilclires; & Gallos? Quid acuatiles 8 Cygnos, artes, Muxes pontici) i, odie reliqa us prægrandes ac alachorum etiam nomine tur: quorũ pam * Graci, Romani, Scythe or victo Decebalo Dacorum Rege pri de ſuo nomine Dp Tr,. E f manorum 0. uſde n Montibubch 1 0 8. Vaidlahunmada: Sul Phun St. I. 1 0 müem 50 is,& ad Riß Doreimurdæ, quod ſonat. eparatio.. cfiolsi ſtatim uſus eſſe poſsit locis ſæpe cffocliun 72 Noſner lan 22 A geor Jun Sant e Tau, da, 2 8 e f Mule! 0 r Joe 2. 5 5 4. 1 d 52 44. 2 e b 0 2 72 Te 355 eg N N Wb* e e 2 Veld Bala. 0 8 ie. an e 2. 3 dem walt% 8 f e 22% 2 35 2 40 99 S 22 1 gcecſe De e we 1 e N e ee g* Anke. 1.%. 1.0 4 5 5 e 708 0 , n e 3 2 25 70 N 155. 3 5 3 ere i eee — XN erben. 145 TRANS SYLVANIA. Poſt Romanes Scythæ Attila duce hæc loca inſederunt, ſeptemque ſedes liberas ſibi exſtruxere. Schill Saxones ſucceſſerunt Caroli Magni tempore, qui patria deſerta hæc loca inſedere, exſtructis ſeptem ad S. tharum exemplum urbibus liberis. Poſtremo etiam Hungari alios ſubſequuti, partim loci vicimtate allecil Pacis miſcuere: partim injuriis provocati, ſub Stephano Pannoniæ Rege quem ſanctum indigitant, totam iſtam regionem expugnavere. Ab his ſtructa ſunt etiam aliquot Opida. Pars Tranſſylvaniæ montoſa, fe ro devicta eſt a Mathia Huniade qui Corvini cognomentum habuit, poſteaque a Stephano Hungatiæ Reg Mathias ille Draculam quendam Tranſſylvaniæ montoſæ Vaivodam hominem inauditæ crudelitatis viyum cepit,& poſt decennii carcerem priſtino loco rellituit. Tranſſylvania nunc in tres dividitur nationes ſus inter ſe moribus& legibus diſsidentes& diſtinctis terrarum locis provinciam incolentes, videlicet in Sara, Ciculat& Hungarot. Tramſylvani Saxones ſicut cæteræ nationes omnes Germanicæ habent peculiaten unt dialectum. Vrbes& arces incolunt munitiſsimas,& cæteris nationibus præſtant. e lunt eptem, nempe, Zar warienſis, Zabeſſenſis, Ilillenbach, Reſark, Segeſbungenſis„Sc heſburg forte, Oli. vu, Schenkerſtul& Repenſis ſed 22 25 Jag ke pagos 1 lüb 1 8 N timia Scythis oriundi ſuis legibus& moribus vvunt, fade officia ſorte diſtribuunt. Hi in ſeptem ſim drift resiones quas ipſi ſedes vocant, quarum nomina ſunt: Sepſi, Orbai, Nſdi,(Y, Sygio, l cu, N Aranpas Seck. Fungari& Nobiles Tranſſylvanĩ paſsim intermixti Saxonibus cum Ciculis„ propemodum tam ſermone quam veſtitu& armis conveniunt. Omnes ſimul Tranſſylvani ad nonaginta& amplius a- materum millia ſuppeditant. Sunt autem in Tranſſylvania ſeptem urbes celebriores Iocorum inter diſtantes, inter quas Cibiniun- eſt Metropolis& Hermanſtar dicitut. Sita in planitie, nullis prope Montibu impeditur, quin ſe in admirabilem latitudinem aperiat. Non multo minor eit Vienna Auſtriæ, arte u tura multo eſt munitior: nam propterfrequentes piſcinas& ſtagna non patet exercitui ad eam aditus. r 10 cHfarff etiarnf carhedralem habet. Braſſovia ſive Corona Germanis Cron iat„ quæ& Stephanopolis int Montes ameniſsimos ſita, mœnibus, foſsis& propugnaculis ſatis munita eſt. Hic Academia& Bibliothe cainſignis. Bißtricia, Nogſenftar in ampliſsimæ vallis Planitie ſita, utrinque vitiferos colles habet, Stege 7, Scheffung partim in edito colle, partim infra ad radicẽs habitata Aegis, uqdwiſch in meditullo Tranſſykaniæ ſita, ferax vini ac rebus aliis omnibus ad quæſtum& viqum pertinentibus ſatis referta. Alb ſus ſive 5 Planitie, valle profundiſsima, aquis piſcium fœcundifsinis munita jacet. Hanc primariam Saxonum ſedem fuiſſe dicunt. Et Colaſwaria, Clauſenburg itidem in planitie ſuaviter admodum ſita, tam murorum ambitu foris, quam ædificiorum ſtructuris intus ſplendida. Eſt& hic e Alba pulia urbs vetuſtiſßims ac ſede Epiſcopali celebris. Hic in colle declivi ſita circumfuſa undique ad duo 15 millia paſſuum pla- nitie. Ab Ortu fluvium Maruſium,& ex altero latere amnem Ompay Hungarice vocatum, ex Alpibus 93 dentem habet. Olim T mis dicta, ac regis Decebali Regia tempore Trajani fuit. Numerantur etiam in Iranſ- hania quoad penſiones taxatum octo Parochialia Capitula præcipua, quæ ſimul Vniverſitatem 2 5 4 en 14805 10 600 ed Lic init gen Im dis, ſint qua am! occur ii 100 do din dan a0 . 50 cal 0 . icke f. TRANS SYLVANIA. 149 ee B icieaſe Capitulum habet Biſtriciam cum 23 paꝑis regiis. Rqnenſẽ Capitulum Regen forte, habet pagos plus e quam triginta. Barcenſe Capitulum Barx dag habet Coronam civitatem cum tredecim pagis regiis. N denſs „ Capitulum habet Segesburgam,& pagos quadraginta octo. Duarum ſedium Capituſum complectitür clxyitarem Megienſem cum pagis triginta ſex. Cibinenſuum Capitula duo, quorum unum habet( bimum& pagos viginti tres, alterum Capitulum Cibinienſe, quod vocant Surrqgativa, continet pagoscirciter 23. Zabe- ſenſe Capitulum habet Zabeſium cum pagis ſeptemdecim. Non deſunt huic Regioni Stagna atque palu- Lacu. des, quæ piſcibus præſtantiſsimis affluunt. Fluvii navigabiles tres ſunt, Aluta, ¶Moroſſus, Samus: quorum duo Flimina. briores è Montibus Scythicis originem ſuam trahentes, hic in Tibiſcum, ille vero recta in Danubium ten- e dens, delabuntur; tertius Smus( Thimes, Germanis& Hungaris) ex Alpibus, Calota dictis, oriens, qui itidem in Tibiſcum delabitur. Sunt præterea& alii amnes, ut Chicel major& minor, Sabeſus, Chigſas, Chrpſolores, Schgius, quorum tres ultimi aurea ramenta ferunt, auriq; fragmenta quandoque ſeſquilibralia trahunt. Ppiſces in iis& ſupra dictis optimi, ac varii reperiuntur; Acipenſer nimirum magnus& parvus, Cyprinus trium ale generum, Salmo, Lampetra fluviatilis& lacuſtris, Silurus, Mulus barbatus dictus, Murenæ genus rarum, i Truta alba& nigra, Gobii ſquammati, ac ſine ſquammis aliis penitus incogniti. De Lupis, Percis, Iin- ga cis, Murena vulgo dicta nihil memoro; qui Piſces inauditæ ferę magnitudinis inveniuntur. Montes item Montes a ſunt Valachiæ Ciſalpinæ& Moldaviæ vicini, qui Agaricum, ac Terebinthum ſtillant. Silvæ frequentes, inter 5%% s. i quas Hercynia, in quibus præter Feras ſupramemoratas jubati Boves,& ſilveſtres Equi, quibus juba ad ter- Opera pullits. ram uſque demiſſa. Sunt præterea in hac Regione Arces plurimæ eæque munitiſsimæ. Inter quas primum 1 occutrit Rubca turris arx fortiſima, ſita in alpibus juxta decurrentem amnem, ubi anguſtus inter Montes introitus patet in regionem, eſtque cu propugnaculum totius terræ, ut abilla parte nemo ingredi quęart, ſi ſarcis præfectus repagula objiciat. Eſt& alia Arx munita infra Opidum Millenbach juxta Bros Opidum, z ubi quoque juxta fluvium inter convalles& nivoſas alpes iter eſt in Tranſſylvaniam ducens,& aliæ. Nunc ſe. Mors. i quitur ut de moribus aliquid ſubjungamus, qui varii ſunt, quia a variis gentibus,(ut ſupra vidimus)& olim occupata fuit, atque etiam hodie tenetur. Valachorum gens eſt aſpera, bonarum artium atque diſciplinarum g expers. Religionis Græcæ, moribus Paganiſmum redolentibus, quum& divinaculos in pretio habeant,& per Iovem, Venerem(quam ſanctam vocant) jurent,& multis alis rebus ad Gentilium ritus accedantʒquinetiam neque Opida habeant, neque domos lateritias, ſed in ſaltibus degentes atundine duntaxat adyerſus injuriam a cœli muniantur. Reliqua pars Tranſſylvaniæ, multispartibus eſt, ut ſolo cultior, ita& hominibus motatior. une Scytharum in Tranſſylvania Iiugua exigua dialecto ab Hungarica hodie differt; quondam tamen maximum 1 idiomatis diſcrimen fuit, ut& ſcriptionis, quam illi Hebræorum more a dextera orſi lævam vorſum exarabant. Qculi. genus hominum ferox& bellicoſum: inter quos nullus neque Nobilis neque ruſticus, omnes eodem jure cenſentur, Helvetiorum inſtar, ut ſupra quoque diximus. Hungarorum magna præ aliis potentia& autoritas elt. Et hæc hactenus de Tramſſlrania breviter dicta ſufficiant. a 1 j Cherſoneſus 9 75ü ＋AVRICACHERSONESVS. 15 5 Mxgis. Herſonefis a Tauris Scythiæ Europeæ populis I ace con ominata ptolemæo, Scytharum regio ef 5 Nomina. quæ& Scytbica Straboni dicitur. Hanc Taorum, Peninſalams Latine dixit Plinius lib. 2 cap gh. 5 Sint 0 5 Ponticam- Appianus in Mithridaticis, Cherſenæm Paulus Diaconus. Hodie Peroeppitg S G Antonio Pineto, alis Præcop& Tartaria Minor dicitur. Ampla eſt Peninſula, inter on: tum Euxinum& Mæotidem paludem uſque ad Boſphorum Cimmerium, qui Europam ab Aſia diſcernig e verſus Ortum porrecta. Longaeſt xx 1111 milliaria, Iata xv. peninſula quæ ab Oriente& Meridie a be. el temfertes. recopia media eſt, hyemem placidiſsimam,& At᷑rem temperatiſsimum habet. Nam in fine Decembris h- mis initium in medio vero Februario hyemis aſperitas, quæ magis nivoſa, nec tamen integro triduo ilama. is durat, quum frigida& gelu conſtans eſt: nec diutius quam adſ initium Marti illa durat. Vniverſa autem Sei ſemilitan. joa regi b 8 5 1 l 5 5 g g 2 regio frugum feraciſsima eſt, ac paſcendis gregibus atque arimentis valde idonea. Sed quamris ſolum N ere e ertile Incolæ habeant, plurimi tamen agros non colunt, nec ſerunt. Equi Camelis, Bobus, Vaccis: Peco — 2 N ribus 8c Ouibus abundant, ac inde victitant. Eſt præterea Avium delicatiſsimarum ibi copia, quas aliquando 3 Chriſtiani vel Turcæ, rarius tamen peregrini Poloni capere ſolent. Venationes Cervorum, Caprarum,. 2 prorum& Leporum in ditione Tartarica& Jurcica mati vicina, ſunt plurimæ. Cherſoneſum autem han 1 1 f mediam horridi& ardui Montes velut Apenninus Italiam in Boream& Auſtralem dirimunt. Auſtralem, cu. . Imperium Aa- Jus Metropolis eſt Capbæ Mahometes anno MCC CC INN occupavit,& ſibi tributariam fecit. In Bo f 1 zerum. u vero parte Tartari, Crimæi vulgo appellati, latiſsĩmos inter Boryſthenem& Tanaim campos, paſcuis ſub⸗ 0 8 inde mutatis pervagantes, ſedem Regiam annos jam fere quadringentos habuerunt opidum Crimaum unde& Crimæi Tartari appellati fuerunt. Hi poſtea perfoſſo Jau icæ ad Inſulx formam Iſthmo, d foſſam eam quam Præcop appellant, Civitatem ejuſdem nominis& Regiam ſedem cui condidiſſent, Tx. copenſes Tartari inde dicti ſunt. Horum Rex Turcis fœdere& ſocietate conjunctus cum proprios fratres(i. ugantibus Turcis) a quibus bello petebatur, ſubmoxiſſet,& Capham obſidione premeret aſuis Co Liariis ad hoc amplis muneribus corruptis, cum duobus filiolis in fruſta conciſus, Ottomannicæ amici infcelix exemplum præbuĩt: Eo enim occiſo Iartari: qui hactenus liberĩ& indoiniti, ex ſociis&& frattib Ottomannorum facti ſunt ſervi& more aliaruni Tureicarum Provinciarum non Regem, ſed Begleibe⸗ gum, id eſt Vice. Regem accipere ſunt coacti. Quale autem ſit Iurcicum imperiumex Walachiæ, Graciz Imperi Turcici deſcriptionibus facile poteſt cognoſci, eo Lectorem brexitatis cauſa remittimus. rte Calan autemde Aſtrachan Regna Tartarorum, qui àgros colunt domoſque inhabitant& nunc Moſcho ſubjciun. b 05. 2 præterque dictos Præcopenſes i ſunt& ali Tartari campeſtres, qui catervatim in campis nullis finibus dune 3 degunt 8e in hordas veluti in quaſdam Provincias, a quibus& cognominantur quiſi ſunt, dens“ 1. loco Aſiaticis videlicet Tabuli s, dicemus. In Auſtrali Metropolis eſt Capha olim dicta Theodoſia, Eu. 0 poxium celeberrimum, vetus Genuenſium colonia. Sita eſt ad mare. Portum copioſum illa ſempet 1125 Genuenſlum e 8 8 lat ATICAI Cherſo⸗ nel 5- 7 AR ſalarg onec id qt minor Zina 2 2 2 RIAE. 14 7 de . . ͤ 2 e 22. 2 4 Is commi ane 8 3 5 S 5—— e ——ů— Flumind. Maia. 152 TAVRICA CHERSONES VS. Senuenſium tempore apparet eam div item& frequentem admodum fuiſſe. Poſtquam vero a Tutcis ab ani plus centum Genuenſibus erepta fuerat, Chriſtiani Itali in anguſtum ita redacti ſunt, ut exiguæ& opſeſ admodum eorum reliquiæ in ea ſuperſint: Civitas priſtinum ſplendorem magna ex parte amiſit. Ten Chriſtianorum Romana proſtrata, ædes dirutæ, muri& turres, in quibus Genuenſium plurima inſigniat inſcriptiones Latinæ viſuntur, collapſa jacent. Turcis, Armenis, Indæis, Italis,& Græcis Chriſtianis pal. ciſsimis habitatoribus referta, negotiationibus, portuque univerſæ ejus Tauricæ nunc etiam nobilis eſtʒ Vine, pomariĩa& hortos fere inſinitos habet. Ac ptæter hanc ſunt Perecopia a veteribus Græcis&upator ia Pongpaß. pol, Sacer Lutus, Dromon vel cim ſus e Aclullis ſeu Græcida, Heracltum- vel Ftraclta appellata: Ciovis Em. porium non ignobile: Eſt& Ingermenums, quod Arcem lapideam, templum& ſpecus ſubarce,& ex adus. ſo arcis miro opere ex petra exciſos habet, nam in Monte maximo& altiſsimo ſirum ac inde a ſpecub Turcis cognomen retinet. Opidum quondam non ignobile opibus refertum, celeberrimumque extitit. Ch ſoneſas ſeu Cor mim, urbs Iauric antiquiſsima. Hanc Særi qermenums, quaſi flauuam artem ITurcæ vocarunt, nam ſolum quaſi flavum ille tractus habet. Quæ, quod ſuperba, dives, delicata,& clara quondam Græce ge. tis colonia fuerit, unĩverſfæque Peninſulæ urbs antiquiſsima, frequens, magnifica, portuque nobiliimies titerit, admirandaæ illius ruinæ manifeſte teſtantur. Pamboli ſeu Balachaum Arx& Civitas: eM ancopii fel Manguum-(ut Iurcæ vocant) Arx& Opidum: C ercum Opidum cum Arce. Cremums, ſeu a Tartatis ch. mum dicitur Civitas& Arx muro antiquiſsimo, maxim ac præalto, magnitudine ac celebritate teliquis ci tatibus Iauricæ Cherſoneſi Mediterraneæ, nam eam ptolemæus ita nominat, admodum diſsimilis t, Etolemæo fortaſſe Tayhror, Plinio vero Tre. Ac in extrema hujus regionis parte Taras Civitas, adolla Tanais fluvii, Rutheni vocant e Ac ac, eſtque nobile Emporium, ad quod Mercatores ex diverſis Orbis p tibus commeant, ubi cuique liber patet acceſſus, ac libera emendi& vendendi facultas:& aliæ. Tin hac Regione plurimi, non parvi admodum ex Montibus decurrentes: Inter quos præcipui Boi hene vlg Nieper altiſsimus& rapidiſsimus fluvius qui a Septentrione labitur in Careinitum ſinum ſeu fluvium aq in Pontum Euxinum penes Oczacoviam influit. Dom-, e Ariel, Sama, cum multis alis. Boſſ hurius( imm: rs ad quem uſque hanc Cherſoneſum protendi diximus, Fretum eſt quod Europam ab Alia diſtermins duorum millium paſſuum latitudine, per quod Palus Mæotica in Pontum defluit. Hic Cimmeriusa Cin meriis qui partem ejus frigidiſsimam incolunt, dicitur: vel ab Opido Cimmerio, ut vult Volaterranus. At. eres Palus eſt prope Phaſidis oſtium: recipiens Tanaim. Hæc Poti mater dicitur Scythis, teſte Diomſio, ob id maxime quod multa inde in eum effſuat aqua, diſtracta potiſsimum ex Cimmerio Boſphoro atque c multis aliunde locis, quæ adeo ex omni parte paludemm replet, ut non poſsit inter ſua labra contineri. Hxcqus plurima recipit flu. Piſcibus abundat. Pontus Eixinus ĩtidem, cujus ſuperic r aqua dulcis eſt, infetiot ſalſi. Hic cum prius Arens, imo ſecundum Sophoclem Apoxæinus, vel quod navium eonon fieret appulſus c pro- pter barbaros Scythas accolas, qui adyenas trucidabant, dicereuir polliea Euxinum figura quam vocant E fle. miſum undi put erer 5 lum, im il Cal r ass n d, 9 dale ching pedüm Tilos caranch Ubus J eff dublan nike Deonm lb Nita bude malle due Nad bett dun 0 fut fi 2 g TAVRICA CHERSONESVVS. 153 nim dixere. Alii hoc ad Herculem, alii ad Ionas retulere. Pontum vero dixere tanquam alterum Ocea- num, putabant enim eos qui illum navigaſſent, eximium quid& memorabile præſtitiſſe,& ob id; inquit Stra- ge bo, per excellentiam proprie Pontum appellarunt, quemadmodum Homerum Poetam. Montes horridi Montes, un atque ardui, inprimis illi qui Cherſoneſum mediam ſecant. Sunt& alii maximi& celebres. Maximus vero n onmium, altiſsimus eſt,& in ſummitate Lacum ſane non exiguum habet. Sed hæc hactenus: deinceps Ntio gubernam reliqua videamus. Ius vel juſtitia Mahometica lege apud Tartaros adminiſtratur in civitatibus vel Opidis di. Chani,& reliquorum Sultanorum. Presbyteri Cadii vel Iudices in pagis, Begi vel Præfecti, qui injvrias parti- culares audiunt& decidunt, perpetui habentur. Veruntamen capitis, ſanguinis, furti, quas criminales, Senatores fundi, quas civiles cauſas nos dicimus, Chanus ipſe cum Conſiliariis ſuis diſcernit. In quibus exponendis 1 cauſidico non egent, ſubtilitatibus juris, calumniis, excuſationibus, nec dilationibus utuntur. Extremæ 0 enim conditionis Tartari vel peregrini coram judicibus& Chano ipſo, a quo ſemper audiuntur,& celeriter ex- pediuntur, injurias ſuas ipſi per ſe libere admodum exponunt; omnibus enim ſemper ad illum aditus patet. Filiosa primis annis Arabicis iteris inſtituendos, filias vero domi non alunt, verum propifiquioribus fanguine d chalech adi ö curandas tradunt. Filios adultos Chano vel Sultanis in miniſterium, filias nubiles infignioribusac nobilio: 4 gventutid 9 nibus Tartaris vel Turcis dant in matrimonium. In aula Principis inſigniores Tartari ac nobiliores non odus. ö ad faſtum vel ſuperbum luxum, verum pro neceſsitate& honeſtate ſatis ſplendidi& civiles ſunt. Cum in publicum exit Chanus, miſerrimæ ſortis homines non excluduntur, à Chano vero conſpecti examinantur, Mores. 9 Lidelicet ut ſiquid opus habeant, referant. Legibus obedientiam magnam Taxtari præſtant: Prineipes ſuos 8. Deorum loco ipſi adorant& venerantur. Iudices, pro lege Mahometana perpetui& ſpirituales pro divis, in- 0 dubitatæque omnis æquitatis& integritatis, fidei& opinionis viri inter illos habentur. A controverſũs, cri- 0 minationibus juridicis, jurgiis minus neceſſariis& paxticularibus, invidia, odio, tetris exceſsibus, omni 0 luxu& ambitione, in victu& amictu prorſus alieni ſunt. In aula Principis nec inter ſuos, gladios, arcus, nee 9 alia ulla arma illi geſtant, exceptis viatoribus, vel peregrinis iter facientibus in quos admodum humani& ho- 1 ęſpitales ſunt. Nobiliores panem, carnes, cibum, vinum igni eliquatum& Mulſum potũ habent, agreſtiores pa- Victus U ne carent, verum milio concuſſo, lacte& aqua diluto, quem(aſa vulgo nominant,& caſeo pro cibo pro potu la- 1 ce equino utuntur. Camelos, Equos& Boves oneri inutiſes, vel jam moribundos jugulant, ac O viumcarni- bus non raro veſcuntur. Mechanicas artes rariſsimi,& in Civitatibus vel( pidis pauci admodum merca- 8 9 turam exercent,& quicunque artifices vel mercatores ibi reperiuntur, vel Chriſtianorum mancipia, vel Turcæ, Opifcia. Armeni, Iudæi, Cerceſii, Petigorenſes qui Chtiſtiani ſunt, Phyliſtini vel Cyngani obſcuræ& extremæ condi- Mercimanic. tionishomines ſunt. Sed de Taurica Cherſoneſo ac regionibus Septentrionalibus quæ dicta ſunt hactenus, ſufficiant. Ad Hiſpaniam, cui in noſtta diſtributione princeps locus deinceps tribuitur, quod felixfaultumque ſit, cam luſtraturi, tranſeamus. *. Hiſpania Regio- Nomina&. un- de deduc tu. diuu. HISPANIA. f Iſpania nobilis Europæ Regio, primaque Continentis Terræ Pars, ab Hiſpano Rege, ut notat Iu⸗ ſtinns, dicta eſt. Ali ſic nominatam volunt ab Hiſſali urbe nobiliſsima, quam hodie Ser villam ap. pellant. Abrahamus vero Ortelius, Vir in Palæſtràa Geographica valde operoſus, quum Iberiam Aſiæ Regionem olim Paniam a Pane, quem Iberis Dionyſius, victoria potitus, præfecerat, ide vero Spaniam ab Iunioribus vocatam fuiſſe, legiſſet apud Auctorem de Fluminibus& Montibus, fidem e. uutum Soſthenis lib. 1 11 rerum Ibericarum: ſcriptoreſque fere omnes animadvertiſſet primos Hiſpariz Incolas ex Iberia uſque derivare: adductus eſt, ut ab Spania potius illa, quam ab Fiiſpano vel ipal nomer Regioni inditum, crederet. Sane Spaniam- nominat D. Paulus Epiſtola ad Roma. cap. xv. Spaniam etiam vocat alibi D. Hieronymus, ac multi alli. Quam autem Hiſpamam Latini Scriptores, Ptolemæus, Steph. nus& ali Iſbamiam- vdcant, rejecta adſpiratione, temporibus antiquiſsimis Iberiam& Fleſberiem nomina. tam memoriæ produnt Strabo, Plinius, aliique. Tberiam quidem ab Iberia Aſiæ regione, unde primos H. ſpaniæ Incolas non pauci deducunt. Alii Iberiam ab Ibero Rege trahuntz alii ab Ibero flumine; Avienus ab. bera Bæricæ Opido. Heſperiam vero, ab Heſpero, vt quidam memorant, Atlantis fratre, vel ut Horatius putat ab Heſperia Heſperi filia, vel potius ab Heſpero ſtella Occidentali: quia in Europæ Continente ninileſthi Regione Occidentalius. Quumque& Italiæ nomen idem eſſet, Horatius hanc Vltimamæ canit. ¶ Lltiberam quondam fuiſſe nominatam tradit Appianus: quæ tamen pars Hiſpaniæ(quam Celticam olim dixerunt tele Varrone) potius cenſenda. Sepharad Hebræis dici notant Gulielmus Poſtellus& Benedictus Arias Monte. nus in Abdiam. Atque hæc de nomine: ſequitur Quantitas& Qualitas. Quantitas conſiſtit in Finibusc Circuitu, quæque inde quaſi naſcitur, Forma vel Figura. Quo igitur ad Fes: alluit tliſpaniæ duoq l. dem latera Oceanus; Aquilonare Cantabricus; Occidentale, Atlanticus; Tertium, quod ad Meridiem, obi Fretum Herculeum, Mare pulſat Ibericum, quod& Balearicum; verſus Orientem Pyrenæos habet Mon. tes, perpetuis jugis ab Oceano, ubi Flaviobriga, hodie Fuentarabia, tendentes ad Mare Mediterraneu duobus inſignes Promontoriis, uno quod 3 cognominatum, in Oceanum projecto, altero, quo dam ab H eneris Templb, nunc vero. ab S. Cruce denominato, in Mediterraneum. Hiſpaniæ longitudom- xima milliarium Hiſpanicorum cc. Latitudo qua maxima cxI qua minima Lx. Ioannes Vafæus In Hiſpat Chronico memoriæ prodit„Hiſpaniam ad Pyrenæos tam anguſtam eſſe, ut cum per eos itet faceret, in mol. te D. Hadriani„Ferdinando Colone rerum iſtarum peritiſsimo commonſtrante, niſi fefellerit adſpectus, x trumque viderit Mare: Oceanum ſcilicet cui peregrinantes erant proximi, atque eminus, quouſque oc lorum acies ferre poterat, albicantes Maris Mediterranei fluctus. Circuitum autem 9 C mill. ſtatuunt,& e 2 9 65 Ptol.& alii Hiſpaniam comparant Corio Bubulo humi protenſo: cujus partes ad collun entem ipſi Galliam porriguntur. Collum inquam, quantum protenditur Mons Pyren us ab Mediterraneo Mari ad Oceanum Britannicum: inde dilatatur ad Brachia, ab Nova Carthag bent i Cantabros: 154 übte , umher mad tlg td Aal wuſhn ada Wann penn E Hine lit. rtl giant, Detlte Heth Nerulan H Renn 0 0 bn woch le 00h t Un I 10 1 25 HIS PAN IA. 135 ee Cantabros: Crura a Freto Herculeo uſque in Gallæciam& Mare Britannicum: ultimum Corii ad modum n Caudæ, Promontorium Sacrum, hodie S. Vincentis, quod extenditur in Oceanum Atlanticum, longe ul- en g tra omnem Hiſpaniam. Subeſt Hiſpania medio Quarti, totique Quinto, parti etiam Sexti Climatis: ubi unperie ae optima ad res omnes Temperies. Nam neque ut Africa violento Sole torretur: neque, ut Gallia, ventis aſsi- 5 adus fatigatur: ſed inter utramque media, hyeme& æſtate temperato Sole erfruitur. Hinc magna cli ſa- lubritas per Hiſpaniam, teſte Iuſtino, æqualiſque Aeris ſpiritus nulla baludun gravi nebula inficitur. Hue igel accedunt marinæ auræ undique aſsidui flatus, quibus omnem provinciam penetrantibus, eventilato ter- a xeſtri ſpiritu, præcipua omnibus ſanitas redditur. Non eadem tamen Hiſpaniæ paſdim qualitas. Qua enim en Arcton ſpectat, pleriſque ſcribentibus, frigidor eſt, nonnulliuſque aſperitatis: Oceano ſemper obnoxia, in · den teriorum aquatum indiga, malignæque inde habitationes: quum etiam rupibus, ſaltibus, lociſque ſilveſtribus , pleraque obſeſſa. Qua, Montibus fere perpetuum intercurrentibus, in Auſtrum declinat, tota felix, tota be- ata, ut multis maguiſque Fluminibus irrigari, ſic tempeſtivis pluviis, quantum ſufficit, recreari ſolita& 5% freu 5 hinc omne genus, ea præcipue parte, Frugum, Animaliumque non benigna ſolum Mater, ſed& Nutrix ſo- N n licita. Admirandam ęorum, cum quæ ex terra proveniunt, tum quæ in terræ viſceribus generantut& latent, e fertilitatem: Animantium item, quæ Terra Marique naſcuntur præſtantiam, quis digne utque ſingula fla- i gitant, commemorabit? Incredibilis per omnem Hiſpaniam Frugum ubertas:& plerique agri tantæ ſunt li- e Seralitatis, ut pro accepto uno tritici modio triginta plurimum colonis reddant: ſæpe etiam quadraginta. Herbarum cum ſativarum, tum voluntariarum, quæ citra ſementem erumpunt, quibuſque inſignes ſunt& peculiares vires paſsim, cumprimis in montoſis locis eſt feraciſsima: ubi ſui diſsimilis, inquit Pomponius, Linum aut Spartum alit. Fructus etiam arborum numero plures, formaque grandiores habet. Quid Mala releram ꝰ Inter ea melioris notæ ſunt duo, Canuſſum-&. Regium. Quid Fyra? In iis ſupremæ claſsis quatu- or, quæ odore guſtuque ſuaviſsima: Apianum, quod Alete voc finn Pyrorum minimum, Vino- fam, Pintum, Quartumque, quod Hiſpanis Sine Regula nominatur. uid Olivas? In harum numero pri- mas Obtinent Hilpalenſes, quæ magitudine juglandes excedunt. Qui de reliquis dicam Fructibus? Ple- ne decantata ſunt non paucis Mala Heſperia vel Citrea: Cydonia, quæ vulgo Membrillbs, Granata, ſuis etiam coriis medicinam facientia. Quid vina commemorabo, optimi ſaporis odoriſque? Paſsim quidem genero- ſa admodum leguntur, ali tamen& alis locis præſtantiora. Hiſpania etiam dives quondam univerſim, ut nunc quoque variis in locis, precioſiſsimis Auri, Argenti, Eris, Ferri, Plumbi, aliorumque Metallorum Theſauris. Quid jam dicam de salinis? Sal in Hiſpania non modo coqui, verumetiam plurimum effodi, hoc eſt& ſieri& gigni, tradit Solinus. Fit in multis Hiſpaniæ locis ex aquis puteanis, ut apud Segunmam& alibi: unde Regibus magnum exigitur Vectigal. Sunt& Montes Hiſpaniæ, ſi ſides Marineo Siculo, nativi 97 Vi 1 136 HIS PAN IA. a Aniualum us Eſt Hiſpanis præterea pecoris omnis generis dives, gregibus& armentis plena, adeo ut mugitu, balatuqu: rietas. Nemora, Silvæ, Montes, Prata, Campi, Saltus ubique reſonent. Equos alit optimos- Cęteris Bætica plures Aſturia fortiores: A urcones inde dictos. Leones autem, Camelos& Elephantes non novit, niſi cicutesꝶ aliunde advectos. Ad Venationes extimulant cum alia, tum in Montibus, Vallibus, Sileiſque Damæ, Cen, Apti. Vrſi, Læpores, Cuniculi. Ad Aucupia invitant cum aves aliæ, tum Aquilæ, Ardeæ, Accipitres, Atagines, eb . nuper ex Sicilia allati. Item Grues, Anſeres, perdices, Palumbi Torquati dicti, Anates ſilveſtres& Cicufed Enperium Ala: Sed de his ſatis, ad Imperium Majorum venio, quod caput in Methodo noſtra proxime ſequitur. Non am jorum. mus hic mihi recenſendis cum ex alis, tum Iuſtino, Diodoro, Ioſepho, Euſebio, Hieron mo, ſuppoſititioque Beroſo,& Interprete ejus Annio Viterbienſi, Antiquis Hiſpaniæ Regibus, rebuſque ab iis domi militiæq geſtis, Lectorem morari. Morari hoc eſſet& ineptire cum multis. Tubal non in Hiſpania neque in Euto· Pa, ſed in Aſiafuit. Huic qui ſuffciuntur, Iberus, jubalda, Brygus, Tagus, Bætus& ali, Regeſne cenſend abſit: niſi quis fluviis aliiſque rebus Inanimatis naſci tunc temporis ſolitos Reges concedat. Qui fidumi. lud agmen ſequuti, non melioris ſunt conditionis. Incerta omnia: ut& vix certiora, quæ ſucceſsione quidam 99 geſsilſe ſcribuntur in Hiſpania, Regibus quaſi exactis, varia fortuna multiſque& populis aſe ſeminatis& cpi . 5 dis conditis. Iydi, hraces, Rhodii, Phryges, Cyprii, Phœnices, Egyptii, Mileſii, Cares, Lesbii& Chaldæi. E. W ploratiora cenſeri ſolent.quæ ab Carthàęinenſibus, Romanis, multoque poſt Gotthis, Vandalis, Alanis, due. 4 vis. Hunnis, eorumque Regibus patrata memoriæ produnt Scriptores, qui partim rebus gerendis adſtiteruſ . N partim ex fideliſsima aliorum cognoverunt relatione. Ea, paucis dicam, ſic habent. Quum in Hiſpania long — lateque dominarentur& pleraque ſub ditione ſua haberent Pœni, aliique Africæ populi, contra eos pm 1 omnium cum armatis exercitibus ab&. p. Q. R. miſsi ſunt Cn.& P. Cornell Sci pionecs, belli Punici 11 ĩnitio: q 4 Patruoque P. Cornelius Scipio Africanus Major multa proſpere geſdit, primuſque ibidem provinciam fed 4 clio Metello& L. Veturio Philone(anno V. C. io xL II. Hic Aldrubale& Magone Carthaginenſi 1 Ducibus, acie ad Bætulam urbem( quæ quo loco hodie in Andaluſia viſuntur Baca& Ubedla, fuiſſe credit fugatis, atque inde ex tota Hiſpania pulſis vindicatiſque armis Hiſpaniis, amicitiam cum Syphace Maſſylorum (hodie Bilzdugerid) Rege, icto fœdere, firmavit. Paullo poſt rebellantes Hiſpaniæ populos ad deditionei compulit Feœdereque cum Maſſaniſſa Mafrſulorum( fuerunt ubi nunc Regnum Tremiſſenum) Rege& G ditanis facto, Provincia L. Lentulo& L. Manlio Acidino tradita„Romam reverſus eſt. Poſt Scipionem Hiſpaniam L. Cornelius Lentulus Pproconſul obtinuit; qui rebus bene feliciterque geſtis, ovans urbem ingrel. ſus eſt„ antio V. C. 10 1Iy. Triennio poſt C, Cornelio Cethego, Minucio Rufo Co. Hiſpaniæ primum ſunt terminatæ, atque in eas duo novi Prætores miſsi, C. Sempronius Tuditanus in Citeriarem, M. Helvius Blase in Vleriema. Vix duobus elapſis annis, quum tantum gliſceret in Hiſpania bellum, ut jam Conſulatiò Duce& exercitu opus eſſet, M. Porcius Cato Conſil citeriorem ſortitus, bello ab Emporis(retinetur 1 N 5 nome. ä c ſeptimo ejus belli anno ſunt cæſi, Q. Fulvio Flacco& Ap. Claudio Pulcro Coff. Submiſſus anno ſequenti u weine Ao, cut ine dam he! ibn Tuma Jaun Iban bunten quo tet beoccl Negibu Hamam ktaucis logen! lim, dumm deo ollen men dum und ber Ag 10 dal Cn ben 10 10 0 1 HISPANIA. 157 ode nomen in A mpurus) cœpto, rebellantem ita pacavit, ut Proconſul ex ea triumpharit, anno 10 Lx. Hic eſt a ille Cato, qui miro ſtrategemate multarum Hiſpaniæ urbium muros uno die diruit, ſcribente Livio,& aliis. poſt Catonis victoriam Hiſpaniæ varie poſſeſſæ ſæpeque nunc hic nunc ibi amiſſæ; ita ut ſupra xxx Irium- ir phi poſtea ex his relati memorentur. Stipendium pendere non prius cœperunt, quam Auguſto Principe: qui cum Hiſpaniam omnem, debellatis Cantabris& Aſturibus, qui omium diutiſsime reſtiterant, multo varioque Marte perdomuiſſet, univerſam in tres provincias diviſit, Baticam, Luſitanicam,& Tarraconenſem. Singulis inde ſui ſunt attributi Conventus: Bæiicæ Iv, Gaditanus, Cordlubenſis, As igitamus& His palenſis. Lu- ſitania tres habuit, Emeritenſem, Pacenſem,&Scalabitanuum. Tarraconenſis denique v1 1, Carthaginenſem, Tarraconenſem, Ceſar-Auguſtamum, Clumienſem, e Aoturum, Lucenſem,& Bracarenſem. Videndi Plinius lb. 11 l. Strabo lib. 1 11,& alii. Sic rebus ſubinde paullum mutantibus, provinciæ nobiliſsimæ Romanis paruerunt uſque ad Imperatoris Honorii 1x&ͤ Theodoſii 111 Conſulatum, qui incidit in annũ cc, quo tempore Vandali, Suevi& Alani, ab Stilicone in Gallias evocati, quum eas, Rheno trajecto, omnes pę- ne occupaſſent,& in iisjam immanium Barbarorum more debaccharentur: ab Gothis, Adolpho& Vallia Regibus, quos ad liberandas Gallias Honorius Imperator miſerat, exacti, tranſgreſsi Pyrenæos montes, Hi- ſpaniam Romanis ereptam multos annos obtinuerunt. Poſt aliquot annos Gothi, Galliamincolentes, ab EFraucis bello petiti in Vandalos vice verſa arma movent. Franci Gothos ex Galliis, Gothi Vandalos& Ala- nos ex Hiſpaniis ejiciunt: Suevis ad internecionem cæſis. Quo tempore Vandali& Alani a Bonifacio in A- fricam, cui pro Imperatore præerat, evocati Hiſpanias Gothis Poſsidendas reliquerunt. Gothi Hiſpaniam, Romanis præſidiis omnino expulſis, quum ſui juris feciſſent, eaque ſub ſuis Regibus longo jam tempore fu- ilſent potiti: tandem ingenti bello ab Sarracenis Arabibus profligati, Rege Roderico occiſo, Hiſpaniam fere omnem amiſerunt. Bello ſuperſtites quum in Aſturum, Cantabrorum& Gallæcorum montibus ſeſe mu- nüiſſent, paullatim amiſſas Regiones, Vrbes& Caſtella recuperare cœperunt:& poſtremo, quum Sarrace- norum res in Bætica Hiſpania ſe contraxiſſent, omnemque Hiſpaniam Gothi recuperaſſent, iis etiam ab Fer- dinando Aragoniæ Rege cognomine Catholico(quod hæreditarium deinceps eſſe cœpit ſucceſſoribus) vi- Kis atque omni Hiſpania cum Mele, qui ſe Granatæ Regem ſcribebat, exturbatis, univerſa regio Dominis antiquis eſt reſtitura. Quum autem Maurorum temporibus a quinque Regibus Caſtellæ, Aragoniæ, portu- ee galliæ, Granatæ,& Navarræ, Hiſpania fuerit poſſeſſa, ſolus hodie Imperium in eam execet Philippus 111, Philippi Magni F. Caroli Imperatoris ter- Maximi N. Diviſa olim varie fuit. Romani primo diviſerunt in i Cuciefen& Vlerirem. Cireriorem dicebant, qu Principi Vrbi Imperiique terris proximior erat inter I. * berum ſita fluvium& Pyrenæos montes: Vlteriorem vocabant, quæ remotior, ultra Iberum, ad Oceanum u ulque extenſa. Sequentibus temporibus Hiſpaniam in ſex fuiſſe diſtributam provincias legimus It. „, nenſem, Curt haginenſem, Luſitaniam,* Baticam,& trans fretum in regione Africæ, Tingitanam. 1, a NMaurorum tempore regna fuerunt in Hiſpania plurima, quæ poſteriores in quinque diviſere, Caſtellæ Ara- ü V ij gonum, rblum nomina. 1 0 155 e N 1 gonum, Portugallix, Granatæ& Navarræ. Partiuntur autem nora diſtributione totum Imperium in ut regna, Aragoniæ ſcilicet, Caſtiliæ& Portugalliæ. Sub Aragonenſi regno comprchenditur, præter Aragoniam, Camloni, Palentia, e Ad ocjmica, Iimrica. Sub regno Caſtiliæ comprehenditur Ziſccia, Lama fris, qi. lecia, Eſtremadurs, e Andaluſia, Gram, Murcia, Dtrague ¶aſtilis, cum acceſsione Canariarum Inſularum, Sub regno Portugalliæ comprehenditur, præter Portugalliam, e AA gar bia. Vrbes in toto regno pene ſuntin: numeræ. Inter eas præcipuæ, Hiſpalis, eM adritum, Iaraco. Liſtona, Jranaia„Pampiloma, Lalentia, Fa- eino vulgo Rar gelma, Legio v iI Sermanitanunc Leon, S. Lura-, Corduba, Nebriſſa, empeſbella, Tolkrum, Sali mantiga,( implium, Pintia, Ceſer-Auguſta nunc Saragoſſa, Aſtivica e Auguſta, alixque plurimæ. Sunt hit Lacus admirabiles. Prope opidum Beiaram- Lacus eſt non utilis minus quam adnlirabilis; qui& Turtutes piſces ſubnigros& excellentes, gignit,& futuram pluviam turbinemque, teſte Marinæo Siculo magno acm ſonĩtu prænunciat; adeo ut ejus murmur quaſi Tauri mugitus ſæpenumero ad duodeviginti millia paſſ. fue auditum. In ſummo e AAamis Stelle cacumine Lacus quidam eſt, ſcribente Vaſæo, in quo fragmenta ni. vium ſubinde reperiuntur, quum tamen a mari plus æ II leucis abſit: quin quod exæſtuet& tempeſtates ibi audiantur, adfirmare Incolas, quoties intumeſcit mare, idem notat. In Cantabriæ Lacum fulmen dei diſſe,& repertas duodecim Secures, ait in Galbæ vita diligentiſsimus ſcriptor Suetonius. Amamum Stagum eſt apud Plinium lib. 11 natur. hiſtor. cap. 111, haud procul Valentia: hodie e Albifera. Sequuntur FHumi· na. Hiſpania multis paſsim irrigatur Fluviis. Sunt qui centum& quinquaginta numerant,& in üs Ponies ultra ſeptingentos, inter quos nobiliſsimi Segoviæ& Alcantaræ. Alti aliis ſunt nobiliores. Iberus Ptolemæo, Ebro hodie, erumpit apud Cantabros ex Idubeda Monte, duobus Fontibus quorum dexter in ſaltu Aucen⸗ ſi( Aome d Oca) ſiniſter ad opidum, quod incolis Fuemibre. Inde magnis creſcens amnibus, primo Ca- guritanis exceptus arvis( Calehorra) Iuliobrigam& Tubellam petit, Navarræ opidazʒ Iuiamque& Celſam, inde Cæſar-Auguſtam alluit. Ilinc digreſſus in Auſtrum,& mox verſus Euronotum labitur per Laleca populos, qui nunc Catalani,& Dertuſam opulentam urbem præterlabitur. Poſtremo plurimis fluvis a &us, peracto quadringentorum ſexaginta mill. paſſ. curſu, in Mediterraneum, cognomine ipſi, Pelagus ran violenter duobus Oſtiis ingreditur, ut I paſſus in mare profuſus dulcis hauriatur. Dum ius maximus( concit- rentibus in eum tot amnibus quos enumerare longumeſſet) Hiſpaniæ fluvius ex Idubeda, ubi nomen illi an de Cogolo ſcaturiens, Vectones ab Aſturibus, Luſn anos ab Gallæcis Veteribus diſterminat. Iurrem Sulk⸗ nam(Tordeſilla) Salabrim, Mirandam& olia opida contemplatus, decimo quinto fere infra Lamecam mill ari, apud opidum Portugalliæ, quod Portus dicitur, rapidiſsimo curſu, Occidentali ſe miſcet Oceano: Dam, Ptolemæo; Durias Straboni; Duero hodie. T gu, Ptoſemæo ceteriſque, naſcitur in altiſ mis Oroſpedæ fi gis, ſtadiis quinquaginta ab Opido patvVo, cui nomen Tragacer, haud procul ab urbe Concia nunc Cuergs.. arpetanos lapſus Toletum, Regalem urbem, petit, ponteque accepto, Talaveram, Auguſtobrigam, Alcantara aliaſq; 1 urbes non ĩgnobiles alluens, mediam fere ſecans Portugalliam, ultra Oliſipponam in Ocaduum e i ne 0e rl ain Alt Uhu Car IN dad kann Gala Ce tir, ha Hip pecat Ab For Of eiolet⸗ tut. L Ngo, Aan bod kun Oem Vun al dar 0 . U en a 1 25 HISPAN IA. 158 ele nerat Oceanum, oſtio bis millium, ut quidam notant, quinquaginta paſl. latitudine. Accolis hic flurius ho- e dieque Tao, Lulitanis Teo. Tags auriferis arenis copioſus reliquis Hiſpaniarum fluminibus, uti teſtantur Solinus in Poly hiſtore& Iſidorus lib. x III Etymolog. cap. xx, præferebatur. Auriferum hodieque, ut& c alios multos Luſitaniæ fluvios eſſe adfirmat apud Ortelium, vir fide dignus Emanuel Enricus. Piſcium item Oltreorumque feraciſsimum, Gemmaſque generantem memoriæ prodit pomponius Mela. Aua, Latinis SGræciſque ſeriptoribus ſatis notus, originem habet ex vaſtis ſtagnis in Laminitano agro, ut ſcribit Plinius lib. II Naturalis Hiſtor. cap. 1, hodie Campo de Montiel, circa opidum; Hiſpanis Cagnamames dictum. Oretanos præterlapſus ad Metallinam, ubi caſtra fuiſſe Vitelliana docent Antiquæ ejus loci Inſcriptiones; terræ ſe pe. getralibus condere putatur.(Nam ex vulgi opinione magis quam ex veritate hæc eſſe teſtis eſt apud Ortelium cculatus Georgius ab Auſtria præpoſitus Harlebecenſis) mox poſt aliquot leucas, quaſi ſæpius naſci gau- dens, inquit Plinius, ad Villartam eruptione facta, Auguſtam Emeritam, ubi longiſsimo ponte lapideo tranſi- ge tur, Pacem luliam,& Auſtrum verſus alias urbes prætergreſſus ad caſtrum Marinum in Oceanum evolvitur. Hiſpanis hodie Rio Guadiama, recepta ab Arabibus voce: iis enim Guad fluvius. Batis Ptolemæo, oritur pro- e pe Caſtaonem ex Oroſpeda Monte, ut ſcribunt Strabo& Stephanus, qua parte Sierra d. Alcarax nominatur. * Ab Fonte in Occaſum vergens Cordubam, aliaque Opida præterlapſus, ad Hiſpalim in Auſtrum declinans, Oſtoo ſatis amplo( unius enim leucgeſt) ſed quod vadoſius haud procul Gadibus in Atlantieum Mare ſe t exonerat. Hic fluvius nobilis Auro veteribus eſt,& Olivetis. Straboni etiam& Pauſaniæ Tarteſſus nomina- tur. Livius Circen ab Incolis nominari notat: quam appellationem aliquamdiu retinuerunt, ſcribente Mario Nigro, Hiſpania potiti Afri; quibus tandem Guadalſuluin, vel u ali ſcribunt Guadalchebir; tanquam fluvius dn Magnus, fuit dictus. Ainuus Hiſpaniæ Tarraconenſis fluvius, ortum habens ſexto ſupra Aras Sextianas, qui- wunde bus hodie Lugo nomen, milliari ad opidum vulgo Castel- Verde, portum marinum ſecaus, Pontemque Bel- farium& Orenſem civitatem perlapſus, facto ad Valentiam cum Avia congreſſu, ſex milliaria procurrens in 0 p gentium fluvii, quos alis explicandos, ne prolixiores ſimus, relinquimus. Mare nos vocat g cenſeri ſolita, Sinus& portus. Oceano undique Hiſpania& Mari Mediterraneo concluditur, præter eam partem quæ Montibus Pyrenæis& Aquitaniæ conjungitur Quorum beneficio patentibus gremiis univerſi Orbis tam novi quam veteris commercio oportuna, canquam ad juvandos Mortales ipſa avida in Maria pro- currit. Qgæ& marinorum Piſcium genus omne abunde ſubminiſtrant. Inter quos Cætæ, Balenæ, Congri. a Murenæ, Thynni, Savali, Lampetræ,& ali, tum oſtrea, Conchyliaque. Siaus Hiſpaniæ celeberrimi ſunt tres, ag omnes ad Mare Mediterraneum, Sucronenſis, Illicitanus, V ingitauus. Omnium vaſtiſsimus eſt Sucronenſis, ma. gno ſatis ore pelagus, inquit Mela, accipiens,& quo magis pe netratur an guſtior. Mediæ magnitudinis eſt % Tlicitanus une Paertod Alicante. Minimus eſt Virgitanus, ab opido, ut ſcribit Mela, Vugi, hodie Ver vel Bars. Cotrupte apud Ptol. ce vel Hage: nec emendatius apud Antoninum Oc, ut nec apud Wlan 5 f 0 8 1 ominatur in He Oceanum ſe præcipitat. Sunt& alii, Lethe, Larius, Lima, Sicores Chalphe, Autre, atque alii minorum Alaria. & quæ cum eo Commodliites, Motes. 160 ö HISPANIA. 8 Nominatur c Qaditamus Sinus Melæ lib. 111 ab Gadibus. Hodie Baia de Cadix. Inter Portus, quos Hl. ſpania habet, primi eſt loci qui Magnus Veteribus, inter Nerium& Scythicum Promontoria;(orm ho. die. Sunt& e Aimihalis Porta, apud Pomponium, Albor hodie in Algarbiæ regno: Ama, Plinic nunc Fnentarabie, ut Villanovanus, vel Bermeo, ut Moralis cenſet: Gaditanus, NMelæ& Antonino, cite Gades: Tæraconenſis, de quo Silius Italicus lib. x V. Veneris denique Melæ nominatus ad radices Monti Pyrenæi. Sed de dinubus Portubuſque eorumque latitudine& profunditate multis feliciſsime ſcribit Luc Aurigarius in ſuo Nauigationis Speculo, Chartis, quod ad Hiſpaniam, decima novemque ſequentibus Succedunt Montes inter quos Pyreneus principem obtinet locum, Hliſpanos ab Gallis dividens Tprenes Ptol, & reliquis; Stephano Pyrene, Iibullo Tyrene: Livio& aliis Saltus Fyreneus: Hiſpanis. Los Pirenecs univetſim nam pro ratione locorum varia ſortitur nomina. Dictum volunt plerique ad igne: vel quod crebris ful. num ictibus feriatur; vel quod ejus ſilwæ( ſcribente Diodoro lib. v 1) injecto a Paſtoribus igne, quondm univerſæ conflagrarint. Silius Italicus denominationis honorem tribuit Pyrene puellæ, Bebrycis flir, inen monte ab Hercule compreſſe; ibique quum ab feris lanĩata eſſet, ſepultæ. Pyrenæus ut ab Ortu in Occaſin ad promontorium uſque Celticum prolatatus Hiſpanos dividit in Ciſmontanos& VItramontanos, alumal Iberi fontes montem protrudit verſus Meridiem per Hiſpaniæ latitudinem. Nomen illi Iaubeda apud str. bonem& Ptolemæum; Saltus e Aucenſu, vulgo e Monte Ocahodie vocatur, ab Auca urbe vetere, cut 1 Villam- Frantam, vigeſimo ſupra Burgas mil. veſtigia monſtrantur. Oroſpeda Idubedæ proles Strab. Ono Pt. Toti hodie certum non eſt nomen: nam quod Alvaro Gomecio cenſentur Sierra Vermigia, Floriano Sem AMolana, Cluſio Sierra Morena: Partes ejus ſunt. Oroſpedæ adcenſeri ſolet Calpe. Sic Ptolemæo aliiſque men vocatur ad Fretum Herculeum: qui Gibraltar vulgo. Oroſpedæ item pars rupes præcelſa, quæ ex Hiſpale- ſi urbe Granatam eunti prope Archidonam ſe conſpiciendam offert. Nomen habet famamque mereturei memorabili, quod in omne ævum eſt duraturum, Amoris exemplo. Hiſpanis dicitur, La Pemnade 55 E.. moradus e Amunitium Ruper. Paullinus Bimarem nominat. Reſpicit enim duo Maria, Internum& Exter Strabo Calpen montem eſſe, ait, circuitu quidem non magnum admodum, altitudine autem ingenten arrectum, ut remotioribus Inſulæ formam præferat. Vnam Herculis Columnarum ſunt qui fabulantur: 1 teramque ex adverſo Abylam in Africa, Laborum Herculis metas: addunt unum fuiſſe quondam montem ſed ab Hercule perfoſſum atque ita mutatam rerum faciem. Ex Alcaraſſum Mariam montes ſurgunt. 9. nominat Plinius, qui ſingulariter Alarianus Ptol.&. Tons N Tariurum Antonino: hodie Sierra Morena. Il 5 montium alluit ad lævam perpetuo fere ad Oceanum uſque nobiliſsimus fluvius Bætis. lum 5 Mons eſt quem Mon. Iui vocant accolæ: ſunt qui interpretantut Montem fovis; alii vero melis 30 9105. 1 1 1 e quorumque plura adhuc ibi ſepulcreta& ſigna. In ie. Bone eiridméſteba Suri 155 e quidem Linteo Velo noctu vero Facibus Navigiorum adtentum 5 3 Silvis, Nemoribus, Arboribuſque ſingulares ferentibus fructus, ubiq; eſt plena. gun HISPANIA. 161 LTongum eſſet omnia commemorare. Nemus eſt apud Opidumꝰ cui ab Moste AMajore nomen, in quo Quer- cus, Caſtaneas, Ilices, Nuces, Corylos, Ceraſos, Prunos, Fyros- Ficus, Labruſcas,& omne genus arbo- rum fructiferarum ſola natura plantavit, altitudinis ingentis& latitudinis. Haud procul Opido Bejerano Nemus eſt amœniſsimum, ubi Caſtaneæ Arboris ambitum ſe menſum ſcribit Lucius Marinęus Siculus pe- Opa 1 lea 0 privata. dum circiter quadtaginta. Silvas etiam cæduas complures habet. Quare& materia abunde præbetur ſtruen- dis navibus. Quid jam de Operibus publicis, quid de privatis dicam? Plurimahic magnifica Templa, pluri- mæ Abbatiæ, Cœnobia, Monaſteria, Xenodochia& Noſocomia. Multa Regum conſpicua Palatia, multæ Magnatum& Equitum magnificæ& pulcherrimæ des, innumera denique alia& publica& privata Ædi- ficia. Rex vero Hiſpaniaruim- naſcitur non eligitur: inauguratur tamen? populoque Sacramentum i ab eo accipit. Liberi Regis Jafantes Hiſpaniarum appellantur. Inter cos primogenitus, qui omnium Pro- 3 1 ee 1 e Rex vivo. e Ell, P 15555 1 77 Senatores cru Q is autem Regi ſuprema ſit in omnes& omnia poteſtas Uberumque 4 itrium: nihil tamen fere de- u ffeguomia. cernit, niſi ex xi. VRORVM qui totius Regni primores Senatum Regium conſtituunt) conſilid. Ibi grabio- ra, quæque magni momenti, plene ventilata terminantur: quæ celanda, in Secreriore Conſeſſu diſcutiuntur, quein faciunt ipſe Rex, Dictator Legionenſis: Præſes, tertiaque Conſilii Regi portio. Quę ad Indias earumque guber- nationem pertinent, tractantur in Senatu, quem Inclicum vocant, ab uno Præſide, xIi vero Conſiliariis. Bellica in Seals Mllitari peraguntur: quem ſtatuunt x II- VIRI Senatus Regii, Dictatores item Legionenſis& Caſtel- lanus, cum alis. Præter hos etiam tres in Hiſpania ſunt pris Preficturæ, quas Audientia vel Cancellarias ãppel-· lant, una quidem in Caſtilia, altera vero in Granata, tertia in Galęcia: unicuique Præſes eſt& xii Senatores: ab his, ſi Litigantes ſibi minus ſatis factum arbitrentur, Controverſiæ ad Senatum deferuntur Regium. Eſt deni. que Theſaurarius Caſtellanus ſub ſe quatuor habens Qusitores quorum omnium eſt Pecunias Regni tractare, ea-· rumque habere reddereque rationem. Ducum in Hipania, Marchionum; Comitumque ingens numerus. Præter Principem Aſturiarum& alios, Duces invenio circiter xxIII. Sunt illi Frienſis, Medinæ- NMvi- Sicci, Alve, A bale, Albuquer quæ, Scalone, Oſunæ, Avoſſi, Bejari, G andliæ, Seſſæ, Infunteſgi, Medina Cæli, Medina-Sidoniæ, Mauede, Najars, Feria, Segorbiæ, Sounæ, Villa- Formoſe, Verraguæ, Paſtrane, Franca ville. Sunt& ali, quo- rum nomina non occurrunt. Quibus omnibus annuus Cenſus eſt a xL ad c Ducatorun millia: Ducibus Infanteſgi& M edinæ· Sidonis ſummam ſuperantibus: quorum hic Cx xx, ille cxx habet millia. Marchiones hi fere, Vale. Nova, e Actorga, eAquilaris, Deniæ, Alondejaris, Nauareſi, Pliegi, Saviæ, Vellexe,(oma, Auamontis„Alumins, Veladrs, Viarinæ, Car pi„Camaraſſæ, Corteſi„Aonti.-Aajoris, ¶uardiæ, Montis-Cla- ri, de las Naas, Pose, Stepps, Lanna, Ville-Framcæ, Drade, Cavietis, Falbis, Fomeſtæ, Moline, C eralvæ, Valzſis, Valis, Zrva, Ardilis, Tarife, Alcaniſa,& alii: potiore parte Reditum percipiente ab x ad Lx millia Ducatorum. Comites recenſentur plus minus LX X quibus annuus Reditus eſt abx ad xxy Dacatorum millia: inter quos Principem obtinet locum Bonavenſa, Alus„ Arrande& Oropeſe. tio gubornau. dicit& di. ——. 762 HIS PAN IA. Longum eſſet Lectorique tædioſum, quærere hic Vicecomitum, Baronumque numerum: longum Vice. regum, Gubernatorum, Provinciis Marique Præfectorum: longum denique Magnorum Magiſtrorum, E. quitumque variorum Ordinum, in Caſtella quidem S. arobi, Alamtaræ, Caluraue,& Rhodienſium Ordius S. foam: in Aragonia Cataloniaque ordinis. Monteſa: in Portugallia Ordinum, AMiltum Peſu C riſti( cujus Magiſter ipſe Rex eſt ampliſsimi ſane, ut qui annèxas habet Provincias omnes in Africa, Aſia, Ameri⸗- caque inventas) S. facobi: ejus qui de Auis dicitur, itemque Rhodiemſſum- D. foamis. Inter familias vero Hi. ſpaniæ, ut hoc Obiter addam, antiquitate prima eſt Parieca, quum Hirtius in Commentariis nominet L. umum Pariecum, ubi de Corduba agit: ejuſque etiam mentio ſiat apud Ciceronem lib. v1. Epiſt. ad Familiares Epiſtola ad Leptam. Non minus illuſtres ſuit Aeridma, Lolktana, ¶ erda,( urdones, Lirenſu, Veleta, Pimentella, Stunita, Hemitica, Oreſia, Cordubenſit, Limenſis, Cuſmamea, Mondragonea, alias alii addant: & parcant nobis Senatus illi, ſi ordinem violaverimus. De Adiminiſtratione Statuquè politico diximus: ſequi- tur Eceleſiaſticus. Primatus Hiſpaniæ antiquiſsimis teinporibus in Hiſpalenſi fuit Eccleſia, inde vero Tele. tana, uſque ad excidium illud Hiſpaniæ funeſtiſsimum. Joleto enim in Barbarorum poteſtatem redacto, Bracarenſis Archiepiſcopus ea dignitate eſt functus docentibus illud Eccleſtæ Bracarenſis Archivs. Recu- perato Chriſtianis Toleto, quum Toletanus amiſſam dignitatem repeteret, Bracarenſis autem ſemel acquiſi· tam retineret, Contentio orta eſt, quemadmedum legere eſt lib. 1. Decretal. adeo ut adhuc ſub Iulice is eſſe ſcribarur. Qui porro a temporibus Romanorum& Gothorum in Hiſpania fuerint Præſules docet in Chronico ſuo 1. Vaſæus cap. xx. Poſt ereptas rurſum Barbarorum manibus Hiſpanias, Eiſcopatus cum Antiquis ſuis Civitatibus ſunt reſtituti, tum quidam in nonnullis recens inſtituti. Septem hodie Archiepi- ſcopos Hiſpaniam habere legimus, iiſque ſubeſſe Epiſcopos circiter x L fuffraganeos. Primus eſt Talea, Caſtellæ Cancellarius. cui poſt Reges Regiamque prolem nullus vel dignitate vel fortunæ amplitudine fe. cundus. Parent illi Epiſcopi Bun genſis( cui ſedes olim fuerat Auræ, unde Auritanus,& corrupte in quibuſ. dam Conciliis aliiſque Actis publicis Auxitanus dicebatur, tranſlatusinde Burgos, Caſtellæ Veteris Metro. polim, ab Alphonſo vi, eo, qui Toletum Chriſtianis reſtituit, auctoritate Vrbàni 11 P. M. anno cio Rc Cuene vel Cunquenſis, Cinqueneæ vel Cigumenſit; Oſmæ vel Oxumenſis(perperam in Conciliis Oxovienſu] Cordubenſis, Epiſcopatus hic antiquiſsimus& propter Oſium Epiſcopum celebratiſsimus) Parnenſis: Pal. tinenſic, vel Falentinui; Segovienſis. Secundus His palenſis Sub eo quondamx i, hodie 111, ſunt Epiſcopꝛ tus: e Malarit os, Gaditamus& Canarienſin. Tertius Compoſtellaus eſt. Epiſcopatus hujus ſedes olim fu- erat Jia Flavia, unde Irienſis; Opidum Galęciæ maritimum, Padrom- vulgo. Tranſlatus autem poſtea Com. 5 dici deinceps ccpit Compoftellumu, vel S. acobi. Ejus auſpicia ſequuntur: Corienſis, Plaremima 27 e ee ve ebe Oe(quis: die düse ien, Salt item) ue fe Tai J Aud Jade, opido Galęciæ ad Minium amnem ſito Tui vulgo) Badaiocenſis( hodie quoque 1 5 onienſis( cujus ſedes olim Nbadeum, vulgo Aondumedo), Qu e f A 1 1 e e eee ee C atnitabricus b K I 1 5 5 7 7 10 25 1 22 0 eue 22 0 Oceanus 225 2. 0 1 2 K ¹. 1 2 2 n 5 7 2. 5 145. N 2 A 4408 al 25 ae 1415 10 4 2 1 —— e 22 2 2 5 1 9. e — e 1 87 15 OCeide ll 1 . 28 0 c 924 1 9 210 2 188 i au K 5 3 25 uus i 5 5 2 25 2 che ed N. Cala 44 4 15 e ee 1 0 e 22 1 5 9 9 05 1 Ge ——— . 25* 05 4 IIS ＋ W 1 25 77 15 10 10 1 5 0 2 70 105 en. ge 4 1 5 5 aug 5 Tehrilla 2 7775 12150 e ee n cu lacaru 1 N anicnrum d W 2 — 5 Academie. 765 FF 5 Ad ejus nutum ſunt Præſules e Almeria& uadicenſis vel Cuaditanus, olim etiam e Accitmus; nam qu olim Accitana Colonia, hodie Guadir nuncupatur. Quintus Valenrinus: cui ſuffragantur Cart haginenſs, Orgel- Ia, Segorbienſis(vel Segoßricenſis a Sqgobrita, quæ nunc Segorbia)& Palearium Aajoris. Sextus eſt Tærraconnſit obtemperant illi Prælules Lerdenſit(vulgo Leridæ) Derteſanus vel Tortoſe, Herluæ, Bartinonenſis, Gerun- denſis, Vrgellenſit& Vicquenſis. Septimus denique Cgſarauguſt amus: eum in ſacris agnoſcunt Pampihmmſis Calagurritanus. Oſcenſu d Balbaſtienſir. Nulli ſubſunt Leonenſis& Overenſir. Habet& tres Archiepiſcopos Portugallia, Fracarenſem-, Oliſiponenſem-& Funchalenſem-: ſubque iis Epiſcopos& borenſem-, Viſcenſem, Ju- denſem, Conimbricenſem, Portenſem, Lamecenſem, Siluenſem,(eptenſem, Lerienſem. De reliquis Epiſcopg- tibus conſulendus Vaſæus, loco quem indicavi. His omnibus, ut& Abbatibus, Monaſteriiſque quanti ſint annuatim reditus, notant curioſe L. Marinæus Siculus, Damianus a Goës,& ali. Ad ſtatum Eccleſia- ſticum pertinent etiam fidei Inquiſitores, in Sarracenos, Maranos& Iudæos primum creati, qui lapſu tem- poris vires ſuras& auctoritatem extendere cœperunt in omnes quibus alieniores ab Eccleſia Romana mentes. Habeat& locum hic Notatio Academiarum; quæ in Hiſpania circiter viginti duæ numerantur: interque eas primi loci Salmanricenſis, Cumplurenſis, Cunimbricenſu, Pintianenſis, Saguntina, Oſcenſis& Ilerdenſis. Hiſpani felices ingenio, infeliciter diſcunt; ſemidocti doctos ſe cenſent. Sophiſtarum Aſtus plus ſatis amant. In Aca- demiis Hiſpanice magis quam Latine loqui gaudent: voces etiam Maurorum non paucas admiſcentes. Suos fœtus ingeniique monimenta ad poſteritatem raro, rarius ad Exteros, ob linguæ defectum, producunt. Eue- Honaum artiũ runt tamen, ſuntque hodie non vulgariter docti, qui præclara eruditione lectiſsimiſque ſcriptis patriam illu- Vr. feudus celebres ſtrarunt, variiſque operibus apud remotiſsimos etiam clariorem fecerunt. Si Theologi poſtulantur; pro- dibunt Vigilantius, Presbyter Barcinonenſis; Aquilius Severus; Prudentius, Epiſcopus Armentiæ: Oſius Cor- gubenſis, Avitus Presbyter, Marcianus, Epiſcopus item Barcinonenſis, Paulus Oroſius, Pacianus, ejuſqut filius Dexter, Audentius, Iſidorus, Apocalypſeos Interpres, Iuſtinianus, Valentinæ Eccleſiæ Antiſtes; Lean. der Hiſpalenſis Epiſcopus: Martinus, Præſul Mandovenſis: Fulgentius, Epiſcopus Carthaginenſis; Eladius, Archiepiſcopus Toletanus: Iſidorus, Epiſcopus Hiſpalenſis: Ioannes, Gerundenſis Præſul: Eutropius, Va- lentinus Antiſtes: Franciſcus Ximenes Cardinalis& Archiepiſcopus Toletanus, Academiæ Complutenſis pa- ter, qui variis linguis ſacra Biblia, Complutenſium appellatione notiſsima curavit imprimenda;& alii. Si Cz. nonici Iuris periti: Bernardus Compoſſellanus: Raymundus de Pennya Forti: Hugo Barcinonenſis. Si Iuriſ⸗ conſulti: Calixtus 11 1 Pontifex M. Fortunius Garcia, Gomeffius, DBidacus Covarruvias, ſilentioque minime prætereundus Antonius Auguſtinus, domo Cæſar- auguſtanus; x 11 vir Romæ stlit. Iudicandis, inde vero ex Allifano& llerdenſi Epiſcopo, Tarraconenſis Archiepiſcopus, vir Romanarum Antiquitatum& melioris literaturæ peritiſsi mus. di Medici, licet non patrii, ſed inſititiĩ: aderunt Abicenna Averrois, Raſis Alman- A 0 Si Hiſtorici: Trogus Pompejus, Iuſtinus,& alii. Si Philoſophi, L. Annæus Seneca, ejuſque Seneca Noyatus& Mela, L. Iunius Mederatus Colu mella: C. Iulins iy ginus Sotion: Ioarnes Vites N Valentinus Vu, 1 U 0 1 Mato Elke Ab cal ene che aakecen dune Keculee belt. Ke em, pl Ius adm purr ab minim Gee afl Unt, ad ihn wum cldrecd bühler Anu Ma (Ae ma Ale ban tum Ale HIS PANIA. 165 al Valentinus, Si e Mela: Abrahamus Cacutius, Alphonſus Rex Caſtellæ, Henricus, Anfans Portugalliæ, Henricus Marchio Villenenſis, Arnoldus Villanovanus, eiuſque Diſcipulus Raimun- medium producendi: ſiſtent ſe Sextilius Hena, LL. Annæi Seneca& Lucanus Patrueles, M. Valerius Martia- Juniores, ne tædium pariam, omitto. Hiſpanis natura calida eſt& ſicca: color ſuboſcurus, cui juvando Pœ- nuinæ collyrio plurimum ex Ceruſſa Minioque utuntur: duriora& bene compacta membra. Magna mor- tales omnes ſupetſtitione ſuperant, ad ceremonias, adulationes, amplos titulos populis alis duces. Animi concepta dexeritate ſingulari tacendo, ſimulando, diſsimulandoque celare norunt. Gravitatem ſetvant cum adfectata quadam ſeveritate: quæ facit ut odium ſuſtineant nationum omnium, graviſsimum, quemadmo- dum ipſe Mariana prædicat, atque individuum magnorum imperiorum adſeclam. Mulieres non admodum fœcundæ paucos pariunt: priſeas Romanas æmulantes, Vino plurimum abſtinent: raro ſe conſpiciendas præ- un bent. Advenas inhumaniter excipiunt. Apud Exteros alter alterum colit, veneratur, laudat, extollic: Nobilita- tem, plebeio etiam, ſi quo poteſt modo, concilians. Iuſtitiæ cultores maximi:Summis, Medis, Imis æquale Ius adminiſtratur. Facit Magiſtratuum induſtria, ut pauca, imo nulla ibi ſint Latrocinia. Plerorum manus puræ ab cædibus aliiſque flagitiis. Nemini impune eſt, qui vel ſacroſanctas Leges, vel quemcumque, etiam minimi loci, violare fuerit auſus. Inquieti magna ſemper moliuntur. Pulſis inteſtinis hoſtibus, profligatiſque dSaracenis, potiſsimas Orbis Terrarum partes ſuis Regibus acquirere ſtudent. Vbi duo treſye conveẽnerint, n cujuſcumque loci& conditionis, de Rep. graviſsimiſque rebus diſſerunt, ad enervandas Hoſtium vires vias quæ- runt, Strategemata excogitant, mille Machinas fabricant, ſuiſque Ducibus, ſiquid utiliter inventum, aperiunt. In caſtris famis, ſitis, laborum patientiſsimi. In acie conflictuque major illis ars quam ferocitas. Levi corpore, levibuſque armis induti Hoſtem facile ſequuntur, facileque, quum opus, fuga ſibi conſulunt, nuſquani non, a nunquam non militaribus operam dantes Meditationibus. In conviviis domi quidem frugales, ſobtii, pau- Vicus. eiſque contenti, foris ciborum, præſertim delicatiorum, appetentiores. Scitis& commodis utuntur veſti- bus nec male formatis. Hiſpania autem larga manu confinalibus ſuis aliiſq; remotioribus populis inſinita cum 0 apud ſe nata, tum etiam aliunde advecta ſubminiſtrat, Sericum, Lanas, pannos omnis generis, Sal, Saccharum, Nel, Mala, Medica, Citrea, Granata, Cydonia, Olivas conditas, Cappares, Vvas, Ficus, Pruna paſſa, Amygdala, Caſtaneas, Glycyrrhizam, Aniſim, Cuminum, Coriandrum, Oryzam, Crocum, Oleum, Ceram, Alumen, Smeg- ma, Minium, Purpuram, Thynnos, Balenaſque ſalitas, Baccas laurinas, Fructus diverſorum generum ſaccharo do leer, adſperſos, Alabaſtrum, Corallum, Aurum, Argentum, Ferrum, Chalybem, Stannum, Cuprum, Plumbum, Ru- md 1 biam Tinctorum, Argentum vivum, Goſsipiuni, Gemmas item ptetioſoſque Lapides& Aromata cum ab alis, , tum ab Indis accepta. Pro ĩis autem omnibus grata quadamcommutatione certatim ab Europæis, Africanis, 7 Aliaticis, Americanis accipiunt eas Hiſpani merces, quàs Natura Cœlique& 5 genius ipſis negare ſolet. e Ha ctenus dus Lullius. Si Oratores: præter Senecam, Portius Latro& M. Fabius Quintilianus. Si denique Poetæ in is, Rufus Feſtus Avienus, Aurelius Prudentius, Damaſus Pontifex M. Iuvencus, Arator, Cælius Sedulius. Mortis Mergimonia 166 PORTVGALLIA. N d enus in genere Hiſpaniam deſeripſimus: nunc poſtulat Methodus; ut ſpeciatim& pet pameden perambulemus. Varie a variis fuiſſe diviſam in 3 deſcriptione diximus. Nos vero pati Hiſpaniæ, quo ordine methodoque ob Hondio delineantur, deſcriptionem: quam poterumuiſſ lilsime, proponemus. Eam ſex Tabulis abſolvit, hoc ordine. In prima deſcribitur Peng, ſecunda Baca, Guupuſcoa&e Legio. In tertia Caftella Vetus& Nova. In quarta e Andalſia: ubi& cπſd Hiſpalenſis& 8 In quinta Valentia. In ſexta Aragonia& Caralonia. Fortugallam-, quæ primo lot Regio. offert, Luſitaniam Veteres dixere. Luſitaniæ autem Ptol.& alis, quæ Appiano Liſuama, nomen im Nomina unde tum tradunt M. Varro& Plin. ab L Liberi filio, Lyſaque cum eo bacchante: Luſitaniam enim diei leduclu. quam Lai regionem. Marcianus putat Laſitaniam Appellari ab fluvio cognomine, qui nunc forte i Portigallam quidam ſic nuncupatam volunt a Portu Gallrum. Andreas Reſendius, cujus ſententiam ſequ tur alli docti, Portugallie appellationem manaſſe notat a Portu Cal. Cæterum Portugalia hodie, fi tem titudinem ab Meridie Septentrionem verſus ſpectemus, major eſt quam Vetus 1: ſin ab Oc Ortum, longitudinem, minor. Portigallia vero hoc ævo verſus Boream excurrit ſupra Confluentes ia Aviamque ad Opidum uſque Ribadaniam, in Aviæ ripa poſitum: qua parte Galęciam ſpectat: ductaquei in ortum Linea ad Mirandam uſque ad Durium collocatam: inde vero Meridiem verſus recto fere progen facto ad oſtia Anæ fluvii, quo latere Caſtellæ, Extremaduræ& Andaluziæ eſt confinalis: ad Notum& O dientem Atlanticum reſpicit Oceanum. adeo ut ambitus ejus cenſeatur eſſe Bc X milliarium. Opium C temperie in hac regione Aeris temperies, ac Cœli ſerenitate atque ubertate præſtat. Abundat Vino, Oleo, Malis ams E ſili fertilitas. Citreis 3 Amygdalis„Melle, Cera. Ac fructus quos hæc regio producit bonitate antecellunt fete q qui in locis finitimis naſcuntur. Et quamvis Incolæ non tantum Frumenti ex agris ſuis colligant, ut inlet vidtum ſufficiat tamen ex Gallia& Germania quantum opus habent, advehitur. Plurima ali hæc regol, a malia, Equos inprimis magno numero, tantæ velocitatis agilitatiſque, ut vento conceptos cabularetut d Imperium majo- crederet Antiquitas. Port alli Regnum primum circa annum ciↄc initium habuit. Ad id enim uſque kelht rum. ſub Hiſpaniæ nomine cenſebatur. Primum Regum Luſitanorum Progenitorem Faſti commemorant i cum. Ducem Lotharingiæ, Comitem Limburgium, virum animo magnum manuque promptum: d bus in Hiſpaniam tranſlatis, Tyreſiam duxit Alphonſi v l Caſtellæ Legioniſque Regis Filiam, accepti l tem ea Galęciæ Luſitaniæque parte, quæ nunc hortugallia: quam non ita pridem ĩpſemet ſua virtuteerd racenorum& Maurorum ſervitute vindicarat. Defunctocirca annum ciο, Patri ſucceſsit Apfuſan qui Portugalliæ ſe Ducem appellans, Regis titulum ab exercitu accepit anno cio XxX IX, Mctoname! quutus in Agro Orichienſi contra Iſmarium,& alios quatuor Saracenorum Maurorumque Reges: qui Scutorum inſignia facti monimentum poſteris relinquens. Succeſſerunt huic recta fere linea Sufus, Phones 1 1, Satie 1, Aphanſus 111, Diagſus, qui primus Algarbiorum Regis Titulum u pbo Situs Wo 8 9 ge 22 1 2 5 Rio Palm Silo is Bo. aud e e 1 TRR TFEIOE VDA 0 Alen adm. e 2 n Mis an Nut iin 5 Mul on .— gerincles Hbum— C Euont K.. gſeleal baus Veimæ imme o Landal PORTUCGALLIA oLIM LUSITIAN IA 12 ſaipion fi 1 8 C. Sevilla 5 Hen Fun lem. 22 7 5 1 Vz kA BE . vnn N xu deſale 40 ee 228 e, . Lua 27 en mu ſompetetna 2 N— Alilian: ermanica ſublum 17 Eigrali nadel 1 A. TME g dae 4 1 1 Flumina. Maris commo- dlinnter. g0 Viſeo, Viſenſis civitas in Conciliorum opere; quod opidim hodie Ponte Volga, Plin. putatur Fact. I.. 165 PORT VGALLIA. f Alphonſas Iv, Petrus, Ferdinandus„Joannes, Eduardus, Alphonſus v. Afficaus cognotrine, me l 7, Emamil fi ardinalis,& Antonius quo, quod Nothus dier antes 11, Sebaft ianus in Africa interfectus, Henricus primo C K 8 tur, pulſo, ut proximus hæres Regnum occupavit Philippus 11 Hiſpaniarum Rex, Emanuelis per Iſabellam pt: mogenitam Nepos: cujus hodie Filius Pi ppus 111 feliciter Hiſpaniæ quanta quanta eſt, imperat. Portugilix Metropolis eſt O lppo ut ea dicitur in antiquis& probatæ fidei M. Varronis, Plinii, Antonini, Welz exempli. bus. In vulgatis enim nunc Ohppo, nunc OlAHppo, item Ohſſippo, aliiſque modis ſcribitur: hodie Tabea incolæ profèrunt, Liſboa. Emporium eſt reliquis Orbis terrarum nobiliſsimis concenſendum: Divitiis qa modum adfiuens: Mercium peregrinarum, quæ ex Aſia, Africa, America adferuntur, Promptuarium cel Situs ad Tagi fere Oſtium amœniſsimi commodiſsimique: amplum, quodq; ſua magnitu dine Montes qui totidemquè Valles( nam olim multo erat minus; unumque tantum, ut quidam tradunt, Collem occupaba) complectitur. Ex parte, qua mari alluitur, Portis diſtinguitur xx TT, qua Continentem reſpicit xy 1: Tunis per Murorum gyrum LxxXV II munitur. Templa, quæ Græcis parochiæxx V, numerantur: præterbat plurima ſuſit quæ Monachis, Anachoretis veſtalibuſque ſunt attributa. Olſipponem, ut Matrem agnoſcin Trans-Taganæ: Eborablin.& alis, Ebura Ptol. quæ vulgo hodie Evora. Begis vulgo Beia, vel Beua: Om Par fulia, Antonino& Ptol. Setubal, olim, ut opinatur Quſius, Salacia: qi * tamen Varrerio Mora putatur Alcaſar de ſal in Algarbiæ regione. Almada, Ptol. Cætobrix: Antonino( ætobriga. Cis Tagum ban procul Oliſippone Aquilonem verſus Caſcale Opidum eſt ſitum. Propius ad urbem accedenti Betßleem occut. rit, opidulum. Sunt ibidem Leiria, Jomar, Guarda, non ignobilia, neque obſcuri nominis Opida. Hall procul Tomare viſitur(ice, Celium Antonini eidem. Alauſ ter m ad flu. Tagum, patriam ſuam Damianus Goẽſius, ſic dictam putat tanquam Alanberche, Alanorum Famum: ingenioſe,& vere. Hæc olim Lcrabrics Al. tonino. Inter Mondam& Durium Conimbrica hodie Coimbra, olim caput Regni portugal. Leun ul. mecæ vulgo Lamego meminit Concilium Toletanum 111. Inter Durium denique& Minium Bras ſupeli ſic hodie dicitur, quæ Bracar Augusta Ptol. Braccara Auguſta Anton. Augusta B racer um Plin. Ab Gallis t is conditam fama refert, anno ante Chriſtum natum cx c. Auguſtæ cognomen addiderunt Romani Vicon, Tam olim celebris, ut conventus hic fuerit ex ſeptem Citerioris Hiſpaniæ unus, unde urbes x x iv, auctore l- nio jus petere conſueverant. Flinii ſunt Ana ſive Quadiana, T aguss:Mendegus Durs& Alinius: horum duoc leberrimi, Lagus& Durius. Portugallia ab Occaſu& Meridie Atlanticum reſpicit Oceanum, qui pręter pile quos abunde ſuppeditat, plurimas eaſque maximas commoditates præbet. Huic copias ſuas omnes, utdede⸗ ita& acceptas fert, ac grata memorque beneficia immortalia agnoſcit, illum mieliore ratione auriſuum qui Nilum ſuũ Vetuſtas, dignatur, quod hujus ope& merito merces undecunq; terrarũ importatas accipiat eo fi co nullius indiga, rurluſq; quibus ĩpſa copiis abundat, per navigia ex portet lucri cauſa terras nõ aeg K 1 1000 en 1 a Aal uin n Mae lot 150 lan f ALGARBIA. præter portus autem quos ſupra recenſuimus eſt Portus Setubal xx Milliarib. Olifippone Auſtrum verſus di- WN— 1 i ſlans. Montes hic pauci, iique non magni, ut ſunt quos incolæ vocant Sierra de M onchiquo: de C haldecarao, Tertau; 0 4 Serdedas, olim dicti Montes ume&c. Sunt& hi plerique Lucis Nemotibuſque conſiti.Sunt etiam Sila æ d& den- 5, 890 5 0 ſa Nemora, in quibus Hiſpanię Principes venari ſolent. In Opidulo Bethleem, templum eſt D. Virgini dicatum, 51 510 0 fumptuque incredibili exſtructum: Emanuelis Luſitaniæ Regis Monimentum, quod dum viveret ſibi ipſe de- G- Pa, 9 ſignavit. Magna tamen Operi acceſs io facta ab Joanne 111 Emanuelis Filio. Suntque in Interamni Portugalia, te ut ſcribit Vaſæus, præter Eccleſiam Bracarenſem Metropolitanam,& Portugallenſem Cathedralem, atque alias quinque Collegia: as, pluſquam centum triginta Monaſteria, quorum pleraque reditus habent ampliſsimosz pꝛrætetea plus minus cccclx Parochiales, ut ſcribit quidam. Certe in parte quæ Bracarenſem agnoſcit Ec- cleſiam octingentæ tecenſentur. Ex qua re fertilitatem& Religionem antiquam Gentis facile agnoſeas. Taceo Kkenodochia, Noſocomia, Orphanotrophia, Turres, pulcherrimas ædes, hortos amœniſsimos,& ejuſmodi. Aca- 1 a demias habent in hoc Regno E bora& Coimbra. Prior ab Henrico Cardinale Luſitaniæ, ejuſdemque Civitatis Præſule, nuper inſtituta. Atera etiam inſtituta nuper a Ioanne 11 Portugalliæ Rege. Sunt Luſitani omniũHiſpa- r norũ fortiſsimi, veloces, agiles, mobili corpore levique, ut facile& fugiant hoſtem& inſequantur: prompti, labo- gie. ris patientiſsimi. Sunt& eo ingenio, ut magnifice de ſe& rebus ſuis ſentiantz atque ĩpſi dictitant ſe vivere ex opi- 5 nione, hoc eſt ſe ſuſtentari potius eo, quod ſe eſſe putant, quam eo quod reuera ſunt. Rei Navalis ſunt peritiſ- fercimoni, ſimi, ac Navigationibus ad incompertas Regiones toto Orbe notiſsimi; Mercatorum commerciis ditiſsimi. i 5 Algarbia. Sub Portugallia hoc tempore Algarbia tegnum pertinet. Hæc ab Arabibus nomen accepit, ſignificatque Cam- pum Arvumque felix& uber, in quo omnia ad commutationem neceſſaria. Linea aurem cujus initium ab Ana 2, ig. fuvio inter Amnes qui vulgo Vaaon-& ¶ arei- vas; finis autem ad Opidulum Odeſeixa, id eſt ab Oriente verſus nde Ack, Occidentem protracta, ſeparat Algarbiæ regnum ab ipſa Portugallia, omnium Hiſpaniæ Regnorum minimum%. N & ignobiliſsimum. Comportantur eo ex variis Hiſpaniæ partibus ſecundo Anæ decurſu Vina omnis generis, Sicca, Baſtarda, Romana,& ejus claſsis alia; quæ porro navibus impoſita in Galliam, Inferiorem Germaniams alioque avehuntur. Opida habet BNaſam btolemæoʒ Plinio, Antonino& Pomponio Melæ, quæ hodie Tavuila, ut Opida. ö Coquus opinatur: Oſſanobam Plinio& Antonino; quorum ille Luturiam cognominat, Qſonaba eſt Ptolemæo, putaturque quæ nunc Silvis. Euit etiam ibidem ad Sacrum Promontorium Vtbs Lacobriga bomponio, cujus etiamnum ruinæ ruderaque viſuntur prope Lago Opidum maritimum, in Vico, qui Luſitanica Lingua Lagaa 3 vocatur, uti ſcribit Vaſeus. Air bia, Comitatus initio in dotem ab Alphonſo x Legionis Rege, ut priſci refexunt ip, Annales, datus fuit Alphon- O 111 Portugalliæ Regi, quum filiam ipfius Beatricem, quam ex Fellice genucrat,. uxorem duceret. Natus ec eo conjugio Dunyſius, qui primus Algarbiorum Regis titulum uſurpare cœpit. Sed de Portugallia ac de Al/jarbia hæc ſufficiant, ad reliquas Hiſpaniæ partes. Bie Aegid — 8— Biſcaia, Guipuſcoa& Legio. Kegio. Leia Ioanri Gerundenſi Epiſcopo a Baſtulis Bæticæ antiquis cultoribus nomen trahit. Hi enim eum Vnde dic ta. primum ex Libya in Hiſpaniam Bæticam conceſsiſſent, a Mauris loco pulſi in Galęciæ montes conſu. gerunt, ibique domicilia ſtatuentes nomen gentis retinuerunt, ut Baftulia ab eo tempore dicta ſt, Sitia. ꝗquæ nunc Pgcais nominatur. Biſcaia a nonnullis Viſcais appellatur, quæ vox ad Vaſconum nomen li temperiei. Proxies accedit. Hiſpaniæ regio eſt ad Oceanum Montibus obſita. Temperatius in ea Clementiuſque Co. Sol fertile. lum. quam in reliqua Hiſpania. Magnis enim Montibus circumdata nec frigore nimio infeſtatur, nec caloꝶ nimio torretur. Regio Arboribus, quæ navibus fabricandis idoneæ, refettã. Novit hoc præter alias Pro cias tota Hiſpania, cui integræ nonnunquam claſſes hinc ſubvehuntur. Caſtanearum, Nucum, Pomotum quæ Aurea cognominantur, Reſinæ, Metallorum omnis generis, præcipue Ferri, Nigrique Plumbi,& alia. rum rerum feraciſsima. Vino carenti potum ſubminiſtrant Poma faporis optimi, preſſa. Animalium hie Jer. . reſtrium, Marinorum, Volatilium: Fructuum, omniumque, quæ vitæ hominum commodius agendæ neceſ. Auindium ua. ſaria, ingens copia. Quam Yiſcaiam liodie dicimus, habitarunt olim Cantabri: latius tamen quam ipſa Bci mes. patet, oecupatis etiam ſocis iis, ubi nunc ꝙuipuſcoa& Navarra. Populi celeberrimi multorumque criptis de. cantati. Hi vitam nullam ſine armis eſſe exiſtimabant. Omnibus Hiſpaniæ populis ſubactis,& in populi Ro. Iuperium majo- mani poteſtatem adductis, ſoli cum Aſturibus aliiſque conregionalibus vinci non potuerunt. Debellavit tan. rum. dem ferociſsimam gentem, bello fere quinquennali fractam& defatigatam, C. Cæſar Octavianus N ipſe contra eos reliquoſque Romanis nondum parentes profectus. Subjugavit autem Cantabros Vip anü g · Op grippæ, cæterorumque Legatorum quos ſecum duxerat, induſtria& fortitudine. Eſt in Biſcaia, præter ala, . opidum nobile Bilbao, ſic dictum, ut quidam opinantur, quaſi, commutatione literarum Hiſpanis famiſat Belvao, id eſt Bellum vadum.. Condidit Didacus Lopeus de Hazo, Cantabrorum Princeps anno a Chriſo nato 10 ccc, aut circiter. Tria cum primis hoc opidum commendant, Situs oportunitas, Annonæ copis, mirabiliſque Negociorum Hominumque varietas& multitudo. Situm eſt in loco plano duobus ab Mari mil. liaribus. per hoc Opidum in reliquam Hiſpaniam importatur, quidquid Anglia, Gallia, Belgica mitiut per idem ipſum exportatur quidquid cum iiſdem aliiſque Regionibus communicandum cenſet Hiſpania. Ax. perire hic eſt Cives, qui ſoli quotannis ſua pecunia tres quatuorque naves ædificari curant. Ab altera pale opidulum habet in ora maritima Portugallette, vulgo nuncupatum, a quo rivus quidam, maris ingens bra. chium, non ſolum in hanc urbem uſquè: ſed in ipias etiam domos infſuit. Hoc importari atque expo], parvo negocio, vilique precio, varia Mercium, aliarumque rerum genera indies videre eſt. Sunt etiamin Biſcaia portus nobiliſsimi. Nec eſt cur Piſcium ullum genus requirat, cum& optimos habeat,& quanto fe re velit eoſque recentes. Margaritas item marinæ non negant conchæ, ſed qua ignobiliores. Gens alf. bilis, hilaris, elegans. Virginibus Biſcainis mos, quamdiu innuptæ ſunt, nec apillos alere, nec 9 tat vihicum wm C. de Pas Ovialo ite 0 Fenn 1 n A Srmlam Sali 5 5 — N 2 Wel 72ů5 N 5 — N 5 2 N 88— Aviſe—3 — N 5 N 7. 1 5 N 5 N 7 4 Con, 2— 7 8— 0 02 0 r 0 ane, 3 50 ee N . 8 5 o ige mah* 8 2 Calcadill 81 lle nue& S Carrion Am Alla Eloria . bas Duraigo Arrdo 0 La l. 5 Vitoria LAlala 0 5 0 5 8 I ＋ 22 Caueg 15 14¹ 0 4. 15 a— N 2 1 lun Y 5 e O Birrligſan Mclingo G * 8 8 15 777 7 1¹ rat 2 Sum G f 1 gare o 9 Vorieillo W 5 Ne eee O Salis i 25 ls Se Las cares 80 Aong rio I e a B AR 5 5 rf. o Villnon PUL IL. 9 2 8 Monoal del Neæyna — 8 Malina de rio ed ce G Allun Hiſeucia G Caſtramante 0 Villalar-. 0 Salus, Tele, Hi Jan, 2 1 E 4 2 4 5 2 3 8 172 a GVIPVS COA. a Statim ubĩ nupſerint, caput velant,& vitta tegunt in modum galeæ compoſita ex linteo coloris aurei, quam eum in modum involvunt, ut in fronte, veluti cornu aliquantulum extet, Magna hic Hiſpanis, cum Gallis, Bel. 3 gis, Anglis, aliſque populis commercia. Lana præcipue facit; ut omnia Forà Locaque ab Emptore Venditote. f Commercia. que ferveant. 15 1 5 Guipuſcoa. Guipuſcoa Cantabrorum etiam olim erat regio. Nonnulli Lipuſcoam& Lipuiſcam vocant: ogrrupte, ut noti Regio. Stephanus Garybayus ejus Incola. Vnde autem hæc appellationẽ habeat, non facile dixerim, niſi forte ab O. Nomina. ſcua antiqua civitate nomen trahat. Concluditur ad Ortum amne Vidoſone(qui& Cadorſo, Alauida, Huris& geg. Situs. viamedius inter Galliam& Hiſpaniam) Pyrenæiſque montibus; ad Meridiem Navarræ regno, ad Occaſum Cœli temperien. Biſcaia, de qua modo dixi, ad Septentrionem Mari Cantabrico. Circuitus ejus triginta ſex milliarium. Tempe. Sol qualtas. rata autem maxime hæc Regio eſt; neque enim ſentit frigoris moleſtias, neque Solis vehementes ardores, Cœ. 0 lo autem utitur humido& inconſtanti. Cum vero omnis ſit montoſa& aſpera, non eſt uſq; adeo culta, quæ ta. men in ea loca coluntur, valde funt fertilia. Vineta non habet niſi pauca in parte maritiima. Cæterum regio ubi. . que Ferri& Chalybis ferax, adeo ut nuſquam terrarum Ferri major ſit abundatia aut præſtantia: tantumiq; eit f materiæ hic effoditur, ut multis regionibus ſufficiat. Vulcani officina, Martiſq; Armamentarium videntur hic ab Natura collocata: tantam ibi videre eſt non ſolum Ferri,& Chalybis, ſed& factorum Armorum copiachut non immerito Murus ſive Propugnaculum Regnorum Caſtella& Lecronis in quibuſdam tegionis Archivis cogno. minetur. Scribit Navagierus hoc tractu tantum Ferri Chalybiſque effodi, ut ſingulis annis xxc millium Du- catorum inde quæſtus fiat. Non igitur ſine cauſa Montem ibi ſeribit Plinius lib. xxx iv cap xi v, totum ex Fel- ro: ¶ anrabria, inquit, maritim parte, Mons prærupte altus, incredihile dictu, totus ex ea materia eſt. Collocantur hies Ptolemæo, Pomponio, Plinio, aliiſque populi Oregeviones, Autngones& Varduli. Metropolis eſt Toloſa ad Com: fluentes ſita Araxin& Oriam. Sunt& alia Opida; Placentia, ubi fabrorum fetrariorum incredibilis copia: A. rico, vel ut alii ſcribendum cenſent, Monte de Trico, ab ſcopulo cognomine, qui Opido imminet: Fuenmmali Ptolemæo Phliſiobriga: Fanum D. Sebaſtiam; olim Higuru, poſtea Don Baſtia,& corrupte hodie Donaſtien, ide ſonans quod Divus Sebaſtianus. Don enim Cantabris nihil aliud, quam quod Latinis S ANC Vs, Caſtellans SANO. Loca namque in Cantabrorum agris varia plerumque habent nomina, ob linguarum differentias, Aliter ipſi Cantabri, aliter. Hiſpani reliqui, aliter Galli, qui ĩpſis confinales, vocant. Situm eſt hoc Opidumad oſtium fluminis, quod enaſcus Pomponio Melæ, Ptolemæo Menoſca, hodie R Gurumea, vel Dramea. Chah Flu. Chahbs. fluvius in his regionibus oritur, cujus aqua ad Ferri temperamentum plurimum valetzadeo ut Hiſpani non alia arma, niſi quæ hujus liquore temperata, adprobent. Ab hoc flumine populos Chalybes Iuſtinus lib. xx Iv at Portus, appellatos. Fanum D. Sehaſtiam Portum habet ampliſsimum, non arte humana, ſed ſagacis naturæ providenti factum, in quo naves ab ſeyientibus undis ventiſque parum faventibus ſecuram& tutiſsimam inveniunt ſtatig. nem. In⸗ unh bee un K gt J cl 900 Marel Kaef ac 1 un Nun mz win ae! e LEGIO. 173 nem. Ingreſſus patet inter duo caſtella: quorum quod ad Orientem, in edito Monte exſtructum, Occidentalio- Mor. re, quod in Rupeeſtʒ; eminentius:& alios. Incolæ ſiſdem cum Biſcainis ſunt moribus eademque utuntur lingua. Natura ſunt ingenioſi, politici, ſatis exculti, ad alliciendum faciles,& qui difficulter cogi poſſunt, honoris cupi- di ſuorum privilegiorum defenſores acerrimi, agiles, animoſi, ad tractanda omnis generis arma dexterrimi,& ad militiam procſives. Sunt& mulieres admodum robuſtæ, planeque viragines, corpore bene habito, forma bona: Licet laboribus aſſuetęac idcirco minus arrogantes. Matis accolæ navigationi piſcibuſque, cum alis, tum quos Baccaltos appellant, capiundis, magno lucro, dant operam. Legio. Sequitur Legio, cui nomen ab Legione v iI Sermanica, quæ hic olim( Nervæ Imperatoris principatu, ut Rcgio. quidam autumant) ſtativa habuit. Hanc Hiſpaniæ partem qui hodio habitant, eos plerique volunt fuiſſe, qui Nomina. Vettone Plinio, Ptoſemæo, Straboni, Appiano. Vettonis etiam mentio apud prudentium. Metropolis, urbs illa Orrs Legio Fe. clariſsima Regioni cognominis, quæ Legio v1 Germanica Ptolemæo: Legio Gemina, Antonino: Leon hodie vul- ins. go: quod nomen, quur ab Leonogildo Gothorum Rege malit, quam ab Legione ipſa Franciſcus Tarapha deri. vare, non video. Moralis tradit etiam Saublanciam olim dictam, adſeribens ejus nominis veſtigia etiamnnum ex- ſtare in loco, qui ſeſquimilliari diſtans Legione, dicitur Sollanco. IIlud autem memoria digniſsimum eſt, quod ab hac urbe cœperit circa annum io ccx vi recuperatio Hiſpaniæ quam totam fere Maurorum& Saracenorum Sens occuparat. Pelagius enim ex regio Gothorum ſanguine, Fafilæ Cantabriæ Ducis filius, ab Chriſtiano- Imperium mas- i rum, qui in Montes Aſturiæ confugerant, reliquiis Rex conſalutatus, magna ſtrage Maurorum edita, vix Re- rum. gnum orſus, hoſti Legionem eripuit: ibique ſedem ſui Principatus figens, novum Caſtellum, quaſi propugna- culum adyerſus Barbarorum vim& incurſiones, exſtruxit: unde Cumites deinceps aaſtellæ dicti, de quibus poſteaʒ rejectis autem Gothorum Regum Inſignibus Leonem ſumpſit Rubrum in albo Campo ferocientem, quo ho- dieque Reges Legionenſes utuntur. Pelagium in regno ſequutus eſt Fafila filius; hunc autem Improlem Al- phonſus Catholicus, petri Cantabriæ Ducis filius, ex genere Ricaredi Catholici Gothorum Regis oriundus: qui uxorem duxerat Ormiſendam Fafilæ ſororem unicam& hæredem. In Alphonſi familia poſteriſque Legio. nis principatus manſit uſque ad Veremundum, Regem Legionis xx iy: quo, anno cio xx ſine ſucceſſore de- functo, Sanctia Soror, Ferdinando Navarreo, Caſtellæ Regi nupta Legionenſe regnum ad Caſtellanum tranſtu- lit. Hic tres habens filios, Sanctium quidem Teſtamento Caſtellæ Regem; Alphonſum Legionis& Aſturum: Cciam denique Gallęciæ(quæ ab Conjugis Majoribus acquiſita Comitatus ad illud uſque tempus fuerat)& Portugallię nominavit. Sanctus, diviſionis paternæ impatiens, fratres, Alphonſum quidem regno deturbavit. Gar- cam autem occidit. Quum jam Sanctius circiter ſex ànnos regnaſſet,& ab Vellido per fraudem eſſet obtrunca- tus: Alphonſus, qui Toleti apud Maurorum regem exſul vixerat, non ſolum Legionis, quod ex Patris voluntate 0 e& Caſtellæ, Galæciæ Pportugalliæque regna eſt conſequutus. Huic ſucceſsit Alphonſus VII, Hiſpamæ 3 2 pam Imperator nuncupari meritus. Sed de his ſatis. Li A114 1„ Caſtella Vetus,& Nova. 1 Regio unde dict. AST ILIA ſive Cactella( cui nomen ab Caſtello, quod pelagius Rex, Legione ab Mauris recuperata, 15 Veteris Situs. ut Propugnaculum, contra hoſtes exſtruxerat) quondam Ba dulia dicta fuit. Hanc duplicem faciunt Hiſpaniarum Delineatores, Veterem& Novam, Veterem circumdant ad Boream Aſturia& Biſcaia: ad . a Occaſum Portugalia: ad Meridiem Caſtella Nova, Montibus qui fere per longitudinẽ Hiſpaniæ ince- 1 Salfrllras dunt, intercurrentibus, ad Ortum Aragonia& Navarra. Regio fertilis frugum, Vini, omnis generis Fructuum, ö 1„, Croci.& Animalium. Caſtellæ autem Regno tale legitur fuiſſe initium. Peſagius erepta rurſum Mauris Legione, Caſtellum quaſi propugnaculum adverſus Barbarorum vim exſtruxerat, cui qui Præfecti Comites Caſtelle nuncu- pati, Regem Legionenſem, ut Principem diu agnoverunt uſque ad Ordonium 11, decimumquartum Aſlu- rum, Legioniſque Regem: qui quum Comites Procereſque Caſtellæ per ſpeciem Colloquii ad ſe evocatos ob- truncaſſet: Caſtellani peſsimo ſcelere indignati, projecto Regum Legionis jugo, ex ſuo corpore duos elegerunt Imperium majo- rum. W. Iudices Nunium Raſuram& Lainum Calvum: unum, qui Iuridicundo, alter qui rebus Bellicis præeſſet: quo. * rum Iiberi horumque Poſteti Comites Caſtelle ſunt appellati uſque ad Sanctium Majorem Navarræ Regem, qui 7 quum bello fortis Cordubam& Toletum Saracenis eripuiſſet, Mauros omnes Navarra, Aragonia, Caſtella, 5 Legione, Portugalia, aliiſque Hiſpaniæ locis exturbaſſet, totamque Hiſpaniam Chriſtiano nomini reſtituiſſet, — a ducta Elvira Sanctii Caſtellæ Comitis filia, Garſiæque poſtremi Comitis Sorore& ex Aſſe hærede, ſe dotis ho- 1 mine non Comitem, ſed Regem Caſtellæ ſcripſit, Regnumque ad Ferdinandum filium, Legionis etiam Re- N. gno per conjugem Sanctiam locupletatum tranſmiſit. Ferdinando ſucceſsit filius Sanctius: huic frater Alphon- Vrbei ſus: cujus filia Vrraca(nam Stirps maſcula obierat) quum, poſt Raimundum Berengarium Toloſæ Comitem, Alphonſo Regi Aragoniæ nupſiſſet, Aragoniæ, Caſtellæ& Legionis Regna fuerunt unita. Metropolis Vetetis Caſtellæ Civitas Busgenſis, vulgo Burgos: Bravums, putatur Ptolemæi. Vrbs antiquiſsima, multiſque rebus inf. nis,& inter primarias Hiſpaniæ merito referenda, CL ſub ſe habens minorum gentium Opida: magnis, pul- chris commodiſque ædificiis paſsim adornata; Foris venalibus, Plateis, Vicis, Pontibus, Templis, Cœnobiß Amnibus exculta: ob incredibilẽ Incolarum cujuſcumque ætatis, ſexus, conditionis, induſtriam& diligentiam memoranda. Circumdant ſuam Metropolim jucundiſsimo commodiſsimoque ſitu: Palentia, ad Catrioni marginem ſita; Palantia Plinio, Melæ, Ptol,& Appiano, Pallantia Straboni: Peralantia corrupte apud Antoni num. Oaldoladum-, Sedes olim Regia: locus in amœniſsima Piſuergæ ripa, non Hiſpaniæ ſolum ſed Europæ to- tius pulcherrimus: cui quæ Vrbs anteponatur, non invenitur: agro beatus fertili: Forum ibi pulcherrimum am. pliſsimumquè: cujus ambitus 10 cœ paſſuum: quumq; multis aliis de cauſsis hac O pidum valde ſit nobilis rum, multo tamen magnificentius illud reddidit inluſtriſsimus Philippi Regis Hiſpaniarum ortus: vulgo fad. ladolid: quod Vallem Oleti ſunt qui interpretantur. Pintia Ptol. Pincia Ant. ut cenſet Cluſius. Simanca Anto, S.. Permganca.(amor Pt. Sarabris, ut Clu. videtur: quæ vitioſe Sabaria apud Antoninum. Særabrim tamen eſſe putant Florians. CAS TILIA. 14 a 2 5 e 1 J2⁰ 1 1 1 1— 2* 1 1— 2 r. N 1 1 1 1 22 1 1 N N 3—— M*— 3 ur G Ao ahoneg 617% gige 2 r Ve e . carionde los Lame—„ * 5 Condes i 1 8 2. R n* 5 4* 0 ö Villaslon Tales f 25 Retucria Ou 5 8 mpolinos* 1 erm— W 0 75 1 1 Se. V Duenas N 5 8— 110 0 Cl. 3 4. 3 eee 5 ede Nye, 5 7 Seen* 4E FJ Valar e fe Raule a a N. e — Auranda 2— 4 1. e 10 75 5 egeige Taſhan 5 NS 4 Bnigana g e r 2 38 1 Nas Pn 5 Trocdul⸗ 2 92 4 le alla 8 12 22* Alerinlos e Tuer albu e 4* Co, g Hetorlillg E LTL ecbon 1 4 Ane 2 2 lage 8 0 Don 1 N. — 0 9 N 4% ss gr 5 1 5 0 AraN 2 N 2 nuciu.* 4 2 1 Vr 85 5 Tadillg 9 5 ee 1 NI Fenteſa K Pradio Cenluire 5 N Sagqr. 5 8 5 1 1 5 2 de N 2 17 N 5 . Du Fena Aran e o Cuinquel 5 9 17 N 22—— giudat Rodri 3 7e e not,. 9 — 90„ Villa fiuncu 7* e u. DOS. Forio 4 Ti 3 er— 8 0 ö 7 N= 1 2 Ver e Bagno n 1 2 . 3 0 colnis XN 84 g 2 9 4 22 FALLE 14 NR 5 N 5 1 22 1. ö O Coria N 8 N 7 2 vn 1 — 78 5 Pl 5 N s 7 pan, 0 Nau 5 1 ö 2 22 ri 1 S. de la. g Cardrucro ur. 1 ö 1 Se Huta 2 Jori io. 19 o obeligg 8 N . 5 e 2 clean 1 e Vnibleique& Ado e 5 * 74 8 5. Zalaltera 0 Orgas cee ellen alu. o ö 9 7 8 Fr, I 75 2 208 uno jerſi 0 a% Canpillo ö 0 — 4 2—„ J 8 1 5 In de*. Je Kaſalan G 8 Sul* llarvu. un, ales Las aas del Tillar eee, Canarata-e 8 a .* ue o 1 N ve Rio 2 ale CAP O de N O. 99 Venta r. N.. 5 0 4 1 Nugillo— 9 5 11285 N* 00. S. Iugu Fufcucio IAticl ehen 4 N 1 Ian haruchi e N Ciu lat fas 5. En 0 1 cl„ 1 ongele 4 Eh- Aerrero o la Real Nunela 1 A Hul Calpe 9 5:* 85* lee. 3 5. ee CA* vas, e lla manriſt 4 Jant Wh canm 111 8 e no dorar de. 4 N Mer 2 4, Cam eee 2 0 0. ape 1 Eliſo 8 N N V A 8 177% Ela e 7 70 25 25 eee 2. o Vetus itueras Ja Vn de wan, 5 dio 80 vorn 05 0 4 2 1 2 2 Miniaterr. 5 I 0 22 7 5 5 ſaltia e 155 e N b 1 1 f 5 Veutalas 35 4 o g L , N ö Regis. Sitiis. Soli fertilitzs. VUr ben. — 778 CAS TILIA. Florianus del Campo& Gomerius Opidum illud, quod vulgo vocatur Foro, Latinis Tamus, ad Durium fu. vium. Non autem poſtremi hic viſitur loci Saſmantica Antonino& Ptolemæo, Salmatis Polyæno: Salama vulgo. Haud procul hinc ad fluvium, qui vulgo ada Civitas Nodtrici Comitis, Ciudad Rodrigo quæ ut putant Vaſcus& Cluſius Myrobriga Ptol. Celticorum Gpidum in Luſirania. Tendentibus hinc verſus Meridiem oc- currit ria, Caurita quondam, ut ſcribit Cluſius; Cauriam ab Latinis Iunioribus appellari tradit Andr. Schot- tus. Cauriæ verſus Ortum ad nonam circiter leucam eſt Placentia, urbs pulcherrima: eujus Citria, cæterique arborum fructus, nec non panis candidiſsimus maxime ſolent commendari& expeti: Plaæenęia vulgo. Habe Placẽtia ſub ſua ditione Opida amœniſsima, in quis eſt Aavahicium nemoribus ſuperbiens,& Po in Convalt jacens, velut altare, ut Maringus notat, in Teſtudine templi. Montes Placentiæ adjacentes, ab ipſa urbe Va, Pfarenpia cognominantur. Quæ ¶Avils hodie, Ptol. Oſbula nuncupatur, ut vult Cluſius. Haud procul fontibus Areua, Segobia jacet, quæ Plin.& Anton. Segovia ut hodieque, Pt. Sgubia. Vrbs eſt lanificio& aquæ ductu viſen. do Romani operis nobilis: in qua, ut Vaſæus ſcribit, illud memorabile, quod illic nemo conſpiciatur ocioſus, nemo mendicus, niſi qui per ætatem aut morbum opus facere non poſsit: quum nulli deſit, unde victum qua- rat, aut in quo ſe exerceat. Quæ nunc Arandæ ad Durium flumen, Mauda Vaccæorum urbs eſt Ptol. in Hilps. nia Tarraconenſi: Rauda Antonino ex emendatione Hieronymi Suritæ: nam antea Raudaclunia cum altera man- ſione miſta legebatur. Quæ incerto ſcriptori Eæoma, Uroma Plin. eſt, qui addit nomen hoc erebro aliis in loc uſurpari, Væſana per 8 in antiquo marmore legitur: Qſna hodie dicitur. Reliquas nominatis a nobis adpon- das Curioſioribus relinquimus. Sed hæc de urbibus& opidis ſufficiant: ad Caſtellam Novam tranſeamus- Caſtella Nova, ad Septentrionem adhærens Veteri, reliquis lateribus clauditur Portugallia, Extremadu. ra, Andaluzia, Granada,& Valentia. Abundat ITritico aliiſque ſegetibus, ad utramque Tagi ripam fit. Metropolis Caſtellæ Novæ Toletum-, ut Latini vocant: Toletom- Ptolemæo: hodie Toledo. Toletanos nom. nat Plinius: Colonia Tolerana eſt in Nummis Auguſti apud H. Goltzium: Serezolam etiam ſcribit appeli tam fuiſſe Villanovanus ad Ptolemæaum. Centrum eſt& quaſi umbilicus Hiſpaniæ: Situs clivoſi, inæquaſ⸗ & aſperioris, aſcenſus ambulationiſque difficilis. Majorem partem alluit& contra hoſtes tuetur Tagus qua Arcticum ſpectat Polum, muris munitum eſt validiſsimis Turribuſque. Nobilium ingens in hae urbe numerus: Cives admodum ſunt induſtrii. Cum alliis ampliſsimis ædificiis, tum templo nobilitatut auguſtiſsimo, pulcherrimo, ditiſsimo. Multa Toleti Concilia leguntur celebrata: certe ultra ſeptemdecim numerantur, quot alibi nuſquam. Toletum, ut Matrem Reginamque ſuam veneratur Madrmums, vulgo Madrid, Aeris ſituſque ſaluberrimi. Rebus omnibus abundans gratum nunc eſt Hiſpaniæ Regibus Domi cilium. Non procul hinc Vallumanta eſt: quæ ut volunt B. A. Montanus, Tarapha& Villano. Aantua eſt Pt. Cx. petanorum in Tarraconenſi Hiſpania opidum. Quæ vulgo, voce Arabica, Hiſpanis hodie e-Alcals de Hit. ares, tam certo creditur Cumplutum- Pol. ut latine etiam non aliter in publieis Actis& Monimentis audiat- ditpm 0 e mand n ii f Acc Ale f tn un len r finn ehre 10 U dos Ag wut Waak A ad a eee er —̃ H— CAS TILIA. n 177 Situm elt in loco plano, ad fluvium, quem Henarem- vocant; rerum omniumi quibus uſus humanus indiget, copia, ſuiſque proventibus adeo abundans, ut nullis aliunde bonis opus habeat. Segoncia Antonino inter Complutum& Cxſarauguſtam medio fere itinere: Siguenga nunc appellatur Varrerio& Moralijudicibus. e Al- eantar ame- in ripa Tagi ſeribunt Varrerius& ali eſſe quæ Norba Cæſarea Ptol. Norbenſis Colonia Plin. Opidum elt inſigni conſpicuum Ponte, venerandæ& antiquitatis& majeſtatis. Quæ Lalævera nunc, Livio A buram nominari opinantur Beuterus& Moralis. Sunt hic etiam Cuenga,(aucenſes Plin. Lebaruaa, Antonino Li- Fiimina- r biſſa; Caſlona la veja, Caſtuls eidem æntonino. Tagus flu. Caſtellam novam irrigat cum aliis amnibus ac ri- Opera 80 bea. ulis in eum concurrentibus:& in ea ſuos fontes habet Anus flu. nunc quadiana. Sed de his ſatis, ad Opera Pee 5 publica venio. Quinta Madrito leuca verſus Occidentem conſpicitur magnificum illud& ſumptuoſum Mo- A naſerium S. Laurentii in Eſcuriali vulgo, Ordinis D. Hieronymi: Philippi r Hiſpaniarum Regis opus: quod ig merito certare poteſt cum Ægyptiorum Pyramidibus, cum veterum Græcorum Romanorumque Templis, b Theatris, Amphitheatris, Ludis, Circis: Thermis item, Balneis, Sepulchris; cum aliis denique vario rum Re- gum& principum Monimentis. Operi tanto vix quid eſt par, vix quid ſecundum. Frontiſpicium ejus, Oc- caſum ſpectans, tribus ſuperbit portis: quarum quæ Media primariaque in Templum auguſtiſsimum, Cœno- n bium, Collegiumque ducit, quæad dextram, in Officinas Monaſterio conſecratas; quæ ad ſiniſtram in Do. mos Scholæ deſtinatas, Quatuor angulos totidem exornant mirabiles arte ſua Turres: quas etiam duæ ſu- perant ad ipſius Templi pedem hinc inde faſtu quodam conſurgeiites. Supra Oſtium Templi magnificæ Sty- lobatæ Statuas ſuſtinent ex Marmore Tophoque ſex Iiſtaelis Regum, pedes altas xv II. Ad Septentrionem Palatium Templo adſitum viſitur; Regi Regioque Comitatui commodiſsime excipiendo paratum. Ad Meri- diem variæ ſunt Porticus: Hortus omnis generis inſtructus Herbis, Floribuſque& plurimis ornamentis: Po- n marium gratiſsimis confitum fructibus: item Noſocomiumi, Pharmiacopolium,& alia. Quiĩd ſupereſtꝰquid- a quid ĩbi occurrit, ſtuporem injicit ſpectanti: ideoque de iis, quæ dicenda reſtant, ſilere cum modeſtra præſtat, t quam jejune pauca in medium proferre. Eſt etiam Toleti ceſeberrimum Palatium ab Caxolo v reſtauratum, a noyiſque ſtructuris regio apparatu exornatum: in quo, præter alia multa ſingularia, Machina viſttur hydtaulica, miro Italorum ingenio fabricata, quæ ex Tago flumine, opera magiæ verſatilis& excavatæ rotæ, aquas in fiſtu- las& Tubos per canales in ſummitatem Arcis& Montis artificioſo impetu cogit& impellit: ubi unum in lo- eum& amplum receptaculum collectæ in varios arcis urbiſque totius uſus dilapſæ diſtribuuntur: quæ tiyulos Scholæ. deinde& fontes hortis Magnatum ædibus, Balneis, Fullonibus, Civiumque neceſsitatibus abunde ſuppedi- tant. Academiæ hic duæ ſunt,( bmplurenſis omnium Piſciplinarum Academia celeberrima, qua nobilitatum eſt Opificia. Complutum ab Franciſco ximenio Cardinali, Archiepiſcopo Ioletano Altera Toletana Academia florens, lite. natum& ſapientie clariſsima officina. Diſciplinis omnibus Artibuſque Mechanicis in urbe Toleto magunus ho · nos: Lanificio Sericoque vitam quærunt hominum millia fere decem. i 2 Andaluxid 178 Andaluzia, in qua Conventus Hiſpalenſis, Gades. 1 Regio. NAaluxia Hiſpaniæ Bæticæ pars, nomen adepta dictaque quondam Vandalia putatur ab Handl. 1 Nomen,& un- Germaniæ populis, quos olim ad hæc uſque loca deveniſſe, multi memoriæ produnt. Sic igitut, 0 de deductum. ut nonnullis nomen penitius rimatis placet, Andalu dia appellatur quaſi Nendenſugs, Vandalrum, 0 5 Domus. Marius Aretius Andaluxiam vocatam auguratur, quaſi Ante Luſitaniam, mutatis noni. 5 Situs. hil litteris. Ad Ortum habet Granatam, ad Septentrionem Caſtellam Novam, ad Occaſum Pacenſi Silyen. ſique Dicœceſibus& Ana Flumine terminatur: ad Meridiem Atlanticum ſpectat Mare. Hujus præcipua pat Conventus His palenſis. Hic ab Ortu Cordubenſe territorium, ab Occaſu Algarbiorum fines habet: quæ de . ptentrionem ſpectat, eam Luſitaniæ ditionem attingit, quæ Magiſtratus S. Iacobi vocatur. Cætera veto Me. Calitemperies. kidiem verſus Gaditano Conventu,& Oceano clauduntur. Cœlum hic indulgens& felici quadam hilat Soll fertilitas. tate& temperie ridens. Terraque in univerſo hoc tractu ad miraculum uſque, Frumenti, Vini, Olei& omni generis Frugum feraciſsima eſt, quibus longinquas& tranſmarimas provincias replet. Secundum Plinium N Hiſpania, quacunque ambitur mari Italiæ laudibus proxima: quod de ea Bæticæ parte potiſsimum intelligen· dum putamus, quæ ad Hiſpalenſem Conventum ſpectat; eſt enim Oceano& Zephyri lenibus flabris expo. Imperium majo- ſita. Hæc igitur Regio inſigni rerum omnium fertilitate luxuriat, eo nomine vniverſi Orbis provincias lon- rum. ge ſuperans: eamque merito Plinius ante Italiæ laudes poſuiſſet, niſi Homo Italus patriam anteferre voluiſſet. Nic etiam pecorum omnis generis magna copia, ſed præcipue Cuniculorum. Andaluiam nomen à Van- dalis habere ſupra diximus, quod hi a Gothis pulſi hoc loco ſedes ſuas fixerint: quibus poſtea etiam ejecti in Africam conceſſerunt. Res ita ſeſe habet: Rodericus viceſimus quintus Gothorum Rex, in quo etiam fe- gium Gothorum nomen defecit, Comitem quendam Iulianum præfectum conſtituerat Mauritaniæ in- gitanæ; ejuſque abſentis interea Filiæ ſtuprum intulit. Quo pater audito, Saracenos, ex Aftica evocavit, ii. 6 ſliſsimum dolorem ſuum Regis vindicta ſatiaturus. Hi anno ſalutis p cx iv Duce Muzamiſſo per anguſia Freti Herculei ingreſsi, biennii ſpatio totam fere Hiſpaniam occuparunt, præter Aſtures natura loci mum tos. Periere tantillo tempore utrimque ſeptingenta hominum millia. Saraceni potiti Imperio, Chriſtiani rumque(quantum fieri potuit) Religione extirpata, Regna inter ſe varie partiti ſunt. Primum, fecere Gt. 5 dubæ, quod ipſi vocavere Abenalibeticum. Alterum apud Hiſpalim, Tertium apud Carthaginem nopam Urbes. donec a Ferdinando 111 his locis pulſi Granatam conceſſerunt anno cx vi:& a Ferdinando vi penitus deijecti ſunt anno acc xc. Metropolis eſt quæ Hiſpalis Plin. I palis Ptol. Hiſpal Silio, Spals Gratianoqo- die Sevills. Arias Montanus putat Hiſpalm nomen eſſe Pœnicum, ex Spila vel Spala deflexum, quod planici- em ſeu virentem regionem ſignificat. Ali, inter quos F. Tara. ad Hiſpalim Herculis Libyci filium, nomen con- tionemq; referunt. Ridiculus hic ut in multis Iſidorus, qui, quum ab Iulio Cæſare conditam, exq; ipſius& Ro. mæ Vrbis vocabulo alaam Renulam notaſſet appellatam, a Pals ſalflxis in loco paluſtti ſic dictam memo H. — —.———.—.b.̃̃̃̃̃̃!(— 1 P00 . ̃— 2 2 ANDALVZIA. 5 er 17 85 N 150 1 A Ailhatia 2. nad EPI— ＋ KID 1 e 8 nen e eee , D lampanario Cagi 4 e les m 62 e ieee, 8 „* 22 505 e. mn. 2 8 8 2 25 Borns EV Lb Aare Aieul„ cuna e gulu⸗ Ji l. gau 5 1 K E. 5 IT HEN. Align, al ker fall 4 Benale acer Ne Mi co las vgl 5 W 61K 7 maden 9 5. Ta Tish. 1 c cala ue guige,, e 7 2 8 Hand Tut ies Muuinks 5 — furudas lun da Ti fu 2 3 0 A2 2. 5 ua G luer fl 6 A marnn 5 ¹¹. A. gls nile. 6 Tafel 1 80 cum 85 22 Olin Curt In. 5 irlrll, m cala 8 Anadbrar dil amp 72 e Penn⸗ nue nde— 12 el 1 tel Caen N N and: o Laiſnt 8 Dau Mane e 2 ee. 4. Etanadk Amun atuur 9 . algo 2 5 5 er, 2 1 155 Velz 4b Hun eule e L IT b K. Like, 2 778 R EN an ee 2 O ra. r 1 XIERIIR 12 PIES 1 180 ANDALVZIA. a Vrbs ad Bætim Situ amœniſsimo excellens, Ambitu magna, Forma fere totunda, Viſu pulcra, Templis celebtis, ædium pulcherrimarum frequentia exculta. Tam multa de hac Vrbe præclara commemotrari poſſent ut na- tum ſit inde& tritum vetuſtate proverbium:, Quano ha vito Sevilla, no ha vito Maravilla. Cum alis felicis in. genĩi alumiis gaudet, tum Benedicto Aria Montano, nobiliſsimo& ſummo Theologo, plurimatum Lingus. rum cognitione ſtupendo, Teſtantur id Opera ab ipſo edita, quæ ſummam ejus admirarionem apud omies excitant. Metropoli viſa, reliquarum Vrbium nonnullas indicabo, Ordinis incurioſior; ſit tamen, ut quaſque Metropoli ſuæ proximas primo loco. Offert ſe quinta ab Hiſpali leuca Palatium vel Palantia, quod vulgo B. latios, ſic dictum ab Arce perantiqua, quam lateri habet adhærentem. Via ſitum, quæ ad S. Lucæ Fanum Ft. tumque Gaditanum ducit. Huic ſuccedunt Cabecæ, opidulum in Montium, qui in Meridiem Malagam verſa ſe extendunt aditu ſitum:& Cabecis verſus Libonotum ad tertiam leucam Opidum, quod vulgo Lebrixa N. briſſa Ptol. Elinius Veneriam cognominat. Situm fuit olim inter Bætis æſtuaria, hodie ↄcto paſſ. M. ab flumine, oblimato ſiniſteriore Alveo. Conditor perhibetur Liber Pater. Opidulum eſt peramœnum& pulcrum cum At- ce perveteri, Agro undique beatiſsimo cinctum. Cive nobilitatum eſt Ælio Antonio Hiſpaniæ totius Ori- mento. Quæ Carmona vulgo, Carmon Straboni eſt, Camo Antonino, Charmonia Ptol. Marchena hodie, Colos quondam, inquit Onuphrius ex antiqua baſi, AMartia. Situm eſt hoc Opidum in Colliculo quodam, ubiqut Planities ſpectante. Sunt& Andaluſiæ Opida Lora ad dexteram Bætis ripam: Axalita vetuſtis Lapidibus, teſte lu. Flauium Axalitanum Amb. Mor. ex antiqua item Inſcriptione. inter Hiſpalim eſt& Cordubam. Aar olim Cluſio.-Arurci, notantibus Plinio, Antonino& priſco Lapide. Oſſuma, Orſome Appiano, Orſon Strab. Ci Pin. cui& Snus(forte Qemina) Urhanorum, Dſaon in antiquis hujus joci Inſcriptionibus: Dao Hirtio. ad Singulim fluvium hodie Aena vel Chenil, Ptolemęo cluit Aſftygis, Anguſta Firma cognominatür a Plinio: quod Opidum non adeo magnum hodie tredecim ab Hiſpali leucis viſitur. Inter eandem Hiſpalim& Cordubam medio fere itinere, ad dexterã Bætis oram Pena flor, ptol. putatur Ilipula magna, in mediterraneis Turdulorum Alpa cognomine Italia Plin. qui liſpalenſi Conventui attribuit. Decimo hinc milliari ad ejuſdem Fluvii ripen eſt( nduba Ptol. Cordoua vulgo: Plinius(olaniam Pauniam tradit cogn ominatam, quod etiam ex antiquis fia moribus probat Moralis. Corduba tanquam Cor Batis dicitur Ioanni Gerundenſi. Alumnos habuit rei miligatt gloria doctrinæque ſtudiis præcellentes. Beata hodie eſt Corduba, præter alia multa bona, fertiliſsimis N Fortis amiœniſsimis, Aquis etiam ſaluberrimis. Solum Cordubæ vocat aureum Silius Italicus lib. 111 f . s Nec decus auriferaæ ceſſavit Corduba terræ Quinque leucis ab Corduba verſus Meridiem ons eit AMajor, vulgo Monte Major, Ulia exiſtimatur pto. Turdulorum in Hiſpania Bætica Vrbs: Ulia Antonini. Decem ab Corduba milliaribus Mons eures ell Montero vocatur vulgo: Epora creditur Antonini. Male apud ptolomæum, Ehura pro Epora, quum illaſt non Bæticm, ſed Luſiraniæ: pejus autem Ripepora in yulgatis Plinii codicibus, ubi Faderarorum- cognomins- i 1 tur, 7e AND ALVZIA. tur. Hiſpalim recurro, hincque per Palatium, Alcantarillæ Pontem, Opidaque Cabecas& Nebriſſam, Luciſtxi peto Fanum. Sic Latini videntur nominaſſe, quod Strab. lib. 111 ſic nominat: quodq; appellatum etiam addit, Lucem Dubiamhodie S. Lucar de Barrameda. Haud procul hinc quarta fere leuca verſus Vulturnum, Opidum elt quod Hiſpanis eres de la Frontera dicitur, quaſi Hiſpaniæ ex hac ora vel initium vel terminus, Hoc Nava- gierus in Itin. putat eſſe quod Asta Liv.& aliis: Haſta Anto. per adſpirationem. Aſtam tamen Mor. ſcribit ad- hue nomen retinere, vel locum illumeſſe, citca Guadaleten Amnem, qui vulgo Maſa de Aſta. Abrahamus Ore telius haud multum abeſt, quin ſubmerſam putet cum Inſula Tarteſſo in Bætis oſtio. Centum ſtadiis a Bætis oſtio diſtat Chipiona Opidum, Strab. lib. 111„Capionis Turris. Ad oſtium Lethes fluminis, quod hodie Ge. lait, vel Arabice Bedalac, Opidum eſt, cui nomen Portus S. Maria, vulgo Elpuerto de S. Maria. Lethen tranſgreſ- ſis occurrit cum aliis Medina Sidonia. Meridionaliora verſus Fretum petentibus offert ſe Conilium, non ignobi- le Hiſpaniæ Opidum, ſex leucis diſtans ab Gadium Vrbe: illuſtriſsimo S. Lucæ, qui& Medinæ Sidoniæ, Duci parens. Comlium habetur ab Georgio Auſtriaco apud Or. Carteia Pto. Tarſſam, quam Carteiam quidam opiuã- tur, ex Tarteſſo corruptam ſi quis dixerit, non admodum pugnandum videtur. Non procul inde ¶geluum eſt, vulgo Vegel: Opidum exiguum quidem, ſed ſitu opereque clarum: Colli quem ſatiſsima undique planities cin- git, impolitum: adeo ut inde circumquaque proſpectus pateat, quouſque oculotum acies extendere ſe poteſt, tam in lætam laxamque planiciem locaque compaſcua, verſus Solis exortum: quam in Afric Montes& oram circa Meridiem: nec non in vaſtum& tumultuoſum Oceanum verſus Septentrionem& Occidentem. Hic in Caurum ĩter flectentes obviam habent Mundam. Sie nominat Opidum Plinius, quod hodie vulgo Monda. Pu- tant tamen alii antiquam Mundam eſſe, quæ hodie Ronda Vej a: Mondam autem, cujus antea memini, duobus inde milliaribus exſtructum fuiſſe ab Arabibus, priſco retento nomine, uti mos illis. Sunt autem in diòceſi Hi- ſpalenſi innumera Monachorum& Virginum Veſtalium Monaſteria. Longum ſit etiam Renodochia recen- ere, cum in una Hiſpali tantum ultra centũ viginti numerentur egregie dotata, ut multa octo millibus aureo- rum, nonnulla quindecim millibus annuis locupletata ſint. Eſt yero Hiſpalis ædificiis ſacris& templis omnium Hiſpaniæ urbium ornatiſsimaʒ inter quæ templum Mariæ ſacrum, quo nullum habet Chriſtianus Orbis excel⸗ lentius, ſi operis amplitudinem& majeſtatem ſacra quadam hilaritate& pulchtitudine venerabilem& turrim ſummeæ celfitudinis, e qua ad ſtatas horas ſignum datur, editiſsimo& opęroſiſsimo faſtigio admitabilem ſpe- es unde in univerlam urbem d latiſsime circumjacentes campos jucundiſsimus proſpectuseſt. Quid Regiæ Arcis ornamenta vere Regia deſcribam? qua nullam elegautioris ſtructuræ, aut gratioris Hiſpani Reges ha- bent. Quid ſumptuoſa Ducum, Comitum& illuſtrium procerum palatia: quid ameœeniſsimis fontibus& viretis ornatas civiumædes memorem? Prætereo antiquos aquarum riyos longe per arcus in varias urbis regiones getiyatos,& recentiores S. P. Q. H. ingenti ſumptu& induſtria ad Herculanas vulgo dictaʒ Columnas dedu- cos& publicæ voluptati dicatos; paluſtri& uliginoſa vaſtiſsimæ amplitudinis area. conſitis arboribus, in pul- chtum viridarium reformata,& latis ſpatiis in Citci ſpeciem e& inambulationes relictis. 5 ff 2 183 f Valentia. Regis. Alentia appellationem a ſua Metropoli aſſumpſit, Emporio nobiliſsimo, venerandæque Antiq. nde dicta. tatis. Ad Meridiem Murciam reſpicit: ad Occaſum utramque Caſtellam: ad Septentrionem Ata- Situs. goniam: ad Ortum littora ejus pulſat Mare Internum. Fruitur Aere temperatiore, ac clementioꝶe C ulitemperies. Cœlo, atque beatiore quam ulla alia Hiſpaniæ pars: imo tanta Cœli temperie ac Zephyri lenitate Re. gnum Valentiæ gaudere tradunt, ut quocunque tempore, etiam Nativitatis Ieſu Chriſti feſto,& lanuato florum manipulos Incolæ manibus geſtent, ſicut aliis in locis Aprili& Majo fieri videmus. Magna hujus regionis præſtantia, omniumque rerum, ut Sacchari, Vini, Olei: item ITritici, Orizæ variorumque Fructuum fertilitas,& copia. Habet& Argenti fodinas, in loco quem Bariel dicunt, inter Valentiam& Dertoſam, Reperiuntur& Lapides aureis venis lineoliſque interſtincti, in loco, qui AHioder nominatur. Ad Promonto- rium Finiſtratum ſunt Ferri Mineræ: circa Segorbiam Lapidicinæ veſtigia, è quibus Romam devecta olim Marmora. In Piacento Alabaſtrum effoditur. Paſsim Alumen, Rubia, Calx, Gypſum. Valentiam urbem di ſmperium majo- Mauri tenuere longa ducum ſerie: oppugnata ſæpe ab Aragonum regibus, donec Rex lames poſt longam ob- runs ſidionem tandem ejus potitus eſt, ducemque Zam ¶ Maur cum quinquaginta Maurorum millibus cgi ur- e be cedere& Demiam confugere, auro, argento, armis aliaque ſupellectile eodem aſportata. Deſertam hoe modo Valentiam Rex Iacobus colonia miſſa colere iterum cœpit. Coloni fuere Cataloni& Aragones, du- ctoribus P. Berengario Palæriol Epiſcopo Barcelonenſi: D. Vidalo(uvelia Epiſcopo Hueſcano: P. Pena Eni nandes d Acagra& D. Simone d Urrea Equitibus. Hi totam urbem inter colonos novos diſtribuerunt habita di- gnitatis cujuſque ratione. Legibus etiam novis Rempublicam ornarunt. Inſcri pta eo tempore trecenta oct. Sinta quatuot capita familiarſum. Cæterum Regui titulum hæc Regio accepit circa annum falutis ſeptin- genteſimum& octuageſimum octavum, ut Ortelius ex Petro Metinenſi& Petro Antonio Beutero ſcii- bit. Hiſtoria ſie habet: Hiſen Rege Cordubæ mortuo ei filius Alca nomine ſub annum Chriſti pc XXXVII ſucceſsit, cujus patruus Aodala Valentiæ Dominus ex Taviar ad ſe vocavit alium ſuum fratrem cui nomen Culema exhæredatuſque fuerar. Ii duo fratres magnis copiis adunatis profecti Cordubam, nepotemꝶ: gno expellere conati ſunt, prælio autem victi, Aodala fuga ſibi conſuluit Valentiamque reverſus eſt. Mauto- rum autem præcipui ſeſe inter patruos nepotemque interponentes, eo rem deduxerunt ut inter ipſos col venerit, ut Aodala ſe Valentiæ Regem ſcriberet: Culemæ autem quolibet menſe, ex reditibus Valentiæ, mil Moradini( pecuniæ genus erat) ĩnſtruendæ menſæ& adhuc quinq; Moradinorum millia ad res neceſſarias pa- randas deciderentur. Quibus pactis cum Aodala aſſenſiſſet, primus ſe Valentiæ Regem compellavit. Van. riam- habitaſſe quondam præter alios deprehenduntur Hedetani ptolemæo forte non alii ab Sedentanis: Bf cargitani, ſic ex membranĩs legitur apud Plinium. Metropolis ipſorum Biſcargis, cujus mentio in Num. mo Germanici Cæſaris, teſte Hub. Goltzio: videntur pars fuiſſe Heditanorum. ‚quum in iis Biſcargix- no- minet Ptolemæus. Leomcenſes Plinio: quorum Metropolis Ctenic etiam a Ptolemæo in Heditanis coe 1. g N)J ¶onteſt am Solzfertiliu. f 5 7.— e eee As TELLAE I ANS 5 e e— 0 ö 8 1. Sl hueil 1— 14 0 5 N 8 Adams* Nun ſanin 1 urcia 8 f Nala — 1 a 4 ee 4 Suuuuella r 32— 9. 5 n—. 71 2 3 J e ca 7 coſta i 8„ solle 8 10 Nodova Saline, 77 0 a 1 4 4 e 1 Calrillas 5 1 chuelllent 5 2 1 4 L Aontequdo N 5 l ca 8 3 a mb, 0 5. Ae 15 7 Vi Bendl 5 5 A vilamia 10 Hegg Fila lneud nN Arafino! Ef, 55 1 6 22— 2— 258 F Hure F mmmet 1 5 e ee 2 8 1 e 5 8 15 2. anger Sylinya 0 Vale 1775 1 95 N 2 8 2 ö 70 N e Alſonders 1 5 2 0 Cee inches Ats il Hunters 0 5 5 8.. O * 08 3 2 4 cal 11 WI rone- e 85 ede eee, e, N 50 e VAlcal 5 7 N* 1 Alcala eee Gen 8 9 0 Aſeuſtum SCive Hianium Prom quod et Aemeteſcho. 0 pium eb ferturius 184 o ALEN TIA. ¶ vnteftani ptol. a quibus Conteſtania Hiſpaniæ Tarraconenſis Regio apud Plinĩum: horum memoria ſervatit hodieque in Opido Contayna, vel ut alis effertur Content aina ad fontem ejus amnis, cujus oſtio adpoſitum videtur Opidum Oliva contra Pytiuſas inſulas. Luſones, quos ad Iberum fluvium ponit Appianus in Ibericis, Numantinis vicinos: ad Tagi fontes pertingere ſcribit Strabo. Lobetani, quorum Metropolis Lobetums Ptole. mæo: quam Beuterus ſcribit antea T uiam, poſtea Aver in-, tandemque, ut hodieque, Albarraxin dictam. Torboletæ Appiano in Iberĩcis, Saguntinis vicini, a quibus Tur buli Ptolemæo, Tome hodie fortean. Celtib ros, ut eos àppellant Plinius lib. 111 cap. 111, Pomponius Mela lib. 111 cap. iI cæterique Latini; qui Ciba Ptolemæo, quidam Caſtellæ Veteri adſcribunt, plerique Valentiæ. Inter Regni hujus urbes Valentia, Val. cia vulgo, primaria eſt ac ſedes Epiſcopalis, Regi Romo primordia ſua fert accepta, ut ſcribit Vaſæus atque ali quam abeo Romam appellatam, Romani multo poſterius amplificatam& nobilitatam Valentiam appella. verunt, vocabulo idem ſignificante. At Reſendio hæc fabula videtur, qui eam a Luſitanis cæteriſque Vita militibus conditam& nominatam tradit. Sita eſt in intimo Sinus Sucronenſis receſſu ad dextram fluvii Ju- riæ ripam. Hæc Moribus& Inſtitutis clara; Piſciplinis liberalibus exculta; Mechanicis artibus nobilis; ma- gnis Ingeniis felix; Pacis Concordiæque Cives inter ſervandæ ſtudioſiſsima; multorum Equitum ſplendot Illuſtris; Mercatorum commerciis dives. Silentio non prætereundum quod de Valentinis notat L Matt. neus Siculus; iis in more poſitum eſſe ſingulis annis, feſto D. Matthiæ, fuſis precibus factiſque obteſtationi· bus, ad locum ſuppliciis deſtinatum ire, ibique Damnatorum corpora, ſive ſuſpenſa ſint, ſwe humi jaceant ſuſc. pere, oſſaque ſparſa colligeremox autem omnia feretris impoſità ad commune Civibus omnibus ſepuſche- tum devecta honorifice, Sacrificiis Orationibuſque peractis, tertæ mandare. Memoriæ prodit Petrus Medi- nenſis eſſe in hac urbe ſupra decem millia puteorum Aquæ Vivæ. Stetit olim ad ripam Turiæ ſiniſirami, hau procul Valentia(Strabo lib. 11 1, Pliniuſque 11 f cap. 11 l, mille paſsibus ab Mari ſeparant) Sagumtum Heditand- rum urbs Ptolemæo: Sguntus Straboni, Zacynthus Stephano: Secundum-& Secuntum- vitioſe apud Antoninum Hodie putatur a pleriſque Aorvedere, ſic dictum, ut quidam cenſent, ab Muris Veteribus. Zacyniborum bie loniam fac it Appianus, quidam Saguntim Herculis filium conditorem opinantur: ſunt& qui ab S g, Iben nomen accepiſſe volunt. Situm deſeribit Silius Italicus lib. I. Sagunti Muris Cæmenta tribuit Ivius lib. xxij quæ calce durata erant, ſed interlita luto, ſtructuræ antiquæ genere. Conſtat ex Plinio Saguntinos olim co: luiſſe Dianam, eodem ab Zacynthiis ĩpſorum progenitoribus, advectam: annis ducentis ante excidium Iro. Saguntus, lide& ærumnis inculta, pomponio Melæ. De expugnatione urbis nobiliſsimæ cladequę, quæ ob ad. mirabilem conſtantiam,& egregiam in Romanos fidem incidit in annum ab V. C. io xxx V M. Livio Salinato- re. L. Æmilio Paulo COðs. conſulendi Livius lib. xxx, Poſybius lib. I 11, Oroſſus lib. 4 cap. 4, Eutropiuslib 2.Florus lib 2 Hiſtor. Rom. cap. 5, Silius Ital. lib. 1, Valerius Maximus lib.& cap: 6, Auguſtinus lib. 3 de C Dei. cap. xx Auctor de VV. Illulr. cap. 42, Emilius Probus in Annibale, Cicero in Phllippicis,& qui 10 e 05 ä— VALENTIA. 189 Non ĩgnobllis in Valentia loci ſunt lodieq; Sqgerbia, Scgobriga Ptolemæo& Sttaboni, uti placet Vaſæo, Cluſio, n Laraphæ, Emanueli Enrico,& aliis: Segebrigam habent Nummi Auguſti. Incolæ Plinio Sggobrirenſes; eos in ca- pite Celtiberiæ ponenti. Segobriga tamen Morali cenſetur Injeſta, vel Cabepa el Griego: cujus ſententiæ eſt c loannes Mariana. Hieronymus Surita, ubi fuerit Segorbia, dicit ſe ignorare. Segobricæ meminit antiquum Mar- 0 mor, quod Tarracone. Bema, Dianium(ut volunt Florianus, Moralis, Cluſius) apud Ciceronem& plinium, qui Stipendarium cognominat. Incibilis Livii: quæ Indibilis Frontino, ubi Annonem Carthaginenſium Pucem a ab Scipione fugatum narrat, Chelva cenſetur Floriano ſubdubitanti tamen. Illici Plinio, Ilicias Ptolemæo, Ilice J pomponio Ilce ¶ bloma nummis, Illicimmi etiam Ptol.(unde Ilicitcanus Sinus) hodie aliis Alicantm, aliis Elche, quod propius accedit. Belgida Celtiberiæ urbs nomen adhuc retinet. Leria, quæ& Hedera Prol.(unde Hedi- nt populi) Liris hodie eſt Cluſio& Morali. Oliete Orcclis Ptolemæi Floriano, Horivela& Oriols Gomecio eſt& a Clulio; Zamora Nebriſſenſi. Bigerra Livii& Ptolemæi; hodie Bejar Beutero& Vaſæo; Cluſio Villena eſt. Quæ Serabis Strab. vel Satabis antiquis Lapidibus, teſte Cluſio; hodie Floriano judice, Aatius cluit. Fluvios habet Flumina. hæc Regio multos, inprimis vero Turiam- quem Pomponius Duriam-, Doriam- Ptolemæus nominat. Incolæ Atabicam vocem ¶uctalabiar ſervarunt, quæ vox aquam puram ſignificat. Magnas hic fluvius commoditates, ef ſocis per quæ fluit adfert. Eſt& Sucro fluvius, Aucær novo nomine dictus. E montibus hie oritur Oroſpedanis. 8 Habet Valentiaduos Montes, quibus nomen Mariole& Penma goloſa(Rupem cupedinariam Latine diceres) in quos, quum Stirpibus rarioribus Herbiſque variis abundent, quotidie magnus Medicorum& Herbariorum numerus ex diverſis Hiſpaniæ partibus confluit, Nunquam non rari quid ibi ſe offert. Valentia urbs antiquitate venerabilis eſt, ibique ad noſtram ætatem multa perdurant antiqua marmora, Romanis inſcriptionibus inſcul- pta, quarum quædam videri apud Beuterum, Ambroſium Moralem, Hotomannum in Cæſaris Ephemerides, & alios, poſſunt. In urbe Sagunto nunc Mor uedre Theatrum& ſcena, aliaque multa Antiquitatis veſtigia, ut Se- pulchra Sergiorum, L. Galbæ, Sergii Galbæ& aliorum ejus gentis, ex quorum Lapidibus conſtructum eſt Cœ- 5% nobium fratrum Trinitatis. Academiam habet Valentia celebrem. Præter hanc in regno Valentiæ eſt& Acade- 5 mia G andaiua, quam non ita pridem erexit Illuſtriſsimus Gandiæ Dux, ut ibi præcipue Patres Societaris Ieſu, ad quam ſeipſum quoque contuliſſe fertur, philoſopharentur. Valentia quod ad adminiſtrationem Reipublicæ attinet, facile omnes antecedit Hiſpaniæ Civitates. Ager hujus urbis maxima ex partea Gẽte è Mauris oriunda, Mores. & paternum ſive avitum ſermonem ac fere vitę morem adhuc retinente, colitur. lud autem non omittendum quod M. Tullius in Valentiæ laudem protulit oratione in Verrem ultima: Valentinorum(inquit) heominumn hne Opifcia. iſftmorum tet imonio. Multum Byſsi hoc in regno paratur. Valet& Valintia commęrcis(ut ſeribit Olivarius Va- lentinus) mercatorum maximo. Nam inde exportantur variæ&&. multæ merces, inprimis holoſericæ telæ fert ommniloim colo. aum& · fila ſerica ex vermibus, paums optimi in Inſulas Baltares,&. Siciliam& Sardimiam,& ii panni uocantur contraclizex· dortantur inde Orixa, Saccharum albedime admirabili uva paſſa& Ficus, nec non&. fructus Sacchharo conditis. A a a Aragonis Opera publica. Mercimonia. 186 Aragonia& Catalonia. Regis. Ragonia vel ab Auirigonibus, iſpaniæ populis teſte Laurentio Valla; vel a Tœracame antiqua civitate t nds dick. Antonio Nebriſſenſi& Vaſæo placet, nomen accepit. Ali ab Aragone fluvio qui illic ortus Iberum in. fluere pethibetur. Nonnulli ab Herculis Ara Agonalibuſque Ludis derivant: quod ſi verum, mirumtam ; altum obſtinatumque apud Veteres ſcriptores de Argonis eſſe ſilentiũ. Huic Regno adhærent ad Cu. binu. rum Navarra; ad Vulturnum Catalonia; qua Africo expoſita, Caſtiliam ſpectat, qua Aquiloni, Pyrenæos habet montes. Regio ut plurimum aſpera,& ſicca eſt, maxime verſus Pyrenęum, unde ad multum itineris ſpatium ni. Sli qualitu. læ habitationes reperiuntur: ſunt tamen hic Valles nonnullæ feraciſsimæ optimi Frumenti. aliorumq; Fructuſ quæ mirum in modum ab aquis adjuvantur. Hujus Regni primum Regem omnium Scriptorum Calculi N. nimirum faciunt. Hic factus eſt Rex Aragoniæ anno Chriſti ciox vi. Sed de Origine Regni Regumque At. goniæ, Valentiæ& Catalonia, a quibus& quomodo initium habuerintz deque unione eorum, legendi Rode. Imperium mae · cus Sanctius Hiſtoriæ Hiſpanicæ Parte 1. cap. x 111, Lucius Marineus Siculus lib. v1 de Regibus Hiſpan& rum. alii. Metropolis& Regni caput Cſarauguſta Plinio aliiſque, Cæſarea Auguſta Ptol. Nominatur ſæpe in Nummis Veterum. Hodie Carragoga, Academia nobilis. Conditorem ejus ferunt Iubam Mauritaniæ Regem,& ab eo Si- rb, aybam appellatam, quaſi Pubæ Domum: poſtea vero, priore repudiato nomime ¶ gqaris Auguſti nomen illi fue inditum. Sita eſt in ripa fluminis Iberi, Ioco plano, ex quo Iberus inſigni ponte japideo longoque( cujus etiam Strabo facit mentionem lib. 111) trajicitur. Vrbis autem ſitus Soleæ Calcei formam refert. Portas habet qus- tuor ad totidem Mundi partes ſpectantes. Validiſs imis muris cincta, crebriſque Turribus probe munita, In hae urbe Reges Aragoniæ ab ejus Archiepiſcopo, qui Primus Regni, Diadema ſoliti accipere Civitates reliquæ: Oſ Latinis, Ptol.& Plutarcho in Sertorio; hodie Hugſca: Cives ejus Oſcenſes Cæſari nominantur: Oſcenſis Aren meminit Livius lib. xx i v: Eteoſca mendoſe vocatur Velleio Paterculo, ubi Sertorium i nteremĩum ſctibit. Ii. aſſena Civitas apud montem Caci, quam a Iyriis& Auſoniis conditam fuiſſe nonnulli opinantur. Iacca, jacen inconrallibus, laccetanorumquondam ſedes, Calajurs, in campeſtri loco, ex ruinis nata Bilbilitanis, quæ cul multis alis Antiquitatum monimentis, medio Milliar i Hiſpanico ab hoc opido hodie viſuntur, in Colle, qi vulgo Bambola vel Baubola. Cingitur Mons ille in orbem fere ab Salone flumine, quem ſitum Hilbilitribuit. lumnus ejus& Civis(vide lib. 1 Epigr. Lx 11.) Valerius Martialis lib. x Epigram. C11 1. Sic Paullinus ad Au- ſonium Bibilm- acutis ſcopulis pendentem prodit. Bilbis Ptol. corrupte. e Auguſta Bilbils cognominatit Martial, quemadmodum& in multis Veterum Numiſmatum Inſeriptionibus. Sunt& alia Aragoniæ O- pida: Barbaſtrum-, Arcubus ferreis nobile: Burtina Ptol. Bortina Antonino, ut nonnulli cenſent. Monſonum in Regni ſitum umbilico, ad Cingæ ripam, cui Collis imminet, a quo nomen Opido: Conventibus Regnorum Auagonix, Valentiæque& Principatus Cataloniæ celebris ſedes: vulgo Moncox-, fertilis agti& aptici ſtus. Fng⸗ S N Humplons a0 Ache 3 A 6 Aſonrral. 8. ¹Norng Muauda 4. 22 5 1 5 Sadulia 2 8 Callahorra u, Arnalo — Abelida 9 e e 8 ee 0 77 2. — Duracblia Aar& 2 8 8 E21 ona& 2 457% 1 80 0 4. lagon 0 Ala. Sar 2 Laima Orne . nano 025 Cariuncna— 0, mans 1 1 7 881 18 5 1 Lcbon 8 00 S guenca! 7 Do tall 2 * Alarſurmada 5 Alas. Lure g 7 N cle e 85 undal Jatiſin 12⁰ N 9. 127 82 2 3 6. 8 12 1 LN 1 null, N 8 8 1 Datel, 75 e e Suan ee, Bir igſcu⸗ Cern 1 17 aneran⸗ 7. — — Fe 50 0 D el ou Cori r 1. — 2 1 28* W Congo o 3 4.7 fee N e be TA 8 3 45 gligſn f. 2 5 47 1 aue 4 ei 0 1 e clol G8 TLoreim ee 0 NS 90 iel iel 4 Na 04. 3 Def — 2 „ errrin 3 0 et 7 5 renn 225 7 n Mogferrat„ 5 155 0 9 1 0 Au 540 Mandi Aſlin de rei eln 25 o a, Vu plltt 2 Lellat-e f. Creur O Sateal 5 0 Cee 249 1 8 2 Cale N AAiramgt o o Alſer 5, o 8 2— ee 2 amon. Calilu Huualalt o 9 0. 925 1 . E. en 1 D re, maus Celuitu 3 e,—0 Saibru Carua 2 Alam ꝛont Tccorolleua 0 Aallinna Sggalſaduls S G Calas 0 Chins O. wyſſa e 8 r 88 CATALONIA. Fra, inter Ilerdam& Cæſarauguſtam: Gallica Flavia ptol. Gallicum Antonino, ut Varrerius cenſet: Ali Gallium locant, ubi nunc Zuera, in cujus agro vetuſtorum Pavimentorum veſtigia viſuntur. Gurrea olim Forum Galbrum, Antonino inter Cæſrauguſtam& byrenæos. Ajerbium, in cujus ſolo quondam ſtetiſſe creditur E bellnum, Anto. nino cum alis nominatum. Drgelli, Orgellum Aimonio, Orgia forte Ptol. Opidum haud procul Sicoris fonte, Fuerunt& alia Opida, ſed quæ diruta, quorumque nulla hodie veſtigia. Inter illa non ignobilis Calaguris Ng. ſica, alia ab ea quæ in Navarra. Cives ejus Calagurririni nominantur ab Cæſare 1 belli civilis Commentario: ec. que corporis ſui cuſtodes habuiſſe Auguſtum notat Suetonius in ejus vita cap. xL Tx. Plinius Næſſicos cogno minat. Fluvii hic ſunt Ihcus, Fallgo,& alii. Catalonia. bendamq; eſſe Gothalaniam. Beatus Rhenanus lib. 1 Rer. German. Cattalaniam arbitratur appellatam ab Cattis& Alanis qui junctim in eam Hiſpaniæ portionem proruperunt. Ali ab Caſtellanis, antiquis Rglennd dte 8 Kralgnia vulgo Caalunna ſequitur. Nomen illi impoſitũ putat Volaterra nus ab Gothis& Alanis eri Situs. Soli qdalitus. Vrbæ. Hilpani populis, qui hiſce locis ſua habuerunt domicilia, denominatam judicant. Sunt etiam, qui nun. cupatam Cathalomiam tradunt ab Othogerio Cathalone: de quo multa præter alios, Marinæus Siculus lib. ix de Reb. Hiſp.& L. Valla de Ferdinando Aragon. Rege lib. 1. Hæc pyrenæis montibus, Mari Mediterraneo, fu. minibuſque Ibero& Cinga terminatur. Regio ipſa ut plurimum ſterilis eſt, ac magis Fructuum quam Frugum abundans,& ſilyeſtrium quam domeſticoru. Metroꝑolin habet hodie Barcelonam, urbem pulcherrimam, qua in Maris Mediterranei littore ſiga meram redolet a n complures ſervans rei probandæ lapides 1 vetuſtos. Conditor ejus fertur a pleriſque Hiſpaniarufniniuſtratoribus Amilcar Barcha cognomine, filius An- nibalis Carthaginjenſium Pucis: qui victa claſſe, a militibus in crucem fuit ſublatus: pater autem Annibalis, magnui iſtius Imperatoris: Barcinom Ptol. Brginus Faullino: Barcilona Iornandi. Favuentis etiam quondam, teſte Plinio. Laudat hanc Vrbem multis verbis Marineus Siculus Rer. Hiſp. lib, x 111, qui& ſitum ejus deſcribit lib. xy, Fuit olim multo minor, quam hodie eonſpicitur, ab littore maris uno fere ſtadio remotã. Habebat po- tas quatuor, quꝶ totidem Mundi plagas, ſpectabant, æquo fere omnes ſpacio inter ſe diſtantes, quæ adhuc in ĩpſo pene umbilico urbis viſuntur: cælata gerentes Capita Bubula, altæ pacis, ut nonnulli volunt,& quietæ a. griculturæ ſymbola. Lapſu temporis bis prævalidis muris ſuperbiſque turribus eſt cincta, inque tantam paulla- m magnificentiam excrevit, ut ulto merito Caput hodie cenſeatur Catalonix. De Barcinonis Comitibus, eorumque origine conſulendi Rodericus Toletanus lib. vi de Reb. Hiſp. cap. 111,& L. Marineus lib. Ix. Se- quuntur hanc Tarraco: Tarracom- Ptol.& Strab. Tarragona hodie. Vrbs olim tam celebris, ut potiori Hiſpanir Harti nomen dederit. Maritimarum opulentiſsima Nelæ lib. 1. Viq ua, Vicque vulgo, vel Vich: Auſa Ptol. Authetanorum Vrhs. Cirona, Ceronda Plin.& Ant. Loriqa, quæ Hertqſa Pt. Dertaſami Populi apud Plinium. 11 CAT ALONIA. f 75 189 Leds, quæ Ptolemæo, Steph.& aliis lerda, llergetum vrbs. Situs ita delineatur ab Lu. lib.. bel. Phar. 8 Colle tumet modico, leniqus eæcrevit in altum- 55 Pingue Solum tumulo; ſuper hum fundamm vetuſta Surgit Ilerda mauueplacidis pralabitur unclis Heſperios inter Sicoris non ultimus ammes: Saveus ingenti quem pons ampleckitur arcu, Hibernas paſſurus aquas. Enpnis dilio lib. 111. Polybio lib. 171,& Ptol. Emporium Stephano: Erpurias vel Ampurias vulgo. Blande Pom- onio& Ptol. Blanes vulgo, ut volunt Benterus, Florianus& Navagierus. Aanreſa, quam Florianus, Athanagi. an ab Livio vocati cenſet Roſe, Roſes vulgo: Rhoda Livio: Mode Stephano, R hodope Str. R hodipolis Ptolemæo. Coli- Ir, luberis ptol. Livio& plin. vicus magnæ quondam Vrbis,& tenue magnarum opum, addenti, veſtigium; Cli- berre Tabulæ Peutingerianæ. Ali tamen Iliberrim non Colbram. ſed aliud Opidũ volunt: Saſſalas Poldus: E nam Olivarius: Ilam Mercator. Fuit&, ubi nunc Catalonia, quondam alia Libyca: Cimniaa kntonino; Deciana Ptol. FgSeſdd de Hiſpania quæ dicta ſunt hactenus, ſufficiant. Nefas ſit autem non adſcribere, Coronidis quaſi loco, prclarum hominis Galli de Hiſpania Teſtimonium: quo quidquid in ejus laudem& commendationem huc- uſque a nobis variorum indicio prolatum, tanquam per Anacephaleoſiũ ſuccincte nervoſeque repetitur. Gal. nus cujus meminimus, Latinus eſt Pacatus, qui Panegyricum doctiſsimum ſeripſit Theodoſio Imperatori, Hiſ- pano. In eo ſic inter alia loquitur: fam profec to conſtabit, eum Prineipem declaratum qui& ab omnibus legi debueris G er omnibus. Nuus primum tibi marer Hiſpania eſt: Terris omnibus Terrafelicion: cli excolendæ atque adleo dlitanda impenſſus, quam ceteris G entibus ſapremus ill: Fabricator Rerum indulſit, quæ nec Auſtrinis obnoxia eſtibus, nec e Ar. leis ſabjella frigoribus: media fovetur e Axis uitriuſine temperis: quæ hin Pyrenæis ¶Montibus, line Occami aſtibus, zude Lyrrheni Maris lirttoribus coronata, Nature ſlkrtis ingeuio, velut alter Orbis includitur. Adds tot egregias Civitates ald culra incultaque omnia, vel Fructibus plena, vel Fregibus: Addo auriſtrorum opes Fluminum; ad de ra antium Ne- tala qemmarum. Scio Fabulas Poetarum, auribus mulcendis repertas, aliqua nonnullis gentibus artribuiſſe miracula, qus dum ſint vera, ſint ſingula: nec jam eixcutio veritatem: Sint(a ſcribitur) ¶argara proventu lata tritici Menavia memo- pern e Armento: ampania cenſcatur Monte G aurano: Lydia pradicetur Amne Patctolo: dum Hiſpaniæ uni quidiſuid lau- dus adſungat. Hac duriſſimos Militesʒ NA ac expertiſſimos Duces, Hac facundiſſimos oratores, fac clariſſimos C ares pit: Hac fudicum Mater, Hac Principum eſt: Hac Traganum illum, Hac drinceps Hadrianum miſit Imperio: Huis re debes Imperium. edat his Terris Terra Cretenſis, parvi Jovis hriata cunabulis;& geminis Delbs reputata Numinibus;&. alan Hercxlnobila Theba. Fidem conſt ro naſcimus aulitis, Deum dodi Hiſpania quem uideuus. 85 Aa lij QuaxN pe- a.— STV DIOSOG& BENEVOL O Lectori. van O1 DIN nobis ſolis nati non ſumus, ſed quantum qriſque poteſt ad commune bonum, tantum a beneficentiſsimo generis humani oonditorẽ& parente ab illo exigitur, juſtum exiſtimai opus hoc Geographicum, cujus hic partem damus, ad Reipublicʒz utilitatem quam poſſum maxim vaccommodare. Eſt autem Geographia in legendis hiftoriis iiſque retinendis facilior notiorqus uſus de utilitas, quam ut meo documento aut commonefactione ſit opus, ſed alia eſt ejus& multo ptæclatiot dignitas. ſi recte quo valet ditigatur, nimirum ad Politici Regiminis cognitionem plurimum conferet, fi loc rum non ſitus tantum, ſed& natura ſive legitima conditio deſcribatur, quod alioqui etiam Geographi offid. um poſtulat. Nam ut ſuæ proſeſsioni non ſatis facit Pictor, qui hominem aliquem juxta membrotum propot tionem delineat, verum neglectis coloribus& Phyſionomicis ſignis ejus naturam& affectus non proſequi. tur, ita veluti mortuum cadaver Geogtaphicum figurabit, qui locis tantum juxta ſuam ſymmetriam poſitis, nullam eorum ad invicem rationem po liticam aſzignaverit. Qapropter hoc ſummopere curandum duxi, t quæ in ſingulis regionibus eſt dominiorum locis appendentium natura& ordo, eam convenienti diſtributi- one ipſis tabulis præfigam, quo politicæ diltributionis& rerum publicarum ſtudioſis aliquid noſtra confette poſsint. Quod ſi in multis ſit ĩmperfecta& deficiens, aut etiam alicubi erronea conſcriptio noſtra, non mite. ris Lector: non enim Rerump. formæ per ſingulas ditiones ſcriptæ extant. neque mihi eas paſsim perveſtigite eſt integrum, ſed quatenus ex hiſtoriarum inſpectione deprehendere potui, ſaltem formam aliquam& tu. mentum politici ſtatus collegi, unde rei propoſitæ, rationem& ordinem intelligas, ac quod in tua regione ce: erit ſupplere poſsis,& caſtigare. quod ſi facere non gravaberis, ac mihi communicare placuerit, tuo id nom atque honor in caſligato tabulæ frontiſpicio acceptum referam. Idem ſi quiſque in ſuà patria præſtiterit, nemo credat quantum emoſumenti ſtudioſis omnibus ex Geographia ſit acceſſurum. Itaque cum tria præcipue ſint in adminiſtratione regnorum, principatuum,& provinciarum conſiderauch capita, videlicet, Status Eccleſiaſticus, Politicus& Iuſtitiæ Iuriſque adminiſtratio, primum ſub regionis in tz hula deſcriptæ titulo, quot in ea regione ſint ſtatus politici membra recenſebo juxta earum dignitatis ordinem ibi obſervatum. Deinde in nobiliumſlocorum diftinctione(quando penes nobilitatem præcipuum eſt test men) eos locos primum enumerabo qui Principi ſunt feudales, deinde& liberos, idque ordine a ſummo nobilitatis gradu deſcendendo veluti Ducatus, Comitatus, Baronias, Dominia. Tertio in quas Præfectura 115 ſit diriſa. Atque his tribus politicum ſtatum ſufficienter declaratum iri exiſtimo. Iu luſtitiæ admi· niſtratione notandæ erunt dierceſes juridicr, ſuperioreſque Senatus ad quos fit appellatio. Penique in Eccleſiaſtico ſtatu primum Archiepiſcopi, ſi qui ſunt, tum eorum ſuffraganei Epiſcopi,& qui prætereaà alis ſuffrag antun ordine ponendi erugt: Hac omnia enumerate ſtudium quidem eſt, verum cum deftciente ma ö derts 3 151 præſtabo, quod potero, ut altem patriæ cultores ad meliora perfectioraque protocem. tea in paucis id detur buntur, ut in ſubſequenti tabula continuo inveniri poſsint᷑, prior nume- Singula autem loca numeris deſigna rus gradus& minuta longitudinis continebit, qui in latere Boreo aut Meridiano, Tabulæ quærentur, poſterios er latitidinis numeros habebit, in Occiduo aut Orientali latere quærendos. Ab horum terminis, hinc meridia · ag nuinde paralleli latitudinis duẽtu ad communemeorum ſectionem& locum propoſitum pervenies. 95 ve⸗ nat: ko in generalium tabularum indicibus ſunt, eorum ſitum inde petere oportet. uod ſi quæ nomina in ſubje- id Chorographi qui eamprior delineavit fadtum eſt vitio, proptet quod principatu- Gdatabula non reperiantur um dominiorum deſignatio omittenda non erat. 5 8 Qnuoniam autem penes nodilitatem eſt regionum dominium& regimen, utile& jucundum eſt ejus gra- „ dusotdine,& propias cujuſque conditiones internoſcere. Summus ejus gradus eſt Imperatorius aut Regius quem ordine ſubſequuntut Dux, Comes, Baro, I ribunus militaris, quem Bander heer vocant Belgæ, quaſi Ben- dchoceſt Turmæ, quam ſub ſuo Baniere, hoc eſt ſigno equeſtti ductat, Dominum. poſt hunc eſt Eques auratus, g ſire equeſtris ordinis dignitatem adeptus, quer Galli Chevalier, Belgæ Rader vocant. poſtremo loco eſt enyer. id elt nobilis cutatus, qui inſignia quidem nobilitatis geſtat verum ordinis dignitatem publicam nec- dum aſſecutus. Iam Comitumtres ſunt gradus, qui in primo eſt a Gallis Viconte dicitur, hoc eſt, ut opinor, Pro- comes, aut Princeps Comes, qui cæteris apud ducem ſuum dignitate& privilegiis præſtat, quem Lodovicus Guicciardinus Burgravium hodiedici vult. Et fieri poteſt hunc Comitum ordinem eo diminutionis dilapſum elle, ſed principio excellentior fuit ejus dignitas ut mox ejus deſcriptio indicabit. In ſecundo gradu eſt Provin- cialis Comes, Landgrave Belgice. In tertio Marchio, Marckgrave. Hi ſunt præcipui Nobilitatis gradus atque or- Sunt&e aliæ quædam in his gradibus ſubdiviſionis ae go uxta quem regionis cujuſque dominium diſtribuitur, Sunt? a ib. 5 regiminis forma diſtinguuntur. Ejus porro ordinis quem recitavi differenti, ſed quæ privilegiis magis quam N 8 por 8 dmodum in Gallico quodam dello inſcripto: La dun du mondo: 2 1 ineni tradam, ab ima nobilitate aliorum gra minis ordo elegantiſsime eluceſcunt. 1 8 Equss auratiu, inquit ile ſive Chevalier ex ſeutato nobili, ex Eſcnyer: ſic cteabitur. Si diu hic bella ſecutus arma exercuerit, pluribus conflictibus interkuerit, atque unde ordinis llatum honeſte ſuſtinere poſsit habeat, ſitque ex magna, inſigni ac divite familia, tum in aliquo conflictu duci exercitus aut ſtrenuo& generoſo equiti peti. tionem ſuam fignificabit,& finito conflictu ipſe ducem aut equiteſm dictum accedet, præſenſque in nomine Dei E ac. Georgii orabit, ut ſibi ordinis inſignia donet. Quo ille audito gladium ſuum educet, terque ſupplicantem t feriet, dicendo: Ego te facio equitem(Chevalier) in nomine Dei& S. Georgii ad fideliter conſervandam Fidem, juſtitiam, Eccleſiam, Viduas& pupillos. Quod ſi vero ſupplex etiamſi ſtrenuus, ſit tamen pauper, admittendus non etit, niſi tot illi reditus annui aſsignentur ac donentur, quot ad ordinis honorem& dignitatem conſervan- dam opus elt habere, Atque hic primus eſt ab imo nobilitatis gradus. Toba * legitimas differentias& conditiones, quem. 5 5 l duum creationem deducens, unde illorum proprierates& regi- 192 5 Tribunusmilimrit, een Banderheer, ex equite aurato fiet, ſi diu ſecutus bella ſatis terrarum ac redituum poſce. at, ad tenendum& ſtipendiis alendum 5o nobiles, hoc eſtunam Bendam, quæ ipſius ſignum equeſtre in miliia ſequatur. Nemo enim ſignum ſive vexillum erigere poteſt, niſi qui turmam hoc eſt bendam 50 ut minimum Nobilium ſtipendiariorum ſuo ſumptu adducere poteſt. 9 2 Baro ex equite aurato, aut etiam Scutato Nobili creari poteſt, quando ille in ſuo Dominio quatuor Calle. lanias habentes juriſdictionem altam, mediam,& baſſam(ut vocant) poſsidet, tum enim Rex illi conferte po. teſt vexillum Baronatus. Cæterum hoc illi conferri non poteſt, niſi rebus in bello fortiter geſtis. Itaq; ex pri conflictu equeſtris fit ordinis, ex ſecundo Tribunus militaris, ex tertio Baro. Comes aſcendendo ſequitur,& quidem primo limitaneu, quem arc hionem hoc eſt Marograve vocamus. i autem talis creari poteſt, qui duas aut tres Baronias in uno Ducatu concluſas poſsidet; Creari autem poteſla ſuo Duce in cujus ditione eas poſsidet. a Comes Provincialis deinde, id eſt Landgraue, fieri poteſt, qui quatuor Baronias uni Ducatui incluſas habet, quem Dux in Comitem creat, aut etiam Rex per Ducis inſtantiam aut permiſsionem. ĩconte, Princeps( omess fieri poteſt qui tenet quinque Comitatus aut plures in uno Ducatu comprehenſos aut junctim ſitos, Et poteſt a Duce in magna ſolennitate permiſſu Regis creari. Quod ſi Rex ĩpſe præſens adſit ho- norabilior fit principatus.. Dux ex Comite qui futurus eſt inprimis in Regno in quo coronandus eſt, poſsideat, quatuor Comitatis Principales,& in quolibet horum habeat alios quatuor Comitatus, ſive Baronias illis quatuor Comitatibusſf. de& clientela obſtrictos, ſic jus Ducalis dignitatis conſequendæ liberum habebit. Coronandus eſt autema le- ge vel Imperatore cui ſubjedus eſt, galero margaritis& gemmis precioſiſsimis exornato, in florentiſsima ia, rum ditionum vrbe, idque in magno conventu Principum virorum, Ducum, Comitum ac Baronum ſolenſi etiam feſto celebrato, quemadmodum in coronatione Regum conſuetum eſt. Qui Rex futurus eſt, neceſſe eſt, ut quatuor Ducatus inter ſe cohærentes& continuos ſibi ſubjectos haben, & in quolibet Ducatu civitates quatuor, in quas ipſe ſolus Dominium habeat. In qualibet etiam harum Ci. tatum Archiepiſcopum unum, ſub unoquoque rurſus horum decem Provincias Epiſcopales. His dotatus exot natuſque Dominiis& dignitatibus Imperatoriam Majeſtatem tanquam ſuum ſuperiorem adibit, aut ad ſe ute: niat honorifica legationè invitabit,& efficiet quo ab illo coronetur. Kecentior autem hæc eligendi Regis cæterorumque Principum lex eſſe videtur, quamdiu enim vagæ 98. tiones, Goti, Wandali, Longobardi, aliæque plures ſuos ſecum Reges adducebant, non ex am pla terratum poſſeſsione regiam dignitatem meriebantur, ſedex viribus populique adducti multitudine. Nec Ducum et- amn qui primum a Longino Exarcho Ravennatenſi anno Domini 569& mox a Longobardis inſtitui cœpe- runt, alius fuit delectus quam pro fortitudine,& rerum gerendarum prudentia: Adde quod paulus Emi. Uus teſtatur, Duces Comiteſquè principio ab Regibus ea lege gentibus cvitatibuſque præfectos fuiſſe, ut quo. ties ex 1 lies ex ulu eſſe dimitterentur aut mutarentur. Neque vero dictæ creandorum Principum leges, cum bree nas terrarum poſſeſoiones emetiantur& poſtulent, condi potuerunt, quamdiu temporario tantum beneficio ne Ducatus Comitatuſque a Regibus& Imperatoribus conferebantur. Quapropter licet præciſe ejus inſtituti tempus indicari nequeat( nullam enim ejus notam adfert Gallicus ille libellus)tamen ſub Ottone 11 Impera- tore, aut circa annum Domini milleſimum, vel paullo poſt eam conſtituendarum confirmandarumque di- gnitatum rationem a Monarehis ordinatum fuiſſe omnino eſt verſimile. Enimvero uſque ad Ottonemſecun- dum pro ſua quiſque Princeps potentia& ambitione, ad majorum dignitatem, regiamque Majeſtatem aſpira- bat. Sc ex uno Lotharingiæ Regno quod a Rheno, ad Scaldim uſque extenſum, mari Friſico terminabatur,& unius Lotharii Lodovici Pii fili erat, poſt plura ſunt nata, videlicet transjuranæ Burgundiæ, quod a Iura mon- un te ad Alpes uſque extenſum totam Helvetiam, Rauracos, Allobroges,& Burgundos transjuranos complecte- batur:& provinciæ Regnum quod ſimul partem aliquam Burgundiæ ac Sabaudiæ comprehendebat,& po- tea appellatum eſt Arelatenſe, cujus etiam hodie Trevirenſis Elector Archicancellarius appellatur, Regnum item Lotharingiæ quod Lotharingiam nunc dictam,& deinceps reliqua inter Rhenum& Scaldim uſque ad Mare Friſicum continebat,& olim Auſtraſiæ regnum vocabatur. Rurſus hoc ipſum Lotharingiæ Regnum Ca- rtolus Calvus,& ejus frater Lodovicus inter ſe partiti ſunt, utrobique Regis titulo ſervato. Omitto alia eodem er ſeculo pro imperandi Libidine orta regna. At vero Otto 11 Imperator Lotharingiam ablato Regni nomine in noxos Ducatus, Comitatuſque diſtinxit, veluti membris è& corpore divulſis& diſtinctis, ut habet Cuſpinianus, factaq; diviſione anno 981 primum ejus quæ nunc eſt Lotharingiæ Dueem conſtituit Carolum Eotharii Regis Francia fratrem, ut latius tractat Richardus Waſſenburgius. Ab eo tempore videtur arbitraria illa Regnorum & brincipatuum erectio defeciſſe, Monarchis nunc omnia ad ſtabile imperium componere cogitantibus, quod injuſta partium imperii; quemadmodum in homine membrorum ad caput proportione& harmonia maxime lat ſitum elt. Vt ergo in Principatibus& rerum adminiſtratione ordo aliquis perpetuo ſervaretur, tandem eo fere quo dixi tempore has leges dictas excogitatas fuiſſe arbitror. g labes Lector totius nobilitatis diſtinctos gradus,& dignitatum differentias. Iam obſerva in unoquo- que Regno quo modo Provinciæ pro illorum ratione ſint diviſæ, quomodo regimen& uniyerſitatis guber. natio,& qua portione in hos gradus ſint diſtributa, quod cuique ſit proprium officium, quæ cujuſque ad ana alterum& præcipue ad Caput ſit habitudo& neceſsitas, videbis inſignem harmoniaim ad pacem& tranquil- litatem, ad robur& potentiam, ad divitias& factum, ad virtutem& ſapientiam, ad Regni majeſtatem, ad imitum extenſionem, ad inſtabilitatem, ad declinationem& interitum, aut quocunque alio tendentem, ut ſunt adminiſtrationum rationes vatiæ. Quæ minus recte ſuccedere videris, aut judicaveris, unde id pro- cedat contemplare, quæ item bona& ſucceſſu fœlicia invenis, cauſam illorum diſquixe, ſic optimam poli- dam in Regnorum adminiſtratione ſpeculaberis, atque eee Seographica 2 N B uo A autem meliore methodo in hanc ſpeculationem ingrediaris, hic ſubjungam tanquam fundamentum univerſi hujus negotii: De Politico ſtatu regni Galliæ com pendium, quod meo rogatu vir nobilitate& erudi. tione clariſsimus D. Dominicus a Burmannia in ornamentum hujus operis,& ſtudioſorum gratiam ſeripſt& communicavit, cujus exemplum in alis quoque Regnis,& Rebus- publicis viros doctos ſequi maxime optan: dum eſſet, quo omnes adminiſtrationem Reip.varietates in contemplationem duci poſsint. DEPOLITICO STATV REGENI GALLI. AL LI omnium ſcriptorum judicio populi ſagaciſsimi ac bellicoſiſsimi optimum ſibĩ politiæ ſtatun conſtituere conantes, Monarchiam Regalem efegerunt. Natura enim ita comparatum videbant, it unum aliquem excellenti dignitate plus revereantur& metuanthomines, quam coactum aliquem nu. merum delectorum, qui tempore commutantur. Ratio quoque ipſa præſeribit in omnibus rebus ad unum aliquem vclut ad caput atque fontem neceſſario confugiendum,& rem eſſe plenam incommodi acqe periculi cum plures ſimul imperium obtinent. Quinetiam exempla teſtantur Monarchias, etiamſi vel intetiu Principum, vel alio quoquam humauo caſu fuerint immutatæ, diuturniores fuiſſe& trauquilliores, quam qc Optimatum vel popularem ſtatumꝭ ut in Aſſyriis& Egyptiis& Harthis, imo ut propioribus exemplis utamut, in Britannia, Hiſpania, Galliaque noſtra videmus, quibus ſane provinciis nullæ aliæ Reſpublicæ temporis ln. ginquitate conferri poſſunt. Fit vero plerumque, ut Optimatum ſtatus, qui Ariſtocratia dicitur comme: tur in Oligarchiam, quæ paucorum eſt dominatus, quando ex Optimatibus& primis Civitatis pauci quidam, velut conjuratione facta, honores& emolumenta omnia inter ſe partiuntur,& ſuas privatim fortunas a plificare ſtudent, neglecta commun utilitate, quam ſolam& in primis curare debebant. Alterum genus quod ad promiſcuum vulgus pertinet,& Popularis Status- ſeu Democratia dicitur, ſemper habitum eſt tumultio ſum,& periculi plenum,& viris præſtantibus inimicum. Prudentiſsime ergo Galli populi ab omni temp uni magis. quem ex virtute& juſtitia æſtimabant cæteris præcellere, quam vel pluribus ac præcipuis popll, vel muftitudini rei ſummã commendandã eſſe cenſuerunt, prout& ſingularis aliquis, qui ſolus rerum poll tur, facilius aut promptius incommodis& periculis mederĩ poteſt, quam multi ſimul gradu& dignitate p. res. Neque vero effrenatam in Regem ſuum tranſtulerunt poteſtatem, ſed certis legibus& conditionibus optime limitatam aut conſtrictam, ne tyrannidi ullus locus detur, ut in progreſſu oſtendemus. Cæterum que: madmodum nihil in humanis actionibus ſtabile eſt ac perpetuum, ſed cuncta vel temporis lapſu collabaſcunt, vel ſæculorum pravitate immutantur, ſic in Gallia quoque licet idem ſemper ſtatus, hoc eſt Monarchicus fe- galis fuerit, non omni tamen tempore eadem gubernandæ Reipub. ratio fuit; quam oninem ab initio col. ituti Regui breuitex ac dilucide, quantũ ex variorum ſcriptorũ lectione aſſequi potuimus, ordine eee a tatus 195 gratus Galliæ priuſquam a Romanis in Proyinciam redigeretur is fuit, ut neque univerſa unius Imperio regere- tur, neque ſingulæ civitates vel in populi velin Optimatum poteſtate eſſent, ſed ita diviſa fuit, ut pleræque Op⸗ timatum confilio regerentur, quæ liberæ dicebantur, cæteræ Reges hæberemt. Omnes quidem id inſtitutum tenebant, ut certo anni tempore publicum geutis Concilium agerent, in quo quæ ad ſummam Reip. pertinere vide bantur conſtituerent. Civitates autem 6g Tacitus libro 3 numerat. hoc eſt ut ex Cæſare intelligitur, Regio- pes quæ non modo lingua moribus& inſtirtutis verum etiam iiſdem Magiſtratibus utebantur, qualis ipſe mul- us locis Eduorum, Avernorum,& Rhemorum Civitates præcipue commemorat. Reges vero vel Regulos potius Galli eos tum appellabant, qui non ad tempus, ut civitatum Magiſtratus, ſed in perpetuum regium imperium quantumvis exiguis finibus obtinebant, quos immutata temporum conſue- tudo Duces, Comites, Marchiones nominavit. Erant hi Reges non hæreditarii, ſed a populo propter Iuſtitiæ opinionem eligebantur, neque habebant infi- nitum, ſolutum& effrenatum imperium, ſed certis legibus ita circumſcriptum, ut non minus ipſi in populis quã populus in ipſorum ditione ac poteſtate eſſent, ut fere illa regna nihil aliud niſi Magiſtratus perpetui vide rentur. Nam multos nominat Cæſar privatos, quorum tamen parentes ac majores Regnum obtinuerant. Op- timatum ergo& delectorum authoritate quibus eam poteſtatem populus permittit tanquam freno coërce- bantur, quæ optima Reipub. forma, teſte platone, Ariſtotele, Polybio& Cicerone fuit. porro Gallia a Romanis in Provinciæ formam redacta, eodem modo Reges ip ſorum ex virtute& nobilitate (inſtar Germanorum teſte Tacito) totius populĩ judicio ac ſuffragiis electi ac conſtituti ſunt, quorum tres tan- tum in hodiernum uſque diem annis fere i 200, quibus illud regnum duravit, familiæ recenſentur. 1. Merovingiorum, qui orti a Meroveo ſtirpemaſt annos 283 propagarunt. 11. Carolovingiorum, qui orti a Carolo Magno ſobolem in annos 337 produxerunt. 5 111. Capevingiorum, qui ab Hugone Capeto prognati ans fere 590 regnum obtinent. Nam licet defe- rendi Regni judicium arbitriumque penes Ordinum Comitia, publicumquèe totius gentis Concilium ſem- per fuerit,& etiamnum omni jure ſit: filis tamen& lis, qui ex Regis demortui ſtirpe eſſent propter nobi- liratem(more Germanorum)& innatam quodammodo virtutem, prærogatvam illam fere reliquerunt, ut eos quali hæreditarie alls pari virtute præferrent. ita tamen, ut ſi Regis defuncti fili annis 24 minores el⸗ ſent, eos creari jus noneſſet, atque adeo alium ætatis legitimæ creari, neceſſe eſſet, cujus exemplum extat anno Chriſti 3oꝙ in Clogio Rege. Sed& ſubinde hoc ĩpſum Regnum quod Francogallie dicitur, inter plures Regum demortuorum filios, ex Procerum Regni voluntate& arbitrio diviſum fuiſſe, pluri- ma extant exempla. Si vero populus Filio repudiato alium eligeret. relinquebantur Filio repudiato ad tuen · dam ſuam dignitatem res quæ propriæ Regis,& ipſius patrimoniales fuerant. Cæteræ quæ Regni& Reip. e- rant,& Reip: dicuntur ei ad quem Regnum gefetebatur, e ſicut& ex re quæ Fiſci 9 196 quæ ſcilicet ad tuendam dignitatem ſuam partim ad uſus Reip. repentinos attributæ ſunt, ut erant Ducaus& Comitatus varii, qui etiam in populi Comitiis illis aſsignabantur. Secundo& illud obſervatum ſemper fait, ut Filiæ a Regni ſucceſsione removerentur(non quidem lege Salica, ut quidam male exiſtimant, nam ca de pia. to tantum patrimonio, nec ne Feudis quidem, ſed de allodiis, auctore Salagaſto uno ex regni proceribus, unde Salica abejus nomine dicta eſt, conſtituta fuit& üs neglectis, Fratribus vel patruis, aut etiam extraneis, pe Proceres Regnum ſemper delatum ſit; atque hæc de Regibus primo Reip. capite. Antequam autem reliqua q Regis electione, ejuſque& Reipub. concilio, rationeque adminiſttationis Regni progrediar, operæ precium fi. cturum me eſſe arbitror, ſi prius membra illa Regni, quæ Regem conſtituendi& abdicandi poteſtatem habet diximus, paueis deſcripſero, quo magis dulcis illa harmonia qua Regnum hoc a Maioribus prudentiſsime con. ſtitutum eſt eluceſcat. Illud in primis magnieſt momenti: Regiam poteſtatem, ac reliquos omnes regni ordinesadeo commodis& æquis rationibus inter ſe devinctos eſſe ac velut coagmentatos, ut vix ullum poſsit inter ipſos magnum diſi dium oriti. Sunt autem Ordines in Galliis tres præcipui, penes quos legitimum gentis Concilium, Regnum- que adimendi ac conſtituendi facultas omnibus temporibus fuit: Nobilitas ſcilicet, Populus, Vulgus. Hiffn- guli pro ſua quiſque conditione ſuas habent leges ac inſtituta, quibus utuntur,& adeo commode ſunt invicem aggregati, ut ægre facultatem habeant ali alios opprimendi, aut etiam adverſus Regem conjurandi. etc. cleſiaſticorum ordine, qui quartus cenſe r i u qua ri poteſt, quanquamhodie, cum in tantam excrexerit potentiam pt. mum obtineat, deinde dicturi ſumus. Nobilitas ĩgitur Galliæ, ſive Equeſtris Ordo maximis fruĩtur gno quodam affectu Regem complectautur& vitam quoqu enim ullum pendunt tributum ut nonſit opus illib commoditatibus ac privilegiis, eoque fit ut ma. e pro ipſius ac patriæ ſalute profundant. Nequ & armatis licet ipſis eſſe quocunque loco,& multa habent vita præſidia, ſe 0 eralem aut quæſtuariam aliquàm artem exercere. Hoc enim noſtris motibus minime i: lis conceditur, niſi forte domi maneant, ac rei familiari ſtudeant. Sed ſi Regem ſectari velint, habent quoꝶ honeſte alant. Plurima enim ſunt domus& aulæ Regiæ miniſteria, quæ ſolis nobilibus attribuuntur, qui n- guli partem aliquam anni in iis procurandis conſumunt,& reliquum tempus vaucum habent ac liberum ſe. dus priuatis atque domeſticis adminiſtrandis. Hi omnes annuum a Rege accipiunt ſtipendium,& ampfons ſperandi magnas habent occaſiones. Principes autem viri ac majoris dignitatis Proceres, quoniam& ipſj Re: dis beneficentiam Periuntur, ac partem Reip. procurant, Nobilibus qui re ſunt familiari minus lauta i- ctum& alia ſæpe communicant. Deinde Reges Perpetuum alunt& ampliſsimum equitatum, exercendæ& alendæ cauſa nobilitatis, ac in tanto Equitatus numero plurimæ ſunt Præ fecturæ, quæ in illos diſtribuuntur, ea- que ratio non minus pacis quam belli tempore dutat. Majores quidem loci nobiles pro ſua quiſque conditi- one ac virtute ptæficiunt e: ur Equitibus, ex reliquis autem ali ſunt Legati, alii signiferi, ali Sagittarii,& qui per etatem non poſſunt ferre arma reliquis famulantur,& cum nullum intercedit bellum, licet ipſis manere do- mi ejuſque 197 mi ejuſque ſtipendii partem non mediocrem parſimonia conſetvare. Ad hæc nemo credat quam multæ ſint per Galliam præfecturæ, ut ſic dicam, urbanæ, quæ ſoli nobilitati committuntur, nam alii Provinciis, ali fini- bus alu caſtellies& arcibus, ali vicis præficiuntur, ut interim nihil dicã de majoribus illis muneribus, quę Prin- dpibus tan um tribui ſolent, cujuſimodi ſunt qui ipſorum lingua dicuntur Conneſtabuli, Mareſcalli, Ammira- li,& id genus alii, ſed& annuam pecuniam, velut honorarium quoddam Reges liberalitate quadam elargiri ſolent in multos Nobiles, qui nulli ſunt addicti miniſterio. Hi appellantur eorum lingua penſionarii. Satis igi- tur ex iis quæ diximus apparet ordinem e queſtrẽ valde honeſte& liberaliter in Galliis haberi,& recte quidem, nam& patriam ab hoſtibus defendunt,& natuta fere cæteris antecellunt,& non ſolum ipſis, verum etiam ma- ;jorum ipſorum meritis atque virtuti illud tribuitur. f Aker Alter Ordo ſuas etiam habet commoditates non exiguas; ad hunc pertinent mercacores, qui eo faciunt majorem quæſtum, quod tuto ipſis per Galliam proficiſei ac negotiari licet, tum quod nobiles& mercaturam nullam exercent,& ſplendide fere ac ſumptuoſe veſtiuntur. Huic etiam oridini coveniunt ac fere tribuuatur quæſturæ& rationes nummariæ, item præturæ,& quicquid adjuriſdictionẽ pertinet, qua ſane in re plurimum elt honoris ac emolumenti. Suntenim in hoc Regno Iuris adminiſtri Iudices, Advocati, cauſarum Procuratores, A Seribær,& id genus ali: multo plures mea quidem ſententia, quam in reliquis omnibus Orbis Chriſtiani Pro- uinciis, quod peroportune illis accidit, qui relicta mercatura his rebus operam navate volunt. Et adeo quidem elt fructuoſus hic Ordo, ut Nobiles etiam invideant, quaànquam certe dignitate atque ſpendore reliquispræ-· tant. Et qui ſunt alterius ordinis fere ſtudent ad hunc pervenire, ut poſtea dicturi ſumus. a 1 In tertio genere eſt Vulgus& promiſcua Hominum multitudo, qui& agros colunt;& omnis generis ar- tificia tractant. Vt autem hi vel nimia utantur libertate, vel admodum ſint divites, vel in armis etiam exer- citati, non eſt conſultum. Nam quia conditionem ſervitutis oderunt omnes,& natura ſua fortunas ampli- ficare ſtudent, facile fit ut arma capiant,& potentiores opprimant, quod& in Gallus& in aliis locis non ſemel aceidiſſe conſtat. Vt autem ejuſmodi ſint Ordines, ac veluti gradus in omni Republica neceſſe eſt. Quem- admodum in corpore humano videmus infirmiora& ignobiliora membra ſubminiſtrare dignioribus. Neque tamen eſt quod hi ſuum ſtatum deplorent ac indigne ferant, quoniam& jus ipſis communicatur æquabili- ter, de quam a majoribus acceperunt, ea utuntur libertate,& multis etiam Reip. miniſteriis adhibentur,& ſola virtute& induſtria& aſsiduitate poſſunt ad ſecundum ordinem emergere, quod ſecundo non licet· ut ad e ptimum videlicet evadat, niſi Regis beneficio ſingulari, quod ille ſolet is impartiri, qui aut jam fecerunt, aut pro Repub. videt poſſe aliquid facere egregie. Et prudenter quidem iſtud inſtitutum eſt, primum ut ordo conſervetur Equeſtris, qui propter belli exercitium fere minuitur,& ſumptus vi tolerat· Deinde ut homines dantis excitati præmiis virtute contendant,& ad ſupremum gradum eluctentur. Hac etiam ſpe confiſi qui ſunt plebei& infimi ordinis aſpirant ad ſecundum,& cum in eo verſati fuerint aliquandiu, ad primum. Itaque fit. nt minus ſit inter ipſos invidi i ident meritis ac vixtuti patefactam eſſe viam ad am- ſit inter ipſos inv/idiæ ac malevolentiæ, quando yi bi P liſsimos 4 . g 195 3. pliſsimos honores d& propoſitum eſſe periculum, i malis rationibus eoſdem obtinere ſtudeant. Quod ſivelco. natus nimium difficilis, vel ſpes eſſet nulla ampliora conſequẽdi, tum qui ſunt mediocris& infimi gradus, ma. gni præſertimanimi, cauſam reperirent& occaſionem excitandi motus,& ſui ordinis homines contra poten- tiores armandi, nunc autem minime difficilis eſt ratio,& videmus quam multi ex humili ſæpe loco ad ſummum faſtigium evadant. Hanc quoq; rationem diligenter olim ſervabant Romani, nam a populari ſtatu gradum fi. ciebant ad ordinem Equeſtrem& hine deinde᷑ ad Patritiam& Senatoriam dignitatem patebat aditus. Ft prætererea ordo Eecleſiaſticus null non communis, qui modo animum huc adjiciat,& pro Galliæ co. ſuetudine non raro accidit, ut etiam homines plebei virtute àc eruditione præſtantes ampliſsimos in eo gene conſequantur honores, Cardinalatum aliquando, vel pontiſicatum etiam, quæ ſanè res ad virtutem ac literatum Rudia homines inflammare poteſt. Ex jam dictis liquet quam apte& venulte inter ſe eohæreant omnes Regni Ordines, è quibus ſiquis aliquid delinquat facilis eſt medicina, nam ſi Nobiles injuriam cæteris faciant coërcentur ab iis qui jus reddunt, quo. rum eſt tanta auctoritas, ut quantumvis magni Principes eorum cogantur parere decretis. Quod ſi populu etiam atque vulgus aliquid moliatur, ut nonnunquam accidit, non elt difficile nobilitati proprer potentiam uſum atmorum ĩllos ad æquitatem& officium adducere, eoque fit ut ſuarum rerum finibus ac veluti cancelis ſeſe contineant omnes, ac pacem alii cum alis colant, quando neque cauſam habent, neque facultatem etiam aliquid conandi,& periculum in eo ſummum eſſe vident. Itaque Regem tanti beneficũ auctorem complectun- tur& amant omnes. ac cum tempus incidit libentiſsime imperata faciunt,& publicis neceſsitatibus magno Nudio ſubveniunt. Quod ſi privatim aliqui ab officio diſcedant, parata ſunt remedia, ſic ut malum non poſit dongius progredi. Et hæc quidem de Ordinum Regni ſtatu ſatis. Ex quibus equidem conſtat quam concinne hæc Monarchia juxta juſtitiam diſtributivam ſit temperata a que adminiſtrata,& Ariſtocratice, hoc eſt Optimatum imperio,& Democratice, hoc eſt totius populi inter tu, quippe cum ad omnes honores pateat aditus. Quæ quidem eſt illa Reſpublica quam tantopere propiet dulcem illam harmoniam, omniumque Reipub. generum temperationẽ, omnes Philoſophi commendarum ge ubi vetus illa Lex aurea locum habet: Salus populi ſuprema lex ełfo. verum ut redeamus unde digreſsi ſumus. Ex tribus hiſce Ordinibus ſeu Statibus Regni ſolet quotannis Ci. zendis Mai publicum ac ſolemne Concilium ſeu Parlamentum vulgo haberi, atque adeo quotiemajor aliqui res inciderit, cui Rex in aureo tribunali ſedens præerat: Et huic primum Principes Regnique Magiſtratus, tum inferiorĩ loco legati ex ſingulis civitatibus ſubſidebant, quos vulgo Deputatos appellant. Carpento aten Rex in atrium vehebatur bubus tracto, quos auriga ſtimulo agebat. Vbi in atrium ac potius in Reip. ſacrarium ventum erat, tum Principes Regem in aureo ſolio collocabant: reliquique ut jam diximus, ſuo quiſque loco ad vrdine ſubſidebant, eoque demum ĩn ſtatu atque ſacrario Regia Majeſtas dicebatur. Ausser vero nus concilü om tempore ſumma füt e er Ponimum in go agi Jolebant. Nimm, l 633777%ĩ»Và creando „7 geando vel abdicando Rege, tum de pace& bello, de legibus publicis de ſummis honoribus, Præfecturis& procuratoribus Reip. de alsignanda patrimonii parte liberis defuncti Regis, vel dote Filiabus conſtituenda, quam Germanico verbo Abannagium, quaſi excluſoriam pattem appellarunt. Denique de iis rebus omnibus, quæ vulgus& nunc negotia ſtatuum populari verbo appellat, quoniam de nulla(ut diximus) Reip. parte, niſi instatuum ſiue Ordinum Concilio agi jus eſſet. Item ſiquis Princeps atque illuſtriore loco natus criminis ali- cujus inſimularetur, in judicium adillud Concilium vocabatur, ibique cauſam dicere cogebatur. Quinetiam ſi quando Rex majores ſumptus facere inſtituiſſet, veluti in Templis ædificandis,& Monaſteriis fundandis, Rex Ordinum Concilium exquirebat. poſtremo ne illud quidem prætermittendum eſt, tantam hujus Concilii apud exteras gentes authoritatem fuiſſe, ut etiam Principes exteri, ſiquid controverſiæ haberent, id interdum hujus Concini arbitrio ac judicio permitterent. 5 811 5 a Atque hoc Concilium Hiſtorici alias curiam. aut Conventum, alias Parlamentum, alias Placitum appellare ſolent, quod re in multorum concilio quæſita& deliberata, tandem inter ipſos placuiſſet& conveniſſer. Vnde de placita Philoſophorum apud Ciceronem& alios dicta ſunt. Atque hinc etiam promanaſſe videtur illud ho- diernum in mandatis ac literis Regis: Qugniam ita placitum et, quod male nunc à Scribis Gallicis traductum eſt: Car tel eit noſtre plaiſin. 5 Eligi etiam ſolebant in eodem hoc Ordinum conventu ſeu Concilio præfecti Reip. qui Merovingiis tem- poribus. Majores domus, hoc elt Magiſtri Palati dicebantur. Horum eadem apud Reges poteſtas fuit, quæ quondam apud Imperatorem Romanum erat Præfectorum Prætorio, qui etiam Aulæ Præfecti dicebantur. Qui cum Regiam poteſtatem deſidia Regum aliquandiu obſediſſent, eandem facultatem nacti eam pro ſua u nluͤrparunt ac occuparunt. Nam cum omnia fere Reipublicæ munera obirent,& ſi quod gerendum eſſet bellum uma exercitibus præeſſent, hi domi nudo atque inani Regum nomine contenti propter deſidiam in otio vivebant, 2 unde eo progreſſa res eſt ut Childerico Rege 1 8 Regnum obtinente Pipinus Magiſter Palatii, qui Regis nomi- 1— 0 ne magna diuturnaque bella geſſerat, Saxones devicerar ſuamque in poteſtatem redegerat, oblatam Regii no- minis occupandi facultatem non repudiarit, exercitu præſertim eoque victore& glorioſo inſtructus. Tanta au- tem præfectorum potentia initium(ut diximus)ccæpit tempore Clotharii ſecundi, circiter annum Chriſti 588, delt circiter annum 130 poſt regnum Francogalliæ conſtitutum. 5 5. Potro hic Pipinus in Regnum, depoſito Childerico, ſublimatuseſt. De quo: ide Lector, hæc in appendice Hunibaldi apud Io. Tritemium, præter Marſil. Patavin. de Tranſlatione Imperii cap. 6. Eodem anno(inquit Iritemius) Proceres totius regni convenientes in unum, ſuper abrogatione Regis Childerici inutilis, cœperunt habere concilium, placuit autem in commune omnibus, ut Regem Childericum nullam regnandi vel peritiam vel poteſtatẽ habentem deponerent,& Pipinum penes quem totius Regni ſumma manebat authoritas, in Re- gem ſublimarent. Sed Pipinus in hanc rem conſentixe noluit, niſi prius Conſilium Pontificis Zachariæ inqui- Ltur, cauſas allegans ſe moventes. 3 * —*3 Magiſtri hujus Palatii locum ſucceſsiſſe videntur ¶ mitem ſtabili, vulgo Conneſtabli. Comites vulgo dice. pantur omnes, qui ampliſsimos quoſque honores in Regia obtinebant,& Remp. pro parte adminiſtrabant. Erat autem Comes ſtabuli fere is qui apud Romanos Magiſter Equitũ dicebatur, id eſtqui equitatui pręerat cu cuſtodes equorum ſuberant, qui vulgo Scarieri appellantur. Max eſc halus Germanis vocatur, hodie eandem op. tinet dignitatem quam olim præfecti Prætorio, ſeu ut diximus Magiſtri Palatii,& ſub eo hodie ſunt quatuct Mareſchalci, d eſt, Magiſtri Equitum, ad quos introducuntur lites rei militaris. 25 a poſt hæc erecti ſunt tempore Hugonis Capeti(licet non ſatis inter ſcriptores de hac origine conveniat) quo Paren Francis vocant. Ille enim remoto legitimo hærede cum Regnum occupaſſet, Proceres aliquot non quo honore ac beneficio fibi devinciendos putavit, nam ejuſmodi aliquid ab eo factũ eſſe omnes conſentiunt Horum parium conſtituendorum cauſa duplex fuiſſe videtur. Primum ut Regni inaugurationi, atque ut tu ioquebantur, inveſtituræ præeſſent, hoceſt, ut Regem Imperii ſui inſignibus, atque infulis ſolemniter in Prin. eipum atque Optimatum conventu exornarent. Beinde ut ſi quis e potentium& Principum Franciæ numet fraudis capitalis reus fieret, judicium illud exercerent; nam cum antiquitus judicia illa in publico gentis Con. ſilio exercerentur, ut dictum eſt, atque is mos majorum paulatim Capevingiorum inſtituto ad juridiciale per. lamentum tranduci cœpiſſet, neque principes Regni facile illi Parlamento ſuas fortunas comimittendas putz. rent, Regibus illis ad ſuas rationes commodiſsimum fore viſum eſt, pręter illius Parlamenti curiam, ſuum hunt patium conſenſum inſtituere, quæ Pparium Curia vocitata eſt, quorum tamen ordo ac numerus aliquandiu at rius fuĩt; neque enim duodecim viri ſemper fuerunt, ut nonnulli exiſtimant, ſed interdum plures, intetdu pauciores erant, prout Regi, a quo in ſummiĩ honoris ac beneficii loco Magiſtratus ille deferebatur, commodum videbatur; idque varis exemplis probari poſſet, ſicut& parium dignitas ſæpe variis Principibus attributa el, & ad illorum judicia nonnulli inſuper alii& Franciæ Proceribus,& Satrapis, Epiſcopis, adhiberi ſoliti ſunt. Po. ſtremo in illorum numero etiam Reges ac Principes exteri fuerunt. Porro etſi hac parium inſtitutione,& quod Hugo ille Capetus ad conciliandos ſibi retinendoſque(ut ximus) Procerum animos, dignitates quæ temporatiæ erant, puta Regni Ducatus,& Comitatus, perpetuꝶ fecit, haud parum publici(de quo diximus) Concilii authoritatem, Iicet cũ ejuſdẽ Concilii conſeuſu, aſtuse imminuerit, cæterà tamen cuncta adhuc ab eodem pro more pendebant Concilio, adeo ut etiam Budæus, & Carolus Molinæus tradant rei nummariæ jus, hoc eſt poteſtatis nummorum vel augendæ, vel minen, dæ ſemper penes populum Francorum fuiſſe. Memorabile eſt illud bellum quod propter publicum bonum Proceres Regni aſsiduis plebis querimoniis& expoſtulationibus incitati adverſus Lodovicum undecimum Regem decreverant. Quin nec illud omittendum, ſub eodem Lodoꝛico Concilium publicum apud Tu- rones l Alen id mie c bin. fan LL e Aan nge unn dan an nit hn ſüm rones ad Calend. Aprilis Anno 1467 coactum fuiſſe, in quo placuit ut certi probatique viti, 36 ſcilicet Cura- tores Reipub. ex ſingulis Ordinibus deligerentur, qui Rempub. conſtituerent& juri ac juſtitiæ providerent, duodeni ſcilicet ex Clero( qui unum Ordinem jam obtinebat) totidem ex Equitibus,& totidem juris ac Iuſti- tir periti ex populo, fidemque Rex Regali dicto promiſſoque dedit ratum ſe habiturum quicquid illi 36 vixĩ conſtituerent. Atq; hæc quidem in genere ad Capevingiorum uſq; tempora totius Reip. gubernandæ, Regnive adminiſtrandi ratio fuit. Eaque recenſuimus Officiarſorum Regni munera quibus qui præſunt vel funguntur, proprie Re- gui ſeu Coronæ adminiſtratores, Officiales vel Sapientes dicuntur. quales ſunt cum primis illi quos publicum Concilium conſtituere diximus. Item Pares Francis, deinde Conneſtablus, Ammiralius, Cancellarius; e generalis Francis,&c. Alii etiam omni tempore fuerunt Conſiliarii ac Officiarii Regii, qui privata ipſorum negotia curabant, Regique famulabancur aut miniſtrabant quales ſunt Camerarii& alii Miniſtri& Officiales —Aulæ Regiæ. d præter hæc publica munera inſtituta ſunt ſucceſſu temporis alia atque alia Perlamenta juridica, qua in re ſcien- e dumad hæc fere Capevingiorum tempora,& ſimplicem facilemque jus reddendi rationem raraſque omnino tes fuiſſe, quod vel hinc licet cognoſcere, quod Rex Lodovicus cognomento Dives, qui tegnavit circiter an- num 123(ut ex Ionvillio, qui ejus vitam deſcripſit, conſtat) ĩpſe vel controverſias diſceptabat. vel diſceptan- di negotium nonnullis è ſuo comitatu mandabat. Quod idem de Carolo Magno proditum eſt, qui vel dum culceaterur, lites diritnebat. Hujus lex talis in capitulari extat. Hoc miſſi noſtri notum faciant Comitibus& popllo. god nos in omni ſeptimana unum diem- all carſas audiendas ſedbre volumus. Creſcente deinde pravitate temporis, liti- um multitudine, primum Baſilica magnifica Regis Lodovici Huttini, vel ut ali volunt Philippi Pulchri Imperio ed circiter annum 1292 ædificata eſt; Tum ex mediocri Iudicum numero tres Decuriæ factæ Magnæ Cameræ, In- quiſitionum& Poſtulatorum. Sed anno 152 Rex Franciſcus quartam deinde Cameram 20 novis Conſiliariis adjecit. Rurſus idem Rex anno 1543 alios 20 creavit. Sed hic Iudicum conventus non fuit perpetuus& peren- nis ur hodie, ſed indictivus, nec niſi certo principis mandato exerceri ſolitus. Ad diem idem P. Martini, id eſt a2 idus Novema Rege dictum proponebatur, quo Parlamentum inchoandi Iudicibus a Rege authoritas datur. Verum paullatim in tantum hujus Conſeſſus, ſeu Parlamẽti autoritas excrevit, ut nulla Regia Lex, nulla con- ſututio rata eſſet, niſi cujus illi Conſiliarii auctores comprobatoreſq; fuiſſent. Deinde ut nu Hus tota Gallia Ma- eiltratus, non modo urbanus, verum& militaris eſſet, quem non ab illo conſeſſu inaugurati,& apud eundem in leges jurare oporteret, tum ut ab eorum judiciis appellandi jus non eſſet, ſed ut eorum decreta& fixa elſent, poſtremo quicquid poteſtatis, imperii, authoritatis, penes publicum Conſilium& Statuum parlamentum(cu- Jus ſellicet& nomen& authoritatem obtinet) fuiſſe diximus, id totum in Senatum illum trauflatum fuerit. N Ce At 202 5 At hodĩe quando ſolus Rex pro ſuo judicio cum Secreto ac Privato ſuo Conſilio quidvĩs decernĩt, prorſus in Ordinarium Iuridicum Confilium converſumeſt, non amplius circa Remp. Regnique negotia occupatur, fl. æamque ſuam ſedem Pariſiis habet. 5 8 j Quod quidem latiſsime patet,& ampliſsimam præ cæterĩs ordinariis Curiis ſeu Parlamentis( quæ ſeptem omnino per Galliam nunc ſunt) juriſdictionem habet. Cognoſcunt autem ſingula de cauſis& criminalibus omnibus,& quod a ſingulis definĩtum fuerit eĩ ſtandum eſt. Illud Pariſienſe præ cæteris habet, quod in i aliquando ĩpſi Re ges venire olim ſolent, quoties aliquid magni decernere vellent, quod vel bellum vel pacen concerneret. Hodie adhuc pactiones Regum,& quicquid omnino ad Regni conſtitutionem pertinet in eo ꝶ. citetur,& ſcriptis publicis, quorum ipſi cuſtodiam habent, inſeratur. g Sic quę ab omni antiquitate& prĩimordio Regni Francogalliæ ad publicos Ordinum Convxentus refereban- tur,& poſt iis abolitis, ad Senatũ ſen Parlamentum pariſienſe, ea hodie ad ſolum Regem,& quos ille in Conſii- um adhibere vult, tranſlata ſunt. Verum ut pergamus ulterius. ö Et aliud in hoc Regno conſtitutum Conſilium quod Magnum vocatur, quod ex veris Principibus ac pt- cipuis Anlæ& Regni conſiſtit, quod tempore Caroſi Septimi& Octavi, non niſi circa negotia Status Regui ac ĩpſius Reip. incolumĩtatem occupari ſolebat, ſed& hoc ĩpſum adeo multitudine cauſarum ac litium ſucceſu temporis obrutum fuit, ut Carolus octavus Ordinarium ex eo Conũiliũ, 17 Conſiliariorum fecerit. Quos de- inde Lodovicus duodecimus ad viginti adauxit, addito Cancellaria Conſilii Præſide, adeo ut ſub Franciſeo& ipſa Cancellarũ dignitas in Prerſidatum erecta fuerit, atq; deinceps ſolum vacarent cognitioni cauſarum extis- ordinariarum a privato Confiio is commiſſarũ& fere ordinarĩe appellationibus Præfecti hoſpitalis, ut voa Præter ordinaria jam dicta ſeptem Iuridica Parlamenta, ut familiari utamur vocabulo,& Magnum Con- um, habet Rex privatim adhuc Conſilium, quod perpetuum& ordinarium eſt, Regemque fere comitatur,& circa negotia Negni præcipue occupari ſolet, quanquã& id hodie in Ordinarium quaſi Conſilium converſum fir, quando ſcilicet canſis civĩtatum& Parlamentorum fere vacat,& plerumqʒ etiam aliorum privatorum noi ita magnĩ momenti cauſis, adeo ut hi viri ſpectabiles& illuſtres alis occupati negotiorum publicorum& in- tum Regni concernentium, cognitionem& curam propemodum omnem amiſerint, totaque Regni admin. ſtratio& cura Regis arbĩtrio& pancorum decretorum electorum judicio commiſſa eſſe hodie videatur, quod Serrerum Cauſilium nuncupatur, in quo cunctæ finnt deliberationes ſummam rerum concernentes,& ſuper qui bus deliberatum a privato& Einantiarum Conſilio fuit, ſi ejuſmodi modo negotia fuerint, quæ Regis peculi remcognitionem requirant. In hoc cuncta beneficia, literæ& mandata Regia ſignantur, aliorum Principum, Legatorum. Præſulum,& Capiraneorum literæ reſerantur, eorumque reſponſa concipiuntur,& Secretarũs Sta- tunm committuntur. ö Eſt ergo& alind Caſſdium, quod Vulgo Finantiaum vocant, quod univerſi Regii ac Regni Theſauri curam 28it, cui adjun ti quoque ſunt Inrendenten ut vocant, Secrerarii Finamtiar um ĩtem Quuſtera e — INVSVMTABVLARVM. A DMONIT IO. VVM ad cœleſtem rationem univerſam Geographiam reducere fuerit inſtitutum, ut juſta locorum ſymmetria, qualis in Sphærica Terræ figura exiſtit, etiam in plano quam proxime ſervaretur, debita graduum longitudinis ad Meridiani ſive Latitudinis gradus proportio conſtituenda fuit. Cum ergo paucos Latitudinis gradus contineret propoſita tabula, ad medium fere parallelum tabulæ eam pro- portionem redegi, ſic ut quæ illius paralleli ratio eſt ad meridianum, ea etiam eſſet graduum longitudinis in eodem parallelo ad gradus Meridiani ſive Latitudinis proportio. Ac tum Meridiani omnes inter ſe paralleli exi- ac unt. Cum vero plures erant Latitudinis gradus, quia multa ibi in ſummo imoque parallelis fit proportionis 0 ad Meridianum differentia, ne nimium a vero recederet, locorum ſymmetria, duos delegi parallelos æqualiter cut fere a medio& extremis diſtantes, ad quorum rationes, Meridianos graduum Longitudinis deſignatores con- ge ſiitui, qui tum non paralleli fiunt, ſed pro ſumptorum parallelorum inter ſe diſtantia majore vel tinore, plus minus ve ad ſe mutuo& ad medium tabulæ Meridianum inclinantur. Quo autem modo ea Meridianorum de- a gnatio ſit invenienda, in Geographico Ptolemæi opere oſtendi. Gradus porro Latitudinis ac Longitudinis in lateribus tabularum deſignatos invenies,& quidem pro ma- Aima parte Latitudinis in utroque tabulæ laiere, Longitudinis vero in ſummo atque imo, quando videlicet uſi- tato Geographis more Septentrionem in ſuperiore parte collocare licet. Quod ſi Regio deſcribenda magis in- ter Meridĩiem& Boream extendatur, quam inter Orientem& Occidentem, tum fere Occidentem ſurſunn loca- vimus. Vt ut fiat Orientale Occidentaleque latus ſemper tibi Latitudinis, reliqua duo Longitudinis gradus re- præſentabunt. Suntque ſinguli gradus in 6 partes, quas minuta vocant diviſi, aliquando in ſingula, cum ma- gnitudo id patitur, alias in Bina, quina, aut etiam dena. l 8 Hoc fundamento poſito optimas quaſque deſcriptiones in delineandis regionibus ſequutus ſum, qua in re non parum ſubſidii mihi attulit inſignis Chorometer& ſolertiſsimus Regis Hiſpaniæ Geographus Chriſtianus Sgrothenius, qui multas regiones perluſtravit,& præ cæteris amplius exactiuſque deſcripfit. a Tum ejuſdem quoque Majeſtatis Geographus diligentiſsimus Arahamus Ortelius, ipſe candor& hu- manitas, qui quid uſpiam tabularum nactus fuit, mihi communicavit liberaliter, tametſi in eodem mecum eſſet inſtituto. Qui præterea aliquid attulerunt auxilii, eos ſuis locis commemorabo, quo juſtum ſui bene fici encomium apud ſtudioſos conſequantur, nec ego ingratus reperiar. Omnia autem quæ ab aliis oblata ſimulque quæ ipſe conquirere potui diligentiſsime inter ſe contuli, quo quam fieri poſſet, emendatiſsimas de- Aſeriptiones exhiberem. Vnum tamen interim, quod maxime in votis erat mihi defuit, nimitum Principatuum & Nobilium locorum exactior enumeratio ac deſignatio, quæ in 2 tabulis quam maxime e c 1 roi N 204 3* proinde huic defectui noſtro veniam dabis(Lector),& ad celebrandum Nobilitatis ordinem politicum ſup. petias ferre dignaberis, locaque hujuſiodi ſitumque ac nomina, qualitatemque eorum indicando, tuo id no- mini decus erit. Orbiculi ex igui locorum quorumlibet verum ſitum indicant, atque hinc eorum diſtantiaſu- menda eſt. Cæterum his ſubinde ſigna adhærent quibus internoſcantur loca. Simplices pagi ſolis orbicult, ubi ornatui locus deeſt contenti ſunt, caſtra quoties nota occurrunt exſtante unco notamus hoc mod d c. nobia cruce ſic 8p, Opida, turres duas ut minimum duas habent, pagi nobiles unam. Hæc obſervavimus qua. tenus nobis fuerunt nota. Facilia porro factu ſigna ad has diſtinctiones ſumpſimus, quo quilibet omiſſa fad. le ſupplere queat. Siquis Longitudinẽ ac Latitudinem loci alicujus explorate velit, ubi Meridiani paralleli ſunt id efficient, dl. tantiam ejus a latere Tabulæ circino ſumendo, circinumque ſic expanſum ad aliud latus applicando. 8i di. tantiam ab Orientali latere ſumpſiſti, circinus ex eodem latere in Septentrionali latere gradum& minutum Longitudinis oſtendet. Sin a Boreo latere diſtantiam habes, ex eodem in Orientali latere latitudinem dei. nabit. Cum vero Meridiani non fuerint paralleli eodem quidem modo loci Latitudo reperietur, at in ui. verlalibus Tabulis ubi paralleli ſunt circulares, diſtantia loci a proximo parallelo ſumpta idem in latere Orten. tali oſtendet. Longitudo autem quærenda exit filo aut regula loco ſuperimpoſita verſaque, donec in Boteo Auſtralique latere idem utrimq; ejuſdem gradus minutum deſignetur, quodcunque tum illud erit, loci aſſum. pti Longitudo exiſtet. Miliaria in diverſis regionibus multum ſubinde differunt, ſi ergo lubeat ea ad invicem comparare, eadem c: cino ad gradus Meridiani refer,& quot in uno gradu comprehẽdantur revoluto circino explora, videbis quot unius, quot item alterius Regionis miliaria gradum unum emetiantur. Sic Germanica communia milliata (quæ 15 ſunt in uno gradu) quadrupla invenies Italicis communibus,& ſubdupla fere quibuſdam Suevicisat Weſtfalicis. Nonnunquam occurret ſimplex linea orbulo annexa, ſic Od od, ea nomen ad locum pertinens indicat iceo addita, ne in locorum preſſura, quod cuique nomen debeatur ambiguum fiat. INDER J(TTT e N CVVT N S . U lum f Me 1 1 Aal f W 1 I 7 885 8 3 e e 9 8 INDEX TABVLA RVM GALLI. „ SGalliæ univerſalis. Helvetiæ Tabula generalis. Britannia& Normandia Zurichgow. Aquitania. Wifliſpurgergow. Provence. Lacus Genevenſis. Francia Picardia& Campania. Argaw. France. Belgii univerſalis. Bouloigne. Flandria. Anjou. Brabantia. Berty. Hollandia. Poictou. Zelandia. Lotharingiæ pars Septentrionalis. Geldria. Lotharingia pars Meridionalis. Arteſia. Burgundia Ducatus. Hannonia& pp Zurgundia Comitatus. Namurcum. Tyonnois. Luzenburg& Trier. Ce 1 Hiſpaniam- GAL. LIA. egi: Iſpaniam ejuſque præcipuas provincias perluſtravi; Pyrænæos tranſgreſſo Gallia ſe offert. Hanc, qua Nomine&. un. potero fide percurram. Partem Europæ quæ hoc tempore Francia, dictam olim multi memotia e T produnt ron ar, ab adh Lac Latinis ſonante, quod lacteos, id eſt albi coloris hominesproducat: —— 8 Montibus(hoc enim addunt) nimium ſolis ardorem inde excludentibus. Diodorus nomen n. tum ſcribit ab Galara Herculis filia. Ali alia tradunt. Celtogalatum Prolemæus nominat lib. 11 cæterique G- ci. Ab Galatia Galla putatur formata; quam tamen vocem ali aliunde derivant. Hæc talia non tanti, ut L. ctorem multis morentur. Certe Galliæ appellatio Latinis Scriptoribus fuit latiſsima, ut ex ſequentibus pf. nius diſcemus. Hebræis Tzarphat vocari ſcribunt Poſtellus& Arias Montanus. Francia nuncupatut hodt ab Francis, Germaniæ ad Rhenum Populis: qui vi regionem hanc& armata manu occuparunt, vulgo li Noyaulme de France. Gallos Græci(eltas univerſim& Galaras vocarunt. Iidem Someritæ, teſte lo ſepho, oinm 8 dicti fuerunt. Atque hæc breviter de nomine. Sequitur Situs& Quantitas. Eam explicabo in finibus, Lon-. gitudine, Latitudine, Circuituque. Quodad Fines Regni quod Francia nunc dicitur, ad Septentrionem, ldd qua quidem Germaniam Inferiorem reſpicit, Limes ſtatuĩ ſolet inducta ab Caletibus in Argentoratenſium ul. ig, que agros linea: quæ ab ſiniſtra relinquit Arteſios, Hannonios„Leuceburgenſes,& alios: ad dextram Pic. lr dos& Lotharingos, qua vero Angliæ jacet obverſa, vaſtus æſtuoſuſque Oceanus Britannicus: Ad Occidentem(e idem eam pulſat, ingenti facto in AquitaniamSinu, Oceanus. Ad Meridiem, qua quidem Hiſpanix achtes b Pyrenæos habet montes: qua vero apertior, liberĩorque& ſui quaſi juri ſit, placidiore, nempè Mediter- raneo, terminatur Mari, quod ab ipſa Gallenm Ad Ortum denique Alpibus ſeparatur ab Italis, Iuraab Helvetüs, Rheno ab Germanis. Galliæ vel Franciæ(nam voces has ahh uſurpabo(Longitudo ab Oc 0 caſu recta in Ortum, milliarium Gallicorum elt paullo amplius ccc: vel a Cauro in Vulturnum ſupta tren. torum& triginta. Latitudo milliarium fete ccxxcv. Circuitus ſupra mille viginti millarium. Ea igitut t 0 Quantitas: ſequitur jam nunc Qualitas: cujus cauſa plurimum Clima. Subjacet parti quidem Quinti, totaa- tem ſexto ſeptimoque Climatibus, parti quoque Octavi inter gradus Latitud. x1 8 111: Longitudinisa“ 0 Atris tomperieu. tem xx& xxxviiII Et licet univerſim Ventis obnoxiĩa ſit plurimum Septentrionalibus, proptet Aẽris tunen b ſalubritatem& temperiem optimis Europæ Regionibus adcenſenda. Conſtitutione feliciſsimam facit aus nus: ſaluberrimam dicit Cælar lib. I Ii bel. Civ. fertiliſsimam hominum Genitricem lib. 11 de bell. Gall. Sa- bo ubi de Arvernis,& alii. Ager magna parte eſt planus: amœnos hic ibi habens colles, interque eos walls jucundiſsimas: ſua cum has, tum illos fœcunditate admirabiles. Arva bene culta Triticum aliaſque ſegetes l- K Soli fertiliu. Turie magna producunt. Multum fert Gallia Frumenti, teſte Strabone, Mili, Glandis. Nihil in ea ocioſum, niſi qua paludes aut Silvæ obſtant. Vino abundat, eoque optimo, idque partim ſuis Britannis Normann, 0 Picardis partim confinalibus Germanis, Belgis, Anglis, aliiſque quibus uvarum maturitatem negate elt zeris frigiditas, ſubyehunt. Auri quoque& Argenti apud Gallos fuiſſe Metalla, teſtatur Præter Stabo, Snus. GALLIA. etiam Athenæus: ea nunc creduntur exhauſta. Ager, qui aliunde non oceupatus omnis generis nutrit armen- ta, quæ faciunt, ut Carnis, Lactis, Butyri, Caſei, Lanæ, rerumque aliarum abundet copia. Franci omnes Gallias pacifice obtinuerunt ſub Rege Hiodoveo, qui primus omnium totius Galliæ Monarcha eſt factus, primuſque Chriſti nomen profeſſus, ea, quibus in hodiernum uſque diem Francorum Reges utuntur, Trium L iliorum in- 1 ſignia, cœlitus, ut volunt, acœepta uſurpavit. Regnaſſe poſt eum ſeribuntur ſucceſsione nunc directa, nunc col- Imperium majo.- laterali, Childericus, Hlotarius 1, Cherebertus, Childericus 11, Hlotarius 1 H Dagobertus Magnus, Hlodoveus. 11 Hlotarius 111, Childericus 11 l, Theodoricus 1, Hlodoveus 111, Childebertus 11, Dagobertus 11„Hlota- rius v, Chilpericus r, TIheodoricus 11, Chilpericus 11. Hic anno Regni x1. Chriſti vero Io cer, auctoritate & juſſu Zachariæ pontificis, cui Pipinus vituperabilem& probroſam Regis vitam, tranſmiſſo libello, depinxe- rat, Regni jure privatus ad Monachatum eſt coactus. In locum ejus factus eſt accuſator ipſius Pipinus Caroli Martelli F. pipini N. Brevis cognomine, ex Præfecto& Majore- Dominus. Hunc ſequuti commemorantur Ca- rolus Magnus, Ludovicus Pius, Carolus Calvus, Ludovicus 111 Balbus, Ludovicus Iv& Carolomannus, Ca- rolus, Craſſus, Odo, Carolus Simplex, Rudolphus Burgundio, Eotharius vz Ludovicus v ultimus ex Caroli Magni poſteritate: quo veneno necato, habenæ Regni tranſlatæ ſunt ad Hugonem Capetum, primum Gallum, Comitem pariſienſem, Ducemque Francorum& Burgundiæ titulo- tenus, Capeto ſuceſſerunt Robertus Pius, Henricus 1, Philippus 1, Ludovicus v1 Craſſus, Ludovicus v1 Iunior, Philippus 11 Adeodatus Auguſtus, Ludoricus v111, Dirus Ludovicus Ix, Philippus 111, Philippus 18 Pulcher, Eudovicus x Hutinus. Philippus v longus, Carolus 15 pulcher; cui ſine prole maſcula defuncto ſuffectus eſt Philippus vi Valeſius, Caroli Vale- ſiorum comitis 1 filius. Sequuti hunc Ioannes Valeſius, Carolus v Sapiens, Carolus vi Bene: natus, Carolus v1, Ludovicus x1, Carolus v111 Gibboſus, Ludovicus x11 Caroli Aureliani F. Franciſcus Valeſius 1 Caroli Comiti Angolimenſis F. Henricus 11 Valeſius, Franciſcus 11, Carolus 1x, Henricus tertius; cui Iacobitæ Mo- nachi manu obtruncato legitimus pronunciatus eſt Succeſſor Henricus Iv Borbonius, Antonii Borbonii Dueis a Vindocinenſis Filius, Rex Navarræ Galiarum Rea Chriſtianiſſimis. S unt autem Galli alacres& ad arma proni, de quorum bellica virtute operæ pretium eſt audire Strabonem virum peritiſsimum, genere Cappadocem, eru- ditione Græcum, judicio priſcum, incolatu Comanum, terrarum multorum peragratorem. Univerſa, inquit, natio corum qui alli nunc&. Jalatœ appellantur, Martis ſtudlio flagrans, animo eſi ſtrenuo& celeri ad conſerenda prælua. Majorum- vir aliogqui mente candids. ſimplici,&. ab improbis mori bs abhorrentè. Itaque injuria laceſſiti: conſerti count in certamina a- tus. 8 porte, nulloque periculi adeundireſpeltu. Nemo etiamignorat quanto fuerit olim Comanis, Græcis& Aſiaticis ter- rori Gallorum nomen, quum quondaim ab ſuis ſedibus uſque ad Appollinem pythium, atque ad oraculum Orbis Terræ vexandum ac ſpoliandum profecti ſunt: quum Romam ceperunt& incenderunt, Capitolium ob- ſederunt, urbes in Italia condiderunt, AMediolanum,(umum, Brixium, i eronam, Bergomum, Tridentum, Vincentiam: Quum 205 6GALLIA. Quum recenti adhuc memoria Borbonius Romam vicit. Cæterum Galli hodie non æque late patet atque olim; nam& Italiæ pars ea, quæ inter Alpes& Anconam ſitaeſt Gallia Ciſalpina quondam dic fuit, nune autem Lombardia appellatur:& Belgarum magna pars hodie Germaniæ adſcribitur, quæex Cæſaris,& to. lemæi, veterumque omnium deſcriptione ad Galliam pertinebat: Galliam enim Tramſclpinast- quam Pl. Comatam, Ptolemæus( eltagallum vocat, in tres partes diviſere, Celticam, Belgicam,& eu quitaniam. Ptole in quatuor, Aquitaniam, Lugdunenſem, quæ eadem eſt cum Cæſaris Celtica, Belgicam& Narbonenſem. Definie· runt eam Pyrenæis Montibus, Rheno, Oceano& Alpium jugis: quum hodie quicquid a Caleto Orientem ve. ſus ſpectat, non Gall ſed Germaniæ àdcenſeatur,& Rheni utramque ripam Germani late ſibi vindicet Vrbes præcipuæ ſunt Lutetia Pariſiorum, Maſſilta, Narbona, Lugdunum Villauum, Burdigola Neæomagus, fili magus, e Aurblia, Rei humagum, Eupelle, aliæque plurimæ, de quibus in particularibus deſcriptionibus fuſius. La. cubus non caret Gallia. Inter eos principis loci quĩ Latinis Lemans: pleriſque Galliæ Lacus habitus. De quo cum peculiarem in hoc volumine Tabulam habeat, plura hic non addam, eo Lectorem remittens. Quali ab Opido Arverniæ Beſſo miliaris parte Mons eſt, indue eo Lacus late ſe extendens: tam altus, ut fundo ei. metur carere. Nulla in eum, quod quidem intuentium oculis patere poteſt, influit Aqua. Si quis quid in eum projiciat, Tonitrua dicitur mox auditurus, Fulgetra viſurus, Pluviam& Grandinem habiturus. Haud procil in. de Crypta eſt, cujus os rotundum, vulgo Creux de Soucis:& Abyſſus, cujus profunditas explorari nequit:& hut ſi quis injecto lapide aurem admoveat, murmur percepturus auribus perhibetur ingens& mirabilẽ ſtrepitum, Tonitruo ex remotioribus venĩenti locis non abſonum. Aſtivis menſibus etſi nihil injiciatur, Strepitus tamen in cavitatibus intelligitur. Putantur ineſſe venti, inter ſe quaſi belligerantes. Abitacim vel Auitaci, cui ab a to nomen, Locus in Arvernia apud Claromontem tam graphica eſt apud Sidonium lib. 11 Epiſt. II reique col. veniens deſcriptio, ut hodie primum delineata videatür, qua dexter, qua lævus. De Rubreſo Lacu legendus pom · ponius Mela lib. 1 i cap, quo Gallia Narbonẽſis depingitur, Plin. Rubrenſem nominat. A NagEi n Straba Steph. Lætatur etiam Gallia Fluminibus. quæ magna, quæ parva, innumeris. Nominat ſimul Fuvios nonfek- cos Auſonius Eidyllio 11 f, ubi de Moſella. Non tibi ſe Liger anteferet non Axona præceps, Et paulo poſt, Aatrona non, allis, Belgiſque interſita fines; Te Druna, te ſparſis incerta Druentia ripis, Santomco refluis non ipſe C urantonus artu, Alpinique colent fluvii, duplicemque per urbem Amis&. auriferum poſt ponet Gallia Tarnema: Qui meat,& deætra Rodamus dat nomina ripæ: Inſanumque ruens per ſaxa rotantia late TeStagnis ego caruleis, magnumquè ſonoris In mare pur purtum, Domina tamen ante Maſells Amnibus, equoreæ te commendabo Garumit. Numine adoraro, Tarbellius ibit Aturnus. f Primum e Ptimum autem inter fluvios agmen ducunt Sequana, Ligeris, Garumma, Rodanus. Qui Sequana Lat. Tuuibava e Pt. Tua, Str. Tuxderos Steph. Siban-, Benjamino, Seyne vulg. Oritur in Burgundiæ Duc. in Alſeti regione paul- Jo amplius leuca verſus Septentrionem a Burgo, qui S. Sequano Sacer; duobus rivulis, quos inter Pagi jacent Bilui& Perriere. Luſtratis ſectiſque eum alis, tum Lutetia Pariſtorum, cui nobiliſsimam facit Inſulam, Ro- tomagoque, Mare Britannicum vel Normannicum Oſtio ſatis lato irrumpit. Æſtuarium ibi ſatis eſt navigan- tibus periculoſum: ideoque provide magnaque ſolicitudine adeundum. Normannis vulgo vocatur Ia Bare. Sequana enim mare ingreſſus repente contra fluviorum ceterorum naturam reffuit, horrendo ſonitu aſcendens ad haſtæ longioris altitudinem. Inexſpectata ſolent hic negli gentibus& incurioſis oriri diſcrimina. Cur- rens dequana fluvios ſuſcipit varios, in quibus nobiliores ceteris, Antiquis etiam noti Matrona, vulgo Ma. 1 Eſia, Oyſe vel e Ayſe vulgo, Axona, vulgo Ayne, Aiſie vel Eſue. Ligerim- ſecundo loco nominavi, ab Cæ- fare aliiſq; nobilitatum: AhHigos(vel ut in aliis Codicibus melius Ae& Aνg Strab. lib. i v& Ptol. Ho- die Loire& Leire. Caput ejus in pago Velauno: Locus vulgo la Font de Leire. Amplior eſt reliquis, ut meri- to Pater alla Fluviorum audiat: aquæ Limpidiſsimæ. Facto inter varios populos( Celtas ab Aquitanis olim ex Strabonis notatione dividebat) procurſu, exonerat ſe in Oceanum Occidentalem, inter Nannetes& Picto- nes Oſtio quatuor fere leucas amplo, pulvillis aliquot infeſto: interius ad duas cũ ſemi leucas Rupes ſunt, qui- bus a Porcis cognomen: Ingentes& Navigiorum patientes excipit Fluvios neon paucos. Elaver, vulgo Allier: Caim nunc Cher: Vigennams, hodie Vienne, Vianc& Vignane, Meduanams, hodie Mayne,& alios. Garu- anna ſequitur, Cæſari Gallos ab Aquitanis disjungens: Strab. lib. 1 VY Tg Ptol. Tab: Garonna Frontino: quod nomen integrum hodieque retinet a Capite ad Blaviam Caſtrum, ubi lingua Romana incipit. Nam in- de geronde& Gironde dicitur. Gerunnam- etiam vocat Gulielmus Brite in ſua Philippeide. Oritur ex Pyre- neæis haud procul Opido, quod vulgo ¶adalup. Hic hodie perluſtratis cum alis, tum Toloſa& Burdigala, Ma- ri ſe miſcet Aquitanico, duarum ferè leucarum Oſtio: quod intrantibus occurrunt ſcopuli, quibus ab Aſellis cognomen. Septentrionalior Nautis Belgis Noorder. El, auſtralior Sy der. Eſel, Pharum vel præaltam ſuſtinens turrim, quæ vulgo la Tour( ordam. Excipit navigeros fluvios Tarnim, Lo Tarn. vulgo: Gallice le Ta: Egercium, Vaſconibus hodie Gers: Oldum Arvernatibus& Montanis Cadurcis Ooldt, vel cum articulo O14, Oolt: Du. raniums, hodie Ia Dordogne,& alibi Dordonne,& alios. Vltimum Rodano dedi locum. Fluvius hic Scriptoribus omnibus& Græcis quibus Pod ads,& Latinis notiſsimus. In univerſum Gallis nuncupatur 4e Reſue: ſed Ins digenis io Ros: Sricamum nominant Oppianus in Halieuticis lib. 1%& Philoſtratus in Vitis Sophiſtarum. Plinius ab Ruda, Rodiorum in illo tractu Colonia nomen impoſitum ſeribit. Oritur haud procul Danubüi, Reni, Arolæ Ticini aliorumque fontibus, prope montem, qui vulgo Briga. Lacum Lemannum apud pagum Novam. Villam( Vea Ville) ingreſſus, ſervato fere colore permeat,& ad Genevenſium opidum egreſſus: rapi- do curſu pergens in mare Mediterraneum erumpit: ſeptem oſtiis, ut ſcribit Apollonius in Argonauticis: quin- que ut Diodorus& ali, tribus ut Artemidorus apud Strabonem, 8& Ammianus: duobus ut 3 D d eodem 4 7 5 1 Portus. Montes. 210 eodem Sttabone teſte,& Ptolemæus: pluribus, ut prudenter ſibique, ne mendacii lioticum Bolybius, qui hoc Primum Sralus nomen inditum. Excipit Rodanus Aram Ararim hodie Saone vel Sone; GALLIA. argui poſſct, cavens Lins: hodie quinque,& plura numerant nominantq; Adcolæ, Gras Neuf, Gras 4 Orgon, Gras Paules Jras rant, Ga Enfer, Sras de Paſon, quorum poſtremum, quod verſus Nalsiliam ſit, Aoſſaleoticum appellat Plinius, e Magft vocat, quod ad Gradi Marcellino& Antonino: a quo cæteris etiam Oſlis Jſarim hodie Iſere: Drunam, qui hodie Droma eſt vel Droſue; Pruentiam hodie Daranct. Sed hær de Fluminibus in ptæſentia ſufficiant, Oceanus Britannicus a Septentrione, qua Angliæ opponitur eam pulſat, ut& ab Occaſu, uti ſupra dixim. AMeridie Mare Mediterraneum, Cum ad hoc, tum ad illum Sinus Galliis ſunt inſignet. Ad Oceanume cum primis ille, qui Aquitanicuis Aethico& alis. Tarbellicus Ancon elegantiſsime apud Lucanum vocatir. K. nus etiam ad idem Mare ſunt non ignobiles, in quorum intimis receſsibus locata videmus, opida, Diepam, Conſtantiam,& alia. Ad mare Mediterraneum Gallcus( Galuicus) dinus eſt duplex, Aajor& Minor. Maja ea Mediterranei pars appellatur, ubi ſe. in illud effundit Rodanus. Angulus Gallcus M. porcio Catoni: Sallcus&. nus per excelentiam Livio. Iuſtino& alis. Aim apud Strabo. ſcribitur ad Promontorium Montis Pyrenei, quod Aplrodiſum- dicitur. Hic Saſas vocatur Mel. Gamblacianum etiam Sinum ponit ad Galliam Natbo. nenſem Antoninus. Portus, ut hodie, de quibus plene Lucas Aurigarius Charta v& quatuor ſequentibus, ſic olim habuit Gallia celeberrimos. Principem obtinent locum Stalocanus, Vindlana, Brivates& aſii qudam Veteribus nominati. Qui Sralocamus Ptolemæo, aliis S. Paul ds Lyon in Britannia exiſtimatur, Roſcon alis qi. bus ut ſubſcribam, facit, quod poſterior priore multo ſit fidior& commodior, quam vis enim oppoſitam habeat Inſulam, cui cognomen vulgo De Bu, facilem tamen& tutum ſeptemque altum hodie ulnas utrim- que præbet Navibus ingreſſum. priori, minax objacet Taurus( Inſula eſt, vulgo Le Taureau) qui circumpo-· ſitas habet rupes innumeras& latentes& eminentes a quibus magnum Nautis male providis crearĩ ſolet per. culum. Haud procul inde in eadem Britannia verſus Meridiem poſt flexum Promontorii Gobæi, Vindama ot. currit Portus. Fenſtiers hodie, vel Conqueſt, Iovio male Breſt. Adſeribit hine Bess Portum ptolemæus. M. men hodie fere retinet, ret. Sequitur apud eundem ⁊uroę Portusz Luſſon vel Lu xon hodie. Hinc Santonum, bol. tus Ptol cribitur, hodie a Rochelle, ut arbitratur Villanovanus. Succedunt Montes& Silwæ. uod ad Montes, Gallia alis, quam aliis, locis eſt montoſior. Eminent hic Delphinatus, Provincia, 8„& Burgun⸗ dia. Andegavenſis Ager ſuos etiam habet Montes, qui in Britannorum Pictonumque fines late ſe inſinuant. Montes Galliæ cum primis oelebrant Veteres Scriptores( ebennam, Vogeſum, furam. Cebenna Mons eſt, qui ut Cæſar ſcribit, Arvernos(ceulx d e Auvergne) ab Helviis(ceulx de rvaretæ diſtinguit. Gebemnam lin; 9. bennas, Lucanus& Auſonius nominant; Gebennicos Mela, Vera genuinaque ſeriptura eſt, ut Scaliger ſuis a Merulam literis monet, Cebenna per C: Dici enim hodie Montaignes de Cebenes& Cævenes: ut rectius Cemmeii ptolemæo& Sttaboni, Cebennæ Latinis quibuſdam dicantur. Cebemna Vineto, Nozoreno, Villanorano Montaſgnas 1 GALLIA. 211 n Montaigne Auvergne nominantur. Horum Montium pars hodie Tarara, teſte Sulielmo Budæo lib. Iv. de àaͤſſe, qui Lugdunum euntibus eſt ſuperandus. In vertice ſedes viſitur pettę inciſa, cui Mercatores imponunt eos, aui Mercatum Lugdunenſem nunquã frequentarunt. Vulgo La Chere de la Veritè vocatur. Iurare namque co- eee guntur veritatem. Eugduni tuerint unquam, nec ne, eoque nomine nonnihil, quo Genio ſimul indulgeant, pol- ena ſtceri. Dogeſus Galliæ Mons Cæſari lib. de bell. Gall. Iv. Lucano lib. 1 Plin.& alis. Vocetus vel Vocetum corrupte aten dieitur apud Tacitum lib. i Hiltoria.& alibi, ut jam ab do&is viris notatum. Alpium nomine a Str. deſcribitur ib 1. Hodie Mon: de Faucilles, aliiſque nomenclaturis indigetatur. Separat Burgundiam Alſatiamque ab Lo- e thatingia. provomit Moſam, ut etiam teſtatur Cæſar,& infinitos alios fluvios, quorum plerique Rhenũ petunt. pars unde Moſella proftuit Raræer appellatur: quod habere ſe tradit Ortelius ex Libello MS. Magni Gruber, in quo Rhenum geſcribit: addens, Tractum hunc Eſtice Gallice,& Auf der Step nuncupari in Chorographica Lotharingiæ Tabula, juſſu& impenſis Pucis ab Ioanne Scyllio accurate delineata: nihilque ibi, eodem Scyllio tete præter Alarum herbam provenire. Gignit Vogelus in valle Leberia Argentum purunt: ſed, ut notat Mun- ſterus, non ita multum. ura Galliæ dicam Mons, an Germaniæ? Olim fere totus Galliæ: quũ Helvetia Belgicæ adcenſeretur: Hodie magna etiam parte Germaniæ. Initium ejus ſtatui ſolet in finibus Baſilienſium, juxta Rhe- num, è regione Waldzhuti. Altus eſt, multiſque& ingentibus ſubnix us ſaxis. Meminerunt ejus Cæſar, Plinius, alli. pt. faraſus elt: Strab. f eraſius&. or e. vo noſtro Accolis, Incoliſque pro ratione Locorum aliis atque alis vocatur nominibus. Haud procularce Hasburgenſi prope Burgim) opidulum eſt ſie dictum Idiomate Germa- nico a ponte, qui hic ſuper Arolã ex uno Arcu) Botcherg audit: a pago Boten, qui cũ multis aliis pedi Mõtis ad- locatus. Hanc Iuræ portionem Vocetum vel Vecetium elſe Cornelii Taciti cenſent Munſterus, Scudus, Lazius,& alli. Ortelius tamen apud Tacitum Vageſum, de quo ante, legendum eſſe minime dubitat. Eft eadem hac Montis parte Vallis ingens cui nomen Frickihal, a pago cognomine. Occurrunt& aliæ hic ibi Valles, ut obiter hoe di- cam, Lauffen thal,& S. Imerſ. thal,& ſimiles: quatum tamen nulla Montem per tranſverſum penetrat. Vbicunque volueris trajicere, opus eſt alta ſcanſione. Inter Ararim porro& Farſpurgum hic Mons appellatur Schaffmat, quod Latinis Ovinum ſonat Pratum. Inter opidum Olten& Humburgenſem Præfecturam dicitur Nider-· Hau- wen ein, Inſtrior ſectus Lapis: Per ſaxa enim factum eſt iter. Inter Walnburgum& Balſtallium Ober- Hau en- ſtein- vocatur, Superior ſectus Lapis: ubi cnrrus onuſti grandibus funibus per Montis declivitatem demittuntur. Occaſum verſus procedendo Maſſer. fal nuncupatur, id eſt e Aqua ruin Vlterius eundo furten- ab Sabaudis priſ- co fere nomine appellatur. Brachium quod ſe extendit Baſileam verſus, uno ab urbe milliario, juxta Byrſam fluvium Blenwen- dicitur: creſcitque non parum in altitudine& aſperitate quouſque Delſpergum veneris, ubi rurſus in planiciem diducitur. Viterius verſus Bellele Monaſterium Gallicum procedendo, rurſum creſcit, ac deinde iterum evaneſcit ſpatio unius milliarii: hinc iterum ſaroſum horrendumque Montis jugum ab Orien- te in Occaſum extenditur: quod per um feciſſe ſctibitur Julius 5 perforato in portæ formam ſaxo. portam Opera publica. 212 GALLIA. f i portam hanc nominant alii Pierreport, Petraportamalii Pierre-pertus Petram pertiſam. Deſcriptam vere accurate. que ab Sebaſtiano Munſtero, Merula, qui eam aliqnãdo tranſgreſſus, teſtatur. Inſcriptionem ſupra portam ſati claram idem deprehendit, niſi quod primæ vocis litteræ reliquis magis ſint extritæ 5 N.:::. AN VSII VIA DVC TA PER ARDVAMONTIS FECIT IIEK PETRAM SCINDENS IN MARGINE FONTIS. Per hunc fontem intelligit Poeta Byrſam amnem, qui ibi ex petra magna Aquarum vi erumpit. Procurrit in Iura verſus Libonotum inter Helvetios Sabaudoſq;, quos ad Vulturnum reſpicit,& Burgundos, quosad C tum relinquit( unde& apud Cæſarem lib. i. duobus locis Iura Sequanos ab Helvetiis dividit) ſecus varios lz cus, quorum præcipuus Lemannus; ubi longe lateq; AAons S. Claudu nuncupatus ad Rodanum tandem tem- natur. Dealiis, qui ad Galliasętiam nonnihil ſpectant, de Pyrenæo, inquam, dixi, in Deſcriptione Hiſpanix: de- que Alpibus diſſeram, ubi Italiam percurrendum mihi erit. Silvæ Galliis ſunt frequentes, non tamen aliis in regionibus, magnæ non denſæ, non ita dumis horridæ. Apud Cenomannos variæ ſunt, Les Fertig dt Verſay, Lengoulney, Perſi, Sile, Charnay, Audain, Maine, Conciſe apud Britannos Inferiores, de Boſt blanc, de Loni, de uierche; apud pidones, Les Foreſis de Mouliore, Dyne, Breſſe, Ligne,& aliæ: apud Bituriges Silva Roberto cum alis viſitur; apud Andegavos, Lourſaie& Marſin. Totus Bononienſium A ger una quaſi opſeſſus eſt Silva. cus partes, Les Bois de Surene,( bllu, Hardelot, Dales, Borſin Apud Veromanduos haud procul perona Nemora ſunt RMroigne de Bouhã: Apud Picardos, Bois de Baine, de Beaulieu, de la Fere, de Couſſi. Nec ſuis caret Silvis Lotharingſa: Marned. Malat, Ie Banbois, Bois de Mondon, de Heydt, de S. Benoyt, de la Vyge, Mortaigne, Doſeyne. In Burgund multæ ſunt ſilvulæ, quarum nung non occurrunt nomina. Alias prætereo, quæ paſsim per Gallias hic ibi ſpatſe. Arduenna, hodie potiſsima Parte eſt in Inferiore Germania, ideoque ibi deſcribenda. allicam vocat Claudia. nus:& Silvam Galliæ marimã Cæſar lib. vi de bello Gallico, quod olim eſſet in Gallia Belgica. Gallos vero 20.“ modum deditòs Religioni, atque inter primos fuiſſe qui Chriſtianam Religionem ampfexi ſint,& ſempetpi reliquis eam ſervaverint& coluerint, non ſolum Veterum ſeripta& monimenta: ſed etiam Templa: aliaque fe. ligioni loca deſtinata teſtantur quæ in urbibus& pagis ubique magno numero conſpiciuntur. Certe in um urbe Pariſienſi Lx ix univerſim numerantur: inter ea auguſtiſsimũ, Cathedrale D. Virginis; quod jactis ab Phi- lippo Auguſto anno ci cxc i, fundamentis, ſerio ædificari cœptum cio c D. Ludovico regnante:eꝭ Galliæ miraculis ptæcipuum. Columnis cx x ſuſtinetur, Longitudo paſſuum cl xx IVrlatitudo Lx: altitudo c. Chorus lapide cinctus: Hiſtoriis ex veteri Novoque Teſtamento inſculptis In ambitu habet Sacella xi w ferteis Clathris munita. Vniverſim Portæ x1. In fronte tres biforæ, ſtatius xxvr II Regum inſignes. Ad latera Tur. res viſuntur, ſeu Moles verius Campanariaæ, altitudine xxxiv Cubitorum. Canſpana Maxima, cui à b Matis Virgine cognomen, viginti Viros flagitat pulſanda: Sonitus ſereno ccelo per ſeptem Leucas facile 15 . F Iphntum nme pethon Aae Mau. dann Dani gun, 5 SA LLIA. 273 luoafinitum eſſet reliqua Templa, quæ hic& alis in locis viſuntur, deſcribere. Infinitum, Abbatias, Cœno a dia, Monaſteria, Xenodochia, Noſocomia, Ptochodochia,& Orphanotrophia. Quid vero dicam de Ar-„„„ cibus, quid de conſpicuis Regum palatiis? Quid de Magnatum& Equitum ædibus pulcherrimis? Quid de Rio gubernãdi als tam publicis quam privatis ædificiis ꝰ De his ego tacere malo quam parum dicere. Status Galliarum ho- die Monarchicus eſt; locuſque ibi Regiæ, quæ vetuſtiſsima diviniſsimaque f riſtoteli cenſetur, Gubernatio mi. ö ex naſcitur, non ſuffragiis deſignatur; Sexus Maſculini, volente id, ut quidam perhibent, lege Salica. Rege m ita amant, ita colunt, venerantur Subditi, ut nihil ſupra. penes eundem rerum omnium eſt arbittium. Buco. decim- Virorum Collegium Caroli Magni eſt inſtitutum. Ali ab Ovo Troiano repetunt. Preis læ Pairs de* France dicti, quod proxima ſecundum Regem& velut pati eſſent dignitate. His ſolis ſacrandi Reges jus eſt, S in Regni poſſeſsionem mittendi. Horum ſex vulgo Lait reliqui dicuntur Ecclzſiackici, vel Clerici. Laos ſunt Du- ces vel Comites. Duces: Burgundus, Nor maunus, Aqluitantus. Comites.: Flandir, Cumpauus, Toloſus. Eccleſiaſtici, itidem vel Duces ſunt vel Comites: Duces; Remenſis. Archiepſc. Laudunenſis& Lingonenſis Epiſc. C umites: Cat alaunenſit, Noviom. genſis G. Belbvacenſis Epiſc. Sunt& ſeptem ſummi Senatus per Galliam, quos vulgo Parlamenta. vocant, a quibus appellare non licet: Pariſſenſis, Loliſanus Rotomagenſis„Divionenſis, Burdigalenſis, Aq uenſi, a Gratianopolit anus. Et ad Statum Eccleſiaſticum quod attinet. Sunt in Gallia Archiepiſcopatus xl I, Lugdunenſis Pri- 0 clk mas, Lyon; Aquenſis, Aux; V iennenſis; Vienne; Reimenſis, Reims, Nr bonenſis, Narbont; Toloſanus, Tolouſeʒ Burdi galen- Academia. ce fe, Bordeaux; Auxitanus, Aux: Bituricenſis Rourges; Turonenſis, Tours; Noromagenſis, Ruten; Senenſis, Sens. Acade- Bonarum artiſt mit in regno Galliæ ſunt hæ: Pariſienſis, Pictavienſis, Bituricenſis, Toliſana, Burdigalenſis, Nannerenſis, Lugdlunenſis, ſtudu celebræ Aurelianenſis, N ontiſpeſſulana,( adurcenſis, ratianopolitana, Valentina, Valence, Remenſie, Aude gavenſis,( adamem- uli. C ſes, Nemavenſis, Romana, Romans, Avenionenſis, Dolana, Maſilienſis omninm antiquiſsima, ab Græcis orta. Ex o his omnibus tanquam ex multis Equis Troianis, innuteri docti Viri, Theologi- Iuriſconſulti, Medici, Alii n exierunt: Quos uno ductu enumerare ſi conarer, maximum mihi quidem conciliarem laborem, Lecturis ve- totædium. Nobilitas ſane Gallica( quæ frequentiſsima eſt) hodie tam pertinaci diligentia, ut hoc univerſim dicam, tamque aſsiduo labore Meliorum Literarum Studia perſequitur, adeoque in omni Diſciplinarum Ar- g tiumque genere excellit, ut nuſquam terrarum magis. Videre ibi eſt ſummo loco natos illuſtribuſque ortos 15 familiis noctes dieſque inhærere Chartis,& nunquam non Muſarum Sacris operari. Sunt qui de quacunque re in medium prolata expeditiſsiqie poſſunt, Methodo admiranda, ex tempore& abſque ulla præmeditatione per horas aliquot, non ſine audientium ſtupore diſſerere. Bibliothecæ in hoc regno variæ, cum primis pariſiis Bibliotheca. Kegis M ajeſbatis,& S. Fittoris, ut alias publicas& privatas præteream optimis rariſsimiſque cum editis, tum Nlanu- ſcriptis refertas libris. Ad Mores venio Gallos acutos ingenio,& ab Doctrina minime alienos eſſe, te- Mores. tantur Diodorus& Strab. Commendat illorum in bonis literis ſtudia non uno in loco Symmachus. Marcus Fortius Cato originum lib. i r, apud Chariſium Soſipatrum; Pleraq; Galla, inquit, duas res induftriſioſſime perſe- Juitur rem wiltarꝭ& angute laqui ie neſciamus Veteres Gallos inter alias gentes Eloquentiæ gloriam reportaſſe. f d iii l Ingenium 274 GALLIA. 3 Ingenium ſimplex, nullaque divinẽtum malignitate(egregia hęe Veterum Gallorum laus)tribuit illis Sttabo, Pronunciat de iis oculatus teſtis Iulianus, Quod adulari neſciant; ſed libere ac ſimpliciter cum omnibus æqus- bilique jure vivere. Venerem Nuptiarum Deam& Bacchum lætitiæ datorem Conjugii, Proliſque,& Vini, quan- tum cuique libeat, potandi gratia tantum noviſſe. Du his aliiſque talibus advorſantia nonnulli proferunt, convicia,& tanquam ab maſigna mente manuque profecta, ſunt exaudienda. Nam quis non videt, ectis Vetei Scriptorum de Gallorũ Indole Monimentis, factaque cum Genio, qui iiſdem hodieq; eſt, commiſsione, fal eſſe quod tradit Servius, Gallos pigrioris eſſe ingenii; quod Iulius Firmicus, ſtolidos; quod Iulianus, quai oblitus, ſtupidos,& ruſticitatem amantes; quod Polybius, Doctrinæ& Artibus operam non dare; quod ide cum Diodoro, Athenæo& Clemente Alexandro, infidos eſſe, crapulæque& obrietati deditos: quod Livius d Iybiuſque, molles eſſe& effœminatos: quod Mela, Auri avidos, ſuperbos, ſuperſtitioſos: quod Solinus, van. quos: quod deniq; pecunig inſatiabiles eſſe, Plutarchus in Pyrrho. Fatẽdum nihilominus multa Gallis ini. ta aliorum populorum commercio, Nema Qallos, ait Florus lib. 1 I. cap. x. zantum feroces dixtrit, fraudibumqim. Avidos Iurgiorũ docet Ammianus lib. xv. Reprehendit etiam Diodorus in Gallis quandã linguæ intemperal. tiam, Sermone notãs eos uti brevi& ſubobſcuro: multa ex animo dubia loqui, plurima ad jactantiam in ſuam laudẽ dicere,& ad gęterorum contemtũ: minaces eſſe ac detractores, opinioneq; inflatos. Ia gantia illa ab Sti bone etiameſt animadverſa. Atque ea Gallica oſtentatio eſt, quæ ab Cæſare lib. vi I nominatur,& multisteiſ. quorum librorum exemplis adprobatur. Talis eſt lib. i. Helvetii Diviconis elatio, dũ Helvetiorũ virtutem ext. lit, Romanæ Cladis memoriam objicit, Cæſaremq; minitando, admonet, ne cõmittat, utis locus, ubi Roma conſtitiſſent, ex calamitate Populi Romani internecione exercitus nomencaperet aut memoriam proderei dic Vercingetorix in cõcione jactat ſe unũ Conſiliũ totius Galliæ effecturũ, cujus conſenſui ne Orbis quidẽ tei poſsit Obſiſtere. Quod ad Veterũ Gallorum Religionẽ, Cultumq; in rebus ſacris ſervari ſolitũ, flocci faciendus eſt M. Tullius oratione pro M. Fonteio ſcribens, Gallus minime ulla Nell gione moveri. Audiendus potius Livius qu, etſi in ceteris ſatis huic genti iniquus. negligeurẽ tamt haud quaquam Religionis adfirmat;& Cæſar l. vi L. bell fil, cui penitus cognita hæc natio, dicit eam admodum deditam Rligionibus. Maxime autẽ Mercurium coluetun d. dẽ Cæſare teſtẽ: Celtas Iovem coluiſſe atteſtatur Max. Iyrius, cujus ſignũaltiſsima Quercus. Dianã templũ fa: huiſſe apud Maſsilieſes, Str. teſtis eſt:& apud Gallo · Gręcos Dianã cultã, Polyæ. lib. viĩ ĩ& Tut can Ein Londen 2 s DPoter gg Tue Plimmoutſ D 25. 1 Dar mou L ald point 8 9 556 U 55 * 5 Mf af el gt pierreport 0 8 8 7 . bb 0 8 F. . 2— pen Ale 2 Tier n Vire 1* 2 N erde 8 ems 250* Ausdneg, 9 La Noce Brieg Sage 5 Combuſq Hentſogt 58 1 15 2 e. Se, Tee gen e cel. Babe 105* Fro enn , l. Renes Tor LI, 10 Bieys ee ee 80 N 5 0 871% — 2 14 17 005 e e 7. 0 5 e ina; e Ker eos, an 1 Heilen 5 po. 4 N 15. 2505 85 97 100 Fel 2*. 0 ulien 7 tin 5 ce 405 zue, 8 52 02 ee u cb Roche Renucoli 7. 5 e M Meli, ke, ee. 88 Ferigeur au. e boni, We N 7 5 77 75— 1 Rog aber 85 4 N Ponſae d Biſlas 0 4 ae N NA 3 e 1811 Aurbo0 con Lelueutu- 2902 1 2 8 Aaſiers 21 e fd 027 6 Len Reel 775 ee 2% e, 2 4 Limbuig 5 S Vit pingu 1 88 K 1 4 Neige“ 0 a1 ute nul de 2 15 n N Zuweibructen cpier J Tanzd MH Rbeinzaberen elt ene, Volragſbuꝶ Panpair Hat och ＋ 00 5 tage& Damen Colmar beben 8. Magſmugſter 5 4370 29 0 2 Wee Luxeul 1 B ee 250 s N 7 6 Aiguſta 5 25 5 . 8 5 Rumilly 2 i N champ Chambre 17285 25* 25 2 7 A Nee 85 1 La 5 ee 25 bre 18 e . 82 un 17725 on 93 BS. Martino ITAT IH. N Palſaa / Tillorr d. f goſteron 5. 730 celoneii 216 GALLIA.„ E ſum ſive H eſam, Teutatẽ& Teranem Deos habuiſſe Gallos, Lactantius, Lucanus& Minutius Felix referunt: ed Aartem, Mercurium, povem, hos plerique docti interpretantur. Belknn Gallorum Deus eſt apud Auſonium, qui Bel apud Herodianum in Maximinis; idem forſitam cum Tibilene Tertullian in Apologetico, qui Gr. cis aliiſq: Apollo, putatur fuiſſe. Colebatur& apud Gallos Abellio; de quo monimenta extare notat in Conpe- nis Novem populaniæ Vir Nobiliſſ. Ioſephus Scaliger ad Auſon: lib. 1 cap. 1x. Herculem etiam Oami nomim coluiſſe Gallos, auctor eſt Lucia. In Hercule Gallico. Galli autem Veteres Deos ſuos in dextram converſi ade rabant, Athenæo ſcribente. Diis Homicidio aliiſque rebus ſacrificabant, Marti imprimis, teſte Cæſare. Nulli autem Gallis Veteribus Sacrificium erat ſine Druidis, inquit Diodorus. Fuerunt hi olim apud Gallosclaif: cerdotes ſicut& Bardi, de quibus Lucanus. Vos quoque qui fortes animas, belloque peremptaæs Incolitis lucis: vobis auctoribus, vmbræ Laudihus in longum vates dimittitis æuum, Non tacitas Erebi ſedes, Ditiſſue profumdi Plurima ſecuri fudiſtis carmina Bardi. Pallida regna perunte regit idem ſpiritus artus gt vos Barbaricos ritus, moremaque ſiniſtrum Orbe alio: longæ( canitis ſi cognita) witæ Sacrorum Druida poſitis repetuſtis oh armis. Mors media eſt. Inde ruendi Solis noſſe Deos,& cœli numina vobis Inferrum mens prona vuris, animæque capaces Aut ſolis neſcire datum. Nemora alta remotis ¶Mortis& ignauum eſt reditura parcere uitæ. Atque hæc de moribus Gallorum in Sacris: nunc de eorundem ritibus in prophanis pauca ſubjiciamus, Gallos ad Concilium armatos venire ſolitos, teſtatur Livius. Scribit Strabo id in Gallorum Conciliis uf tatum fuiſſe, ſi quis orantem interpellaret, progrediens Miniſter publicus diſtricto gladio adjectiſque minis ſilentium imperabat; quod ſi non adquieſceret, idem iterum tertioque faciebat: denique deſago Interpell toris tantum amputabat, ut reliquum inutile redderetur. Gallorum ſubita&& repentina Conſilia:( inquit Cæſat:) in Conſclus capiendis mobile,& novis plerimque reb us ſtudent. Notat idem Cæſar, Gallos, ubi major atque ini ſtrior res incideret, eam clamore per Agros Regioneſque mira celeritate ſignificare ſolitos; hinc alios dei excipere,& proximis tradere. Liberos ſuos, ut idem ſcribit, niſ quum adoleuerint, ur munis Militieæ ſa tiert 2 ſunt, palam ad ſe redire non patiuntur: Filiumque in puerili tate in publico in con pettu Patris adſiſtere tin pe ducunt. Vn quauras pecunias, eodem memorante, ab uxoribus Dotis nomie acceperint, tantas ex ſius bonis æftumatione falle, cum Dotibus cmmunicant e hujus omnis pecunia conjunctim- ratio habetur, fructuſqque ſer uantur. ter eorum uit a- perarit, ad eum par g utriuſque cum frul tibus ſuperiorum temporum per venit. Ini in uxorer: ſis ti in Liberos, dite neciſqu habent pote ft atem, Gallorum mulieres ſpecioſas, magnitudine& robore Viris ſimiles, facit Diodorus: fœcunds & bonas educatrices: pariendo educandoque felices. Fuit& Gallis uſitata more reliquarum Gentium deri. tus. Pirique, ait Cæl. lib. v I, quum aut ære alieno, aut magnitudine Tributorum aut iniuria Porentiurum premuu- tur, ſeſe ſerbitutem dicant Nobilibus, in hor cadems omnino ſunt jura, quæ Dominis in Servus. Tractabantur tamen humanius liberaliuſque, quam apud Romanos. Domini namque Galli ſuos obæratos, atque, ut 92 4 a Bd mil db 217 Gallica appellat, Ain bactos, honoris quodam loco circum ſe habebant, ecrumque opera in bellis utebantur. Fictilia porro in uſu habebant, Diodoro teſte, denſa ac Floribus diſtincta. Cœnabant ſedendo omnes non in ſedibus, ſed inſolo, ſuper ſtratis Luporum aut Canum pellibus( in Loris apud Strabonem) miniſtrabant eis pueri juniores, ætate tenera. Iuxta eos ignes fiebant, iiſque adpoſita viſebantur Ollæ,& Verua Carnibus plena, maxime ſuillis, tam tecentibus quam ſalitis: ſed& omnĩs generis Carnibus: plerumque vero Cibus erat cum Lace, ut ſcribit Strabo. Audiamus hic Athenæum ex poſidonio; ſic fere Latine ſonantem: Celiæ fno ſubſtrato Libationes propinant ſaper ligneis menſis parums eivſtanti bus. Panis& is paucus(Panem hunc Fermento leviorem eos facere, adnotat Plinius) Cihus eſt. ¶ uro multa elixa in aqua vel ſuper prunis aut in ¶ erubus aſſa: hanc Leonum- modo ambabus manibus e Artus integros tollunt, morſuque dilaniant;&., ſi quid ægrius divuellatur, exiguo id cultello pra- cidunt/. Adponunt in Conviviis Piſct, qui Fluviis alcolunt, Interioriſqiue& erteroris Maris littorillus:& eos cum ſale, Acao& Cymino( quod eriam potioni injiciunt.) Aſas. Et paullo poſt· Locupletes binum bibunt eæ Italia peritum ve Maſſlienſſum regione, e id merum, interdum Aqua paullulum f lundentes. Hactenus ille. Sed& ex fruge madida Po- tum ad Ebrietatem feciſſe, lin. eſt auctor lib xx i i. cap. ult. Ex Hordeo Potum, quem thum appellabant fe- ciſſe,& aliumex aqua, in qua favumMellis laverint, Diodorus tradit. Quod ad Veſtitum, Saga ferebant, notante Strab. eaque denſa ex Lana texebant, Lanas vocantes. Hujuſmodi Saga ſeribit Plin. lib. v1 II. cap. xE VIII Scu- tulis dividere Gallos inſtituiſſe. Quæ Pli. Scutule, Diodoro ſunt οi. Per quæ nihil aliud illi intelligunt, Nobi- liſsimo Viro Ioſepho Scaligero notante; quam quas Galli hodie vocant Lauſangias, quaſi Laurangias, ab Lauri fo- Piſdus lio, quod habet Rhombi figuram. Braccis porro( quæ quod Gallorum eſſent, Iegmen barbarum Tacito) ute · Veſtitas bantur Galli circum extentis vel laxis. Loco Tunicarum apud Strabonem Veſtem habent Galli Fiſsilem mani- catamuſque ad pudenda& nates demiſſam. Manet hodieque forma in iſto Veſtis genere, quod nobis vulgo Palarrock vel contracte Pal. rock. Annulis dicit uti in digitis, nihil diſtinguens Diodorus; in medio tantuni, Plin. natur. hilt. lib. xxxĩ II cap. i. Sed de his ſatis ad ſpecialiora Galliarum pergo. Ee Brinumia Kegis und dicla Soli fertilitas. Imperium majo- uus. Britannia, Normannia, Belſia. Nilannia, vulgo Bretnigne, nomen, jura, leges, incolasa Britannis, quos nune Anglos dicimus ſonis elf, qui ſedibus ab Saxonibus pulſi in ea conſederunt, Vortigerno regnantee a quo evocati ad defenſo. nẽ adverſus Scotos fuerant. Fieri etiam poteſt ut ante id tempus in hac Gallię parte Britannorum fuerint coloniæ, quæ tunc auctæ exſulibus Britannis, quam vim domi paſsi fuerant, Aremoricis(nam hi quon. bam inſederunt hæc loca) intulerunt. Scaliger in urbibus: 5 Vicit Aremoricas animoſa Brimmmagentes, Et dedit impoſitu nomina priſca jugo. b ee„ vnde& olim Armorica fuit appellata: præcipue qua ad Mare vergit, ubi nunc inferior eſt Britannia. mn enim veteribus Britannis nihil aliud, quam ad Aae vel ſana Mar, teſte Camdeno. Ad Orientem Norman habet, Cenomanos& Andegavenſes confinales: ad Meridiem Pictones: reliqua latera claudit Mare Britanni. cum. In altum ultra reliquas Provincias omnes procurrit, Peninſulæ inſtar, unde non inconcinne Coms Hale dicitur; ſoleæque ferreæ ſpeciem referre, cujus exterior pars ſubrotunda Mare: interior vero concava, reſpicſ Mediterranea. Longitudo ejus ſex dierum eſtitineris, trium autem latitudo. egio eſt amœniſsima& fertill ſima. Pratis abundat& Erycetis, ex quibus gratum pecori pabulum. Venas habet Argenti, Ferri, Plumbi. Rtitanni autem in tantam repente potentiam excreverunt, ut Gothis, quo minus Galliam totam occupatem obſtaculo fuerint. Certe Riothimus ĩſtorum Rex xr I millia Britannorum contra Gothos in auxilium Romz- norum eduxit, ut author eſt Iornandes. Prælio quoq; adverſus Attilam interfuiſſe reſtis eſt Callimachus Eſt il. lud grave argumentum Britannorum potentiæ, quod Reges Galliæ totam hancoram de qua ſupetanda deſpe· rabant, Normannis, utpote bello magis adſuetis, olim vincendam depopulandamque conceſſerint. Nec catuit ——— conſilium eventu: Notico enim enſe Britannica contuſa eſt ferocia. Paruit igitur Normannis quæ antea Regt Galliæ paruerat, poſtea propros habuit Duces. Vltimus eorum fuit Franciſcus; qui anno Meccexc vita ful &us, unicam filiam Britanniæ hæredem reliquit. Hæc Maximiliano Archiduci Aultriæ Romanorũ Regi dec. ſa, quum per Franciam deducenda eſſe, rapra eſt a Carolo odtavo, qui eam ſibi matrimonio conj unxit. Ee Britannia Francię adnexa fuit. Ea hodie duplex eſt: Superior& Inferior, illa Ligeri vicinior, hæc Angliæ, dicinn alio nomine Ripiẽſis. Superioris Metropolis eſt Oris Nanmetica, vulgo Nantes. Ptolemæo Kor dd vo NVannetun cenſet Ioſephus Scaliger, Cognatus& alil Sedes fuit olim Britanniæ Ducum: Comitatus habens titulum, Du- ciſque primogenito adſcribi ſolita: ad Ligerim duoſque alios fluviolos ſita, loco peroportuno, haud procul m- ri, Epiſeopalis ſtatio, ut& quatuor quæ ſequuntur. Vrbs Reabnica, vernacule Remes: C ondure Redemum Ptolemto Condlue Antonino. Dolum, opidqum nunc, olim Arx: vulgo Dol vel Dol. Fanum Brocenſe, vulgo 5 Brin. opidun non ignobile. Rupes ibi excelſa tutam præbet nayibus ſtationem in ea Arx urbi protegendæ excitata. 7 an — BRITANNIA X NNQARMANNIA= 55. 15.—— 5 5 8 ge L Allaulle Ficardi ac . e Caux rruerics 5 51 eg 8 Shine Lau. Creuecoeui 3 2 S 85 Coniieu, 2 n, Y Run. ee Hiouflen mer g 1 Ac fruccocur 7 2 10 Ne 8 05 5225*.. Als eo A court. N 8 Ange * 0 Nrrux 2 a lleipou 44 dborngü olghort 2 2 . ni 92 0 1877 elt Kerrrpi, e 8 Ag 175 5 Bri 2 0 e 2 4755 925 n Bea Churſre, lun 6 0 — l 2 285 22— 1 e. 22 55 9 3 BN Es. 1 Tee, Cl Dun Aſontae 45 1 2 dera 4 11 8 W ee eudeſugür e c 5—— 5.— 8 G Bloiſe 8 2 5 N E Lefou 1885 r * 4 E 55 e 995 ouldaur N N 92 11 u 2 2 . 1452 um Eper Ten 2 25 Loures 8 2 5 2 25 N 2 7 5 2 J on Scl 1 56 e 0 e Taaugers ee — 1 2 ung* Villaauc h Sg, Anpie 50 8 e 8— 8 45 5* Bggorn,. N 2 ge 126 a 0 180 5 5 Cuil en e 5 8 f 1 l 2 8— 8 Manteg Erne en e 1 80 de Leu l Roche 2 —-le 5 A haai 1 6 1 Zac 2 Ie 4 22 14 40. 8 U 2 Aout A aul, 5 FElzuc en ä c 8 a N. 45 1 1 TLocc) P Niffuuge Arclſuirt 0 Laſipna⸗ 1 — 5. ruaut —— Lee l 1 4 en 8 K 1 15 5 5 Bruuuoir M Lgſelar, qudut... 7535 Ven 8 127 e inet S. gernuin 2 5 2 g Kochel. Saur ch lu 10 arte Niart Ruff 2 er M. 228 9 2 LYMO* 5 18 44. Ia W. danpell. Surnuc] Cogſoulal S Aſonrrol 1 g 8(hal gnc SIN- I Aigouloſue Ct: liciß 17 5 5 1 Meclis lraucouer Arne el. oel, 1 ain 1191 ge Neu f ee e ELETTAN rr N 1— Rr E ü f L AE 8 a e e — 220 NORMANNIA. 4 855 Sancti Mac hlovii, vernacule S. Malo. Dinan opidum pulchritudinis eximiæ, in deliciis aliquando Britanniæ Du · cibus. Sunt& Britanniæ Superioris alia Opida Reulx, Chasfcau. hriant, Lam bella, Uitray, fugon, S. Aulbin dn(.- mier, Mont. contour, Plerel, focelm, Maleſtroit, Pontigni, S alian„Encenis, denique, extremum ver ſus Pictones, ſub quo comprehendi ſoſent ditiones, quæ vulgo Clſennis, Raiq& aliæ. In inferiore urbes& opida celebriora: U. netia hodie Vannes S. Pauli Fanum, d. Paul de Leon, Tricorienſe Opidum, vulgo Triguier; Blabia nunc Blavet, Mur. lui, Quimpelrep, Conguerneuuæ, Quimpercurentin; S Regnaut dle bois& alia. Dominia ſunt Montford Comitatuꝶ Nehan Vicecomitatus, ꝙrello cujus principalis locus Chaſtea Audron. Le Pais de Guecel: Baignonʒ Montfort amt. Flumina, Mure. ts. Flumina Britanniæ ſunt Lgeris, Ruuſa, la& alia Mare commerciis aptiſsimum eſt: unde Sal extrahuꝶ Port us. adcolæ, quod ab Sole induratum Conregionalibus vendunt. Pręter autem ſuperiores urbes& opida, commo. Mo es. diſsimos etiam Portus præſtant Brelt, Ancrapum, Hanebontum, Pontſecrot, ubi magna Oſtrearum copia legitit. Status Hccliſia· Archiepiſcopus Dolenſis in Dol, hos ſub ſe habet Epiſcopos: Nanmetenſem, N. antes ¶enetenſem, anmes: Briocenſin, S8. Brieu, in his tribus Gallice& Britannice loquuntur. Curiſepttenſem, Cornouailleʒ Leonenſem, S. Paul de Leon; Ti. . 4. corienſem, Triguier. In quibus Britannica tantum lingua, quam vocant Brun Britonamt. in uſu eſt, quam yete- rum Trojanorum linguam eſſe putant. Mac hlovienſem, Samt Malo; Redonenſem, Renes. Incolę non omnes eadem animi alacritate, non omnes eadem comitate: plerique tamen cauti lucrique cupidi: graviſsima negotia adpo. cula tractare ſoliti. Normannia, Normannia ſic dicta a Populis Septentrionalibus: Nort enim, Idiomate Germanico, Septentrionalis Ori uncle dicta: terrarum plaßũ: lan-, Lir: Nonmammis, Terra Franciæ viris eo ab Septentrionali ora vel Arctoo orbe ex Da- nia Norweglaque profectis ad habitandum data. Notæ ſunt Nmannor um in Germaniam Galliamque e. Sir le. curſiones. Ner mania autem ad Occidentem Crenone fluvioa Britannia ſecernitur, a Septentrione Oces. f no terminatur. a Meridie Cenomannis: ad Orientem vero habet Franciam proptie dictam,( in qua eſt Lu 1 tia) a qua flumine Ey diſtinguitur. Itaque tota non pertinet ad Galliam Lugdunenſem, ſed aliqua ejus pas Soli fertiiia. ad Belgicam ſpectat, Eam ſexto vix die expeditus perttanſeat. Regio fertitililsima, Frumenti admodumf:- rax, pomis atque biris adeo referta, ut hinc potum gens ſibi affatim exprimat,& ad exteros copioſe Fructus c. e ortet. Eſtque pecoris magna copia. Rullo Normannus atrociſsima excurſione in pleraque OHarum lito· 45 70 ralia& inde porro in loca mediterranea& penitiſdima, ad tintam tandem redegit neceſsitatem Carolum Sim. vun. plicem Francorum Regem, ut Rolloni, ad Chriſtianam pietatem invitato, filiam glam dederit uxotem, tota que dotis nomine Mell. richam,& qui ſuper Ligerim Britannos, primuſque hic factus eſt Dux Normanniæ, Vtbs primaria eſt Roramagum vulgo Rouen. Fluviis adſidet, ad Meridiem quidem Sequanæ, maximarum navium (unde ingens Mercaturæ commoditas) capaci; ad Otientem minoribus Rubeco& A ubete; ad Septenttio i nem 1 eben ch BEL SIA. 221 nem latiſsimos pratorum habet Campos, Monteſque præcelſos. Sequana ponteſtratus eſt ingeniofi artificii 2 8 A l 1———— ſructuræque, ſiquid in Galliis aliud, admin abilis; lapide quadrato, validiscolumnis, pulchris arcubus, qui tre- decim numero: altitudinis latitudiniſque inſignis. Eitque urbs hæc Archiepiſcopatu& barlamemto celebris- guntpræterea Aurenc hes, E urcux, Bayeuæ, dais,(onſt ances, Liſteuæ, Alengon-, Aumale, Longue ville, Eu, Harcourt, Tarcarville, Malevrier, Mortam, Ill ongormmery, T horigni, iſers,(aulæ& c. Normannia quibuſdam ſtatuitur du- plex, Superior& Inferior. In Superiore DBacatus ſunt ttes Alengums, Aumale, Long ue. ville. Comitatuts Cu, Harcourt, Evreux, Tancar ville, Malevrier, Murtam, Hongommery. Continet item hæc Notmannia illam regionis portio- nem quæ vulgo V ulx, in quaeſt ore Metropolis Comit.& Ballivatus. Et Baroniam Age. Inferior in mino- res diltrahitur partes, quæ vernacule Culx, Be. 1, Condctantin-, Ilovivet, coyaume de Tverot, Le Uaulæ de Vire. In j Normannia Archiepiſcopus Rotomag 2 Rouen, cui ſubſunt Epiſcopi Sauenſis, Sais; Conſtantienſis, Conſtances; Le- Status Ecclfſſa o vienſis, Liſieux: Abrimcantenſis, Aurenc hes: Baiocenſis Baie:& broicenſis, Evreux. Gens omnis ſuapte natura cal lida, nullis exteris legibus obnoxia: Moribus ſuis& conſuetudine, quam pertiuaciſsime tuetur, vivit. Doli qui- dem& litis adprime gnaraʒ alioqui doctrinæ& religioni dedita. Belſea vulgo La Beauſſe, Regio ſiccitate aquarumquèe laborans penuria: fertilis nihil ominus,& Frumenti Beſſa. valde ferax. Ea triplex elt, Saperrur, Nl edis, Ii ſerior. Superior, La haulte Beauſſe, initium capit ab Vico, qui vulgo Soli fertilitas. Ablys indigetatut, petens porro Carnutum agos& ulteriora. Concenſentur illi Carnutum Regio, Ducatis Andle Superior Belſia. gavenſis, Comitarus Perchenſis. ¶ arnutum Territorlum vulgo le Pais Chartrain, adhæter hinc Perchenſi Comitatui, Situs. inde Ducatui Aurelianenſi. Carnuticum ſolum nulli reliquæ Galliæ parti fertilitate vel amœnitate cedit: omni Urbes. genere Frumenti, Fructuum Pecoris abundans: Vino non deſtitutum brimarium Opidum Carnutum audit, Atrium Ptol. nunc Chartres. Opidum hodie non poſtremi loci. Carnutum Territorio ſolitus eſt adcenſeri Comi- baus Druidenſis& Muntfortius. Sunt hic Opida Dreuæ& Montfortium. Ducatus Andegavenſis, La Duched An- jon peculiarem Tabulam habet. Conait at us Perchenſis dividitur in duas partes, quarum una inferior dicitur, vul- g0 le Perche Gouet, cujus primarium Opidum Nogent Rotrou. Altera ſaperior in qua Mortaigne Opidum Sequi- tur Media, cui tribui ſolitum quicquid eſt, inde quidem ad utramque Ligeris ripam ab Nag, Vendomium Iſedla B ulgue: hinc autem in dextra ejuſdem Ligeris ripa quicquid Caſtelloduno porrigitur Bleſas& ad Turonenſium edis Beſſa. uſque agros. Reliquas fertilitate ſua Belſias ſuperat. Comprehendit partim Comitatus, Plſenſem, Dunenſem& 975 1 Tonnorienſem; partim Ducatus Vindocimenſem& Turonenſem. Inferior Belſia reſtat. Ea Campeſtris omnino& 8 fertilitas. plana: Frumenti val de ferax, totius Galliæ horreum: porrecta inter Epiſcopatus Aurelianenſem& Carnutenſem ale. ab Opido Stampenſi procurrit, verſus l 9 5 ſticus. VUulgi mores. Orientem quidem ad Senones uſque, verſus Meridiem ad pontem Aure- 8% fili lianenſem. In ea eſt Aurelia vulgo Orleans ſitaad Ligerim. Ducatus titulo eſt nobilitata, atque ornatur Acade- S ſertilitas. mia Sunt& Diriones vel Territoria Lorriacum& Solbnium. Archiepiſcopus hic 1 cue Tours: habet ſub ſe Cen-. mamenſem Le Mans,& Andegavenſem Augiers. Epiſcopus(urmutenſis, Chartres ſubeltoenonenſi in Campania,& 1 5 Feclaſta. icem Aurelianenſis. 8 tf. Aquitania. Regio unds dicſa ALIIAM Azuitanicam, cujus pars Auſtralior hac Tabula delineatur, nonnulli dictam volunt ab Aquis, Sites. quibus abundare fertur: ali ab opido, Aqui, Aqa, derivant. Hæc a Pyrenæis. Montibns ad Ligerim uf que juxta Ptolemæum extenditur. Nunc autem, reite Ortelio, a Garumna ad Oceanum& pyrenæ. os Montes. A Circio vero Septentrionali vento Occidentem verſus Oceanum habet, qui Aquirani cus Sinus dicitur, ab Occaſu Hiſpaniam, a Septentrione Lugdunenſem Provinciam, a Meridie Narbonenſem Vaſconia. In ea Mercator quinque Ducatus, xx Comitatus,& v1 Dominia enumerat. Ducatus ſunt Haconis, ſive. 5 jema, e Arvernia, Inculiſinenſis ger, Piti gum regio, Turonia: Laſconia ſiue Juienna ad Oceanum ſita intet iy Soli frtiliu. ionam& Burdigalam, agrum habet Vini fertilem, quod inde in Europam reliquam devehitur. Vrbs in ea pft. Drbes. 5 maria Burdi gala, reliquæ enim Nerac, Condom, Mirande, 7 erat, Orthes, Baxcs, Dax, haud magni moment ſunt. Dar tamen fontibus caſidis, Salinis,& Metallis ferreis nobilitatur. Burdigala; Ptolemæo, veterum J. a a turigum Dibiſcorum urbs eſt, ſita in paludibus quas exundans Garummaefficit: ornata tum parlamento, tum Avena. Academia, in qua omnium artium& ſcientiarum Profeſſores juventutem inſtituunt. Arvernia, Le Pad Situr. Dachbe d e Auverꝑne ſequitur. Situs illi in locis partim planis, partim montoſis. Vicinos habent Arverni ad O. tientem Forenſes& Lugdunenſes: ad Meridiem Languedokios: ad Occidentem, Cadurces, petrocotios& Lemovices: Septentrionem verſus. Bituricenſes& Borbonios. Arvernia duplex eſt Superior& Ingferior. Sipenot, Le hault pais d Auvergne, quæ& Arvernia per excellentiam, Primariam habet Vrbem F. anum, S. Flori,&. Flour, in Vrber& Opida. edita rupe ſitam. Reliqua Opida vulgo dicuntur Orillac, Cælatum-, ¶NMuratum, Bullous, Le Puy&c. Ierti- torium quoque& Baillivatus Beaucaire. Inferior opima eſt& tertiliſsima: Vinis præſtantiſsimis, Fruꝑibus, Melle, Croco, Pecudibus, Lana, paſcuis, Nemoribus ſu pra modum referta. Metropolis illi Clromontium, Clmmt vulgo, Arce ſuperbit,& Epiſcopalis eſt Sedes. Reliquæ urbes ſeu opida ſunt x11, ex quibus Rien, Moema, Inculiſuenſu. ene 7 7 1 eee ve vulgo e. ouleſene ad deptentrionem pictonibus eſt conterminus 100 . 1 um Santoni us: ad Meri em Burdigalenſibus 8. Petrocoriis, ad Orientem denique Lemovicibus. f- 3 tilis Vini optimi, Frugum. Canna 518. Metropolis ejus, Incuiiſima, hodie Engouliſme: Vrbs antiquitate inſig. Soh foil. 9 5 11 Colle Au klumini, Carantono ummunet, Agro devio& ab Regiis vis remotiore. Minorum gentim Urlꝛc Opidi. 5 5 a ſunt, quæ vulgo:. uren, 0 Haſteau Neu, Blaſac, C habannes,(onfollant, Kufßfec, Aigres, Fourvillt, l Kacke oucault, MAardeil, Lamcac, Uillebois, Momberom-& Bonte wulle. De Bur gum region in propria quam obiißtt Tabula dicemus. uronia vulgo Touraine incipit tribus ſu pra Ambacienſem urbem milliaribus, verſus 5e. ſas: terminatur in Vicis, qui vuigo La Chapelle Blanche, in Spiritualibus agnoſcens Epiſcopum Andegavenſem & Chesſai. Ni enim limites ſtatuunt inter Turonenſes& Andegavenſes. Incredibilem Regionis amcenitatem N amœniorem Turonia. eee e 2 12 W Jillien Alarcuil eg S Aulore Aiggcilan e 22 4 lle Caſtelnair* elo 10] 4 uerey-. 2 Fueret- — Felelin— 1 100 7 Win orion ö Clermont Linages 5. Pl 11— No ile imaulit Sour= No. 2 fe 9 ande. 4 W 1 De . s 48. 5 8 Condo 2 2 Cre bue Mou eron N 2 8 5 5 N liout Selene 2 00 —— al an. 5 73 Snoiato e — 55 5 22 r ee Ner di Soli fertilitus. Vr hes 0 Status Eccleſia- MWieis. g Regio- 1 Sabaudig, 1 ndle dicla. Situs. Soli fertilitas, rietas. 224 ARELATENSE REGN VM. amœniorem facit placidiſsima ſuave ſpiran tis Aeris conſtitutio: adeo ut totius Galliæ Hortus atque Pomaum vocetur. Vini Frumentique ferax eſt; Nemora habet venationi commoda. Metropolis Ducatus eſt Cab. Aunum, Turonum: vernacule Tours. Vrbs opibus& Ædificiorum præſtantia nobilis. Vicinus illi ad Orientem Ligeris: ad Meridiem& Occidentem Idra ſtuit. Minorum gentium hujus Ducatus Opida ſunt Ambocis, Langerſum, Chinonums& alia. Comitatus Aquitaniæ ſunt J eloſa: 15 oſonſe: Narbona, Narbonne: Albretum A. bret: Ager Ai miniacenſis, Amignac: Bigerronum, Vigorre Feudalis Ioloſano: Bear; Eſtrac: ¶ommingeois fel. dalis Toloſano ut& Foix · entadour; Pomdadour: l ontignac, in poictou: Perigort, Verigeuxr: Eſpare: In, ſin, Limoges: Poiſtou; Miurche; Fronſſic Viconté: Touraune, Loa: Aulnꝙ. Vicontẽ: Baſque. Dominia: Pla, Grave, Chaloces, Saintonge, Aulnis. Archiepiſcopi v ſunt: Narhonenſir, ſub quo Suffraganei Carcaſſonenſit, Carcaſſi Agathen 75„Agde: Pontu Tomeriarum, S. Pont de Tomieres; Aleten,, 40: N Lagalonenſis, Mompelier:& lnenſis, Falt: Bitierenſis, Beſiers. Lutevenſit, Lodeut: Nemauſenſis, Niſmen: Ocetienſis, Oſctæ. Bi uricenſis, Bourges lub quo decem f. piſcopi, Clermont,& hoda, Imoges, Mande, Alb)„Cahors, Cafdros, Tulles, S. Flour, Lepuy exemptus. Burd gabi, our daaur, ſub quo ſunt 8. Poſctiers, Lucom, Maillexais, Sainctes, Engolliſme„Aden, Codon, Sarlac. Tolaſmmu, Talat, ſub quo 7 Epiſcopi. Pamiers, Mirepoys, Montauban, La Vaur, Rieux, Lombes, Papons. Auxitanis, Aux, ſub quo Aquenſis, Aq: Convenarum, Commingè: Larbenſis, Tai be: Vaſatenſis, Baſas: Leſcurienſis, Leſcure: Lactorenſis, Lillout: Conſaranenſis, C onſeransʒ Olerenſis, Oleron: Baivnenſis alias Baiocenſis, Baiont. Adurenſis, Adure, alis Ayre. 8 Arelatenſe Regnum. Regnums e Arelatenſe ab Vrbe Arelato nomen habet; regiones complectitur inter Rhodanum& Alpes d olim Imperii erant. Suntque in hoc tractu Sabaudia, Delphinatus& Prowuncis, Saba unde nomen habeat varie quæritur. Quidam a Sahatiis Vadis derivant- Aliis dicitur, quaſi Sabbatorum, qu Sabaudlienſes Volatetrano Auwe, id eſt, Ager, Pratum. Quibuſdam quaſi Saõꝛũ⁴iu voie Via per dalices; aut i ve Voie, Salva via: quam ex mala latronibuſque obſeſſa feciſſe fingitur neſcio quis ab iis qui fabulis Led diſtinere ſolent. Conjacent Sabaudiæ à Septentrione, Burgundiæ Comitatus, turbatioribus Limitibub,& Helvetia, Lemanno Lacu interpoſito; ab Ortu, Valeſia pedemontiumque, finibus non multo certioribus, niſi quod Montes intercurrant editiſsimi; ad Meridiem& Occaſum Delfinatus ſe offert, cum nonnulla Rho⸗ dani portione, Sabaudos ſeparantis ab Burgundiæ Ducatus Incolis. Aer Sabaudiæ purus eſt. Regio walde montoſa. Quod ad Valles& Campeſtria loca, Solum amœnum ſatis& fœeundum præcipue verſus Septen trionem, ſecundum Lemanni Lacus Tractum; ubi vinum gignit generoſum, quod Rypaſium vocatut ab La- — Arimalium ba- cus Ripa. Paſcua Animantibus omne genus enutriendis optima; cum alibi tum qua Mons Minor S. Ber- nardi attollitur. Metropolis Sabaudiæ Chamberiacum, vulgo Chamberi, in qua Parlamentum. Vrbs in con. . f vill 0 ent dütenl ci fun kaun Wen ARELATENSE REGCNVM.. 33 2 ug Valli fita Montibus undique cingitur. Cum Sabaudia tanquam partes ejus explicantur( ominitis Gene venſis, Aauriamenſir, Taramtaſias, Marc uonatiii Siuſæ:& aliquot Dominia: Ditio denique Bræſſanenſis. De ſingulis pau- ea. Ceminuui Jenevenſi nomen ab Geneva, quæ ¶ cnava dicitur Antonino. Vrbs eſt miræ antiquitatis. Sita hodie A Lacum Lemanum, bipertita in duabus Rodani ripis, conjuncta ligneo ponte, cui per interjectam Inſulam frmiori, utrimque Domus impoſitæ: Major Meridiem eſt verſus, Minor ad Septentrionem. Maurianenſis uulgo le Aorie mme expanſus eſtad Archum fluvium, ubi S. Iean de Morenne, Opidum non ignobile. Tramtſius, Tae, concluſus fere ſpectatur inter Montes Alpinos, Fluvioſque Archum& Aram. Nomen habet ab Vrbe Delphinatuu- Tant, quę hodie. Mouſtier Incolis: GermanisMunſter in Ta kaanſen, Muſteriũ Latine ſcribentibus. Marchio Acgio unde dilis dates Sie ab Opido Siſa, haud proeul Fonte Poriæ flu. qui infra Turinum in Padum ſe exonerat. Sunt& alia Sia. Sabaudiz opida: Agucbelle, Mont Belial, Bellq, Nicy, Monimeliam, Inculles,&cc. Delphinatus ſeeuitur. Nomen illi Vrbæ. volunt ab(tell Delnhini quod vernacule Chaſtean Dolphin. Huic ad Meridiem adhæret Provincia: ad Septen- uviogem Breſſis, interfluente Rodano: qua Occidens eit Veniſſæ ſe pandit Comitatus: qua Oriens; Conregio- nalisjacent pedemontium& Sabaudia. Vrbes hic Archiepiſcopales ſunt Viema&& brodunum. Vienna, e lo- bega, Aetropelis Strab. eorundem VUrbs medirerranea, Ptol. Bienmus, Steph vulgo Vienne. E brodumum Eboradu- en mem Prol Caur gum vel Alpium Maritimarum,& pebrodunum vicuss Strab. Eburodunum Antonino;vernacule Am. n run. Epiſcopales Vrbesſunt quinq; Valentia. Dia, ratianopalis, Auguſta, Vapingum, Valentia; Antonino& Ppto- 0 eeuc lemao, vulgo Valence; Ducatus titulo gaudens. Pia Vocontintum, Antonino, Die vulgo; Metropolis Agri, qui. vernacule Jas de Diois. ꝙratianopolis Olim( ularo vocabatur, Civitas Gratranopolttana, Iſidoro, vulgo ꝙvenoble. dedes ampliſsimi Senatus Delphinatenſis, Iſaræ adſita, Auſtuga Tricaſtinorum Pilin. Tricaſtina Vrbs Sidonio:ho- & ier utĩ cenſet V. N. Ioſephus Scaliger, S. Antoni de Tricaſt in. Vapingum Antonno, vel quemadmodum in qui- 8 eue buldam C egitur Vapincum, ut& in Itineraria Tab. Gap. hodie. Caput Aęri, qui vernacule G qpencois Montibus Stars Frelis- Hoöbſiti. Ipſum Opidum, ut hodie, ſic& olim celebre, adcolis Le Col S. Digo. Minorum gentium Opida præte- ictu. reo. De Frorincia Deſcriptione proxima agitur. Ad quam antequam tranſeo, pauca de Statu Eecleſiaſtico ex Mercatore ſubjiciam. Archiepiſcopi hic 5 ſunt. Tarentaſienſis in Sabaudia, cui ſubſunt 2 Sedlunenſis; Sitten:& Au- nuten in. Auguſta. Ebrodunenſis, Amb run cui ſubſunt ꝙ Dignenſus, Pqęne: Jraſſenſis, qraſſe: Senetenſis, Cena: Ni- a cienſe, Nia: laudatenſis, S. Glaud forte Vancienſis: Vapnicenſis, Vap, alis Gap: Briancon, S. Pol. Viennenſis Vienne, 100 unt euĩ ſunt Suffraganei 6, Valentinenſis& Dienſisconj uncti, Valence& Dye: Viuarienſis, Viviers: Maur iacenſis vel Morionenſis, S. Ian de MNMorienne, ¶ebennenſis, G eneve: rationopolitamus G renoble: Romans. Aquenſis, Aix, huic ſub· a unt 5. Aprenſis, Aps: Forojulienſis, Freiul Seſturicenſis, Seſteron: NMgenſis, Eres: L apinſenſis, Vapinte. Ar elatenſis cui ſub- u lunt, Aaſilienſis, e Maſſiulia- Vegtenſis, Vasen: Jricaſtindſis, Tricaſte:( avallicenſis Cavaillon: Avinicnenſes, Avignon: un Auraſcenſis, Orange; Carpenroracenſis, C pentras, Tolnnenſis, Tollm. In Lugdunenſi Provincia urbe Lugdanu, Eyan 1 Arcluepiſcopus& primas Galliæ reſidet, habens ſup ſe 4 Suffraganeos, qui ſunt Heduenſis, Aurun: IAauzconen- fas, Macon: Cabilmenſis, Chalm ad Saonam fluvium,&. 1 Hactenus 226 Provincia, La Provence. Regio unde dies AcrENvs de Aquitania& Regno Arelatenſi: ſequitur Provincia. Huic preæſtantiſsimo Gallamm Cœli temperies. 80l⸗ Fertilitas. tractui, etiam ultra Rodanum ad Gatumnam uſque Provincis nomen inditum, quod ab Romani Provincia fotmam multis ante Chriſtum natum annis redactus, quod hodieque impoſitæ qudondim conditionis nomen mordicus in exigua ſui portione in qua Maſſilia& Aqua Seti, retinet per e lentiatm, utque oſtenderet ſe primam, non quidem ordine, ſed dignitate inter omnes Imperii Romani fliſe Prorincias. Eſt enim totus ille Narbonenſis Ager pars totius Francia ptæſtantiſsima. Conjacet Proiiniei Septentrionem Delphinatus, montium interpoſitu Velæorum,; qui vulgo Veliye, intercurſuque magnæ pa Druentii Fluminis: Oriental ejus Latus claudunt& Alpes,& Varus Fluvius, cujus ſiniſtræ ripæ adſidet Nic Italiæ hic principium: qua Meridies eſt, ab Gallico pulſatur Mari: Occidentalis illi limes partim Arauſiomm Principatus& Avenionenſis vel Veniſſæ Comitatus, hujus quondam partes, Francorumq; Ditionis, nunc aum aliorũ principũ: partim Rodanus, integer, Lugduno Arelatem uſque, ad Languedokii Parlamenti Iuriſdidio- nem ſpectans. Cœlum hic mite, clemens& valde purgatum. Ac provincia, de qua mihi ſermo, prætet Segetes Fructus profert, non ſolicita cultura, nobiliſsimos vuarum paſſarum Ficuumque tanta hic copia, ut potiol Europæ ſufficiat. Roſ· Marinus, Myrtus, Iuniperi baccæ, aliaque id genus larga hic manu ab Natura proveniunt, caltaneæ, Mala Citria Cydonia. Granata Crocus, Oryza, ſimiliaque pleno ibidem Cornu funduntur. Ves generoſiſs ima dant Vina. Solum denique paſſim gratum, ferax, Benignum. De Antiquiſsimis ꝑorro Prouncie Comitibus pauca inveniuntur. Tempore Ludovici vii i Francorum Regis, legimus in vetuſtiſsimis Anna Imperium majo-· fuiſſe Reimundum Berengarumm Prodincis ¶( mitem; ejuſque Filiam unicam& Hæredem Beatricem, vxxorem Fam. ductam ab( vob Andium& Cenomanorum Comite, ejuſdem Ludovici Regis Filio, qui hoc matrimonio i. vincia Comitatii eſt adeptus. Succeſsit huic Carolus Claudus Cognomine, princeps Salernitanus,& Rex Neapols. Hunc ſequutus eſt Filius Robertus, Dux Calabriæ,& Rex Neapolitanus. Robertũ Avum excepit loannaſciſs pater Carolus, Calabriæ Dux, jam vitam cum morte commutarat)teſtamento cum Regina Neapolis, tin Provincis Comes facta. Hæc Ludouicum Andegavenſem. Ioannis Francorum Regis Filium, quem exp in aduerſarios odio adoptarat, Succeſſorem& in aliis Principatibus,& in eodemi Comitatu reliquit. Ludovicum Comes factus eſt Filius ejus Ludovicus Ii; quem ſequutus Ludovicus 11 1 Filius, quum etiam Joanna 11 Neapolis Regina in Regem Siciliæ, Calabriæque Ducem eſſet adoptatus, improlis Succeſſotem habuit in ſuis Princip atibus, ex conſenſu ejuſdem Ioannæ 11, Naatum Audegavenſem, Fratrem, Hic quum Regni Neapolitani Provinciæque ¶( omitutus jura reſignare nollet Renato Lotharingiæ Duci ex Filio Iolanti Nepoti, ea tranſcripſiſſe memoratur in Carolum Fratrem, Cenomanorum Comitem: qui Filio Carolo orbs. tur Ludovicum xi, Francorum Regem, omnium Bonorum Hæredem inſtituiſſe ſcribitur. Ali ſuprem: id Reuati voluntate factum volunt: non abſque graviſsima juſtiſsimaque Renati Lotharingici e . Habitat „ Tuol 2 1 ene ge Ne 2 pe ve 5 e,. 3 Lacnus. dete— 3 88 0 Badem 5 4 17— 7 5 ö 1 15 ee 8 18 5 1 2 45 reale Taaſſar- e ci nene g l* N Baaucaite . andio Aro 2 Le Beron mo — er nk 4 mann 38. 8 N 5 2 575 cgpolin 5* 85 gene een e 1 r 1 2— 6 Ber 4. e e e e ee * 5 2 228 PRO VINCIA. Habitarunt hic olim Sahi, Aquenſes, Arelatenſes, Se ætani, Sentü,? broduntii, Dinienſes, Veſdiantii, danicienſe; Veruci, Vencienſes, Vulgientes, Aptenſes, Reienſes, Oſtaviani, Commoni, Foro- Iulienſes, Segeſtoru, Albici, Oxubis, eric, & alii. Sunt autem in provincia ſub barlamento Aquenſi, præter multa minorum gentium opida, urbes, dur quidem Archie piſcopales, undecim autem Epiſcopales. Archiepiſcopales ſunt Aquæ Sexiia& Arelite: Aus Serbia Colonia, Latinis, Paterculo, Solino alüiſq; dicuntur: quæ Aqua Sertis Coloniaptolemæo: Sexriba eſt apud fi tarch. in Vita C. Mariiʒ Aqus Seſtiæ itinerariæ tabulæ. Colonia Iuliam Aquas vocat Lapis qui hodie Lugduni adh Benedicti: item alius ad ipſas Aquas. Colonia item Julia e Aqua Seætis, Legio xxv vocatur in antiqua inſcriqi. one, Nummoque Veſpaſiani, Huberto Goltzio. Aquæ quidem, quod Aquarum ibi Calideum- Balnea: i. de& hodie Alx: Sertia ab C· Sextio Calvino Cos, anno ab v. c. io cx xx, Hic enim victa Sayotum Gent Coloniam Aquas Sextias condidit, eo conſilio, ut Romanum illic collocaret præſidium: quo Barbaros ex is primeret littoribus, quæ ex Malsilia ducunt in Italiam, quum Maſsilienſibus illis coercendis non ſuppetetent vites. Legendus Livi. lib. Lx I ab. v. C. Iulia Auguſta vero ab S. Iulio Cæſare Auguſto, qui eam Colonis auxit, dect. ctis eo Legionis xxv Veteranis. Parlamenti Provincialis ſedes, quod inde Aquenſe. Partim ad Au Seri, partim in Italia, in Campo Raudino, vicit Cimbros Germaniæ populos, quique ipſis ſejunxerant, Iigai. nos Ambroneſque Gallicas Nationes, C. Marius. Nota Hiſtoria. Alibi etiam hac de re nongulla. Arelas fim. eiter Oroſio& Auſonio lib. de Vrbibus in Egigraphe& ipſo carmine vii; Arelatus eidem Auſonio in eodem carmine,& alis: Arelate Cæſari, Plin. Sueto, in Ti. Principis Vita, Melæ,& alis: Arelata denique Strab qt Arelaton- Salyorum Colonia, Ptol.& Arelate, Seæmnorum Plin. Vt Colonia meminerunt Lapides de quibus pauſo ante, ad Aquds Serrias, Sahorum quidem, ab antiquiſsimis Galliæ populis; Seætmorum, ab Legione vi: ai hic ſua fuerunt Stativa. Hodie Arles, plurali voce. Thelinem- olim nuncupatam ab Græcis eam incoleni bus, memoriæ prodit Feſtus Avienus. Mamiliria cognominatur, quam ob cauſam neſcitur, in inſenpi one pulcherrima, quæ ibidem in Columna legitur, telte V. N. I. Scaligero. Conſtantina ut diceretur, b. que Septem Ptovinciarum Viennenſis, utriuſque Narbonenſis, utriuſque Aquitaniæ, Novempopulanix, Alpium maritimarum, conventus ageretur, ſanxit Fl. Conſtantinus Imperator. Galaulam Romam vocat Auſol us, carmine, cujus memini. Vrbs ad Rodanum ſita. Ad ſiniſtram ripam hodie. Itineraria Tabula collocit al dextram, ubi hodie Languedokium. Auſonius Arelatum Rodani Fluentis interſcindi, notat. Vnde& duplex ei dem lib. de Vrbi. in extremo Moſella& Epiſtola xx Ii ad Paul. quod videlicet induas partes ab Roda tet retur. Hodie, mutata ibi rerum facie, Simplex eſt, totain ripa Rodani, quę Italiam reſpicit, poſita, ſepta undiq e paludibus, in quibus præferoces aluntur Boves. Putatur hinc major fuiſſe, creduntque magni viri partem urbis olim florentiſſimæ alteram ab Gothis exciſam. Emporium autem fuiſſe ſatis conſtat ex Auſonio. Grad olim Regibus Burgundiorum ſedes fuiſſe legitur. Poſtea Comirum Provincialium fuit domicilium. Primus ibi Epiſcopumegiſſe ſcribitur D. Trophimus, pauli Apoſtoli Diſcipulus, anno Imperii Neronis ſecundo in Gallias ah eo deſtinatus, ex cujus fontibus, ut Soſimus Pontifex M. xctibit uniyetſa Gallia Fidei rundes cafe Aue ml eum pale ol mb t Wehn at dla Rad cd bn iim lor Hlckun NA Udlan b Im 1 Hau n ( wd dan 05 N r cpi 55 fl 0 9 Nerds PRO VIN CIA. a 229 Ares potens hodie, Honorato Hilariaque, Præſulibus quomdam ſuis, eſt clara. Et hæc de Archiepiſcopalibus Proviucis Civitatibus; Epiſcopales ſunt undecim, in quis, quod abſque aliarum fiat indignatione, primas da- een do Maſſlie. Maſſliam Latini omnes: Græcique nominant nonnulli: quæ, Maſſalia Strab. Steph. Veteribus- e que Nummis: alia ptol. Aæſcille vulgo. Phocgæenſium Grecorum in Aſia Minore eſt Colonia. Condita O- r mpiade x v, ſcribente Solino; tempore Tarquinii Regis, ut notat luſtinus lib. xL II. Plutarchus in Solone e eonditam ſcribit a Proto, qui Proris aliis dicitur. Situm petroſo in loco, indicat Strabo, prope oſtia Rodani e amnis, in remoto ſinu, velut in angulo Maris, ait ex Trogo Iuſtinus. Rempublicam porto Maſsilienſium tan- topere laudat M. Tullius, ut, audiente populo Romano, dicere auderet in defenſione Fontei, Civitatis illius Diſa . eiplhram- atque Gravitatem non ſolum Grecia, ſed pene cunctis Gentibus anteponendum-. Epiſcopos ſuos numerant ab D. Lazaro, quem Chriſtus ab morte ſuſcitavit. Hæc de Maſsilia: reliquæ urbes Epiſcopales ſunt Dine: Dinia Pl in Ebroduntijs: Dinia Pt. in Sentiis, Graſſe Graſſenſe Opidum. Glandeve Glannate Viris Doctis latine ſcriben· tibus: Glannatena Civitas, Notitiæ provinciarum Galliæ in Viennenſi 1v? In aliis libris eſt Glanatica, in qui- buſdam Glamnatena. Falluntur qui Glaum Plinii, Melæ& Antonini cum Slannate confundunt. ꝙ lanum enim Antoninus ponit inter Cabellionem& Arelatum: at quam procul inde lannate? Quid lanum hodie ignoratur. Sena, Sanition, Veſdantiorum Opidum in Alpibus Maritimis, ptol. S. Paul de Vinces: Vintium, Ne- ruſiorum opidum in Alpibus Maritimis, Ptol. Hentia. Dioni. Apt: Apta ulis: Uulgientium Plinio: Auia Iulia & Abteiulia corrupte apud Antoninum: Nam in melioribus eſt Apt a Iulia: ut& in Itineraria tabula. Ries: Reis, Notitiæ provinciarum Galliæ, in qua ſub Viennenſi III ſic legitur; Civitas Reiemſiums, id eſt Reius. In tabula itineraria, ſcriptum eſt Reis Apollinaris: quod nondum liquet. Ferilis, Fortum Iulij Planco ad Cicero- nem, Forum Iulum, Commonorum urbs Ptol. COL. IVL. OCTAV. in Auguſti Nummo apud Goltzium: Forum lIulium Octavorum Colonia quæ Pacenſis appellatur&&. Claſſica lin. Hodie portus eſt Marinus. ¶ Heron, Seguſtero apud Antonium& in Itineraria Tabula: Cectero, inquit ſuis ad Merulam lireris Ioſephus Scaliger, pin. apud quem tamen exc uſum ell Ceſſero. Sed Merulæ ſemper Pliniana( Eero eadem cenſeri ſolet cum ea quæ Ciſero apud Ptol. Toloſæ& Carcalſoni connumerata, quæ hodie in Languedokio Caſtres Tolon Tebp- a num Doctis Latine ſcribentibus; Tela Martius, Antonino, Opidum in interiore Maris receſſu, noven leucis, Naſsila. Hæc de Epiſcopalibus: ſunt alia non minoris nominis& antiquitatis Opida: Auribe, Autipolis Decia- torum Opidum pPtol. Opidum Latinum, Antipolis, Plin. Tacitus Auripolm Narbonenſis Gallie Muniripium appellat: Oulaniam Nummus Titi Imperatoris. Olbia ptol. Melæque nota, Tres vel Fierci hodie cenſetur, ad Mare, tribus fere leucis Telono. Contra Opidum iacent nobiliſſimæ Inſulæ, quæ Ptol Stechades. Liguſtides, Steph. Hodie, opido cognomines, ier les dicuntur de Teres vel Hieres, Coralium ibi colligitur optimum,& quo non aliu præſtantius in Mari Liguſtico. S. Maximin, Tecolata videtur Antonino in Itinerario, ſex grandioribus leucis Maſ- ſilia, verſus Boream. Targſcon Strab. Tariſcon Ptol. ad ſiniſteriorem Rodani ripam: cui in dexteriore oppoſita See. volgo Branberre fi uvio tantum intercurrente. Comitatus dignitate fulgent Opida: Sault, E f ij Picardis Fegis. unde dic iu, Situs. Soli fertilitat. Picardia& Campania. Icardiæ nomen quamvis non magnæ antiquitatis, nulla tamen ejus certa poteſt reddi ratio. Ali alam augurantur. Robertus Cenalis dicit ſe ignorare, num Picærdi a Brgardis Hæreticis nomen hoc ſit mutuati. Sed his illos conſtat multo antiquiores. Sunt qui appellatos cenſent picatdos; quod ab lis ortus primo uſus Lancearum, quæ vulgo Picques nuncupantur. Eam hodie, ut craſſe definiam, ad Occaſum reſpicit, cum nonnulla Normanniæ portione. Oceanus Britannicus:: ad Septenttionẽ iſtæ Vet ris Belgicæ jacent Regiones, quæ hodie Arteſia& Hannonia: ad Ortum Leuceburgum& Lotharingia ſuſ porrectæ: ad Meridiem denique Campania, iſque nobiliſsimi Regni tractus, qui ſpecialiore notione Fran vocatur, occutrunt. Regio eſt fertiliſsima, Horreumque Pariſiorum, atque adeo pleræque Franciæ. ine caret, ignava potius Incolarum ſocordia, quam vel Cœli vel Soli injuria. Picardia autem in tres dinidimt partes. Veram, Inferiorem, Superiorem. De Vera hic tantum dicam. Veræ(La Vrape Picardie) ccœpto pariſiis it. nere, ſuperatiſque Bellovacorum Agris initium eſt ad Crepacorium. Comprehendit Oicedamias, Ambimm Vera Picardia. Corbienſem G- Vequlgnam: Comitatus Veromauduorum&. Retelorum: Ducatum Tire henſem. Aunbians, c Erber. mie d Amiens(nomen dedit Ambianum, vulgo Amiens: olim ut multi Docti cenſent, Samarobrima, Ptol. ap. Pellatur Sanarobriga. Quid am Antonini Codices Samar bars vam, alii Samar abrigam præferunt. Brig aul. qua Hiſpanorum lingua,& Bria Ihracio ſermone, urbs nuncupatur. Nonnulli Somonobrigam ſeribumt᷑ à fim (Belgice Brig) quo Somonæ fluvius trajiciebatur. Ambianum certe urbs eſt ad Somonam, qui eam hic il findit( unde quidam eAmbianum putant dictum ab Imperatore Gratiano, quod aquis ambiatur) munitio bus Galliarum& ab natura& ab hominum induſtria merito connumeranda: Foſsis pulchris præaltiſqʒ ul ta: clavis ea parte Regni. Iemplum habet ſpecioſiſsimum. Pi obitate ſane Incolæ Fidelitateque ſunt inf. gnes, Corbienſis ab Corbia, quod opidum eſt ad Somonamʒ quo loco fluvius, cui adjacet, Ssomonam ingeecl tur: clavis itidem, qua parte jacet, Pranciæ. Curmiliaca forte Antonini inter Samarcbriuam, e-Amicus& Cg magum, Roye, ni fallor. Peguignya denique a Peguignyo volgo Peguigny. Opidum eſt ſic dictum, ſi vulgo fs Pgnone, Alexandri Magni milite. Hiſtoriographis nobilitatum, quod ibi Gulielmus Nortmanniæ Pu, cut gnomen erat Longua. Spatha, poſitis inſidiis fuit obtruncatus per factionem Balduini Comitis Cameracelſs qui eum pacis ineundæ prætextu eo pellexerat. Ieſtantur Nortmanniæ Annales. Comiiatus Veromanduurum bo: die vulgo/ ermandbis, retento, ſiqui ali Galliæ populi, priſco nomine. Comprehendere vero ſub ſe Coms cum nunc ſignant Franciæ Geographi Suſſanum, Laudlunenſium, Tartenorum Dætione, Vrbes itẽ Noviamapimeꝰ Fanum S. Quintini. dueſſones, hodie vulgo Soueſſaus, vel Sofſſonbis. Sueſſanum Ur hs, quæ hodie Soiſſn, are pradita Salone gentis voce apud Antoninun: A gta Suteſſonum Ptol. Laudumenſumm Ager, Lamois, diclus ab vo cujus meminit Vita Caroli Magni, hodie Laon. Situs illi in colle. Tartensrum, vernacule Tartenois, Meteo polis eſt Fera, vulgo La Fere: Vrbs egregie munita, ſituque commodiſsimo, ad Oyſam Servamque confſuentes Atcem Beaunl o oOνονοα“l Beauc hanie— LF Oianuillerc Agnois bend. 8 oolencuurt 0 2 5 choiſt Mfrucſtu- 0 Conta BSA YO Carſonetſs 2 PpICARDIA Ligier 0 Mayne 8 Achuife Marthie le gol. Or (untl „ 7 Tlene lirtonci A Plaiſcur 0 Haillescufrt& Baſentin 3.0 Boiſiacourt eng Behen SBrriler, N 8 N Renn N kn 4 5 o Kynein, te, 1„Alt. Larculi 8 Come N g 8 Bunzillrs 5 Belleae& 6 a I Auucuuri- o Piiellatre e Nau globe. de 6 a 8 4 8 e oriſculle e Hugtrvurt e 1 85* Rinual 725 0 5 1 1 dalche(li en g Juutirre Vandocul e A MN TERRE 75 Datięis 4 Bertiigle. ard, cout Neu. 0 Caplag Brrttverl Abl b. Abend, e, i, S.. cane ne 0 0 SGeuar bam U 5 n e Zoluull. Houlgpue le grace 151 5 Hierrepont- G* Cong l, fene Pn 8 6 2 cl. fastel. 22, genlis cha cgenlis chae A eren 5 Si tu. Cœli temperies. Soli fertelitas. Urbes. 232 C AMPANIA. Arcem habens ſatis validam. Quæ nume Vrbs Nojon, Antonino Neviomagus nuncupatur, inter Sueſſonas 8; Ambianos eam collocanti, decimamque octavam Legionem illi tribuenti, Nauadum/- adicaſſium eſt pt. Vulgo Eccleſiaſticorum Noviomus. Vrbs eſt, antiquitatis ſuæ notas non paucas præferens. Epiſcopalis Sedes, cujus prę. ſules Comites ſe Noviomagenſes& Franciæ Pares ſcribunt. Fans S. Quintini, quod Comitum Veromanduorum aliquando Domicilium& Regiunculæ caput, nomen a Quintino, qui Martyrium ibi paſſus. Olim eAuguft Verom anduorum. Hæc de Veromanduis. Rerelorum(vulgo Retelois) ditio ſita eſt inter Hannonios, Lotharingq & Barros. Metropolis Rerelum. Tiraſchæ( La Tiraſche) primaria urbs eſt Fu, Arce ſuperbiens, Propugnaculin contra Leuceburgenſes.. Campania. Ampanis, quæ ſequitur(Comtè de Champaigne) nomen, a Camporum latitudine longitudineque ut notat Gregorius Turonenſis. Eſt enim Campeſtris admodum& plana, Scmentiquè apta. Citcum- dant eam undique Brienſium, Burgundiorum, Caroleſiorum& Lotharingorum Ditiones atque Ie. ritoria. Cœlum ibi ſerenum: Aer temperatus. Agri paſsim Frumento, Vino omnique Pecorum genere abundant: nec deſunt Silvæ, opimas quæ præbent venationes, jucundaque aucupia. Campania porro explicai ſolet hodie cum per ſe, tum per Conjacentes ipſi Principatus. Per ſe, proprieque conſiderata duplex eſt, In. ferior& Superior. Inferiori adcenſcentur Tricaſſium, Ditioneſque quæ vulgo Iugny, Baſſegny, Lallgr. Tnicnſun- nominatur ab ævi poſterioris Scriptoribus, quæ hodie Trois, Vrbs ad Sequanami: Tracaſis Antonino, Legionem ibi xx Ii ponenti, Tricaſſa Ammiano: Trecaſſæ Bedæ, Tricaſinum Nithardo: Auguſtobana Trecaſinm Veætetibis monente V. N. Ioſepho Scaligero. Epiſcopalis nunc ſedes. Ad Sequanam(qui Chartariis hic magno eſt uſui& commodo) in plano ſita eſt, fertilis mercaturæque dedita: Arce potens. Ini Comitatus Campaniam ſepart a Burgundia: adhęrens Senonibus. Opidum primarium uam, luriſdictionemagnoſcens Baillivatus Trecenſs Baſſigu ſic nominatur. quod potiorem conſtituat Inferioris Campaniæ partem Bas Francis Infra. Cincta ll. minibus Matrona& Moſa, exiguaq; Moſellæ portione, aquis magis irrigatur, quam hujus Ditionis reſiqua. M. tropolim habet cui ab Calvo Monte nomen: Chaumont en Baſſign vulgo: Baillivatus titulo claram: re antiqs quæ in Rupe ſita beneque munita, ſuperbientem. Tribui ſolent illi(ptæter Aundamarunum Lungonum, vulgo L- gres: de quo poſtea) Montigny, Joi, Nogent le Roy, Monteclar, Andelot, Biſuay, Choiſcul, Viſuor, Clæſmont„omnia Opida non invalida, pleraque Atcibus firmata. Vallenſe Territorium, Vallage vulgo, nomen gerete creditut ab Vallibus, quas habet pulchras admodum& fertiles: Parrenſibus hinc contiguum inde Bartenſibus Opidt primi facile loci Vaſſium. Vaſſy, ad Bloiſam, ditionis Guiſiæ. Fanum S. Deſideris, S. Deſier, vel Didier: Arcem habet: famvilla, anville, Familiæ Guiſiæ Apanagium, ut vocant, alis Pain. Valle ſcribitur. Sunt& Vallenſi Di- tione. MAontirandelum, Donriirant, Le Chaſt eau aux för ger, E ſclaron,& alia. Superior Campæmia vere Frrritoruum Par. t bus, Nett 0a Juan C AM PAN IA. 233 tenſe, le Pais de Pertois. Nomen illi a Burgo vulgo Perte. Regio eſt fertiliſsima, abundans Frugibus, Lignis, Cannabi. Metropolis illi Jitriacum, V itry, ad Saltum Matronamque concurrentes. Continentur ſub eo Argu- lers, Laſaincourt, Louvemen,& alia Opida. Sic Campania quodammodo ſit inluſtrata per ſe: Conjacentia de- ſigno Ducatus quidem Remenſem& Lingonenſem; Comitatus autem Catalaunenſem-, Lignienſem& Mottenſem, ſui juris Campaniæque non ſubjectos. Remenſi Ducatui(Duchè, Pairie& Archeveſchè de Reims) nomen ab Vr- be, quæ Veteribus Darocortorum, hodie Remi. Durocottorum Ptol. Duricortora Strab. Dorocotteros Steph. Duro- tortum Remorum Cæſ. Vrbs eſt incluſa,&, ut ita dicam incorporata Campaniæ, ſui tamen juris. Archiepiſco- pum habet, qui Dux Primuſque Par Franciæ. Huic ſubſunt Epiſcopi in hoc ttactu: Sueſſionenſis Soiſſon-, Ca- ralaunenſis Chaalon-, Ambianenſis e Amiens, Noviodunenſis Noyon, Ilvanectenſis Senlis, Bellovacenſis Beauvois, Lau- dunenſis Loan,& in aliis Belgii partibus, Cameracenſis, Iornacenſis, Morimenſis& Atrebatenſis. Hic Galliarum Re- ges Oleo inaugurari ſolent. Lagonenſis Ducatus(Duchè, Paurie&& veſche de Langres) Vrbem habet quæ quon- dam Andomatunum Lingonum, vulgo Langres. Andomatunon Ptol. Antemantunum vitioſe apud Antoninum, paullo melius Andematunum in Itineraria Peutingeri Tabula: Tacito Lingonum Urbs, Gregorio TJuronenſi, Vrbs. Lingonita. Epiſcopalis eſt, cujus Antiſtites Ducès ſunt& Pares Franciæ. Comitatui Catalaunenſi(Eveſchè, Conte & Pairie de C haalon) nomen impoſitum ab urbe Catalauno; Cathelaunum poſterioris ævi Scriptores vocant, quæ Chaalon hodie, cognomine en Champaigne, Epiſcopalis civitas, ad Matronam planiſitus, excelſis decorata Tur- ribus, Pyramidum inſtar exſurgentibus. Lignienſis Comitatus( Conté de Lian) Opidum eſt Lgmum; inſignis vetuſtatis, ad Saltum fluvium. De Mottenfi(Conte de la Motte) præter nomen, nihil adhuc reperimus. Cum Cam pania ſolet explicari Brienſſum(Brionenſes appellantur Nithardo) Tractus, Heurepenſibus contiguus, 1 Be, antiquus Comitatus. Intium illi ad ¶ cetelium Pagum, haud procul ponte Charantonio, ubi Matrona Se- gquanæ commiſcetur: quorũ ille Campanos fere, hic Gaſtinenſes a Brienſibus ſeparat. Nam quicquid ferme in- ter duo hæc flumina eſt: ad Burgundiæ uſque Ducatum, Brienſibus adſcribit ſolet. Manet nomen in Opido, e quod vulgo Brye vel Bray Conte Robert, ſic dictum a Comite Roberto Brienſſum quondam Principe, cui hic erat n Domicilium. Brienſium urbes( aſtellum T heodoriti, Chaſteau Thierry: fatinum Medorum vel Meldarum urbs, ad , Matronam fluvium Ptol. nota; hodie Meaulæx: Provinſium, Provins, Opidum ab Roſis ſuave- olentibus, Con- ace ditis& Dulciariis celebre. Adcenſetur etiam huic Tractui Archirpiſcopatus Senonenſis,! Arc heveſchs de Sens cum Opido Ponto. Huic Archiepiſcopo ſubſunt Pariſtenſu, Meldenſis Meaulx, Trecenſis Trohe, Carnutenſis Chartres, ee, Nivernenſis Nivers, Aurclianenſis Grltams, Amſiodorenſis Auſbire vel Auæerre. Senonum urbs, olim Agendicum, vul- 90 Sent, ad Icaunam, qui vernacule Tonne. Præter Comitatus ſupra a nobis commemoratos, hi ſubjecti a Merca- tore recenſentur: Bai ſn Seine: Auxerre: Vicontè Tonnerre: Pourfuivent, Brain, Grandprè, Mailly, Vertus, Rouſſſ, Re- en tel, vga,& Baronia fainville, f der 8 . — Regio. 2————.— FRA NCIA SPECIALIVS Strictiuſque Sumta, Vulgo France. Icardiam cum( umpania, qua potui fide, diligentia, brevitateque percurri: ſuccedit in mea diſtributioe Francia vulgo France. Francis nomen hoc loco Limitibus quam alibi, anguſtioribus circumſcribiaaꝶ d toti alioquin Regno proprium, pro parte tantum ejus(quam ſequentia docebunt) hic accipidi, Francia autem de qua hic agimus, comprehendere ſub ſe ſcribitur hodie Præfecturam& Comitaum (vel ut ali, Vicecomitatum) Pariſienſem, Ducatum Valeſium, ditioneſque Hurepenſium& Gaſtinenſium. Puff. Aura Pariſtenſis, la Prevoſtè& Contè de Paris, in quatuor dividitur Ditiones, Parſium, Goellam„ Inſalam- Fra, ſeæinum Frantic. Pariſium appellamus, quod vulgo le Paris. Complectebatur olim quicquid erat Hie Torta Fariſienſi, de qua paullo poſt, uſque ad Fontem ſia(Pontqſt)inde vero Clayam uſque, verſus Biene, Nomen fere petiit, niſi quod ejus etiamnum memoria ſervetur cum in quibuſdam Pagis, Louvres, Coma Eco,& ali, qui Parſis(en Pariſie) cognominantur: tum in Nummis qui vulgo Sols& Deniers Pariſis,& ql. buſdam Parlamenti Pariſienſis Taxationibus. Quinetiam ſunt qui Porte, quam nunc Paiſenſem vocant, non aliunde nomen eſſe cenſent, quam quod ea in Pæriſium, de quo mihi ſermo, duceret. Pariſi hujus Vrbs, totil. que nunc Galliæ Metropolis eſt Lutetia. Sic Cæſari nominatur; Leucotetia Ptol. Leucetia Iuliano: Lutetia, Catel lam Pauiſiorum Marcellino, Pariſium Zoſimo. Nuperis iſtis Lutetia Pariſiu; non tam barbare, ut quidam hot putant. Hodie Paris, vulgo, ab ipſis hujus agri populis. Luteria quibuſdam a Lato ‚propter Paludes vicinss: allis abGypſifodinis proximis quaſi auαοαναa, quod fere tota cruſtario conſter opere. Luietia multo quondum fuit, quam hodie, minor: In inſula tantum quam ambit Sequana. Tenue ergo admodum tantæ Vrbi futtii- tium. Sed tantilla Inſula adereſcentem indies hominum multitudinem paullatim capere non fuit potis. Du- &tis in utramque Continentem quaſi Coloniis, additiſque Locis Suburbanis, ita ſenſim productis varie pom. riis, excrevit, ut jam totius Galliæ ſit maxima. In tres nunc ſecatur partes: quarum major, eaq; ad Ripam Flum. nis dextram, humilior eſt, ad Ortum& Septentrionem vergens, Villa vulgo dicitur, la Ville: Minor ad ſiniam verſus Auſtrum& Occidentem loco altiore,& qui per colliculos ſuos nonnihil adſi urgit, Datverſitas vochir, Vniverſite; Media eſt Inſala quam Civitatem antiqua appellatione, ſa⁊( ite, nuncupant: Eluvio undique cia pontibus duobus quidem minori, tribus vero majori juncta. Architremus Pota Anglus hiſce illam verſibus olim celebravit: C xoritu tandem locus, altera regia Phœbi Parr hiſti, Cyrrhæa Viris, Chpſæa Adetallis, Græca Libris, Indi ſtudus, Ramana Poct is. Aisica Phhiſophis, Mundi roſ, balſimus Orbis, Sidon ornatu: ſua menſis,& ſua potu. f Dives agris, fœcunda mero, manſuera colonis. Meſſe feraæ, Fortis Domino, Pia Legibus, ama Dulcis: amæna ſitu, bona quolibet, omne venuſtum, Omne bonum ſi ſola bonis fortuna favertt. Haud — ERAN CIA. B E. A 5. d 175 1 1 5 e ate el Champs A. gauo/ 14e e Aale E Multi- Chanlle La 1 170 0 ba Valois Joiry 0 Collinanee 0 19 92 Vonteine les Momain⸗ de, * Souplet 0= ron Alan 22 Cho isi l- 5 8 1155 2 e Clan Tionhemont le Pur 7108 2 LE 5A. e 9 Scclidens — . nlite: Mont e fuel e 2 rouge e A Mor ehe A „ Coucſe 0 arretit 71131406 1 236 6 ERAN CIA. Haud procul Parifiis Pons Charentoniuts eſt, vulgo, le Pom C hrenton-, non ignobilis Vicus, ubi Matrona de. quanæ miſcetur. Auditur hic Echo, quæ terdecies humanam reddit vocem; quæque quod admiratione d. gnum majore, quadriſyllabum integre& perfecte, quater quinquieſque reſonat. Hiæc de Pariſio: ſequitut q. la, ut quam minime poteſt, diſcedam ab vulgato nomine; 4a Goelle. Huic etiam antiqui perierunt Limes, Manet ejus tantum memoria quibuſdam in locis ab Goella cognominatis. Eſt ibi(mitatis Dam. Ma. fu, la Conte de Dam- Martin-, ab inſigni quondam Opido Dam-Alartino, quod nunc in Vici formam eſtx- dactum, in Collicullo collocatum. Inſula Erancis, I Iſie de France ex ĩpſorum Gallorum definitione comꝶ hendit quidquid Terrarum eſt ab Fano S. Diomſii Poſſiacum- uſque& Mommorancium- atque univerſim qui. quid inter Sinus Gyroſque jacet Sequanæ, hinc picardiam, inde Normanniam vorſum. Ali alios ipſi fes ſtatuunt. San- Dionpſianum, vulgo S. Denys en France, opidum amœnum atque elegans, quod a Dionyſio de. Opagita imperiti rerum antiquarum& ſomniorum monaſticorum creduli nomen ſortitum arbitrati unt. 2. ſiacum-, Poiſſ), Opidum non ignobile. Arx ibi Regibus quondam in delitiis. Eo Reginæ ſe conferre ſolebunt, anteaquam D. Germani arx eſſet, partun edituræ. Ibidem Regum liberi educabantur, ut poſtea Blæſis& A. baxiæ. Inter Poſſiacum& Lutetiam Fanum eſt D. Germano conſecratum, vulgo S. Germani en Le. Opidum nonnullius antiquitatis. Mom morancium- vernacule dicitur Monmnorancy. Inſuls ſuccedit Vexinum Franc, Vexia-, vel ut ali, Vilxin le Frangois. Continet quidquid eſt Eſia fluiio Claromontem uſque, verſus fici diam. Periit& hujus memoria niſi quod quodammodo ſervetur, in antiquis quibuſdam Chartis& Mon. mentis. Hactenus de Præfectura Pariſienſi, quatuorque ejus Ditionibus. Altera pars Valium, vulgo 1e Pau d Dalois; nomen habere putatur ab amœniſsimis, quibus hæc ditio ſuperbit, Vallibus. Alii aliunde deriyant,(0. mitatus olim 3 hodie Ducatus. Primus Valeſiorum, ut& Alenconii, Comes dictus fuit Carolus Philippi 111 Eranciæ Regis Filius, Philippi Pulchri Frater: a quo per Philippum v i filium Regium Valeſiorum Stemmn in Galliis fuit propagatum. Extendit ſe Ducatus Valeſuss in Picardiam uſque. Primarium Opidum(prætet 2 ſhiacum Creſßy) Siluanectum eſt, Francis Senlis. Dictum Latinis quidam augurantur, quod Silvæ nectatur. Of- dum eſt antiquum, præter Epiſcopatum, præfectura& baillivatu nobile. Ditavit Silvanectenſis Præfedort Valeſium Ducatum Dynaſtiis, quæ vulgo audiunt Pierreſons, Pethiſi& Verberie, comprehenſis Opidis quæ nut Angy, le Pon S. Maæence( paludibus hoc cinctum eſt, Limitemque ſtatuit Franciæ& Picardiæ) Fongoig, Vrenonville& c. Complectitur eadem Præfectura Compendium 5 ompiegne, ſedem olim Principum Cærolopolim Allis appellatum, ab Carolo Calvo, qui pomeria ejus ſcribitur produxiſſe& muniiſſe. Tranſgreſsis Compendium oe currunt ſtatim Picardiæ populi, Sueſſones& Laudunenſes. Sub Compendio ſunt Magy, Thoretre, Cre, Con- tinet quoque Silvanectum Pontis eAHſia(Pontoiſè, vulgo Pont eſium nominat Ivo epiſtola cv) Baillivatum, Prr- fecturam& Vicecomitatum: cui parent Ville. Neuve Ie Roy& LIſſie Adam. Ponte eee ſuperato, ſe offert Nor- mannia. Silvanectenſis inſuper Præfecturæ Ius agnoſcit Comitatus Beſmnomtius ad e Hſiam, la Contè de Beaumom ſu Q; antiqua Præfectura, cui ſubſunt Perſng& ern. Comiratus Bel monrius Pominos agnoſcit, Principes Regis f 5 5 f tirpis FRAN CIA. 237 ſtirpis Vendomenſis. Ad hoc Opidum ultra Æſiam initium capit Bellovacenſis Ditio. Sub Silyvanectenſi de- ü nique Præfectura, ſimulque ſub Valeſio Ducatu eſt Comitatus Bellovacenſis, Contè de Beauvais, Beauubiſin. Metro- polim habet Belhvacum: ſie nominem O pidum, quod vulgo Beauvais. Apud Cæſarem, ut Nob. Vir Ioſephus Scaliger ſcribit ad Merulam, Bratiſpantium, addens ſub Cæſaribus tranſnominatum( qcromagum. Bratiſpam. tum taten, ne quid diſsimulemus, Carolo Bovillo Pagus hodie putatur Granviler, vel rattepance: aliis Cler- monten Beauuotſin; Vigenereo Beaumont ad e Æſiam. Eſt autem Bellwacum urbs ſitu amœniſsimo, adſitos ha- bens Montes fertiles non adeo excelſos; inde Agros excipiendæ dementi commodos. Nec deſuut Vina. Inco- lis pręſertim Fœminis, magna ſunt privilegia, ab Ludovico xl Francorũ Rege ipſis conceſſa, an. ciocccclxx 11, quod Carolum Burgundiæ Ducem obſidione ſolvere, reque infecta abire coëgerint, Haud procul Bellovaco eſt Claomontium, Clermont: Opidum eſt arce munitum, Hæc de Valeſio: ſequitur tertia Franciæ pars Heure. penſe Territorium, Heurepois. Initium capit ad Sequanam, ſub ponte Pariſienſi, qui parvus cognominatutzſe- cuſque eundem fluvium procutrit Corbolium, Meſodunum& Moretum, ubi Verina Amne, qui in Lonium ſe exonerat, ſejungitur ab Gaſtinenſium Agro, Adhæret Brienſibus, ubi reſpicit Ffanum, cui cognomen ab d. Columba Grandi apud Senones. Continet autem Vicecomitatum& Baillivatum AAelodunenſem. Metro- polis eſt Aeladunum. Nomen hoc perperam apud Cæſarembis eſt infultum; pro quo veteres omnes ſcripti codices Commentariorum de Bello Gallico habent Metiaſedum. Verum quidem eſt Melodunum& AA etioſe- dum unum idemque Opidum eſſe: ſed Aelodunum poſterius eſt, hodie Melum, in Inſula Sequanæ, inſtar Lute- tiæ Pariſiorum. Aeladunum arce validum eſt. Quod Opidum bonis piſcibus, præcipue Caneris ſuaviſsimis, nobilitatum& celebre, nunc Corbueil vulgo Corbolium nominatur in Vita S. petri Tarentaſii. Habet& hoc cum multis alis Arcem. Fons Belle- Aquæ, vernacule Fontaine. Belle. eau: Seceſſus Regum amœniſsimus quietique aptiſsimus: vere palatiumʒ Domicilium olim S. Ludovici, poſt Philippi, poſiremo Franciſci Valeſii. Multa ibi Singularia. Quartum in Francia locum dedi aſtinenſium Ditioni; yulgo Gaſtinois: que ab Heurepenſi ſepara- tur Verina fluvio. Comprehendit ſub ſe Ducatus Stampenſem&. Nemurcenſem,(omitatumque Rupiſ Fortis,& alios. Stampo,& ſtampes vulgo, Opidum medio inter Lutetiam pariſiorum& Genabum Anrelianenſium itinere, ad Iunnam fluvium Cammarorũ, qui delicatiſsimi, parentem largum, ad Corbolium in Sequanam ſe exone· rantem. Ducatus(qui olim Comitatus fuit)claret dignitate Nemurſum, Nemours Opidum ad Lonium flu: vium, qui paullo infra Moretum Sequanæ concurrit. Inter Ducatus Franciæ etiam non poſtremi loci. Rupes. Fortis, Roche fort Gallo-Romanis dicta, Comitatus gaudet titulo. In Gaſtinenſium quoque Ditione cum Mil. lio& Moreto( quod Limes Gaſtinenſes inter& Heurepenſes)utroque Arce prædito, aliſque Opidis eſt Montar- gium, quafi Mons. Ari, ut quidam ratiocinantur; quod in circuitu adſpectus ejus procul extendatur. Incendio vaſtatum circa annum c ov, poſtea renovatum fuit. Arcem& hoc habet, in qua depicta viſitur hiſto- ria Canis Venatici, qui Heri ſui mortem vindicavit, occiſo eo, qui necem illi attulerat. N G g ü Bodniæ, r r ö Inſunt& hi Comitatus: Guines, Ardres,& Fiennes Baronatls, Item Epiſcopatus Tarvannenſis ſive Morinorum, cui hæ Ditiones in ſpiritualibus parent. BOVLONG NBG — 2 ——— 5 5 Meridiani ad rationem Paralleli qe. æñ poſiti ſunt. 9 Regis unde dien 1 oObuniæ, vel ut alii, Bononis Comitatus(Conte de Boulongne) ſatis eſt amplus. Totus hic Trac 6 8 0 arenoſus eſt, ejus generis arenæ, quam Vrentem vocant: unde& nonnulli Boloniam cenſenta 1 Situ. b ee derivatam, quod ridiculum veditur. Nomen Comitatui a Bolonia Opido quod in 1 8 Superius hodie& Inferi us diviſum. Initium Bononiæ Comitatui ab Montibus S. Ingelbert: 1 procurritque ad fluvium Cancham, quæ ejus Longitudo: Latitudo ad Lucum uſque Tou. 9 e nohenſem porrigitur. Comitatus autem titulo nobilis eſt Bolonia, quam dignitaten 1 19 Urbes, Ad depta eſt tempore Caroli Calvi Regis Galliæ quo tempore S. Paul, Oye, uines& Aneſiaeo· 1 f dem honore tituloque potitæ ſunt. Multa habet Opida& pagos. Inter alia Boloniam Opidum, quod duple „ Superius& Inferius. Illud altiore ſitum loco, Burgus tantum, anteaquam ab Anglis obſidione premeretik. 1 Hoc autem planiora occupans Mare adluit. Alterum ab altero paſsibus diſtat centum aut circiter. Bononiame: tiam nominant hac Galliarum parte varii. Bononienſe opidum habet quoq; Panagyricus incerti auctoris Im pets. tori Conſtantino dictus. ¶ vitas Bononienſium eſt in Notitia provinciarũ inter Beſgicæ Secundæ Civitates. Hodie Francorũ vulgo Poulangne; Inferioris Germaniæ populis propius ad veterẽ appellationem accedentibus Bea i Antiquiſsimis N S — 2 Ba 4 S. Ife 2 8 Mer ume. e O erten Barf de. uiii 5 Tierne 2 . Allutnl S. Pauli Alpl. Fonmine ſer- 5 mare. Bniſlen en-: fernois 8 Agi. r Comte&- 3— ae a none 5 9, eee Abl. 4 8 ME 8 Bargen 8 OW e 8 — 1 1 dee„ DE 8 7 55 Bongqur NuTedföu- fei e ee SNES LOMWNors 2 Congnalſe-& N Dee l. . late read 83 1 1 0 Deraune Fon e S Aſoumclin Mauriglie- 5 0 Campa. —* 5. Aſquiues N 5 0 2. Nang 8 15 Tage An uur 5 1 1 0 b Bordiuplem. get r S elle 2 Pilem 2 Tolinlem, 7 dhieiets fe. O Arkinfont 8 e. Aeubrou 5 8 vrch Aaſpitl elne e 3 a 5 ierne eg N entne. Horborri Loon Aurel 0 251 Comitalis. ¶uinenſu. ö 1⁴⁰ BOLONIA. Antiquiſsimis temporibus, uti cenſent V. N. Ioſephus Scaliger ſuis ad Merulam litteris(nam ad Auſonium gf. hire Opidum hoc tractu nomen retineredocet) Papirius, Maſſonius, Lelandus, Ortelius,& alii, eſſrtacum. His conteſtatur peutingeriana Tabula. in qua legitur Geſſoriacum quod nunc Bononia. Geſſoriacum Antonino dicitit, qui ei Legionem adſcribit xx,& alibi geſſcriacenſis Pertus, item Geſſoriagenſis Portus in Maritimis: Ptolemæo q. ſcriacum navale e NMorinorum. Alii Geſſoriacum non idem volunt cum Nævali Bononienſi: Caleſuum putat Ioannes Talbotus, Fauum S. Audomari alii: Vicum Soaci Turnebus; Sl acm Boctius, Brugas Hermolaus Barbarus, Gand. vum Bilibaldus. Robertus Cœnalis diverſa ponit Seſſoriacum Portum& Ceſſortacum Nævale illum Bononiam cenſens; hoe autem C aſtellum, quod vulgo Caſſel. Bolonienſis porro fuit Godefridus, Euſtathii Bolonienſ Comitis Filius Lotharingiæ Dux, qui Chriſtianorum Primus Rex Solymorum. Prope Bononiam erat a Portisʒ quem qui Calſium Opidum eſſe arbitrantur, nullo negotio refellunturaptolemæo, qui poſt Sequanæ Flu. minis Oſtia prius ponit Icium Promontorium, deinde Geſoriacum navale Morinorum a quo Opidum Calęſuum dil plus quam xx millibus paſſ. ¶eſſoriacum idem eſſe cum Itio perſuaſum videtur M. Velſero. Ts Fortis quf buſdam Fanum S. e Audomari cenſetur, adductis cum vetuſto Vrbis nomine, quo Sitien vocabatur, quaſi, ut volunt, Sinus Hi; tum Loci ſitu, qui quum valde ſit humilis, præaltis tamen littoribus Vrbem quodammo. do cingentibus, Sinum Maris olim capaciſsimum fuiſſe indicat. Camdenus in ſua Britannia docet Itium Potum diu fuiſſe in loco, quem hodie Mithſam vocamus: prope Blaneſtum. Verum hæci alis diſceptanda relinqut- mus. Bononienſi Comitatui ſuccedit Guinenſis, Guiſnes; qui diſterminatur ab Qomitatu Oyo per Canalem Ma. Jorem, qui Opidum ipſum præterlabitur, Territorium fere reddens inexpugnabile. Primarium Opidum g- neſium, Guiſues, in duas diviſum Partes, quorum una in Paludibus ſita, altera in continenti; Loci natura mut tum& validum. Cepit Rex Henricus 1, miſſo illuc Franciſco Lotharingio, Guiſæ Duce, anno cioiↄorwMIIl. De Panorum quondam in Guinenſem terram Iure, multa Meierus in Annalibus Flandriæ, deque eodem Commitatu alia apud alios Hiſtoriographos, quæ hujus non ſunt loci. Viſuntur& alia Opida, Hatincum, Peuplinge, Conquelle, Portus Nie velletius. Continet Comitatus hic ſub ſe Baronatus Ardreſium& Courtem br. Im, ſingulos ab ſuis dictos Opidis, quorum unum Ardres vulgo, alterum ¶purtembrone. Itẽ Fiennenſis Bunuis N 5 Duobus. . dle anav L Ine. al Cln Ude ahr BOLONIA. 8 24¹ f Duobus Ardreſio Milliaribus verſus Oceanum occurit Caleſium, opidum natura arteque munitifsimum, 1 Galliæ Clavis& lanua ſemper habitum, Muris primo, ut fertur cinctum ab Philippo Bononienſi, S. Ludoviei patruo. Arcem habet cum Turri valida, quæ ingreſſum ex mari in Portum prohibet. Captum fuiti ab Eduax- do v Ang lorum Rege, pridie Nona Auguſti, undecimo menſe poſt horrendam Pugnam, quam contra Phi- lippum vr, Francorum Regem, ad Creſsiacum anno ciocccxl vii pugnatam, multis depingit Paulus E- miſius lib. 1x. Poſſeſſum ab Anglis annos cx i(nam fruſtra obſederat anno ciσιιααcα Rx Philippus Bo- nus Burgundus, Flandris ipſum deſerentibus)& tanquam Galliæ Clavem in loculis. ut loqui conſtſeverant Angi, ſervatum, expugnatum, Guiſio Duce, Galli recuperarum anno ci 107 v1I I, menſe Februario. E-* 2 auali fere Itinere verſus Mediterranea Calets Bononiaque diſtat Teroana e Morinoruvss, vulgo Teroane nomen retinens; quanquam ab Carolo v deleta. Epiſcopali Sede Bononiam tranſlata? Flandris, T errennerberch; Te- n ruamma vel Jarvenna Antonino, Tervanna Itinerariæ Tabulæ, Taruanna Ptolemæo. Quoſdam Tarubanum appel- e jare Bovillus jadſerit. Terrubanorum meminit Trithemius in Francorum Hiſtoria. Tervana quibuſdam quaſi Terra. Vana, ob vilitatem territorii. In Notitia Provinciarum, ubi Belgicæ Secundæ Civitates recenſentur, no- 1 enn, minatur etiam Civitas Morinorum, id eſt, Ponticum, I Eveſchè de Teroane. Colonia forte Morinorum in antiquo, ag Lapide, qui ſuperioribus annis repertus fuit in Geltia, Sugambrotum olim Principatu, dimidiato ab urbe Neo- ma gienſi miliario · Ditio porro Oqana, Terre de Oye, porrigere ſe ſeribitur Duynkerkam uſque, Flandriæ Opi- dum. Sunt ibi præter Oyam. aliæ quædam Opida ſed ignobiliora. Ad Boloniam redeo. Ea Amnibus rivuliſque Elumi humectatur Archia, qui per Arquenſe opidum Fanumque Audomari Gravelingam petit. Inde non procul Sca- N 1 AEnſe eſt e Aſtuarium, ad uſque Arderam Arcem æſtuans. Nec deſunt æquorei rivuli duo, Marquiſianus ſcilicet& 1 Boloniacus. Eſt& Hantia ſeu Heſdin amnis Heſdino Opido nomen ſuum communicans. Sequuntur deinceps 0 PFontivorum paludoſa fluenta,& ¶ auehia flumen. Horum vero nonnulli amnes piſculenta efficiunt ſtagna, ſeu vivaria, a vicinis Opidis denominata: cujuſmodi ſunt quæ ſua lingua vocant ie vier d Hames, d Andre, d Ar bres. Montes. 1 Collibus arenariis univerſus hic Tractus ſecundum littus maris ſeptus eſt. In interiori vero regione ſunt, quos 0 ſua lingua vocant le Montsde S. Ingelvert,& les Monts de neuf caſtel,& Dannes. Silvis vero ac Lucis omnis fere Silua. e conſperſa regio, cujus partes les Bois de Surene, Celles&cC. Indigenę 15 habẽtur, ſibiipſis plus ſatis fee Vulgi Mora J equitur ä ———— 2 242 Anjou Andegavenſis Ducatus. Anjou Pacatus habet Comitatu, Baronias, Dominia, ut Graon quæ nec dum inveni, aut diſin. guere potui. Homagium ſive fidem clientelarem illi præflant hi Comitatus iv, Maine, V endoſme, Ben. Fort, la Val. Iuriſdictio. Sedes Præſidialis totius Ducatus elt Ang iers, ſub qua ſunt particulares ſedes juridiciales Angit Saumur, Bauge, c Beaufort en Vallce. Status Eccleſiaſticus. vynum habet Epiſcopum Andegavenſem, Angiers,; T uronenſis Arehiepiſcopo ſubjelium, Ducatus Andigavenſis. g Regio. Equitur in noſtra Methodo Dacatus A. degavenſis. la Duchꝭ d Anjou. Hujus Provinciæ populos C. Suns. Cxſ. Audes, Plinius Andegavas appellat. Incipit ab Vico Cho; finemque accipit inter Aamtmm& Herrau, ubi initium Pictavienſis Territorii, quod illi ab Meridie: verſus Orientem confinia ſunt Ju- ronenſiùm& Vindocinorum: ad Septentrionem Comitatus qui vulgo Mane& la Va: ad Occiden. Sol; fertilitat. tem denique Britanniam attingit. Regio fertilis& amœna magis quam àmpla. Colles ibi Vitibus pain conſiti, valles Silvis Saltibuſque viridantes: læta Prata: Ericeta gratiſsimum pecori pabulum præſtantia. Vin hic alba, notæ nobiliſsimæ, vulgo Vins Anjou. In ſumma quicquid huie vitæ uſui eſſe poteſt, hæc Proud ſuppeditat. In nonnullis etiam hujus Provinciæ locis illud genus Lapidis cœruleum& fiſoile effoditur, qu a Lemplorum ubique ædiumque tecta contra cœli iniurias muniuntur: A doiſes vernacule vocantur. Rex cl. Imperium majo- pericus, occiſo Comite Paulo, Andegavenſem urbem obtinuit: ſuiſque eam poſteris reliquit, Fronciæ Regibus rum. quorum Carolus Calvus Superiorem quidem provinciæ parrem Torquato(ali aliter vocant) dedit, reſea ſibi ſnpremo in eam jure: Inferiorem autem Cudoni pariſiorum Comiti, cujus ex fratre Ruperto Comite. degavenſi Duceque Celticæ Nepos, Hugo Magnus eam largitus eſt Fulcom, Torquati ex Ingelgero filio, N. poti. Fulconi ordine ſucceſſerunt Eulco i r, Gotefridus vulgo dictus Griſgonella, Fulco 111, Gorefrdus, 11; Fil Iv, Eulce v; qui Hieroſolymorum Rex fuit, poſt Balduinum cujus Filiam ipſe viduus duxerat uxorem: fi Alus denique vI Brabatus, cui ſociara fuit Machthildis, Hentici 1 An gliæ Reg is F. Hujus Eilii, Henricus qui. dem Rex fuit Angliæ, ejus nominis 11: Andium vero comites Gotefidus vl& Sulielmus: quos quum paricidel bello victos terris ſuis pepuliſſet Frater Rex, Filios natu majores in Angliæ Regno, Soteffidum autem vin Comiratu Andegavenſi ſucceſſores habuit. Gotefridi filio Arturo Comiti, Btitanniæ jue per matrem Duch bellum movit batruus Joannes Anglia Rex. Fecerat jam Arturus Homagium, ut loquuntur,& fidem Pig. cipatus e — . AN DEGAVENSIS DVCATVS. 2⁴³ ö. D Bouge 21 ch giro 5 1 1 5 p g 0 ee, Te lude- b 1 2 eg, 7 8 225 4 f 0* 88„J . 22 Belle ci r 8 2 f 958* Trait enũllon/ 2— fu. 7 1 7 1 5 nec Dauna- 5 Vieimie OBrron 95 Lagers 2 Al coruonaill- 25 An* 55 Caudtticr men gu:0 h aum udo 8 4% nals N Teri, 2 2 0 Alemlem fene 0 r 2 25 5 Nrencs Ann, 3 Zigrrr- ie Ia Nee 5 * geucon . 5 245 rom 1. D . 2 Mg, 0 Caubronie Is-A ul, 5 0 1 1 0 3. 5 1 0 5 2 5 0 fraud: 5 eue N i. 25 005 4 0 J* 1 8 1 175 11 a 1 H N G Hecęreplicre 22 0 8 ien cult. 2 1 pa 71˙ lidl. 7 Tomi 988 o eh 0. Cage 05 Boſlaxe coy 9 n 5 g 2 uuu 0 8 2 8. 3 3 V e faire 2 MA,, N vn fes—— 7 4 r 1 Ac Haſtraluuur 7 8. lulu Suan 5 80 5 22 Zusa, Le, 2 N 628. 1 Al. g 22355 M eue Verndur q 2 75 00 Aber 0 Voume fluitius a. —.— e eee 2 eee eee eee ene een eee eee ..— ; 1 a 1 251. l 1 l 2 geo coe — 244 AN DEOAVENSIS DPVCA TVS. g cipatus ſui nomine promiſerat Francorum Regi Philippo Auguſto: a quo inſtigatus quũ Pictones Regi patiuo- 2 ereptum properaret, cum exercitu Ligerim jam tranſgreſſus, ab eo ex improviſo ſuperveniente captus, Roto. ft magum eſt abductus, ĩbique non multo poſt acciſus. Id non ferendum rata Arturi Mater, Conſtantia Conui Britanniæ Principis filia& hæres, Regem Ioannem parricidii accuſavit, apud Franciæ Regem, quem di: 1 quumque vocatus ſe juri non ſiſteret, parricidii damnatus eſt ſententia Parium Franciæ, equſque pronde l quas in Galliis habebat. Fiſco Regis ſunt adjudicatæ: quam ſententiam ipſe Rex exequens, Andegavenſes ii Aung deditione ſubjecit, Regique Francorum Ludovico Filio nominis ejus v1 if reliquit. Huic ſucceſsit Filius I. nbi dovicus Ix, Sanctus cognominatus, qui Provinciam hanc arolo Fratri Apennagii jure conceſsit. Hunc ſequui. 5 Carolus 11, qui Clementiam Filiam locans Carolo Valeſio Provinciam hanc Dotis nomine largitus eſt. Huic ſut. mat ceſſerunt Franciæ Reges, Philippus Val ſius Filius,& ex eo Nepos Foannes, qui nobiliſsimam hanc Regni protio- donn nem Ducatus titulo, anno ci cc c L decoratam Filio Ludovico A pennagii jure dedet. Hunc ſequutiſunt del. 5 cendente linea Ludovico 11,& Ludovicus 111, quo ſine Hærede mortuo Principatum adiit Nnuatis Prater. tin Hic defunctis Liberis, Hæredem dixit ſui fratris Eilium Carolum(alii fratremfuiſſe volunt) qui Hæredem ſcripſt fcb Ludpvicum xi Regem. Et ſic Coronæ Franciæ fuit adnexus, ejque unitus manſit; niſi quod Franciſcus 1 eundem 0 ſuæ Matri Alaiſte Sabaude in uſum fructum tradiderit. Rex Carolus Ix eum jure Apennagii tribuit Hemi F. t Vrbes c. Opida. tri. aui deinde Poloniæ& Franciæ Rex. Metropolis Ducatus Aude gavum eſt, Andegaverſis Cuts Paulo Di. C 5 conoʒ vulgo Augiers. Prolemæo dicitur uliomagus Andicavar um ut legendum monet Merula. Sita elt in uta. N que e A cla, Aaine, fluvii ripa, pontemque habet lapideum flumini injectum. Inſignis ibi politia. Epiſco- 1 pali fulget dignitate: Seneſcallatu etiam& Baillivatu, Sedeq; ſupetbiens Præſidiali. Academiam habet celebrem 0 ab Ludovico ir Andegavenſium Puce, anno ciocccxnc ix inſtitutamevocato, qui jus ibi profiteretur Francleo it 4 Balduino. Habet hic Ducatus multa inſignia Opida, alia alis majora. Pauca ut vernacule ſonant, dabo: Sam 10 90 ad Ligerim cum Arce; Academiam, quam apud Regem Magni viri moliuntur, brevi habiturum: Amma, len 1 Lacul. Bange, Beau. fort, Briſſas, Monſtreul. Bela Malcurrier, G hanroccau, Viliers, Duretail, Ia Fleſche, Chafteau- Gontier,&i. a f 6 FElumind. In hac Froꝛincia multa Stagna, magnus Lacuum numerus, Rivulinon pauci,& plus quam quadraginta ſunt Fi. N 1 mina: Sunt& Vivaria Paludeſque, Fontes item infiniti. Inter amnes præcipui ſunt Ligeris, Loe: Vigemns, l 0 1 8 00 1 1 Vienne, Viane&. Uignaus: Moedluama, hodie Mayne, Sarta vulgo Sarira& Lorius. Extta urbem Andegavumvetu-. r f ſtæ monſtrantur ruinæ, quæ vulgo Grohan dicuntur. Hic quondam Theatrum ab Romanis exſtructum fue 0 . perhibetur. Apparet multæ parietinarũ murorumq; reliquiæ. Effodiuntur& infinita probæ notæ Numiſmata. 9 Cæterum huic Ducatui præter alios Comitatus, Baronias& Dominia quæ habet: Homagium, ſivefidem clen- 5 Comitarus Ceus· telarem præſtanthi Comitatus: Maine, Vendeſme, Braufort, la Val de quibus ordine agemus. Commtati(im. wonenſis. manenſis, vulgo Conte de Maine primo. loco occurrit. Ries. Hunc tractum Ptolemæi tempore Cenomami inſederunt. 4 Provincia autem Cenomanorum inter primas Gallis r habitari cœpit. Olim ejus limites longius 99 1 0 erunt, C „„ g AND EGAVENSIS DPVCAT VS. 245 e derunt, quam nunc protenduntur, idque facile colligi poteſt ex is quæ Livius, Polybius& Iuſtinus, de ĩrru- ptione Cenomanorumltaliam literis mandarunt. Territorii una pars fertilis eſt, alia ſterilis, Incoliſque facilius eſt venaticas carnes, quam panem& vinum apponere; non tamen iis omnino caret, aliquæ enim hujus Pro- uinciæ partes tam fertiles ſunt, ut eam nec Andegavenſis Ditio, nec Turonia Vini bonitate, Frugumque fer- tilitate ſuperent. Solum herboſum, Paſtionique Pecudum commodum. Hanc vero Provinciam ſub Aquita- dn nia comprehenſam, aliquando paruiſſe legimus Ducibus Aquitanis, donec inter Reges Franciæ, Ludovicum e x& Angliæ Henricum 111 pactum fuit, ut Anglus Aquitania, quam ab Septentrione Carantonus luvius, ab Meridie byrenæi Montes terminarent, contentus, in perpetuum cederet Normannia, Terriſque Cenomano- rum& Andegavenſium; eique numerarentur c 10 10 aureorum millia. Rex Franciæ Foannes Andium& Ce- nomanorum Comitatum Ludovico Filio Secundo- genito dedit. Donationis Diploma anni ciↄ cx in Scrinio Regis adhuc viſitur. Ludovico ordine ſucceſſere Ludovicus 11 Filius,& Ludovicus 111 Nepos. Hi tres titulum Regum Neapolitanorum geſſerunt. Ludovico tertio vita defuncto nullis poſt ſe relictisliberis, ei ſuc- ceſsit Reuatus frater, quem Regina Neapolitana Ioanna, ejus nominis 11, ſuum Hæredem in Regno Neapoli- tano& in Comitatu provinciæ inſtituit. Renatus ex Iſabella Caroli audacis filia ſuſcepit Ioannem filium, Cala- briæ Ducem, cui ſupervixit Renatus Pater. Hic oannes ex Maria Caroli Ducis Borboniæ filia, genuit Nicolaum Calabriæ Ducem& Marchionem Pontenſem, qui abſque liberis deceſsit, auo Renato adhuc ſuperſtite. Nee Nepoti ſuo Renato ex Iolanta filia,& Friderico Vadimontano, jura Regni Neapolitani& Coimitatus Provin- ciæ reſignare noluiſſe, ſed ea Carolo fratri ſuo, Cenomanorum Comiti, reliquiſſe fertur: qui cum etiam paullo poſt moreretur Ludovicum undecimum rerum ſuarum Hæredem inſtituit. Cæterum tota hæc Regio ſuperio- ribus annĩs in duas quaſi abiit partes. Civitas Cenomanenſis, Ditioni addita eſt Regis Franciæ; Urbs autem: Ma- nia, Maine cum Marchionatu, nunc in Ducatus decus erecto. Guiſiæ gentis agnoſcit Dominium. Opidum Primarium ad Sartram fluvium, vulgo le Mons. Ab initio ſedes Baillivatus; poſt Henricum 11 Præſidialis et fa- d Vendoſme, initiũ capit a Baugenciaco, Limite inter duas Belſias, quæ cognominantur Solonia& Vindocina, fines longe lateque extendens ad Santonas uſque, ut quidam volunt. Dictus ad Vindocino Opido, vulgo Vendoſme. reps, Bux Aindocimi, Sc. Sunt& Gager:& le Val. Soli qualitau. Imperium A ſorum. Opidla. ca: ad quam variorum Opidorum appellationes devolvuntur. Ducati, olim Comitatus, Vindocinenſis, Duc h Mucatus Hindo cinenſis. Sit is. Ptof. forte O uõd nor( ſie enim legendum) eſt Aulerciorũ Cenomanorum, in Gallia Lugdunenſi Vrbs. Nihil hic adfirmamus. Nam Gul dle illud, certius fortean eſt Opidum quod hodie ie Aangqquæ Magni Scaligeri ſen. Imperium mc tentia. Vindocini Comites originem ducuntex Borboniorum ſtemmate. Primum Comitem legimus Ludovicum um. Brobonium, Ioannis Marcæ Cfermontiique Comitis E. Succeſſerunt huic recta linea Filius oannes, Franciſcus Ne- pos,& Colus Pronepos, quem primum Vindocini Ducem, creavit Franciſcus 1 Galliarum Rex. Filium Carolus habuit Auron, Vindocini Ducem, Franciæ Parem,& per Ioannam Albretam Conjugem, Navarræorum Re- gem, quo natus Heuritus Borbonius, Galliæ ejus nominis Iv, Navarræq; Monarcha Potentiſsimus Bearnii Prin- Hh iij f Biruricum Feen Bituricenſis Ducatus. Regio. Ituricum vel Bituricenſit Ducatus, Duchè de Berry, qui in noſtra Methodo ſequitur, ab Septentrione do- Situs. loniam Inferioris Belſiæ partem, a qua Caris fluentis diſterminatut; ad Ortum Hurepenſes, Nipernen- ſes,& Borbonios reſpicit, conſtituente hic limitem Rivulo, cui nomen ia Fæye: qua Meridies elt, Lemo- vices habitant, ubi( rourefluitz qua Occidens pictones& Turones a quibus fluviolo, qui Clery vulgo ſepa. ratur. Segetum eſt fertiliſsima, Vini erumque aliarum ad vitam cultumque neceſſariarum. Inprimis Peco abundat, quod ab Incolis per univerſam diſtrahitur Galliam. Domicililum hic olim Biturigibus, quos(Aa ſeribunt cognominatos Strabo, Ptolemæus, alii. Biruriges enim Galliæ Populi, duplices erant, cognomentis d. ſtincti, Bituriges Cubi, quorum Metropolis e A varicum, Primæ Aquitaniæ; Bitur ges Vibiſci aut Viviſci, quis pt. maria Vrbs Burdgala. Secundæ Aquitaniæ. Vtraque Civitas libera ſub Romanis, teſte plinio, Civitas Binmiam vel Betor:gorum Notitiæ Provinciarum, in Aquitania prima vel Sexta Viennenſi. De Gentis appellatione multi Joannes Calamæus qui Pirurgum Hiſloriam ſex libris complexus eſt. Principatum apud Francos Hugone Capeto tenente, Biturigibus præerat nomine regio Gotefridus. Ab eo originem traxiſſe perhibetur Harpinus is, qui ab Rege Henrico 1. emit Comitatum- Biturigum-. Hic non 1 multo poſt accingens ſe ad expeditionem palæſtinæ cum aliis Principibus, eundum Coronæ uniendum ven. didit Philppo 1. Aliquot poſt annis o Rege f. jure Comitatum- in Ducatus dignitatem tunc evectum obti. nuit a Patre panne Valeſio Francorum Rege foaunes Valzſius quo ſine Prole mãſcula mortuo, Ducatus a Regnum rediit. Adſignatus eſt poſtea poanm Caroli vi, qui numeroſa prole gravatus erat, Filio. Hic, quum dals obiiſſet, ſucceſſorem reliquit C 0. b wol- Fratrem, qui Rex Francorum inauguratus Sponſalibus 2 gur inter Henricum Angliæ Regem& Catharinam ipſius Gerinanam contracta jam ante fuerant, inſuperhabitt, quum ei major Regni pars ab Anglis eſſet erepta, per ludibrium Birurigum Rex fuit appellatus. Patri Ci. rolo ſubrogatus eſt Carolus, Ludouici xi Francorum Regi eſt C i tanco N15 Frater. Poſteum Margæeta, Regis Francid ſoror, nupta primo Carolo Alengonio Duci, deinde Henrico Albretano Navarræ Regi, Ducatum Bitungis ab Fratre in Vſum. fructum accepiſſe ſcribitur. Margareta denique, ejuſdem Franciſci Regis filia, Buungs accepiſſe traditur ab Fratre Henrico 11, quum nuberet Emanueli Philiberto Allobrogum Principi. f. mariam ejus urbem Cæſar, Antoninus& alii Avaricum vocant, quæ nunc vernacule Bages. Bitunge Am. Orbes, miano& aliis. Dicitur& Biurica, Bituricæ, Bituri ga Vrbs,& Biturica civitas. Avaricium quidam dictum volunt ab Eura flumine, quo alluitur. Locata eſt in agro perquam amœno; qui non modo Frumentorum omnium & Leguminum verum etiam Vinorum præſtantiſsimorum Pecorum, Volucrum„& quorumcunque fru⸗ Auum feraciſsimus. Quatuor beata eſt Rivulis qui vulgo Anfron-,& Auretie ab una; Dat& Nu olun- ab al- tera fluentes parte. Quis condiderit, ut pleraque alia Opida, incertum eſt. Veteris paulo ſequior, quam Ho. 1 diernæ, Vrbis fuit ſitũs. Ad paludes ſeilicet vergebat, cujus etiam nunc cum admiratione viſuntur Muti, N 11 ö propemodum integri, ſolidiſsima materia, ut paſsim Vetetum Romanorum Opera 1 care Soli fertilitar. Imperium majo- Tat. 22 BILXVRICEN SIC DVWQA IXS. 5 1 1 Iltis 5— LLL e F*** err. 7 * N* 2 Fanuc 1 L O 10 Chaumont 1 een N 50 — 1 N A panel—, 7 au. 9 2 4 Lug 8 ee 5 e 7& Tai di 5 wlk⸗ N 8 4 an, e Dei Tl, c Eſtre Teure 8 S. Mehl en Bi 3 Tacha 2 4 le, fab 5 227— 0 1 49 Aeuls Poulon 4 6 HBomnnerres S. Charlerlt Lachaſſlſe Don LTE 1 1 8 CCCCCCCVCCCVCCCCCCCCCTCCCCTTTVVTTVTT A, N Vong Clap 455 He, 7. C haſlauu OUR. tanta Calla PTTE TFA — rr 1 I I 2 eri? PELLE—— 24 BITVRICENSIS DVCVTVS. capiunt ab Turi, quam Aagnam- vocant per gentes Per medium D. Stephani Templum, Plateam D. Igantis Campeſtris, portamque Goxdianam uſque ad Novam, cui olim ab S, Andrea nomen; inde per Plateam Am. phi theatri, vulgo des Arenes, ſe ad Portam Turonenſem extenduntʒhinc autem potrecto ambitu vetſus Pottam D. pauli, paullatim Turrim, quam dixi, repetunt, Poſtea prolatis varie Pomcerũs ita fuit hæc Vrbs amplificata ab Carolo Magno& alis; ut jam nunc cum maximis& munitiſsimis Galliæ Civitatibus contendat; formam habens oblongam, ampliſsimam& ſpacioſiſsimam. Munita eſt octoginta editis craſsiſque Turrihus. Intet e principem tuetur locum quam antea Aa dixi appellatam, vernacule la roſſe Tour, ab inſolita craſsitudit, Minoribus undique Turribus Muroquè& foſsis profundiſsimis, Philippo 1 1, Auguſto Galliarum Rege cia annum clocxc curante, cincta: Forma eſt rotunda, magnæ altitudinis. Aliam omnino ſimilẽ fuiſſe ajunt, dd tutamz a binis Turribus Bitaurigibus nomen inditũ fabulantes. Et laudat antiqui Grammatici carmen Calamęus: Turribus a binis inde uocor Bituris. Hxc talia patior alis perſuaſa magis, quam mihi. Septemdecim hic ſunt Ecclſia quas( olgiaas vulgo xo cant: Septendecim Parochia. Hæc urbs e Archiepiſcopalt fulget Sede: ſua floret e Academia, cui nulla per totem Galliam par; Doctiſimorum Virorũ genitrix& Ernpotium. Viget in ea m axime Iuriſprudentia, quam ibi pto-· felsi ſunt profeſſores excellentiſsimi. Elt autẽ Auarici ſummũ totius Ducatus Tribunal, cui preſidet Monate Biturigum, qui vulgolꝰ Buh de Ber Ad hunc devolvuntut omnes appellationes cum a Prætore Vrbano, um ab omnibus finitimorum aliorumquè Territorii Bituricenſis Locorum Magiſtratibus. Habet autem Præfedus Bituricenſis ſub ſe Metropolm ipſam Avaricum& V Diceceſes Iſeudun, Dun le Roy, ir den, Mehun, Concreſſall. Metropoli adcenſentur, Comitatus, Soncerre& S. Aignan. Barònia Montfaulcon: Caſtellaniæ, fere xl. Sac: quidam arbityautur dictam ab Cee, quæ ibi culta perhibetur: tanquam Sacrum vel Sacellum Cereris. Doctioles Latine ſcribentes 5 Etymologiã averſati Aantodorum vocant. Comitatus gaudet ritulo, qui anno ci permutatus cia Br lovacenſi. Atctiſsimam ſuſtinuit Sancerra obſidionem anno C10 1oIXXIII famem p tam ſęvam, ut poſt gevoratos adide Canes, Feles, Equos, Glires, Mures, Talpas: poſt conſi umta, Cornua, Corum, Pergamenas& ſiniſid, ve excrementis quidem Carnibuſque humanis fuerit parcitum. Parent ipſi Caltellame Sancerges, Beauſeu, Chapelle i Anguillom-, le Chaftel de Boncard, Jalonges, Tarenay, Vrrdigm, Menge„Choen- tomay, Brie,& àliæ. S. Aguan nomen habet ab S. Amauo Epiſcopo. Baronia Monmtfaulon Latine ſonans Aliuen Falcons, complectitur Bominia Baugy& Gon- item la Fane, Iyvron-,(om, Villabon- Seu, Marcily, Ma- ny, Farges, Avor, Salgm, Percigny, Cru, Laſſax, Boiſboſon-, Nuuſſement Faliers, Compey. Caſtellaniæ denique 1 minantu Fila 10 man Kate 050. berg W dach dap de I. 00. 1 Hale & L dl kramt dem! 44 doe! khh b Mag fl 1 0 dle J Aar l Den 5 2 8— BITVRICENSIS PVC ATS. 249 minanture Ay d Anguillon-, Sury en aux S. Soulange, S. Palais, la Salle du Key, Bueil, Quantill Pomorigmy, Franc he- ville, la( hapelle, Nancay, Dope, Levreux, Beaulieu, Brecy, Beugy, S. Fleurant, Neufvi ſur Baranion, Morthonnier, Mar maignes. Maubranc hes, d. Drſin, Tillay, Brilliers, V. ata, S. Sat ur, Lury, Eftrec hies, Maulpas, Villeneuve, S. Crapaix, e Aſcilly, puſſj le Chaulilrier, la(orne, les Chaixes, Dauvrilles, les Clopcs, Bonge. Hæc de Metropoli latiſsimaque ejus uriſdictione: reliquæ Diœceſes ſunt Lſſouldun Regia Civitas& Baillivatus, qui ſub ſe habet Baronias CHaſteau- war, Gracq, Ceracap, S. Severe, Lynieres, cui adnexa eſt Caſtellania Rææy: Argenton, in qua Nvennts Seneſcallatus & Servignes Præfectura. Caſtellaniæ vero numerantur Bou ſac, Chaſtaeu, el eillant, Mareul, Naſſy S. Sepulchre, Nuly, Baulay, Mal), Cahors, Peronſe, Chaſtellet, Maſſeuvre, Augurande, 8. Chartier, le Palleteau, Bommieres, Moche, Ful. Voullon, la Fertè, Nohant, Ville Dieu, Chaſtre& Charrouu. Dunum Kegium, Dun le Roy, cui ſubſunt Caſtella- nix ptæter alias Pra die Callaut, Baronia: Chaſteaus. nei, ad Carim, S. puliun. Vierzon, Civitas Regia& Diœceſis ſub ſe habens Dominia Champre, Matte d Aiſy, Saragoſſe, Brrvap, Mery. Mehun jus dicit Caſtellanlis Love& f 5 5 7.5 a 0.. Foicy. Concreſſault ſive( vncoui fault ſiib ſe habet Vaillj, Argeny, Clemon, Be auqjeu. Fluminibus hæc regio partim ue rigatur, partim alluitur: Ligeri, Souldta. Aus rona, Cherre, Theone, Indo, Creuſa, ac nonnullis aliis ignobilioribus Flumins. ede rivulis. Montes hic nulli celebres. Silvis hinc inde conſpergitur regio, quarum præcipuæ ſunt Silua Noberti, Silbe. . N. Tuelnſem Tull S. Flori, S. Flur: Anicienſis Ie Puy eſt exenptus. & Lagenna Silva. Ad Opera publica& privata venio. Avarici præter triginta quatuor Eccleſias de quibus ſupra Oper a publica dixi: ſunt Cœnobia quatuor Ordinum Mendicantium: duæ Virorum Nbbatiæ, una S. dulpicii potens& dives ex- tramuranea: altera intra Vrbem D. Ambroſii valde etiam dotatd: tres Mulitrum. Exſtructum ibi non ita pri- dem fuit a pio Magiſtratu Prochodoc hum, Pauperibus aliiſque adflictis alendis conſecratum. Inter ſplendida eHalficis, quorum magnus ſemper hie fuit numerus, primum agmen ducit Domus facobi( vrdi, qui vixit tem- pore Caroli vi r, ſuperba& ſumptuoſa. Sunt& Æ des Almanor um, qui quondam Regiæ Gazæ præfuerunt, an- tequam Nundinæ quæ ibi maximo bPeregrinorum concurſu celebrari ſolitæ, Lugdunum trans ferrentur. Infi- unita monſtrantur hic cum intra tum extra Muros Veterum Ædificiorum elaborati operis& materiæ præſtan- tis Rudera: multa& quotidie eruuntur, præſertim ex Foſſa Arenarum, uti vocant; ubi quondam Auphit hea- Am. Arc biepiſcopus Bituricenſis, de Bourges, hos habet ſuffraganeos Epiſcopos: Claremontenſem, Clermont: Ritenen- Ern, Rodes: Lemovicenſem, Lymoges: Menatenſem, Mende Albig enſem, Alby:( alurcenſem, Cahors: ¶ aſtrenſem,( aſtrese Ii 5 Picto nium Fer 250 Pictavienfis Comitatus. Kegio. emum vel Piftavia, quæ ſecuitur, vulgo Poictou, ſpectat verſus Meridiem Ecoliſmenſes& Sanctonesai Siteas. Occidentem habet Oceanum: qua Septentrio eſt, Britannos reſpicit& Andegavenſes; reliqua Turonen Soll fertilita. Biturĩcenſes,& Lemovices claudunt. Regio eſt Frugum, Pecoriſque, Lanæ, Linique feraciſsima, Vino fis: Ammalium ua- mentoque dives: Avium Ferarumque magnam habens copiam: quo fit ut venationes aucupiaque lie rietat. ſint frequentia. Regni Titulo decorata ſegitur hæc Provincia ab Gothisʒ quos hinc ut tota Aquitania, eregt TEepenum jo · Francorem Rex Clodoræus. Imperator Ludoricus Pius Aduitanie Repnum Fiho 2 re dedit; cujus lic . inum& ¶ volum quum Carolus Calvus, ipſorum patruus, Aquitania dejectos Monaſteriis incluſiſſet, ipſe fu, 8 patum e Conſanguineo ſuo Arnulpbho dedit; ſed, abrogato Regni Titulo, Ducatus honotet. gnitum. Arnulpho ſucceſſerunt ordine ulielmnes Beni; S bis 1,& 1 1; Gulielmuu 1& 111 GU,ðjjulelmu i & v:hujus unica Filia& Hęres E leanera elocata fuit Ludovico vi I, Francorum Regi: a quo propter adulter Proditionis ſuſpicionem repudiatam duxit Henricus Normanniæ Dux, qui defundto Stephano Angliæ Reg ſucceſsit. Hemitum tam in Angliæ Regno, quam in Dotalibus paterniſque in Francia Ditionibus ſequui fut ipſius Filii Rec hardus& poamne. Quum autem Arthus Filius Gotefredi(qui Regis Ioannis major natule. rat) præferendum ſe ami diceret, perſuaſus ab Francorum Rege Philippe Auguſto, ut Pictones Pattuo ain eriperet, rem viribus e Jomme qui ex improviſo ſupervenerat, fuſis copiis, captus eſt Rotomaai que raptus temeritatis ſuæ pœnas dedit. Eam ob cauſſam Ioames Rex ab Conſtantia e Arthum Matte apud Il ppm Regem Paricidii accuſatus, damnatus fuit: ejuſque bona N halippo, tanquam Feudorum Domino ſunt judicata, cum alia, tum rtavia: quam mox Succeſſor ipſius Ludavicis v 11 T Alphonſo Filio conceſsit: quo in. proli defuncto, in poteſtatem Regis Philippi 11 ¶ venit, peneſque ipſius Poſteros manſit, donec, tegnan bl. Ippo Valeſio, de& uardo 11 1 Anglorum Rege fuerit recuperata, retentaque plenius cum tota Aquitana pet ſancitam inter eundem& paamem Francorum Regem Pacem. Factum mox ex Aquitaniæ Ducati Priutft tum Rex E duardus Filio conceſsit: qui quum Aquitanis graviſsimum imperaſſet Tributum; magnam Paten amiſir, defectione ab iis facta ad Cœolum v Francorum Regem: cujus Nepos Cœolus v 11 Anglos tota ff nia, anno ciↄcccci 111 exturbavit, Filioque Regi Ludovico xi reliquit. Hic eam Eratri largitus eſt Ca mortuo, rurſus Rex Ludovicus receptam ad Regem Carolum 11 x Filium tranſimiſit: a quo tempore Aut. ma, cujus non ignobilis portio Pictavium, deinceps in poteſtate permanſit Regum Franciæ. Veteres Incole fuerunt Pictones, Cæſari, Straboni,& plinio: Peflones Ptolemæo, Pittavi Ammiano Marcellino. Pinne Kegionem- appellat Auſonius: Ciuiatem Piftavurum vel Pettavamum Notitia Provinciarum in Aquitania 1, vel v II Viennenſi. Hodie 4e Pais de Poitou. Pictonibus Populos Ageſinares jungam cum Plinio. Horum verilimi. leeſt memoriam adhuc ſupereſſe in Po. A gonnoi, haud procul Fano S. Maxentũ quod Opidum ad 1 Wiul, 2 5 i illac 2 0 ee uſimiq e F 5 Schung; ae e g. 74 Ca 5 72 Vella 2 d . al. 22 8 ate ruin gauche Begunoir 5 Sag 8 Cl tg, e ulſcron Te La Fyrriur-e Bou HAsremo 5 1 Wag e J. S. Gülle 2 1 Curæon i 2 5 8 ic o e 8 e 2 0 Ae 4 Tab ee, 2 Sai o echilis S oulnze, tordde SS Roni 8— 2 1 8 Teen e,.. 0 Al, 97 2 8 Dae er but l Abbe Ta 4 4 ＋ TouRA NE Zaugg uns 50 4 2 affer. 1 * Valerg DD n leu d. 2 f 79105 oicticis Labor enen gd N ee, 2 2 9 Sent 8 Toulic Quuligi- „(dm rongg Sun 255 8 7 l ou 2 e 1 255 a 1 2 2 a 8 2 e 7 2 ee 2 25 8 e e 19 Secouſac Fons ** Ango Arclac Iois TLiſle Boucliurt- Baimpiqiu. La Haile ę- Gran 76 28 2 5 6 25 1112 975 25 2 f Calivrche 8 2 05 augfni, 0 Gaui 8 ene! . N. * 2 3 N e u e eee 2 7 8 70* Ds Van ex 5 Roc 2 Ba dene. 40 1 Voit 0 uin —0 Belo 2. 2 1710. 9775 r 2 ed gelen, N N Nn. Bridters 1 S Relac Wem nder ri Viale, Vs Hulen enge 2 5 o SLV 0 Vrbs Pictaviæ. 2 262 PICTAVIENSIS COMITATVS. fluvium: Toto errant cœlo, qui Iginnates cum Ag ſinaribus confundunt; quum inter utroſque minimum ite quinque dierum ſit interject um. Dè varii generis Principatibus, qui Pictonio concenſeri ſoliti, quæ habeo ad- ſcribam, ſiprius de Metropoli& regia ejus Civitate nonnihil dixero. Ea eſt Pictavia. Sic Latini nunc vocant qua Nuαëhν Ptolemæo, Auguſtoritum Antonino. Pittaviam Urbem e Gregorius Turonenſis. Vrbs a. merniſoĩ mo ſita eſt loco clivoſo tamenʒniſi qoud una parte, quam Traut haam patrio vocabulo dicunt, in plaii. ciem abeat: omnium Galliæ urbium poſt Lutetiam ampliſsima. Eam Clanius maxima parte ambit. Academis hic ſtudio juris civilis celebris, cui alter poſt Pariſienſem locus ſolet tribui. Inſtituit Carolus v 1 1 Francomm Rex, anno ciaccccxx l. De qua Scaliger in urbibus; Siſtudium eſt anime: veniunt a corpore vires, Hec ſtudiis, alia belli eæercentur amore: alliaque a meritis poſcit utumque ſibi. Pictavium eſt animus, cætera corpus erunt. Antiquitatem ejus teſtantur Theatrum, Palatium Galieni,& Fornices aquæ ductuum qui etiam hodielz ducts vocantur: Romanorum in hoc loco Imperi i certiſsima Monimenta. Sunt qui Agathirſis atque Geo. nis, filiorum Herculis ſucceſſoribus(qui Picti a Poetis vocantur)ejus fundationem attribuunt. Hi etenim obconcitatas ſeditiones domeſticas patria pulſi, in Angliam devenerunt, inde numero& multitudine auc, novis quærendis ſedibus, in Galliam trajecere, ubi a ſuo nomine Pictones populos, hane quoque Cixitatem condidiſſe feruntur. Aliter alii ſcribunt, cum ex Pomponio Mela,& Plinio conſtet, ante etiam multo, quam hi ex Anglia venerint, pictonum extitiſſe memoriam. Claram reddit hanc Vrbem Epiſcopalis Sedes, cui maxi. ma laude præfuit D. Hilarius, doctrina ac pietate ſingulari Antiſtes, qui Arrianæ factioni invictum ſe Antago- niſtam oppoſuit, ac præclaros illos& nunquam intermorituros de S. Trinitate libros xi i. magno tum ingenio tum eloquentia conſcripſit. Curia pictavienſis regitur manu Præſidis& duorum Vicariorum, quorum unus Civiles, alter Criminates cognoſcit cauſas. Ad hanc multorum hujus provinciæ Opidorum Tribunalia pertinent: ut præter Pictaiian ipſam, de qua dixi, ſunt Niort cum Arce: hic ampliſsimi pictonum Mercatus ter anno: Fontenq le Out, Arce item præditum: Mæœnia hujus Opidi præterfiuit Rivulus Vendæus(Vendte) qui ſubinde adeo excreſct, ut totum Fontenxi Territorium vicinaque loca inundet: Laſignan, ubi Caſtrum antiquum, quod ug Al eluſine& c. Montmorillon-, Chaſtelleraud, la Baſſe Marché, Dorat, S. Maxent,& alia fortean: quibus additum S: vræy erectum in Seneſcallatus dignitatem, Arce potens. Eſt autem, ut eam nunc partem adgredia, ſub Pictonio Principatus Titulo ornata(præter Talmonten, J almont: ſic dictum quaſi T alen ds Monde, Clan mundi, ut quidam volunt) Aupes ſuper aumam. Roche ſur-ſon, Familiæ Regalis Borboniæ. Noverunt Aui noſtti Ludovicum Borbonium, Ioannis Vendomiæ Comitis F. Nupis ad fonnam Principem, Comitem Mompenſerium tjuſque Fllium Cæolum. Ducatus dignitate claret Cal um Heralli, ¶ haſtelherault, ad Vingennam. Viceco- mitatus que& frigore indurati in varias regiones ſolent exportari: Partenay, S. Marent, Melle, Chy, Chauvigny, Tuſſac, Breſſiyre, Charrou, Chafteneræye, S. Meſeun, S. Gilis, Chafteuumur, Ies Sables dt A. ulonns, 8 Hermine, Montai- gu, Opidum cum axce, Salinis nobiſe: Mirebeau, la Aotte, S. Beræpe, Vouvant, S. Hilare, Mortemer, Lu as, S. Sa- vin, Ü Iſte pourdain, S. Benoiſꝶ᷑ di Sault, Bourg neuf, Q eroil, Mervams, Brige, Vouver, Villtaignax,& alia. Puiſſe& in Pictonibus Limonums colligitur ex Antonini itinere quod Burdigala ducitur Auguſtodunum: Limonon- Ptolemæo; In Tabula Itineraria ſcribitur Lomounum. Illud magni Viri putant idem eſſe tranſnominatione Flamina, quadem, cum e Auguſtorito, Poictiers. Nihil audemus hic affirmare. Limoni mentio in Commentario A. Hirtii Opera publica. ter: ubi tamen quidam Libri Lemovicum contra fidem& auctoritatem Manuſcriptorum Codicum præferunt. Fluvii quibus irrigatur ſunt Clanius, Vigenna, nunc Vienne, Vendeus,& ali, qui biſcium magnam ſubminiſtrant co- piam. Silentio non eſt hic prætereundum Amphitheatrum apud pictones Pago Dovao adjacens, manu quidem & arte humana factum, ſed ita, ut videri poſsit a natura: totum enim exciſum& excavatum eſt in Monte, ſine externa ulla Materiatione Calcis, Lapidis, Ligni. Montis ipſius& Aumphitheatri pleniſsima eſt delineatio, ex fide Levini Kerſmakeri, Conſulis quondam Zirickzæi, Zelandiæque primis hujus belli Motibus Gubernatoris, apud Iuſtum Lipſium Libello de Amphitheatris quæ extra Ro mam cap. vi: qui Pagum Dovæum addit ali- quid amplius olim fuiſſe, cum ex eo non pagani Operis argumento, tum ex Viæ antiquæ publicæque reliquiis, quæ ex pago eodem pertinuit ad Pantem ¶ Aſarianum, vulgo Pont du Sey, cujus Viæ pars adhuc variis locis con- ſpicitur, Pars autem maxima corrupta eſt, Lapidibus in ædificia varie abſumtis aut avectis. Medio circiter ab Vrbe Pictavia milliari, itinere, quod Avaricum Biturigum ducit, in Via Regia ingens ſpectatur Saxum, forma quadratum, quinque lapidibus fulcitum, unde vulgo la Pierre Lever. De eo Diſtichon hoc exſtat: 85 Hic Lapis ingentem ſuperat gravitate Coloſſum 1 f Fonderis,& grandi Sydera Mole petit. 1 Status Eccleſſaſticus habet Epiſcopatus tres, qui ſubſunt Toloſano Archiepiſcopo: Pichzvienſem Poictiers, in quo ſunt Abbatiæ 27: Lucionenſem, Lucon, ſive Luſſon, in quo ſunt Abbatiæ decem: Mallacenſem ſive Maliacen. M. fem, Malesæy, in quo ſunt Abbatiæ 4. Ad mores venio. Agricolæ nonnihil habẽt peculiaris Linguæ: quibus qui are parum fidit, ſapere perhibent. Hominum genus, quod, Feras prohibitum, Lites venatur: contentioſum,& in „ fmpulo fluctusexcitare gnarum. Vrbani diſsimilis plane genii& ingenii, faciles, benefici, liberales, candidi, fu- a ü cos& impoſturas deteſtantes, Eruditionis& Eruditorũ, qui hic non pauci, amantes. Nobilitas provida, ſtrenua men andentior. Ii ii PDPictaviæ PICTAVIENSIS COMITAT s. 257 mitatus ſunt Toars ad Tovium Fluvium, Braſſa, Bridieres Nebe-Chouart. Baronatus Dominiique honore inſignita ſunt Opida non pauca, quæ turbato, ut in oculos veniunt& mentem, ordine ponam: Maunlers, ubi piſcatio Samonum, Aloſarum, quæ(lupeæ aliis, Balænarum& Aſellorum præcipue, qui arefacti vento- Ferg 254 i 1 Lotaringię Ducatus, cujus Pars Septẽtrionalis hac Tab. depineinm b 0 Negis. a IGaviæ ſuccedit in mea Methodo Lotaringia Ducatus. Lotaringia, ut quidem Latine ribentes vo nds dicta. cant, dicta ab Lotario, Ludovici Imperatoris, Francorumque 8 vel Filio, vel Nepote. Parumte- fert. Ludovico ſane Pio quatuor fuerunt fili: qui moto paricidiali in Parentem bello, eoque apud Suellones in Monaſterium detruſo, omnes ejus Principatus inter ſe diviſerunt: conſtitutaque ſe- trachia, Proceribus Imperil intervenientibus, res eo deducta eſt. ut Lotarius Primogenitus Imperii tit, cum Italia, Narbonenſi Gallia, iiſque Ditionibus, quæ mox Lataringis appellatione innotuerunt frueretun Ludovicus Germaniam; Carolus Franciam ab Moſa ad Oceanum: Pipinus denique, vel ex eo Filius cogno minis, Aquitaniam poſsideret. Lotario filius fuit, præter Ludovicum in Imperio ſucceſſorem, Lotariss Lots. ringiæ Rex. Quæ ĩigitur initio Lott. riick,, vel Lor. rech Germanis, id eſt Lotarii Regnum-„Latina, eaque depravatiore Terminatione poſtea Lotaringia cœpit audire: Loraine Incolis, reliquiſque Francis, quai la. regne, conciſis literis. Memoriæ produnt rerum Francicarum Scriptores, Lotaringiæ quondam ampliores fu. ille Limites, Auſtraſtamque olim nuncupatam vel Auſtriam-, Oeſtt reych,(quum ex adverſo eſſet etrqa, d Meſtria, Melt. reych: corrupte etiam Neuftria, Occidentale Regnum) diviſam in Superiorem& Inferiorem: contentamque inter Rhenum, Scaldim, Moſamque flumina; Inferiorem hodie varia nomina obtinere, d. verſiſque ſubeſſe Principibus: Superiorum quæ& Meſellanica& Tuſlingia cognominabatur, exceptis aliquot ejus portionibus, ſub unjus nuuc eſſe Imperio,& Quotam totius partem antiquo nomine florere: adeout Lotaringis hodie conjaceant ad Orientem quidem Alſatia,& quæ ſpecialiore notione Weſtraſia: ab Meli die vero Burgundia: qua Occidens eſt Campaniam habeat, qua Septentrio Arduenna Silva terminetut „( ccurrentibus mox Leuceburgiis, Trevirenſibus, alliſque populis ibi contegionalibus) quæ olim Lai 5 partes fuerunt nobiliſsimæ. Lararingis hæc noſtra licet altiſsimis innexa Montibus Silviſque denſiſsimis, c ternæ tamen opis non indiget, per ſe ferax Frumenti& Vini. Metalla generat varii generis, Argentum, E Ferrum, Stannum, plumbum: Nec Gemmæ deſunt, quarum ad Vogeſi radices lucroſa eſi piſcatio. Reer untur& Lapides„ quos ab cœruleo colore Lulas nominant Incolæ, magnum inde lucrum facientes. Ef & Materia, qua Specula& Vitrinæ fabricantur: qualis in reliquis Europæ provinciis non invenitur. N- ſcuntur inſuper hic mitæ magnitudinis Calcidoniæ, ita ut ex fruſtis permagni Calices conficiantur. Aui⸗ Animallum va · malia producit varia: imprimis Equos generoſiſsimos, Neapolitanis Turciciſque ſubinde non impares. De: ritas. corata fuit olim Lotaringia Regni titulo, uti patet ex Francicorum Scriptorum Monimentis. Reges pauci Irnperi m majo- admodum,& vix duo treſye, memorantur. Statim enim Carolus Calvus, poſt Fratruelis Lotatii exceſum, t, jipſias Ditiones invaſit, ſuiſque adjecit Principatibus. Non multo poſt ad Ducatus dignitatem eſt redacta Frimi Puces ſparſi per Hiſtorias& variorum Scripta Henrico quarto Imperante Lotaringiam tenuit Gut Hidus, is qui poſtea, ducatu Bilioneo vendito, memotabili in terram ſanctam cum Balduino& Fuſtatie Katribus cnpeditione vicrieia arma pet ſiam Syriamque in urbem ieroſoiymam intulit, ene a ohn Io TAAIN SIA LENI Orten nciæ 11 der 5 1 N Lutſen burgi 1 . Die 1 Lin pach ce 2 5 98 e 5. 5 con 5 2 5 n 5 0 Hale 75 . 1 . ee e e e ee, eg 5 8. 2 75 2 8 W. 8. aun 0 f 2 1 22 rl. a e 2 e tia⸗ Sar 2 3 7 N f S, 3 3 5 55 Slaultedeillb abb. * 1 c 635 * e 5 785 5 8 Na 1 29 5 22 commareiſe 2 8 magen ab. . 7 R 8 28 28* 2 K. e N e, a 1 65. Wa Dae 5 Biba. agel e 15 eee N ↄggidæus 8 356 f LOTARINGIA SEPTEN TR. ſolymæ creatus fuĩt. Huic ſucceſsit Balduinus, Balduino Euſtathius. Poſtea tradidit Henricus quintus Cxſat ducatum Gulieimo Comiti Lovanienſi a quo Lotaringici procreati Principes Theodoricus, Thenbaldus, Frick. ricus,& reliqui, uſque ad Carolum ultimum, a quo devolutus eſt Ducatus ad Fridericum Comitem Vadimon- tium, authorem ſtirpis Ducum, qui nunc Lotaringiam tenent. Eam Mercator duabus Tabulis luculentet exhibet, quarum altera partem Septentrionalem, altera Meridionalem depingit. Habitarunt olim Lots. ringiam, quæ nobis præ manibus Mediomatrices& Leuci Mediomatrices Cæſari lib. Iv, Tacito, Plinio Sta. boni& Ptolemæo: Aediomarrict etiam Cæſari lib. vi i, quorum Metropolis P. wodirum, hodie Aer appl. latur. Civital Medlomarricum, hoc eſt Metis Notitiæ provinciarum ſub Belgica 1: I Euiſche de Ma, Pais Aeſſin. Leuci Cæſ. lib. r, Lucano lib. 1& Plinio Libero cognominanti: Leuci etiam Ptolemæo, qui Metro- polin ipſorum facit Tulum. Sic in notitia Provinciarum ſub Belgica 1, Civitas Lencorum, hoc eſt Tulum, Evęſche de Toul: Tullum item Leucor. novit Antonini Itinerarium. Sunt etiam qui Talingos Cæſaris ad Lota. ringiam referunt. Metropolis Lotaringis eſt Nanceium, volgo Nancy: Opidum non ampium, ſed Situpulcto commodoque, loco plano, forma quadrata, magnifico Lotaringicorum Ducum Palatio nobile. Ma Mænia lambit MAurta, qui tribus inde milliaribus pàullo ſupra Arcem Candei Moſellam intrat. Putant be- trus Divæus aliique Nanceium hodie eſſe, quod Nam Ptol. Naſum Antonino in Itinere quod Durocot- toro ducit Divodurum. Sed ſi quis penitius Itineris iſtius rationem conſideret: facile deprehendet ànto- nini Naſium incidere non poſſe in locum illum, ubi hodie Nanceium: adeo ut Naſcumm illud ſit, non quod nunc Nanceium dicimus, ſed pagus x 1 I inde milliaribus diſsitus non procul ab Moſa in Barroducana Pro- vincia, qui vulgo Nas dictus, undo Naſenſis, in Lapide ibi effoſſo. Certe Naſium illud ampliſsimam aliquan. do Vrbem fuiſſe, ſatis patet ex Ruderibus quod etiam teſtatur apud Ortelium Clemens Trelæus Moſellanus, Nanceium dignitate ſequitur Fanum S. Nicolas, vulgo S. Nicolas, duobus inde diſtans verſus Orientem milla bus ad Murtam fluvium, loco plano& fertili. Hic locus advenarum frequentia in eam excrevit amplitud⸗ nem, ut jam non bagum„ ſed Vrbem,& quidem totius Lotaringiæ cultiſsimam, quis poſſet dicere, ſi mum clauderetur: ea eſt Ædificiorum venuſtate, apta Viarum diſpoſitione, Incolarum multitudine„ ut nihil req ri queat: ſed op Mercaturam præcipue,& omnis generis opiſicia commendatur: Merca:ores habens pet⸗ quam opulentos, Vicinis ſuis ditiores. Alia minorum gentium opida, ne Lectori tædium pariam, prætereo, Vno diſtat milliari Nanceio Fruart:tribus Ormes: paullo amplius Bon& Luneville: quatuor le Pont 4 Man. ſon& Cerieviller: quinque Charmes: ſex C Haſtenoy, Mor hanges C. Vaucoleur; paullo plus, Maxen ſoubs Breſſe: fe. ptem, Dompaie, Deneuvre, Hoden Chaſttau: Octo, Rum berville, Raon, Bellemomt„Neuf. Chaſteas, Mugſtat, Marchain Ville: novem. Epua,, Brieres, Darneyʒ decem, Or mont, Walderſing, Beaurams: tredecim. Vagiq quatu- ordecim Eſtraye. Comitatus titulo& dignitate clarent, quæ vernacule Vaudemont. quinque Nanceio milliari- bus. Chaligm ad dextram Moſellæ, leuca ſemi Nanceio. Amance ſeptem milliaribus ab Mediomotti cum urbe verſus Meridiem: Aunenia Latine ſeribentibus: Serinium olim& antiqua Lotaringie Cancer f celtan⸗ N — Aline 100 1 at ln Ind 0 Med D 2 LOTARIN GIASEPTENTR. 237 teltantibus Archivis ab Roſiero prolatis. Richecaurt haud procul Lacu, qui vulgo. Ie qarde Lac unde a- — mnis profluit, qui inter fanum S. Nicolai& opidum Roſieres Murtæ miſcetur. Nniremont ad ſiniſttam Mo- ſellæ, Inſulam ibi facientis, in Lotaringiæ Meridionaliſsimis: Rumaricum- Caſtellum- habet hic Aimoinus Monachus: Adromarici cotrupte legitur apud Reginonem, pro Ad Rumarici, diviſim: Rimelſberg Germanicè nominatur Spigelio ad Bartholini Auſtriad. Spectantur haud procul inde Valles, quæ vulgo I Eſtraye& Vagmy. La Motte ad amnem ſitum eſt, qui mox in Moſa ſe exonerat. Viſitur ibi Territorium, cui nomen lr Sauctoy. Sunt& Comitatus quidem Imperii Salmenſis, Rurchinganus& Blamcobungius. Blanckenburg, Gal- lis Blanc mom Opidum eſt non magnum, ſed pulerum& amoœnum. Spectatur ibi Caltrum Vetus, pacio- ſum& magnificum, cui Palatium Novum Ducis, venuſta ſtructura inſigne, elt conjunctum. Incolæ Agricultu- ræ dant operam. Namieni Baronatus eſt ad dextram Sellæ fluvũ, tribus milliaribus ab Vrbe Mediomatricum, Meridiern verſus. Bominia ſunt Marſal ad Sellæ ſiniſtram, haud procul Lacu Lindero in quo Inſula cum Opido I echemful. Remere. ville tribus Nanceio milliaribus. S. Bellemont, totidem Mota. Rambert-Ville ad dex- tram Mottonæ, haud procul fonte, ubi Silva Mortanenſis. Roſieres ad Murtam, prope Fanum D. Nicolai, duobus Nanceio milliaribus. Hombung grandiore Leuca ab Opido Sarbruk, ad amnem, qui mox Saravo con- currit. Aaiemont ab Monte, cui Opidum impoſitum, uno ab Lindero Lacu milliari, Meridiem verſus. Sau- Accus? nedio fere ĩtinere inter Vaudimontem& Mottam in Agro, qui vulgo Sanctoy. Mediomatricum Vr- bem,(quæ cum Tullo aliiſque Imperialis olim erat, in ſuain poteſtatem redegit Galliarum Monarcha, Hen- ricus 11. Ea nunc dicitur vulgo Mere,& poſterioris ævi Scriptoribus Mete, Gregorio autem Turonenſi& alis Drs. Metenſis: Divodurum Mediomatricum Antiquis fuit appellatum. Itineraria Tabula: D.vo Durime- dio Mar icorum Lege, Diuoduro Mediomarricot um: limpliciter Pr vodurum Ptol.& Divodurum Taeito lib. 1& Antonino. Variorum Nugas de rec 5 ringiæ. De ea eleganter Petrus Divæus in Itinerario. Metenſis Uybs in ampla ſita eſt planicie, quam- Noſella in uarios di viſus alveus irrgat,& pars quidlem ejus muros all le vam lam bit, pars& eoſclem ſahit, ut Crvium uſibus inſerviat, atque ſia diviſim fluit ad inferiorem que eot um ambitum, ubi recepto Sella, altero Flumine, qui deætram urbis partem ad. ſats ur bis delectabamur; quum enim es, 5885 late circum- kit in unum denuo alveum colligitur. Sed Situ imprimis ip N i n e. jacenten a planum habear, ejus tamen ares paullum prominet, ur in eo H eterum rationem in condlendlis urbibus agnoſcas. ed ſummin u ſiquidem templum multis gradibus aſcenditur, juxta quod Forum rerum venalium altiorem totius areæ partem oc. cupat, ꝗ T ah eo undique verſus muros paullatim deſcenditur, prærupto tantum in una parte clivo, ubi Vias duus lapidi bus ſtratas ſic dia ſras vidtas, ut altera per alterius demo,. amm culmina ex xcurrat. Cives Mediomatrices nominãtur in Inſcriptione, quæ et tat Moguntiæ ad S. Albanum. Quæ Toul, vernacule, Tullum olim: Tulln Leucorum Opidum Ptol. Tal- lam Al itonino: Tallium Itinerariæ Tabulæ. Quæ denique Verdun, Latinis vocatur hodie Virdmmum& Verdunum: iarum: ¶ Eveſchè de Verdun. Leguntur Vera dunum Antoninodicitur. Civitas Verdunenſſum in NotitiaProvinciarus autem tres urbes, quas commemoravi, Comitatus etiam titulo&. inſignes. 1 0 K unn * entis Nominis ratione non jubet adſeribere. Sedes olim fuit Regni Lota- b 1 165 eee Zacusa Flumina. Lotaringiæ Ducatus Pars Meridionalis. 7 vnc ordo& methodus noſtra poſtulat ut Lotaringiæ ſuos amnes clariores demus paucula de la. cubus præmittentes. Stagna habet piſcoſa& Lacus. Inter quos memoratur ile, cujus ambitus eli quatuordecim milliarium, in quo Carpiones inſolitæ magnitudinis, trium ndelicet pedum: apo. ris vero adeo grati, ut aliarum regionum carpiones ſuaditate multo ſuperent. Ec hujus Lacug Francorum millia. Fluminibus irrigzit piſcatione tertio quoque anno Dux Lotaringiæ ſedecim percipit 0 i celeberrimis e Moſa, Moſella, Særauo, Volua, Mortana, Murta, Sella, Hida,& aliis De Moſa ad Inferionn Germaniam. Reliqui ad hunc Ducatum proprie pertinent: Maſella quidem& Seanii potiore parte: ci fere integri. Oritur Moſella in monte Vogeſo, haud procul Araris fontibus, paullo ſupra Vicum, qui ug Auſſan: lapſuſque ab Vulturno ad Caurum, perluſtratis Opidis, qui vernacule Ie ſtraie, Remiremont, Ein Chærmes, Baton, flexoque ab Oriente in Occidentem curſu, recta petit Tulum, Vrbem Epiſcopalem, unde in Orientem reſurgens, Fruerdam uſque verſus Aquilonem tendit: viſiſque Mediomatricibus, Trerirenſibus aliiſque Populis, ad Confluceriam, cui ab re nomen, Rheno confluit. Germanis Aoſel: Gallis Agęelle. Om. gos putatur ab Rhenano-& alis Prolemæo dici(ib. 1 ĩcap. Ix. Ioannnes tamen Heroldus Obringon apud pto. lemæum non Flurium eſſe notat, ſed deſignati Traqtum eum ad Rhenum, qui nunc temporis Ober Ranga appellatur · Clemens etiam Trelæus Moſellanus teſtatur ut ſcribit Abrahamus Ortelius, quendam ad Moſel. lam Tractum Obrinti nomen hattenus retinere. Moſellam ſingulari doctoque Carmine celebrat Auſonius Eidyll. 111 ab Aquz limpitudine, Navigandique facilitate: Villis Atriiſque, quibus utraque ripa decoratur Piſcibus Capiriame, Saler. Redone, Dmbra, Barbo, Salmoue, Muſtella, Perca, I inca, Alburno, Alana, G obio& Slum, quibus abundat; Fluminibus denique in ipſum decurrentibus Pronæa, Nemeſa, Sura, Gelbi, Erubro, Lain Drabons, Salimona, Saravs, e Alſontia. Moſellam& Ararim fata inter utrumque foſſa, connectere, Imperato DomitioNerone, adgreſſus eſt L. Vetus; ut Copiæ ex Italia per Mare, dein Rhodano& Arare ſubvectæ pet eim foſſam, mox fluvio Moſella in Rhenum, exin in Oceanum decurrerent: ſublatiſque itinerum difficultzuibiꝶ navigabilia inter ſe Occidentis Septentrioniſq litttora fierent, uti ſcribit Cornelius Tacitus lib x 111. De Auſonius: Te fomtes vivique latiu, te ctrrula noſcent a Fluminu: te vereres pægorum gloria, ſuci: Te Druna te ſparſit incerta Druentia vipis, Alpinique colent Fluvii duplicemque per urbem Qui meat,& dextræ RHodlamus dat nomina ripa. 7e ſtagnis ego ceruleis, magnumque ſonoris N Ammbus, æquortæ te commendabo Gum. Saavus. kaud procul Salmenſibus ortus, Fluviorum omnium qui in Maſellam exeunt eſt maximus: Na- vigiorum patiens,& aliorum Amnium, quos in ſe recipit, clarus luſtratis urbibus opidiſque,** 5** . — S ———— 1 . N 8 7775 5 5 ＋ 0 1 Mi ML 88 Mores, Silua. Opera publica. 260 LOTARINGIA MERIDIONA. Sar-Burg, Feneſtrange, dar- Dberden, Sar e lben, Ouemund, Sar- Pruck, Nalderfing, Sar- Brug,& alis, tandem mœ. nia Auguſtæ Treverorum Moſellam convenit, non longe a Konrberbruk. Meminit ejus Auſonius in Noſella. Nomen hodie retinet. Sæ enim Accolis audit. Sarra etiam veteribus dictus, docente Inſcriptione quæ Treveros tranſlata ex Opido ad eum fluvium ſito, quod hoc tempore vocatur Sar-Pruk, hoc eſt Særæ Pons. CS. Ro. Ex ER. IN Pp. P. P- 8. C. Au. TREV EIN GR. ES SuM. H. CAST RNA. SARRÆ FL u. PRO. MII. Cusrop14 BIE NN. Por ITus. EST Volnia fluvius eſt Margaritiferus, qui ad Vicum Charmeni Moſellam ingreditur. H ad Pagum cognominem Murtæ miſcetur. ¶Murta vel Meurta, multis in ſe receptis Amnibus, Moſellam loco plano in. ter Prata paullatim accedit;& longo tractu, æquali quaſi curſu, comitatur, relicta inter utrumque ad ab eum exigua admodum terra, donec tandem paullum ſupra Condeium Arcem, quæ a dextris in rupe eſt Pago. bi cognomini impendens, facto cum Moſellæ alveo angulo acutiſsimo, ejus& aquis miſcetur. Junęit ſeci dem ad Mediomatricum Vrbem Sella, initium quaſi capiens ex Lindero Lacu, qui Sale dives& Piſcaturi. Duplex denique Nada( Orientalior enim Cermanicus, Occidentalior G alles dicitur) facto ad Pagum Northenium concurſu, duobus infra Boſſoniſ-Villam(Abbatiæ nomen eſt) milliaribus in Saravum exonera. tur. Eſt in valle Deodatenſi fons, ad complures morbos ſanandos naturæ beneficio efficax. Sunt& Saline in quibus ſal ſubtiliſsimum, guſtu ſuaviſsimum, ac Scythica nive candidius generatur, ex quibus quotannis Dux Lotaringiæ centum percipit millia Francorum. Altiſsimi hanc Provinciam ambiunt Montes, qui omni generis Metallorum abundantia pyrenæos montes longe ſuperant: imprimis autem Argenti fodine, ſum quam dici poſsit fœcundæ ſunt, ex qua quidem Argent ubertate haud parvus Ducatui fluctus accedit. Ci. gnit& Vogeſus Mons in valle Leberia Argentum purum, ſed non ita multum. Silvas habet præterea Lota- ringia frequentes eaſque denſiſsimas, quarum aliquot nomina lingua vernacula adponemus, quæ ſunt ani wald, des Benoit, le bois de Mortagne, Boſchne, Bois de Mondon, Ie Ban- bois le Bois de ia enge, de Heyde, xl. Inter opera publica, apud Pagum S. Nicolai duobus milliaribus Nanceio diſtantem, ad Murtam fluvium Iem- plum eſt non magnæ antiquſtatis, ſed vaſtæ molis, editæque ſtructuræ, Luminoſum omnino. Columnæ, quę to: tum faſtigium ſuſfinent tantæ ſunt, cum gracilitatis, tum alititudinis, ut tanto oneri ferendo vix pares judicen. tur. Turres habet duas, in quarum una Caroli Lotaringici Cardinalis, qui idem Metenſis erat Epiſcopus, cuiquè hac parebat Eccleſia ſub Prioratus, ut loquuntur titufo, in ſummo Culmine Symbolum; obeliſcus cilicet cum 1 80 circumplicata,& Inſcriptione TE Sr AN TEVIREIO. Apud pagum Waſſerbillch ubi Sura limit Moſellæ confunditur, eſt alius Igel vulgo nuncupatus, ubi in loco eminenti ſpectatur nobiliſsimum ill venerandæ antiquitatis Monumentum, quo nec cis Alpes inſignius aliud exſtare exiſtimatur, en 1 12 4 A il noc ele nl gan N In f fle 0 U 1 1 0 1 LOTARINGIAMERIDIONA. au Italis poſsit oſtentari: moles eſt lapidea, ex quadrata baſi pedum xx II ſenſim aſſurgens ad pedum circiter e xxl v altitudinem, tota ab omni parte variis imaginibus ſemiplanis inſculpta, in faſtigioAquilæ reſtat fragmen- tum, globo inſidentis, cui expanſæ alæ,& ante pectus velum fuiſſe apparet. Eſt Nancei des D. Georgii, in qua Monimentum viſebatur ¶ aoli Audacis, Burgundiæ Ducis, ab Helvetiis& Lotaringis Nonis Ianuarii anno ciↄ cccclxxv Ii acie cæli, cujus reliquias, Caroli v Imperatoris, ipſius Pronepotis juſſu, anno c19 101 menle Octobri inde Leuceburgum ſolenniter tranſtulit Boiſotus, Ordinis aurei Velleris Præco: Brugas hinc mox, Mariæ Hungariæ Reginæ mandatu, tranſportandas. Sunt in eadem D. Georgii Ede aliquot Lotarin- gicorum Ducum Tumuli, qui Inſcriptionibus carent: ut& in alis Templis. Poſteriorum Ducum pars Po- tior ad. D. Franciſci Edem, ſita eſt. Spectare ibi eſt ſuperbum Kenati, qui victoria potitus eſt contra Caro- lum Burgundiæ Ducem, Monimentum. Conditi jacent ibidem Dux Antonius, ejuſque Filius Franciſcus, Caro- lique Ducis Vxor Claudia Caltſ.a, Henrici 11 Galliarum Regis filia. Armamentarium habet Nanceium, Machi- nis Bellicis omnis generis inſtructiſsimum. Templum eſt in Vrbe Metenſi D. Stephano ſacrum& alia, de quibus Divæus. I emplum D. Stephani nomen tenet, qui civitatis eſl Patronus, pulcherrimum- vero opus; ſi quod a- lad toto hoc itinere vidimus,&. ſua mole pet tabile: quodque raro acciclit, omni ex parte conſummatum. Dice batur in co fuiſſe Cruciſixi lgneam imaginem-, totam Laæminis aureis ſuperinduttam. Vidimus Labrum Porpſiprericum rubei co- H̃xis mague capacitaris, pedes x longitudinis ercedeus, in quo Luſtrales Aquas adſer vans. Sunt& alia in hac eadem ur be ſumptucſai Templa,& multa erant in ejus Suburbiis, inter quæ D. Arnulphi Baſilica, Imp. Ludovici Pii Auguſti, Nmrol fili c filarum- aliquot Pipini Regis ſepultura celebriſ. Omnia hac abſumſit Belli rabies, ita ui ſaburbii ne veſti- ium quidem nunc ſaperſit, nequs ultra muros quid quam prærer campeſtria vidlas. Haud procul Metis, prope Pagum Iovy, in Moſella antiqui Aquæductus ſunt Veſligia. De ĩis ſic Divæus in Itinerario: In hoc Itinere 0 eſt Fo- iy vulgo dictus inter montium radices& A oſellam, ubi quantacumque ei inter notes utroſque, qui ripas ambiunt. di- antia, Aqus- ductum antiquitus fuiſſe, indicant ejuſclem, quæ adhuc exſtant, reliquia. Arcuum adhuc re tant multi, ſumque ex albo Lapide, in laterum formam diſſecto: G- nonnulli quoque ejuſclem operis in adverſa ripa cernuntur. Incolæ alſerebant in eadem loco fantem hodieque eſſe, quamvis hos Arcus(ſclita inſcitia) Boni inſerviilſe put ntes,&. ab hoc Pa- Join montis ipſius jugo minores alios Arcus fuiſſe dicebant, qui verſus urbem Aerenſem, qua uno hinc diſtat milliari, e xcur- 7iſſe vidrentur. Altitudo juxta ripam pedum eſt circiter le: unde comjicere eſt, q uanta totiusoperis males fuerit, quantaqus altitudo Arcuum, qui in ipſo erant F. luminis alveo, quorum hodlie nihil ſapereſt. Refere bant idem Incols, ſuperiarem Ar- cuum partem planam omnino eſſe camento rubei coloris inductam& in ejus medio Domunculam non ita multis ahhino annis Abus fuiſea ab urrague parte patenrem, quam nos pærtem Lecti fiſſe be Tubum tegeret ſauſpicabamur. Mediomatri- cum Vrbem, quæ olim Im perialis erat Henricum 13 Galliarum Regem in ſuam poteſtatem redegiſſe, ſupra diximus. Ppræſidet Vrbis Senatui miſſus ab Rege Magiſtratus. Tribunal autem Mediomatricis urbis tres habet Epiſcopatus, ſub Metropoli Trevirenſi e Metenſem, Tullenſem, Virdunenſem, ſie ab Locis nuncupatos in quis ſuæ ſingulis ſedes. K k ij Hæc pro Burgundiæ Ducatus. æc pro Methodi ratione de Lotaringia ſint ſatis; ſuccedit Burgundiæ Ducatus ſive Inferior Burgi. dia. Bungundie nomen a Burgundiamibus; qui Germaniæ Populi, ex Vandalorum orti ſanguine, d. ctique a Burgi, i. præſidiariorùm caſtris ab Almannis(in horum enim Aęris violenter in Capellato, ubi hodie palatini Comitis Ditio, conſederant) exturbati, ſub Theodoſio Arcadii Filio, Iuniore, ex. pulſis late Sequanis Eduiſque, hanc Veteris Galliæ partem cum Nuithonibus(quorum Tacitus meminit oc cuparunt. Petrus Sancto- Iulianus Busgundis Etymon ab Loco quodam diducit, qui vulgo Bug- ne in u i Langrenſi. Olim Regnum, circa annum cioxxxöTIY, bipartitum in Ducatum& Comitatim abiit: quorum it Bugundis Du- verſũs Occidentem, Bugundia Inſeriur& legisz hic, ad Orientem, Superior& Immperatoria. De Duca hac deſdi Regio. nde dic lu. ae ptione mihi agitur: De Comitatu Deſcriptione proxima dicetur. Ducatum cingunt, qua Oriens eſt, Rhodan 816 71 interfſuente, dabaudia& Burgundiæ Comitatus; qua Meridies, Lugdunenſe Lerritorium; ad Occaſum ſetil⸗ feria. ſimi Nevernenſium Borboniorumque occurrunt agri; ad Septentrionem Campania ſe offert. Hujus agg luperium majo- planus& ſoli fertilitate nulli cedens, hic enim certat cum Cerere Bacchus. Nehade Comes Auguſtodu- Tek. nenſis vir ſtrenuus,& in re bellica exercitatiſsimus totius Burgundiæ, cis Ararim Dux inſtitutus fuit a Franco. rum Rege Odone, qui præfuit Ducatui Burgundiæ annis xxx II. Hic Burgundiam Rudolſ Filio reliquit, qui& in Regem Francorum fuit electus, ac ſucceſſorem habuit in Ducatu, Hiugonem Vigrum Fratrem Huic Od Frater aut Fllius( utriuſque enim ſententiæ autotes reperio) ſucceſs it. Quem ſequutus Henricme Frater. Quo ſine liberis defuncto: Robertus Francorum Rex, Ducatum Burgundiæ ex teſtamento, ut ajunt, Henrici adeptus eſt. Huic ſucceſsit Filius Robertus, Roberto Hugo ex Henrico Filio Nepos. Hunc ſequutus eſt Otho, hunc Hugo ii. Hugonem 11, Odo Filius. Quem ordine ſequũti ſunt Odo 111, Haro 1111, Robertus 111, Hugo v. Eudb, Php, Quem ſine liberis defundtum ſequutus eſt aanmnes Francorum Rex, cui ſucceſsit Filius Yhilppas cognomeno Aadar a Patre Ducatu Burgundiæ donatus. patti Philippo ſucceſsit cams cognomento Inttepidus, atque fu Philippus Bonus ſeu Mitis Filius. Atque huic Cærolus ob plurima bella quæ geſsit, Bellatoris cognomen ſortins, poſt cujus obitum hanc omnem ditionem occupauit Ludovicus x 1. Metropolis Ducatus Divio, Diwionumbæ. gorio Turonenſi, Gallis Dijon. Divionis Conditor habetur vulgo, nobis potius Reſtaurator, pomeriique ro-. ductor, Aurelianus Imperator. Nomen ab Divis, quis plurimus ibi fuit cultus, impoſitum putatur. Hac Vtbe nihil in Burgundia pulcrius. Sita eſt in planitie amœniſsima, duobus Fluminibus Sion de Ohe Snk Onuche vernacule) utrimque muros adluentibus: Ille quidem periculoſiſsimis Exundationnibus Vrbẽ infelta- re conſuevitz hic piſculentus admodum alveo fluit quietiore, Rerum multarum uſum ſubminiſtrare ſolltus. Mu- ri ad juſtam propugnandi magnitudinem in altum ſunt educti: Turribus Propugnaculiſque nuper exſtruciis muniti. Iuſtitiæ ibi eſt Tribunal e parlamenti Sedes: unde veluti ex inu, patriæ Jura petuntur. Qui in Am i f 8 pbuaujas Vrbes Leig ue ey n 2 Tull: r t Toullon& Mo tubard S Maoce- Vlluine 0 Sanizne La! tonn nelle Lacangy . Jeep Amklaitß N* Mo uſelon 8 LaBralure can o Eourcheręſſe O Fougerolte Lusi 9985 Le Lan 0 . alli ⸗ le(tan La inoôlte 0 Long champ Prandon gonſeuy 0 e Bran Breſtes es Legier . boite 0 e E. en eee ee en 3 ee Volline⸗ Selogne 0 5 0 9 zaiſe 1 8 Jallemiont= S Leger Araſfon 8 Lama Hal% In ſen Aaulbn. chanibe auf 5* Tontarles ſur 125 sone A Auſonne Poux) 5 r. e, Orlens 3 eee eee eee, ä 1 . N * 7 e eh Le Terre.& — „ Cvalons La Ta Lina Hart— Colombier-e Wineray O 1 . mage uss 1 20 o Sage FRAN c E Latour de eroc 5 Cuſcu Du CONTE icion- Romenaꝝ Tornue 1 1 1 e ＋.— . 1 Aefidis⸗ 9. 26 2 2 e 264 BVRCGVN DIE DVCATVSõ. 15 hujus Opidi legitur, non tam Honorem quam Onus ſuſcipere, vel invitus& renitens, 1 8 Iuſque ju randum præſtare in Templo D. Virginis, prærume verba Procuratore Regio, ſe Regi fidelem futurum, defenſurumque ſua Civitati Iura, Libertates& Privilegia, adverſus quoſcumque, Regem etiam, quotes flagitat neceſsitas. In vicinis Vrbi Montibus optima creſcunt Vina. E piſcopales porro Vrbes ſunt Auguſlo- Aum& Caballinum: ſua utrumque ſuſpiciendum antiquitate. Priori nomen Aꝛuguſtoduni natum ab Augullo (Octawiano, an quo alio, non va Ide laborandum: nam qui ab Auge, Apollinis Conjuge derivant Fabulas na- rant) qui dirutum bello, quod Cxſar contra Gallias geſsit, reſtauravit. Hodie Aus tun dicitur Vrbs quondm ampliſsima, ſed multum de priſtina gloria amilit. Viſuntur hic etiamnum magnæ Theatri ruinæ, itemque Aqua- ductuum, Columnarum, Pyramidum: effodiuntur etiam cotidie Numiſmata antiqua, aliaque antiquæ ſupele: &tilis Monimenta. Eſt& hodie Templis publiciſq; ſtructuris conſpicua. Adſita eſt Radicibus Montium, qui vi. 0 l Mons de Cinis, ad fluvium Arrouſium. Hæc de Auguſtoduno: ſequitur( aballinum vel ¶ aballnum Edumum: vulgo Cballon- ſur Saone. Quis condiderit, non conſtat. Sita eſt hæc Vrbs ad dextram Araris ripam: Agri ubertimi, Cœlique ſaluberrimi. Eximie felix. convehendiſque ſecundo Arari Mercimoniis idonea; unde ab Cæſare Com. meatui parando, Exercituique qui ſæpe in plures diſtractus erat partes, diſtribuendo delecta. Hæc Gumthm aliquando regia fuit. Eam Lotarius Ludouici Pii Auguſti F. poſtea incendio totam abſumpſit, ut ne veſtigium quidem Civitatis appareret. Sed ob loci oportunitatem poſtea iterum caput extulit, eſtque hoc tempore mel: cimonũis opulenta. Hæc de Metropoli, Vrbibuſque Eſpicopalibus: ſequuntur nonnulla Ducatus hujus mino rum gentium Opida. Inter Caballinum& Matiſconem, medio fere itinere Opidum eſt, quod vulgo Tomus, lim. tium Spartiano& Antonino. Solo ſitum eſtfertiliſsimo; ab Arari undique cinctum. Colles in Agto Suburbi. cario Vini generoſiſsimi feraces. Ab utraque etiam vrbe Matiſconenti& Cabillonenſi itineris ſpatio fie æquali diſtat Cinſellum, Regiæ Ditionis, Opidum, ut Paradinus cenſet, Secuſianorum, Secuſſtumque Ammiano dictum. Situm ad radices Iuræ Montis, multis licet hodie ruinis deformatum, miram præſe ferens ani tatem. Ab Oriente Montes habet celſos, Amneſque perennes, qui limpidas& potu ſuaves edunt Aquꝭ un de Fons ſaluberrimus ex Topho& vaſta Rupe in Opidum longe porrigitur per ligneos tubos. Ab Oc planicies ſe in Sinum laxiſsimum pandit. Tertia fere leuca ab Vrbe Cabillonenſi verſus Septentrionem Belna, vulgo Beaulne ad Amnem Adcolis Bour:ſcire dictum. Sunt qui volunt Bibraclen, eſſe Cæſaris& Si: bonis. Allis alia mens eſt. Situm eſt hoc opidum loco uliginoſo& quod, ut ſcribit Paradinus, nullo penè fe- gocio, nulloque ab hoſtibus diſcrimine, poſſet Lacum vrbi ab primum Lapidem offundere, quo hoſtes ab- ſubmoveat. Vrbs tota valido Mæœnium ſepimento circumdata Propugnacula habet, quibus omnium Tormeh. torum vim queat excipere. Belnenſis Ager pinguis eſt,& optimæ notæ. Vites habet toto Terrarũ Orbe noni tilsimas,& Vino non vulgari nobiliſsdimas. In eodẽ Agto, viſitur Ciſtertium ab Ciſternis, Odonis Ducis 75 l- pendun wum obi, , abel enn a el pant Firn n lila, a l kun Wlan 15 A g Un un eg fen Ant d 10 lan it ö du B VRGVN DIE DVC AT VS. 265 pendum in vaſtiſsimo Nemore exttructum. Ejus Cœnobiarcham agnoſcunt ſupra mille octoginta Virorum Cœnobia, ac totidem prope Velatarum ejuſdem inſtituti; quod hinc Ciſtertienſe dicunt. Semurium, verna- cule Semur, litum eſt in meditullio Territorii, quod vulgo Auxois, Opidum non inelegans. Inter PDivio- nem& Belnam itinere medio Nuit honium- eſt, vulgo NH. Opidum hoc ſemper Gladibrum opificio fuit celeberrimum. Quod Opidum hodie Aualbn-, apud Antoninum eA ballons ubi Legio x vi dicitur. Q nod Saulen vernacule, Scdolucums eſt Antonino, Legianem illi xv 111 tribuenti. Quod Flævigni, ſeſquileuca Se- dunnio verſus Orientem, Flavia Edlorum cenſetur olim dictum. Sunt& alia Bungundia Opida Burgique, quis delineandis; brevitati ſtudens, ſuperſedeo: ut ſunt Auſone, Arcem habens, Clavis Ducatus Orientalior, Arari Meœnia lambente, Noiers, Ravieres, Leigne„AMombard, Chaſtillon; S. Seigne, Seloigne; Crevaut, Diteau, Verdun-, e Arna), Seu, Tonnerre, Tronoderum- Antonino. Bur gundiæ Ducatui concenſeri ſolent aliæ tres Vrbes Epiſcopales Nevers, Auſſerre, Nlaſcon. Prima dignitate gaudet& honore Ducatus, cujus Ditio(Du- ehe de Nivernois) late patens tribus navigabilibus, Fluviis irrigatur, Icauna, Elavere, Ligeri. Numerantur ibix 111 Opida clauſa, quorum Ni verſſum- eſt Metropolis: Iuriſdictionem exercens, in xxx ut vocant, Ca- ſtellanias-. Noviadlunum, Cæſari: Opidum eſt omni ex parte Mænibus cindtum firmiſimis, Turribuſque ampliſsimis,& Foſsis profundiſsimis probe munitum. Inter præcipua Ducatus ivernenſis Opida ſunt De- Tiſa, Deciſa Antonino& Decetia: Clmecpum, Douxqum, A ilinium, Augilbertſum, Corbignium, Fanum B. Feonardi, Lupxium, Premecyum& alia. Asſerre ſequitur: Autiſſiudorum Antonino, Legionem hic locanti xXII. Antoſidorum Ammiano,/ Eveſche 4 Aureme. Territorium hujus Vrbis, vulgo le Pais Auæerrois, Vino cognomine eſt nobilitatum. Vrbs quæ hodie Maſcon, Cæſari dicitur Matiſcena: Mariſco, Itinerariæ Tabula; Mafiſconenſe Cafbrum, Notitiæ Provincia: um Galliæ,& Antonino, qui Legionem, ibi ponit x 3 Maſtico in Ve- teri quodam Diplomate, ut notat Phifippus Bugnonius, qui hujus Vrbis Hliſtoriam eoncinnavit. Machaon Dula videturdici Paulo Diacono in Longobardicis. MAaſana elt Gregorio Turonenſi,& alis Caballino. ſi Situm quis Cultumque& Artes reſpiciat- ſimillima. Porrecta jacet ad Ararim, qui Ponte inſigni ſtratus, recto longoque ad Orientem tractu: reliquis Lateribus in Arcus ſpeciem ſe formantibus. In hac Burgundia ejuſ- Langres, queconfinibus hi Comitatus Daqon, Autun, Tonnerre, Chalon- ſur Saone, Maſcon, S. Martina, Nevers, Auſſerre, S. Pangou,(harolbis,( hargus forte Chagai; Monliet forte Ms uit, Aurone, Rogemont: Auſſ) Breſte- mont, Sees, Mombys, Senegnon, Gilhy, D.lenion„Trecourt, Chevigni, Aine- ville, Eſpirey forte Epinjen, Jar vant, Braſey forte Braſſe, Rechefort, Aincourt ſive Agincourt, Viteau. Guibus adduntur etiam Ariey, Ragny, Chalgny. Aommartin, Langey, Beauchamp,( vuches. Epiſcopatus Auguſtodunenſis ſive Heduenſis, Auſtun,& Matiſconen- ſi. Maſcon,&( abilonenſit Chalon,& Liggonenſi: Lage, ſubſunt Archiepiſcopo Lugdunenſi. Flumina habet hic Pucatuss N oem, Oſcarum, Ararim, Ic aunam, Ligerim, Slaverem& alia. 5 Sequitur Status Eocleſia- ſticus. der i Burgundiæ Comitatus. 325 Equitur Burgundis ¶ dmitatis, ſive Bigundia Superior, Francis Franc he Contè, id eſt Tiber ¶ mitem, l.. b provincia naiqʒ plane ſub ſuo eſt Comte: ab omnibus, ut ajunt, Tributis& Exactionibus libera. en- dum eſt Imperii, ſub protectione Bernenſium Helvetiorum. Conregionales illi ſunt ad Septet. nem Lotaringia Superiorque Germania; ad Occidentem Burgundiæ Pucatus; qua Oriens eſt, occut. runt Helvetii; qua Meridies, Allobroges& Scguſiani. Lougitudo xc, Latitudo Ix eſt milliarium. Region. Selle modum fertilis, rebus omnibus ad victum neceſſariis inſtructa; Agerdue Sementi faciendæ, Arboribus fert. 5. dis, Vinetis Vini laudatiſsimi ſuſtollendis, Pecori alendo commodilsimus. Summa eſt ubique Iritici,Siligi, Hordei, Avena, Fabarum, Mili, aliorumque Leguminum fertilitas. Arborum haud minor fœcunditas. Ag palsim præſertim qua umbilicus eſt& Regionis meditullium, Colles habet præſtantiſsimorum, primæque no. bilitatis Vinorum feraces. Apud Arboſianot de Valamos Vaſa Vinaria ſunt adeo magna, ut Domos altitudine i: deantur æquare. Prope Regiam Veterum Burgundiæ Regum, quæ Accolis hodie Chambrette au Roy ex Tens 3 2 8„Materiam Calci ſimilem, effodiunt. Eruitur ibidem& in Dolano Agro in Nagnatum ſepulturss ne armor candidi coloris, quod Alabaſtrites Græcis appellatur:& aliud nigerrimum, maculis purpureis dartell. 2 ae etiam generis videre eſt ibi Animalia; magnamque Iumentorum& Pecudum copiam Sranvellenſes Equos . dradarios, Caneſque ejuſdẽ tractus ferociſsimos probant omnes. De Antiquishujus Burgundiæ Comitibus, Stirpis etiam Imperatoriæ Francicæque, multi multa memoriæ produnt. N uperi fuere. Comitis& Palatini gur. gundici ſimul cum Ducatus, titulos primus geltavit Cudb, cui ſucceſdit Philippus ex Philippo Filio Nepos, quo ſine liberis defuncto, Rex Francorum foannes Ducatũ Burgundiæ Filio P hilppo qui Audlar cognominatus fut dedit; ſed Margareta Philippo. Nepoti ex Sorore Ioanna ſuccedens, Comitatum adepta eſt Burgũdiaæ; Huicſuc. ceſsit Ludevicus Malanus Filius, Huic Aargareta Malana Filia, Hanc Philippus Burgundiæ Dux cognomento Audax uxorem duxit. Huic ordine ſucceſſere Noannes Filius cognomento Intrepidus, Philippus Bonus, Carolus heli. cſat, Maria nupta Maximiliano Auſtriæ. Philippus Aufkriacus, Carolus v Imperator& c. Philppus Tip amin Rex, Philppus Hiſpaniarum Monarcha. Comitatus iſte in tres Dicæceſes& Præfecturas, quæ Bailliracs Med, Iuri facilius dicundo diviſus eſt: Siperiorem, Inferiorem, Dolina. Primæ Sedes eſt Veſalu, Secundæ Polen, Tertiæ Dole. Dola autem, Arce potens, totius Comitatuseſt Metropolis, reliquarumque Vrbium celebertima: ad Dubim ſita fluvium, qui in duo hic brachiaſcinditur. Putant quidam Ptolemæo eſſe Adar nov lib. II cap. Ix, Sequanorum Vrbem. Nihil ibi earum rerum, quæ ad Civitatis ſplendorem faciunt, deſideratur. Forum iperante. In hic elegantiſsimum& ſpatioſumʒ forma quadrata, Longitudine tamen Latitudinem nonnihilſt parte Occidentali Prætorium eſt, cum Carceribus. Primarium Templum, quod pulcherrimum& admirandi operis, Deiparæ Virgini eſt ſacratum. Sunt& multæ aliæ inter quas Veſontio vulgo Beſanpon urbs Imperialis, olim dicta CHſopolis: ſita eſt commodo fertilique territorio. Alduaſdabis fluvius magna ex parte iplam in- terlecat, ejuſque potiorem partem concludit, reliquam partem ad portam qua Dolam itur, fluyius non alluit. No rrethum 8 —————ͤ— — — 1 74— — B VRGYNDIX SCOMITAI VS. l ale. N 5 5 ee, 1 1 Kun LE eee e e 1 er Ker 1 e 1 555 f ö 1 Chaln 19 Bauln⸗ Mais„ Don. 55 2 4 1 2 5 0*. W 8 8. 1 2 N N A Ai 4 Beg 9 2 222 5 7 5 8 5 zal W 87 lag lar alice ha: ee 2 5 5—— 8 Hare. e 2 8 78 1 5 A 2 8 1 2. onde 4 5 ee iangi N.—* e. 0 8 une 0 56 Lehen eee en 5 Main SB N 8* m, N, eee N i Schenin g l le. W ge pier 225 7 e 9 8* 0 N And iu Tatil l enang n e e 18&Cſoloma I 25 5 2 e. Loueßhnor 0 Verfa, 700 N g 75 L. 8 A 20 J 2 N 8 5 5 U— N aun 6 e 8 8 55 e b ud Lauts e e 5 5 1 38% e Ohne Mau court f Soeſfonn⸗ 2 4 2 ae; 7 fellort 7 0 O.. ¶Toup 5 ue 2 5 15* 2 Je Nn G* 85 f 5. 42 G85 Ja 2251 uur, 7 0 Run be. 8. Le r e 0 e a chi. And N pale 3 0 Cha banneas Ldlb 1 11.— ai 1 2 S AJ 2 l 2 1 ee Nee hes,/ N oh epet Nee, Y 1 l 2. 2 22 2 8. Jalaincourt fle f. leer. outꝛuant i. ess N 7 1. N ae Jonnel 0 12 815 2 05 2 72 r Ge Aan 2 i ohn 0 ns Err 8 222 e ö 8 3 n N D 2 8 Slant S N ar 9 195 801 12 2.. Sey olans G. 0 0. 1 2 2 N 6 2 cla 2 e Ns 0 Domans e 3333 7 Alalyll 7 22— en, Bie lehnt f f elſer Pius N Log Bunge 95* bene- e b Br 0 beſtaaun 4 5 9 Leb oute 8 1 5 598 en A bbuted! Oulu, U amps , Aab Feen Ames 5 8 5.. 00 r 8 5 8 Alon he. 880 3 ö AE cha 5 4 een, noitalli 5 ö S Huignat Euian. gain enden. 05 15 SPoll. ſeſcciere 22 n bunu, 4 115 5 ds. 0 Adra-oLabouonet enn 8 85 r . S Hõrite* 1 7200. ee 1 Hull* 2 1 e Obr., 40 85 e N 8 Laus, Flumiua. Neatis admini ſtrandi. 268 BVRGVND IX COMITAT VS.. Nortret hum Noſeroy, quod olim a nucibus dictum Nucillum, ſed Ludovicus Cabillonenſis ab expedition Hieroſolymitana reverſus, muris cinxit, ac Naxaret hum dici qoluit. Hic Comes arcem habet, quæ quiz plumbo intecta eſt, dicitut plumbea. Saline, ampliſsima Civſtas, toto terrarum Orbe celebris; ab fais de: nominata Fontibus, Saleque inde igne denſati ſolito; qui candore præſtans in finitimas regiones expoftatis maximum hujus Comitatus eſt vectigal. Reliquarum Civitatum deſcriptiones brevitatis gratia omittimiꝶ Lacus habet hæc Bu gundia ingentes& mirabiles: Inter eos non poſtremi loci, cui ab Voraginibus nomeh mirum Naturæ ludentis opus. Super enim Aqua fit Lĩimus, qui adeo dureſcit, ut Continens videatur: t quo tamen Equites Curruſque ſecure non ambulant, ſed ſoli Pedites. Is Cœlo pluvioſo& nebuloſo non mergit, niſi Serenitas ſit futura. Tunc per Foramina brevi tempore auctus totam Columbanam Planicem rigat. Inter Nozerethum porro& Ripariam alius eſt Lacus in Bonvalli, Lupis, Parcis& aliis Piſcibus abun- dans, qui ſeptimo quoque anno in aliquot hebdomadas ſuffugiens& deliteſcens, iterum emergit. Our in Miraculum exit, Fidemque vincit. ITractus hujus Comitatus Auſtralior Lacubus ſcatet; Videre ibi cſtqu vernacule Maltteux Major Minorque; Narlay, profunditatis vix credendæ: Vernon, duo Chamblici, Fig. Ronc hault& alii. Flumina ſcindunt eam beantque plurimum non pauca: Dubis, Lougnomus, Dau, Ii. d Dubis totus ad hunc Comitatum pertinet; A816. Ptolenæo, Alduabis Cæſati, ſi probaſit comes Fulvii Vrſini: in alis Codicibus eue lubis& Alduaſd lis vitioſe legitur, Vulgo Hour. Oritur ex Mon. te Iura paullo ſupra Pagum amœniſsimuim, quique inſtar Opidi, Motam. Hubis porro cœpto ab Meiidie in Septentrionem curſu; per Pontium Lacum lapſus, nonnullis anfractibus prætergreſſus Pontatlum, Mor. tuam& Vafrum, Fanum petit S. Hippolyti; unde in Occidentem flexus ad Pagum Chaſtelut verſus Afticuum tendens Veſuntionemque permeans,& facta ad Dolam Iuſula poſt multas acbages receptoſque Fluids prope Virdunum Arari cominiſcetur. Totus etiam Burgundiæ Superioris elt Lougnonius, vulgo Laim, Dauum evomit ex ſinuoſo receſſu Mons arduus Syrodo, grandi& celeberrimo Pago, incumbens: Sk Lupus vel Lupa, vulgo Loue, Ataris& alia. Quod ad Statum hujus Liberi Comitatus Politicum, quis Comitia Provincialia ſunt agenda, tres Status conveniunt, convocaànte eos nomine Comitis Principe Au- ſiorum, Nozereti& Arkri Dynaſta. Sunt autem Nobiles, Eccleſiaſtici, Vrbes. Su perioris Dicœceſis Comes Aontbelllart Koche& Har ar MHontritel, Thalamey& Haulgrenans, Vergey, Rey, Liftenois. Abbates; Croſſan, Charite, Bitaine, Corneul, Tuſley, Clirfont, Lureul, Belle uaulx„Crace- Nieu, C harleu, Trium Regum. Pnores: FVaucluſc Lanenans 5 Cuſence, Marteret, Puſſey VPoriſus Sacſue, Monircul ad Sagonam, S. Marcelli. Canonici: Calemoftien,& alli aliis locis. V rbes; G, Ceſoul, ¶Montboiſons, Jae Palma, Partſus Saone, Coma). Aont.-fuſtin„Faulcagney. Domini: Montmorot& S. Loup, S. Aurtim-„Taulens, Villenenfbe, Rupt, Alengevelt Chaſtilon& Belvche. onflandey„Monbaillon, Velleſon„Dicey, un& Chemylhy 5 d ONelet 5 icon„Traue, Ran. connieres Caftebrune, Sambernom, Valle. fault, Ber mont d. Avilley, AMignay, Uereur, Jouraixe,(itey Provan. chieres, Grand moni, Velle Cheureluus, Voyſcy, Dampierrs, Frotey, Beutal, Matey, Noironde, I uma 105 9 berger: 3 65 1 chm 10 l . be ! fat me U fan 10 0 5 05 —— Nomina. Situs. Urbs Lgduni. Lugdunenſis Tractus, vulgo Lyonnois. Dgdunenſuum- Civitati, ut in Notitia Provinciarum dicitur, Ie Archeveſche de Hen, 4 Pais c Seneſchurri 4 Lpomois, Limites ſcribuntur ad Septentrionem Breſsia; ad Orientem Sabaudia: qua Meridiem ſpe- ctat, Delphinatus eſt cum Languedokia; qua Occidentem, Forenſes jacent& Arverni. Sua hicoim habuerunt Domicilia Seguſiani Plin. Teyν,,ę9 Ptol. Tac qocicvel Strab. Secuſiani, vel, ut ali ſcribunt Sebuſiani Cæſ. Hodie ie Pais G. Seneſchaucee de Lpomnois. Caput hujus Tractus ad confluentem cum Rhodan, Lugdlummm eſt. Sic ampliſsimam, ornatiſsimam, florentiſsimam Vrbem nominant Tacitus, Plinius, Antonu & qui Latinorum Scriptorum nonꝰ Aa ydν Straboni, Ptol. alũiſque Græcis: Aνααν. Stephano Vetus nog hodie, ſed contractius, ſervat. Ludunt enim, qui in vulgata appellatione Lyn, Leonem Gallicum quærunt. Nomi derivant quidam ab Lugere, quodilli proprium fuit poſt fatale Incendium, de quo poſt: nonuulli ab Lucene quo in Monte, tanquam Specula, longe lateque Luceret: ali ab Lugdo Celtarum Rege. Maccis& Bucconibu fi linquenda. Vetus Itinerarium a Burdigala Hieroſolymas uſque, quod Pithœo debemus, in fine Lug dau Daſidratum e Montem interpretatur, Idiomate proculdubio Veterum Gallorum: cujus penitiora ſcrutati ſum qui deducunt ab Voce Luck, quæ Hodieque Gallis Belgis, Germaniæque Inferioris Populis pro Forums inuſt, ut Lugdunum fuerit, Fortuna quaſi dicatus Mons. Ericus Monachuslib. Iv de Vita S. Germani in Lugdums didi: nem Lucht, quæ Gallorum Belgarum Lingua Lucem ſonat, agnoſcore videtur: g Lugduno celebrant Gallorum finmine nomen Impoſitum quondlam, quod ſit ons Lucidus.. Dunum ſane antiquis Gallis Momtem ell, conſtat. Montis Lugdumenſis etiam meminit Petrus Aryernus Cui cenſis Abbas lib. I v Epiſt. 1 1: At peſt quam de Vruarenſimm colle ad Lugdunenſem Montem diuina Diſpoſdio te nm. ulit. Sic Seneca in Ludo Claudi: g 5 Vidi duobut imminens Flinis ugum. Momem hunc Adcolis craſsĩorem cauſſari Acrem innuit apud Sidoniuim lib. 1 Epiſt. I Ix Candidianus: N las ergo mihi meurum Lugdunenſium exprobras,& diem quereris nobis matutiua calfgine obſtruttum vix meridiuo f. vure reſtræi] Et tn iſta hac mihi Ceſenatis furni potius, quam Opidi Verma deblateras p dic etiam apud Strabo. Ayse vor cn, Ed N Quis Vrbis conditor incertum. Amplificavit& ex Monte, qui primo habitatis, in planiora Loca pomœrium produxit L Munatius Plancus; Colom in eam Auguſti principatu ducta; anno Vibis 10 cx. Colmam nominant Tacitus lib. r Hiſtoriar.& Plinius lib. ĩ v cap. x I Ix Natur. Hiſtor. In vetere qus. dam Inſcriptione Legitur COLæ AVG. LVG. Abeo tempore ſemper cum primis Galliarum Vrbibus cenfel ſolita, dignaque habita, quæ cum Vicinis Immunitate gauderet. Nam Segnſtianos Liberos vocat Plinius lib, Iv cap. XI Ix,& Aae Gallos cum V iennenſibus puris Italici facit paullus IC. lib. L. Digeſtor. Iit. x y. cap. ult. Digna item ex quatotius Galliæ Itinera ab Agrippa diſtinguerentur; cui Ius Monetæ cudendæ tribuete. tur; in qua Gallorum omnium Tributa& Vectigalia colligerentur. Digna denique, ubi Templum ad Confluen des Ararim& Rhodanum ab omnibus Galliæ C ivitatibus in Honorem Auguſti cum formidanda illa ĩneptis Scriptoribus eee E 88 W ö 2 2 5 n en e* 2 N 28 U 2 4. 55 ö Botieꝶ ate iso 9 Vögel 5 4 e Cerpict* 80 eri A ſ batu* 5 2 3 Bas 1 2 celenbic Aer Y. a ſabiz 1 e late ut 8 U . 2 gerne Thaſßital Gaal 2., fü e 2. 9 aerhberggr Chen N Eule. 785 n hagen V-A 1 4 Tulminy 0 85 Sn f 21 e Aden, 1 re 2— 1 1 .. Porilẽchamb 18 85 7 15 e 3 2 8 1 25 2 950 uont 8 11 2 2— egi Laliegne big 48 N 1 — r.. 8 f„ Morlies 20 Sal mier a Ne wege.— 1 . es Eenenne p 5 1 5 N 3 Maten 05 1 1 Welle 5 ci deſplaces 8 ue 1 ads. r ee eee e eee. N N Leb 1 a Ae Coums. 8 55 20 W N 101 ebour nnn Iarare 80 e 1 2 0 N Rig aud— 5 4l e. ert gf N 5 1 2 17 1 4—. e eee R. 5*. Apo e 898 8 15 1 3 Vrieu—. 9 2 ern 2 e* 72 lte 2 2 2 8 15 0 . 94* 90 8 905 5 Tagqunleter— 2 8. A 22 2 1 W Rioru, O Lem 8—2 5 2 .. Comclrieii n Mur naus emmannere ee Beavieu. Zſehalas 8 2 8 1. N Duror. e 2 e Venus D ge qcheville*. 1— 8 1 1 5. ille Tae ne A 1 0 D 2„ SevrsN gairghuy vod 5 Vie. 3 Me.. 1 N a—— och eee 8 uu 8 5 5 8 27 2 Tum Montierle 8 995 N 2 8 85. 1 N ee. 9 S* 3 N(Masson* 8 2 8 2 HE. 4 0 85 5 4 2 0 N 8—* Vontluet D S8 A bubela pf? Foreſt et Beaujolois D„ 3 5 4. 2. 2 Doubs 5 ! ̃ ̃.,., ñßfy ß 5 IIa. eee eee eee, Opera publica. 272 LVGDVNENSIS TRA C TVS. Scriptoribus Ara exſtrueretnr. De Templo ſane Strabo lib. 1 v: Törn fer an dhe ger d ren uff tf, Tenerüv KcdlicręA TN Te Sag Fes m T8 g ahEg, m vf E) a νά. Ex hujus I ẽph ruinis inquit Para. dinus de Antiquo Burgundiæ Statu, concrera eſt ill Summi Templi ſtrutlura: quæ foummis Bun gundie quale, Regis Opus dicitur ut eæ antiquis mar morumm ruderibus Samorumque Inſcriptioni bus cuicere liter. Ara variis Scripto- ribus nota. Auguſto dedicatam, Iulo Antonio Africano& QFabio Maximo Coſſ. anno ab V. C. iocexti memoriæ prodit Suetonius in Claudio cap. 11. Sic ad ea tempora Epitome Livii lib.cxxXYII. U ad confluentem Araris& Nhodlani decicata. Ad eam vivente adhuc Auguſto, ut Scribit Dio ſub ſinem lib. ii Ludi celebrabantur; addens eos ſua quoque ætate permanſiſſe. Caligulam Certamen ibi quoque inſttuſt Græcæ Latinæque facundiæ, ſcribit idem Suetonius in ejus vita cap. xx. Qus certamine, inquit pergens fun FVictoribus præmia Victos contuliſſe, eorundem&. Laudles componere coat totz eus autem: qui maxime diſplicuiſſent, Sci ſaaſpongia Linguaue deltre juſſot, niſi ſernlis ab ju geri cut Flmine prarimo mergi maluiſſent. Reſpicit eo Iuvenalis: Palleat ut nuclis preſſit qui calcibus anguem: Aut Lugdunenſem Nhetor dicturnes ad Aram. 1 De hac Ara Strabo meminit, ejuſque Sacer daten edit Inſcriptio, quæ in ipſa Vrbe ad Murum Templi vetuſſiim Dixi Petri: 10 VI. O. M. Q.Abelxnxfus. ungici FIL. MAxriNus. sEd. Sack pos. Ron. Er. Aue an. ARA. Ap. coxrIVENTES ARARIS. Er. NHODANI Ft AEN. Ii. vIR. IN cIvTrArE StanaNokust. Quid jam dicam de reliquis, quas ĩbĩ& nunc eſt legere, Inſcriptianihus? Superat omnes Tabula ærea, que Om di Imperatoris Orationem continet ſuper Civĩtate Gallis danda. Legitur cum apud alios, tum accuranbm deſeripta apud luſtum Lipſium,& in Commentario ad xi Analium Taciti,& in Auctario, Iheſauro Inſcriptio· num Martini Smet adpoſito. Priſcam ejus magnificentiam teſtantur paſsim Templarum, e Arcuum 5 5 5 alen, ber t ont eng eh, nb. eder dai b h Aal geg luck tur G00 Un A. 2 tun Inn lu, 22 ub. int den halt,, eAguedu kum,& alia Antiquitatis Monimenta. Fo V anertt memoriam ſervati ajutit in Forviere: e Abea Vrbe nobiliſsima Galliæ Pars in quinque deſtincta quondam eſt Lugdunenſen 1, 11, 111, V, j uti in Noti- i tia provinciarum Galliæ, eſt videre. Igne Fatali miſerandum in modum ſuo tempore exuſtam conqueritur, e a Cademque inde acceptam deplorat epiſtola ad Lucilium xci 1 Seneca. Accidit centeſimo anno ab Colonia a deducta, eodem Seneca obſervante. Solatium iſti calamitati adhibitum ab Nerone, ſeptimo poſt Incendium anno. Legendus Tacitus lib. xvi Annal. Qgum ejus Mœnibus ſe oontinuiſſet Albini exercitus, ab Impera- tore Severo Obſeſſa, brevi poſt capta, direpta, terunique incenſa fuit: uti refert Herodian. lib. 111. Lugdunum Philippus pulcher Francorum Rex Pontificis juſſu Ditioni ſuæ adjecit, ſcribente in Annalib. Papirio Maſſo- A nio. Vrbs hæc hodie amœno commodoque ſita locoznatura fere inexpugtiabilis; ab una parte duobus muni- tadCollibus iiſque fructiferis, ab altera totidem beata Fluviis, Arari, Rhodarioque; Templorum Ædificiorum- que, cum publicorum, tum privatorum magnificentia ſuperbiens; opibus& mercatuta ſupra modum florens: ut celeberrimum facile ſit hodie totius Galliæ Emporium, Regniq; Cor& Clavis iniſtar, qua Aditus recludun- tur in Italiam, Germaniam, aliaſque Provincias: confluentibus eo ad publicas Nundinas ſolenniter,& ex con- dicto quaſi; quater ſingalis annis undique variarum Gentium Mercatoribus. Regnante Carolo 1x, quum tota arderet Bellis Civiſibus Gallia, Arcem futuris inotibus averruncamdis, invita ſatis, accepit: Sedes eſt cum Archie piſcopalis, cujus Præſules Belleforeſtius recenſet ci i, quique Primates ſe gerunt Cleri Gallicani; tum Præſidialis& antiquus Seneſchallatus, cui ſubſunt Territoria Lugdlunenſe, Forenſe, Alatiſconenſe& Bellojole- rium quæ poſtea nonnihil mutata. Sccleſtam Lugduncſem Bernardus Abbas Clarevallenſis hoc celebrat Elogio: Inter Eccliſtas Gallieconſtar profecto Lugdlunenſem anteire, ſicut dignitate Sedls, ſic honeſtis Studis e lauclabilibius Inſti- turis. Obi enim æque vlguit Diſciplins Cenſura? Morum Gravitas Maturitas Conſilrum;? Auctoritatis Ponduss Aumiquitatis Inſigne? Preſertim in Ofcis Eccliſtaſticis haud facile um quam viſa eſt repentinis Novitatihus acquieſcere, nec ſe al quando juvenili paſſa eſt decelorari Levitate. Atque hæc de Tractu Lugdunenſi dicta ſufficiant: ad Helve- diam tranſeo. f Mm Ligdunen⸗ 7 1 LVCGBVNEN SIS TKA CT VS. 271 * Helvetia, cum finitimis Regionibus Fœderatis. Vgdunenſi Tractui ſuccedit apud Mercatorem ea Regio quam Romani Helvetiam- vocatunt. Fam aut magnam ejus partem hodie vocant Suiciam- aut Suttiam-, a Vitis Saxoniæ populis, quos ob fog. Regio. 7 tam ſæpius ſidem, ſedibus ſuis ejectos Carolus Magnus in Alpes conjecit quemadmodum& Non. 274 N. mind. Vndle decluclu. albingorum aliquot millia in Flandriam ac Brabantiam tranſtulit. Vel a Suecis qui tempore dige. berti Regis è duecia in Helvetiam commigrarunt, ſive inundationibus aquarum, ſiye numeroſo Incom cœtu ſedibus ſuis excluſi: vel denique a Sitio pago: vulgo Switſcher Landt. Dicitut& Conſœderatorum im, vernacule Eyagnoſchaft; a fœdere quo inter ſe Helvetii juncti ſunt. Hi Eutropio aliquando Quuadi dich ſx. Situs. re. Helvetia porro inter montem luram, Lacum Lemanum, Italiam& Rhenum ſita eſt; Habetque ad O. tum Solis Tirolenſem Comitatum, ad Auſtrum Alpes Cottias, Lombardiam, Mediolanenſem Ducatumꝶ tractum Pedemontanum: ad Occaſum Sabaudiam& Burgundiam: ad Septentrionem Rhenum. Patent autem Helyetiorum fines in longitudinem cex L millia paſſuum, ut ait Cæſar lib. 1 de bello Gall. quod& 1 hodie verum eſt. At in latitudinem tantum i xx: quam Cæſar aliquanto majorem facit. Regio omũis ſiu- Sol fertiluu. bri fruitur Acre: ac licet celſis præruptiſque Montibus aſpera ſit, ita tamen miteſcere cœpit Incolarumin. defeſſo labore, induſtria ac cultura, ut nulla parte ſtetilis ſit: quin ad vitam ſuſtentandam producat non lo- lum neceſſaria; ſed& ea quæ delitiis ac luxui inſerviunt. Frumentum abunde profert, quanquàm pleriſque in locis, niſi gleba exuſta fuerit ſementem fruſtra projeceris: verum huic incommodo Agricolarum lab ac induſtria occurtit. Vinum multa loca adeo generoſum gignunt, ut Rhenenſe longe ſuperet,& ſapor & virtute. Huc accedunt pinguiſsima prata, in quibus tum greges, tum armenta magno numero paſcuntur, ex quibus incolæ magnum percipiunt emolumentum. Ferarum etiam magnam multitudine m alit pam Auimalum ba- 9 7 0 Vrſi, Cervi, Damæ; Capreoli, Ibpices, Lynces, Apri,& aliæ, unde Incolis frequens venatio let . geſant Aves, quarum captura hic admodum felix. Helvetia Anarcha et,&clibera nequt ulli prindpilb- jecta, ex quo partim civilibus diſcordiis, partim inclementioribus& injuſtioribus imperiis illorũ qui pro In. peratoribus ea loca adminiſtrarunt Helbetii incitati, quibus acceſsit(Gee Jobilitatis, fœdere initoſgm excuſſere, atque in libertatem ſeſe aſſeruere. Initium confcderationis fecerunt, Vri, Silvani, Suitenles in horum Opido. Exemplo invitatæ paullo poſt urbes reliquæ, cum irritare eas ac laceſſere potentes vicini non deſinerent, idem fecerunt,& inita cum prioribus atque inter ſe ſocietate, eaque arctiſsimis fœderumlegt- bus devincta, potentiam confecerunt vicinis facile parem, quæ victoriis& ſociorum acceſsione adaucta, tandem etiam formidabilis iiſdem evaſit. Ager Helveticus in quatuor partes finditur quas ipſi Go vocal, voce Germanica, quæ Regionem vel Pagum ſignificar: ſuntque hæ: Zurichgov,] vifli pur, gergov, Argo& La. gow, Reſpublica vero Helvetiæ tribus conſtat partibus. Prima pars ſunt 13 Pagi, quos ral Camones, Ort Get. mani vocant. Hi ſoli hoc juris habent præ aliis fœderatis, quod de omnibus ad communem Remp. Helvetio- rum pertinentibus in pubſicis Cõventibus deliberant,& ſuffragia ferunt, omniũq, totiiis civitatis cõmodofũ & incõmodorum participes ſunt: Præfecturas quas ſimul acquiſierint, pari jure adminiſtrant,& xeliquæ ble Publ —— — . — — — l 4 2 eee/ Sucuię j GNien Aue a nen— 4 7 7e 7 Sn K Nunturun Q uuunyi T lapei Zend eee Aaꝛuno ſuad ont 12. akne ee,, D Nu. C1 u Lorbes& 7 N 0 2 5 D 5 27 0 nee, A. 2. 2 nen 1— 14 LLL LA — 5 r Nc ede? 7 276 HELVETIA.. 8 publice ex æquo participes ſunt: videlicet Tigurum-& acceſsit Fœderi trium Pagorũ anno Dom. cio ccerſ. Berna fœderi Helvetico juncta eſt anno Ciccclv. Lucerna anno ciocccxxx II perpetuo fœdere ttibus primis Pagis juncta eſt. Uria, Vren: Snitia, Swyirz: Vnder-Malden hæ primæ inter ſe fœdus conſtituerunt an. no cioceciIx. Tagium, Zug anno ciocccli 1 ſex Pagis acceſsit. Glœuna ſimul cum Tigio idem fœdus iniit. Balea anno c19 101 ſe decem Pagis fœdere junxit. Friburgum, Salodurum ſimul anno cio in numerum Pagorum communi conſenſu receptæ ſunt,& ſic Ciyitas Helvetica x Pagis conſtitit. Schafſaa anno ci 10 in numerum Pagorum recepta, cum xi pepigit. Abbatiſcela anno cl 1911 in numerum i. gorum recepta eſt. Hujus Pagi ager in 12 partes ſive ordines diviſuseſt, quas ibi Roden vocant, quatum fs conjunctæ Pago, interiores dicuntur; reliquæ exteriores. Peliguntur autem è ſingulis partibus Senatores qu numero xi i qui toti regioni conſulant,& fiunt in univerſumè xl iv Senatores. Secunda pars ſunt federt, Abbas& Opidum S. Galli ſœdere junctum Iv Pagis Helvetiorum anno cio ccc ly. Et poſt anno cig ccech cum vi Pagis Tiguro, Berna, Lucerna, Suitia, ITugio& Glarona in perpetuum. Rherorum Populis Gf. pondter cum vi i veteribus Pagis æternum fœdus pepigit anno cio ccccxc vir, uurienſes vero, quorum ſocie· tas Domus Dei vocatur, anno cio ccc cxciix. Lertia ſocietas quæ Decem fudiciorum vocatur cum Hehe⸗ tiis non pepigit, ſed quia 11 prioribus, æterno fœdere cohæret, etiam Helvetiis amicitiam& ſocietatem fidam 15 Sedlunum cum Valſſia tota fodus æternum init cum Bernatibus, anno cio ccc cv. Et poſt cum eligionis controverſia ortaeſſet, Hadrianus Epiſcopus Sedunenſis,& ſeptem Decumæ Valeſianorum fœdus fecere, anno cr 10 III, Friburgi cum vii Pagis Helvetiæ Lucerna, Vria, Suitia, Vnderwaldia, Iugo Friburgo, Salodoro ex integro Romanæ Eccleſiæ adhærentibus. Rospeil primo fœdus init cum Hebei, anno cio cceclæi ii in annos xv, quod aliquoties renovatum, anno demum cio Iax ix perpetuo ſancitum eſt. N. Alhuſen anno cio cccclx i ix Helvetiis fœdere juncta eſt. Pienna Biel Bernatibus ſe fœdere jumit annis 1303, 1306, 13 52 ac 1367 arctiſsime. Ceneva jus Civitatis cum Bernatibus pepigit, idque arctio ff mavit, anno cig Io, nondum tamen communi bagorum Civitati inſerta eſt. Tertia ſunt Præfedr armis, aut ſpontanea deditione conquiſitæ: Tungea, Turgow anno ciↄoc ge c in poteſtatem Helvetiotum redacta, cui vi j vetuſtiores Pagi imperant. Aquenſis Bale ſubjugata anno cio cc ccxv, cui 11& primi ha. gi imperant. Rheguſti anno cio ccc cxci conquiſita a Pagis vii primis& x11 1 regitur.Sarunerum, Scugai anno cio ccc να a Georgio Comite Werdenbergenſi, vi primis Pagis venditum, 2 quibus& reg tur. Libera Provincic captæ anno cio ccccxv, vi ſ veterum Pagorum Imperium agnoſcunt Lugano, Loca, M endreſium, Vallis Madia; hæ Iv Præfecturæ ex dono Maximiliani Stortiæ Ducis Mediolanenſis, anno ch II in Helvetiorum poteſtatem pervenere: His omnes Pagi præſunt, excepta Abbatiſcella. Bito. num: Bellxona; hujus Imperium 11 1 primis Pagis confirmatum eſt, anno cio iX II. Valſia quæ etiam hac Tabula continetur, complectitur tres populos,& tria ſœdera. Duo priores ſunt Viberi& Seduni, qui una nomine Lberi Valeſii Superiores dicuntur,& in vii Conyentus quos Pecumus yel Deqenas vocant, diviſi 1 era Vochr * ac. lan. 1 mul 0 gen Gl An 3 U 0 6 10 1 5 HELVETIA. 277 Veragri, qui& Valzſani Inſerisret, Superiorum Imperio parent. Omnium tamen Princeps eſt Epiſcopus Se- dunenſis, qui ſummam, tam in Eccleſiaſticis, quam in Civilibus rebus Authoritatem obtinet& Comes atque prafectus Valeſiæ nominatur. Comitatum hic invenio Werdenberg& Baronatum Sar. Lacuum ampliſsimo- rum nuſquam major numerus quam in hac Provincia, inter quos Lucerimus, de Lucerner dee: Tigurinus; In- richerdes: Ryarius Malenxes: Neoburgenſis, Nuwenbis ger ee:& omnium maximus Acronius, der Bodenxee, quem Solinus& Plinius Brgantinum, Ammianus Marcellinus Er gantium vocat? a Brigantio vetuſtiſsimo Opidulo. Longitudoejus eſt æxiv millium paſſuum, latitudo minimum xi Ammiani verba, quia luculen- tam Topographiam Lacus& Rheni cataractarum continent, adſcripſimus. Inter montium celſorum anfracdus im- pulſa immani Rhenus extenditur, qui penes eAlepontios in deciduas cataractas inclinatione pernici ut Nilus funditir, torrens ab ortu protinus primogenio, copiis aquarum pr opriis irrnit, curſaſimplici: fæmque adjutus nivibus liquatis& ſolu- tis alta divortia riparum abradens Lacum invadit rotundum G vaſtum, lem, Biigantium accola Rhetus appellat; horror q ualentium ſiloaſum inacceſſum effcit, niſi qua vera in Alam ma virtus&. ſobria vita compoſuit locum Pafbauris,& na- tura locorum,& cli inclæmentis reffagrante. Hanc ergo paludem ſpumſis ſternendo verticihus amnis irrumpens&. un. darum quietem permeans, mediam vellut funali, libramento interſecat,& tanquam elementum perpetua diſcordia ſepara. tums nec aucto net imminuto agmine quod intulit, vocabulo& viribus abſolvitur integris. Quodiue eſt impendio mirum, nec ſtagnum aquarum rapido curſa movetur nec limoſa ſab colluvit tardarur proper am flumen,& conſſſmm miſceri no po- teſt co pus: quod uiſſ ita agi ipſe doceret aſpettus, nulla vi credebat ur poſſe diſcerni. Flumina vero Helvetiam rigantia FPlumina. ſunt Rhenus, Rhodamus, Adua, Ticinus, Limagus, Byrſa, Langarus, Sara, Taurus vulgo Dur, Anus, Arola, alia- que permulta. Montes hic enumerare vix Opus eſt, cum notiores ſint per Orbem Rhetici montes quam ut quiſquam eorum nomina deſideret. Verum ne hic quoque defuiſſe videar, prodam ſaltem aliquot. Summæ Alpes nunc Got hardi Mons dicitur, hunc ſequuntur Peninæ Alpes: apud Salaſſos Cottiæ Alpes& Silvius mons ſunt. Dein Montes S. Bemædi major& minor. Graie Alpes Lepontiorum ſunt: Adulas Mons Germanis der- Vagel, Miſaucos attingit. alis Alpes ac Permurna mons in Engadinorum ora ſunt. Hinc Valarius& Brantius montes, apud Vendones: Rhetico, mons in Rhucantiis eſt. uraſſus mons, Lemano imminet Lacui. Abnobæ montes in Tulingorum finibus ſunt. Atque hæc ſunt hujus tractus famoſiſsima juga. Sed de Alpibus fuſius in Italia. Silvæ ſunt innumeræ, ſingulæ Hercyniæ portiones ſunt, cujus hic caput elt, quamvis varia ſibi hinc inde ͤadſciſcat nomina, utpote Silva Brigantina, Rlynwaldt, Bonwaldt, ac nonnulla alia. Helvetiorum Reſpublica ex Optimatum& populi imperio mixta eſt. Etenim ex his populis quibus tota Civitas conſtat, quidam merè Democratico imperio utuntur, ubi totius plebis conſilio fere omnia aguntur, veluti in his pagis qui nulla ha- bent Opida, uti ſunt Vranii, Suitii, Vnderwaldii, Glaronenſes& Abbattiſcellani:& par ratio eſt I ginorum, quamvis hi Opidum habeant: ali ab Optimatibus reguntur, ut omnes urbes Helvetiæ Iigurum, Berna, Lu- cerna& c. ſed cum poteſtas ſumma penes populum ſit ã quo Magiſtratus eliguntur, mixtæ ſunt hæ reſpublicæ,& aliæ magis Ariſtocraticæ, aliæ plus Populares ſunt. Mm ij De Helve⸗ Lacus. Zurichgow,& Baſilienſis Provincia. E Helvetia generatim dixi, ſequuntur Partes. Has Mercator tribus Tabulis ſequentibus graphics delineatas exhibet. In prima, Provinciæ duæ, eæ quæ vernacule Zurichgow,& Paſilenſi;; in ſecund Mifiiſpurgergow;& in tertia Argow proponitur; quarum deſcripitiones una cum Lacus Lemani Cho. 4 rographia, ordine daba. Ad priorem Provinciam quæ prima Tabula depingitur quod attinet, ex Regio- Zurichgow vernacule, T igurinus pagus Cælari dicitur. Solum hujus tractus& potiſsimum per circuitum Tg Soll fertilital. civyitatis primariæ eſt 14 fœæcundum, feraxque Vini& Frumenti plurimi.. inum tamen plerumquteſ a ſubacerbum, nec poteſt ob vicinas Alpes ad perfectam pervenire maturitatem. Matureſcit autem Vinum a Vrhs Tigurum. potius miteſcit a ſua auſteritate poſt aliquot annos in penu conſervatum. Vrbs hujus Provinciæ primariala. tinis Tigurum, proximis aliquot ſeculis I harggum, dicta, vernacule urich. Vetuſtiſsima elt Vrbs, ſita oc amœno ad exitum Lacus magni qui hic deſinit, excluditque amnem Lindepagum vulgo Limmat dictum, quem haud procu la Glarona recipit,& dividit Vrbem in duas Civitates majorem& minorem, quæ tamen tribus conjunguntur amœnis pontibus, in quibus frequentes Civium fiunt deambulationes. Forum habet ffumen- tarium àmpliſsimum, in quo ingens Frumenti vis hebdomadatim divenditur. Incredibilem Piſcium copiam Lacus Tigurinus huie Vrbi ſuppeditat. Forum annonæ illi locupleseſt, lacus ſubyectioni idoneus. Etſi atem Tigurum quinto demum loco Heſxetico fœderi acceſſerit, nihilo tamen minus propter V this celebritatem potentiam princeps locus omnium conſenſu illi datus eſt, quem hodie quoque aucto fœdere retinet in Comi. tiis, Legationibus, aliiſq; publicis actionibus. Viros illuſtres& claros multos habuit; ¶ vnradum Pellcaum Ungur Hebrææ, Chaldææ& Thalmudicg peritiſsimum: THeode um Bibliandrum: Contadem geſuerum boy. ſtora illum aH, ac multos alios egregios viros. Tinte Pagus habet extra urbem Præfeckurs Aajores& Minores. Majores ſunt x, Iyhbung Comitatus: Graeningenſis Præfec ura: Audllfingen: rifenſce: Eg Libera Provincia: Regen perg. Vadiſvillana, Madiſchyvyl: Lauſfa ad cataractas Rheni, Lauſfen. Minores xXII. Voc. rum, linter hur& Steina Opida Tigurinis parent, proprios tamen Magiltratus habent, ſed Tigutinotum eit Tugium agu. tenentur& in bello illis militant, propriis tamen ſignis utentes. Adcenſetur hui Provinciæ Iugium pagus. Situs. gium, vulgo Zug, Opidum, ejuſdemque nominis Regio verſus Septentrionem, Suitiam vicinitate aftinged in pede paſcul,& vitibus conſiti Montis lacui piſcoſo adjacet, gui a Civitate nomen Lacus Tuginus, qui Sab frillras Rig eue 2 e O 210 extenditur. Agrum compaſcuum 4 vini Fr umentique feracem 1 5 1 1 0 res 11 05 traboni vero U II Ten, dicuntur, qui cum Iigurinis& Amhtis inito fœdere, Ro: erium oppoſuere. Conſulendi Nutarchus in vita Mari& Eutropius lib. v. Paruit Tugium aliquando nobili⸗ rum. bus, poſtea in Auſtriorum poteſtatem pervenit: Hi, bello Helvetico, perpetuo prſidia illic aluere, quæ Suitios & Tigurinos infeſtabant. Itaque anno Moccr i: Ligurini cum ꝗuatuor aliis pagis expeditionem adverlug Tugium ſuſcepere. Præſidiarii, munitionibus Opidi diffidentes, ante adventum Helvetiorum id deſetuere, Cives tamen, qui fidem Auſtrio ſervare vellent, obſidionem per dies xv ſuſtinuęrunt. Tandem deditioneſ 278 L VRICHGO VIA. ——— Wend 2 9 5 1 N 1 0—— 1— een dae ee e. 7 I—— ee 1 1 1 eee men 755 e n 4 e 5 9 1 Seehreg 9 1995 10 2 8 1 25„ i— 0 in⸗ ber vin Uauffenbeſß Wfrie K 2 . 5 0 r d a b 8 e 2 gib*. 22 D e 2 5 e 2 5 BiriN 9 orf N n 3 4 N Mengen Buh, W. untl 0. 5* e —.—— ä N en 2 N 8 2 2 2 — . zu, 1 handen 1 N D oflin„par N 5 5 1———. 1 8 2 8 . N n ee 55 e Ama e, N Audi N* 9 5 2 eu 3 7 0 Menke r 8 220 8 258 75 0 2 s 9 oN N An 8 1 2 50 S 5 l 00% 8 enn ach 1 Ju 10* C 2 N „ en Vun 22 Tandel eng 2 5 11 0 2 Puſianß — 0— ga Alk.,. 5% Ce Dage Na V 8 Ss Holden 3 8 Vorfall N iber 0 7 lle 2 1% TLentæ bus 122 09 185, e, 2 5 220. Oherglat 52 bn 7 Sur 9 85 N 9 3 5 Se* Tichecl pro hen 2. 2 4535 2 8 Fanal c 22 2 2 2 1 5 hen 4 2 45 5 8 Sale 2 Wer a, NR . l 2 2 e N.** 1 nan N N Be 0 A 1 15, 9 N N Scig 8 Ae 0 0 3 . eng. Are, agen% ria= V,* f zee 1 2 75 I ric d lo, e 0% S qurbeulul ( Dunſtenen 22* N— Woge 2 17 1 e 2 una! de eg.*„e bel, e 2 0 0 828 N e, 5. N Han J 0 2 5 Nſchentul Seon Provincia Baſi- Orbe Baſilea. . 280 Z VRICHGO VIA. fecere,& Helvetus ſacramentum dixerunt, hac c dition: ſi intta piæfinitum tempus Dux Auſtrius ez, exercitu adducto, obſidione liberaret, ab Helvctico ſacramento liberi, in ejus obedientiam redire poſſent. Cum autẽ vidiſſent ſibi nullam in Auſtrio ſpem eſſe. Heloctico ſderi ſe junxerunt. Tagium- Pagus 1 ha. bet partes,& inillis Conventus Iv, ex quolibet autem Conventu 1x eliguntur Senatores qui regioni conſu- lant. Opidum ipſum duorum Conventuumloco cenſetur. Ager vicinus tres Conventus habet, Anta: val geriam, ſive Aquas Regias. Bam pæochiam. Inpcramt autefg Tigim Opidani per Præfectos in Vite commorantes his locis: Cham Opido, Andrea vico, Hunelbe go Vac heville, Steinhuſe pago, S. Meſgag, Hæc de priore hujus Iabulæ Provincia, ſequitur altera, nimirum Baſilenſis, ab inclyta Vrbe Baſilea ſic da Picitur& Sugovia, quod nomen a Sequanis deductum eſſe haud obſcuraeſt conjectura, quam etiam Rhe. nanus approbat, rerum Germanicarum libro tertio. Agrum habet Vini optimi, Frumentique feraciſsimum: ut etiam vicinis annonæ caritate preſsis, ſuccurrere valeant ipſius Incolæ. Sunt& pecorum paſcua lætiſsim. Hanc Regionem olim, Scudo teſte, Ruici Ptol; Cxfari Rasari inſederunt, quos refert, Helvetiorum en. emplo, omnia ſua Opida vicoſque,& quicquid adificiorum habebant, exuſsiſſe. Balea inclyta Vrbs hodie Regionis Caput. Hanc nonnulli E qleam dictam a Baſili ſco hic reperto, quorum opinio abſurda eſt. volunt. Ali a Balena luliani Imperatoris matre. Rhenanus a trajectu, quem lingua Romanenſis, hoceſt Galliea Paſſum vocat, ut ſit dicta Balea; quaſi Paſſilea. Et addit; trajectum hoc loco fuiſſe veriſimile eſſe, etiam dum ſtante Auguſta, quod hic propter vallem per quam torrens è Byrſa ductus fluit, ripa ſit humilior,& obmil tas cauſas ad tranſitum aptiſsima, apud Auguſtam autem abrupta. Hanc tamen conjecturam Munſterus rejicit, authoritate Marcellini, qui Civitatem illam Græca voce Bain clas id eſt Regnum, vocat, quaſi Reap. Emm ſeu Regiam(ivitatem. Alluitur hæc Vrbs Rheno, qui eam pęne mediam diridit, niſi quod pont uni. tur. Habet Vrbs ipſa commoditatem magnam a Rheno, quia ad eam plures ſunt navigationes magniſque poteſt adiri oneribus. Paſſa eſt ante annos ducentos multos& graves tertæ motus. Sed rurſum eſt inſtaurata, & anno u ccc cixa pio Pontifice Acadenuia ornata, quæ omnibus ab codem donata privilegiis, juribs& immunitatibus, quibus fruuntur Academiæ Bononienſis, Colonienſis, Heidelbergenſis, Erdfordieuſs, Lipſenſis& Viennenſis. Præfecturas habet Baſila quæ ſunt; Faren. Speg Arx; K.aſeld in edito Monte ſta Wallenbug Opidum: Hombin gum: Munc henſteim: Remftem. I gie. Comitatus ubi Teg y opinor eſt, lb. eſt Abbati S. Galli, cum Toggiani Cives ſint Suitiorum& Glaronenſium: Nepperſwyi Comitatus: Straeſbeng Comitatus opinor, ubi Straeſberg corrupte ſcriptum exiſtimo: ilchberg Baronatus. Reliqua Tugini Pagi& I. gurini habes in Tabula Argow. Abbatiæ Imperii in hac Tabula, quæ neque in Suevico( urculo, neque in Ger- mania Vniverſali monſtrantur ſunt Reichenom, Sch If huſen, Neutzlinge, Pfeffers, Pfeſſicon opinor. Fluminibns hæc regio rivuliſque rigatur pluribus, quos omnes tandem Rhenus recipit. Inter hos Menus, Anf& Mi. Byrſaex Iura monte per multas convalles Baſileam uſque devolvitur, plurima ſecum deferens ligna& ligno- rum rates. Miſſa vero flu. ab oppoſita parte a Nigra Silva ſegregatur, adferunturq; per cum Piri u ædifici aul Tbolegl lle, An m Acne c ln du. dum madd de Ibn min Mn J80 g pi ken lc fl file dar ech un bun f U b Z VRICHGOVIA.. 281 ædificiis aptæ; ac deinde in minori Baſilea multis inſervit officinis. Nam ſerrantur ejus ofñicio mola verſatili en arbores in aſſeres, commolitur Frumentum, acuuntur fabrilia Inſtrumenta, ducuntur in Bracteas ferreæ „ Nlaſſæ, nultiſque aliis conducit uſibus, præter id quod habet nobiles Piſces, præſertim Trutas. Et quam- wagug quam minor eſt oppoſito flurio Byrſa, eſt tamen eo piſcoſtor; pluribuſque inſervit officinis, etiamſi Bytſa non r modica quoque exhibeat miniſteria Molitoribus,& Chartariis, qui aliquot inſignes habent officinas juxta e hunc fluvium aut potius juxta rivulum ab eo ſegregatum& ad Mœnia uſque majoris Baſileæ facto alveo dedu- Actum. Sunt& hic Tolaerus, Largus, aliique fluvii. Sed de his atis. Reſtat ut de adminiſtratione Reipublicæ harum provinciarum, paucula ſubjiciamus. Ex Tribubus omnes qui publicis conciliis interſunt, pari nu- a mero è ſingulis deliguntur, tam Iiguri quam Bafileæ. Sunt autem præcipuæ autoritatis duo publica Conſilia in hiſce Vrbibus: Majus quando plures nomine totius plebis conveniunt,& id plerumque tantum in gravio- N ribus negotiis& quæ ad totam Rempublicam pertinent convocatur: Minus quod quotidie Rempublicam ad- e minilſtrat,& Civium controverſias cognoſcit. Ac Tigurimajus conſilium eſt cc hominum, Balileæ ccær Iv. Minus conſilium Tiguri L hominibus conſtat, Baſileæx XIV. Etenim è ſingulis Tribubus duodeni in ma- jus conſilium aſſumuntur, niſi quod Tiguri è Nobilium ſocietate xi Ix deliguntur. In minus conſilium Ii. Auri ſingulæ Tribus dant ternos hominès, quaternos Baſileæ: his accedunt duo Conſules in ſingulis Vrbibus e publici Concilii Capita; Baſileæ præterea totidem Tribuni, quos una cum Conſulibus Capita nominant. Præ- tterea Tiguri Nobilium ſocietas ſenos in Minus conſilium mittit, cum aliæ Tribus tantum ternos dent,& ad- huc ſex Ali liberis ſuffragiis cooptantur, ex quibuſcumque Tribubus magiſtratui viſum fuerit. Minus Con- ſilium dividitur in vetus& novum: veterem Senatum eos fiominant, qui per medium annum munere ſuo de- functi ſunt: hi etſi quoque convocantur cum Senatus habetur, non tamen ſemper vocantur& ſunt quædam quæ novus Senatus tantum tranſigit. Baſileæ etiam Majus Conſilium ſimili modo dividitur, atque& duo- decim Viris Tribuum ſex novo& totidem veteri Senatui accenſentur. Convenit autem Minus Conſilium ple- rumque ter, nonnumquam etiam quater ſingulis ſeptimanis. Vtrique Senatui præeſt Conſul, quem Bug- Fgermeuſter, hoc eſt Civium Magiſtrum vernacule nominare ſolent, hunc Majus Conſilium eligit. Conſulibus poteſtate proximi ſunt Tribuni, hos Tigurini Oberiſtemeiſter, Baſilienſes Zunſfimeiſter vocant; horum tres ſunt Tiguri, duo tantum Baſileæ, qui una cum duobus Conſulibus quatuor Vrbis Capita nominantur. Sed hæc ſufficient. Plura qui petet, Ioſiam Simlerum adeat copioſe ac docte de his diſſerentem, ex quo hęc deſumpſimus. Ratio gub ena 4. Nn Sequitur Wifliſpurgergow. Kegio. Equitur apud authorem Pqgus Aventicus: vulgo Mifliſpurgergow. Nomen habet ab Opido ihn, Nomina& un. quod olim tempore Iulii Cæ ariis Helvetiorum Caput erat,& Aventicum dicebatur. Regio con de deduclu. eſt intra Sabaudiæ Limites, etiamſi pareat Bernatibus& Friburgenſibus, ſicut& terra ex oppſito& ulta Suu. Laeum Bielenſem, ſive Neoburgenſem ſita. Satis ferax eſt Vini& Frumenti. Cæterum in hac Tabulato- Soli fertilta. tus fere Bernatum pagus continetur,&e Friburgi. Prioris Vrbs primaria Berna. Hæc ſi annos numeres non ad- Vrbes. dum vetus eſt, ſi ſitum& cultum, ſi mores& civilitatem, ſi leges& inſtituta, ſi potentiam ac virtutem reſpichs, nulli Vrbium cedit. De cujus conſtructione ſic legimus. Herchtoldus Zeringiæ Dux iv hujus nominis, cou. ſtruxit ſuo tempore duo Friburga, id eſt libera Caſtella, unum ſcilicet in Briſgoia,& alterum in Vehtlandis, Et quo ſui ſubditi, firmiorem& tutiorem in Vchtlandia haberent manſionem, deliberavit aliam exſtuer Civitatem juxta arcem ſuam, quæ Nideck appellabatur. in Peninſula quæ Saccus vocabatur, quam tuncdiia quercina occupabat. Qgodam autem tempore quum idẽ Berchtoldus venationi intenderet dicebat ſuis: Ci. tatem quam in hoc oportuno loco condere deliberavimus, nominari volumus vocabulo beſtiæ, quæ nobispii- mum occurrerit captaque fuerit. Ceperunt autem Vrſum, quẽ Germani Bem vocant. Cumque eo loco, ut d. ximus, plurimæ creſcerent Quercus, quo Civitas erat condenda, omnes fere arbores illæ pro domorũ ſtructut inſumtæ fuere. Vnde& operarii vulgo dicebant quum reſecarent arbores: oli Aaſ dich hauwen gern:die fta mi heiſen Bern: i. Arbores ſinite ut ſecemini lihenter: Quonid Civitas iſta vocabhitur Bern. Eſt autẽ hu jus Clvitatis Situs ye. luti in Peninſula, quam facit Arolæ fluvius navigabilis. Nam ad Meridiem Vrbis fluit amuis ille in demiſſo loco ab Occaſu in Ortum, ac tunc reflexus petit Occaſum ad jactum bombardæ, quanta ſcilicet eſt longitudo Chi. tatis, ſicque Amnis eſt Civitati loco foſſæ aqua inundantis, niſi quod abOccaſu ad jactum baliſtæ fundus Chitt tis cohæret continenti, qui Iſthmus ſi perfoderetur haberet Berna formam Inſulæ. Eſt autem a Meridie& ptentrione valde profundus proſpedtus in ſubjectam decurrentẽ aquã; ab Ortu jenis eſt aſcenſus in ſummia Civitatis. Adjacens ſolum omniuim rerum eſt ferax, præterquam Vini, quod haud procul Bernates ex ſua tend petunt optimum. Creſcit etiam ab uno latere civitatis Vinum, ſed neque celebre neq; multum. Cęterum ach. toldus Iv hujus Vrbis conditor obiit, antequam civitati colophonem imponeret, ejus operis conſummaio- nẽ relinquens Filio Berchtoldo v,& ultimo Duci Zeringenſi. Hic ex uxore filia Comitis de Kiburg duos Filos genuit, quos Nobiles regionis veneno extingui curaverunt, ob id potiſsimũ quod arbitrabantur Berchtoldũ o- dio& æmulatione ædificium Civitatis conſummaſſe, quo eos ſub jugo ſeruitutis continere poſſet. Præfecturzs Berna ſub ſe habet tam Germanĩcas, quam Gallicas, inter quas Lauſanna Civitas Epiſcopalis. Situm habet mi rabilem: occupat enim duos oppoſitos colles& intermediam vallem. Cathedralis eccleſia& Canonicorum ædes tenent collem Septentrionalem,& ex oppoſito colle Meridiano patet deſcenſus magnus ad Lacum uſque. Forenſis vero locus eſt in convalle. A mortè Caroli ducis Burgundiæ, redemta a Principibus Saban . 5 77 WI FEEL TE ö YVRGERGO VIA. Qrieus 5 c 97 85 N A a0 8 Saulbin- O Prouente . fünſon d ſalorbee. 72* 2 N 2 1 2 Tuerton 55 2 8 1nd*„ e cle, 5 22051 ee, K 4 wog 9 N 7 55„ S. Harhin 7 0 f 00 Berchie E e. 8 9 ceſſongye⸗ 8 1 Oulen⸗ Echalchę 8 4 22 GB uffi 7 Aniudis 2 1* 6— F Arn. Hen 15 0 llc 9 0 5 15 158 2 Alu. 2 1 75 Beſſiſch* 0 9 4 0 N 8 N 5„e 8. 7** 0 155 8 * 5 u 9 * .. 0 Getting Se I umens-e * 8 8 Teſlingen Schuſen: a4. Tale, 2 K N. N 2 51e ö. 6 1 ee int S 4 25 25 r. 2 *. O Boßonens 5A Jaun Afleuſe nen* 5 Ne 5 4 Mauri — 0 N 5 N 5 0 2 e Indi 2 284 WIELISPVRGERGOVIA. anna, Cives Lauſannenſes interim ſingulari familiaritate fuerunt juncti Bernatibus, uſque ad annum u xxx VI, quo Lauſanna cum omni circumjacente Regione ad dominium Bernatium pervenit. At cives fruun. tur interim omnibus ſuis privilegiis& juribus, Reliquæ ſunt, Cermanicæ quidem xxxi, quarum 15 Subur. banæ, quibus totidem Vrbis ſigniferi præſunt, ꝭeſub eorum ſignis, ſingulæ Præfecturæ in bellum proficiſcun-. tur. Haſclia Vallis, Haſli: Underſea Opidum Vnderſeuwen: Simmia Vallis ſcperior: Simmmia Vallis inſerim; Fu. tingen-; Sanaz ec. elen-; Thun; Louppen: Signaw; Drachſel wald; Emmæ Fluvii V. alis; Brandis; Sicomiſ hu Burgdorf; Biereneck; Laudſhuot; Arberg; NAow; Erlach; Bippium-; Wangen; e Ar wangen; Arbung: Bibenfun Schenckenberg: Lentæbug. Item 111 Lãbera Opida in Pago Verbigeno Bernenſium Imperium agnoſcuſt: Zoſfngen, e Aram& Bruck: Item Cœnobiorum Præfecturæ Ix, quarum vi Civilem quoque Iuriſdictionem habent. Gallcæ 11x, quæ ſunt, Aventicum M/ flispisg: N innidunum, Mouilden,: Iverdim: age; Novidunum-, Nyon: Oron: EZilia cum Vibiſco ſeu Vroęy: item tres Cœnobiorum Præfgecturæ. Ad alteram hu- jus Tabulæ partem tranſeo, in qua Friburgi Præfecturæ etiam Bernatibus communes a Mercatore recenſentur: quæ ſunt Morten: Schwartæenburg; Franſons: Chalan- ſive Scherlin. his Bernates& Friburgenſes alternatim 5 quinquennium Præfectos conſfituunt, ſic ut Præfecto ex una urbe conſtituto, provocationes ad altetem ant,& ab eadem rationes Ppræfecti examinentur. Friburgum Opidum apud Nicitones ſitum in Vchtlan⸗ dia ad Sanam fluvium, a Berchtoldo Iv Zeringenſium Duce paucis ante Bernam annis conditum. Regnant ſiquidem Lothario anno Domini ucxx vii Gulelnus Vchtlandiæ Comes mortuus eſt, ut Nauclerus ſcribt, quo tempore ab Imperatore Lothario Vchtlandia Conrado Zeringenſi Principi committitur. Quo mou anno u CI, ſucceſsit ei Filius ejus Dux Berchraldus Zeringenſis ejus nominis 1 v. Is utrjuſque Fnabingi r goie& Uchtlandis fundamenta poſuit, ut ſupra quoque diximus, Anno poſt Chriſtum natum u c, nonſube privilegiorum ampliſsimorum donatione, Quemadmodum& ſubſequentes ex ordine Imperatores, tu. que Opidum non minore favore proſequuti ſunt, quam ſi Imperii membra eſſent. Anno deinde Domimuca XI IX Berchrolelo v Zeringenſium Duce, è vivis ſublato, Friburgum Vchtlandiæ privilegiis omnibus illæſs, 2 Comites Kiburgenſes devenit. Anno vero Chriſti M cclx Eber hardus Comes Habſburgenſis, iſtius Vrbis habenas tenuit. Is anno Salutis M cclxx Regi Rudolpho ab Habsburg, peringenti pecunia ſuum in hanc Vrbem, jus vendidit. Hinc Eneas Sylvius, Friburgum nobilem Auſtriæ domum nuncupat. Incolæ tandẽ earum muta⸗- tionum pertæſi non ſine maxima pecuniarum vi, libertatem ab Auſtriæ domo redemetunt. Itaque hoctem- pore, Helvetici juris eſt. Ejuſcemodi in Friburgenſi muro epitaphium invenitur: 1 Dum bis ſecentis ter ſenis jungitur ammuss, . a 1. In Fribug moritur, Berchtoldus Dua Alemanmus. e 1 8 5 N. partim enim monti præcipitibus petris facto impoctumeg ee ee ee a, circumfluitque montem, in imo per deſidentem civitatem 8 0 gnitudinis. Prætorium ſitum eſt in præcipiti rupe, ubi olim Atx fuit, a qua 1 5 ucce e ſlek ene f 1 as ai, Ae ie l l0N WIFLISPVRGERGO VIA. ſucceſſu crevit Civitas ipſa, ſupra& infra. Oppoſiti montes ſuſtentant mœnia, tametſi in Orientali Monte, nullæ fere domus, præter munitiones exiſtant. Quocumque pergis in Civitate, eſt tibi, vel acendendum vel deſcendendum. Ager ejus profert omnia neceſſaria præter Vinum, quo non niſi importato utitur. Et hæc de hujus Tractus Civitatibus: nunc nonnulla de adminiſtratione Reipublicæ harum Vrbium addamus. Genus Reipublicæ eſt in his, quale in üs Vrbibus Helvetiæ quæ non ſunt diſtributæ in certas Tribus ex quibus Magi- ſtratus pari numero deligantur. In his autem Vrbibus ſummum Magiſtratum& Caput publici Conſilũ vo- cant, Ein Schuldtheſſen. Vox hæc Germanica in Longobardorum legibus uſurpatur,& Schuldaſis ſcribitur: videtur autem etymon vocis eſſe a debito, id enim Schuld,& jubendo, quod videlicet Schuldahis debitoribus imperet ut creditoribus ſuis ſatisfaciãt. Ilte in hiſce urbibus ſuinmam auctoritatem& potentiam obtinet. Con- ſilia hic publica etiam duo ſunt, Majus& Minus. Majus conſilium Bernæ ſicut& Tiguri nomen habet ducen- torum, quamvis plures ſint ducentis. Minus vero conſilium Bernæ eſt hominum xxy 1. Senatus eligendi Nutio gubernan. di. ratio hac Bernæ ſervatur: Quatuor Vrbis Signiferi ex omni Civium numero viros xv i expertæ fidei& vixtutis ſibi adjungunt: atque hi xx vii una cum Conlule MajoremSenatum deligunt: ac poſtea etiam Minorem. Con- ſules quorum pręcipua dignitas eſt, ab utroque Conſilio communibus ſuffragiis eliguntur. Friburgi itidem Ma- jus Conſilium cc hominum, minus xxl v. Adminiſtrantur autem a Minore Senatu Res urb anæ, ac provo- cationes ſuibditorum audiuntur, præterquam ex Præfecturis Sabaudicis poſttemo bello captis. Quæ autem ad totam Rempub. pertinent, maximique ſunt momenti. ad ducentos ſeu Majus Conſilium referuntur. Conſul qui utrique Confilio præſidet, ab univerſo populo deligitur. Comites in hac parte, Nuenbing, Nudow, Arberg & Balm Baronatus. N niij In Chorographia, ſeu deſcriptio Lacus Lemani& locorum circumjacentium. 2 Loe, f Authore Pacobo Gonlartio. a N e Nhac Tabula prima fronte Lacuu Lemanus in confiniis Ducatus Sabaudiæ, Comitatus Burgundiæ Bo. 757 1 minatus Helvetiæ& Epiſcopatus Valeſiæ conſpicitur. Circa Lacum vero nomina Regionum, Pete, 1 5 14.. Gurarum, Baronatuum, Ditionum, Itinerum, Fluviorum, Montium, Vrbium, Pagorum,(alte 1 rum& Caſtrorum leguntur. Sabaudiam incolunt Populi Ciſalpini linguæ Gallicæ non imperiti, qu: 5 lim Alobroges teſte Iulio Cæſare Commentariorum initio, ab Alobrage Galliarum Rege qui florebat u Mundi circiter 243 3 ac poſtea Bagauds, teſte præſtantiſsimo Antiſtite Fauchetio,& tandem Sabau nit cupati ſunt, Gallice Savoyſiens, Sabaudice Sævoyarde. lIllam Regionem ab anno Domini 1125 Comics,& ab anno Domini 1420 Puces hactenus rexeruſt. Eadem Regio fertur a Legione latronum primum dug Cali temperiu. culta. Verum hodie tuta ſunt ibi& ſecura tempore pacis itinera. De Ccœli temperie conqueruntut Incolz dicentes ut plurimum,& quam frigus viget! vel, quam æſtus ingens eſt! Et tamen fere nunquam congelatit Lacus nec Rhodanus. ¶gſtus vero non ſolet ibi eſſe tam ingens quam in Delphinatu, nec ftigus tam ebe Soli fertiltu. mens quam in Inferiori Germania, ubi flumina congelari ſoſent. Solum eſt aratione facile& fertile Abundat enim Vvis, Tritico, Piſis, Rapis, Caulibus, Faſeolis, Melonibus, Porris, Cepis, Fabis& Lentibus: nec nos Hordeo, Fœno& Avena, atque aliis Frugibus. Fructus vulgares hi ſunt, Nuces, Poma, Pyra varia, Ceriſt dulcia& acida, Mora nigra& alba, Caſtaneæ& Amygdalæ, rariores ſunt Ficus. Iucunda quoque adeſt va. Animalium va- rietas tum cœleſtium, tum aquatilium, tum terreſtrium Animalium. Vvandalæ Helvetici Lauſannam& xi. rietas. cina loca colentes ſubditi ſunt Illuſtriſſ. Dominorum Bernenſium ditioni, quorum nomine Præfedii pet quinquennium magna cum authorſtate clavem& clavum Rerumpublicarum tenent. Secundum vetiln Drbes Chronica, anno Mundi 2790 Lauſannæ fundamenta jecit Arpentinus Herculis Centenarius, a quo dei. 9 vatum eſt antiquum ejus nomen Carpentras, quod mutatum eſt cum transferretur in montem Civitatil- ca tempora Martini Epiſcopi Lauſannenſis, anno Domini 593. Vrbs Næviduni, olim Benevis vulgo died ante adventum lulii Cæſaris deſolata& diruta, Imperatoris Flavii Veſpaſiani tempore reſtaurata fit quodam ejus Centenario nomine Nyon. ¶ Aſnex anno Domini 442 ſtructum eſt. Abona vero anno De. mini 456& ſequentibus condita. Geneva, civitas equeſtris, libera& Imperialis, in quacuditur Moneta ad & nigra ſatis nota& probata, primum vocata eſt Oeneura, ut nonnulli exiſtimant, quoniam Iunipenlos N in colle ſita eſt, quem ſitum ei dedit Lemannus(pater Alemannorum ſeu Germanorum) Priami nepos, Pari. dis filius, anno mundi 2994. Poſtea vocata eſt e Aurelia ab Aureliano Imperatore, quoniam Reſtauratot falt ejuſdem Civitatis, quæ Heliogabali temporibus funditus combuſta fuerat. A Iulio Cæſareſeua Latinis 0. cata eſt Geneva,& a poëtis, metri cauſa Sebenna, nec non a Notariis. A Germanis Genf. A Gallis Jeet, gujus anagramma peraptum eſt VN E. Etenim multoties ab hoſtium injuriis& proditorum alen f ius 1 en 45 5 0 1* n e 1 5 Alugſcon 1 2 1 lege AAbon⸗ 22 1 5 4 nd, 5 A— N N 85 8* 8 1 * N 2 2— 75 W 6 Tonav A . Seflorg 1015 75 uſann D. ee, Pla 0 Vm— G1 Co; ate Lr loreenne NI G Solier —⁰ Edin 11 bonne Hen Bayr. 2 90 5 55 gen e 8 7 8 72 . 0 e Ta noche Shonen, Tourna. Arhigſegn 7 22 e, 8 True. 25. GAſouyn i Tut . Opera publica. 288 LACVSLEMANNVS. jitus vindicata eſt, ac præſertim 12 ſeu 22 Decembris i 602 Caſtellum Moigiarun- anno Dom. 1135 ab Imp. Clotario conſtructum eſt. Aquianum, vulgo Euum-, a Petro Sabaudiæ Comitis Amedeæi fratre& Vicato conditum eſt anno 1237. Lacus ille Genevenſis ex parte Helvetiæ in longitudinem xv, ex parte vero Sa- baudiæ x1 1& in latitudinem 1v milliarium ſeſe extendit. Portus habet frequentes ad minimum 16. Ex por. tu Morgienſi& Rotulenſi, vulgo Rolle Vinum optimum: ex Portu vero Promontoii, vulgo Pormenton,& Neronis, vulgo Nermp, magna copia ligni& carbonis Genevam advehitur. Rhodanus Lemanum inteſſi- ens ab origine ſua uſque ad introitum Lacus non eſt patiens navium, neque a ponte Helvetico ſubutbi Genevenſis uſque ad proximum Opidum nomine Seſſel, quod 7 milliaribus ab urbe diſtat. Idem flums certo loco 5 milliaribus ab urbe diſtante in Barathrum ſubterraneum labitur. Furaſſus Mons tantæ el ö longitudinis, ut ejus Incolæ a Germanis olim Longimani dicti ſint. Nam ex ejus extremis cacuminibus cou. a Templa Genevæ& Baſiler, quatuor aut quinque dierum itinere ab invicem diſtantia. Ine pectatur cum admiratione Petra pertiiſa, quam Sebaſtianus Munſterus in ſua Coſinographia deſcribit: len Caſtellam. Puelle, ſeu Vinginis a Iulio Cæſare conditum: Item S. ¶ audi Opidums, quod a Claudis è longin- quo nomine Religionis inviſitur: Item Fons Niveus æſtivo tempore: Item puteus naturalis inſtar theati latus, inſtar Templi mediocris altus,& inſtar antri obſcurus, perpetuo nive& glacie ac forte Criſtallo ple. nus. Non procul a Lacu Lemano ex parte Sabaudiæ conſpiciuntur Montes media æſtate niye cooperti. quidam Mons uno milliari ab Vrbe Geneva diſtans, quem nonnulli non ſine horrore conſcendunt per ia. dus arte plus quam humana è rupe ſciſſos, ſtrictos,& fere innumeros. Sunt qui ſupremo gradui pedem ad onentes, identidem a conſpectu horrendi præcipitii regreſsi ſunt. Eſt alius Mons non procul ab Aquilæ o. pido verſus Valeſiam, de cujus ſtupendo caſu& effectu legatur Hiſtoria in Hiſtoriis memorabilibus noſti temporis capite Terræmotuum, nuper Gallice in lucem editis, Lutetiæ Pariſiorum. Non S. Sengi fertil ſimus eſt inter cæteros Chablaſii, inter quos alter etiam fertilis. Cæteri nihil niſi ligna ſeu arbuſcula ferunteum paſcuis Vaccarum, quæ in planitie Montium æſtivo tempore ſaginantur,& lac ubere reddunt. Cæterum qus enumeret caſus& res memorabiles in iis tempore belli geſtas? Quantum& quam formidabile præcipium montis Muſtruacenſis, in quod ſingulis annis multi Equi onuſti ac nonnulli Mercatores præcipites ruunt? De rupibus inſtar dentium aut enſium acutis acutiori ſtilo eſt ſcribendum aut ſilendum. De radicibus A- quianenſium montium notum eſt eas ignotas eſſe, propter altitudinem Lacus, è cujus imo originem tra. hunt. Silvarum maxima pars pauperibus& divitibus Caſtaneas ſuppeditat, Porcis& Suibus glandes, 180. ligna vili precio, agricolis curricula& aratoribus aratra. In his locis nuliæ aut paucæ ſunt diculæ San- ctorum reliquiis venerabiles, propter exulatam Idololatriam. Superſunt quidem Templa ſumtu& artificio ma- gnifica, imprimis Lauſannenſe Marmore nigreſcens interius, necnon Genevenſe perantiquum albo ferto refulgens, ſemel atque iterum fulmine ictum, ita ut crux plumbea combuſta ſit& turris alta demiſſa; quæ ante Caroli Magni adyventum exſtabat. Adde Templum Viviacenſe inter Vineas extra urbis mœnia„ & Morgl- a g Am lölerz ſlrich eln map lumen Neill dad un Hen el a0 V. int 70 fen Ibt tun ben col Cel gal I 15 g i LACVS LEM AN NVS. 289 b& Morgienſe nuper adornatum. Sed ibi ſimulacra deleta ſunt. Non deeſt Genevæ Oiphanotrophium- nec . Nuſccomium-: ſed utrumque includitur Aenodochio, in quo habitat Catechiſta& Pædagogus in conſola- a tioneægrorum& precibus vigilans, quod etiam proprium Medicum& Pharmacopolam habet. Curia, e Municipalis Genevenſis in qua quotidie viginti quinque prudentes& pii Senatores Reipublicæ cauſa con- C]? e veniunt, in qua etiam membranæ ſeriptæ cum codicibus aſſervantur, noctu a Civibus ipſis cuſtoditur. Ex Senators. una parte Portæ collocata eſt Sedes Iudicii, vulgo Tribunal, magnifica. Ex altera parte Portæ proſtat Mo- Prophans- numentum notatu digniſsimum de tempore, occaſione& mediis renovati ſtatus. Armamentarium egre- gie inſtructum prope Curiam oſtenditur. In eadem Civitate multa ſunt propugnacula eminentia& bom- bardis munita. Arces multæ ſunt& fuerunt in hac Regione; quarum uma S. Catharina dicta in qua repoſi- gta erant inſtrumenta bellica ad obſidionem Genevæ parata& illuc adducta anno 1590. Capta eſt a Rege Henrico quarto ejuſque juſſu diruta, anno Domini 160 f. Altera quæ oportune in oppoſitum ab ipſis Gene- LLenſibus erecta erat, pacis& parcimoniæ cauſa in Chaos redacta eſt. Tertia, vulgo Ripailie dicta, auxilio SGallicarum eohortium in poteſtatem Genevenſium venit anno 1589& deſolata eſt, ut& quarta, quæ erat Verſovi quum ab iiſdem Genevenſibus capta eſt. Nonnullæ ibi ſunt Turres affabre& ingenioſe erectæ, inter quas una dicitur Tuis Magiſtra, quæ Genevam ex parte Lacus& Sabaudia defendit: alia dicitur Turis Inſuls, vel( aſaris, quæ in alta Inſula 15 eſt ad defenſionem pontis olim ad Helvetios pertinentis,& ut fertur abeodem Imperatore conſtructa eſt. Statuta& Leges Reipublicæ Collegiique Genevenſis leguntur in n libro impreſſo. Magnus eſt in his locis Nobilium Pamiliarum numerus. Quod attinet Viros ingenio& ar- E inſtitu. tium ſcientiarumve profeſsione cele bres, non pauci ſunt qui ſuis ſcriptis Theologicis& Philoſophicis claruere: a Petrus Viretus Verbigenenſis, Gulielmus Farellus, Joannes Calvinus, Antonius Sadeel, Petrus Cevalerius, Ni- N obillores fumi⸗ colaus Colladonus, Cornelius Bertramus, Alberius, Alizetus, Sequierius, Bucanus, qui omnes ſuperioti ſeculo le. 1 Genevæ, Lauſannæ, Morgiis& Albonæ Paſtorum atque Profeſſorum munera diligentiſsime diuque obierunt,%%%, quibus ſucceſſere in ſeribendo clari Theodorus Beza Veſelius, simon Goulartius, Silvanertinus, Antonius, Fa- ſudlis celebre ius, Ioannes Lacomotus paſtores, lacobus Lectius Senator, Ioannes Deodatus Genevenſis Linguæ& Theolo-%. giæ Sacræ Profeſſor, Iſaacus Caſaubonus Regius Linguæ Græcæ Profeſſor& Gaſparus Laurentius ejuſdem lin- 3, blorh gur profeſſor. Cæterum Bibliotheca publica Genevæ multis eximiis manuſcriptis ornata eſt. Laufannenſis“ bebe, vero Patrum& aliorum præſtantiſſ. Theologorum opuſculis iniſtructa eſt. Quod vulgus attinet, a parbarie vi- ai detur alienum: etenim magno amore& honore advenas colit& excipit: peregre Trutas ponderoſas, Cappo- nes pingues, Caſeos bonos, aurea Fila& Setam inter cæteras Merces mittit. O 0 5 eAigevia Hilti mores. Mercimonia. er Luterua ur bs. Imperium majo- rum. Vriorum pagus. Argow. Nęovia, vulgo ego pars fuit egi Tranjurenſi, quod quidquid a Juta monte, ad Alpes uſqus excurrebat,(cui quondam Helvetii, Rauraci&. Allobrogum pars, hodie vero Sabaudiæ Ducatus, ac Vchtlandia, Briſgovia, Suntgovia, Cremerlandia& Tigurinenſis Præfectura ſiue Helvetiorum hodiernorum pagi tenent) comprehendebat. Hac autem Tabula Lucerna, Uren, Syytx, Vnderwall, Glæona pagi pro maxima ſui parte continentur. Lucerna Helvetiorum urbs quam Meyerus Lacocermam ont nat, ſità eſt ad fluvium Ruſam qua is ellluit ex Lacu amplo,& per quem ad tres pagos navigatur, ad pecem altiſsimi montis, quem Fractum& Pilati Montem vulgo nuncupant. Lacus urbi commodus eſt, quod iter ſit in Italiam per Alpes Lepontias, quem A ontem. S. gorhardi hodie nominant; hinc mercæs ad Alpes ſubvehuntur, indeque in Italiam clitellariis Jumentis,& viciſsim Italicæ Merces per Lacum& Ruſam fluum in Rhenum ac porro in Oceanum deſcendunt. Habent autem Lucernates, majorem fere commoditatemet Lacu, quam ex adjacente ſolo, tametſi eximia quoque habeant prata,& pabula pecoribus nutriendis ĩdonesa. Vrbs eſt ſatis ameœna& elegans, dignitate ac opibus permultis, commune Emporium Suitenſium, Vrano- rum& Tranſilvanorum. Origo urbis incerta eſt: utrinque ad flumen extitiſſe caſtella ſingula traditur(ho- die ſunt Civium ædes) quæ ab Alemannis extructa creduntur. Nomen accepiſſe videtur à Lucerna qu forte illic in uſum navigantium noctu ponebatur, atque huic rei credibile eſt, inſerviiſſe turrim illam wet. ſtam, quæ ad ſuperiorem pontem hodie ab aquis nomen habet, qualis& Tiguri cernitur a fluctibus eln. berga dicta: Pharos antiqui turres hujus generis appellarunt. Tradunt Annales domeſtici Lucernates Carolo Magno adverſus Saracenos militaſſe,& ab eo cum privilegia quædam conſequutos, tum Cornuum uſum, quibus adluic claſsicum tempore belli canunt. Penes Canonicorum Collegium maxima hic quondam po: ſtas fuit. Quod in poteſtatem deinde Abbatis Murbacenſis ex donatione Pipini Regis pervenit. Tum 45 bertus Auſtrius Imperator, Lucernam a Murbacenſi Abbate emit. Sed non ita multo poſt, Lucernates ſub Au. ſtriorum Imperio, gravibus oneribus preſsi, pacis& libertatis amore anno u KXRXIIT fœderi nomen ſubſcripſere. Præfecturæ Lucernatum quæ a Mercatore recenſentur, duæ ſunt, in quibus Præfecti ĩbidemlo- ci kabitant, Mibenſis„Mien, opinor:& Sempach. Sed Præfectus hujus nullum jus in Opidum habet, u: tum Lacui& Piſcationi præeſt. Reliquas adminiſtrant Senatores in Vrbe manentes, quæ ſunt: Miller, Entlibuchia Vallis; Rotenburg, forte Rott, aut locus aliquis illi proximus: Habipung: Berona cum vicino Agro Chelamt, id eſt Michaelis Prefectura, dicto; Meriſchwanden; MWugxis;& bicona; Horba; Krient N; Item 11 Vrbes Suſeium& Sempachium in(lientela ſunt Lucernatum: habent tamen proprium Conſilium, quo Cauſas tam Civiles, quam Criminales judicat: ſed Princeps Conſilii Surſei Scult hes dictus, Iusjurandum dat Lucernatibus. Sempachii vero a Senatu Lucernate deligitur, attamen ex Civium Sempachianorum nume ro. Sequuntur Pag, Dnorums, Uraniorum ſive Dranis. Hujus Incolas tempore lulii Cxſaris, appellarunt Romani Tuuriſcor,& nomen Uri quo hodie nuncupantur, putatur origincn: duxiſſe ab Vraus, 400 aniſcol AR GO VIA. 1. Htri8 Zangq nau *— Doo 2 2 In S che chen N uſſcta, 5 22 g 2. N N . E a N,. 8 Su 8 55 1 lingen 5 N 1 0 erurndle 1 N ee 5 5. Aliſlaare Helvetiat coiiiu I 3292 8 ARGO VIA. Tauriſcos nominaverunt, ſicut& in hunc uſque diem Siebentalenſes Tauros vocant Vras more veterum Ser. dk mandrum. Deinde& Regio iſta habet nigrum Tauri caput, in campo croceo, quo pro inſignibus utitur.] ph Vrioum⸗ Pagus in x Partes, ſive Communitates dividitur, quas ipſi vocant uoſſummem, quaſi dicas parti. f. f pationes, quod ſoli ex his electi Senatores omnium munerum paxticipes ſint,& ad annuos conventus vocen-. bart tur. Suuitiorum, ſive Suitig: Suitia ſive Suicia, Opidum univerſæ Helvetiæ nomen communicat, nam abi; flat primum ædificatum eſt, qui novis quærendis ſedibus ex Sueciæ regno huc profugerant. Ex tribus pagi el fed Suitiorum pagus Suicia opid mm-. unus, qui contra Nobilium inſolentiam fœdere conjuncti fueruntʒ robuſtos, belloque potentes homines elit, an qui frequenter hoſtibus incuſſerunt terrorem. Ex iis rebus, quæ terra compaſcuaex ſe fundit, fere omũes ch vitam ſuſtentant. Ab hoc Opido ſive pago, exteri Helvetios Suitæeros vocant, vel quod primo pto libetta ne in ipſorum agro pugnatum ſit: vel quia diutiſsime cum Eremitanis contenderunt,& primi omnium ex pags In tribus Auſtriorum irruptioni expoſiti fuerunt,& inter tres pagos maxima eorum fuit potentia, nominè eo. e rum, ut celebriori, reliqui etiam pagi ſunt comprehenſi,& ab his deinde nomen, ad omnes fœderatos d. ei manavit: vel denique quod initium fœderationis fecerint Vri, Silvani, Suitenſes, in horum Opido. Su. eil cum Regio diviſa elt in partes vr, quas Qugrtas vocant, veteris diviſionis nomen, in recentiori& ſenatt b Uade/ wallie retinentes. Et Igferioris Silnania quæ vulgo dicitur Under waldia. Hic liberæ conditionis pagus, mutuo ſocle. i a tatis fœdere Suitiæ& Vraniæ junctus, anno Domini u c V. Naturali Alpium vallo circumſeptus, paſcus 1 Pagius. habet amcna pecoribus alendis perquam idonea, unde magnas opes Silvaniæ Incolæ percipiunt. Cxterum 20 Vri, Suitenſes, Silvani ſeu Vnderwaldenſes, etſi monaſticarum familiarum Abbatibus certis pactionibus e ſubditi erant, tamen ſua quadam libertate gaudentes Præfectos accipiebant ab Imperio, quos Voiras appel 00 lant, fortaſſe Græco nomine, prorſus ut olim Præfecturæ Romanorum. Horum idem munus erat, quod in 1 his terris Bug graviorum. Penes illos enim ſumma judiciorum publicorum,& vitæ neciſque poteſtas ect kn Formam gubernationis reliquam manſiſſe ex antiqua Romanorum Monarchia conjicio, in qua Prefect Ml ſuis non Nyebant legibus, neque ex ſuorum numero creabant Magiſtratus, ſed hos a Senatu aut Monarchs 0 accipiebant. Cæterum Under waldis Pagus in 2 Conventus diſtributus eſt, per Silvam Kemwald, Supeom. videlicet& Inferiarem, tota Regione Vnderwaldiæ nomine nihilominus comprehenſa. Supereſt Glam U Glarona. vulgo Claris, Helvetici fœderis vallis ac Regio, juxta Limagum fluvium non admodum ampla, longitudine 1 1 111 milliariorum Germanicorum, nomen habens a præcipuo totius regionis vico, cincta tribus partibus a- „ tilsimis Alpibus, a Meridie& Oriente Rhetos, ab Occaſu Vrios& Suitios attingit, a Septentrione caſtia „ mafo: Nhetica dictam regionem. qua Llimagus vallem egreditur. Nujus regionis juriſdictio, una cum quibuſdam 1 royentibus, fuit tempore S. Fridolini per Comitem quendam donata monaſterio Seckingenſi, tempo 1 ſeilicet Clodovei primi Francorum Chriſtiani Regis, nempe anno Domini 10 qui primus Francorum Rex f fuit, qui in Rhetia, Alemannia,& Helvetia imperavit. Conſecuta eſt hæc terra poſteris tempotibus ſuam li· bertatem,& propriam juriſdictionem, adjunxitque ſe fœderi Helyetico, anno Domini acc, Viyunt 5 Col ARGO VIA. 294 aten eolæ Lacte, Caſeo, Butyro,& Catnibus. Ibi inter anguſtias montium nulli, aut pauci ſeruntur Agri tara ß plantantur Vites. Hortos pomiferos habent,& prata lætiſsima. Vinum& Frumentum aliunde invehun- 4 tur. piſces Lacus ſubminiſtrant, Aues carneſque ferinas Montes ſilvoſi ſuppeditant. Patriam hanc Henricus Glareanus& Egidius Tlcudus, doctiſsimi Viri, ortu nobilitarunt. His accenſentur Hamburg Comitatis, HZumberg Baronatus de Ringenberg. Eſt autem Slærona in xv partes diſtributa, quas vocant Tagwan. Imperat e Werdenbergen Comitatui, quem emerunt, anno 1517. Cum sSuitiis alternatim Præfectos mittunt Vzena- en cum, Viſnac,& in Caſtra Rhetica Weſom. Sed hæc hactenus, nunc generalia quædam de hac Helvetiæ par- te ſubjungamus, inter quæ Lacus primum ſeſe offerunt, inter quos miraculi cauſſa memorandus Lacus Pila. Laciss. i ti cognomine, qui in Monte, quem Fractum- vocant, haud procul Lucerna pęne in ſummo montis jugo, a paludinoſo ſolitarioque ſitus, Silvis vndique circundatur, ne ſeilicet a quoquam irritetur. Ferunt enim, quæ n eum de induſtria injiciuntur maximas ciere tempeſtates, omniaque undis opplere, qui ſæpe tentarunt& e experti: quæ vero caſu incidunt nihil adferre periculi. Locus eſt viſu horrendus, aqua ſuo alveo incluſa, nec exitum habet nec ſſumen in ſe recipit aliquod, nec nivibus nec pluviis augetur. Vento etiam minime agita. tur, quin ſemper ſibi ſimilis nigras ſuas ttietur undas, nec fas eſt peregrinis eum adire locum, ne temere quid i injiciant, unde vicina periclitetur regio. Inter flumina vero quibus hæc Helvetiæ portio irrigatur ſunt Li. Flumins. magus hic apud Glaronenſes oritur, ac in media ipſorum regione Sergiphiums alterum ex altera valle delapſum amnem accipit. Deinde infra Drnas(duorum vicorum nomen eſt) ſupra Latericium- Pontem(ita vocant) ex Lacu Veſenio acceptaaqua, NM cham(qui fuit olim Helvetiorum in Rhetos finis,& Helvetiſfita Termmum vocant)ac Caſtra Rhetorum& huic loco etiamnum nomen manet Gasta) diſterminat. Hinc Lacum Tigu- t tinum ingreſſus, ad oſtia ejus Tigurum ampliſsimam Helvetiorum urbem dividit: mox Aquas, memorabi- lem in Helvetiis locum propter calidas illic aquas, Græci I hermas vocant, delabitur. Deinde haud ita longe Vrſe ac Arolæ miſcetur. Uyſa ſane, quem fluvium tranſpoſitis duabus prioribus literis vulgo Raſam vocant, in ſummis Alpibus, quibus hodie S. qothardi nomen eſt, oritur, ac recta a Septentrionem labitur, quum con- tra Ticiaus ex eodem jugo per Lepontios in Meridem, Vrſulam ſive Vrſellam primum vallem Rheticam deinde Vriam Tauriſcorum, gentis Gallicæ reliquias, venit, ubi lacui miſcetur, qui Vros, Suizos, Silvanos ac Luceri- nos, quatuor Silvæ Civitates(nam ita appellant hodie) alluit. Porro deinde Tuginis amnibus ſuſceptis Brem- garten ac elligen( Opida ſunt ditionis Helveticæ)lapſus infra Brugas Arolæ commiſcetur. Ad Confluentem autem tria Helvetiorum flumina Limagus, Urſa& Arola in Rhenum exonerantur Sed de Helvetia, ejuſque parti bus quæ dicta ſunt hactenus ſufficiant, ad Inferiorem Germaniam tranſeamus. O o ii Eam . 294 AD STVDIOSVYM LECTO REM. 4 Am Galliarum Ppartem quam obtinet Hiſpaniarum Rex deſcripturus, idem quem in Francorum Regno amn 0 conſtitui, ordo ſequendus mihi erit. Primum ergo ea qbæ de Inferioris Belgii politico ſtatu mihi in ludlo- Ale lorum gratiam communicayit vir clariſsimus D. Dominicus a Burmania accipe, poſtea Pro) incias Dominiaque rl enumerabo& deſcribam. rim 5 Politia Belgii ſub Burgundionibus.„ b dert 9304 M 1s Gallia ſecundum Iulium Cæſarem diviſa eſt in Belgicam, Celticam& Aquitanicam. Bees ue mediam forte partem Hiſpaniarnm Rex aliquot iam poſsidet ſæculis: alteram, Picardiam ſeilcet kane Campaniam, Normandiam(quanquam hæ duæ poſtremæ non in totum ſub Belgio continentur)& un. reliquam Belgii partem poſsident Dux Lotaringiæ, Iuliæ, Cliviæ, Archiepiſcopus Trevirenſis, Mo- mam guntinenſis, Colonienſis, Epiſcopus Leodienſis& ali. Produxit hæc Belgica, teſte Iulio Cæſare, illuſtiotes lad lemper ac fortiores milites quam reliqua Gallia, ita ut non modo illius tempore, verum etiam noſtro ſeculo lm omnem belli molem luſtinuerit. 5 um 1 Continet autẽ circiter 320 urbes munitas,& circiter 230 Opida privilegiata, pagos vero plus minus 12005. . Et quanquam tota hæc Belgica propter diverſas Imperiales& Regales dignitates, Electoratus, Archie 0 piſcopatus, Epiſcopatus, coronationem tam Imperatoriæ Majeſtatis Aquiſgrani, quam Regni Franciæ del. non ſionæ mire inclareſcat, illa tamen pars, quæ Regi Catholico ſemper paruit longe nobiliſsima eſt: tum propteł le ortum ac natalem quamplurium Monarcharum, Regum Principum, Ducum; um etiam propter frequentes in find ea& opulentiſsimas urbes, infinita Opida,& innumerabiles pa gos, adeoque inhabitatorum admirandam fre- wusch quentiam, eorum divitias, civilitatem, ac animi fortitudinem. Quibus etiam Carolum v Imperatorem motum demi fuiſſe ferunt, ut in deliberationem multoties traxerit, in R egnum eas Provincias eſſe erigendas: verum prop dini privilegiorum, Morum, atque Legum in ſingulis Provinciis diverſitatem, tum continuòrum bellorum dial emal tates, quibus opprimebatur, ab inſtituto reyocatum fuiſſe. win 14 N. Heæc pars in circuitu habet fere 3 40 milliaria Flandrica, Italica 1000. Continet urbes clauſas 208&. bee 1 a citer 150 Opida, urbibus propter ſplendorem& privilegia haud inferiora: pagos vero plus minus 63 oo mo- ih res: minpres autem inſinitum numerum fere, ſicut& diwerſa Dominia ac Principatus merum aut mixtum im- perium habentia, i 6 100 2. a De Preſede aut( ubernatore totius Belgii. 5 dem in hoc Belgio eſt adminiſtrandæ Reip. ac ju ſtitiæ ratio, quæ in Regno Galliæ, eadem Magiltra· ftp tuun nomina, eademque auctoritas Provinciis omnibus. Vnus a rege Catholico ſemper eſt en cum 5 ſumma BEL GIVM. 295 ſumma auctoritate Præfectus, qui& Burgundiæ quoque Comitatui præeſt, neque enim præ multitudine Re- gnorum ac Provinciarum ipſius eam ſicut Burgundiæ Puces ſolent, adminiſtrare valet. Quapropter tema pore Maximiliani Cæſaris ejuſque filii Philippi, ſummæ rerum præfuit ad tempus Georgius Saxoniæ Dux. Ca- roli v Imperatoris tempore primum Margareta Auſtriæ, Imperatoris Matertera, qua defuncta ſoror dictæ Cæ- ſareæ Majeſtatis Maria Vngariæ Regina ab anno 1531 ad 1555, quo Imperatoria Majeſtas totum Belgium fi- lio Philippo renunciavit, qui ſucceſsive eaſdem Provincias demandavit ſuo nomine regendas Emanueli Phili- berto dabaudiæ Duci Conſobrino, puta ex duabus ſororibus Regis Luſitaniæ utroque nato, qui a Rege Duca- tui ſuo Sabaudiæ reſtitutus Præfecturæ renunciavit, itaque in ejus locum ſurrogata eſt Regis ſoror Margareta parmæ ac Placentiæ Ducis uxor, cui præter alia conſueta aſsignati fuere in ſingulos annos 36 millia coronato- rum. ic Præfectus licet ſummam adeoque pleniſſmam haberet per totum Belgium auctoritatem, cuncta ta- men majora muncra ac officia, ut ſunt, Præſidatus, Cancellariatus Statuum, ita omnes leges, decreta& nego- tia ſub Regis nomine diſtribuuntur, atq; emanant Scite autem hic oportet, antequam de ſingulis conſiliis ſeor- 5 ſim quid dicanuis, olim: duo illa conſilia Statuum& Privatum ununi tamtum apud Principem fuiſſe, quod Priva- en tum nuncupabatur: verum excreſcentibus negotiis in duo diverſa idpartiri neceſſe fuit. De Conſilio Statuum. i Conſilium Statuum, ut vocant, quod apud Gubernatorem reſidet, incetto conſtat Conſiliariorum numero, pro arbitrio enim principis negotiorum neceſsitate plures vel pauciores adhibentur. Conſtat vero ex diver- a ſis Provinciarum Belgii Præfectis, nonnulliſque doctoribus, qui propter doctrinam, integritatem; àc virtutes a fubinde adhibentur. Huie ordini unus præeſtjudex ſeu præſes conſilii. Cum hoc conſilio deliberat Belgii ſum. mus Præſes ſuper rebus Principis& publicis, puta de bello& pace deque generali totius patriæ regimine. Eo- dem in deliberationem veniunt; quæ ab omni parte adferuntur. Item fœdera cum priſicipibus ac vicinis, an dimittendi uel retinendi ſint belli Duces. Item de propugnaculis, munitionibus, proviſionibus armorum, qui demandandi& recipiendi legati cunctaque huc referuiitur ex conſiliis magis ardua negotia: denique ut ſum- matim dicamus, quiequid conſervationem ac protectionem totius patriæ itus& foris co ncernit, in hoc conſi- lio deliberatur. Solent& extraordinariis& magis arduis negotiis adhiberi quoque omnes Ordinis aurei vel. d leris,& ex alis gubernatoribus Provinciarum, officiariiſque Regiis nonnulli. pH. a De Conſilio Privato. 5 9 n Conſilium quod vocant Privatum ſeu Secretum ſimiliterapud Gubernatorem reſidet. Conſtat ordinaris ro vel 12 Cõᷣſiliariis iiſque Doctoribus aut Licentiatis a Rege velejus Locum. nente electis. Hoc cum diviſum it propter multitudinem negotiorum a præcedente conſilio Statuum, ſibi reſervavit quicquid ad juſtitiam, jus. , Ee politiam pertinet,& inſpectionem alioruni conſiliorum. Hujus itaque eſt concedere ptivilegia, conſenſum, 1— 7 O O0 ij gratiant, e 3 135 B ELG IVM. 1 gratiam, veniam, remiſsiones. Item condere leges, ordinationes, ſtatuta, edictaque, unde& Magiſtri ſuppliczti num vocantur. Hujus item conſilii elt cognolcere de limitibus, ac confinibus Provinciarum? deque paribus principalibus dominii, ſuperioritatis& authoritatis Principis, Dominorum& aliorum aulieorum immati. culatorum. Denique conſilium hoc robur eſt ac conſervator Iuſtitiæ, cæterarumque ferum ommum inſpe· or, quanquam ſubinde magis ardua conſilio Statuum communicet. ac viceverſa illud quæ politiam ac lui tiam aliquo modo concernunt cum hoc conferat ac communicet. Habet& hoc Conſilium ſuum Præſiqm. De Conſilio Finantiarum.. g in eadem curia reſidet& aliud Conſilium, quod vulgo Finantiarum vocant. Huic communiter pft ſemper fuere tria ex prudentioribus dominis patriæ capita, unus Theſaurarius, unus Receptor generalis& tis Commiſſarii docti ac prudentes, cum duobus Greffiariis aliiſque officiariis. Hoc Conſilium curam habet bo· norum patrimonialium& redituum Principis, ſubſidiorum ordinariorum& extraordinariorum, Cameræta- tionalis, Receptorum aliorumque Officiariorum Regias pecunias tractantium. In eodem fiunt taxationes, n. tiones aſsignantur ſolvendi quidquid concernit pacem vel bellum, fortificationes, munitiones, proyiſiones ad. eoque omnes expenſas, tam ordinarias quam exrraordinarias pro conſervatione Status patriæ. Hoc item bona Principis elocat, facit moderationes ac reſtrictiones contentas ejus ordinationibus. Breviter totam agt curam Regi Theſauri univerſi. De Conſilio Cameræ Rationalis. Eſt alius Bruxellæ Magiſtratus Regius, qui eſt tanquam membrum Conſilii Finantiarum. appellaturque Cx· mera rationalis, cui præeſt unus Præſes& ſeptem Magiſtri rationum, quatuor ſcilicet ordinari& tres etticł: dinarii, cum nonnullis aliis officiariis. Reddunt huic rationem adminiſtrationis pecuniarum regis omnes The- ſaurarũ Sc Receptotes Brabantiæ& adhærentis ditionis. Item agri Lutzenburgici, recipiuntque omnes hic us quitantias. Præter hanc vero Cametam ſunt adhuc in Belgio tres aliæ Cameræ rationales, in Flandtia cler, Hollandia& Geldria, quę omnes ſummarie rationem reddere coguntur Finantiarum onſilio tanquam on um inſpectori. Atque hæc ſunt Conſilia& Magiſtratus vel Officiarii, qui perpetuo generalem Belgii Prafechum comitantur vel apud eum reſident. N De Conſiltis Provincialibuis. Eſt& aliud in hoc Belgio Conſilium in ſingulis fere Provinciis, quod Parlamentum Regium vulgo no- minant, quale eſt Mechliniæ, in Brabantia vero Cancellariam vocant. Præſunt huic communitet ſecundum di- verſa loca vel 12 vel 16 vel 18 Conſiliarii Doctores& Licentiati, unuſque Præſes ſeu Cancellarius tanqua Iudex. Adſiſtunt pariter Advocatus& Procurator Fiſci, Greffiarii, Secretarii, aliique Officiarii, omnes à lo. cum- tenente Regio electi,& a Rege ſtipendiati. Hic Magiſtratus ſumma pollet auctoritate cunctarum chi- lium& criminalium cauſarum,& omnium in hiſce Provincialibus, Dominique Regis contravetſiarum cognitionem habens. Habet& activam& paſsivam cognitionem fundamentorum, con finiũ ac differentiarũ, qua 4 gute Wels c, K dlanbus Noquon ppc Mun elm Wal aue munen bauch his wicht l. fun I ca a fe. tem. tout Aa Nui BEL GIVM. n 297 gquæa prælaturis eorumque juriſdictionibus procedunt, exceptis bonis mortuis, vulgo amortiſex, eorum enim cC/cognitio ad curiam Eccleſiaſticam pertinet. Similiter obſervari facit 1 exemptiones, officia, benefi- cia, ac proviſiones a Principe conceſſa, ſalvis nihilominus ſemper juriſdictionibus& privilegiis locorum parti cularibus. Huc vocantur in jus non lolum omnes regii Officiarii,& miniſtri provinciales, ſed& Rex ĩpſe, ðpro quo reſpondent ejus Procurator& Advocatus, minimeque ſumma ejus authoritas, aut dignitas cuiquam pPræjudicio ac damnoeſt. Quinimo accidit jam pridem in Geldtia regnante Rege Philippo, ut cum Majeſtas ipſius in cauſa quadam graviſsima contra Dominum de Anholt ſuccumberet, nulluſque Officiariorum ſen- tentiam executioni mandare auderet, Rex ipſe eam realiter executus ſit. Ad hoc tribunal cunctæ devolvuntur appellationes inferiorum cujuſque Provinciæ judiciorum, neque hoc ullam econtra ap pellationem admittit, ſed duntaxat Syndicatum, quem Reviſionem vulgo vocant. Rarius vero fit ut non reviſionem petens,& maxima- rum expenſarum, eo ſcilicet nomine faciendarum,& ipſius cauſæ jacturam patiatur. Sed nec per reviſionem hanc ſententiæ prioris executio differtur. Iudicatur in omnibus hiſce ſummis Curiis ſecundum Ius commune, ſalvis tamen legibus municipalibus ſingulorxum locorum conſtitutionibus, quæ plurimæ quidem ſunt, decre- tiſque Principum vulgo Mandamentis, quæ quatenus privilegia non lædant, cæteris legibus omnibus præferun- tur. Veruntamen antequam hæc publicantur in deliberationem& cognitionem prædicti Conſilii trahuntur, ſuntque eatenus in jure fundata, quatenus cum legibus ſcriptis conveniunt. Præter jam dicta deputat etiam Regis nomine Præſes certos ſingulis annis legatos per ſingulas fere Provin- cias, qui reyiſorum funguntur officio, ut ſcilicet rationes proventuum ſeu redituum aliaq; patriam concernen- tia revideant animadvertantque,& ſpecialiter in Brabantia, ubi Rex ſingularem habet in loca ſacra auctorita- tem. Quapropter mandat etiam ut animadvertant in rationès Eccleſiarum, Monaſteriorum& xenodochiorũ, & ſi indebite adminiſtratum quid deprehendatur, relatione facta ad Curiam, ſevere corrigitur& reparatur, ad- eout licet ſingulæ Regiones& Civitates ſuis etiam legibus& privilegiis vivant& gaudeant, ſumma tamen ad- miniſtrationis Iuſtitiæ ratio a Rege dimanat, atque in eum redundat, ficque ab omnibus Officiariis ſuæ Maje- ſtati fidelitatis juramentum. ö Militia Belgica. i Tempore pacis Rex non niſi paucis utitur in ſolis confinibus Regni præſidiariis militibus, ea autem loca ſunt numero 26 maximi quidem momenti propugnacula. Alia deinde equeſtris militia ab ommi antiquitate obſer⸗ vat a a Carolo v anno 1547 prudenter reſtituta& reparata eſt, quam ordinarias Bendas ſeu Legiones vulgo vo- cant, trium millium electorum Equitum, qui diſtributi in 14 Bendas præcipuis Provinciarum dominis com- mittuntur. atque hi ſuos habent Locum. tenentes, alioſque Officiarios. Vnus eſt generalis Quæſtor militiæ, qui Regis nomine hiſce legionibus ordinariis ſolvit, is fuit Art Molile man. b g Præterea nullam fere habet Rex pacis tempore claſſem maritimam inſtructam, ſed quia omnes regni Por- tus navidus diyerſis abundant, neceſsitatis tempore omnes cas naves, vel quot& quas ex iis liber ſiſti iubet: i P p ſuiſque 1 14 10 298 BEL GIVM. ſuiſque eas ſumptibus ad bellum adornat, ſoluto navium domino quod æquum eſt. Atque in hune fnnem toti rei maritimæ unum præfecit ſummum belli totiuſque claſsis Ducem, quem Adimralium vulgo vocant. Is fuit Comes Hornenſis, hic omnis prædæ belli tempore, omnium confiſcationum, omnis denique generalis mercaturæ, quæ cum licentia Regis ex hoſtili ſolo ad nos defertur, ſuam habet partem. Hanc vero Regi- centiam Admiralius ſua manu approbare& confirmare debet antequam indẽnitatem ſibi promittere Metca. tores queant. Eſt& alius maximæ quidem dignitatis Præfectus tormentorum bellicorum,& quicquid id gas armorum concernit, quæ quidem arma ordinatie Mechliniæ aſſervari ſolent, atque horum cura Domino de Glaion Aurei velleris Equiti demandata fuit. De Dominiis ſen bonis patrimonialibus Principis. a Venationes, aucupia& piſcationes per haſce tetras pro diſtinctione Iuriſdictionum ſunt Principis, Cvitatum propriorumq; Dominiorum, excepta Brabantia, ubi quinque tantum ſilvæ Principĩ ab omni venatione& au- cupio liberæ ſuut; per reliquam totam Provinciam unicuique cum Canibus& Avibus, non retibus, libera eſt e. natio, aucupium& piſcatio. Princeps inſingulis fere provinciis ſuos venationi Præfectos habet,& nomina- tim per Brabantiam, magnæ dignitatis officium eſt, cui præeſſe ſolet Marchio Bergenſis, eoque nomine vulgo, Magnus Brabantiæ Venator appellari ſolet. Præcipuæ quæque earum regionum dilvæ ad Regis uſum non modo venandi, ſed& lignandi ſpectant, eſtque non minima ſuorum redituum pars. Reliqui reditus in civitatibus, villis caſtellis, terris, molendinis, alüſqu: ab omni antiquitate Principibus patriæ attributis conſiſtunt, qui vulgo Domaines, Latine Dominia, vel profis bona patrimonialia vocantur: ſed& vectigalia quædam mercantiarum tam mari quam terra inter eos reditus con- numerantur, ſimiliter& reditus quoſdam in præcipuas civitates Rex habet, puta in Antverpiam, ubi præter pa- tem ſuam omnĩum confiſcationum: habet& monetæ, carcerum& piſcationum locationem, aliaque nonnula quæ Regium dominium, ut vocant, mire adaugent. . Modus cun vos andi Statis. Princeps petiturus quid, vel novum tributum, novaſre leges impoſitiirus, convocare ſolet. oerto aſsigute die& loco, qui communiter Bruxellis eſſe ſolet, tum propter Regiam Curiam, tum quod Brabantini extra di- onem ſuam nihil deliberent, omnes totius Belgii Ordines, qui ſic debite interpellati haud gravate compakente vel ſaltem ſecundo ſub mulcta aliqua pecuniarĩa appellati legitimo numero plures vel pauciores, Prout 0 ſunt, pro cauſa neceſsitatis oonveniunt. Sunt autem qui communiter Bruxellis comparere ſdlent hi: Brabatin Flandri, Arteſu, Hannonienſes, Valentii, Ryſſel, Dovay& Orchies, Hollandi, Trajectenſes, Zelandi, Namul: cei, Tornaci& Tourneſii,& Mechlinienſes. Reliquarum Provinciarum Ordines ut ſunt Geldri, Friſii, Leit- gii, quia remotiores ſunt a ſuis Gubernatoribus( niſi graviſsimæ ſint deliberationes) convocantur:& cumeo tranſigunt. Cæterũ Ordinũ generalium tres ſunt ſtatus: 1 Eccleſiaſticus, 2 Nobilitas, 3 præcipuæ Civitates. Horũ ſtatuum membra, perſonæ àc deputati i qui ſemper ad id electi fuerunt comparent, yel ſuos deputant 7 eri Verumno Töllenls en; VI. dug igel mncom wum Apt non damn dl 2 fl cum ent 400 prof Kal ded Pele ter aer woe Gen n BEL GIVM. 299 verum non omnium regionum idem eſt in hac parte uſus& conſuetudo. Exempli gratia: Brabantini, Han- nonienſes, Arteſii, Namurcenſes,& Zelandi diverſis Commiſſariis rem expediunt, puta Eccleſiaſtici Abba- tem; Nobilitas Ducem, Marchionem, Principem, Baronem,& Nobiles; Civitates vero Conſules, vulgo Burgimagiſtros,& duos vel tres Scabinos, unumque civitatis Penſionarium, plures vel pauciores pro facti exigentia delegant. Flandri per unum ſolum Legatum vel Commiſſarium vulgo, ratione quatuor Membro- rum comparent, quæ quidem iv Membra omnes tres ſupradictos Status repræſentant. Quanquam& hi ſe- paratim ſuos delegare queant, qui inſpectioneim in factum Legati à Membrorum habeant, ne quid præjudicii lis pariat. Verum communiter quod quatuor ea Membra ffatuunt id ratum firmumque habetur Hollandi duotrum tantum Statuum nomine, Nobilitatis ſcilicet& Civitatum Legatos deputant, iique totam Provin- ciam repræſentant. Hoc modo coacto Conſilio in præſentia Præfecti Regii Præſes, vel quis Statuum Conſi- liarius Principis ſeu Regis nomine petitionem ejuſdem perpulchro huic Ordini humaniſsime exponit. IIli poſt conſuetas deliberationes ſinguli pro ſe in ſcriptis res dependunt, quo equidem reſponſo ſi Regi non ſit fatisfactum, multis conatur rationibus Ordines ad ſuam petitionem permovere, nec enim illud hic tytanni- cum locum ullo modo habet, Sic vola ſic jubeo: quin etſi ad unum pęnè omnes Ordines Regis voto conſenſiſ- ſent, ſola tamen Antverpia hunc conſenſum infringere& annullare poterit, ſiquidem Ordines omnes ea lege & conditione conſentire ſemper cenſentur, ſi in eam omnes Status, atque ſingula eorum Membra id com- probant,& in ſuam portionem conſentiant. Quocirca omnino neceſſe eſt non modo omnes Ordines ſeu Status generaliter conſenſiſſe, ſed& omnium ſtatuum ſingula quoque Membra conſenſum ſuum unanimiter dediſſe. Vnde plerunque fit ut non attentis quibuſvis Regis demonſtrationibus, juſtiſque rationibus, nihil pene unquam Regi propter votorum diverſitatem concedatur, quo quidem caſu Rex pro eo tempore patien- ter acquieſcit,& in commodius tempus differt. Attamen rarius eſt, ut non moderatus Princeps a ſubditis diſcretis ac placidis voti ſui tandem compos fiat. Si quam pecuniam Principi promiſerint, neque eam com- mode in parato habere queant, aliamineunt, inter ſe, cum conſenſu tamen Principis conquirendi rationem, decimam, vel vectigal quoddam rebus communibus ad tempus imponendo, vel alio quodam commodo mo- do pro ratione loci temporis& occaſionis, quæ juxta modum, taxam& proportionem conſuetam ſuo tem- poxe dependitur. Eccleſiaſtici ſuam portionem ſeparatim ſolvunt, Nobilitas& Civitates propter affinitatem commerciorum& utilitatis inter ſe ſimul ſolvunt; Brabantini quidem ut primi, propter antiquitatem& digni- tatem Ducalem ſuam dependunt partem in florenis 20 ſtuferorum. Flandri propter opulentiam fuam in florenis 24 ſtuferorum,& ſic reliquæ quoque Provinciæ juxta conſuetas taxas, quæ non facile immutantur vel tranſgrediuntur. N 8 Quod pontifieum jus in haſce ditiones attinet, non majus illud eſt quã in Regno Franciæʒ cunctæ enim no- minationes& ordinationes Prælaturarum, Epiſcopatunm,& c, ad Principem pertinent. Pontifex ſolam habet confirmationem& expeditionem, nec ullum cujuſcunque ſtatus laĩcum vel ſæcularẽ propter quoduis l Pp — 300 BEL GIVM. vel cauſam extra patriam evocare poteſt. Quare ſi quid ejuſmodi prætendat, Legatum expreſſum expedia ſe fam facto vel jure cogniturum, neceſſe eſt. Nullum præterea conferre beneficium poteſt, nec gratiam vel bullamer. ein pedite, quæ ſortiatur effestum: niſi exequendi poteſtas, ex principis placito quod vulgo nuncupant. ſupplicanti dii concedatur. Quantum ad decimas, ex fere per totam ditionem ſolvuntur, ſed diverſis modis: alibi enim ois bs, Eccleſiaſticis, alibi vero partim his, partim Loci Dominis, ali undecimam tantum partem dependunt, ali mi- ſrſtn nus, ſecundum diverſarum Provinciarum& Locorum conſuetudines& privilegia: extatque prudens Candi P Nüh Imperatois Decretum, ne liceret in poſterum ullis Eccleſiaſticis perſonis, vel Locis Sacris ullam Rem immobi· pn lem abſque Principis licentia coëmere. ann INDEX TABVLARVM BELGII INEERIORIS. . a 5 1. we 1 Belgii univerſalis 11 Flandria 111 Brabantia All 1v Hollandia v Zelandia vi Geldria& Trans- Iſalania. ade vii Arteſia 11x Hannonia& Namarcum 1x Lutzenburgicus Ducatus& Trexirẽſis fro. Das 5 5 vincia. 5 tur Ad Regimen Belgii hujus pertinet etiam Friſia, quæ inter 10 8 5 1 Germaniæ Tabulas, prima eſt. 0 un f 8 5 ole Belgium ſive Germania Inferior. 1. EG NN Galle, qua potui fide, hactenus perluſtravi: Germania Inferior nune adeunda eſt: qum 10 Zegio. ut patriam mihi longe chariſsimam, adibo perquam libens. Vt autem ab ipſo nomine ordiar par- lol Nomina& un. tem Europæ, quæ hoc tempore Germania Iuftrior, Belgium dictam Cæſari nonnulli volunt, inquo dug de declucta. ſcribit ſe tres legiones collocaſſe, Hircius quatuor. NMarlianus tamen& Glareanus pro Vrbe, non 00 pro Regione accipiunt. Vnam Vrbem capacem eſſe quatuor Legionum fortaſſe vix credet Vegetius. Iple 0 etiam Cæſar ſub Belgio plures Civitates comprehendi, lib. v docet; ubĩ dicit Britanniæ maritimam partem ab 1 iis incoli, qui prædæ ac belli inferendi cauſſa ex Belgio tranſierant, qui omnes fere iis nominibus(ivitatum 0 appellantur, quibus orti Civitatibuseo pervenerunt. Non tamen ſub Belgio totam Belgicam intelligit A 0 Belgio enim,(eodem libro) Nervios, Morinos& Eſſuos, Belgicæ populos, diſtinguit. Partem Belgie b f itaque ſecundum Ortelium videtur vocare Belgium, eam fortean, quæ verſus Septentriones eſt, quæ Hol- K 1 landiam. Zelandiam, Flandriam, Geldriam& Cliviam complectitur. Alii Belgicam quam tertiam Galli 0 1 partem conſtituit Cæſar, nuncupant. Quam vocem nonnulli ab Vrbe hujus Regionis celeberrima, nonpi 1 1 ö à Belgio quodam Belgarum Duce, alii aliunde derivant. Hadrianus Iunius Bel garum appellationem ad Nati- 0 . onis ferociam referendam autumat, ut ſint Beſgæ quaſi Velgæ, hoc eſt atroces& violenti: niſi mavis,* 0 g BEL GC IVM. zor FBelgas mutatione ſecundæ vocalis in primam, dici velut Bega a dimicandi pugnandique ardore ac ſtudio: eſt enim Balgen-, conſerere manus, ac confligere. Regio tamen quæ nobis præ manibus, eſt tantum dimidia r Circiter ipſius Belgicæ pars. Ser mania Inferior nuncupatur hodie. Germania quidem quod lingua, moribus, legibus,& vitæ inſtitutis parum ab Alemannis& reliquis Germanis diſcrepet. Inferior vero quod Mari pro- pior ſit reliqua Germania.& Superioris Germaniæ reſpectu Campos Agroſque ſitu humiliores Rabeat. Vul- a g0 Nederlant, Gallis le Pais Bas. Appellatur quoque per univerſam fere Europam Flandria Synecdochice, Fel propter illius Regionis potentiam& ſplendorem præ reliquis partibus: vel propter prima& celeberrima illic commercia,& Nundinas Brugenſes vetuſtiſsimas, notiſsimaque Emporia, vel denique quod Galliæ, a- 2 d gliæ, Hiſpaniæ& Italiæ finibus propior, nota magis& diyulgata ſit. Atque hæc de nominibus ſequitur Si- ae dus ſive Quantitas. SGermanis Inferioris, Beggii vel Belgice(nam voces has promiſcue uſurpabo) Termini, ab 5% 5 Aquilone Oceanus: à Meridie Lotaringia, Campania& picardia: ab Ortu Rhenus& Moſa Fluvii: ab Occa-. ſu Mare. Vicinos autem habet hos Principes, Comitem Friſiæ Orientalis, Epiſcopum Monaſterienſem, 5 r Ducem Cliviæ, Archiepiſcopum Colonienſem& Trevirenſem, Regem Galliæ. Is igitur eſt Situs: ſequi- tur jam nunc Qualitas; cujus cauſſa plurimum Clima. Subeſt Germania Inferior medio Septimi, totique 0 Octavo Climati; inter Gradus Longitudinis quidem xx Ii cum ſemiſſe,& xxxʒ Latitudinis autem inter x. 11x cum ſemiſſe& L 1 II cum ſem. Maxima Dies Æſtatis ad medium Climatis hort. eſt xv& ad initium Noni hor. x vi cum tribus quartis. Continet vero omnes Parallelos, qui ſunt inter xvi& xxl. Aer in Belgio Aeris tẽperits. humidior eſt, ſed tamen qui Incolarum ſanitati conducat. Eſtates jucundæ, peramœnæ,& temperato calore rolerabiles: non fervent æltu, non abundant Muſcarum Culicumque examinibus; non tonitru quatiun- dur. Terræ motus vero rariſsimi. Hyemes longæ, ventoſæ. Spirante Aquilone vel Euro ſubitum excitatur& arctum gelu: Auſtro vero& Zephyro tepeſcit Aer, friguſque in pluvias convertitur. Ager multis locis ſabu- loſus: qualis eſt, magna pars Flandriæ Teutonicæ,& Brabantia fere omnis, Frumenti tamen aliarumque Frugum mediocriter fertilis, ac nonnullis locis fertililsima, ut Zelandia, Flandria Gallica, Hannonia, Arteſia, n SGeldkria. Ac Frumento, Hordeo, Siligine, Lino„Cannabi abundat. Fructus etiam omnis generis prolert 50 Ertilau. n, magna copia, Mala, ira, Pruna, Ceraſa, Mora, Mala perſica& Armeniaca, Nuces Avellanàs, Meſpila, ac nonnullis locis Caſtaneas. Rubia item Tinctorum hic abunde colligitur,& per omnes Europæ oras cum ma- guo lucro diſtrahitur. Fodinæ Metallicæ magni momenti nullæ. Quod ad Arbores aliaque id genus, jucun- dum præbent adſpectum denſæ, bene ordinatæ& fructibus onultæ Arbores, nec non materiam ædificiis& igni præbentes, omnis generis altiſsimæ& miræ craſsitiei, quæ hic magno numero, re periuntur. Lauri& Cupreſsi rariores. Iiliarum vero copia maxima, vulgo Linden, forma& foliis ulmis ſimillimæ ſunt, ſed proceriores ac citius proveniunt. Nam xv i aut xi Ix annorum ſpatio viri medii craſsitudinem adæquant. Harum quoque in ædificandomediocris eſt uſus: fiunt præterea ex iis carbones, pulveri nitrato ſaligneis aptiores. Inter corti- cem& lignum reperitur lanugo quædam inſtar Cannabis, unde funes& vincula confici ſolent. Ejus 175 n P p ij olia 1 302 BEL GIVM. folia quamvis tenera, Animalia multa reſpuunt, ut Virgilius hoc carmine indicat: Nec Tilis ſeves, nec torno raſile Buxum. Et Ovid. Nec Tilia molles, nec Fagus& inuuba 9 Habet& ma. gna copia Taxum, arborem venenatam. Hæc materiem conficiendis arcubus præſtantiſsimam ſappeditat. Ex ejus ſucco venenum conficitur, quo ſe exanimaſſe Cattivulcum Eburonum Regem memoriæ prodit Cx. r. Eſt& aliud Arboris genus, quod alibi fortean non reperitur. Incolæ numero plurali e A beelen nuneupem) quæ ſpecies Populi Albæ videtur. Magna ejus in Brabantia copia ſuccreſcit, ejuſque ad res varias uſus, in. Aumalium ua. primis Bruxellæ. Soli præterea bonitatem in alendis armentis extollere Belgis licet. Boves, Equi; Oes e. ristai. cora Armentaque nuſquam terrarum felicius naſcuntur, aut aluntur. Equi imprimis grandes, robuſti, beo apti. Boves opimi, præſertim in Hollandia& Friſia, quibus unus bos pondere ſæpiſsime mille ducentasi. bras excedit. Ludovicus Guicciardinus homo Italus, cui noſtra Belgica ob accuratiſsimam veriſsimamqus deſcriptionem plurimum debet, refert Comiti Hoochſtratenſi Mechliniæ bovem dono datum, cujus pondus fuerit bis mille quingentarum viginti octo librarum: quem is propterea depingendum, in Palatio ſuo curmit. Laxos capaceſque uberum vaccatum ſinus, lactiſque copiam quid ego commemoremꝰ Conſtat namque al. quibus Hollandiæ partibus eas æſtivis diebus, quatuor& quadraginta lactis heminas in muldtralia refünder, Multa hic ne prolixior ſim, prætereo. Ad venationesexſtimulant, cum alia, tum Damæ, Cervi, Capreæ, Capredl, Apri, Meles ſive Taſsi, Lepores, Cuniculi, quibus abundat. Ad aucupia autem invitant cum aves aliæ, tum u. deæ, Accipitres, Vultures, perdices, Phaſiani. Turtures, Coturnices, Turdi, Ciconiæ, Anates, Anſeres& Scolops- ces, quas Ruſticulas Plinius, Ruſticas Perdices Martialis vocat, vulgus Sneppas. Nemeſianus eas ita deſcribit: Prad eit ſacils& amœna Scolopaæ At non illa oculis, quibus eſt obtuſior, erſi Corpore non Paphiis ævibus majore videbis. Sint nimium grandes, ſed acutis naribus inſtat Ila ſub ag geribus prnnis, qua proluit humor, Impreſſo in terram roſtri mucrone, ſequaca Paſcitur, exiguos ſectaus obſomia vermes: Vermiculus trahit, atque gulæ dlat præmia vili. Non deſunt etiam Gallinæ Africanæ& communes magna copia. Sed de his 1 ad alia pergamus. Quo. modo Belgicæ Provinciæ conjunctæ ſint, inque unum corpus coaluerint, quomodo item ad Carolum]& Filium ejus Philippum devolutæ ſint, operæpretium eſt cognoſcere. Ludovicu Malus Comes& Domi⸗ nus Flandriæ, Niverniæ, Raſtellæ, Salinarum, Antverpiæ& Mechliniæ, poſt Matris vero obitum Comes Bur- gundiæ& Arteſiæ, uxorem duxit Margaretam, Filiam joannis Ducis Brabantiæ, quo cõjugio ipſe Dux Braban. ti Limburgi& Lotaringiæ factus eſt. Ex hac unicam Filiam genuit garten, Ditionum paternam hæredem; quæ anno c occerxix Gandavi nupſit Yhiiippo Valeſio Duci Burgundiæ, cui ob virtutem ſingu⸗ larem cognomentum fuit Audacis. Vixit is anuos I xx. Obiit Hallæ juxta Bruxellã anno Chriſti ci. Liberos reliquit Ioannem, Antonium, Philippum Valeſios: Catharinam, Mariam,& Margaretam. Hi omnes conjugio res patrias aurerunt. Catharina Lupoldo Duci Auſtriæ nupſit: Maria Amedæo, Duci Sabaudi Margareta Comiti Hollandiæ& Hannoniæ. Autouius Valeſias a patre conſtitutus Dux Babe Imperium majo- Via. Aliabu lobe flip inch e ck Efie bm Duck Mühe dane um cher doe! tts Nan voni ent Bol Amn! leder Luc hauch Marz Jule dunn i 05 11 tn 4 r 2 0 10 2* BEL GIVM.. 203 & limburgi, uxorem duxit Elizabetham Pucifſam lutzenburgi, ex qua filos ſuſcepit Ioannem, maritum Iacobæ Comitis Hollandiæ,& Philippum, ambos Brabantiæ Duces. Antonius cum fratre natu minimo Philippo Valeſio periit in beſlo Gallico ad Teroanam anno cio c ασcxv. fili Antoni ſine iberis poſtea ex- ſtincti, patruum Poamem- Valeſum hæredem reliquerunt. Foannes igitur ¶ aleſſus qui Inrrepidus dictus eſt, quum eſſet è fratribus natu maximus, anno ciↄ ccc v patri ſucceſsit, auetuſque Fratrum Nepotumq; obitu mul- tis& amplis ditionibus, miſere& prter fas trucidatus eſt anno cio cοαͥ;x a Carolo Delphino propter DucẽAurelianenſem, cũ quo capitales inimicitias& quidem apertas quamdiu vixit, ſuſeeperat. Hberos reliquit Philippum, Margaretam, Iſabellam& Catharinam. Philippus cognomento Bonus vel Pius, xx III ætatis anno Patri ſuo ſucceſsit in Ducatu Burgundiæ, Comitatu Flandriæ, Burgundiæ, Arteſiæ, Marehionatu Imperii, Salinarum& Mechliniæ: Hic Atrebati cũ Carolov ii& cum Puce Aurelianenſi pacem contraxit, eumque carcere in quo annos jam xxv ab Anglis detentus fuerat, liberavit ſoluto inſuper pretio redemtionis,& ſo- rore Maria ipſi in uxorem data. Hic obitu ITheodorici Comitis Namurcenſis factus eſt ejus Comitatus hæ- res: obitu Philippi, auctus eſt Ducatibus Brabantiæ, Lotaringiæ& Limburgi: obitu Iacobæ, Comitatibus Hannoniæ, Hollandiæ, Zelandiæ& Friſiæ. Pucatus quoque re el acceſsit ab Elizabetha, An- tonii Patrui ſui Vidua. Ita factum eſt, ut unius Philippi Boni imperio ſubjectæ fuerint ampliſsimæ& opu · lentiſsimæ Provinciæ Burgundiæ utriuſque, Brabantiæ, Limburgi, Lutzenburgi, Flandriæ, Arteſiæ, Han- noniæ, Hollandiæ, Zelandiæ, Namurci, Friſæ, Mechliniæ& Marchionatus Imperii. Vxorem is habuit Iſabel- lam Portugallię Regis filiam: vixit annos xx i i, obiit anno cio ccc xv lx uno Filio tot Provinciatum hæ- rede relicto Cærolo e qui non tantum patrium Imperium ſervavit, verumetiam auxit, adjuncta Geldria, Zutphania& Ducatu Iuliacenſi. Atque hic eſt Carolusille Cæroli y Abayus nati anno u Dex Joanna Ferdi- nandi Regis Aragonum filia, Philippi Auſtriaci uxore: qui Philippus filius fuit Maximiliani Auſtriaci, ex Matre Maria Filia Caroli Audacis. Sub his Provinciæ quæ antea plures Dominos habuerant, conjunctæ, in unum quaſi corpus coaluerunt, atque hodie communi Belgicæ vel Inferioris Germaniæ nomine cenſentur. Bello autem jam olim nobiles Belgæ. Cæſar 1 Commentar. de bello Gallico libro, omnium Gallorum eos vocat fortiſsimos. Sic enim ſeribit: Gallorum ommium- ſartiſſimi ſunt Belge proprerea quod a culti atque humauitate Pro- vineia langiſſime abſunt, minimeque ad eos ſæaps ¶ Mercatores commdeant, 1 6 ea quæ ad efminandos animos per- kinent, important: proæimique ſunt G ermanis qui tram Menum incolunt, quibus cum continenter bellum gerunt. Qls de cauſa Felvetii quoque reliquos Gallos virtute præcedunt, quod fere quoricianis praliis cum CJermanis contenduus, eum aut ſuis finibus eos prohibent, aut ipſi in eorum finibius bellum gerunt. Horum quantum robur quantumque li- bertatis deſendendæ ſtudium fuerit, ex eo cogioſci poteſt, quod Romanorũ Imperium ſumma vi avertere etiã C. Cæſ. tempore annixi ſint. Itaq; eõtra ipſũ copias diſtributim cõſcripſerunt. Bellovaci lx i armatorum; Sueſ- fiones LM. Nervi( quorum adeo fuit indomita feritas, ut nunquat in id temporis Mercatores paſsi ſint ad ſe Vina aut res alias venales deferre) etiam 1 M. Atrebates& Ambiani xu. Morini xx Menapii IxM. Caleti xx. Velocaſſes& Verom andui æque xu. Aduatici xi ix millia. Condruſi, Eburones, Cæmani xi. millia. Vt ſumima. fuerit * 1 10 . 9 304 BEL GIVM. fuerit cc xx li millium armatorum lectiſsimoruin teſte Oroſio: vel ut Cæſar ĩpſe prodidit ccc E*Ix. Bel. o ergo jam olim nobiles, ut ex Cæſare didicimus. Idem Cæſar 11 Commen. Solos eſſe ait qui patrum me. moria omni Gallia vexata Teutones Cimbroſque intra fines ſuos ingredi prohibuiſſent: eaque re factum, uti rerum iſtarum memoria magnam ſibi auctoritatem, magnoſque ſpiritus in re militari ſumerent. Expertiid etiam noſtro ſęculo tot peregrini exercitus, qui tanquàm tirones cum veteranis congreſsi, incivibus, ru. cis, nautis, ferociam,& vim vereranorum deprehenderunt. Belgii xv iI ſunt Provinciæ, quas Carols y Imperator omnes poſſedit: in quibus ſunt Ducatus 1v, Brabantia, Limbungi, qui cum Comitatu Dalem& Dominĩis Valckenburg ac Rode le Duc, Brabantiæ annexus eſt,& a Iuſtitia,& Cancellaria Brabantiæ deen. det: Lutxenburgi& Geldria. Comitatus v 11, Flandriæ, Arteſia, Haumoniæ, Hollandis, Zelandis, Nami& Zutphanis: Marchionatus Sacri Imperii, qui I V Civitates principales habuit, Nivellam, Lovanitn, Bruæelum & Metropolim e Anverpiam, nunc Brabantiæ pars et: Dominia v Friſie Occidental, echlinis, Ol. cli, Trans. Iſalamia& runingeæ. Vrbes habet Belgium plurimas, eaſque munitiſsimas, quarum numerumit Urbium nomina& Opidorum& pagorum apud Mercatorem habès. Inter urbes autem maxime excellunt, Lovanium, Bm. ella, Antverpia, Silva- Ducis, Gandæuum, Brugæ, Hipra, Mechlinia, Cameracum, Aitrebatums, Tornacum, Mons, Valencena, Inſule, Durdrechtum, Harlemum, Amſtelbdamum, Lugdunum Bat auorum, Namurcum, Neo. magum, Trajictum,& aliæ. Lacuum, ſtagnorum& paludum maximus in Belgio numerus, quæ prrterfi. ſces quos magno numero ſuppeditant: Regiones iſtas adverſus hoſtium impetus muniunt. Flumina inhat Regione perpauca oriuntur, ſed alibi orta maxima non pauca ſeindunt eam beantque plurimum. Prep ſunt, Rhenus, Nloſu, Scaldis, Amiſis: Minora Moſella, Liſa, Aa, Samba, Dela& alia permulta. De Rheno & Amiſi dicemus in Germania. De Moſella diximus in Lotaringia. Reliqua hic deſcribamus. Adi proflüit ex Monte Vogeſo, qui eſt in finibus Lingonum, haud longe ab Ataris Matronæque fontibus:& in Septen trionem procutrens S. Iheobaldi Fanum(S. Tibaut) radit, ubi navigabilis eſſe incipit: inde Virdunum peil tur: ab eo in Cœciam vergens, Moſonem& Maſeriacum pergit. Inde ad Septenttionem ſe convertens C. rolomontem, Boviniacum, Dinantum& Namurcum luſtrat: ibique Sabi auctus& tumidus ad ventum i cum ſe flectit, atque Hoyum contemplatus,& Leodium, Trajectum perlapſus, ac Stochemum, Ruremun- dam& Venloium præterlegit: ubi ad Occidentem converſus Cuickam, Graviam, Raveſtienum& Megenam adluens: poſt apud Herwerdum pagum recepta Rheni, traditaque viciſsim ſui parte, cum Vahali commiſce- tur:& continuo ſervatis nominibus ſuis iterum disjunguntur,& ſeparatim Loveſteinum labuntur: ubi lu: ſulam Bomelianam includunt, ac rurſus confluentes junguntur,& priſtino amiſſo Merowæ nomen accipi- unt: atque ita Worcomium& Gorcomium præterlapſi, maximo ſinu Durdrechtum petveniunt, ibique fi- cta Inſula Iſelmonda, Moſa proprium nomen recipit, idemque retinens Roterodamum& VIaerdingam, prærerlapſuis nobili oſtio circa Brielam Oceanum tam violenter ingreditur, utlongo ſpatio curſum retinens aquam ſuam dulcem conſeryet, idque maximo cum fructu. Præter alios enim piſces viam aperit 1 eribus, elbus, g umenpe marin Ames wach e, et e de elt Cel. Genc um prim. piturt mag ug dan (og quod Flaiu Wen 150 ieh um „ Aude len dun dat tus 3 ſeribus, qui in mari dulcem hanc aquam, quam maxime expetunt, invenientes, ejuſque ductum donec in flumen perveniant ſequentes, facillime capiuntur. Quod allis fluviis innumeris non contingit, quod placi- de mare ingredientes& curſum ſuum non ſervantes, aquam ſtiam ſalſam efficiant, quales ſunt Sequana, Iberus, Tameſis, alliique permulti quamvis maximi: Contra Eridanus, Tiberis, Rhodanus, Garumna, aliique fluvii rapacius longiuſque Mare ingredientes, idem efficiunt quod Moſa, alliciunt nempe& adducunt Acipen- ſeres, ſed non tanta copia. Præterea Moſæ, aut ut alii Viri docti malunt, Propter utriuſque fluvii affinitatem, Rheni Acipenſeres, meliores, guſtui ac palato gratiores& majores videntur, quam Maris Mediterranei. Colore ſunt argenteo,& lucidiore,& mira magnitudine. Inveniuntur enim qui 400 librarum pondus ex- cedant. Memoriæ prodit Guicciardinus, ſe vidiſſe Acipenſerem in foro Antverpienſi 420 librarum, eun- demque longitudine x 1 1 pedes Antverpienſes exceſsiſſe:& alio die mane ibidem E x x ſimul vidiſſe, quo rum minimus v pedum longitudinem ſuperabat. Piſeis hic in Hollandia, Zelandia& Friſia menſe Aprili primum conſpicitur,& tres menſes continnos, vel diutius quoque invenitur: quo tempore magnus ejus ca pitur numerus. Atque inde in regiones alias, inprimis in Angliam mitti ſolet: ſale etiam conditur, idque magna copia, quo pacto facile a putredine conſervatur,& præter id quoque tempus, toto fere anno, mino- res quidem, ſed delicatiſsimi capiuntur. Ex hoc mari Moſæ oſtium quoque ſubeunt, dulcis aquæ illecebra, qua mire pingueſcunt Salmones, Trutæ,& toto hic fere reperiuntur anno: item Lampetræ, Aloſæ, Mugiles, Congri& al optimi quique Piſces, quos hic brevitatis gratia omittimus. Id autem non caret admiratione, quod viles fere ſint iſti piſces, ſi in Mari capiantur: optimi vero& pingues ubi dulces ingreſoi ſunt aquas. Fluvius hic præterea, ſponte& natura ſua producit præter alios piſces, Trutas genuinas,& Lampetras alias majores quidem excellentes, alias vero minores& delicatas. Scaldis Ptolemæ Eſcault, oritur in Veromanduis, prope Abbatiam, ut vocant D. e Martini, quo inter Caſtelletum( Chaſtellet) & Bellivorum(Beau. revoir) duo Gallorum propugnacula, placidus incedens, Cameracum urbem Imperia- lem adit, eamque perlabitur: Hinc Hannoniam regionem petens, Valencenam urbem nobilem ſuis aquis di- tat: hinc naviglis vehendis ſe commo dum præbens, ac Hania recepto, Condatum præterfluit: ac deinde flu- mine Aa alictus S. Amandum luſtrat: ab co in Septentrionem vergens Tornacum„Aldenardam„& Gan- davum urbem celeberrimam perlabitur, ubi gumina duo Liſam& Liviam, aliaſque aquas recipit. Sinuoſis inde flex ibusmultiſque Mæandris Teneramundam pergit, ibique Jenera amnè recepto ad dextram flu- ens, Rupelmundam petit: ibique Rupelam, ac paullo poſt Delam ſuſcipit, unde auctus& tumidus, mox Antverpiæ mœnia adluit: Emporioq; huic Portum inſiguem,& tutam na lat ſtationem efficit: deinde paul- lo longius progreſſus bipartito curſu Brabantiam ac Flandriam a Zelandia diſcriminat: ſiquidem ſiniſtra in Auſtrum contortus ac deflexus, Flandriæ oras ac littora perſequitur, alioque nomine inſignitus de Hont a la- tratu ac fremitu vocatur, quo per Zuytbevelandiam ac Walachriam in Oceanum occidentalem patet adi- tus, ac rutſus in has oras acceſſas: dextra vero relictis Brabantiæ ſinubus continuato curſu, ſervatoque 15 2 Alveo * Tabudi, Belgis Schelt, Gallis 9 1 308 V g alveo per Scaldiæ Inſulæ littora violento vaſtoque gurgite in Occanum devolvitur. Cxterum flumen hot æſtum Oceani reciprocantis ſentit Gandavum uſque, ab oſtio Milliaribus( hiſce tamen adnumeratis ejus an. fradtibus) plus quam xxx. Subeuntque flumen hoc Acipenſeres, Salmones, Trutæ, Lampettæ ingentes, Rhombi, Congri, Aloſæ, Cuculi, Mugiles, Cammari, Soleæ, Locuſtæ admirabiles, Sardæ, aliique permul- ti Piſces delicatilsimi qui ex Mari adverſo amne in Scaldim penetrant, ibique paſcuntur& oxa pariunt, quod ejus aqua ĩpſis ad id aptiſsima ſit. Atque hinc duobus aut tribus menſibus, inter ver& æſtatem præter ma. jores Piſces, tantus numetus piſciculorum minutorum, vix natorum e ca itur, ut incredibilis inde homum multitudo viditet. Flumen hoc quoque plurimi Canes Marini,& Turſiones ingrediuntur; quæ duo geen Piſcium ex eorum numero ſunt, quæ non ova, ſed membtis propriis fœtus jam formatos& perfectos p. unt. Canes Marini ſuos terra gignunt,& ſuis uberibus, dum ad mediocrem magnitudinem perveneim, lactant. Præterea Fluyius hic ex ſe, nullo Maris adminiculo, varia toto anno Piſcium producit genera, quo. rum hæc ſunt ptæcipua: Lucii, Batbi, Iincæ, Cyprini nobiliſsimi& commune pondus excedentes, ut i ſæpe librarum repetlantur, Gobiones,& alii Piſces permulti majores& minores. Anguillæ variæ, varia Camma- rorum genera,& in Fluminis Oſtio Oſtrea nonnulla, quæ tamen eo ex Mari ſubeunt. Itaque Fluius hie ſubſidio Maris, Piſcium multitudine& varietate nulli; non modo Galliæ, ſed nec totius Europe Flumini ce- dit. Aa prope Teroanam oritur,& in Cæciam vergens, Fanum 8. Audomari perlabituf, ac Grerelingim delatus( prope quam anno c 10 1011 1x inter Burgundos& Gallos celebris illa pugna commiſſa eſt) in Pil. tannicum Mare ſe exonerat. Lia vulgo de Leye, iti Arteſia oritur, in Pago Lisburgo( Liang), qui bine no- men obtinet, prope Teroanam:& Arlam, Armen teriam, Wervicum& Meninas( AMeenen) contempla. tus, inde Oortracum medium ſecans, Gandavi cum aquis Scaldis commiſcetur: Piſcibus plurimis ilque optimis abundat. Sambra vulgo Sambre, Sabis Cæſari; in Hannonia prope Pagum Novionem(ov) naſcitur,& in ventum Helleſpontium converſus; luſtratis Opidis, quæ vulgo, Landrecy, Saſſene, Boh. mont, el abeuge, Merne,& Chaſſel, tandem Namurcum perlapſus in Moſam ſe ex onerat, piſces delcdtos ſubminiſtrans. Delæ in Brabantia, prope Pagum Tilam oritur,& verſus Septentrionem tendens Waun petit: deinde Lovanium permeat tribus inde Milliaribus diſsitxum;& curſum iſtum tria circiter Milliaria ſet- vans, poſtea in Occidentem flexus, multis Brachiis Mechliniam perlabitur, ac tandem quatuor Milliaribus 4 Rupelmonda admodum auctus in Scaldim deſinit. Sena(la Seine) nomen, ut videtur, obtinuit, a Senoni- bus Britanniæ populis, cum in haſce Regiones ad vexandam Galliam veniſſent. Naſcitur prope Opidum Sau in Hannonia:& ad ventumn Helleſpontium vergens, Hallam petit:& Bruxellam perlapſus Vilvordam permet: inde ad Cæciam flexus, dextra Mechliniam reſinquit, ac paullo ulterius progreſſus in Delam ſe effundit. Dia apud Leodienſes prope Opidulum Per oritur:& in Septenttionem converſũs Eindovam interluit; inde ti. ſlinum curſum ſervans Silvam Ducis petit, infta quam in Moſam evolvitur. Demera, prope Tungtos in Leo⸗ dienſi quoque Diœceſi, ſcaturit,& in Occidentem verſus Bilſenum, inde Haſsiletum( Halſſilt) Ae interlult, Art em habe um Cr U, K pan gn 5 Mubdr, döblen pad Wm kin W500 mitt tem pt wut Tant a8 Ale nil. 000 40 bum dict ö N im mig aal 0 I K BEL GIVM. 307 interluit, unde Sichenum& Arſchotum perlapſus, in Delam effunditur. Netha prope Pagum Meri origi- nem habet,& ad ventum Africum converſus opidum Herentals perfluit, unde curſu ſuo ſervato, ad Domi- nium Grobendonkianum defertur, receptoque fluviolo ¶Aade Liram tranſit, Dufflenum& Walemum adlu- it,& paullo poſt Delæ miſcetur. Naeur, vel Ruoer, forte Adnana Tacito, ut ſcribit Ritheimerus, prope Pa- gum Bulinge, in agro Iuliacenſi, oritur,& Cæciam ſequens Duram& Iuliacum perlabitur,& tandem Rure- mundæ, cui nomen indit, in Moſam delabitur. Sunt& alia minorum gentium Flumina, quibus delinean- dis brevitati ſtudens, ſuperſedeo. Quæ cum Torrentibus& Rivis, quos etiam, ne lectori tædium pariam, prætereo: Præterquam quod incredibiſem Piſcium copiam ſubminiſtrant, regioneſque ipſas ornant& muni- unt, magni quoque momenti ſunt in commeatu& mercibus tranſportandis. Ruſtici præterea horum flu- minum adminiculo multas aquas inter ſe connectentes, magna induſtria foſſas aliquot milliarium, eaſque Na- vigiorum patientes ducunt: ita ut vn ulla Civitas aut locus inveniatur, qui Navigia& quidem magna, non ad- mittat. Vivis tamen aquæ Fontibus, ut plurimum Regio hæc caret, exceptis locis montoſis. Monſtratis au- tem, quæ per Inferiorem Germaniam ſunt, Fluminibus: ſequitur ut aliquid etiam de Oceano dicamus: cum fare. E proper affinitatem aliaſque cauſſas non tantum Membruim, ſed& Provincia ipſius Caput ſit. Magnam igi- nabe ur immo vaſtam& ſuperbam Oceani dico eſſe faciem:& ſi intumeſcat& commoyeatur formidabilem. Nam tanta ſæpe vi, tantoque furore commovetur ac tempeſtatibus horreſcit agitaturque, ut ſpatioſos campos& to- das aliquando regiones abluat ac mergat: inprimis autem circa Zelandiæ oras magnas ſæpe irruptiones fecit. Incolarum autem induſtria, illi aggeres& Chelas opponentium, tandem periculum fere omne eſt amotum: en niſi forte Cauri cum ſummo Maris æſtu& aquis vivis colliſio fiat. Venti qui Mare præ cæteris turbant, ide- ee oque regioni maxime noxii, ſunt Caurus, Zephyrus,& Libs. Novilunio quoque& Plenilunio præter duo , Aquino ctia quibus maxime,(Cornelio Tacito teſte) intumeſcit Oceanus, acerrime vexatur. Quoties enim cum Sole congreditur Luna, atque innovari incipit, aut in orbem circumducta plene conſpicitur, maximos excitati æſtus, fluctuſque attolli in immenſum, ac maximas cieri tempeſtates cernimus. Effectus Eſtus ali- os novimus& experimur commodos, alios incommodos. Illos quidem quod Aquas purget, ne ſtantes& quietæ( docet hoc experientia) æſtu& putrefactione corrumpantur: quod item promoveat Navigantes. Nam ut inquit Veget. lib. iv de re militari cap. xl 11, hc reciprocantis meatus ambguitas Curſum- Navium- ſecunda adju vat, retardat adverſa. Hos autem, Inundationum& perruptionum violentia. Nam tanta ſæpe vi terris immittitur Oceanus, ut etiam vaſta Flumina retroagat, inundans abluenſq; ſpacioſos campos, ut ſupra quoque attigimus. Scribit hoc Pomponius Mela: clamantque tot multorum ſeculorum calamitates Sed hæc hactenus: cum autem indicaverimus quantum nonnullis hujus Provinciæ Regionibus detrimentũ adferat Oceanus, ubi commoveri cœpit, etiam aliquid dicendum eſt de commodis, quibus dum tranquillus manet, univerſam Pro- vinciam adficit, quibus ſi carendum ipſi eſſet(tot& tanta ſunt) vix dimidiam Incolarum partem alere Cemmoditua Polſſet. Atq; hinc fit ut Provincia hæc totius ſere Europæ ſit quaſi Portus& Forũ ita ut ibi infinita Mercatorum n. 5 4 j& Ne- er 308 BEL GIVM. & Negotiatorum ſit multitudo& veluti Chaos quoddam tam Incolarum quam extrangorum. Emolumen- tum, præter hæc, Oceanus, dignum certe ſua magnitudine regioni adfert, quod, ut quivis per ſe videt, inco- pioſa Alecum, Piſciumque omnis generis captura, ſidem omnem ſuperante conſiſtit, qui non tantum poten. tiorum voluptatibus, ſed etiam tenuiorum hominum ſuſtentationi inſerviunt: nec ſolummodo victum, ſed& opes Incolæ inde ſibi parant. Quod enim ipſis ſupereſt, magnæ parti Galliæ, Hiſpaniæ, Germaniæ, Angela, aliiſque regionibus ſufficit: imo in ĩpſam uſque Italiam plurimi ab ipſis piſces mutia conditi mittuntur, ini. mis Salmones& Aleces. Cum autem hæc negotiatio piſcium muria conditorum maximi momenti ft s eorum ſpecies præcipuas recenſebo, nempe Alecem, Aſelſum majorem& Salmonem, Primum de Alecibusqu. rum proventus præcipuus, agemus. Aleces in nullo reperiuntur fluvio, vel Mari Mediterraneo, Hiſpanico at alio( niſi fallor) ſed in hoc ſolum Oceano Septentrionali: earum magnitudo, forma& bonitas neminem la, Hæ poſtquam ex Arctõi Maris latebris diſcedentes, id quod præcipitante jam vere ſolet fieri, velut commutatt natalibus in æſtiva contendunt, tanta interdum multitudine, ut oppoſitis retibus ſiſti nequeat impetus:qunil rapiantur ac liquidi quoris faciem offuſcent:( quæ cauſſa eſt cur tam copioſa ſit illarum in retia infuſarumca- ptura:) tum vero claſſes variæ, inter quas Hollandica, Zelandica, Friſica, Gallica, Britannica& Scotica, qua ex condicto ad evitandas ſimultates& contentiones partitæ inter ſe certas ac definitas ſtationes ſub Brita Scotiæ ora& Orcadibus, ſingulæ proviribus ilti piſcium generi inſidiantur navigiis rotundis, alvo panda, obtu- ſa prora, quas Buſas nuncupant. Hi piſces vivi, quaad ejus fieri poteſt(nam ſimul cum deſerto ſalo vitam quoqus protinus expirant) per jugulatorem eundem& eviſceratorem, cui præ cæteris omnibus liberaliſsima mefcæs datur, aperto prius jugulo enenterantur, dein per ſalitorem condiuntur, feſtinatis operis, inde conduntut fall. mentariis cadis:( Orcas Latini dicunt) poſtea venditi, per Alecarios Cuparioſque de integro ſtipantur inani turba quæ lactibus aut ovis caret, numero ſubmota, nova muria obruuntur, poſtremo per delectos juratoſque arbitros bonitatis fides exploratur, ſigilloque addito obſtringitur, non abſimili religione a vetere, qua Dian Sacerdos Lemniam Rubricam probatæ notæ ſigillo impreſſo inſigniebat, uti Galeni teſtimonio conſtat. As ĩſtud quidem primum genus Alecum eſt, conditaneum ſeu muriaticum nominandum cum Plauto: altermeſt quod leviter ſalitum in fumario fumo duratur, ubi auri vel æris potius colorem ducit, unde Soretum nuncupant, quod ſubruffus ad atrum accedens color ea lingua Sorus vocitetur. Iſta Alecũ piſcatio quantum operæpretium, quantam reipub. inprimis Hollandicæ& Zelandicæ utilitatem præſtet, quo ore efferam ignoro- quando non unius, ſed plurium Civitatum ſalus inde pendere videatur: inde plebs urbana pariter& ruſtica victum quærunt, æs alienum diſſolvunt, familias ſuſtentant, opes qualeſcunque conquirunt, aut partas tuentur, Alterum praci- pui piſcis genus, quod condiri ſolet Latinis vocatur A ſellus Major, ad differentiam Minoris, vulgo Cabelii. Hic certe piſcis inter minimos habendus noneſt:& reperitur aliquando lx librarum, atque optimus eſt. Mul- tis anni temporibus, ſed potiſsimum tempore quadrageſimæ locis huic Mari proximis, ie 110 10 fiidcn Aatum Umecen Dime (along, dineog lobe Jüen Cu Miami Nause zuin aut h ine 1 las 148 15 0 long nibl ele N da In 0 1 BEL GIVM. 309 Friſio capitur, magnaque ejus copia ſale condiri ſolet, magnum emolumentum regioni quotannis adferens. Tertium genus Piſcium præcipuum, quos ſale conſpergi dixeram, Latinis vocatur Samo: optimus quoque tam recens quam conditaneus. Piſoem hunc Hollandia& Zelandia proferunt, omnibus ferè menſibus, ſed maxime Aprili, Majo& Iunio: cujus tanta ſale conditur copia, ut colſectum in caput fœnus annuum 2000 Coronat. excedere credatur. Sed de his ſatis, ad reliqua pergamus. Planum& æquum eſt Belgii ſolum: pau- ci in eo reperiuntur Colles, Montes pauciores, præterquam in Lutzenburgo, Namurco,& nonnullis Han- noniælocis, ubi denſiores ſunt,& apud Leodienſes ſunt quoque plurimi. Nemoribus Silvisque, quantum voluptati aut venationi ſatiseſt, aut regionis decor exigit, ſparſim ornatur. e Arduenna Silva tempore Iulii Cæſaris( ut ipſe ſcripto mandarit) totins. Galliæ maxima erat,& ingenti magnitudine per medios fines Tre virorumaflumine Rheno ad Nervios( Hrac Tornacenſes),& Rhemorum pertinens, millibus paſſuum am- plius quingentis in longitudinem patebat. Et hoc quoque tempore nulla totius Galliæ Silva cum ea ad- æquari poteſt: ſed cum hodie ſit bene culta regio, multum ipſam de priſtina magnitudine amiſiſſe videmus: ita ut pars quoque ſuperſtes ſæpius interrumpatur,& mutato nomine ab agricolis colatur. Pars autem ejus maxima& minus interrupta, eſt a Theonis- Villa prope Leodium uſque, quod ſpatium ad xxx milliaria ſe in longitudinem extendit. In medio ſita eſt urbs S. Huberti, quæ Gemma Friſio teſte, Longitudinis conti- net grad. 26& min. 40. Latitudinis vero grad. 30& min 4. Arbores habet hæc Silva omnis generis amo nas, altitudinis ingentis& latitudinis, quæ eam non minus fructuoſam quam jucundam efficiunt. e Arduen- na Str. Adcolis e Ardenne, Rhenano Luitricherwald,(quod ſonat Leodienſium- Næmus) dicitur. M orma. via( Mermau) Hannoniæ Silva ampliſsima, initium ſumit prope Quercetum( Quaſioy)& ad Meridiem ſe longius in Veromanduos extendit: ac multa in ſe continet Opida, Pagos& alia loca fontibus& aquis peren- nibus amœniſsima. Carbonum hic magna conficitur copia: unde eam nonnulli pattem Sileæ Carbonariæ eſſe arbitrati ſunt; alii tamen Silvam Carbonariam magis in Orientem Solem ſpectaſſe aſſerunt, inter Moſam & Sabin,& amenam Archiæ Sihamex ejus eſſe reliquiis, in qua Pagus cognominis egregia arce munitus con- tinetur, ibique domicilium Dominorum Berlaymontiorum eſſe ſolet. Amœniſsima S. Amandi Silua in Hannonia quoque ſita eſt: dicitur etiam Silva Raymenſis, ob earum affinitatem. Initium capit in finibus Flandriæ Gallicæ prope Pagum S. Amandi, unde nomen habet,& ad Orientem Valencenas uſque excurrit, magna latitudine& ſpiſsitudine. Silva Ræymenſis eſt Domini d Emery, qui propterea magnus elt Hannoniæ Venator: Hæc eniin dignitas hujus Silvæ propria eſt. Silva Faignenſis(le bois de Fagns) in Hannonia quoque fita, prope Avẽnas initium habet Magetobriã Maſieres) uſque fere pertingens, ſpatio xv i milliarium,& anti- quitus major erat. Videtur adhuc retinere nomẽ, quãvis corruptũ a Faunis& Satyris: qui forte hinc 4 Poëtis, cornua& pedes caprinos habere fingebantur, quod hujus ſilvæ primi Incolæ tam eſſent feri& immanes, ut non multum a brutis different. Sonienſis Silva duobus aut tribus teli ictibus Bruxella diſtat, in Meridiem Bren- gam uſque Alleudam& Brennæ Caſtellum excutrit, ſpatio 111 milliarium. Magna eſt certe& non con- Qn temnenda Moniss. Silbæ&. N. orn. Opera publica. BEL GIVM. temnenda Silva, ita ut in circuitu amplius ſeptem paſſuum milla pateat:& tot in ea ſunt Vrbes, Pagi, Abba. tiæ& Monaſteria, ut miraculum videatur: ideoque non pauci æſtate Nobiles& Cives honeſtiores cum to. ta familia ſe eo recreationis gratia conferunt ibique ad ſeptimanas tres aut quatuor remanent. Savenmlo, Lovanio, Bruxella& Vilvordia includitur. Silva amœniſsima eſt, nomenque 1 a Saventria pago ili adjacente. ¶rootenhout itidem Brabantiæ dilva eſt, non multum ſupra Turnholtum ſita, in qua naſcitut fu. vius Ada, qui poſtea in Flumen Netham ſe exonerat. Silva eſt magna, in qua Regina Maria, ad quam Ju. holtum pertinebat, multum venari ſolebat. lane Namurci ſilva, prope Namurcum Vrbem inn ſumens:& ingenti latitudine ad ventum Africum porrecta, Philippopolin verſus: prope Moſam uſqueſec. tendit. Niepa Flandriæ ſilva primaria, non procul ab Arteſiæ finibhns, duobus a Flumine Liſa, Caſtellohlo. rinorum& Baliolo diſtat milliaribus, quamvis diverſis ſui partibi? mena eſt, ampla& antiquiſsima sia, arcem& opere,& Natura continens munitiſsimam. Nonnen itidem in Flandria ſita eſt, ac prope Hiptam maxima in Septentrionem latitudine ſeextendens multos Pàagos,& Abbatias nonnullas complectitur. aui. bergia, ſiva inter Flandriam& Hannoniam non procul a Gerardimontio& Leſsina, magna eſt,& ob tot. ditatem jucunda. Guilielmi-Siſua in Arteſia poſita eſt, prope Rentiacum, ubi pugnam Imperator cum Gill Rege commiſit, anno cI0 101 1v. Engelerwwallia, Geldriæ prope Arnhe mum, Silva amcœna, in ventum Hel. leſpontium vergit. Septem- Silua, ſunt vl I ingentes& Trans. Iſalanis finitimæ Silvæ, quæ uni ex quatuor ff ſiæ partibus nomen dederunt, quæ hodie dicitur Sevenwolden, quaſi dicas Septem- Silbe: quarum ſingu multum ſpatii continent,& pagos plurimos adſpectui jucundiſsimos. Sed hæc hactenus de Silvis. Ad Open vublica venio. Innumera in hiſcæ regionibus maꝑnifſca Templa, plurimæ Abbatiæ, innumera Cœnobis ·ſonaſteria, plurima xenodochia, Noſocomia, Ptochodochia& Orphanotrophia. Certe in una urbe An ver pig duo& quadraginta ejuſmodi loca numerantur: inter ea auguſtiſsinium, Templum Cathedrale D.. ius capaciſsimum, cum Turri excelſa cc x&x pedum, ex candido Marmore, ex qua proſpectus in ubem opulentiſsimam, in Fluvium navibus tectum, in vicinam regionem pagis urbibuſque abundantem, me- niſsimus patet. Quid reliqua Templa, Monaſteria,& ejuſcemodi loca deſcribam, quæ hic& in alis udidus & pagis magno numero conſpiciuntur? Quid Ducum Comitumque& Illuſtrium Procerum ſumtuoſabela- tia? Quid reliqua tum publica tum privatã Ædificia? ea ſi commemorare pergam tempus me citius& lo Nazis gubern en- cus quam materia deficiat. Quare de his ſilere melius quam parum dicere. Status harum Ditionum po- 4. liticus, de eo etiam nonnihiſ dicamus tam generatim quam ſpeciatim fere triplex eſt: Primus eſt Feri. aſticuu, in quo præcipui ſunt Abbates. Secundus Nobilitatis ut ſunt Duces, Comites, Maregraxii, Principe Barones& magni Domini. Tertius Civitatum, quem primariæ cujuſque Ditionis Civitates repræſentant. Status a Principe convocantur, quoties de rebus ad Pr cipem, aut ad Principatum, aut ad conſervationem & militatem ditio. pertinentibus deliberandum eſt. Status vero Eccleſiaſticus ita ſe habet: A unt GERMANIA INFEAIOR. F IE III Fc ae 9 8 1 cc r 8 ac er, Pa Ralle& ag Bt 37 En e ee oa 1 * N be„ e e 0 2 85 colc* r n N 8* 585 2 1. 8 5 0 1 12 a 5775 Bil S C0 Aru 8.. . 28 e e ez 22 215— e b Ene A U 5 885 en, ee 2 75 4 1 N 955 5 0 Boeg. S 4 NHAr Test e Hale, 5. N 1 1 4 H Thummem 59 0 Shih r. 00* 22 Be en ns 5 ee.— Auer 0% A. 5 4 .. en 2 ee Kg 25 e Spal 2 Tur ee 1 5 2 8 . 8. Eure 1 e 16 5 N agel 1 LIV K. lad, N Mr 5 4* dena ee, 5 cable r el. 2 ande 4 ben, „e 1 e 1 5 ee 1 Aeonmill e* 5 Pfei N 7 2 dg . 5 Sebole. Bib lothect. Moret. 312 BEL GIVM. ſunt in hac luferiore Germania Epiſcopatus ¶ amerarenſis, Lormacenſis, Aerebbatenſis hi tres ſubſunt Archiepiſco- po Rhemenſi,& Oli jecdinus, qui Archiepiſcopo Colonienſi ſubeſt. Ad Academias pergo quas hic quatuot Lovæuenſem& Duarcenſem, Lugdunenſem& Franekęranam numero. Lovanienſis frequentia Collegiorum, Stu- dioſorum, Doctorum celeberrima. Collegia potiſsimaſunt Lilium, Caſtrenſe, Porci& Falconis, quibus Philoſo- phia traditur. Eſt& trilingue Baſlidianumꝰ, in quo Græca, Latina. Hebraica docentur. Vniverſitasiſtafla- gitatione Nobilium Brabantinorum primum conſtituta eſt ornataque privilegiis a Ioanne 1v Brabantia u- ce, anno M cx I Pontifice Martino v. Reliquæ noſtta memoria eredæ ſunt. Ex his tanquam ex qs Trojanis innumieri Viri docti prodierunt,& quotidie prodeunt. Viros enim doctos,& omnium facultatim & ſcientiarum peritiſsimos Belgium habet:& ut olim, ſic& hodie celeberrimos producit. Quos omnes uno ductu enumerare, nimis longum foret. Bibliothecæ hic, variis Jocis variæ, optimis rariſsimiſque referte l. bris. Inter quas Lugdunenlis non poſtremi loci. Incolæ ſunt formoſi, quieti, parum cholerici, parum ambi- tioſi; parum ſupetbi: non admodum Veneri dediti, civiles, aperti, comes blandi, ad omnia prompti, aal& in. terdum dicaces: laborioſi, induſtrii, fideles, grati in bene meritos; artiuis omnium ſcientiarxumqueè capaces, l. bertatis& privilegiorum avitorum præfracte etiam ad mortem uſque ſtudioſi. Id etiamin genere dici poteſt vere& cum laude, Belgas eſſe frugi,& attentos œcoiomos, patteſque familias: qui formicæ exemplum ſequu. ti condunt ſub hyemem, quæ illius anni partis injuria negatura videtur, comptis piſcibus carnibuſque, quæ vel muria domant, vel fumo durant. Vix etenim eſt honeſfior ulla domus, quæ pro ratione capitum familia(ut quæque eſt vel numeroſa vel exigua) non mactet in Autumno Bovem integrum, aut dimidiatum ſaltem, ptæ. ter Porcum, quorum carnes bonam anni partem eſui futuras, dum ver ſinum plenum effundat, itaut dh, condiunt. Complures tamen plus æquo avari, Aurique avidi ſunt. Mulieres formoſæ, geſtu decenti,&co. mes. Solent enim more regionis a prima ætate familiariter cum quovis converſari: idecque& in agendo& loquendo aut alia re promptiſsimæ: nec vero libertas hæc ſeu licentia honeſtatem ipſarum minuit. tantummodo el kinn ſolæ civitatem, ſed etiam exiguo comitatu in vicina Opida commeant, ſine ula del leviſsima criminis fuſpicidrſe. Sunt admodum continentes,& ad quidvis agendum adpoſitæ. Nec lo lum rei familiaris ſtudioſiſsimæ ſunt(de qua viri parum ſolliciti ſunt) ſed etiam mercaturam exercent: imo 8. negotiis feliquis ad Vir os ſpectantibus os& manus adhibere ſolent: idque tanta dexteritate& diligenti a, ut multis ejus provinciæ locis, velut in Hollandia& Zelandia, Viri remomnem eis committant. Atque hac vivendi ratione Mulierum dominandi aviditati adjuncta, ipſæ plerumque nimis imperioſæ, imo mole- ſtæ& ſuperbæ redduntur. Moris eſt tam apud Principes, quam inferiotis ſortis homines, ut etiam apud ha- tiones reliquas Ciſalpinas primogenitis pàrentum, licet adhuc viyentium,& ætate vigentium indere no- mina Et Nobiles, cujuſcunque ſint qualitatis aut ſortis, Dynaſtarum more, plus ſemper Filiæ natu mama tribuent, quam teliquis minoribus, licet parem omnes dotem habeant: ita ut reliquas alicui ſæpe deſpon- deant, cui illam denegarent, ipſam meliori conditioni aut marito reſervantes. Atque hoc nomine laudandi, quod facile(ut& eos tempore Iuli Cæſaris,& ante, ſeciſſe comperio) cum exteris matrimonia cone 5 11 fiat ante belles mono Ibllon wopfist im, An . Tol m Nee rt mm: kele fel of tel , obke 0g 1 adh U 1 * BEL GIN 8 313 ſi id occaſio poſtulet nec patriæ ſoli adſtringuntur. Qoæ ſane res utiliſsima& commodiſsima elt: hæ enim affinitates& ipſis& Reipub. non partum conducunt. Indecens autem eſt, imo abſurdum videtur, Adole- ſcentes vetulas, Senes conta puellas ducere: item ignobilem nobili; Herum ancillæ, Dominam famule ma- trimonio jungi. Inprimis vero Belgæ dediti ſunt artibus Mechanicis, non ſordidis quidem& ſervilibus, ſed Opifcia nobilioribus: panni contexendi, lanificia& telas tractandi aulæa tapetiaque conficiet: di: quæ non tantum propriis regionis uſibus inſerviant: ſed etiam uſterius in Galliam, Hiſpaniam; Germaniam, reliquamque Eu- ropam, atque adeo in Aſiam& Africam deportentur. In picturis nulla æque natio excellit: nulla in Muſicis: nulla in variarum linguarum cognitione acquirenda. Oleo colores miſcere primus docuit Poames Eickius Belga. Vix eſtquiſquam in Elandria; Brabantia, Zelandia, qui non& vernacula, hoc eſt Germaniæ Inferio- rioris lingua loqui poſsit,& Gallica: Nautæ, Mercatores:& Viri litterati, etiam Italicam, Hiſpanicam, Lati- nam, Græcam plerique norunt: ſunt etiam qui Hebraicam, Chaldaicam, Arabicam. Rei etiam navalis Bel- ge peritiſsimi ſunt. Ad victum venio; Vſus eſt apud Belgas Iritici, Secalis, Avenæ, Farris& Hordei. Legumina, Vicus præter Fabas& piſa, non ſunt magni momenti: Viciæ quoque parum habent, Panici& Milii nihil. Venti e- nim vehementiores ea ſternunt& deturbant. Sobrie ac frugaliter vulgus familiam educare ſolet. Potus fere eſt Cerviſia, quæ conficitur decoquiturque ex ea quam e altam vocamus: inde adjicitur poſtea tri- uiceum far mola fractum, cum lupo ſalictario. Atque hic potus bonus& ſanus iis eſt, qui ſe ei adſuefacere poſſunt. Multum quoque bibunt lactis. Opulentiores Vino utuntur. Pane vulgo veſcuntur ſecalitio. Solent etiam veluti feſtis præcipuis, inprimis nomine ipſorum indigetatis, item Bacchanalibus, convivia inſtrue· re, parentes, conſanguineos,& amicos invitare,& cum eis pollucibilitet commeſſari: natura enim amant oblectationes, epulas& comiria: Potentiores vero ſplendide& magnifice epulantur, ſeque vere magnani⸗ mos oſtendunt. Nitidas& abſterſas conſervant domos, ab omni ſupellectile,& quidem commodiſsima, in- ſtructas, ita ut merito in iis nihil deſiderari poſsit. Et certe pulchrum& Sratun habet aſpectum iſta bene ordinata, munda& copioſa ſupellex. qua iu re fortaſsis(imo ſine dubio) omnes totiua undi nationes faci- le ſuperant. Hoc autem habent Belgęæ vitii ut potu ſe nimio ingurgitent, quꝗ maxime delectantur: ita ut ſæpe nec interdiu nec noctu bibendi finem facientes, præter incommoda reliqua, maximo corpus& inge- nium adficiant incommodo: ĩdque ſine dubio illis immaturæ ſepe mortis adfert cauſam, junta illud Prop. Vo forma perit, Vino corrumpitur ætas. Et ipſi id quoque norunt, fatentur,& ſeipſos reprehendunt: ſed quid agas? vincit mala conſuetudo. Quamvis aliquo modo poſoint excuſari. Cum enim humidus& melan- cholicus fere ſemper ſit aër: nulla forte re alia melancholiæ iſti odioſæ,& ſanitati infeſtiſsimæ mederi pos ſent: quod Horatius indicaſſe videtur, inquiens: Vino pelite curas. Iſtud tamen Terentii nobile quoque di- ctum ſervarent: Ne quid nimis. Quod quidem ab omnibus, honeſtioris exiſtimationis& conditionis viris fie ri jam cœpit. Incolæ ſcito commodoqʒ; ſũt veſtitu,& pulcre formato. Magnã deniq;& copioſam exercent Me- caturã, cujus quæcunq; etiã eaſit, pertiſs imi ſunt. Atq; ipſa Belgica, maxima parte, Mercatura& 1 Rx landlric Mercimonid ö 4 Flandriæ Comitatus. 314 Laudria nomen quamvis non magnæ antiquitatis nulla tamen ejus certa ratio reddi poteſt. Funt, qui Regis. ab urbe ejus nominis appellationem deducant, ſita ubi nunc Ardenburgum; ſunt qui a Elandbeno Fi- Dnde dicka. lio Bleſindæ, quæ Soror fuit Clodionis, Regis Galli: Vixit autem Flandbertus Anno Chriſti cc oc. xl v. Sunt qui a Lyderici primi Comitis ſponſa Flandrina nomen regiom datum arbitrantur. Sunt um magna ob vicini Oceani impetum vis huic terræ incumbit. Adeo ut etiam nſu venditioneque caveretur, ut ſi intra annos x Mare in ea loca exæſtuaret, ca. ſus irrituſque eſſet contraaus. Ego rem in medio relinquo. Ejus hodierni limites ſunt, ad Auſtrum Atteſis cum Hannona,& parte Picardiæ. Ad Ortum Hannonia& Brabantia, ad Septentrionem Oceanus, am Honta ſive Oſtio Scaldis, quod Flandriam a Zelandia diſterminat: ad Occaſum Oceanus Britannicusſie mare Germanicum. Longitudo pater itinere tridui, a Scaldi ſcilicet contra Antverpiam, uſque ad Nom 2 Foſſatum mill. paſſ. xxx. Latitudo elt mill. paſſ. x. Aer Regionis totius eſt temperatiſsimus: Ager fertilis po. Aeris tenpperies. tiſsimum qua Oceano& Galli eſt vicinus. Paſcua eta cujus rei argumentum eſt, quod pulli equi e Soli ferrilitas. vicinis regionibus in Flandriam quotannis delati ab Equiſonibus, ſoleant pabuli bonitate, Aeris ſuavitate, ex Animaluum un- ftrigoſis& macilentis reddi generoſſores. Alit item varia Animalia domeſtica, ſaporis delicati& exqulſt: e nec non Ferarum copiam pęne incredibilem. Nec deſunt Aues cum aliæ: tum Phaſiani, Perdices, Pavones, Ardeæ, Ciconix. Regionis Incolæ ita olim bello addicti fuere, ut quieti pacative vix unquam viterent dt Syriam etiam, Terramque Sanctam, ac Hieroſolymam, eorum arma pervaderent. Vrbes in Flandriamu-· 10 ac foſſa cinctæ ſunt xxx. Gandvum-, Brugæ, Ipra, Inſula, Duacum-, Tornacums, Cortracum, Allens. 5 4, Aluſtum, Hulſta, Teneramunda, Pufltum, Næoportum, Slaſa, Dunkercka, Gravelinga, Burbungum. Drbin nomina. Dammum, Dirmucla, Furna, eArdenburgum, Ninoda, Berge, Gerardimontium, Caſtellum, Donxa, Or. chianum, Lanchum, e xella& Ooſtenda. Præter has ſunt etiam Municipia patentia quæ urbibus neque lo- bilitate, neque privilegiorum dignitate, neque ſtructuræ magnificentia, neque frequentia municipum c- dunt: Bella, Poperinga, Hondiſcota, Cecloa, Giſtella, QMiddelbugum,& alis viginti. Pagi in univeram u cl Iv: ut non immerito triviali proverbio dicatur, Flandriam omnes totius Chtiſtiani Orbis Comititus ſu- perare,& Hiſpani quum in hanc Provinciam cum Philippo Rege venirent, judicaverint totam Flandruam continuam urbem eſſe. Hodie univerſa intres partes dividitur. Teutonicam, Gallicam& Imperialem. pri maria urbs eſt Gandævum, conditum vulgi opinione, tum Hiſtoricorum omnium recentiorum conſenſu(nam veteres de eo ſilent) tum Petrachæ aliorumque judicio, à C. Julio Cæſare, quum in Morinis ageret. Enim- vero Gordunorum meminit C. Cæſar lib. v. Com. de Bello Gallico. Poſtea a Wandalis dicta eſt Wande,& ütteræ primæ mutatione qamde: ut Walli, Galli: hinc Qauclelums: vernacule dicitur Gendt, Italis Gab, Gallis and. Situm eſt quarto a mari lapide, quatuor uminibus amœniſsime irrigatur. Scaldim enim ex Hannomia, Liſam ex Arteſia, Lia ex portu dluſano, Moerã ex quatuor Officiis quas Arnbactas vocant, accipit . 5 Præteres qui a flatu& fluctibus, quor anno Mc c cx i in agrorum ce Sitiu. eelclam Fele 00 beke 0 cn d 5„ Fron 2 9 8 m 0 Naninca Le ans 8 Ame ue sele, Iuaeriùr 12er 1 S Omar S caſſẽl en i 5 Poeſinae 4 5 onen: ug N. 2 4„„% Wanlteg 5 pere N 4 4 2 N 1790 11 8 s LZ. 3 eker Pidg 8 Aaeſbroucl 0 5 alete a elle lans capclle 3 55 2 2. NMeelene Sagen com Sate AMrres e G Aapkercl 2 Mervills 18 7 Ace N erlegen 1 0 e III 2 I ners Tuners coc ui gent fate 1b 5 8* rolib, D picli- D pin Tous. o bor S. 1 Montonii 0 Ougies 7 255 21⁴ 1 o Moſitauban, GOrclites Kuß HHouie a 8 2 ene Ao¹ 4 R . 3 5 0 6. Cali 8 1 2 5 55 ai in? gun, 5755 lugo gc 0 1. tuig ie . * 8 NNO* CO udet el 8 25 85 00 N11 2 — Arques Forrgſt. 0 Bucſcuac⸗ 8 ohe& Lee chieure 0. Ver n Ua 1 Se, Ke 5 Alleine 5 2 be Shel 8˙U 5 . oꝗque- E boian Nabe 1 —— ade bing 5 Heede 1 21 a Hullſſt 6 Neue 1 Oerſu ec Pei 222 8 — 1 2— P e agel. 15 pred 5 col Beeren Der er 110 11 316 F LAND RIA. Præterea Alveum habet manufactum magnorum etiam navigiorum patientem, per quem præter prædicta flumina quantam omnium rerum ab omni Orbis parte accipiat copiam, incredibile dictueſt. Ex his enim in Mare patet via per alveum ſive Aquæductum, qui ſe ad Oſtium vulgo: Sa, in Oceanum exonerat catar- ractis ad hanc rem ſtupendo artificio exſtructis. Decem milliaribus diſtat Antverpia, totidem Bruseſa, Mechlinia, Middelburgo. Ambitus intra muros eſt 45640 pedum Romanorum: hoc eſt Italicorum mill arium ſeptem. Inſulas habet xx v1. Pontes majores, xci 1c. Molas aquarias 1 v. Truſatiles infinitas cen: tum quæ vento aguntur. Eccleſias in univerſum v. Abbatias v. Cives hujus civitatis frequentia, nobiltae, opibus, animis ſunt eximii. Hæc Carolum v Iinperatorem Orbi dedit. Hæc litteris ud Badium o- aunem ornarium, Lævinum Brechtum,& alterum Lævinum Torrentium-, Baldiunum Ronſaum, Viel. vium, alioſque protulit. Opificiorum genera in hac urbe 111. Textorum præterea ordines xx II ind tuti primum a Comite Baiduino, filio Arnoldi Magni, Anno 19. c Cc. Lxv. Brugæ(Brugge) vel a pontiuc frequentia nomen habent, vel a ponte Brugſtock. juxta Oldenburgum& Ardenburgum, è quarum urbiuch ruinis ante annos 10 c c c. prima arx Brugenſis exſtructa eſt; ſita eſt tertio milliari a Mari loco plano. Aunbi- tus intra muros eſt 260 pedum Romanorum, hoc eſt Italicorum mill. quatuor cum dimidio. Vrbs eſt non Flandriæ tantum, ſed etiam totius Belgicæ amœniſsima: templa habet I x, quorum præcipuum& augultibi. mum eſt S. Donatiani, olim ſacrum B. Virgini, exſtructum a Liderico primo Flandriæ Comite, anno 100 xxI. Opibus in tantum floruit, ut Ioanna uxor Philippi Pulcri quum huc veniſſet Anno cio cοαdiſte, 117 virginum& matronarum ornatum, ſtupore primum, poſtea muliebris æmulationis œſtro percita, coe: a ſit, non ſe ſolam reginam eſſe. Opificiorum genera exercentur Lx II x. Et in hac rerum copia neque fi men habet, neque Portum neque fontem. Foſſa eſt humana ducta induſtria, ipſi Rehe vocant, quæ per io. tam urbem diviſa, ad Sluſam ſeſe exonerat in Oceanum. Et quia hæc majoribus navigiis nondum affe. bat, aliam in longe majorem altitudinem perduxerunt, oppoſitiſque Catarractis a Mari diſcluſerunt. dunt & hujus urbis Ciyes bello, imperio, literis celebrati. Tanta etiam olim hujus urbis in mercaturis potentia fuit, ut cui quavis alia totius Europæ urbe conferri poſſet. Brugenſes primi Caſsiterides(Hiſpanis ene 0 Inſulas in Oceano invenerunt, quæ propterea Flaudrica vulgo dicuntur: idem Burſam primi Mercuio lacram habuerunt, a qua poſtea Antverpiæ, Rhotomagi, Londini,& in alis urbibus mutatis rerum ut. bus loca mercatorum conventui deſtinata nomen traxerunt. Tyra a rivulo Ypra præterlabente dicta, vulgo Tperen anno cu lx condita eſt. Hujus urbis fundus dicitur eſſe plumbeus, idque propter magnam plum. beorum tuborum vim, quibus aqua varie per Civitatem univerſam diſtribuitur. Atque hæ quidem ſunt r. bes primariæ. portus ſequuntur: S iaſa a Catarrada nomen habet, quæ Flandris vocatur S s, urbs eſt mti tima: Portum habet capaciſsimum, quo quingentæ naves commodiſsime recipi poſſunt. Ex adverſo eſt Inſala Cadſamt, Georgii Caſſandri patria. Ooſtenda ad Oceanum ſita, obſidione Archiducis Alberti graviſsima, quam ad annos tres& aliquot menſes fortiſsime ſuſtinuit, ac innumeris pæne uttinque! 2 7 5 ic pobnt Aa data och um. Hundt gent Daum Un al 4 ln Im 10 Tan U U !.! FLANDHNIA. 317 be( Nieupoort)tertio ab Ooſtenda milliari, urbs eſt maritima, patria odoci Clichthovel, cui proxima eſt Ab- 5 Batia S. Bernhardi, in qua Bibliotheca olim totius Belgii inſtructiſsima& celeberrima. Danberba exſtructa b anno cMLxVI a Balduino Arnoldi F. Flandriæ Comite, Portum habet brevem admodum& Mari vicino in- e feſtum. Vrbis juriſdictio pertinet ad Regem Navarræ. Reliquas urbes Flandricæ Teutonicæ prætereo. In Flandria vero Gallica eſt Inſala a veteri poſitione ita dicta, erat enim ſtagnis& paludibus cincta: urbs fre- quentia civium, opibus, legibus ornatiſsima,& quidem poſt Antverpiam& Amſtelodamum potentiſsima. Duacum( Douæ) ad Scarpam fl. ubi olim ¶ uuaces, patria elt Raberti Gaguini. Academiam habet paucis ab- hinc annis a Philippo 11 Hiſpaniarum Rege ibi conſtitutram. Orchianum( Orchies) etiam in hoc tractu eſt,& Launqyum celebre dominis& cive Franciſco Raphelengio: præterea Eſpinopum, e Armentiers& Tornacum, Tolir- nay. In Imperiali Flandria eſt Abſtum, Civitas ampla& munita ad Teneram fl. Comitatus titulo inſignis. Pagos ſub ſe habet cLxx. Principatus 11, Steenhuſenſem& Gaverenſem, Baronatus complures: Territo- rium etiam Waſiæ, cujus quatuor ſunt opidaà: Hulſta, Avela, Bochoute& Aſenedl: Rupelmonda ad Rupelam fl. arx eſt, hoc loco minime omittenda, vel propter Geradi noſtri Mercaroris Illuſtriſsimi Mathematici& Coſmographi, ac noſtri ſeculi Ptolemæi, memoriam. Flumina ſunt Scaſclis, Liſa, Tenera, Livia, pra, Aa, 5 Scarpa, Rupels& alia: Montes perpauci: ſed Silvæ plurimæ eæque valde utiles, inter quas NMiepenſis& Non- Flamina. ruenſis principes. Status vero Politicus Flandriæ, tribus conſtat Membris: Primum Membrum, Pralati Mone. 78 Eocclzſiaſtici, qui ſunt, Ordinis S. Benedicti Abbates VII: S. Peter& S. Baefs Gandavi, S. Finnock in Bergen, S. An- Silve. f Aries, S. erer Aldenardæ, Ename, Marc hienne. Ordimis S. Bernard. Abbates v: ten Dunen, Boudłlos, Doeſt, Ratio gubernan. Clammere N, Marc hienne:& Prioatus in Maerſc hot. Ordinis Pramonſtratenſis A bbates 11 1: S. Nicolaes in Vuerne, 5 Dt ongene, S. Cernelis in Nienoue. Canonicorum Regula ium Abbates v1: Cechoute, Soetenclale, Warneſton, Summe e bee, Ciſeing, Falenpin. Ejuſdem Ordinis vi PrepoſituraS. Marten in Iperen, Mormęſcele Meuene, Loo, Everſam, Petendalt. Secundum membrum, Nobilitas in quà Vicecomitatis V: Jendt,& peren, ern; Bergen Hare abe. PVnincipatus 1 II: Steenhuſe; Gavere, Eſpinoy. Barones 1 v, I I in Comitatu, Cyſoing& Heyne: 11 in Dominio, Pa- b ele in Oudenarde& Boclare. Trnbumt miltaret, Bauderheert, in Comitatu Teutonico Pominas de Nevele, de Dix- mude, D. de Beveren, de Praet prope Brugas: Haeskercke, Watene, Heverghem, Maeſtine, Cuecten, Ingelmunſter, Poul, Quit hiuſe, Male, Maldegem, Ooſtcamp. Mimendale, Coſſcamp. G hiſtele, evecote, Roulſſelare, Naeſtene, Hondſcote, Aſſel, Nortvrie, Haeveſterck. LœLalewifn. in Comitatu Gallicano,( aſtellanus de Lille, D. de Maurin, D. de Comene, In Dominio Flandriæ D. de Re. D. de avere, Sotteghem, Gontero, Scoriſſe, Poit x, Liekerche, Lumbele, Rorſelar in Meerbeke, Medergraet in Neyghem, Steenhuſs. Tertium membrum ſunt præcipuæ(i vitates. In Flandria ITeutonica rv præcipuæ Civitates hoc membrum repræſentant, Jandavum, cujus ſortem ſequuntur, in Co- mitatu Burgraviatus andenſis&. Cuflellanis Cortracenſis ac Oudenarde&. Biervliet. In Dominio quædam ſunt Feuda Imperii, ut iV Ambachten, dat Landt van Mae, r Oragfoc hap uam Aelit, ac alia libera dominia, ut Bern- lam, Dendermonde, Gcerdſberge. Brugæ, cujus ſortem e in Cenlu& Armis, quæ ſunt poſt v offt. Rr ij uſqus D 378 BRABANTIA. uſque ad Nieupoort, totus videlicet Franconatus(i Vie) Opida ejus clauſa& non clauſa. Tyra, ad quam t. feruntur in Cenſu& Armis, Tyeren- Ambach, Bellen-Ambacit c Caſſel Ambach: Francomarus( ampeſeis(Ha Nlarte Vrie) cujus ſortem ſequuntur in Cenſu& Armis Vuern- e Ambacht, Bergen-Ambacht& Brouchong. Am. bach. In Gallicana 111 civĩtates principales Lille( Ryſſei) Douæy, Orchiu. Tornacenſe Dominium& Status FHlandriæ adnexus, per ſe conſtat tribus membtis: E ccigſtaſlico, Nobilirare& vi Supremis fuſtitis. Vnum eo habet Flandria& hiſcopum Tornacenſem, Archiepiſcopo Remenſi ſubjectum, in v tamen Diceceſes Epiſccpaſes diviſa eſt. Trajectenſi ſubſunt Iv officia, Hulſt, Axels, Aſſenede, Bochoute. J ornacenſi ſubſunt, Ganaum, Cortrarum, Aldenarda, cum illarum Caſtellaniis: Vaes territorium, Brugæ, Franconatus& Inſula cum ſus(. ſtellania. Atrebatenſis comprehendit Duacum& Orchianum. Cameracenſi ſubeſt Dominium Flandpis ultta Sci dim verſus Meridiem. Taruanenſis habet Caſtellanias Tpram, Caſſel, Vuerne, Bergen, Brouchhorg, Bell. In Flandria Teutonica ſunt xi v principales Curiæ Comiti feudales, Vieſbg Gaudaui, Bun gus Brugis, Sala Ius, ¶ Aeli Cortrari, Curia in Harlebebę, in Tieit, Domus in Deinſe,(ria in Pereg hem dicta Brau len,& Bomui Deine ſubjecta, Tribumal Aldenardla, Bus gus in C uerne, ¶ ir ia in Rergen, in Broucborg in Caſſel& in Belle. In Flandtia Gall. cana ſunt 111 Curiæ Comiti feudales, Sala an Lille, Caftelli in Donuay, Curia in Orchies. In Flandriæ Dominio ſunt Iv Curiæ Comiti feudales, Tribunal in Aelſt, Domus in Dender monde, Prætorinm Vaſiæ apud S. Nicolaum,& C.. ſtrum Beueren. Ex omnibus Curiis& Iuriſdictionibus dictis appellatur ad Conſilium Principis provinciale, quod eſt Gandaviĩ, inde ad Parlamentum quod eſt Mechliniæ. Sed de his ſatis: ad Brabantiam tranſeo. DVC ATUS BRABANTIA. Rabantia maxima parte Aduaticorum, Ambivaritorum& Tungrorum regionem complectitur: crtemm 357 Aka. quonam tempore Regio hæc Brabantiæ nomen nacta ſit, plane incertum eſt: aliis a Brenno Gallo deal. centibus, alüs ab urbe quadam ejuſdem nominis, cujus neque in terris neque in hiſtorüs veſtighmil- lum: aliis a Bratuſpandio Opido Bellovacorum, cujus meminit Cæſar lib. 2. Alii novum Ducem commini- ſcuntur Sa uin Brabonem Arcadem, qui cum Cæſare in Belgicam profectus eſt, cujus uxor Suana Cæliis Ne- ptis. Sunt etiam qui a Gotefrido Barbato Comite Lovanienſi Batbantiam poſtea Brabantiam dictam ſulpicuu. tur: Nomen ſane nuperum eſt: quod ut certo conſtat, ita origoejus non conſtat. Longitudo Brabantiæ a0. blau ad D. Gertrudis uſq; ſacrum Montem eſt milliarium circiter xxl I Latitudo ab Helmontio Bergas ulgue Sirus. A. Ambitus I AN. Habet a Septentrione Moſam flurium quo Geldria& Hollandia ſeparantur. AMerde Hannoniã. Comitatũ Namurci& Epiſcopatum Leodienſem, qui etiam ad Ortum fines ejus tangit. Ab Occz. — ſu eſt Scaldis cum Comitatu Aloſtenſi. Regio gaudet Akre ſalubri, planitie fertili, Frugum inprimis feraci San fond a ſima, tametſi Campania ſive Campinia de Rempen, Ob arenas ſit ſterilior. Quæ tamen pars non omnino in: fructuoſaexiſtit. Vrbes hujus Ducatus ſunt XVI. Louanium(Loven) antiquiſsima eſt,& prima Grudiorum ſe· des, in qua Dux publico Sacramentoſe obſtringit: Comitatus quondam titulo inſignita. Vtbs eſt amcœna pro latis aliquot ies pomcœrũis extenſa; ejus ambitus intra muros eſt quatuor mill. paſl. Flurio ingen 70 Imre etit Ræul 0 5 Bruflel 2 n. VII Tor 720 55 Bryn Al 27 85 Planamnoot 85 aveifrher.,, 5 clielen Au 5 11 2 5 9. 7— 5 0 Vuerne 2 Ze, 75 2 1 5 25 5 ＋ ee n 1 7— imac 8 2 N 5 8 4 2 a A, 8 5 a 1 8 5 sem here e 7 Ae i 8 e 2 1 6 8 7 5 3=. 11 1 7 Camolic 8 Fatcle e 7„ 5 8 8 e eee 06 Hagel 0 do N 0 7 9 7 gafnael 8 eee, 5„ Aeneon„ L4¹ ee — 2 zant G 1 170 N* inan. . Rice, 8 1 Nabel- o 55 Aeriuile 0 ge,— 2.8 1 1,. 7 e e u¹¹is N 7 4 La.! 5. 3 5. 3 ein iI 4 Tl e, 2 Foppel 5 gunorci * Hoe V N 9 9 105 lumuel gegli Ac lalnterei 2 Ser 1 f len J 15 34 leltterrii I ee, Fan alter,. ee 5 J odenrę 5 0 N 0 Olun 5. 74 05. ec Till. 922 8 1 0 0 gudnen e 1 55 5 7.. 4 7 e Sc 8 Donſgi⸗ A 0 5 e Bre 85 Bos 5 tt 5 Ntiorle— 05 . 8. 1 8 8 0 HBuoll Binde 1 Mfefteuu Mamfpacncs 1 2 Mes 9 5 15 9 53555 l 11 1 8 25 8 er. G 5% 0 2 WN 2 3 cet 4 85 Sgronehlig 0 Fenierei iel 1 5 5 85 tonalen Syngerloo 8 Baleell Ade Al. iolit Weerd 2 8 Aſten 2 Stoch 7 5 Sibuci hr ouαl. l Nel 5 O 5 ö 5 Antonis hoorn 8 e. 5 Saniberck- 2 i 8 0 7. 1 21 320 BRABANTIA. Brurella( Bruſſel) urbs ſplendida eſt& magnifica, duplici muro munita; ſita ſolo fertili, rerumque ommium abundanti. Mirum, tam numeroſæ Civitati, advenis quamplurimis, Ducisaulæ,& peregrinis Principibus cum univerſo ſatellitio illic agentibus, omnia ſemper benigne& copioſe potuiſſe ſuppeditari. Auuernn- vulgo Antwerpen vocant, Galli e Anvers, Itali Anverſa, Germani Antorſt. Petrus Appianus putat eandem eſſe cum Ptolemæi& Cæſaris Atuacuto. Nomen eAntverpiæ creditur eſſe a projectamanu. Nam Gigs qu. dam Druo qui hæc loca ante C. Cæſaris adventum inſedit, prætereuntibus ſi dimidium ſuarum Mercium non ſolviſſent, manum dexteram præſcindebat, eamque in profluentem abjiciebat: argumento ſunt ipſus urbis inſignia,& oſſa quædam immania quæ in Curia; hodieque adſervantur ipſius Druonis, quem alihu- tigonum vocatum dicunt. Sed hæc fabuloſa Illud vero ſimilius; nomen datum ab Indigenis ab aggeſtu ten ad Scaldim, hoc enim Belgis eſtAmnverpen: nam aggeribus oppoſitis flumen pariter anguſtius reddiderunt & profundiorem ejus alveum. Sita eſt ad fſſumen qua id profundiſsimum, grad. Long. xxvl min. 42. Lat. L I. min. 58. Diſtat a mari i v. mil. paſſ. Mechlinia totidem, LoVanio octo: Gandavo x. Brugis xñBruxellat Londino Lx: Colonia Agrippina xx ix: Francofurto ix. Ter muro cincta fuit. Primum arctiore ambitu, Anno cc l: Poſtea ampliore, Anno u ccc xiVqui annus fame, ut ſequens peſtilentia notabilis fuit. Denique ad Septentrionem extenſa pomœria Anno uDRL III. Ambitus eſt extrinſecus quatuor millium paſſ.octingento- rum& duodecim. Foſſæ intra Vrbem ex fluvio derivatæ aptæque maximis plurimiſque nauibus recipiends ſunt octo. Mercimonia omnem fere æſtimationem ſuperare ſolent. Guicciardinus eam init rationem, it demonſtrarit ſingulis annis commercia excedere duodecim milliones coronatorum: cujuscalculus rebus Ant. verpianis florentibus non modo non ſuperavit, ſed ne æquavit quidem juſtam æſtimationem. Proinde merito cecinit Iulius Scaliger: 8 5 Opida quot pettan: oculo me tor va ſiniſtro Ingens res Venctum valta, Toloſa potent. Tot nos invidie pallida tela petunt. Omnimoda merbes, artes priſcæq ue novaæque, j Lugdlunum ommigenum el, operoſa Lutetia, Roma Quorum inſunt aliis ſinguls, cunclu mihi. Buſcoducum ſeu Sitva Ducis, vernacules Hertogen Boſeh, Gallis Bolduc, nomen habet a Silvis. Vtbs eſtampla, amœna, firmiter munita, ſita ad rivulum Piſam, altero lapide a Moſa, duodecimo ab Antverpia. Atquehæ ſunt quatuor urbes primariæ, quarum tres primæ cum Ni vella Marchionatum conſtituũt ſacri Imperii. Aerhii nia a quibuſdam Brabantiæ adnumeratur, revera tamen abea diſtincta eſt; urbs alias pulcherrima& nitida; Archiepiſcopatu inſignita,& ſede Ampli Conſilii ad quod ultima eſt in Belgica provocatio. Vrbes præterea in Brabantia ſunt Tectum ad Moſam, vulgo Nlaeſtricht, Lira, Vilvorda, gemblacum( Cemblburs). ou. doigne, Hæmut„Landen, Halen, Leeuwen, Sichenen, Herentalt, Eindoven, Helmont, Grave. Sunt& Mu- nicipia complura, nondum muris cincta, Ooftenrijſck, Oorſchot, Turnhout, Dufßel, Maelem, N erchrem Ace, Veren-, Duiſburch, Hulpen, Mavure, Breine, Genape, Qheele, Arendonck, Dormal&. Iſca. Sunt& pas ir: ſuper o cc. Referuntur etiam ad Brabantiam Dominatus Raveſtein, Ducatus Limburgenſis, cum Domu. natu taub. Aemf unge an E ens um ent len dN 0 u ffn U col fe mil No Ell 010 an e N. BRABANTIA. g i 321 natu Dalem& Valckenburg. Lacus, Stagna,& Flumina non partum adferunt commodi Brabantiæ. Horum 4%. autem principes Maia& Scaldis. Sunt& alia minot a. Silvis quoque abundat regio, quarum ptæcipuæ ſunt Fiiina quinque, Sonienſis, Sæventer los, Sroorenbout, Orootenheiſt& Mecrdæj. Opera publica tam ſacra quam pro- 5% g. phana hic ſunt plurima Inter ea Templum Lovanienſe præcipium eſt Divo Petro ſacrum, magnificum val Opcra publica. de& ſumptuoſum. Bruxellæ templa fumptu excellent, egregia& debita ſupellectili ornata. des quoque Perf ſactas habet Antverpia plurimas, inter quas des B. Virginis ampliſsima. Alia hic& in aliis locis quæ pęne innumera ſunt, prætereo: atque etiam Gpera prophana plurima: Palatia, Nobilium domos, Arces, Caſtella& ejuſmodi. Cgęterum Status Politicus Brabantiæ tria habet Membra: Eccleſiaſticos, qui ſunt Abbates, Affi. gbemenſis, Grimbergenſis, Jongerſoo Grunendoalenſis, S. Jertrudis Lovanii, S Bernardi, Vileer, Dieleghem, Part kenſis ptope Lovanium; J lier bekenſis prope Lovarium; Prior magnus Ordinis, S. Auguſtim in Leewe, Gemblatenſis (Gemblours.) Nobiles qui ſunt, Abbas Gemblicenſs Comes; ux A ſchotenſis; Marc his Bergenſis ad Sumam- rivulum. Baroness; Dieſtenſis, Bredlanus, Borxtelenſis, aeſbeeckenſis, Meſemael, Peterſem; Peres, Hooch ſtrotenſis nunc Comes; Rena. Domini, Aſchenſil, Merchtenſis, Vuerne; G heel; Lummen Thurnbut, Oosſter- wick; S. Oedenroy, Walem, Diſfel. Civitates 1v principales; Lovanium, Bruxella, Antwverpia, Buſcuducum, de quibus ſupra. Statum ejus Eccleſiaſticum quod attinet. Pärtim paret Leodlienſi Epiſcopo, partim Cameracenſii Scholl. Leodienſis Curiam& Magiſtratum Eccleſiaſticum habet Lovaniiʒ Cameracenſis, Bruxellæ. Academiam habet Lo- vanium celeberrimam: de qua in generali Belgii deſcriptione uberius: Brabanti hilares, feſtivi, in ſcenicis Gores comiciſque moribus immodici, teſſe Lemnio. Præter Brabantiam continentur hac Tabula Ducat us puliacen- ſis& ¶ luenſis. Horum ergo Statum Politicum ex Mercatore adjiciamus. Status Politicus Puliacenſis conſtat ſi- militer 111 Membris quæ ſunt Eccleſiaſtici, videlicet Abbates,& Collegia Canonicorum ac Monafteriorum: Nobilitas: Civitates. Præfecturæ ditionis 24,(after, Brug ge, Bern, PBoiſſeler, Euſtkerchen, Mun ſereyſfel, Moniou, Eſchwiler, Srevenbroich, Maſſenberg, Geilenkirchen, Hlenſbengh, Durem; Thonbeig, Berchem, Heimbach, Hilhem kein, Gladbach, Millen, Rargenræpd, Norvenich, Nuenan Comitatus, puliacun, Nite, Cliuenſis ſimiliter tres Ordines continet, Eccleſiaſticum, Nobilitatem& Civitates. Satrapa autem ſive præfectus Provincialis Cliviæ has ſub ſe habet Ciyitates 8: Clvnam Metropolim,( alcariam, Sonſbelę ubi reſidet, Santen, Burick, V dem, riet, riet huſen-i Præfecturæ vero hic ſunt 14. Cranenbug, Diſel, Oennep, Goch, Orſc;, Laueſſen, juxta Arnhem, Lymers, Emmericki Herter, Appel, Nugenburg, Biſſelick: Biuſſaken Præfectura, in qua ſunt Iv Civitates, Dinſiaben, Meſel, Diyſbung; Schermbeke, Holte. Duminium Ravesteyn adnexum eſt Curiæ Clivicæ. i l HOLLAN DIA — 1 f 0 32 2 Hollandiæ Comitatus. 25 405 OLLANY IA nomen a Silrarum Saltuumque frequentia quidam deducunt, lignum enim *„ Silvam promiſcue Holt& Hout vocamus, ut Hollant ſonet regionem ſilveſtrem: omnia enim atbu- J. ſtis olim inhorruiſſe refertaq; prædicant, toto quaqua patet Hollandiæ tractu. Alii a cavitate dictam putant, quaſi Hol. land. Eſt enim univerſa regio paluſtris ac pedum pulſu vacillans. Ali a feno Hollandiam quaſi Ioylandiam nominatam arbitrantur. At eruditiſsimus Iunius aliam ſententiam indict, Hollandiam Gothic æ Danicæve gentis coloniam eſſe, ut& Zelandiam, Danoſques Normannos deſenis in Codano ſinu Inſulis Olandiæ Zelandiæque in hæc loca migraſſe,& à ſua patria Hollandiam Zelandamque cognominaſſe, plane, ut de Heleno priamide refert Maro, qui in Epiro Opidulum Iroiam cum arce Nag. mo exſtruxit, àddita& imagine Scææ portæ& rivulo Kanthi Trolani amnis nomine:& ut in Indiis aν Hiſpaniam. novam Franciami Europæi effecerunt. Eam a plaga mundi Occidua Britannicum mare ade. ptentrione Cimbricum ambit& littora pulſat, ab Ortu Solis fretum amplum Friſiam procul aperit, ad Futo- notum Trans- Iſalana& Velavia, ad Auſtrum Trajedtina ditio obtenduntut. Ambitus ejus ad Lx milliat iaex· tenditur, Latitudo perexigua eſt. quandoquidemè meditullio ejus creditur viatori patere aditus ad extremosi· pſius fines in latum trium horarum ſpatio: vel etiam hinc ad Oceanum, illinc ad maris ſinum, eſt, ubi Lattu- Sol fertilen. 5 non æquat milliare. Habet regio ĩſta agros frugiferos, ac luxurioſo& opimo Frumento ſupra modum catentes, ſed qui tantillo in ſpatio& in regione, qua vix populoſiorem inenias ad ſuppeditandam tanta . multitudini alimoniam ſint impares. Sed paſcuorum ubertas ſumma eſt: qua Boum alit armenta infinita: Vac- Auimalimm va · cas quoque corporum vaſtitate, lactis copia, eximias. Conſtat ſane, aliquibus Hollandia partibus Boxes æſlini riet as. diebus, quatuor& quadraginta lactis heminas in mulctralia ſingulas refundere. Joannes etiam Benning Conſiliarius Curiæ Hollandicæ referente Guicciardino, certa ob ervatione& minime fallente calculo oſtendt, tantum Aſſendelphi,& quatuor vicinis pagis Lactis uno anno è vaccis colligi, quantum& Germania ſupeio- re Rhenenſis Vini devehatur Durdrechtum. Ex hac lactis optimi copia, Butyrum conficiunt, non barbaarum modo gentium, ut Plinius vult, ſed Regum etiam& Principum cibum laudatiſsimũ. Conficiunt etiam Cſeoʒ Parmenſibus aut Placentinis nĩhilo inferiores. Primæ tribuuntur Teſſalico& Graveſandico; Secundæ Edam- menſi, quem imprimis vetuſtas commendat. Equos etiam generoſos profert. In collibus arenatiis Cuniculotũ innumeram multitudinem habet. Cervorum etiam, Damarum& Leporum frequentiam, inque Hagienſine- more Capreolorum greges, Avium quoque capturã quæſtuoſam, imprimis Anatum, Anſerum,& autumnalibus 3 menſibus Scolopacum, quas Plinius ruſticulas, Martialis ruſticas perdices, noſtri Sneppas vocant. Habet& cel nperium majo. tem foſsitiũ qui ex intimis hauſtus tertæ penetralibus, ipſiſque adeo ex aquĩs eductus, ventoque& ſole exſiccs · 1 tus, ad focos adhibetur. Hollandia olim ſuos reges habuit, quorum meminit Suetonius in Caligula cap. A. f Verum pi l 1 1 ＋ 1 — 1 —— f e i e an Bram * Sog 8 U e Ohe er g— eee 3. ee 2 2 2 767 1 5 e Nanu i 8 e Z UYDEE . f i Nau ſan, J le. Hlonelucl ln ee, ſenemni s. 15 62 6 2 Nsrar Pans 324 HOLLAND IA. Imperium majo- Verum anno Chriſti ioc, a Carolo Calvo Francorum Regę in Comitatum redacta eſt, elque pt. rum. fectus eſt I heodorus è Regio ſtemmate ortus. Patri I heodoro ſucceſsit Theodorus filius, huic Armolds, Ar. noldo T heodoricus, atque huic alii ex ordine, quorum ſeriem apud Munſterum& alios habes. Bellica olim goris clari admodum fuerunt. Hoc enim præſidio cum fide conjuncto in fraternitatem Imperii Romani accepti ſunt aun Klon tun 14 0 8 Mani uirtus. atari. Hac Duce benevolentiam ſibi apud Principes conltabilierunt,& ſtabilem ſui fuduciam pere nf ö illorum Tyrannis impreſſerunt. Per hanc vulgo formidabiles, invictæ virtutis opinionem acquiſiverunt fer ae hanc denique vera laudis imagine conſpicui eſſe ambierunt. Vrbium nunc nobis eſt proponenda dect. ue ptio: ſunt autem Durdrechtum, Hlalemum, Delphi, Lugdumum, Amſtelodamum, Gouda, Naerdenum, lui, An. 556 M eſopum, Edamum, Monat hodlamum, Purmerenda, Almeria, Enckhuyſa, Horna&c. Durdrechtum Vrbs totius cl. 0 et landiæ primaria eſt. Facies ejus oblonga exit ad modum trireinis: ipſa opulenta& copioſa, imo eorum o.. mnium quæ in annonꝶ reique alimentariæ uſum venire atque expediri poſſunt, locuples quoddam penu el. 1 Ius habet ſiſtendi& retrahendi ad ſe Merces exoticas, quæcumque ſecundo amne importantur, ut nimitum D eo loco ſtabulentur, ac conquieſcant, donec venditæ ſint:& inde rurſum non aliis quam popularibus n- 7 giis alio deyehantur. Hoc privilegium a Sabulo vocant Stapulam. Haulemum amplitudine urbis, ædificiotum U eultu, ſitus amcenitate nobileeſt. IJemplum habet totius Hollandiæ pulcherrimum firmiſsimis innixum co.. lumnis, foro imminens. Vrbem Sparnus interlabitur. Exſtructa creditür a Friſiis, circiter anuum 19 vl. Hue 1 urbi inventæ typograhicæ artis gloria debetur. Eſt& altera hujus urbis gloria, capti novo conſilio Pr 0 quam Damiatam vocant, cujus rei ſymbolum habet nolas binas ex ære Corinthio quæ a re Damicte ap: 10 pellantur. Delphi ſequuntur non Apollinis tripode, ſed Cereris& Bromii munere inſignes. Coquitut enim 10 in hac urbe Cereviſia poſt Britannicam optima. Nomen habet a foſſa, quam Batavi Deꝶ vocant, duda m. ö Moſa ad urbem uſque. Anno cio 10x xxVI, V Non. Maii, ignis nato ex favillis forte incendio, luctuoſam ac 0 1 f funeſtam urbis faciem reddidit, abſumta deformataque pleraque urbis parte: ex quo incendio poſtes pol. N 0 chrior emicuit. Leida, ptol. Lugdlnmum Batavurum, urbs eſt ſita ad medium Rheni oſtium Plin.& Ptolnomi.- V 1 f natum. Suſtinuit anno C10 xX Iv gravem obſidionem ſed pulſis hoſtibus divina ope& aquarum ſtagnan⸗ 1 5 ö tium vi liberata eſt. Amſtelodamum nobiliſsimum hodie totius Orbis Emporium ab Amne Amſtela nomenha- 9 1 bet, paucis initio piſcatorum tuguriis habitatum, juriſdictionisfuit Dominorum Amſteliorum. Hanc ubem i poſtea Giſelbertus Aniſtelius ante annos ducentos octoginta plus minus, communiri propugnaculis, ports ae 0 turribus fecit: quibus per invidia vicinorum cõflagratis, muro cingi cœpit anno cio cccexxc il. Ex eq perpetuo b aucta& Hollandici juris fuit. Nunc vero non Hollandiæ ſolum, ſed omnium vicinarum regionum ad Sarmute ö uſque Gothos& C imbros eſt apotheca. In hac urbe ſtabulantur non ſolũ Itali, Hiſpani, Luſitani, BritannisSco: g f ti, G alli, Sarmatæ, Cimbri, Suec i, Norwagi, Livones, Germani: ſed etiam Indi Americani, Orientales, Maurigali- 5 que ex omnibus pæne Orbis plagis. Gouda a Cimbrica voce ow nomen habet, quæ& foſſam&aggerem fol 0 oppoſitum denotat: Sita ad Iſelam, urbs copioſa& rebus omnibus affluens, ac multa Opida. Sunt& Municipia i quę HOLLANDIA. 325 quædam, inter quæ primaria eſt Haga Comitis, in quo& Sanctiori Principis Ordinumque Confilio locus eſt, & forum litibus ſolvendis dicatum. Quod ad Statum hujus Comitatus politicum, eum tres Ordines con- ſutuunt, quorum Primus ſunt Equites aürati(Niaderheren vocant) eorum præcipui ſunt Comites Egmend, Ei. gne cujus ſunt Dominia, Maſſenar, Valckenborch& Vicecomitatus Leicdenſis Civitatis. Invenio& hos Comi⸗ tatus in Hollandia, Maeſſandt, Texel, Foylandt, Kennemerlamdt, Steenberge. Domini& Barones, Brederode cujus eſt& Dominium Viaen; Baronatus de Lisfelt. Invenio& inter Baronatus in Chronico Hollandiæ numerari hæc dominia, Lechę, Sevenbergen-, Vorn, Iſelſtein, Stryen-, Teylingen, Purteme, Harlem, Leerdam, Aßperen, Arckel, Altena, Bortenfloet. Secundus ordoeſt Dominorum, quorum qui nomine Statuum in Haga Comitis comparere ſolent, ſunt hi præcipue, Poelgeeſt, Polanen, Loch horſt, Aſſendelſſt, Nurmont, Sparwoude, Aauenes, Schoten, Noortwyck, Verdbes, forte, Does, Hyne dun Amſtel, Spangen, Ale lbęemade, Benthuyſen, LKenenborch, Raaphonci, Sweten, Heemsberckę, Ruven, Dun& 27 00 Sunt præterea& hæc in Hollandia Dominia EHoeſdlen, Oudt hocſden, Papendrecht, Wngarden, Ghiſſenborch, Ameyde, Norden, MWaterlandt, Schagen, Purmoerende, Goude, Naeldiwyck, Rijſtvyck. Schoon oven, Vateringen Soeter meer, Heemſtede, Heicht woude, Mer- wen, Haeſtrecht, Dalen, Spiſch, Hardithvelt, Bardtwych, Myck. Tertius Ordo ſunt vi magnæ Civitates, quæ nomine omnium Hagam convocantur, quæ ſunt Durdrechrum; hæc habet Prætorem& Magiſtratum, cui Ci- ves parent,& Baillivum cui exterius territorium, tam in Civilibus, quam in Criminalibus. Hariemum, Præ- torem& Magiſtratum domi habet: Ruri Bailliyum: qui in Civilibus& Criminalibus præſunt. Delphi, Præ- torem& Magiſtratum pro Civibus, Baillivum pro Ruſticis habent, in Civilibus& Criminalibus Iuriſdictio- nem habentes. Lugdlunum, hic Prætor& Magiſtratus intus, foris Baillivus præſunt, qui in Civilibus& Cri- minalibus Iuriſdictionem habent. Auſtelodamum, intus Prætorem& Magiſtratum, ruri Bailliuum habet qui Civilia& Criminalia judicant. gouda, prætorem& Magiſtratum habet pro Civibus& Incolis, Baillivum quoque & Arcis Præfectum. f Nunc de Epiſcopatu Vltrajectino paucula ſubjiciamus. Trajedum quondam Antonia, nunc Otrechi dicitur. 1d Epiſcoaru¹ C Vrbs&. Opida. Iunius ex ea factum putat, quod ibi quintæ triceſimæ legionis ſtativa eſſent. Itaque quum imperitum vul- gus legeret V. IRIC. LEG. SL Af. fecit ex eo Vr x I c. quod poſtea abiit in Vrrecht. Iempla in hac urbe per⸗ multa ſunt, primaria vero quinque. Inter Opida vero quæ Vltrajectinæ Provinciæ ſubdita ſunt, primum oc- currit Baavodurum ad Rheni elicem Leccam, cujus mentionem Tacitus facit lib. v. Hiſtor. poſtea vero nomen habuit Duroſtati, Incolis Micke Durſtedt; Vrbs fuit potens& opibus florens: ſed à Normannis fæde exciſa dirutaque. Trajectenſis ditio per ſe Statum habet 111 Membris conſtantem. Primum Membrum Clerus pri- marius v Collegiorum Vrbis: Secundum Nobilitas: Tertium v Civitates capitales, Trajectum, Amerfordia, Ba tavodurum, Rhenes, e Monfortium. Ex omnibus vero icœceſibus juridicis prima inſtantia provocatur ad Con- ſilium Provinciale in Hagam Comitis, ubi ſumma eſt Hollandiæ Iuriſdictio& Comitis Conſilium. Inde ad Magnum Conſilium Mechlinienſe ſolebat fieri appellatio. i 5 8 ſ ij Zelandia 4 Zelandiæ Comitatus. Elaudlia nihil aliud ſonat quam terram ac ſolum maritimum, a terra ac mari conflatum nomen. Mia. ri enim undique cingitur. Hanc veteribus non fuiſſe incognitam ex Tacito colligit Lemnius nu hoc quo nunc innoteſcit nomine, ſed ex uſu ac vulgata alloquendi conſuetudine ac compellatone, nempe Aaet, qua populares& indigenæ inter ſe ſunt uſi. Mlattiacormm enim illos nomine def, gnat, cum inquit, Ef in codem- obſequio e Mattiacorum gens Buræis ſimilis, niſi quod ipſo terræ ſara ſolo ac cu a. crius animantur. Zelandiæ nomen accepit a Danis& Nôrtmannis, qui ex illa Inſula Cimbrica quæ in us Zelandiæ nomine inſcripta eſt, profecti ad hovas terras quærendas, quum gravi Indigenatum multituie laborarent, Britanniæ ac Galliæ oras invaſerunt, ac Walachriam vicinaſque Inſulas a pattio ſolo Zelandim Situs. vocaverunt. Harum Inſularum ſitus eſt inter Moſæ& Scaldis fluminum oſtia, a Septentrione Hollandia, ab Oriente Brabantiam, verſus Meridiem Flandriam vicinas habent regiones, ab Occidente mare Germali- cum reſpiciunt. Ałris clementia deſtituitur Zelandia, qui in nonnullis partibus paullo aſperior eſt,& quim vicinarum gentium minus ſalubris, præſertim æſtate ob paludum& ſtagnorum graves halitus,& quod x- gio arboribus minus conſita. Hoc tamen habet commodi, quod contagionĩ ac peſtiferis morbis minus ſt Sol fertilin. Obnoxius ac ſerius inficiatur: at infectus immaniter in hominum corporà graſſatur, nec facile conquieſck. Magna vero hic ſoli ubertas, pingues ac glutinoſæ glebæ, feraces, ac fœcundi agri Iritico quo nuſquam geb tium candidius aut magis ponderoſum, aliiſque frugibus: Coriandro item& Rubia vulgo: Nd o. minata, adornandis pannis, ne color defloreſcat, cumque intime concipiant neceſſaria: ut inſignes atquein Animalium va · immenſum faſtigiatas Lauros perpolitis maturitate baccis onuſtas: ut efficaces& ſalubres Herbas, cum nie- rietac. dendis morbis, tum eſui accommodas ſileam. Vberrimaetiam hic ſaginando pecori paſcua, non ſolum ine tra exporrectos aggeres ac ambitus, ſed etiam extra littora, in ĩpſa Oceani crepidine, in quibus oberrast l= cudum aliquot myriades maximo negotiatorum emolumento, quæſtuque uberrimo, non ſolum ſupti l. garem magnitudinem, ſed ſaporis etiam delicati atque exquiſiti, ſoli ac graminum beneficio, quod fue rimum ĩis pabulũ ſuppeditat, adeo ut exteri quoq; ſummopere iis delectẽtur. Anno autẽ Domini ioc Imperium majo- imperante Carolo Calvo apud Batavos illiſque affines Zelandos, principatus primum conſtitui cœpit: rum. Comitatus nomine deſignari, primuſquę Comitis nomine inauguratus I hecdoricus Filius Sigisberti Ar- cipis Aquitaniæ, qui annos octo& triginta ineo dominatu verſqtus, ſucceſſorem I heodoricum ſecundum herilem Filium conſtituit, a quo ad noſtra uſque tempota hæc Regia poteſtas longa heroum ſerie ad Hilpa· niarum regem Philippum devoluta Comitatus nomine cenſetur. Inſulæ Zelandicæ numero ſeptem ſunt, tres ultra Scaldis oſtia, Batariam& Orientem verſus quæ ptopterea dicuntur Orientales, Scadia, Dansiadia,& Tolen. Quatuor cis Scaldim, Occidentem verſus, Mala hy ia, Zigrbevelandia, Naribevelandia,& feng. 5 8 Ommnium Regio. Aeris qualitas. L ELAN DIA. pen e, 2 1— r Waſcllg⸗ regen. ren e kercbe Olen, 2 5 grell. 1 3 Sen 0 gal 7 8** 1 8 1 Callag. —̃ N Tlaeni 2 calm on 0 O Guantuleit G Sm ul werk 3 Vaheln 5 Lillo 8. D ann 21 . a 5 5 8 9 17 e * 20 7 V 70 0 228 oller f We 4 ek, 2 eee 2. Berclou. ienmhoue u- ni r 2 ere P ARS Acer tere e J . 1 ,. Teerdum Brant„ ee Bonlelbock Mloclelum Seegegiep HOLLAND gen n. 98815 2 eben 2 775 S Tojeroſen 2 il D Grelcden 1 0 0 Banck G Ctgick 2 2 1 Hauen err en eg G Lanlh opt ſiut G Berrtele N 4 prbeggen 8 Dagglſen 1 l 18 S Schoenremori Orbes. 328 Z ELAN DIA. Omnium ultra Scaldim Inſularum maxima& prima eſt Scaldia, Indigenæ vocant? Landt an- Schon pen, cu. jus ambitus nunc eſt ſeptem mill. olim tamen major fuit, ac tantum exiguo freto diſtincta a Nortbevelndia. Vrbes in ea primariæ 0 Zi dea& Brouwerſbavia. Ein Nea omnium Zelandicatum urbium creditur eſſe antiquiſs ima, cirea annum ip cc xx exſtructa a quodam Siringue: nobilis diu fuit mercatu omnumte. rum, propter celebrem Portum, frequentiamque aduenarum: ſed obſtructo arenis Portu multum de anti- qua gloria remiſit: ſpes eſt tamen, eam novo portu effoſſo paullatim vetus nomen recuperaturã. In hac uten: tus elt vixitque Levinus Lemnius docttina& arte medica clarus. Brouwerſuaviam piſcatores incolunt,& qu mari victitant. Secunda Inſula Scaldiæ eſt DuvxL Ax A, a Columbarum frequentia ſic denominata, patetqiee. jus Circuitus mill. paſſ. quatuor. In hac tantum pagi ſunt& vici, urbs nulla. Anno c 1 1088 Ocean ctibus obruta fuit, cum magna Mortaliũ jactura, ſed aggeribus confirmatis excluſoque mari, haud multapoſt facile illud damnum compenſatum eſt. Tertia Inſula eſt Tolen, Brabantiæ contermina, exiguo tantum freto di · ſcreta, in qua conſiſtit Toleum a vectigali& portoriis(Belgis Tollen) ita appellatum, vetuſtum Opidulum:a quo non procul abeſt Martini anus agger, vulgo S. Marten, Dick, locus amœnus atque atboribus undique con. ſitus, in quibus maxima alitum, prſertim Ardearum copia nidificat. Cis Scaldim ad Occidentem(Indigena vocant Beweſter Schelt) primaria Inſula eſt Malechria, vel ad ejus cultore denominata, aut a Wallis vel Gallis. Inſula hæc ab Ortu Brabantiæ obverſa eſt, a Meridie Flandriæ, ab Aquilone Bataviæ, ab Occaſu æquinodiii Britanniæ. Hæc totius Zelandiæ Caput, ſitu, opibus, Incolarum frequentia, urbium& pagorum ſplendore, mer. cimoniis eminentiſsima, decem in ambitu milliaria complectitur. Vrbes in ea ſunte Adelbun gum, Veri, Flſſu. ga, eArnemudla. Pagi complures. MAidllelbusgum a ſitu nomen habet, eſt enim burgus in meditullio Inſulæ. Vis eſt ampla publicis privatiſque ędificiis, pontibus, turribus, propugnaculis ad uſum& cultum egregie exornati: omniumque gelandicarum urbium primaria, atque emporium Negotiatorum frequentatione ccleberrimum. Huic ortum ſuum debet Paulus a Middelburgo Mathematicorum ævi ſui princeps: Nicolaus quoquè Suerod. Curiæ Hollandicæ primum, poſtea etiam Mechlinienſis Præſes, quo in munere obiit anno cio o 1. Hilios is habuit ob ſingularem eruditionem hoc loco commemotandos, Perrum Ever hard doctorem Theologie, E. ver n dum icolai Præſidem Curiæ Priſicæ, poſtea etiam Mechlinienſis, Nicolaum Nicola Grudium, Adumum Nicolai Marium& oammem Secundum Poëtam. Veriaſiue(ampoveris nomen habet att ajectu, qui Zelãdis dictut Vier. Muro cincta primum eſt anno cio c cel vi i.& eo cœpit etiam eſſe Scoticarum Mercium Emporium. Fl ſinga nomen& ſignum habet lagenæ, Belgis een Fleſſehe nominatæ. Vrbs eſt novitiola, ſed potens& mat im · perans: ac ſtrenuis piſcatoribus, atque exercitatis Naucleris, quos Pilotas vocant, referta. Arnemuda Middelbur. genſium eſt Municipium,& ſtatio navium tutiſsima. Pofſ Walachriam ſecunda eſt Zuudbevelandia, quam ali à tremoribus& concuſsionibus nomen habere exiſtimant, nos a Bavaris, quorumetiam inſigniain ejus ln ſcutis ſpectantut. Hæc ſpatioſiſsimo ameniſsimoque verſus Flandriæ ac Brabantiæ oras tractu esponiel tametſi une bl mia poke line Z ELAN DIA. g 329 tametſi paucis abhine annis maximam jacturam paſſa. dinudio jam ſit anguſtior. Ab hac avufſa eſt civitas non ignobilis Romerſwalia, quam nullis excukam agris, nullis eornatam pomœriis Oceanus undique alluit, ita ut unicaſalis negotiatione ſubſiſtat. In hac urbe Comites Zelandiæ ſolenne juramentum præſtant: quod quum ex more etiam Philippus Hiſpaniarum Rex eſſet facturus anno cio XIX Nicolaus de( onflilte; cujus ædibus princeps excipiendus erat, hos verſus oſtio ſuo adſcribi juſsit: 8 Vidimus adſucto priuatum lumine Solem. Ceſarea proles, Semidelimiue decriit Pallicla turbato vidimus aſtra die. Cunclu refutamus tranſacti triſtia ſecla; Vidimus undlantis horrendos æquoris æſtus Nuod præſens nostri teſtificatur opus, oc miſeros Belgas quum obruit Oceanus. Sit licet ciguum, ſit pro ratione voluntas, Vidimus aſt pol t quam ie Iloria noſira P hilippe, Nil facit ad noſtrum par va carina ſretum. In Occidentali vero Inſulæ parte ſita eſt Foeſa civitas, ad oſtium unum Scaldis quod Schenge vocant. Vrbs non tam ampla quam amœna& divitiis pollens, quum unica nunc ſit inea Inſula: Cives habet morum hu- manitate perpolitos, Senatum prudentem. Lertia Inſula Zelandiæ cis Scaldim ad Occaſum ſpectans, eſt Nortbevelandis, in qua Vrbs Curtgeene, pagi permulti: tota hæc cataclyſmo anni c1D 1X xx L periit: nunc ta- men paullatim reſtituitur. Quarta Inſula eſt Molferdhck, quaſi dicas agger Wolfardi: exigua admodum, utpote in qua duo duntaxat pagi ſunt. Decem igitur ſunt Zelanciæ urbes, pagi plures: centum ſcilicet atque 24e. 4 amplius. Incolæ ſunt ingenioſi, ſagaces, providi. Statura Incolis media. Referunt tamen Annales a Wilelmo Bono Hollandiæ Comite ad nuptiarum ſolennia Caroli Pulchri Franciæ Regis, adductam fuiſſe inuſitata corporis mole ſceminam, natione Zelandam, præ qua proceri etiam viri puſiones vdebantur tanto enim erat virium robore, ut bina dolia cereviſia referta ambabus utrinque manibus portaret, quæ ſingula qua- dringenta pondo Italica appendebant, trabemque cui attollendæ impares octo viti fuerant, quo vellet, tranſ⸗ ferrer. Navigandi artis ſunt peritiſsimi: Salem atrum& ſordidum qui ex Occidentalibus fe gionibus adfer- Opti tur, ſingulari artificio excoquunt, magnis atque amplis lebetibus, redduntque ita purum& candidum, ut cum nive etiam certare poſsit· Rudi Hiſpanico vel Armorico adfundunt aquam marinam, decoquunt, colligunt- que pro centum ſalis Hiſpanici, centum quadraginta quinque libras„ Hunc Salem per Galliam, An- gliam, Daniam& reliquam Europam divendunt. Ex re præterea rumentaria; lectiſsimoque ITritico, atque ex Rubia, Salſamentis, Pecorumque& imprimis Ovium copia, magnos quæſtus faciunt. In re familiari ac do- meſtica omni elegantia nitidi ſunt& expoliti: in rem attenti in Mercatura induſtrũ, in pauperes benefici ac li- perales. Status Politicus Zelandiæ ſolebat conſtare tribus Membris, uno Prælato, qui totius Eccleſiaſtici Or- din. s locum ſupplebat, eratque Abbas S. Nicola Ordinis Præmonſtratenſis Middelburgi. Vno Nobili pro toto Oridine, Marc hione Verenſi: Et Civitatum communitate; quarum præcipuæ eæque a nobis ſupra memoratæ: Middelburgum, Ziricaa, Veria, Fliſſinga, Tela, Martini anus ger, Romerſ walls& Goeſa. Sed de Zclandia hæc pro loci anguſtia ſufficiant. It Gelria Merbcimonia: Gelriæ Ducatus, complectens Zutphaniæ Comitatum& Overyſſel Dominium. Regio. E hia a elre arce, quam Wicardus a Ponthe una cum fratre Lupoldo ædificaſſe fertur, nomen retintiſe Vade dicta. dicitur: quamvis complures a elduba Opido cujus meminit Tacitus appellatam credant. Aliam etiam Situs. nominis rationem referunt alii. Hæc a Septentrione Friſiam& Sinum Germanici Maris, vulgo 2g. erꝛee habet: ab Ortu Cliviæ Ducatum, a Meridie Iuliacum attingit: Brabantia& Hollandia eam ab Auris temperie. Occidente reſpiciunt. Aer regionis ſalutaris& purus: Ager fertiliſsimus& ad quamis culturam aptus, rum. Soli fertilias. ti inprimis ferax: paſcuis item fœcundus, unde Pecorum ingentes alit greges: quin& ex remotiſsima Daniaeo Animalium va- paſcendi ſaginandique gratia, numeroſi greges aguntur: Lætiſsima namque ac ampliſsima, præſertim citea Rle- rietas. ni, Vahalis& Moſæ defluxus prata habentur. Initio recta gubernataque Gelria eſt a Præfectis: inde a Principibus. Martini enim Auſtraſiæ Præfecti ex Lamberto nepos Leopoldus, ſive ut ali memorant Guidu, bis locis præfuit. Poſt Caroli Magni tempora Domini de Ponte eam rexerunto ſub titulo præfecturæ. O inde Naſſovius Princeps ejus dictus eſt anno 1 Lxx IX, ſi Lazio eſt fides. Sequuti ſunt Gerardus, Hemics, Otto, Neinaldus, cujus tanta fuit apud Imperatorem gratia, ut comitis Francofurtenſibus anno IR die x IV Aprilis Gelriæ Dux a Ludovico Cæſare Auguſto fuerit ren unciatus. C duardus Reinaldum Fratrem poſt varia prælia cepit, vinctumque in catcere detinuit totos annos decem: ſucceſsit Sulielmus, huic frater Reinaldus, Reinaldo Gulielmus e Arculanus. Hic ſine liberis Gorichemi periit. Ejus ſoror Ioanni Egmundano nupſit: ac tandem. vatias rerum mutationes eo res delapſa eſt, ut anno ccc I Carolus filius Adol. phiè Gallia ab Ordinibus Gelriæ revocatus hæredem inſtituerit Gulielmum Ioannis Clivia Ducis filium qu etiam cum maxima Caroli Quinti Imperatoris offenſione rebus Gelricis aliquandiu præfuit, donec anno M Dx III maxima Iuliacenſis parte exutus Imperatori ſupplex factus eſt in caſtris ad Venloam: bac tamen lege, ut totius Geltriæ poſſeſsione cederet,& ſubditis jusjurandum remitteret: Cæſar autem territorium ll cenſe ipſi redderer, duobus tantum Opidis exceptis Hensbergo& Sittarto. Atque hoc pacto Gelri dito liberi, poſtea ſub Principibus vixere: ſervata tamen Legum Ordinumque ſuorum auctoritate. Hodie idem Optimatum ſolum agnoſcunt Imperium, ac pro libertate ſua contra Hiſpani impotentiam fortiter pugnant. Ducatus Imperium majo. rum. GELRIA. . 7 5.. ̃ ̃———... 2 5 7 1 1275 f Fat, 5. Au Ben ſthe mare 3 U 22 Feger e Hauleuleg, 22 Nen S Hag J DLAN Pe 2 e, umi 1. Dorn 7 A N M ö 5 O. Dae 5 5 5 1405 45] 8 4 2 8. 55 Ommen v 5 tat“.* 9 Siykelo 5 uf. 5 e 2 Ale lenduyn Bs 1 7 2 7 8 00. 34 45 1 2. ehen 2 7 57* Kante der 8 2 2. 55 4 5 7 2 — i 8 2 6 e drehe 1 10 e r 2 234 5 15 4447 4 V. OVE ERx⸗= e Na 0 Sal ln 81 46 7 1 J 1955 2 br** 7 N Ae 2 7* 1 aer, ier, 8 8 Bornen. NVOlllæcſ N 1 77 45 mien S E L.— 7 2 —— 2 6* 5 93* pe * 4 455 e 7 238 25 2 92, en TEN TE. 2 em 8 N 2 2 22 1 5 cfnior 1 4 1 Fe; 255 6 elde 24* 0 0 2 NN 0 2. Aellorne g Munk 3. o Dianne Noe 2795. Hen, 1 croortſn 2 4 95 2 1 5 A lierbegr Ene 4 Fele 8 0 6 D 85 A. Berchtlergen;“ 98— edo 2 10 5 2 5 115 8— n 8 Stift N e 7 4 2 2 lerne e lerſteren 0 110 2525 . 7 8 „ e pERLAN h ven 0 80 e onrles 2 o e er HEN O Lunrrrn 3 7 45 u 1 1— ob Liclienföopt.— 25 0. 1 2 3 J Araten 8715 K SOT. o nen 2 N Selen — 4 * DeBemu⸗ 0 2 2 2 hn ge, 8 2. fenoarch ache 8 E. 2922— e 25 b 5 o Mee ö Mae 7 Mende 5 8 1 0 e. Gr e o Dru Ne ace,. ert 5 . Aliunen eg N 25 0 e 5 U ee 2 Hriet. 8 „ Bache 9 Sheen omi ue 4 9 0 5 Often rin ale 5 zan 2 * 0 Dun el. f 0 crit STIFT Lerdt 00 e pier Cliſen Dun i ER . . 25 8 N 53 5 dee ee 1 4 52. 80 6* 0 eu cala.—, 1 5 332 GE LRIA. Pucatus hic Vrbes complectitur duas& viginti, quarum præcipuæ Nouumdgums, Ruremunds, Euphanis & eArenacum, quod nunc vocant Ainheimum. Noviomagum vel Neomagum( Nybimtghen-) ürbs et anti- qua, ſita ad ſiniſtram Vahalis ripam, cujus eo loco profundiſsimus eſt alveus: videtur Batonis quondam re. gia fuiſſe, certe Batenburgum Arcem vicinam habet,& intra urbem Heſsi Montein, a Filio( ut opimioeſt) Batonis Heſſo cognominatum. Vrbs vero ipſa ſitu atque opere permunita eſt, prædives, rerumque o- mnium affluens: qua Clivenſem ditionem propinquam reſpicit, in arduum collem aſſurgit, cum vetuſtißims Arce, Iuliano, ut vulgo, creditur, opre, aqua parte nemoroſis Montibus& frequentibus fontium ſcaæbi amœna regionis facies ſe aperit: diverſa urbis ora in paludes depreſsior ſidit, reliquum ſolum tumulo fer me perpetuo accliye eſt. Ruremunda ad oſtium Ruræ amnis, qua ſe in Moſam exonerat, urbs eſt amœns, d ves, potens, in veteribus Menapiorum ſedibus. Zuiphama ad dexteram Iſalæ ripam Comitatus titulo inſi⸗ gnis eſt, de qua poſtea. Arenacum, Tacito, quod poſteri mutatunt in Ainheimums, ceu aquilæ domicilium: Vrbs eſt Gelriæ primaria& Conſilii Senatorii ſedes, copioſa, elegans& omnibus modis munitiſsima: ad Rheni Oſtium dextrum ſita. Sunt& minores urbes, Hartem, Elburgum, Harder vicum, Negenimga quæ fat Jaciti, Tiela, Bomelium, Bronchorſtum, Doeſburgum, Doerecomium,& aliæ complures. Sela tribus cle: berrimis fluviis, Rheno nempe, Moſa& Vahali irrigatur. Præter hæc& alia quædam ignobiſiora fluminaean. dem perluunt, ejuſmodi ſunt Norm, Roer, Sualm, Jſala vetus, Berchęel, Niers, Regge, Aa& V idrus. Ad Se- ptentrionem reſpicit Sinum Maris quem hodię Zuyder-⁊ee, velut Auſtrale fretum, quod in Meridiem verget, nuncupamus, ubi ſicut Hollandia patente gremio accommodat ſe commercio Orbis. Terra plana ac hum. lis, montes rariſsimi ſunt, iidemque ſilvis ſaltibuſque conſiti. Quod ad Statum hujus Ducatus Politicum, is tria habet Membra, quæ ſunt Baroniæ, Nobiles& Vrbes. Baroniæ ſunt Velævia,(de Velume) Bait (de Betuwe) Bommelerweert, Tielerweert. Zuphania Comitatus ſub quo ſunt Bronchorſt Comitatus,& e. renbergenſis. Superior g elria in qua ſunt Ruremunda& Selder. Nobiles ſunt Comites Bronchorſt& i Hai: berg. Domini Batenborch, Groeſbee, Montfort, Mel„ Machtendonck, Grol, Anholt, Keppel, Breda, Bu- ren, Comitatus ſui juris eſt in Gelria. Civitates IV primariæ Neomagum Vice- Comitatus& Feudum Im- perii, Civitas Libera Metropolis totius Ducatus Geltiæ, quæ habet ſübſe, Bataviam( de Betuwe) Supetio- rem& Inferiorem„Boemmclerweert, Tielerweert& Marſwwael, Territorium inter Vahalim& Moſam. Wie- munda Superioris Gelriæ Caput, quæ habet ſub ſe Venlo, Geller„Vagedie, Stralem-, Mac hrendonck, Erchęlem, Monfert, Echt, Nieuſta, Reſſel, Alidlr, Grisckenbebę. Zuiphania, cui ſubſunt Douſburgum-&c. Ami. mum⸗ ſub qua ſi unt MWagheninge, Hattema, Harderwijck,&lborch,& tota Velauia. Armheimi Sedes Conſilii Se-. natorii& Præſidis totiũs Gelriæ, ad quos referuntur judicia 1v dictarum Civitatum, ſine ulterioxe appella- tione, ad has quoque eorum Opidorum& Locorum quæ ipſis ſubeſſe dictum eſt. Status Eccleſiaſticus c- juſmodi. Gelria Epiſcopis iv ſubjecta erat: Neomagum cum ſuo Territorio ſuberat Epiſcopo Colonienſiz Ruomunda cum ſuis Leodienſi: Zurphania cum ſuis Monaſterienſi; e Ainheimum cum ſuis dae i Incol nt a dt ut ndr bee Caen ad l walt de 7 fn U fn TRAN SIS ALAN IA. 333 Incolæ bellicoſi ac armis mirum in modum addicti erant, paullo ante noſtra tempora: hodie humanitatis ſtu- Mare. dia majore induſtria ſectantur. Mercaturæ quoque negotiationique inſiſtunt, magna ex parte: reliqui me Mercimonia. cCcchanicis partim Artibus addicti, partim Agricultutæ, ob Soli benignitatem inhiantes⸗ uberrimos Fructus con- i ſequuntur. Complectitur hic Ducatus, Præter alios Comitatus& Baronias Comitatum Zutphaniæ. Hæe no- Comitetus Zut- men a ratione Soli, ſi Goropio Becano credendum accepit, a paludibus nempe, quas Venen vulgo vocant. Hu- phaniæ. get jus Regionis Incolæ ut vicini Proavorum indolem ac genium referunt, fortes ſunt belloque ut plurimum apti.&rymon-. e Gelriam quippe,& Zutphaniæ potiſsimum Comitatum Sicambri multorum ſententia, quondam obtinuerunt,— quibus præcipua feritas,& bellandi præ cæteris Germanis ſtudium inerat, unde perpetuis incurſionibus, Gallias Maori virtus. infeſtabant. Qua de cauſa, pacato jam Orbe Terrarum, aliquamdiu portas Iani claudere non poterat Octa- e vianus Auguſtus, quod intellexiſſet Sicambros adhuc Galliis infeſtos eſſe. Otho autem Naſvia Geltiæ Dux Imperium maja: n Præter Filium Gerardum qui ipſi in Ducatu Gelriæ ſucceſsit, ex Sophia Zutphaniæ Comitis Filia Cerlacum- Tln. e genuit, quem in Zutphaniæ Comitatu ſucceſſorem habuit. Quo improli è vivis ſublato Zutphaniæ Comi- e tatus Gelris adſcriptus fuit, a quibus poſtea nunquaàm deſcivit. Vrbem habet cognominem quam Vſipe- tum civitatem eſſe autumat Iunius, frequentem, copioſam& Aquis munitam, ad dexteram Iſalæ fluvii ripam. Eam Berckel amnis perfluit,& ibidem Iſalæ miſcetur. Comitatui porro Zutphanico aſsignatæ ſunt Vrbes& Vrbes Præfecturæ ordine ſequentes, Douſbun gum, Doetecomium, Lochemum, Crolla, Bredevorda, Bronckhorſt„hæ quidem n Vrbes; Præfecturæ autem ex, quæ nomen ab his ipſis urbibus ſortiuntur. Atque his rurſum præeſt Summus n unus Præfectus, quem lingua vernacula Zutphanici Comitatus Dxroſſartum appellitant. Huic quoque parti ad- ſcribitur, urbs. Herenbergenſis,& ipſa Comitatus nomine inſignis. 0 Reſtatnunc ut pauca de Trans- Iſalanis ſubjungamus- ob ſitum Iſalæ ſic dicta. Hæc a Septentrione Friſiam Trams Nalania. Occidentalem: ad Meridiem Gelriam reſpicit: qua Oriens eſt Weſtphalia eſt: qua Occidens Sinum ampliſsi· Vnde dicin. mumchodie Zunder æec)& Fluvium Iſalam habet. Regio plana eſt ac humilis: Ager feraciſsimus, Frumenti in- Situs. primis: Paſcuis item fœcundus. Trans- Iſalania Provincia multis ſeculis Vltrajectenſibus Epiſcopis ſubdita fuit: Soli fertilitis, donec anno Dx xI ix hortatu Henrici Palatini Epiſcopi Vltrajectenſis ſeſe Carolo v ejuſque ſucceſſoribus Imperium maja- ſubmiſit. In hac Provincia urbes mœnibus cinctæ octo ſunt, videlicet Daventria, Campi, Swolla, S. cen piſc kum, ol rum. lenhova, Haſſels, Oetmarſia& Oldeſcels. Dauentria(Devente.) omnium primaria& maxima, Anfuariorum Civi- Vrbes. tas, unde manet notum illud omnibus& lippis& tonſoribus, Anſenſt adt, urbs rerum omnium copia circum- guens, opulenta& beata ac valide munita: ad dexteram Iſalæ ripam ſita. Reliquas prætereo Habet præter Iſa- Flamina lam Vidium, aliaque minora flumina. Præterea amæna& utilia Nemora quamvis exigua& ſine nomine. Status. Politicus Trãs- Iſalaniæ in duobus Ordinibus conſiſtit, qui ſunt Officiarii Principis cum Nobilitate, in qua ſunt Aumelp, G hoer& c. idque per tres ditionis partes, I ſellaud, I went& Dent? Summus Magiſtratus& Farlamen- dum eſt in Vollenhove, unde appellare non licet. ä It ij Ania Fegio. Vndt dictu, Kitus. Aeris temperies. Soll fertilitas. rum. Vr bes. 334 Sequanam& Phrudium qui nunc dicitur la Somme; collocat. Arteſiæ Comitatus. rteſia maximam partem complectitur eorum, qui Cæſari Atrehates, ab urbe primaria, quam ipſe vocat e Atrebatum, Marius tamen Niger hic conſtituit Ambianos. Ptolemæus etiam Atrebatios inter Nomen autem recens Ana voce Anm qua nunc Metropolis nuncupatur, quaſi Arrateſia per ſyncopen extrita ſyllaba formatum ul. go Artois. Jermini hodie ſunt, a Septentrione Flandria, a qua diſcreta eſt fluvio Lia& nova Foſſa: ad Au. ſtrum& Occaſum Picædia, ad Orientem Flandria Galica& ager Cameracenſis. Aer ſuavis& ſerenus go fertilis, imprimis Tritici, cujus copiam non ſuis tantum abunde ſuggerit, ſed vicinis quoque Flandtis I. bantis, aliſque, Antverpienſium& Mechlinienſium hoc unicum horreum eſt. Vino catet, ignara poi. colarum ſocordia, quam vel Cœli vel Soli injuria. Ditio hæc olim Flandrorum: Totam enim Baldumo. nperium mæjo- mati dotis loco dedit Carolus Calvus, quum is Iuditham uxorem duceret. Poſtea Philippus Alſatius qum Neptem ſuam Iſabellam locaret Philippo Ludovici v1. Galliarum Regis filio dotem ei dedit Flandriam Occiduam, hoc elt tractum eum qui eſt a nova Foſſa, uſque in Picardiani. Eum Philippus anno ucντνν fecit Comitatenſem, deditque filio ſuo Ludovico, qui primus Arteſiæ Comes fuit, poſtea Galliæ Rex,&i. ter Ludovici Sancti. Anno vero e αο Xð* XI I Ludovicus NM alanus Comes Flandriæ poſt Matris obitum factus eſt Comes Arteſiæ: atque ita rurſum uterque Comitatus conjunctus fuit. Obitiu autem Carol a- dacis Burgundiæ Ducis, Ludovicus x I Galliæ Rex iterum Arteſia potitus eſt: quæ poſtremum pacto& fœde. re Caroli v 111 Galliæ Regis& Maximiliani Imperatoris ceſsit SHuραναοðã,ͥ Aus triaco Maximiliani F. patri Caro. Vrbes præcipuas habet Atrebatum, Fanum S, Audumari, Bei huniam, Aram& Nl. palmam: cæteræ nunores ſunt. Airebatum, vulgo Arras, Airecht, ad Scar pam fluvium ſitum eſt, ingens pro- pugnaculis foſsiſque munitiſsimum, ſpeciem refert duarum urbium qua rum alteram vocant la Cu, elde juris Epiſcopalis: alteram Ja Ville eſtque juris principalis. Minor illa eſt, ſed amcœna, habetque emplum cd. Ii v anno x cccc xc. thedrale elegantiſsimum, ſacrum B. Virgini. Hic magna religione,& eg apparatu, oertum Manna adſervatur, quod D. Hieronymus ætate ſua, 20 ſtolis, refert. Hæc major, ædificiorum platearumque capacitate& fori Pomus omnes fornicibus ſubterraneis capaciſsimis ſuſtentantur, adverſus obſidionis vim excavatis. præterea Biblio: hecam Manuſcriptorum librorum mnis generis, ſed potiſsimum Theologici. Patria Fr. Balduini, Iuriſperiti celeberrimi, cujus pariſiis Monimentu regio cum peregtinorum pidum hanc regionem pluiſſe, ſuis in Epi. amplitudine vchementer laudata. Haber hæc fit m in æde Maturinĩ eſt tale: c ui ACA. Dufxus HIS IACET. OC TECuN ME PUTAETVYAIL E. MORKTuISs NOR 8 juxfSsPRUuDbEN T T IAM GRAVIS CORRIPIET SO OR. Franc. Bald. Fur iſc. ob. anno dt. LI V. xæI Noveimb. a parti ſ n inis MX III Papirius Ni aſſonui Balduini auditor P. In eade us eruditionis omnis atque eſegantiæ decus, qui po ſt regiones ſenex leniter conquieſcit, manumqueè extremam imponit dign quentata, quorum ali Mercatores, alii Opifices. oruin ſunt multa Collegia, quorum maxima pars m civitatè natus clariſſ. CAR HUS CTE USA. plurimas peragratas in Batavico Athengg is immortalitate operibus. Vrbs fic latis fre Lanariæ ſtudet, Aal is e eee ee — * . ARTESIA. Elie 24. a Bolonienſis comi ou be⸗ ö Tatlis pars 75 Ma 1 108 1 77— 2 5 W gen d a ne 1 Byzenuille 0 Cuſtral caubec 1 B agg, pre— A 7 6 22 20 22„ 2 gunfon 30 2 88 2 dee 75 1 2 5 *—. e 5 eee .es Amd, 2 gelt 0 irre Ener. Hape BI 0 Saucourt S Aouſge 0 22 2 8 eue 2 Mum court 14 Tol nie S Muce ee. Meile, HR Leaucourt- 50 Men le uitas ſoilloeule 4005 5 1e RTE, cCroiſiſles 5 12 25 e o onen legs, 115 7. gemi 7 0 Erne 8 ua Don 8 Aen. lulſ 1 . 8 G leis Vai 12* 7 leu lle, d . 1 5 2 e 26. 23 F EL re 0 336 ART ES IA. 5 ſtudet. Fauum S. e Audomari, prius vocatum fuit Sithiu, teſte Meiero, poſtea a S. Audomaro S. Omer. Audo. marus iſte Morinorum dicitur fuiſſe Epiſcopus circa annum PX& eo loco Cœnobium exſtruxiſſe ad fuvium Aa. Vrbs nitore& frequentia Civium eximia. Qaiduſdam Irius Nortia cenſetur, ut in Deſcriptio- ne Bononis diximus. Tertio inde lapide ad flumen Liſam fuit antiquiſsima Morinorum Metropolis Teras, de qua eadem deſcriptione. Bet hunia nobile quoque in Atrebatibus Opidum, annonæ Frumentariæ honeum, magnæ olim celebritatis in Atrebatibus, ſive Flandris Occiduis, Dominatus, antequam in Atrebatium no- men Comitatumque una cum aliis concederet. Mercimoniis, rei frumentariæ negotiatione aliaumque rerum, quæ vitæ human uſuiſunt,& exportari ſolent varietate, eſt pro re nata, florentiſsima. Ana ad Li- ſam ſita et, qui eam mediam ſecat: diſtat Teroaua 11 milliaribus: Opidum nobile& munitum. Arcemha- bet antiquiſsimam,& ædificia ſatis commoda. Eſt& Heſeinum nobile Gallo objectum vallum ac propu- gnaculum, quod proſtrato a Cæſarianis ejuſdem nominis Opido, occaſione belli inter potentiſsimos Futo- pPæos Principes excitatum. Situm habet commodiſsimum ad ripam fluminis Canchiæ, uno milliario pro. pius Galliam, diſtans quatuor milliaribus Monſtrolio& quinque a 5. Paulo. Rigatur& altero flurio, uulge Blangis a loco in quo oritur. Ita ut propter loci commoditatem, munimentum habeatur validiſsimum,& propter tranſlationem juris& omnium privilegiorum, quibus olim gaudebat Heſdinum vetus, brevi tem. pore habitatoribus repletum fuit. Iuxta Fanum Audomari Lacus eſt piſcoſus, in quo aliquot Inſulæ natan- tes, quæ funiculo arboribus alligato, aut contis quo libeat impelluntur attrahunturque: quales in Iycia ¶ alaminas Plinius recenſet. Et ne quis nugas putet, aut exiguas aliquot terræ particulas: ſcire debet, eta Boves in iis paſci aliaque Pecora poſſe. Sub hiſce Inſulis, brumali tempore,& æſtivo maxima latet Piſcum copia, dum gelu devitant& calorem. Fluvii ſunt præcipui Liſa, Scarpa, Aa, Canchia& Aut hia: præter alos rivos etiam navigabiles. Eſtque non procul Teroana ingens Canalis, quem Foſſam novam indigetant: eum ali putant humana induſtria effoſſum tempore Balduin Comitis, ſive adverſus hoſtium excurſiones, ſue ad confinia Flandriæ Artefiæque diſtinguenda: alii Sinum eſſe exiſtimant matis intereluſi. Certe Morinos Oceano vicinos fuiſſe agnovit etiam Virgilius, quum eos hominum exrremos dixit. Atqui nunc Teroa 00⁰ millibus paſſ. a mari diſcreta: Præterea ex fundo Foſſæ novæ ſæpenumero educuntur partes anchorarum, aliaque ferramenta nautica, certiſsima argumenta vicini olim& adluentis Oceani. Silvis etiam non omni. no deſtituitur, præcipue Meridiem& Occidentem verſus. Status autem Politici in Arteſia tres ſunt Or. dines: Eccleſiaſuci, Nobiles& Civitates præcipuæ. 1 Membrum ſunt Eccleſiaſtici, in quibus ſunt Epiſcopi 11, Atrebatenſis& Audomarenſis(S. Omer): Præpoſiti 11, Bethunienſis&. Afrienſis. Abbates xx, quorum hac Monaſteria: Ordinis S. Benedicti v1 1, Atrebatenſé, Aquicinctenſe Auſciu-, Audomarenſe, Blungiacenſe Blang, Aontenſe, Hamenſe Names, Alſiacenſe. Ordinis S. Auguſtini v 11. Auriaſienſe, Mons S. Elegii(S. Ei). Choſuen. ſe C Hogues 1 Henninenſe Hennin Lietard, de 1 05 Villa, Mareolenſe( Mareul), Auicurtenſe n Eaucourt. Ordinis Ciſtercienſis, Cervicampenſe(Cherchamp); Clarimarenſe((lummeres). Ordinis en 5 5 ammartinen Danmarn raf, 9* 1 fhuanlag muoant ch dane f 1 Ua fal Haute Alk, Dahm pern fam l bah, fung baten Con aer Wk ART ESIA. 337 Dammartinenſe(Dammætin), Sant andleamum, e Auguatianum. Collegia Canonicorum x, Atrebatenſe, Audo- marenſe, Bet hunienſe, Arienſe, Heſdinenſe, Lenſienſe, Sanpaulitanum, Lille, ienſe, Falchobergenſe, Dourienſe. II Membrum ſunt Nobiles, in quibus Princeps unus 4 Eſpinoy: Marchio unus Nentinenſis„Comites vi 1, S. Pol, Falguenberg, Harlienſis, Buſquetenſit, Henninenſis, Arquenſis, Blangiacenſis. Sed hi duo poſtremi pridem in do- tem Monaſteriorum S. Bertini& Blangis ceſſerunt, nec in Conventum Ordinum accerſuntur. Caſtellani præ- cipui Iv, Airebatenſis, Audamarenſis, Bapalmenſis, Lenſienſis. Equeſtres Familiæ Ordine Alphabetico ſunt hæ: Auſſi, Auerdbin, Aubiony, Aix, Aunequin, Anneain, Averoult, Avion, Allenmes, Anuin, Bailleul, Beaufort, Beaumex, Beaurains, Beauſart, Bellane, Berles, Billy, Boffles, Boiſttuæ, Bonnieres, Boncourt Boubers, Bours, Brias, Buiſſi, Caumont,(onroy, Contes, Coupigny, Croiſilles, C. uncl, Divion, Douvrin, Enue, Erin,& ſhuerdes, Eſtree, Foſſcur, Frevim, Fleſc hm, Qomiecourt, ov), Greboval, Geuleſin, Habarcq, Hachicourt, Hamelaincouit, Helfault, Houc hin, Houdin, la Virſville, la plancque, Lignereul, Licques, Longaſtre, Malanoy, Maiſail, ed amm, MAæles, Mes en( onture, Aingoval, Moiry, Nedoncelles, Neuville, Noielle, Noircarmes, Ococh, Olham, Oignies, Oreſmiauæ„Plancques, Plouick, Pronville, Quęrecques, Ranchicourt, Runſart, Recourt, Rehecque, Regnauville, Reh, Rolancuurt, Numeng hien, Sains, S. Aldegonde, S. Fenamt, Sombrein, Souaſtre, Tieulois, Tramerie, Val, Villers; Vrolaut, IM ancous t Marlu- Zelle, Mauraus, Milervadl. 111 Membrum Civitates præcipu: Regia vi, Airebatum, Famum F. Audomai, Bethunia, Aria, Heſdinum, Lens, Bapalma: Privatorum Dominorum, S. Pol, Perne, Lillers: Item Pagi Vrbium prærogativa utentes, qui etiam ad Conventus Ordinum evocantur xxI 1X, Arques, Aubigny, Aveſnes, Auſſi, Beau- rains, Blangy en Ternois, Biſuoy, Car vin,(uumont,( hoques, Dovrier, Fauquenberghe, reſſin, Fleur bay, Frevene, Frages, Corgue, Hemmin Lietard, Heuchin, Heſclain, Labroie, Libourg, Oi), Pas, Richeboumgh, Torne hen, Venti, Vitry. Con- ſiium provinciale eſt Atrebati, unde appellationes ad Parlamentum Nlechlimienſe deferuntur. Cæterum Atre- batenſis Epiſcopus in ſpiritualibus toti Comitatui præeſt,& Archiepiſcopo Rhemenſi ſubeſt. Continet hæc Tabula etiam Picardiam veram& Dudatum Cameracenſem(Cunnbreſis) dictum, qui elt Princi- atus Imperii,& ab Epiſcopo qui Cameraci reſidet in temporalibus ſimul& ſpiritualibus, regitur. In ſpirituali- us tamen Archiepiſcopo Rhemenſi ſubeſt.& in temporalibus ſub protectione eſt Regis Hiſpaniarum. Atque- hæc de Arteſia ſufficiant: ad Hanoniam pergamus. g vy Hanuonia der 1& un- H Ale cleducta. Situs. Cœli temperies. Sol ſertilit an. Imperium majo- rum. Vrbes. Hannoniæ Comitatus. Cui adjungitur Namurcenſis Comitatus. Aunonia Neryꝭorum olim ſedes. quorum caput hodie dicitur Tornacum, quod Ptolemaæus ha- vu vocat. Sæpius hæc Regio mutavit nomen: initio dicta eſt Pannomia, Leſſabæo teſte, à Fanoʒ LTcultu: poſtea Saltus arbonarius, inde Inferiar Picardia: poſtremum Hannonia, ab Hania Flurio qui mediam regionem ſecat, vernacule Hamault vel Henegoumw, ab eodem fluvio, Gallis Fla, ſive Hene dicto,& antiquà voce Germanica qou]τ], quæ Regionem vel Pagum ſignificat. Habet a Sten. trione Brabantiam,& Flandriam: ab Auſtro Campaniam& Picardiam ab Ortu Namurcenſes& Leodien. ſes, cum dicta Brabantia: ab Occaſu Flandriam cum Arteſia. Longa eſt univerſa Regio viginti milliaibus: Lata x vi. Aër temperatus, ſuavis& ſerenus: Solum fertile, accæterarum Frugum, ſed præcipue Frumenũ præſtantiſsimi ubertas maxima. Abundat Pratis, paſcuis, Pomariis, alũiſque ad vitæ uſum rebus neceſſis. Habet& Metalla Ferri optimi,& Plumbi: præterea Lapidicinas variorum Marmorum, atque etiam dum di- licis quem Ovidius Indicem,& lirham in acom: Honlle vernacule Leodienſes vocant. Ignem flammamqt concipiunt foventque, ut carbones: nec alius eorum uſus quam focis exſtruendis, lignis aliquot adyecis. Conflantur hic quoque Vitreæ illxæ laminæ pellucidæ, quibus omnem cœli injuriam ex templis& dbu propellimus, hæque præ alis quæ alibi locorum fiunt, palmam præſtantiaferunt. Ommne item vĩtreorum ſorum genus,& ſupellex hic conficitur. provincia hæc frequenter Dominos mutaxit, ac tandem 2 ſlipe Montenſium ad Flandriæ Comites, inde ad Batavicam, deinde ad Bavaricam, ex hac in Burgundicam, po- ſtremo ad Auſtriacam familiam devoluta eſt. Vrbes in Hannonia foſſa valloque munitæ ſumt xxl v, inter qu primariæ Montes& Valencenæ. Montes, Mons vulgo, urbs ad TIrullam fluwiolum, narĩum tamen capaceſ- ſita, amplitudine& vallatis mœrnibus inclyta eſt. Fontes in ea vivĩ permulti: opes ampłæ ex mercimonis, opificiis& agricultura. Valencene vel Valentena, ſeu, ut quidam volunt, Valamiiara( Valenciene) ab cis nominis Imperatore, ut autor eſt Sigebertus Gemblacenſis, ad Scaldim ſita eſt, planitie peramcena: eo 0 holte. In ea eſt Armamentarĩũ ad belli uſus inſtructiſsimum. Templa duo, unum Sacrũ B. Virgini, ſtrutura an- tiqua, cujus columnæ, et Marmore& Lapide Porphyretico: alterum S. Ioanni recentius: opus Pepini. pam Ca. roli Magni: Cœnobia plura: unum præ cæteris nobile Franciſcanorum, quo Comites Hannoniæ& Domini Va- lencenæ ſeorſim ſepeliuntur. Curia ampliſsima cum Horologio celeberrimo, opus Guilielmi Boni Comuus Hannoniæ, Hollandiæ& Zelandiæ. Sunt præterea Condærum(Conde) ad dexterã Scaldis ripam duobus mila. ribus Valencena diſtans, Opidum elegans: Landreſium( Landreſy) ad Sambrã, celebre obfidione Caroli v. Anm u. D. xL III qui tamẽ eo per vim potitus non eſt: Aueſua( Aueſues) Vrbs& Munimentum Gallorum finibus op- poſitum; ad fl. Hepram: Chimacum( Chimay) urbs ad fluvium Hlantam- in media Silva, id nuperis belſs ſæpiuſcule incenſum, dirutum; tamen ad extremum ita reſtitutum, ut multo elegantius renatum videri 8 45 Palatin HANNO NIA. N 1— 6— 2 5 e Elg A. Aunlueur CIE * 0— 8. Cuntain 2 er Bouchain; E. Latus. Flumina., Silvc, Namurci Co- mituttis. xi temperies. 340 NAMVRCVM. Palatium habet principale cum horto& Labyrintho ſingularis artificii: Halla Brabantiæ finibus contermi- na: Bouchai municipium eſt ſitum ad ripam Scaldis fl. nter Cameracum& Valencenas, exſtructuma Pe- pino in memoriam nobilis victoriæ quam hoc loco retulit abexercitu Theodorici Gothorum Regis: Qu. cetum(Quſeo) O pidulum eſt, tertio lapide a Valencena- mercimonĩis nobilitatum: Bellas ions(Beauon) Opidulum perelegans, a re nomen habet. Philippopolis( Philippe: Ville) a Rege Philippo; Marie. bungum a Re. gina Hungariæ Maria nomina habent: loca munitiſsima ad Gallos reprimendos condita. Ban c(Galli Bavais) quod nonnulli Bægauum vel Bagacum Ptol. eſſe arbitrantur: nonnulli illud Bega Cæſari in Com- mental is dictum volunt: Jed refelluntùr ab ĩis, qui in Bellovacis ſeu Picardiæ quodam ſoco firmioribis ir. gumentis eandem collocant. Sunt& aubenge, Bins, Reux, Soigny, Braine le Conte, Engien, Leſſine, C bevrt Al, S. uillein& Leuze. Pagi ſunt præterea cc io, quorum plerique omnes pulcri, amœni, opulenti. Regiola- cubus, Stagnis, Fontibus, ac Eluminibus undique irrigua; fluminibus Scaldi, Sambra, Tenera, Hania,& alis. Silvas habet& Nemora admodum jucundaʒpræcipua vero ſunt Arman,& 8 Armandi. Porro Reſpublica Valen. cena tanta prudentia conſtituta,& tam bonis legibus ornata eſt, ut Noribergenſes ad ejus exemplum cel berrimam ſuam Rempublicam voluerint componere, miſsis ad hanc rem aliquot viris prudentibus: quod& Romanos feciſſe accepimus in Rep. Athenienſi. Proinde non eſt mirum ſiex tam præclara politia orti fuerint Cives per univerſum Orbem virtute celebres; inter quos primas ferunt, Henricus vi 1 Imperator, Dux In- tꝛenburgicus: Maria Filia unica& Hęres Caroli Audacis, Avia Caroli v. Ioannes Froiſardus, Hiſtoricus Nobi- liſsimus, qui etiam hoc ipſum initio ſui operis teſtatus eſt. Status politicus Hannoniæ vconſtat Membrisquæ ſunt, 1 Pares xi I, videlicet Longueville, Lens, Filh, Chiu, Aveſae, Chimay, Lewreux, Barbanſon, Baudour, Ræbauæx, Malecount. 11 prælati Eccleſiaſtici nimirum Abbas& Comes 1. S. Mauldrut. Abbates xxvi„S. Gulſlain, Marchennes, Cambron, Haſaon, Mar ville, Aucin, Haultmot, Lilſhò lr. ys, Vicogne, eullien, Creſpin, Bonne Eſperance,&. fan, S. Aldegonde, eilenghien, Spinleu, At h F. ontenelle, Bram, Denain, Queſroy, Matiebraine Lolise, Billiay, Leturè:& Collegia Canonicorum. 111 Nobiles, in quo ſunt Principa- tus unus, Chimay; Comitatus x, Lalun, Beaumont: Oer dam, cujus Civitas primariaeſt Bouchais, Bu alm, Aveſue, Berlaymont, Boſſu, Monti guy, Reuæ, Terrache. Baroniæ xx, Ez hien, Lene, Havre, Ligne, Ano s. chin, Pontaint, HNavaide, Kimrain, Barley mont, Fille, Gomegmie, 8 e Senxellk,( ondet, Haurdain, Belli, f. geil, Bouſie, Roeſin, Fraſie. Harchies. Mareſcallus unus; Seneſcalius unus; Venator Magnus unus; Camers: rius perpetuus unus. 1v Officia Ordinaria( Caſtellaniæ opinor) Valenchene etc. v Civitatum Communtas: Reſtat VA N RCI COT A 7 DS. Hic ſitus eſt inter Brabantiam, Hannoniã& Leodienſem Dice ceſin: exiguo territorio& montoſo, ſed peramœno. Aèrem habet ſalubrem& temperatiim. Solum felas Rerum quibus ad ſuſtentationem ſui vita humana indiget. Habet& Ferri plumbique Fodinas,& Latomias, in quibus varii generis ſaxa exſcinduntur, atque imprimis Marmora ſubnigra,& quæ laſpidem 9 f a s Nequ Vai chan bez Don ſesllit lr lu furt un. aſpe0 ue Ae Ro . Di dad eig dane (al du a h Inh op nal pin que ien cb 10 ba U NAM VRCVM. 341 , Neque ita pridem cœperunt effodi ſaxa illa ad ignem idonea( Lithant hraca nominare poſſumus) de quibus Soli fertilims. 1 diximus in præcedenti Deſeriptione. Porro ditio iſta omnis initio Dominum habuit titulo Marchionis: po- Imperium majo- ſtea Dominum ſæpius mutavit. Marchio fuit Philippus, Frater Balduini Comitis Flandriæ Anno cc. Co- rum. g 5 mes fuit T heodorus: cujus obitu tota ditio ceſsit hilippo Bono Burgundiæ Duci, quemadmodum in Germa- Vrbes. i niæ Inferioris deſcriptione a nobis explicatum eſt. Vrbes in hoc Comitatu muro cinctæ ſunt quatuor, Na- murcums-, Bovine, Carlomontium& Valencourtium. Pagi xxcI 1. Namurcum-(Namur) urbs eſt primaria, cujus nomen unde ductum ſit, ignoratur: alii putant a Nuo Deo Gentili, qui quum antea oracula fundere a dolitus effet, ſub adventum Chriiti Servatoris obmutuit. Ergo a Nano muto Namurcum: alia Novo Muro 1 illi Romanorum opera exſtructo. Vrbs ſita eſt inter duos Montes, in læva Moſæ ripa, qua Sambram reci- pit. Diſtat 11x mill. Lovanio, x Leodio& totidem Bruxellis. Dives eſt,& ſplendida publicis privatiſque ca cificiis, Arce etiam inſtructiſsima bene munita. Quarto milliari a Namurco ſunt Bovine(Bouvmes) opidum 1 exiguum, quod bellorum injuriis jam aliquoties vaſtatum, poſtremum vero ab Henrico 11 Galliæ Rege Anno C10 10 1 Iv magna parte deſtructum eſt. Id ex eo tempore Civium induſtria reſtitui& reſtaurari cœpit. (arlamontium(Charlemont) exſtructum eſt a Carolo v Anno co 10 Ty adverſus Gallos, qui tunc Marien- bFburgo potiebantur. Valencourtium opidum minime aſpernandum Namurco vii milliarium intervallo di- fans. Flumina habet hæc regio piſcoſa: inter quæ primaàs obtinent Aa& Smnbra: Fontes vivos& largos. ðñSDilvas non tantum ad delectationem, verumetiam ad venationem aptiſsimas„Feris refertiſsimas. Multa ſunt 1 in hoc Comitatu Templa,& Cœnobia ſplendida Namurcenſium Comitum ſumtibus olim conſtructa,& opimis honorata reditibus. Tertio Milliari a Namurco dives eſt pagus Audemmas, in quo vetuſtiſsimum Mo- naaſterium Canonicarum nobilium Fœminarum exſtructum inſtitutumque a bebe filia Pepini veteris, a qua ptimum creduntur dictæ Veſtales Bæggine. Status Politicus Comitatus Namurcenſis tribus conſtat Membris, 105 quæ ſunt Eccleſiaſticus Ordo, Nobilitas, Civitates præcipux. In Eccleſiaſtico Ordine ſunt Abbates Flore, Granpré, Anden, Bonef, paſſere, Haſtiris. Nobilitas Done Vicecomitatus etc. Civitates præcipuæ Namur, Bobinaæ, Charlemont, Valencourt ſive Walencourt. In vrbe Namurcenſi ſedes eſt Conſilii Regii, 4 quo appellatio eſt ad Cu- riam Mechlinienſem. Eſt& Sedes Epiſcopi, cujus Templum Cathedrale facrum eſt S. Albino. Cives armis ad- ſueti ſunt, Gallicus lis ſermo, ſed corruptus. Mercatores pauci& opifices: Nobilium magna turba: ſed qui nothi ſint Illuſtrium Principum, velè nothis oriundi. Flumina. Silvæ. 3 Opera publica. VViij Reſtant . der 4 Lutzenburgicus Ducatus& Trevirenſis Provincia. eſtant in Inferiori Germania duæ provinciæ, Ducatus Lurz enburgicus& Trevirenſis Provincia, pau- Eegio. Dnde nomè ha- cis explicandæ. Ducatus Lui enbu: gitus nomen habet a primariatotius regionis Civitate: hæc( ut beate, nonnulli opinantur) a fluvio Ei Aulſontia forte Antonini. Ab Elza fit Elzen. burch; inde Lusen. 8 barc h. Petrus Divaus aliam de Lutzenburgo ſententiam notat his verbis: Leucmum gente(inquit) jurta Treviros, Mediomatrices, ac Lungonas habitaſſe indubitatum eſt: Opida corum Tullus ac Naſum, Ptolemep c. 5 lebrata nomen ſer want, Toul&. N. auc); vernacule crediderim appellatos, de Lutzen,& late imperaſſe, ut ab is Lutxenuai Situs. celebris Opidi nomen ortum ſir, quaſi den Lis æen lurch. Hæc ile. Terminant hunc Ducatum ad Septentipem Leodienſes& Namurcenſes; ad Auſtrum Lotaringi; ad Ortum Moſella cum Epiſcopatu Trevirenſi; ad Oc caſum Moſa cum Silva Arduenna, Ambitus totius regionis eſt Lx x milliarium. Regio hæc licet montoſa& Soli fertilitas. ſaltuoſa, bona tamen, benignaque ac fertilis elt. Dividitur in duas partes, quarum altera Famenns, al. tera e Arduemadicitur. Famenna fertilior eſt Segetis& Vini. Ar duenma aſperior; ſed quæ aſperitatem ven- tionum bonitate& Ferarum optimi generis mirifica abundantia compenſet. Metalla Ferri ſunt non ptocula Manderſcheid, in dominiis Kyla, Cronenberch& Sleida, ad vallem cui nomen eſt Hellenthal: Conflantur hoc loco ab iſtis Cyclopibus incudes, fornaces ferreæ. pyreteria, quæ per totam Germaniam ingenti lucro Imperium majo- diſtrahuntur. Titulum duntaxat Comitatus initio habuit, atque adeo Hiæmicus Septimus Imp. Comes fut 55 Lutzenburgicus non Dux. Poſtea in Ducatus dignitatem„ qua hodie adhuc utitur, evecta fuit. Hoca N Wenceſlao Romanorum Regi, alii Carolo quarto tribuunt; Conradus autem Vercetius Henrico v 1140, ſcribit primo ex ea familia Romanorum Imperatori. Primum hujus Comitem Sigifridum- fuiſſe, in ſchedd manu exaratis ſe reperiſſeſcribit Ortelius: eumque Pilium fuiſſe Tacuini Ducis Moſellani. Fuit olim Lu- Drbes. zenburgum Trevirorum portio. Vrbes habet viginti, vallo& foſſa munitas, quarum nomina hac ſunt: eee„Arlonum, Rodemachera, Theonis villa, Grauemacherum,(oningfmac herum, Dierichum, Vit. tonium, Schternac hum, Viandi, Baſtonacum, Mom medium-, Novum Caſtrum-, Daꝛuvillerium-, Ma. villa, Roccha, Durbis, S. Viti urbs, Marca& Salma. Sunt& Vrbes aliquot quarum mœnia ſolo æquita ſunt& Arces Vrbium pęne æmulæ, S. Pomis& Manderſcheid, quibus titulus eſt Comitatus. Vrbs pi maria Lurzenburgumæ, aliis Lucembugum,& Leucebus gum, Ptolemæo Auguſta Romandiorum. Guicciardinus dictum vult quali Lucisburgum, hoc eſt, arx Solis: quemadmodum pleraque alia hujus tractus loca a Gen- tilium Piis denominata videri poſſunt: Arlon ab ara Lunæ, Ivo a love, Marche a Marte: ſed an hæc verd origo ſit, alius eſto arbiter. Vrbs ſita eſt loco peramœno, parte altera montoſo, altera plano. Hanc Flad fluvius interluit, partem Vrbis ſuperiorem& montanam, ab inferiori& plana dirimens. A diſicia inea do- muſque utcunque ſplendidæ, verum belli injuriis varie afflictæ: ac Iemplum ſacrum Nicolao: Cœnobium Franciſco, in quo ſepultus Ioannes Lutzenburgicus Rex Bohemiæ, filius Henrici vi Imperatoris& Pater Carli iv. Vrbs hæc etſi Martis frequenter deformata furoribus, cui nihil cuim diuſis otio& tra uillitate gaudentibus —— 1 — 2 5 77 LVTZENBVRGVM. — — 2 SEELETIII0 2 f— co 55 ien 5* 1 5 4 chair. Nami: 1. Fare r Tante en f ! 7 1. N N 2 H. N 15 e e vn, bf 1 3 8 10 3 8 ö Zu- c N f 2 1 1 1 0 Ag, al 8 ak. ge 0 8 2 8 2* f I. 2 Neben, See 6 e 2 5 5 2 0 hit 25 16 Kant 5 N** Dinant uche I 2277 221 223 2 but g N. 2 e a Ponn 2 22 74. vnn a N 1 a 111 1 18 cult 0 g re 505 Hinten! ſlrült. 28 3 Wr 17 25 2 1 8 3 2 770* 8. 2 7 5 1 Auſellop Le 5 Nen g 1 1 e 8 a auteren 9 2 8 5 295885 g 0 ae e 8 nu 5 117 2 8 75 25 45 2 8 eee 4 8 8— n f I 29 85%. S eme Her- 4 0 8 d.* N 8 e KN 0 re 88 e 4 2 3 50 Ur, a— 115 81 ae— 5 55. 5 5 mee 5 1217 1 0 e 0 Sci, 80 2 4 5 . dN J B„N.* a 25 1. 22 5 al, e* 1 Ilerhemont ¶ ¶ china.. Cute S b 3 D Aailatina 15 7 1 en 17 2 2E 2 Aach 3 g.¹ qua tus flix Nee 8 ME. 1 ＋ dualen, Tunchen 4 5 75 7175 wa 0 188 N U 1 1 0 4200 112 8 Nr 1 5 Dis afin., mae, 150% 15 e, 2. 90 100 en. 5 8 5 e 1 2 8 7 0 1 S. 18 5 Pa 5 0 ＋ 5 74 e g merle 1 8 1 1 5 2 Die l 25 e Gimund- A Wage 0 . lauou. 15 5 Lo klin A 8 118185(Pars Ten; 2. r Ifiqen 7 272727 ͤãĩ²i᷑d ⁊ e eee eee 77... ENDE 2 2 344 TREVIRENSIS PRO VIN CIA. audentibus commune, illuſtres tamen eruditione viros edidit. Atque inter multos Nicolaum Naum ominem uſque adeo doctrina& rerum prudentia magnum, ut Curiæ judicialis apud Lutzenburgum præſes, non ante munus quam vitam, Flium autem reliquerit ſibi cognominem, qui paternas æquans vtu- tes, tantum apud Carolum v Cæſarem gratia valuit, ut in toto Imperio Cancellarii Vicarius ab eo conſitutus, id muneris cum vita finierit. Arlenum vernacule Arlon, ſitum eſt in Montis oertice, Opidum ſatis elegans. Lunam Deam hic olim gentilitio more cultam,& inde nomen habere putatur. Hic multa antiquitatis Mo- numenta eruta quæ Comes petrus Erneſtus hinc ad ædes ſuas ampliſsimas, quas habet in Pomœrio urbis Lutzenburgenſis, transferri curavit. Patria hæc fuit Bartholomæi Latomi, Viri egregie docti. Flummibus Flumina. regio omnis rigatur plurimis. Eorum primum nobiliſsimumque eſt Moſella, de quo in Lotharingia ddl mus. Reliqua ſunt Chier, Moſa, Bemoij, Houl, Lech, e aus, Atardi, Souris, Prumeus, ines, I omen, Montes. Orto, Albis, ac innumeri pęne rivuli. Montibus regio undique attollitur, Silviſque innectitur denſibimis Silva. Ex omnes Arduennæ totius Galliæ Silvæ maximæ, rami ſunt. Status politicus, ut in cęteris 111 habet Membra, Rerio gubernan- quæ ſunt, 1 Eccleſiaſticus Ordoʒ ii Nobiles, in quo Comitatus Vianden la Roche en Ar denne, Sale, Duri, di. Marche, S. Vit, S. danſberg: Barones complures,& Dominia multa. 11 Membrum Civitates principales, Lu. ⁊enburgum, Arlonum, J heonis Hills, alias Dietenhove, Rodemachera. Curia totius Provinciæ in urbe Lutzenburgo jus dicit, ſermone vel Gallico vel Germanico, pro locorũ ratione quibus jus dicitur. Germanice enim loquun. tur Lutzenburgi, Arloni, Rodemacheræ, Theonvillæ: Gallice vero Ivoys, Mommidy, Marveil& Danvillies, atque ob hanc cauſam neceſſe eſt& Iudices& Advocati& alii curiæ Miniſtri utramque Linguam calleant. Ab hac autem Curia provocatur Mechliniam, ubi quæ ſcripta ſunt Germanice bona fide Gallicæ redduntur. Trevirenſis Provincia. Regio. Ec de Ducatu Lutxenburngico, ſequitur Trevirenſſum antiqua admodum ditio, cui ab urbe nomen. Site. Jerminatur a Septentrione Comitatu Naſſavienſi, Ducatu Montenſi& Epiſcopatu Colonienli: ab Ortu Ringovia& Haſsia: a Meridie Weſtrichia& Bipontino Ducatu: àb Occidente Ducaztu Atris temperies. Lutzenburgenſi. Aèr frequenter hic eſt nubilus& pluvioſus, ut quidam huc accommodent doacam Planetarum, verum id propter convallem, ubi nebulæ ſuſpenduntur evenire nonnulli aſſerunt. Soli qualitas. Regio ipſa inæqualis eſt: alicubi enim Montibus ſterilibus aſpera eſt: ob idque ſilveſtris& ſqualida,& pt ter Avenam vix quicquam proferens: alicubi vero fœcundior eſt verſus Rerum& Moſellam. Metallage- nerat varii generis, Argentum, s, Ferrum, Plumbum. Proprium ſemper Pucem legitur habulle. Nunc autem Archiepiſcopum in Electorum ordine agnoſcit Dominum. Armis autem Trerirenſes ita potentes fuere, ut duce Ambiorige Cottam& Sabinum legatos Cæſaris apud Eburones interfecetint, tota funditus legione deleta. Sed capti poſtea ſunt a Labieno. Fatetur Cæſar, Trevirorum e propte Imperium majo- rum. fut 0 ful fad Vb fle col Ties Kalt ebm wandt Hum ge Ide Over Odef fen bun cal Ire Con ert M2 ell ö ch, Al du üin den ch lea U i TREVIREN SIS PNOUVINCIX. 345 propter Germaniæ vicinitatem cotidianis exercitatam bellis, cultu& feritate non multum abſimilem aSerma- nis fuiſſe, neque imperata unquam niſi exercitu coactam feciſſe. Tantum ſeilicet antiquitus fuit Belgis libertatis ſtudium. Vrbs primaria eAuguſta Trevirorum, vulgo Triei. Hæc cum antiquiſsimis Europæ urbibus de antiqui- tate contendit atque hujus antiquitatem trecentis& mille annis, ante urbem Romam perſcrutatus eſt Eneas Silvius. Eam Moſella mediam perlabitur. Natura loci(ut Simon Richwinus ad Munſterum ſeribens teſtatur) ſatis eſt ad delitias& amœnitatem facta, ſive montes d valles, ſive flumina& rivos pratis interjectis ſpectare velis. Montes Bacchico cultu virent. Ager ſatis bic eſt fœcundus: omnis generis piſces& ferina hic abundant. In Trevitenſi Provincia hæc ſunt: Abbates, Prumienſis, S. Marimini proxime Treviros, Merloch, Himmelrodt, Toley. Comitatus qui ſunt intra Trevirenſem ditionem, Al andlerſcheyt, Reihel, Veirnenborch, erreſteyn, Veldent&. Baronię Mimenberg& Bilſtein. Dominia Paſſenheum, Saffich, Zur Leyen,& l., Per mont, Myildenborgh, Eerenbor eh, Maldec k, Hertelſtein, Kerpen. præfecturæ Schoinbergł. Schoinecken, Hildeſheim, Daune, Over- Mandler ſbeidt, Kylhorch, Ulmen,(ocheim, Rempenich, Achen, Monreal, Keiſers Eſch, Munter, Meivelt, Over Hammerſtein, Velſch Bilich, Broich, Yfalt x, Mulich, Sarborch, Grimborch, S. Mendel, Pleiſcaſſel,, Hunel- ſtein, Ballena, Bermraſtel, Cell, Baldeneck., Schoineck, Coblent æ, Boppart, Over-Meſel, Eerenbreitꝭ tein, Monta- bo; Vilmæ-, Brechen, Caemborch. Vrbes præter Auguſtam Trevirorum ſunt ad Moſellam: Nivmagum divi cactra inchyta( unſtantini, Velden: x, Cella Beilſtein, Confluentia,& alibi aliæ. Comitatus confines Provinciæ Trevirenſi in hac Tabula comprehenſi ſunt, Blanckenhenm, Armſlesg, Nulenar, Niferſcheidt, Sleiden. Dominia Cronenbug, Smidheim. Duo hic ſunt Lacus miræ profundiratis, nempe Oimenſis d& Laic henſis, in quorum po- ſteriore reperiuntur Lapides viridis, crocei& rubicundi coloris, qui Smaragdos& Hyacinthos æmulantur. Majori autem ex parte fluviis, torrentibus, ac rivulis irrigatur, qui omnes Moſellæ commixti ad Rhenum de- feruntur: unde omnis generis Piſces hic abundant. Inter fluvios ſunt ii qui& Gelbis Pruin, Vs Sara, Abra, Sura,& alii. Montes Meliboci, Agnobi. Silva Arduenna varie hic diffunditur, diciturque pro locis modo Meſter- walt, modo Eider-waldt, modo Ebert waldi, quæ Silvæ Feris refertiſsimæ ſunt. Palatin Treviri eſt ſpectandæ antiquitatis. Aliæ inſuper moles adhunc exſtant, aliæ ſuib cæcis terræ ſpeluncis ſepultæ jacent, quæ cum indies eruuntut admirandam exhibent vetuſtatem. Antiquiſsima etiam totius Germaniæ Academia inſignitur. Ar- tium& linguarum ſtudia quæ hie floruerunt, commemorare nihil attinet, quum ex media etiam Italia eo con- tendiſſe pleroſque, certum ſit. Mores hominum hic natorum plerumque triſtes ſunt,& ad Melancholiam pro- clives, ſed tamen manſueſcunt paullatim commercio extraneorum,& Stoicum illud ſupercilium convictu ſeu recreatur. In univerſum Moſellanorum corpora laboribus induruerunt ad miraculum uſque. per Montes aërios, vel- uti Capræ reptare& evadere ſpectantur. Reſiduum Provinciæ Trevirenſis, quod hac Tabula contineri non po- tuit, invenies in 111 Tabula Weſtphaliæ. Xx Quando- Vrbes. Laciu. Flumina. Montes. Silvæ. Opera publica. Schola. Mores, der 34 IN GERMANICAS TABVLAS Vtilis& prænoſcenda INS TRVCTIO. vandoquidem Imperium Romanum penes Germanos eſt,& politice admodum in ſua Membra diyiſum, operæ precium exiſtimavi ejus diſpoſitionem& ordinem, qualis in ſcripto, quod Matti culam Imperii vocant, extat, hodieque in uſu eſt, oculis ſubjicere: deinde in tabulis ſua queque Imperii Membra commonſtrare, quo ubi terrarum quæque ſedem habe ant, ſtudioſus Politiæ let facile reperire poſsit. Duo autem ejus Matriculæ exemplaria ſum nactus, unum ſcriptum- alterum Venetis Italica lingua excuſum; utrumque plus ſatis depravatum,& multo aliam hu jus Matriculæ formam nunc in Im- perio extare intelligo, proinde nemo quæſo mihi vitio vertat, nemo offendatur oro, ſi quæ iImperio hic adſcri- pta inveniat, quæ iſlius non ſunt, aut ſi quæ ſunt omiſſa; non enim mea elt intentio de omnibus ſinguliſque Imperii Membris definite dicere, neque id mihi ex corruptis adomodum exemplaribus fuit poſsibile, prædpue cum ſciam multa quæ olim Imperii fuerunt, poſt in privatum Principum jus ceſsiſſe, ſive permutatione, ſue op: pignoratione, ſive donatione ob inſignia erga Imperium merita, ſive tedemtione, ſive alils de cauſisʒ neque vero iſta quæ Politicorum ſunt non Geographorum ſtudia proſequi meuin eſt, ſed ex qualicunque Matriculæ etem- plari hoc tantum quæro, ut elegantiſsimam Imperii diſpoſitionem,& per Germaniam diſtributionem oſten. dam, quoq; ſtudia, Geographiæ& politicę adminiſtrationis quomodo ſe mutuo illuſtrare poſsint, declaremf ergo talis Imperii conſtitutio& ordo. Imperator caput eſt Imperli, Et tria ſub ſe habet Membra, quorum Comitüis de omnibus Imperii negotiis conſulitur& concluditur, uideli cet Electores ſeptem, qui ſub Gregorio x, anno Domini circiter c ioc&XxIII primum inſtituti,& a Catclo quarto Imperatore confirmati ſunt, ut oſtendit Onuphrius in Comitiis Imperatoriis,& joannes Aventinus lib. 5. hiſtoriæ Bavaricæ. His ſolis competit Imperatoris electio. Secundum Membrum ſunt Principes Ecce. ſtici& ſæculares. Tertium Civitates liberæ. Primum igitur Membrum Imperii ſunt vII Electores. Archiepiſcopuss Al Aach Aaclkp erb che bal Nee GERMANIA. 217 1 Archiepiſcopus Moguntinus Imperii Romani Rex Bohemiæ Imper. Ro. Archipincerna. U Archicancellarius per Germaniam. Comes Palatinus Rheni Imperii Romani Archiepiſc. Trevirenſis Impe. Rom. Archican. Archidapifer. per Galliam& Regnum Arelatenſe. Dux Saxoniæ Imp. Rom. Archimarſcalcus. Archiep. Colonienſis Imperii Rom. Archicancellarius Marchio Brandeburgenſis Imperii Romani per Italiam. Archicamerarius. Secundum Membrum eſt Principum Virorum& Nobilium. Nominalocorum vulgaria ponam, ut ſunt in Tabulis,& numeros apponam Circulorum in quibus poſtea repetuntur, quo facilius in Tabulis inveniri queant. Archiepiſcopi. Halberſtatt in 9. opinor circulo. Vtricht 7 Magdeburg 9 Ferden 7 Camin 8 Saltzburg 2 Munſter 7 Swerin 9 Beſangon 5 Oſenbrug 7 Geneve 5 Bremen 9 Paſſav- 2 Camerick 7 3 Epiſcopi. Friſingen 2 Verdun 5 Bamberg 1 Kempfe olan 5 Wurtzpurg 1 Gurck alias Goritz 3 Metz 5 Worms 5 Seckaw, Segovia 3 Toul 5 Spier 5 Havandt 5 Luyck 7 Strasburg 5 Baſel 5 Trent 3 Eichſtatt 1 Sitten ſive Wallis 5 Brixen 3 Pr. Augſpurg 4 Regensburg 2 Merſpurg 8 Coſtnitz 4Maiſſen 8 Labach 3 Uildesheim Naumburg 8 Vienna 5 A Daderborn Minden 7 Brandenburg Chur 4 Lubeck 8.9 Ratzenburg 9 5 Schleſick 9 & 25 Hayelburg . 348 GERMANIA. Havelburg. 8 Ab. Reichenaw Sæculares Principes& Nobiles. Pr. Præpoſ. Wiſſenburg Dux Bavaria 2 Pr. Ab. S. Galli Archidux Auſtriæ 3 Pr. Ab. Saltfeldt Dux Burgundiæ 10fPr. Præpoſ. Elwangen Dux Saxoniæ 8 Teutſch ordens Maiſter Palatinus Bavaria 2 Iohans ordens Maiſter Dux Iuliæ, Cliviæ, Berga 7 Ab. Waingarten Marchio Brandeburg 8.1 Ab. Salmanſweiler Dux Brunfwick Ab. Kreutzlingen Dux Lunenburg 9 Pr. Ab. Murpach D. Pomeren 8 Ab. Walkenriedt D. Mekelnburg Ab. Schuttern D. Lawenburg 9 Ab. Weiſſenow, ſire Minderaw D. Holſten 9 Ab. S. Blaſi D. Lotringen 5 Ab. Maulprun Landgr. Heſſen 5 Pr. Ab. Corbey D. Wirtenberg 4 Ab. Schuſſenriedt D. gweibrug Ab. Rittershauſen D.& Co. Spanheim 5 Ab. Stein am Rhyn Marchio Baden 4.5. 7 Pr. Ab. Scaf hauſen Landgr. Luchtenberg 2 Ab. Kempeſeck Princ. Anhalt 8 Ab. Waldſachſen Com. Hennenberg 1 Ab. Einſideln Burggr. Meiſſen. Ab. Rockenburg Gallici Principes. Ab. Ochſenhauſen D. Meiſs. alias Maſſa Præpoſ. Seltz D. Savoye SAS. Gilgen Norinbergæ D. Chalon, forte Calim in 5 A5. Nuenburg circulo. Ab. S. Maximini juxta Trier Eccleſiaſtici. Ab. Heveldshauſen Fr. Abbas Fuld. 5 Ab S. Iohans zu Curtel Fr. Ab. Hiersfeldt 5 Ab. Gengenbach Pr. Ab. Kempten 4 Ab. Konigsbrun 4 Ab. Rodt, alias Roden 5 Ab. Markthal 4 Ab. Rockenhauſen 8 Ab. S. peter im Schwarztwald Præpoſ Odenheim 3 Pr. Ab. Stablo 5 Ab. Diſidienſe 4 Ab. Berkenhauſen 4 Ab. Elchingen 4 Ab. Hentzlingen 5 Ab. Vrſſenis 8 Ab. Planckenburg 4 Ab. Vſſui 4 Ab. Pfeſſers 4 Ab. S. Iohan im Thurtal 4 Ab. petershauſen Conſtantiæ 7 Ab. Pruim 4 Præpoſ. Camberg 8 Ab. Reishaim 4 Ab. S. Heimeran Ratisbonæ Præpoſ. Berchtolſgaden Ab. S. Gregorii Munſter Ab. Muncherode Ab. S. Cornelis Munſter Ab. Werden Ab. Aurſperg Ab. Vrſe Ab. Brun Ab. Echternaken Ab. Hervorden. Abbatiſſæ. uedelnburg 5 rede N — K 8 T2; I N. Obe Half da- Cen duct Lotenn 2 Olten daund Rey — Alt Munſter to Regensburg 2H. Rapoltzkirchen 5 Co. Wirnenberg 577 Pr. Ober Munſter to Regensburg 20 B. Stauffen 2.4 Co. Solms KFauffingen 5H. Hohen Rechperg 5 B. Vinnenberg aut Vanenberg Lindaw 4H. Berletzick forte N Pr. Gernrode 8H. Hohen Konigſperg Co. Arnsberg 7 . Buchaw 4 H. Hohenfeldt& Tipoltzkireh Comites Rhenenſes 5 KRotenmunſter 40C. Sultz 4 H. Falckenſtein 4 an Hippach 40 Co. Hohen Zollern 4H. Kunſeck 4 Guten zel 4H. Braides H. Kunſeckerberg 4 Beundt 4B. Sonnenberg 4 Co. Horn 10 W Coblent⸗ Com. Caſtel 1 Co. Seyn 1 dle Elſas 40 Co. Vertheim 1 Co. Vintzlingen Baley Oſterich 3 Co. Rheineck 1 Co. Reyen n der Etſch. 3 Co. Hohenloe 1 Co. Bitſch 5 Comites Barones& H. Reichelſperg 1 Com. Salm 5 Domini. H. Limburg 1 Co. Veldentz 5 Com. Helfenſtein 4 Co. Erpach 1 Co. Dengen 4 Co. Kirchberg 4h Co. Leiningen Co. Rappin 8 Ill. Tuſſen 44 Co. Falckſtein 5 Co. Hardech 3 1 Co. Wiſenſtaig 4 Co. Hanau 5 Co. Hohenſtein 8 Co. Lauffen 4 Co. Luchtenberg 5 Co. Wolkenſtein 3 Co. Montfort 4 Co. Naſſaw, Breda,& Dillenborg Co. Schaumburg& Giengen 7.3 Co. Furſtenberg 4 10.7 Co. Dierenburg& in Someraw- 7 Co. Zimmeren 4 Co. Wisbaden& Iltzſtain 5 Co. Mansfelt 8 B. Gundelfingen 4 Co. Sarbrucken 5 Co. Stolberg 8 ö H. Stutgart 4 Co. Waldtpurg 4JCo. Buchlingen 8 0h H. Iuſtingen 4Co. Naſſau in Weilpurg 5 Co. Barbey& Mullingen 8 H. Schenſlingen Co. Beilſtein 6, Co. Gleichen 8 Marckg. Eberſtein 4 Co. Konigſtein& Epſtein 5Co. Schwartzenburg 1.8 B. Gerolt zeck 4 Co. Eiſenberg ſuperius 5 Co. Suenberg, Schonberg opi- B. Ober Hewen 4 Co. Eiſenberg inferius 6 nor 8 Co. Otingen 4 Co. Merſen Co. Iude H. im Ruech B. Rapoltſtain Co. Budinghen Geraw —— GERMANIA. X x ĩij 2 8 Co. ples 5 Co. Witgenſtein H. Haber, alias Havere 5 Jog Co. Plawen 8 Co. Spigelberg H. Wildenfels, aut Widersſels el Co. Weda& Ringelberg 7 Co. Biverſdorff forte 8 cam H. Reichenſtein H. Ridberg 7 B. Iautenberg s lac Co. Olnbrug Co. Teckelnborg 7 Co. Tubingen 4 4 Co. Lœbenſtain 4 H. Linge Co. Blankenberg ſive Bam. Co. Regenſtain Co. Dortmund 7 mont 5 Co. Weſtfreiſlandt Co. Winſdorff Co. Kirchingen, Krehanges 5 Co. Oſtfreiſlandt 7 Co. Ortenberg 2 H. Senſter 5 3 Co. Van der Lippe 5 Co. Ripperſnoden H. Roggendorff 3 Co. Oldenburg 7 Co. Hagen 2 H. Alendorff Co. Delmenhorſt 9 Co. Hoonfels 2 H. Kunigfuckerberg Co. Hoya 7 Co. Leiſeneck 8 H. Morſpurg& Befort 5 Co. Weſtenburg 5 Co. Bergen 10H. Brandenſtein& Ranſs. H. Muntzenburg B. Degenberg 2 H. Wolfitein Co. Lemgow B. Oberſultzberg 2 H. Permont Co. Waldeck 5 H. Somixiſſ. H. Fronsbek H. Loſtenſtein Co. Manderſcheid 7H. Flackenſtein Co. Diepholt 7 Co. Reiferſcheidt 6H · Witten ö Co. Steinfort 7 Co. Egmont& Iſſelſtein 10 Ritt. Fridberg ö Co. Benthem 7H. Bergen& Waelhem 101 Ritt. Gleichauſen. lb Co. Brunchorſt 7 e 0 . 5 a Dun In hoc ſecundo Membro quædam numeris carent, quia poſtea in 10 — 8 8 5 er. circulis non repetuntur. Pr. P rincipes, Ghe. furſte n, prelaten ſignat, D. Duces, Co. Comites. H. Herrſchafften Dominia, B. Barones. 20 Tertium Membrum Imperii eſt Civitatum liberarum. m Rheiniſche Banck. Worms Hagenau. Coln 6.8 Peirr 5 ede 1 Aken 7 1 5 Ctraesburg 05 — 78 Ober Ebenhaim 5 Goſler Rosſhaim 5 Gottingen * Schletſtat Brake! 1 Colmar 5 Wartburg Altach 5 Lemgow Baſel 5 Duysburg Kaiſersberg Dantzick Mulhauſen im Suntgow 5 Elbinghen. E 8. Gregoris Munſter 5 Schwabiſche Banck. Metz 5 Regensburg 11 Toul Nurenberg c Verdun 5 Rottenburg an der Tauber Landaw- 5 Weiſſenburg an Nortgaw Kaufmans Sarbruck 5 puto Belangon 5 Donawerd 0 Camerick 7 Winſhaim 1 Franckfort Schweinfurt 0 Fridberg in Weder Wimpfen 4 Gelnhauſen 5 Hailbrun Wetzlar Hal in Schwaben * Alen 4 Norlingen 101 Lubeck Dinckelſpuel 5 Hambotg 9Vlm Dortmund Auſpurg „en NMulhuſen im Duringou 9 Gengen %s LNorthauſen Bopfingen 55 aul præter hanc trium Membrorum ordinationem, ad vitanda ſe GERMANIA. 351 9 Gemundt in Schwaben 9 Ellingen 5 Gecutſingen 7 Weyl 7 pfullendorff 7 Kauffbeurm 8 Northauſen 8 Vberlingen Wangen 2 Yſui 1 Lewkirch 1 Memmingen 2 Kempten Buchorn Ravensburg 1 Bibrach f 1 Lindau 4D Coſtnitz 4 Rotweil 4 Offenburgk 4 Gengenbach 4 Zel in Hamersbach 45chaft hauſen 48S. Gal i 4 Buchaw am Federſee. * NN NAR N RN KRK N N N E N n hiſmata in Imperio, ad mutuam Principum GSGermaniæ defenſionem ac pacem communem ſervandam, diviſæ ſunt Provinciæ Imperii in ditiones aliquot, 1 5 auas Circulos appellant, inque is inſtituta ſunt particularia Imperii conſilia, Circulorum videlicet. Primum ſex anno c10 10 Auguſtæ; deinde x anno ciDο xx II Norimbergæ. Eligit autem quiſque Circulus ſibi ex ſuo — in Tabulis eorum Principes& Membra deſeribam. ä——— corpore Præfectum ſæcularem, qui ſit princeps, Comes. Baro, aut ex præcipua Nobilitate, cui ex eodem corpore 1 Conſiliarii, viri ſæculares, honeſti& prudentes adjunguntur. Numerabo& diſtinguam hie Circulos, verum primus er 352 GERMANIA. primus Circulus eſt Franconiæ& in Tabula Franconiæ declarabitur. Secundus eſt Bavariæ& in ejuſdem Tabula explicabitur. Tertius eſt Auſtriæ& in Auſtriaca Tabula deſcribetur. Quartus Sueviæ, in Tabula Wirtenberg. uintus eſt Circulus Rheni, qui in Alſatiæ inferioris Tabula exponetur. Sextus I v Electorum Rheni, in Palatinatus Tabula. Septimus Germaniæ inferioris ſive Weſtphalicus, Tabula Weſtphaliæ prima. Octavus Saxoniæ ſuperioris, in ejuſdem Tabula. Nonus Saxoniæ inferioris, in ejuſdem Tabula. Decimus Burgundiæ, in Burgundiæ ſuperioris Tabula. Camera Imperialis. Præter hæc Circulorum Conſilia, ad cauſas graviores, quæ per Iinperium accidunt jure decidendas, illi tuta& Sipræ Camera Imperialis, cui præeſt Iudex Princeps, aut ut minimum Comes, vel Baro, iſque ſrculatt, ſi ad hoc munus idoneus reperiri poſsit. Aſſeſſores huic& conjudices ab Im tibus aut Baronibus, duo ex Iuriſperitis, duo item ratione terrarum, quas hæredit ab Imperio habet, ex equeſtri ordine Nobiles, hoc eſt. ſex in univerſum dati ſunt. unus,& abunoquoque Circulo duo ſuperadditi ſunt, quorum dimidia pars ex Iuriſpe queſtri ordine ſunt electæ. CATALOGH Ws TABULARU GERMANIA. 1 SGermaniæ univerſalis. 11 Friſia Occidentalis. 111 Emdenſis Comit. 1 Weſtphaliæ tabula 1. „ Weſtphalię tabula 2. I Weſtphaliæ tabula 3. vII Comitatus Meurſenſis&c. 11x Leodienſis Diœceſis. 1x Waldeck. x Palatinatus Rheni. x1 Wirtenberg. xII Alſatia inferior. x111 Alſatia ſuperior. xIV Saxonia inferior. XV Brunſwick. xXyI Haſsia. xyII Thuringia. xXIIX Franconia. xix Bavaria. f xx Palatinatus Bavarig cujus extrema ad Septen. trionem vide in tabula Franconiæ. xX Saxonia ſuper. xXII Brandeburg. XXIII Rugia. XXIV Bohemia xxV NMoravia. xxVI Auſtria. xxVII Saltzburg. xxXIIX Polonia. XIX Hungaria. peratoria Majeſtate duo ex Com arie in Imperio poſsidet, aut Ab Electoribus item ſinguls ritis, dimidia alteraen t: dic por karg lindue dab mall! ede Wed 1¹⁰ 0 un 5 temp man um 80 0h dn bun N08 dcn Aab. In den 0 e f Germania. e ſe habet& univerſim& ſpeciatim Germania Inſerion: jam nunc ſlumine Rlieno tranſito, Germania Negio. Romanique Imperii decus. Hanc, qua Nomina& un- Vt autem a nomi- de deducla. vulgo Superior, Ptol. Magna, ſe offert, Europæ latiſsima regio, ere illam Methodo percurram: Generalia priore loco indicaturus, inde Specialia. derivant. Hic namque Ger manos quaſi Gaar ne ĩpſo ordiar: G erna ſive Germanorum nomen varii varie 353 manmem i. prorſus viros, ob Martium ac virile virtutis robur: ille a certa obſtinataquè fide quam ſibi mu- tuo integram præſtabant, æternum nomen inveniſſe exiſtimat: ab honorata militia nom &us populus fuerit. Alius pure puteque integritatis& xuſticanæ ſimplicitatis nulla fere gens plus retinuerit: li influere,& ad gratiam loqui voluiſſe apparet: quamuis ſimili errore Latina voce, veluti genuinos Ioannes Goropius Becanus, à cogendo militem Cujus opinioni adjumento eſſe ſpectare quis velit. ne deducit a eren, quod eſt, cogere. fHacitus, qui in Commentario de moribus Germanorum profitetur, & neque perpetam divinaſſe credituseſt, qui inis Etymon deducere voluit, quaſi, Qcert- mam contracta vocis mole; German, di- & gneſios dictos cenſet, quod priſcæ cujus ſomnii auctorem in aures popu- involutus cum Livio Geographus strabo ſutnmo jure inditum illi genti a Romano populo illud nominis putat, quod pęne legitimi ac Ger- mani Fratres Celtarum eſſent, ſive mores& vivendi ritum, ſive proceritatem corporum& rutilam cæſariem & ad ſe colligendo non abſurda ratio- adminiculi vicem præbere videtur Germania vocabulum recens eſſe,& nuper auclitum, iuoniam qui primi Rhenum tranſgreſſi(ut ejus verbis dicam) Gallas expulerant, nunc Tungri, nunc Ger- inan Vocati fuerint, ita nationis nomen, nom gentis eualuiſſe paullatim, ut omnes ipſis invento nomine Ger mani vocarentur. 4 terpretantur, a Geren quod congregare ſignificat. mant a Gerra, ſive Cuefra, cujus vocis notior eſt ſignificatio, quam ut hic Neque deſunt qui Germanos convenas Sunt& qui bellicoſos& præliorum amantes innuĩ autu- primum a victore ob metum, mom a ſe⸗ & collectitium populum in- apponi debeat. Vir in gente Saxo- num doctiſsimus a Carmanis Aſiæ populis, Lucano etiam memoratis, vocabuli auſpicium deducit, uti a Sa- cis Saxonum: alibi Hebræo Etymo illos dedicat, inopes& egenos. Vlterius etiam provectus plenis velis,& quadam libutus Peucerus Germanos, quaſi Hermenner hoc eſt militares viros hujus nominis originem ad famoſum illud aquarum diluvium Huiĩc natum eſſe maſculam prolem, dicam) in ſortem ceſsit Europa. 255 Ex hoc triplex propago exſtitit, Aſcheena d., Riphat& Thogaſma. ut ſint quaſi Gerimani, quod lingua illa ſignificat advenas, ſtudii in patrium nomen voluptate de- dictos exiſtimat. quo totus interiit Orbis, reocat: quando Noachus in ternos liberos Orbem Terrarũ partitus eſt, quo tempore lephetho(ut de Schemo& Chamo nihil Exuiditiſsimus Iunius nomine Gomerum, conſtat ex Moyſe. his T Hogarma Germanorum progenito- rem fuiſſe contendit: quamvis e Aſcheenaam communis Rabbinorum opinio teneat Germanos eſſe. In Tho- gæama enim ſive per ſecundam vocalem The- germa, manifeſte elucet origo nominis Germanorum, reje- &a tau adjedtitia,& ſecunda vocali ſumpta pro prima, ac ſiquis noſtrate lingua per articulum the, efferat rhe germaus, id eſt, Germani:& reſpondet voci * Etymon aptiſsimum& genti quod eſt * garam ſive geram, quod —— 354 GERMANIA. quod os ſignificat& metaphorice robur, quod oſſea ſit gens tota,& ſolidarum viriĩum firmamento ac ro- bore prædita. Alemanniam etiam vocant hanc Europæ partem nonulli, ejuſque incolas Alemannos, quo no- mine ſub inclinati Imperii tempora vocarĩ cœperunt. Beroſus ab Hercule Alemanno nomen accepiſſefz- bulatur, quem hiſce populis præfuiſſe ſcribit. Alii a Manno Deo patrio Tuiſconis F. Almamiam appellatam volunt. Aſinius Quadratus inclytæ fidei Hiſtoricus, Alemannos velut collectitiam gentem, aut convenatum colluviem qui longe lateque patentem regionem inundarant, nuncupatos ſcripto prodidit; qui parum enade peregrinæ vocis vim perſpexiſſe creditur, propiuſque ad verum collimaturus fuiſſe, ſi univerſos bellatoms,& à virtute viros ejus nominis ambitu contineri cenſuiſſet. Qui a Lemanno derivant Alemanniam, neſao quo jure Germaniam velint appellatam a Lacu qui eſt extra eorum Limites in Sabaudia: niſi forte quis A.. um lacum putet eſſe Lemannum, cujus in utraque ripa Alemannos habitaſſe auctor eſt Ammianus lib xt quamvis utramque hanc, Germanorum inquam& Alemannorum gentem nonnulli confundant: tamen obſer- vatum eſt, diſtinctas eas fuiſſe. Spartianus in vita Mari: Onamis Alemammia, ommiſque Germania, cum caleris qus al. jacent gentihus. Flavius Vopiſcus in vita Probi: Leſterſunt Franci, indiis fnrati paludibus, teftes Jermami& Alk. mann, longe a Rheni ſemoti littoribus. Aliorum teſtimonia, ne prolixior ſim, prætereo. Tetoniam etiam auoh. nullis appellatam invenimus, a Teutone quodam eorum Duce. Alii Teutonas qui vernacule Teuiſehe, Italis Te. deſc hn,& a quibus Teutonici vocantur,& regio Teuſchland, nomen habere a Ihuiſtone, quem alli vocant Tui conem, creduntq; filium fuiſſe Noachi. Hujus meminit Tacitus: Celebramt carminibius antiquis(quod m apudilu memoris&. Annalium genus eſt) I huiſtonem Deum terra editum, G- filium Maunum, originem gentis, conduortſie. Eos Strabo collocat in Norico: quidam opinantur fuiſſe contra Coloniam Agrippinam jocùmque eum ideiteo Teurſch denominatum. Incolis ipſis nuncupatur hodie Teutſchlandt, exteris Alemagna. Sclavones Nimh: Græci Slamags hodie vocant,& Turci Alaman. Sed de Germaniæ Etymo ejuſque variis appellationibus fas copioſe: nunc ad Sirum ſive Quantitatem venio. Porro in Lĩmitibus Germaniæ adſignandis non conſentunt inter ſe omnes. Antiquiſsimi Germaniam definivere Rheno, Danubio, Oceano, Tanai& Ponto FO. Poſteriores quos inter Strabo, Ptolemæus, Mela, Plinius, ac plerique Scriptores Græci& Latini, Rheno cau- dunt& Viſtula: Tacitus non tam Viſtula quam mutuo metu aut montibus Germanos ſcribit a Sarmati Da- ciſque ſeparari. Hodie adcenſentur Germaniæ omnes regiones, quarum Incolæ lingua vel Dialecto ututut Germanica. Itaque extra Ptolemæi fines, ultraque Danubium continet Rhetiam, Vindeliciã, ſuperiorem han. noniam, partemque Illyrici: ad Tridentina uſque clauſtra. Vltra Rhenum quoque occupaverunt Germani Ro- manorum Colonias& Præſidia, Conſtantiam, Auguſtam Rauracorum, Argentinam, Nemetes, Vangiones Moguntiacum, Confluentiam, Bonnam, Coloniam Agrippinam, aliaque loca ad Mare uſque. Nam ut telta⸗ tur Ambroſius 11 Hexaem. Rhenus olim Romani Imperii limes fuit: inque ejus ripa Gallica Præſides Ro- manorum perpetuo Germanos oppugnabant, partim ut eorum excurſiones prohiberent, partim ut in est. pſi infeſti excurrerent, partim etiam ut deficientes ad ſe Gerntanos in ea loca reciperent. Atque hæc f cur GERMAN ILA. 801 2 28 8 Ae 4 0 . 22 1 a 0 16 10 58 2 2 58 Strinem. f 5 N 10 E 5 8 N 777 ee. 5 1 1 2 2 7 25 11 0 2 - 5 Weh e 2 Att. 8 755 e 2 21 2 5 125. e 25 5. 722 volle murr 3 2 N 2 g 1 11 E — 1 42 220 g le 00 2 8 N Bene 2 1 1 2 2 1 7 5 2 . 0 5 e 0 Ae Nat 1 Fiſſau 15 len pegg 777 Tae 95 Ole 2 2 8 20 Aiſautrn- e 0 2 525 75„ Ae e 85* N 9 5 1 Falch eib 0 f 5* Sf Sund 22 Aripik Bene 95 5 ee 0. 1 15 0 e en 9 0 22 1 1 15 l Aera 2 „ eee ee 5 415 2 Leuhur& 2. 8 Schade Sriqga 94 e drr, 8 5 32 e 28 85 18 2 1055 N Vitenmurſ 2 5 ina 8 2 N . I 1 1 2 2 555 n 401 e ee E 5 356 GERMANIA. . cur in altera Rheni tipa multæ admodum& pervetuſtæ Civitates conſtitutæ ſint, in altera vero nullæ: quod etiam in Danubii ripa obſervari debet. Helvetii quoque Germanis hodie adnumerantur:& Pruteni ultra Viſtulam: ut hodiernus Limes Ptolemaica multis modis amplior ſit. Nam ab Occaſu Rhenum tranſgreſſus, uſque ad picardiam& Burgundiam, Galliæ partes, extenditut: à Meridie, ultra Danubium ab Alpes uſque: ab Ortu, ultra Viſtulam Pruſſos continet: Septentrionalis limes eſt Oceanus. Suntque Germanicæ Diti. onis præcipuæ& primariæ partes, quæ ſub hoc titulo cum minoribus ſubjectis aut conjunctis deſcribentur: Regna, Bohemia Electoratus: ac Polonie Regnum, etſi alterius quam Germanicæ ſit linguæ, nec in Imperi Matricula comprehenditur, tamen quia intra veteris Germaniæ Limitem Viſtulam fluvium eſt ſitum, Ger- maniæ Tabulis apponemus. Hungaria Regnum, quod extra veteris Germaniæ Limites ſitum eſt, quamil- tos inſignes Imperatores dedit,& pluribus ſub Imperio ſitis regionibus dominatur, Germaniæ illud aun. gemus. Ducatus: Saronia Superior Electoratus. Auſtria Archiducatus eſt. Ducatus Holſt, Mecklenbug, Po- mem, Lunenburg, Lauenburg, Brunſiwyck, Meiſſen, Schleſen, Morævia, Cleve, Berge, Franconia, ſixe Francia O. rientalis, Bavaria, Virtemberg ʒõuevia Comitatus; Palat inatus Weni Electoratus, Palatinatus Bavaric; Landgta- viatus, Heſſen, Duringen, Superioris E. Inferioris e Alſatis. Marckgraviatus Zrandenbing Electoratus, Baden.; Comitatus, Embden, Oldenburg, Bent hem, Lip, Diepholt, Huy, Man felt, Anholt, Stolberg, Tirol. Livonis qua Germanis ſubeſt, inter Germaniæ Frovincias recenſetur; ſed quia latius intra Sarmatias recedit inter llas c- qualv. deſcribitur. Situ expoſito in medium prodit Qualitas, cujus cauſa plurimum in Climate, Situque Cœæ- leſti. Subeſt Germania Sexto, Septimo, Octavo Climatibus. inter Gradus, Latitudinis quidemxLvII AIV: Longitudinis autem inter xx IV&XLVI. Maximus dies Eſtatis in Auſfrali Parallelo horarum eſt qunde· 2 cim eum dimidia: In Boreali horarum ſeptemdecim cum quadrante. Licet autem Cornelius Tacitus Cer- Aris temperies, maniam aſperam Cœlo ſcribat, atque apud Germanos perpetuas eſſe hyemes memoriæ prodat Seneca: Cœ- Sol fertilen, lo tamen ſatis clementi gaudet ac temperato frigidiore quidem, ſed ad ſanitatem& robur conferente. Solum Hordeo, Iritico, Siligine, Farre, Milio, Aena, ac omni Frumentorum ac Leguminum atque Obſoniorum genere fœcundum: Campi uberes, Prata læta. Optanda eſt ubique ubertas Soli, c Fru- menti magna copia. Germania dives quoque variis in locis, precioſiſsimis Argenti, Æris, Ferri, umbi, aliorumque Merallorum Theſauris: atque alibi etiam Auri:: Metallorum fertilitate nullis cedit tert. Sunt& Salis præſtantiſsimi nobiles Fodinæ plurimæ. Veteri quoque Germaniæ a Plinio tribuuntur Lapides Cadmia, Callais, Chryſtallus, Onyx, Topazius, Adamas& Ceraunius; Herbæ: Corruda& Britannica. Mile hi rütur. Quid jam Hortorum ac Villarum deliciæʒ nulla Viridaria Pomariaye magna pomorum ubertate ſcatẽtia deſide U lend kun fan 1 cel e ita gun 2 ven pe 00 f ö . f f 1 2 9 0 ———— GERMANIA. 357 Quid Vina commemorabo, optimi ſaporis odoriſque? Paſsim quidem admodum generoſa leguntur, aliis ta- men& alis locis præſtantiora. Varii præterea generis videre hic eſt Animalia, magnamquꝰ pecudum& Fera- rum copiam, quibus recenſendis omnibus ne tempus teram: ſcribit Cæſar multa in Silba Hercynia genera Fe- Animalium va- 10 rarum naſci, qua reliquis in locis viſa non- ſiut: e quibus quæ maxime, inquit, diferaut ab cæteris& memoriæ pro- yietas. . dencla vicleantiur, hac ſunt: Ef bos Cervi figura, ciijus a media fronte inten du es f c. exiſtit excelſius, magiſque direc lum bis quæ nobis nota ſuut cornibus, ab ejus ſummo ſicut plum ramique late diſfundumur; eſt ſcmina mariſque nat. ra eadem firma, magnitudoq ue cori. Sunt item qu appellantur Alben. FHarum elt conſimilis( apris figura,& va- rietas pellium, ſed magnitudine paullo antececlumt, mutileque ſunt cornibus&. crura ſiue nodis articuliſſus Habent, nequé quietis cauſſa procumbunt, neque ſiquo aflicte caſa conciderunt, erigere ſeſe aut ſablevare poſſant. His ſunt arbores pio cubili- bus adl eas ſe applicaut, at uẽ ita paullum moclo reclinatæ quietem capiunt: quarum ea vesligüis, quum eft animadverſum a venaroribias, quo ſe recipere conſueverint, omnes eo loco aut a radicibus ſubruunt, aut abſcindlunt arbores tantum ut ſumma ſpecies eat um ſtantium relimquatur: huc cum ſe conſuetudime reclinaverimt infirmas a bores pondlere Aft gunt, aut ina ipſa . concidunt. Tertium ef genus eorum qui Uri appelluntur; ii ſunt magnitudine paullo infra Elephantos: ſpecie& colbre&. g. ura Tauri. Magna vis eſt eorum,& magna velocitas: neque Homini neque Feræ quam conſexerunt, parcunt: Hos ſtucloſe ſʒ veis captos interficiunt. Hæcille. Ad Imperiũ Majorũ venio. S A c RA ROMaANI IMT Abd Imperium majo-· 1 uæ in Occidentem Orientemque diviſa variis multarum gentium cxcurſionibus labefactata, diſsidiis lacerata, rum. 2 mole ſua ruinam minitabatur, relicta Italia, non alia potius regione, quam Germania, præfidium, robur, ſa- rer lutem quæſivit, electo in Imperatorem Carolo Magno Francorum Rege quem Ingelheim(pagus eſt ſecundo milliari a Moguntiaco)natum ferunt, atque ibidem nobile exſtruxiſſe Palatium, cujus rudera adhuc viſenda ſunt. Manfit Imperium in ſtirpe Carolina annos ccntufte:& quod excurrit: qua deficiente, tranſlatum eſt ad Conradum Franconiæ Ducem: quem Henricus Auceps ſequutus eſt: hunc Otrones tres: quo ultimus quum intelligeret Romanos Creſcentio Conſule rurſum adfectare Imperii titulum coacto exercitu Romam cepit, impetravitqueè a Gregorio Pontifice, ut jus eligendi Romanum Imperatorem Perpetuo apud Germa- nos permaneret. Impetravit autem hac lege: ut electus primum vocaxetur Cæſar& Rex Romanorum: oſtea vero accepta a Pontifice corona haberet titulum Imperatoris Auguſti. Electores conſtituti ſunt ſeptem: e quibus Archiepiſcopi tres: Quatuor Principes quos vocant ſęculares: ab his poſt exceſſum Ottonis primus 1 lectus eſt in Imperatorem Heurcus cognomento Fankius. Eandem electionis formulam poſtea Imperator Ca-* valas I v in Bullam auream, quæ hodie exſtat, redegit. Inſequentibus tempor ibus varia officia in Germania conſtituta ſunt, ad augendum Imperii decus, de quibus Mercator. Germanorum fortitudinem Tacitus qui 5 ſub Veſpafiano Præſes Belgarum fuit, brevi ornat elogio: Nemo bellum ermauis( inquit) intulit impune. Exper- Majorun te id quondam tres ſub Auguſto Legiones ſuperatæ. Experti Carbo, Caſsius, Scaurus, Aurelius, Servilius 1s. Y Cæpio, 5 Vrbium nomina. Flumina, 358 GERMANIA. Cæpio, Manlius, magni Imperatores, quos modo cæſos, modo fugatos vidit Germania. Ac Rhythmi veteres noti ſunt: Melcher im Krieg wil ungluck han Der fang es mit den Deufſchen an. Fortes vocat Ioſephus, Martiales Dionyſius, Bellaces Arrianus. Germano, nihil animoſius, nihil ad in- curſum acrius, nihil armorum cupidius eſt, teſte Seneca de ira. Eſt porro hodie Germania regio, adeoa- merna, adeo pulcherrimis nitidiſsimiſque urbibus, caſtris ac pagis exornata& exculta, ut non Italiæ, non Galliæ, non Hiſpaniæ ipſa cedat. Civitates liberæ in ea numerantur xxci V: inter quas Colonia eAgiſpi- na, Virtember ga, Lubelę, Luneburgum-, Francufurtum, Brema, Lipſia, Spira, Argentina, Friburgum, Agila Vindelicorum-, Tubinga, Heidelber ga, Ratiſtona, Vienna Praga, Buda&, de quibus ſuis locis. Tot etiam ac tantis Germania(ut de Lacubus& Paſudibus, quibus eam abundare frequentibus teſtantur Veteres, nini dicam) irrigatur Fluminibus: ut etiam hac parte facile cum optimis regionibus certare poſsit. Hujus Flu- viorum crebritatis cauſſam indicat Seneca lib. Natur. Quæſtion. 111, At conma, ait, conſtatr Gmaim Gallamqus,& prorime ab his Italiam abundare rivis,&. flumininibus; quia ¶ rlo humido ultuntun,& ns aft quidem Imbribus carent. Fluvii autem Germaniæ celebriores ſunt Danubius Menus, Amaſis, Manus, Net. carus, Albis, Suevus, Viſusgis, Viſtuls. Daunbius Ptolemæo& cęteris: Iſter quoque plinio& Straboni di- citur, hic horum nominum mutationem ponit ad ejus cataractas: ille ubi primum Illyrium alluit; Ptole- mæus ad Axipolim urbem: Appianus ad Savi fluminis cum eo confluentiam: itaque ut ſuperior pars Dani bius; inferior vero Itter vocetur. Stephano Ma. quondam dictus fuit: item Danubis,& Danuſis: Addubams nominatur apud Feſtum, niſi locus depravatus ſit. Antiqua Numiſmata Paunvius legunt: Done& Dona hodie appellatur, ab undarum ſono& ſtrepitu, ut habet Althamerus. Hunc ſecundum Nilum Amnium maximum qui in Mediterraneum pelagus fluunt, Salluſtius ſeripſit: ac Fluviorum maximus Arriano lib. i de rebus geſtis Alexandri dicitur. Oritur in ſilva Hereynia, in pago Don Eſchingen ex terræ viſceribus magna ſcaturigine ebulliens. Veteres vocant Montem, unde prodit Abnobam, quanquam itinere unius horæ ut ſcribit Munſterus oculatus teſtis, nullus Mons ad ſcaturiginem ejus pertingit: ſed effunditur copioſo aqua rum meatu& nunquamdeficiente, ex colliculo quodam cujus eminentia vix habet, x v aut xv i Cubitos, d quod ſe diligenter luſtraſſe, addit. Hujus fontem Tiberius viſendum fibi exiſtimavit. Herodotusè Pyrenæis jugis oriri credidit, cujus fidem Ariſtdteles ſequutus eſt 11 Meteorologicor. pyrenæos iſtos Maginus ponit in Germania ut errorem excuſet graviſsimorum Scriptorum. Fonte ſuo projapſus, divagatur in paluſtria. mox in alveum receptus& ſubinde allabentibus rivis auctior, multas gentes, Suevos, Pannonas, Dacos, Bulgaros adit, donec ſexaginta amnibus receptis, medio numero navigabilibus in Mare Euxinum evolyitur, Oſtũs ut Dionyſius, Strabo, Herodotus prodiderunt, v: ut Plinius vi ʒut Ammianus& Solinus v1 I Stan- to impetu& undarum copia, ut x l Millium paſſuum longitudine, intra amaras Maris undas, dulcem exhibeat hauſtum quærentibus. Et conſtat ab ultimis noſtri fanibus Maris, agminatim, pariendb gratis perere Pfce (Amauam (an Lt on GERMANIA. 359 (Ammian verba ſunt) t 4ilarum ſuavitate ſalubrius firtum edlcants, nec interoipiantun Super hunc fluvium Trajanus Nerva pontem miri operis in Mœſia eonſtruxit, quem denuo Adrianus demolitus eſt, Dione Caſ- ſio reſerente. De Danubio Georgius Fabritius in quodam itinerario ſuo ſie: Icter, Qu centum populos& magmnas alluit ur bes, Euæinim irrumpit bis terno flumine Pontum. i Nam in Mare tandem pleraque Flumina celebriora omnium terrarum deferumtut, quod etiam Ovid. lib. 1x Metamorph. hoc verſu prodidit: In quo deſinimus ſacri in quo currimus amnes. Nenum ſecundo loco nominavi, ab Cæſare aliiſque nobilitatum: hodie Nin. Hic è Lepontiis, ut Cæſar, ex Adula monte ſummarum Alpium brachio quodam, vulgo Erl dicto, ſicut Strabo& Ptolemæus voluerunt: e Rhetia, ut Claudianus, oritur. Rhenus autem initio ex Alpibus(ut ſentiunt Strabo& Ptol.) ſumpto, ab Orientali quidem earum parte ubi Adulæ Monti conjunguntur, populique Lepontii habitant, duobus naſci- tur Fontibus, unius, ut minimum, diei itinere, propter Montium juga diſtantibus. Altero magis Occi- duo magiſque Septentrionali, qui anterior Rhenus vulgo: altero magis Orientali magiſque Auſtrali, qui Menus pofterior Adcolis dicitur. Hi tandem confluunt,& efficitur èduobus Fontibus tandem unus Rhenus, qui prope a capite duos efficit lacus e Acronium ſive Con tamtienſcms a Conſtantia ad eum ſità, de quo in Helvetiæ deſcriptione: alterum Venetum hodie ¶ tllenſem, a Cella Opidulo, omnis generis piſcibus abundantem. Hine converſus ad Occaſum Opidum Nhinfelden alluit, eundemque tractum Baſileam uſque ſequitur: ibi vero pror- ſus ad Septentrionem corvertitur, donec Argentoratum attigerit: inde multas regiones interluens, urbibus multis luſtratis, amnibus ubique magnis& exiguis receptis: Spiram, Mormatiam,& l qguntum, altus ad- modum& tumidus pervenit. Hinc ad Occaſum conderſus Bingium alluit, Inde ad Cæciam vergens, ter- g0 Confluentia, Bonna& Colunia relictis, demum circa initium agri Batavi(qui locus nunc Clivici juris eſt, & Lobeco vetulta arce& telonio nobilitatur) ſcindit ſe bifido curſu in diverſa labens: quam diviſionem eleganter Mamertinus Divortium, Frontinus Divergium amnis nominant, ille a divertendo, hic a vergendo in diverſum. Apud Lobecumigitur bipartito curſum ſuum dividit, ita ut pars altera Rheni nomine appel- lata Arenacum- recta petat urbem Gelriæ primariam. Inde non multum ſinuoſis męandris flexuoſus Va- dam properat. Ab co ſe flectit Rhenam, Rennes Tacito nominatam hinc Natavodurum decurrit. Inde Rhenus mutato nomine Lecca dici incipit, quondam rivulus elicis potius cognomento tune dicendus: at nunc revera è rivo flumen factus. Culenburgum,& Vumam præterlapſis, luſtrataque Schoonhovia, in Merovam amnem, priuſquam Moſæ nomen induat, ſe effundit. Pars Rheni altera ad lavam ſe flectit,& Neo- magum urbem antiquam prætexit, urbiſque mœnia areamque navalem radit, Vabalis jam nomine clarus: lon- goinde agmine Tielam pergit: iſtinc anfractuoſo meatu Bomelium ad læ vam relinquit: deinde nõ procul Wori- comio Moſam accipit, mon apud Soricomium, Lingæ amnis ineredibili lenitate ſegnis ee erOV 360 GERMANIA. Merovæ nomen accipit, a Merovæorum arce: quam ubi præterierit. Durdrechtum nobiliſsimam ex urbe In. ſulam prælabitur: demum receptis Lecca& Iſela Rheni brachiis, Iſelmondam præterfluens, ſub Roteroda. mo Moſa appellari incipit, ubi recedentibus latius terris, vaſto jam ore Sciedamum& Vlaerdingam ad dextrum latus relinquit, deinde Gervlietum Opidum& Brielam a læva præterlabitur, ibique mox Oceano miſcetur. Amaſuus Ptol. Amaſias Strab. e Amiſia Tacito, Amiſius Plinio& Pomponio, hodie C ems. Hic paul- lum infra paderbornam Weſtphaliæ urbem Caput Fonteſve ſuos ducit, atque ad Cæciam converſus, Varen- dorpium, Grevam, Rhenam, Lingham perlabitur: inde Meppenum& Nebuiſum pergit: hinc in Septentti- onalem Gceanum exiens apud Embdam Chaucorum minorum Emporium, nomen illi ſuum mutuatur, em dictus. Quartum locum tenet Manus Plinio, Manis Pomponio, Menus Ammiano: hodie Meyn. Hunc fe. gino Hiſtoricus,& ejus temporis Scriptores Magnum vocant. Fortean fulia flumen eſt apud Velleium Pater. culum. Niſi pro Iulia Lupia apud hunc legendum, ut Viri docti quidam ſuſpicantur. Oritur ex monte quid Fichrelbergh dicitur,& Francofordiam, quæ inde ad Mœnum dicitur, Werthemiam, Herbipolin& Pabeber. gam præterlapſus, juxta Moguntiacum Rheno miſcetur: Germanoſque inferiores a ſuperioribus cis Rhenum diſpeſcit. Ejus litteræ Græco computo efficiunt cc xv, totidem quot ſunt in anno dies. Quintum in locum venit Neccarus, unde Vina Neccarina optima& laudatiſsima, antiquis Nicer, teſte Rhenano: fontes habet duarum pęne horarum intervallo diſtantes a Danubio, lapſuſque per agtum Wirtẽbergicum Rheno recipi- tur ſupra Heidelbergam. e Albis ſequitur ampliſsinum Germaniæ flumen, quod Suevos a Cheruſcis( itae. nim legendum cenfet apud Vibium Sequeſtrum Iunius pro Cerveciis) dividit: Velleius Semnonum atque Hermundorum fines præterfluere teſtatur. Tacitus in Hermunduris Albin oriri flumen inclytum ſcribit, at Conradus Celtes ex Hercynio inter Bohemos. Multas urbes claras præterlapſus tandem inter Chaucos mi. nores& Cimbros Oceano inſinuatur. Hic eſt cujus in crepidine mulieris ſpecies humana amplior Druſum compellans, pergere ulterius vetuit, Dione& Tranquillo referentibus. Barbari ſeculi Scriptores Latini a. biam vocant: Germanis Elbe dicitur. Bohemis vero apud quos originem ſumit, Labe. Nomen habereanu- mero indicat Fabritius in ſuis Rerum Miſnicarum libris, fontium nempe xi, ut Bohemi, ſive, ut Saxones di- cunt, tot amnium influentium. Oritur enim, ut idem tradit, in tractu Hercyniæ ſilvæ, qui a Gigantibus nomen habet, vulgo Riſenberg; ex xi(quorum ſingula nomina adjicit) fontibus: qui tandem conflati, Albim fluvium conficiunt: Eve& Elbe Germanid x1 ſignificante. Sue vus ſeptimo loco eſt, quem alii F iadum nominant, qu corrupta deflexaque voce Odera dicitur, quod ex Oderbergo monte cognomine fontes trahat ad Marcoman- niam ſive Moraviam: qui multorum amnium acceſsione àuctus Francofordiam Gymnaſio celebrem præter- labitur tandem poſtquam hinc Stetinum Sidenorum ſedem, maritimum Emporium, illinc Caminum urbem Epiſcopalem prætexuit, ibi lacu ingenti effecto in Germanicum Oceanum eſuctatur. Nam qui Spream(de Spree)(qui inter nobiliores quoque amnes habetur,& Brandenburgum inclytam Marchionum ſedem Prætermeans, apud Haveloburgum in Albin decurtit) Suevum eſſe autumant, erroris comperti ſunt, quorum e numero detur Hilon . Bret cel umd m und not face m fa quo pi G. In. 15 J cis bs ili, qe. dem nun, fc d e be n en mur l GERMANIA. numero eſt Bilibaldus, qui in Oceanum abire Spream juxta Sundam maritimam urbem ſcribit. Vſugis ſequitur, vulgo de Meſer Variaua clade nobilis, ut Paterculus ait, Dioni Scieον- lib. 55. Hunc Ovid. Iturgum videtur appellaſſe eo verſu, Decolor infecba teſtis Iturgus aqua: Uſſurigis Ptol. Biſurgis Straboni, Viſiris in Adami Hiſtoria Eccleſiaſtica, Veſatis Sidonio. Hic ex Halsia venit,& juxta Mindenſem, Werdenſem, Gotingenſem ac Bremenſem Civitates præterlapſus, Veſeræ nomine notior in Oceanum defertur. Vltimum Viſtu- e dedi locum, ſive Iſtula, quem etiam Bilibaldus Vandalum nominat. Hic Germaniæ terminus, quod ultra eum Sarmatiam Europęam Ptolemæus collocet: Iornandes Scythiam, qui Sarmaticis jugis decurrens, Cra- coviam Polonici Regni Metropolim, alluit, auctuque Fluminum vaſtus in trina ſe fundit Oſtia: hinc Geda- num(ea vox Heneto ĩdiomate præſidium Danis objectum ſignat) nobiliſsimum Emporium Pantiſci nomi- ne notius: inde Ebingam pPrutenici Boruſſorum Reguli Academiam: tertio Locſtetum Opidum prxterfluit, ſicque trifido agmine in Venedicum ſinum effunditur. Sumt& alii complures nobiles Fluvii, qui vel in Mare vel in grandiorem aliquem Fluvium deferuntur, quos ne prolixior ſim, præteteo. Ad Mare quod a Germa- Mare. 1 nia Germanicum dicitur tranſeo. Cum enim Germaniam univerſam hac deſcriptione exhibeamus, de Mari quoque ejus Littora alluente nonnulla ſubjicienda videntur. Cæterum cum de Mari univerſim fuſius alibi,& proxime in general Belgicæ deſcriptione egerimus: pauca de Æſiu Maris, quæ loci anguſtia prohibiti ibi ad- dere non potuimus, præfati: nonnulla Germanici Maris propria enumerabimus. Oceani Æſtus excitare Lunam cauſamque reciptocandi illi præbere, nunc conſtat inter omnes. Quemadmodum vero Luna varias in Motu vices ſultinet, ca etiam diſsimilibus vicibus agitantur Æſtus. Nam Lunam ſequentes bis inter duos ejus exortus adfluunt, bis refluunt, vicenis- quaternis ſemper horis: hoc eſt, Maria ſingulis diebus naturali- bus bis inundant, bis tecedunt: intumeſcentia, adſcendente Luna ſupra Horizontem ortivum: relabentia vero, ipſa ab Meridiano faſtigio in Occaſum vergente: iterum exſurgentia, recedente ſubter ima cœli Luna, partem- que meridianæ contrariam accedente: hinc ſubſidentia, donec iterum exoriatur. Vt item Luna non ſempereo- dem tempore neque loco oritur: ſed aſs due aliunde, quam pridie, prodit: ſie nec Æſtus ſtatis horis recur- runt, ſed illo tantum tempore, quo ipſa iter facit per ccœli cardines. Hoc etiam notandum, Lunamaliter Ma- ria movere; quum plena: aliter, quum dimidiata. Major enim vis Lumini copioſo, quam debili& velut ex- ſtincto. Nota noſtratibus Plenilunii tempore vox, Sprinchelocdt, quaſi Æſtus altius ſolito exſiliens. Non minus vere, quam eleganter Agellius lib. x ĩ v, Oceanum quaſi Lunæ Comitem, cum ea ſimul& ſeneſcere,& adu- leſcere ſolere, ait. Configurationes quoque nonnullius hic momenti. Luna enim, ſi Venerem, dicis gratia, in idoneo adſpectu reſpiciat,& humidas percurrat manſiones, Acceſſum Maris pręter ſolitum auget: ſin Mar- tem& ſiccas permet, minuit. Obſervanda& hic adſcenſio Signorum. Luna enim ſi fuerit in Signis Recta- rum Adſcenſionum, longiore tempore producit Aſtus: quam ſi in Obliquarum. Hoc namque animadverſum viris magnis, nunquam Acceſſus Receſsibus paxes eſſe ee: niſi quum Luna in Signis 19 9 Z. noctla⸗ Altitudo, Montes. Silvæ. 362 GERMANIA. noctialibus ſine Latitudine. Neque hoc ſilentio prætereundum, alias Aquarumm partes magis vi luminis& ra- diorum corporis Lunaris adfici, quam alias; vel ob rectitudinem radiorum, vel vim quandatm aliam occultio- rem. Quin& alia efficacia radios ſuos in Aquas demittit Luna, ſi Septentrionalis: alia, ſi Meridionalis: hicenim Acceſſus auget in Littoribus Metidianis: ibi in Septentrionalibus. Cæterum Aſtus marini aliis aliiſque locisma- nifeſtiores, Obſcurioreſque aut pęne nulli ſunt. Nam ut de noſtro hoc Germanico Mari nonnihil dicamus: Cer- tum eſt ¶ſtus in eo vix ullos percipi, niſi quantum ventis concitatum nunc in hanc, nunc in illam pattem undabundum rapitur: Coroque fiante altius aliquando intumeſcit, neque uſquam latius dominatut Nate, multum fluminum huc atque illuc ferens, nec littore tenus accreſcit aut reſorbetur, ſed influit penitus atq; am. bit. Cumque Hiſpanicus Atlanticuſque Oceanus profunditatis pęne ſit imperſcrutabilis, itaut demiſſa bolisad ccc aut cccc Orgyas necdum fundum pertingat: Germanicus tamen pleriſque locis Lx tantum cubitis de. preſſus eſſe compertus eſt, aut vix uſquam centum cubitorum altitudinem excedere, præterquam Norwegicis Littoribus nonnullis, ita in immenſum abruptis profundiſque, ut im perveſligabilis cen ſeantur profunditatis. Inſuper& hoc memorandum, quod, quum reliqua Maria pęne omnia aquis conſtent amariſsimis ac ſalſiſsimis, hoc noſtrum Mare dulcibus potuq; haud omnino inſuavibus undis conflatur: idq; ob divitem maximotum fluminum è Sarmaticis Montibus influxum: quodque Sol iis locis imbecillior videatur, quam ut id quod im- pidius leviuſque eſt aqueæ ſubſtantiæ, elevare queat: quam cauſam nonnulli adferunt præcipuam ſalſedinisin Mari. Quæ ſi ſufficeret ſatiſque eſſet idonea, Amalchium quoque& Chronium mare lalſedinis expers foret, cus contrarium contingit. Quare liquefactæ nives potius, dictique Fluvii è Sarmaticis Montibus profluentes, id Mare dulce limpidumque reddunt. Vnde illud quoque emergit, cur facilius reliqua Maria onerarias nes ponderibus maximis onuſtas ſuſtineant, quam id de quo agimus. Solent quippe ſalſa Maria plus oneris fene ob aquæ craſsiorem ſubſtantiam: tenuitas ſiquidem leviſsimis ponderibus pervia eſt. Natatio quoque in hot Mari facilior, quam in cæteris. Nauſeam tamen navigantibus contingere ſolitam, vomitumque excitat majo· rem, ob vehementiores motus, quibus modo ad ætherauſque attolli, modo in imum uſque infernumdepuimi videtur. Varias hoc Mare pro locorum varietate ſortitur appellationes. Dicitur enim Oceanus Germanicus à Vcl- na quam alluit Germania:& a Gallico Britannicoque qui Occidentalis eſt in Orientem Sarmatiam uſque pot rigitur. Dicitur& Aare Septentrionale, Arttoum, Cimbricum, Balthicum, Codanium, Sue vicum Vandlicim, Scythicum, Sar maticum&c. Atque hæc de Mari pro hujus loci anguſtia paucis ſint dicta. Non deſunt Ger- maniæ Montes, inter quos nominatiſsimi ſunt: Rolbergus, Aons Iſcus, Ml elibocus, Pinifer, Haſſu, Of. bergus, Senus, Suevus, Pavonis, Rheticus, Sprulius, Vocttius, Voſagus. Sunt& Silvæ plurimæ, longe autem maxima Hercnia. Silus Hercyniæ optimi& maximi quique autores cum Latini, tum Græci meminere: Pom. ponius Mela qui eadem fere cum Cæſare diſſerit: Strabo lib. vir aliquantum diverſa: Plinius item muſtis in locis. Ejus cum ſint haud dubie lata cornua,& varii tractus, ipſa tamen intra Germaniam, quodad Occaums Meridiẽ attinet, continetur. Ideoq; Arduẽnam Silvam utiliius partem neutiquam adnumeravetim inquit Ch. teanus, quod quidam noſtra ætate temere fecere. Cæſar lib. vi Com de bel. Gal. ſcribit x dierũ 2 1 0 ecun Can Ml: Inper Than us e tim! i del 17 0 a gun gan Nerf Gan bet 0 0 el 00 di. 1 Af. 00 11 n 40 l 0 11 n GERMANIA. ſecundum latitudinem autem novem dierum iter expedito patere. Adſciſcit ſibi hac noſtra ætate varia no- mina: alicubi enim Nr Silva a Pinuum immenſa vi, De, Schwarts Mald: alicubi Otronis a venationibus Imperatoris Ottonis in illa Silvæ parte frequentibus: a populis etiam, quos adit, nomina mutuatur, unde Thuringica& Bohemicadicitur. Apud ſolos autem Cheruſcos hactenus conſtanter retinet nomen ſuum ve- tus, veteribus Græcis atque Latinis Scriptoribus celebratum Hercyniæ Silvæ, Der Hartz Mall, a reſina: Hart enim vocant reſinam& Galli& Germani. Meminit hujus Silvæ etiam Pandulphus Collenutius Piſaurienſis an in deſcriptione Germaniæ, his verbis: Silva Frercpntd ad Dacos& Cetas diverſa ſibi nomina ſumeus defer- ur, donec ad extremos Tartaros per veniat, ubi ob ſcure ſilde nomen accipit, gnoriſſus finibus, itineribſqiee impervis,& ob Ferarum immanitatem,& monſtrificas Faunorum rerrores penituas inacceſſa. Sed de his ſatis, ad alia pergo. Se- quuntur Opera publica& privata inter quæ, ut infinita præteream: Templum Argentoratenſe celeberrimum e- Opera publica. legantiſsima ſtructura, præcelſa Turri conſpicuum nequaquam ſilentio prætereundum. Inter totius enim uni- e verſi Miracula, non immerito octavum obtinet locum. Cœptum eſt autem auguſtiſsimũ hoc Templũ jactis fun- damentis ædificari anno Chriſti cioxv· Anno autẽ Domini cio cc xxvl I ſub Epiſcopo Conrado a Liechten- s berg, Erkuinus a Steinbach Architectus Turrim exſtruere cœpit, opus nobile& ingens, cujus ſimile nec in Ger. mania, neq; in Italia aut Gallia reperitur: quæ xxvI f annis fere uſque ad faſtigium conſummata. Hæc ab ipſis fundamentis uſque ad ſupremum culmen quadris& pulchre figuratis lapidipus eſt erecta. V bique aëri& vento eſt pervia, patetq; aſcenſus ejus quatuor cochleis. Vbi vero craſsities ejus in faſtigium incipit acuminari, ibi octo e conſurgunt cochle. Supremus nodus, qui inferius vx modi magnitudinem habere videtur, tantus eſt ut capa- ae citas ejus recipiat quinque aut ſex homines. Longitudoejus habet pedes Geometricos 1orxxIV. Eſt& Horo- en ogium artificioſiſsimum atque inprimis admirandum Et ad Statum Eccleſiaſticum Germaniæ quod attinet, Situs Ecleſia- Archiepiſcopatus vi per Germanicum Imperium numerantur, quorum provinciæ, excepta Livonia, ſub ſticus. hoc titulo deſcribentur. Sunt autem Maguntinus Men: N, cui x11 ſubſunt ſuffraganei,(Curia Chur, Con ft an- tia( oltnita, Asgentina Straſbung, Spira, Mormacia, Herbipolis Murtæbing, Augusta Auſburg, Ayſtett, Hildeſ- hair, Paderborn, Halberſtart, Ferdden. Colonienſis Colen, v habens ſuffraganeos, qui ſunt Aonasterienſis olim Aimi- garde vordenſit, Trajectenſis recht, Leodienſis olim Iungrenſis, Aindenſis Minden, Ofſiabusgenſis, Ofenbrug. Trevi. renſis Trier, cui 111 ſuffragãtur, qui ſunt Metenſis Meix, Tullenſis Toll, in Lotharingia& Verdunenſis Verdun- AMagdeburgenſis Mey burg, Primas Germaniæ cui ſubſunt Iv, Morſenbusngenſis Mor ſburg, Naumbusgenſis Naum- burg, ſive Cicgenſis aut Mamillenſis, Brandebungenſis&e Havellutſgenſto. Salſbugefſi Salla bung Ix habet ſub ſe Epi- ſcopos, qui ſunt, Tridentinus Trent, Brixienſis, Patavienſis Paſſip, Friſingenſis, Viennenſis Viemma Sebgvienſis Secbaw, Gurcenſis G urcr, Laventinenſis Lavemmmd, Chiemenſis Chiemſa. Bremenſis cui vi ſunt ſuffraganei, Lu- becenſis, Sherinenſis, Lebiſſinenſis Lebus, Schltſvicenſis, Rarxenburgenſis, Hamburgenſis olim Archiepiſcopus. Kigenſis 1 Riga, habet Iv ſub ſe, qui ſunt, Revalienſis Revel,( urienſis, Oèſelienſis Oeſel, Derptenſis. Liberi& exempti Epi- 110 ſcopi ſunt e iſnenſis, B abenbergenſis Bamberg& Ratiſponenſis. Academias Merc. numerat Baſlienſem, Colomienſem, 8 bol Dullingenſem, Moguntinenſem, ¶HAalpugenſem, 8 Ingolſtadienſem, Heidelbergenſem, e 10 chols. 2 ij ribur- viri. Mores. 364 GERMANIA. Fribungenſem Friburg Briſgoiæ. Francifintenſem ad Oderam, Erphordenſem, Pragemſem Roftochienſem, Conirgſ- ber genſeme, Trevirenſem, Tubingenſem-, Viemnenſem, Breſſauienſem, Mitembergenſem& Herbipolemſemenex quibus Studis celebres tanquam ex multis Equis Trojanis innumeri viri eruditiſsimi exierunt. Teſtantur id permulti, omnium attium genere inſtructiſsimi: teſtantur Linguarum Græcæ, Latinæ, Hebraica peritiſsimi: hic diſerti Oratores, hic acuti diſputatores, hic abſoluti Arithmetici, hic Aſtronomi exactiſs imi inveniuntur: Geometras vero nulla Europæ vel Orbis Regio magis conſummatos dabit. Taceo Medicinæ accuratam cognitionem, atque alia id genus. Nunc ad Mores vnio. Germanis in univerſum ab auctoribus corporum moles& firmit as tribuitur. Iruces & cœrulei oculi, rutilæ comæ, magna corpora,& tantum ad impetum valida, a Tacito; Imimanes vocat lle. geſippus& Plinius; Truces& Feroces Sidonius; Superbos Pauſanias& Caſsiodorus; Immites Appianut; Barbari, Perſidi& dimulatores dicuntur a Cæſare: in ſumma feritate Verſutiſsimi, natique mendacio à Pater culo. Sincerius qui inter hos vixit Tacitus, dicit milites hujus atrociſdimos& lætam bello gentem, ſed minime aſtutam nec callidam: aperientem ſecreta pectoris, atque detectam omnium menten,& fidei commiſſaæ pa- tientiorem. Idem Iulianus Imp. in Miſopogone dicit ſe experientia didiciſſe gentem eſſe quæ adulari neſciat, fed libere ac ſimpliciter cum omnibus vivere. Natura temperatos& placidos moribus hos eſſe docet, ex reg olis quam incolunt qualitate, Ptol. 1 Quadrip. Quod ad Religionem attinet, qua mentes hominum velut ili gantur tenenturque præſumpto Numinis metu, Germani Sacriſicis ut ſeribit Cæſar, non udent: Deorum num cos ſolos ducumt quos cernunt G' quorum qpibus aperte juvantur. Solem& Vulcauum& Lunam. poſtea tamen, ut patet ex Tacito qui vixit ſub Imp. Nerva, ſibi alios quoque Deos adſciverè: ut Mercurium, Herculem, Martem ll. dem& Matrem Deorum: item Alcim quendam. Idem Jacitus addit, hic quoque Velledam& Auriniam loco numinis fuiſſe. Tanfanæ templi apud has quoque meminit dictus Tacitus, qui& Suevos Ierram Matrem co- lere ait, quam Aertham(ut legit Lipſius) vocant, ut hactenus, Aerde. At his nulla ſimulachra. Sacras quaſdam mulieres, quas Fatidicas Tacitus, Vates vocant Agathias& Polyœnus, eos etiam habuiſſe, docet Plutarchus & ex eo Clemens Alexandrinus: quæ ex fluviorum ſonitu, vorticibus, ac circumvolutionibus futura prædice- bant. Ælianus eos etiam per Aves, viſcera, ſigna& omina, futura prædicere, annotavit. Mavime dete Mercurium ſiye Ieutatem coluerunt, ab humanis non abſtinendo hoſtiis, teſte Iacito. In pace nullus com- munis erat Magiſtratus, tempore autem belli qui ei præeſſent deligebantur. Omnis vita in ſtudiis rei militaris: neque Latrocinia ullam habere infamiam apud Cæſarem legimus. Et ut placet Senecæ, armorum illis una cura: his innaſcuntur, his innutriuntur. Si Patria, teſte Tacito, longa pace torpeat, cas nationes ultro petunt, qu bellum aliquod gerunt. Conducunt matres, pignora& uxoreès, quę pugnantibus hortamina& cibos geſtãt: nec plagas exſugere pavent. Prælium cantu, ſono atmorum, tripudiiſque incipiunt. Scutum in eo reliquiſſe, pręci- puum flagitium: ita ut multi ex bello ſuperſtites, infamiam laqueo finierint. Hos fluvios tranare, aqunt Dion& Herodotus: levitas enim armorum& proceritas corporum, eos teſte Tacito attollit. Eos mortis conte 99 5 perſuallione fl chin Mart Fou u Latte N50 fee, und fg eq bell Mute due b. 10 10 0a mu con feel n 05 1 GERMANIA. 365 i perſaalione futuri in vitam reditus, apud Appianum legimus. Severa his matrimonia, ſingulis uxoribus con- tenti ſunt: exceptis admodum paucis, qui non libidine, ſed ob Nobilitatem plurimis nuptiis ambiuntur. Pau- 8 ciſsima adulteria: quorum pœna præſens hæc: acciſis crinibus nudatam coram propinquis expellit domo E MN.aritus, ac per omnem vicum verbere agit. Sic Tacitus. Sua quemque mater uberibus alit, neque aneillis & nutricibus delegantur. Hoſpites violare(inquit Cæſar) Hau non putant, qui quaqus de cauſa ad eos venerunt, ab injler ia proſibent ſat loſque habent c iis omnium domus parent victiſ que comma carun. Nemo apud ermanos, inquit fHacitus, vita ridet, nec corrumpere& corrumpi, ſeculum vocarur. Pluſiue ihi boni mores valent, quam alibi bonæ leges. Major pars viclus eorum, Cælare memorante, in lacie& caſeo& ca conſſtit. Non alia pulte quam ex avena vivere, Plinius teſtis eſt: in egeſtate crudis contentos, Appianus. Crudis etiam carnibus veſci, addit Mela. In Victus. prandio, auctore Athenæo, adferunt carnem membratim aſſam,& ſuperbibunt Lac Vinumque merum. Cibi ſimplices, recens Fera, agreſtia Poma, aut Lac concretum. potus, humor ex hordeo aut frumento eſt, Tacito. Neque ulla gens in hoſpitiis aut convictibus effuſius indulget. Quemcunquè mortalium arcere tecto, nefas ha- betur. Sed, ut nemo ſine vitio naſcitur, diemque noctemque continuare potando, nulli probrum. Quod ad ve Veſtitus. ſtitum, Tegumen, inquit Tacitus, omnibus Sagum, fibula, aui ſi deſit, ſpina conſertum, quà refixa refibulatave dif- fluebat de humeris ſagum. Idem Germanos non fſuitante veſte, ſed ſtricta artuſque ſingulos prope exprimen- te& quaſi corpori aſſuta, dicit fuiſſe uſos, qualem& Francis dat Sidonius oculatus teſtis. Idem Fœminis ha- bitus qui& Vitis. Tunicæ erant illis ſtriatæ, ruſticis etiamnum apud nos alibi uſitatæ: Ferarumque pelles in honore& uſu fuere. Quondam etiam Germani corpore quidem robuſtiſsimi. animo vero rudes& ad artes inepti fuere. Nunc vero ommnis generis opificia ſtudioſe& cum laude exercent:&(ut vulgares omittam) ſpe- Ga æris fundendi cudendique peritiam, ſpecta metallorum tractandorum ſcientiam& ſimiles Artes. Hæc pri- , mum machinas tormentaque ahenea invenit, prima Iypographiam noſtro Orbi dedit: prima horologiorum a confectionem demonſtravit: denique ita Germania omnium Artium aſylum facta eſt, ut nullam elegantiorem ſcientiam admiſerit aut artem, quam non exornarit, auxerit, poliverit, multas vero ipſa invenerit. Larga etiam manu confinalibus ſuis aliiſque remotioribus populis ſubminiſtrat, Vina præſtantiſsima, Aurum Arsentumn. Moercimonia. Cuprum, Stannum, plumbum, Argentum vivum, Vitriolum, Alumen, Colores pictorum varios, Lamellas, Fru- mentum, cunctaque Fabrilia ex Ferro& Cupro aliaſque Merces. Z 2 ii Hactenus Opificia. Friſia Occidentalis. Actenus in genere Germaniam deſcripſi: poſtulat Methodus, ut ſpeciatim& per partes eam petam. bulem: earum omnium, quo ordine a Mercatore proponuntur, delineationem, quam potero fdeliſ- Eegio&. und ſime, proponam. Offert ſe primo loco FPriſia Occidentalis. 5 dida. Freniſiama Phmia genitali patria dictam, ſunt qui ſcribunt; alii a gelu extremo, quo ditio tige 8 at, nomen derivant. Abbas Spanheymus auctoritate Hunibaldi, teterrimi hiſtoricæ veritatis corruptoris, 3 Friſo Clodionis criniti Francorum Regis filio nomen accepiſſe fabulatur, quaſi non multis ante ſæculis fin. ac Tacitus illo nomine eos noverint. Hadrianus Iunius ad libertatem, cujus ſtudio ſemper flagrarunt, no- minis fontes referendos exiſtimat. Friſu autem gens antiquiſsima Germanorum, Romanis ob bellica yr. tutes nota, nomen nunquam mutavit. Hi Tacito duplices, Majores ſcilicet& minores. N ajon bus, inqii, minoribuſque Friſiis vocahulum eſt ex modo viium, utraque nationes iſque ad Octanum Rheno prate runtur, anl. unt que mmenſos lacus&& Romans claſſibus nauugaror. Majores Tacito ſunt Oofiſeiſu proprie dicti, non ii qui hodie illud ſibi nomen uſurpant Embdani, hi enim ſunt Chauci minores; ſed ii in quibus numerantit Stauria, Sneca, Franicum Harlinga Opida& Leovardia. Similiter IV etHeiſu qui in extrema Hollandiæ oh Northollandi appellantur, ſuntqueè continui Caninefatibus ex deſcriptione Pliniana: hæ namque duæ Fri- . forum nationes uſque ad Occanum Rheno prætexuntur. Hodie vero dividitur Friſia Amiſi fluvio in Oc- Friſia Occiden- cidentalem& Orientalem. Fnſia Occidentalis ſie Meſtiriſia a poſitu Orbis, ſic hodie nuncupata quam hie alis 1 ob oculos ponimus, Friſiæ nomen quaſi proprium ſibi antiquiſsimo jure vendicat, ſemperque præſtantor Situs. fuit habita. Eam a plaga mundi Occidua,& a Septentrione Oceanus ambit& littora pulſat: a Meridien ampliſsimo, vulgo Zcydtr-Hes, Trans- Iſalanaque Provincia terminatur: ab Ortu Solis Ainiſi Fluvio pre- Ci temperie. xitur qui eam a Buſactoris Weſtphaliſque diſcriminat. Aer utcunque ſalubris eſt, niſi quantum paludume x: Soli qualims. halatione inficitur, quanquam& id labis ventorum beneficio expurgatur. Eſtque hac tempeſtate Friſa Oe: cidentalis regio longe maxima parte paluſtris, ſolo depreſsiore ac demerſo pleriſque locis, non in novum: do ſed in adultum quoque ver: atque ob hanc aquarum multitudinem, Frumenti parum ferax. Inundatio- nes enim annuæ, quæ præterquam quod mature accedant, tarde etiam recedunt, ſementem aut extingietent, aut per agros omnes diſsiparent. Sunt tamen hic uberrima ſaginando Pecori ubique paſcua, quorum bo. nitate cum aliis certare& verticemattollere Friſũis licet, unde præcipui reditus ac proventus exiſtunt: ſiqui- demè Caſeis& Butyro, quæ exportantur in externa loca, in ſingulos annos quantum emolumentum ad Inco- las redeat, dictu vix credibile videatur, præter ea quæ in quotidianum alimentum cedunt. Totilla Boumar- mentis abundat, tam læta Vaccarum parens ac nutrix eſt. Equos etiam generoſos,& præſtantes producit. Silas vero etiam ſi alicubi habeat, haud ſuppetit tamen tanta lignorum copia, quæ Martialis Flaccique 0. tis reſponſura, perennem& larga manu exſtructum focum onerare poſsit. Verum provida rerum 518 atu S——ů S 5 . — 9 1 8 Tam buren 8 Ochse, 8 e 0., unf. N 8 e, e— o un. 4 7e 2 ln 2 2 17 2 5 Maren, 2 7 er * Dorum f*—— 8 8 J, 2 9 ee, 7 17* Auna f* N 725 00 92%, 5 2 8 Feigen 0 Menu olls 1 10e 1. Allen, Oman e 5 N 7 8 mul. 8 ö. 228 9 7 e lu . Gl, 2 1 Aadulolde 2 2 e 4 ee,* Ert„ Bente e 77 75 ee e e l 2 15 ee, 1. 5 5. — ſgſhekonnet 8 85 Oe 7 25 Taue A zjlen e 170 175 Amel, OV E R. Erlen ru 0 G dl. vn b 4 Du ſi 2 7 8 N 0 1 rv 2 8 5 Siuecl 95 F 5 2 f 8 7 2 2, 72 1 /f lesen 6 2 Faurren 2 Steen 2 2 4 Mellen luton;, 8. 8113110 2 2 3*.— 4 75 145 1 5 e, 15 b Ne d 8 alli. 8* 5 9 a un 0 Suidi bl. Aue, o Our eit I en ee 2 Merldie 5 777 Vnperium majo- rum. Vrbes. 368 FRISIAOCCID ENT. Natura alia via Friſiis, ut& Hollandis, affatim proſpexit, qua inopiam lignorum levarent,& quidem melius quam nonnullis inter Scythas populis, qui lignorum egentes, oſsibus ignes alere ſcribuntur; nimirum foßzi- tio ceſpite, qui è terræ fodinis erutus, ſole excoctus, ventoque arefactus, igni alimentum obvium, minime- que contemnendum præbet, eſtque tuendo ĩgini fomes, quam Promethea illa ferula, paratior. Hujus tam copioſa materia& luxuries in lucem profertur, ut non tantum Incolis abunde ſufficiat, ſed& vicinis regio- nibus iis ſubvenire queant. Materiæ hujus ceſpititiæ plura ſunt genera, quæ colore, levitate& pondere ma- teriæ, adhæc cineris, quo ſe obruit, bonitate& candore, differunt atque examinantur. Primum genus ile eſt, rarum, inane, fungoſum, valde leve, color illi impiuviatus, qui rubiginem parietum è pluviæ deu natam mentitur: quod genus deterrimum eſt, neque uſui Civium expetituni; ſervit fere cortinis cerviſtatioum inflammandis& concoquendis: quod accenſum vultus è vivido colore plumbeos, cadaveroſos, larviſqve aſsimiles homines facit, tetramqueè exahalat mephitim: quo odore non raro etiam animi defectus( uti præ- ſentius in bituminoſis carbonibus fit) conciliatur, quem ſal inſperſus tollit. Alterum denſius eſt, fuum, ſegmentis virgultorum intermeantibus& paluſtribus cannis interciſum, gravitate mediocri, promiſeui uſds. Jertium ponderoſum, laterum coctilium duritiem quandam imitans, quod cæteris natatu fluitantibus ſo- lum ſubſidit aquæ immerſum, tatdeque ignem concipit, ſed conceptum diutiſsime continet, cinereum co. lore, ſabuloſoque ſolo effoſſum. Eſt& quod è ſalſuginoſa terra conformatur in glebas, Zelandiæ domeſli cum, Dariam vulgus vocat. Præter hæc eſt quod verriculis e fundo aquæ extractum pingui luto conſtat, qu materia in lacus quoſdam quadratos, ubi aqua prius redundans diffluxerit, affunditur& complanatur, fo. ſtea arefacta in metas rariores aggeratur, ut vento perflatæ ſolique penetrabiliores ad uſum durentur. Habt & inopes ruſticorum familiæ inter Ciſrhenanos Friſios peculiare ceſpitum genus in teſſellas, prius dict om more conformatum, fimo bibulo conſtans, interſperſis ſtraminis, arundinum, fœni quiſquiliis, ad ſolem- ſtivum excocto: ſed cujus fumus infeſta acrimonia ſic urit oculos, ut lippitudinem facile conciliet. Fit hæc olim Regio Diademate claruit, ad Caroli Magni uſque temporà: a cujus obitu variis agitata fuit moleliis, tametſi& ante quoque ejuſdem tempora duriſsimum Danorum& Norwegianorum ſenſerit imperium. Tan- dem vero ſub Carolo v Cæſare, Principe vere pacifico, halcyonios dies eſtadepta. Vrbes hujus Friſix unt numero x II. Leovardia, Leuwarden, totius Friſiæ eſt Caput, urbs opulen a,& uti privatis Civium domicilis decenter ornata ita aquarum ambitu, foveis& prævalida Arce, contra hoſtiles inſultus egregie munita. Cu- riam habet Iudicialem,& Friſiæ Cancellariam, acujus tribunali nulla ulterius permittitur appellatio. Huic vicinum eſt Zuichemum, patria Viglii. Doccum duobus inde milliaribus diſtat, agrum habet fertilem, paſcua læta. AbeſtaSinu Maris uno milliari. paruit olim Geldris. Sneca in Comitatu Weſtergoyenſi tribusa Leovardia milliaribus loco humili& aquoſo ſità eſt, quo ſit ut degetem ager non ferat, paſcuis ſit letiſsimus. Vrbs tota recens, vix ante ducentos annos donata jure civitatis: progreſſũ tamen temporis in tantum credit, ut nulli nunc totius Friſiæ urbi concedat. Bonorum ingeniorum alumna diu fuit: in hac natus eſt Kehlen tu Holla fubes sbel Olen Ie dem lerer che Nel 00 000 bus gen Kalt Lan lac benz 00 930 Hun 11 00 . FRISIAOCCIDENT. 369 tus Ioachimus Hopperus, non patriæ tantum Cixitatis, ſed Friſiæ etiam totius, atque adeo Belgicæ dum vixit, jumen& ornamentum. In eadem orti Petrus a Fritema I. C. Albertus Hero Philoſophus& Theologus, a- lique complures. Stauria, Sraveren, in Littore maris Auſtralis porrecta jacet: Ager finitimus planus eſt, foſ- ſis irrultis& paludibus interciſus. Hodie nihil magnificum habet Civitas, præter Arcem validam Portui Ma- ris inminentem, cujus fundamenta jacta ſunt a Georgio Schenck Friſiæ Gubernatore, nomine Caroli v anno CIoIDoxxII; ut Burgundi eo opportune poſſent militem& commeatum bello neceſſarium ex vicinis Hollandiæ Civitatibus tranſmittere. Plinius incolas videtut Sturios appellare lib. IV cap. xv. Harlinga ad fauces Maris Auſtralis ſita, unico milliari a Franico, agrum habet fertilem, Arcemque contra hoſtium impe- tus bene munitam, portumque loci ſitu oportunum: nam venientibus ex Septentrionali Friſia& Germania Orientali primam commodamque ſtationem offert: quocirca plurimi eo confluxerunt, loci commoditate ile cdi, exque varia iſta confluge hominum Civitas vehementer aucta eſt. Franicum à Francis denominatio- nem ſortitum, patria eſt Ioannis Vlpii trium linguarum peritiſsimi. Gymnaſium publicum habet. Sunt præ. terea Damma, Bolſwardum, Ilta, loten, Morc hum, Hindelopen. Inſulæ Friſiorum plures ſunt: præcipua vero eſt Schellingana, nobilis Canum marinorum venatione, qui in lirtore apricantes, ſaltu incondito ruſticorum varie veſtitorum longius protrahuntur, protracti dum mare repetunt, capiuntur diſpoſitis in eam rem retibus. ect. faiſiæ lolet adcenſeri I oeninga, Friſis finitima, quæ ſola cum ſuo territorio quod vocant Ommelamden, Provinciam conſſituit. Patria hæc fuit Rodolphi Agticolæ Viri ſuo ſeculo dodtiſsimi. Eidem civitati originem acceptam referunt Weſſelus ſive Baſilius,& Reinerus Predinius Theologi& Phi- loſophi celebres. Friſiæ ſolum lacubus ac paludibus frequentibus abundat( ut ſupra diximus) ac flumini- Lacus. bus rigatur Laubaco(qui alis Lavica& Labola, hodis Lauwers)& Ami. Habet& a Meridie Sinum lon- ge ampliſsimum, quem hodie Zui der- Cee, velut Auſtrale fretum, quod in Meridiem vergat, nuncupamus. Status vero politicus Friſiæ tres habet partes principales, quæ ſunt: Oeſtergouw Comitatus, cujus Metropolis e Leovandia,& dividicur in Griereneyen, id eſt Præfecturas has: Lee wardiradeel, in qua Lecvardia; Tietxerce ſterdenl in qua Tie: arcks ITdarderdleel, in qua VTaaertʒ; Rauwerderahem, in qua Nuupwart; Ferwwerdleradbel, in qua Fer- wertz Dongerdeel, in qua Metrens; Dantummedrel, in qua Pantumma Molt; Acht Kerſpelen, in qua Sarhuſum; e in qua( bllum; Veſterlendt, in qua Beers; Smalingerlandt, in qua fuit Smalingerlee Abbatia Ordinis S. Benecdicti. yectergoum Comitatus, in quo ſunt Grieteneyen, Nonſeradeel, in qua Mitmarſſuu; Franickęradeel, in qua Franich er; Banadtel, in qua N imeiſgae; Meynaldummadel, in qua Meynaldum; Baerderadeel, in qua Baerdt; Hen- varderadleel, in qua Hennaert; Meynbrit Ter adtel, in qua qawe; ¶heeſterlandi, in qua Mickel. Sevenwolden Comit. in quo ſunt rieteneyen, Donyewerſtal, in qua Don ga; Temſter Vilſgae, in qua Lemmer; Aenghemwert, in qua Cathiy. bandtʒ Schotterlandt, in quà Nye& Olde Schotten; Mittingerdeel, in qua Olde- horn; Haſſe her V. ae, in qua Haſſeher- beru. Totà autem Friſia Occidentalis cum Groeningenſibus Epiſcopo Trajectenſi ſolebat ſubeſſe. Aa a Sequuntur Flumina. . Sols fertilitav. ela. Animalium va- 5 a 370 Comitatus Embdanus& Oldenburgenſis. Equuntur in hac Tabula Comitatus duo, Membra Imperii in Circulo vii Weſtfalico, Embd& Ol den bur genſis: eos nunc ordine deſcribamus. ¶ mitatus Embdemus appellationem ab Vrbe primatia habet: nunc etiam Friſia Orientalis dicitur: non aliam, ut videtur, ob cauſſam, quam quod Friſiis contermina. Non enim locum hunc Friſu olim, ſed Chauci tenuere, quos duplices commemorant Plinius& Proe. mæus, Majores& Minores. Majores ſunt qui Bremenſem Epiſcopatum incolunt: Minores ſunt Empdan & Oldenburgenſes. Siquidem inter Amiſim& Viſurgim etiam Ptolemæus ſedes illis conſtituit: cujus ſerba ſunt, Caucſni ¶Minores al Viſungin amnem extenduntur, al Majores Cauc hi ad Albin uſque. Chaucos autemiade. ſcribit Plinius lib. xi cap. 1. Sunt vero&& in Septentrione viſæ nobis gente Chaucorum, qui majores minoreſqut el. lantur. Vaſto ibi meatu, bis dierum noctiumque ſingularum inter vallis eſfuſus in immenſum agitur Oceams, as operient rerum Naturæ controverſiam, dubiumque, terræ ſit, am in parte maris. Illic miſera gens tumulos obi alt, aut tribunalia ſtructa manihus, ad experimenta altiſſimi æftuus, caſis ita impoſitis, navigantibus ſimiles quum integant isis circumdate, naufragis vero, quum receſſerint; fugienteſque cum mæi piſces circa iuguria venantur. Mon pecudem fis halte non lacte ali ut finitimis ne cum Feris quidem dimicare contingitomni procl ahac lo frutice. Vlua& paluſtri unte 2 nectunt, ad præte end piſcibus reria, captumque mani bus lutum ventis magis quam Sole ſiccantes, terra cibos,& H Septentrione viſcera ſua urunt. Potus iis non niſi ex imbre ſervato ſcrobibus in veſtibulo domus. Hæc olim Chauectum facies. Ea nunc quantum ab illa mutata eſt? Hodie enim, quænam terra uberius præbet Mortalibus amen. ta? non Incolis modo, ſed vicinis, aliiſque exteris? At olim quam informis, quam triſtis cultu, adſpectuqi quam miſera Incolarum habitatio? Non Frumenti, non aliarum Frugum mentionem facit Plinius: Jam abi major ubertas? Frugiferarum arborum olim impatiensꝰ nunc omne fere genus arborum producit. None cudem habebant, non lade alebantur; ubi major jam copia,& quis potiot cibusꝰ Agrum ſiquidem pfadum, de paſcuis fœcundum, Naturæ beneficio obtinent, cujus quidem quam glutinoſæ& pingues ſint glebæ, qum læta paſcua, quam numeroſi Armentorum ð Pecudum greges, vix verbis explicari poteſt. Docet ident delicatique ſaporis Butyri& Caſei ad mitraculum uſque copiã, quæ uberrimo incolarum quæſtu& emoqumen- to maximo ad varias regiones& per univerſam Germaniam defertur. Quinetiam non obſcure id comprobant pingues& ſupra vulgarem magnitudinem Boves, quorum aliquot myriades in paſcuis paſsim oberrare uden. tur: qui ſoli graminumque beneficio adeo impingueſcunt, ut exteræ etiam nationes iis potiſsimũ delectentit. Poſtremo ſi cum Feris non dimicarint: hodie aliter docet crebra Nobilium venatio. Eſt ergo ſolum hujus ta dus hodie adeo dives, ut regionũ vicinarum ope indigere minime videaturʒ imo multis uſque adeo abundatoit Equis, Bobus, pecore, Carnibus porcinis, Lana, Butyro, Caſeo, Hordeo, Avena, Frumento, Fabis& Piſis, ite Sale, ut eoxum quotannis magnã copiam larga manu Confinalibus ſuis aliiſq; remotioribus Populis cou 5 Orr colb mel e 5 Bertie Oc. be Cups 1250 250 88 Dalai eng A Bec al, EN f BOR 4 ral. 4 Con 0 4 5. .— 0 5 5 Large 8 aedd. R Fe e amine 1 oV lac hucddę N 2 ade rlgnt ochten N 8 e 45 ode a N. 7 0 ſolſtrrluſ e W 5 1 0 . Lnellen Aloe Clolſtet Jelm eie e A enlt. en eee g 8 e 1 80 22 n un- nen e N 8 3 00 Cn ved. 5 M ſcerſtede 155. 8 97 0 gor cet Let ex 2 Dr e ene e: 1 8 5 9 5 — 25 ue tidii 0 21 24 r 20 1 10 4 50 2 170 30 372 EMB DEN. i Porro Fredericus Imperator ejus nominis 111 anno cio αααεε cum varlis Præfecturis hæc prouinda rege: bel retur, Comitatus titulo auxit, totamque VAalricho cuidam attribuit. Inde ad noſtrum hoc uſque æ um conti. I t nuo Comites ſuos habet. Vrbes in hoc Comitatu meœnibus clauſæ duæ ſunt Embda& e Aurichum. Embd 100 ſiwe E mdena, vulgo Embden, Vrbs hujus regionis primaria& Emporium celeberrimum ad Amiſis ums f oſtiũ, portus oportunitate nobile, cujus alveus ita profundus eſt, ut navigia maxima paſsis velis admittat pro- ct pterea amplitudine opum, ædificlis publicis privatiſque,& Civium multitudine omnibus non Germania mo. do, verum etiam Europæ angulis innotuit. Inter ornamenta præcipua ſunt Comitis Ædes ſumtuoſę, Iempluum f magnificũ& Domus Prætoria. Mira hic omnium rerũ& exuberãs copia videtur, non earum modo, qubusſi- tis neceſsitati fieri, ſed quibus voluptatis ſtudium concitari queat. Præſtat hoc Civibus, tam Portus& impoia- iu tionis commoditas, quam nativa Friſiæ(de qua modo diximus) ubertas. Vrbs a fluvio Ems nomen habet, u quem Tacitus Ammſiam vocat. Hic illeeſt fluvius ad quem Druſiana foſſa egreſſæ legiones Romanæ, aeque K Oceano, ſecunda navigatione pervectæ ſunt, ut refert Tacitus 11 Annalium. Aurichum urbs altera, Nobi- 1 lum jucundiſsimus receſſus ob Sivas& Nemora, in quibus aucupio vel venatione liberaliter ſeſe enercent. Cives potentes habet mercaturæ vel opificio alicui deditos. Arces& villæ in hoc Comitatu infinitæ ut. 6 Pagorum tantus numerus eſt, ut alter alterum interdum contingat. Horum magna pars, ſive ædificiorum ſplen dorem ſive platearum amplitudinem, ſive Incolarum frequentiam ſpectes, cum quibuſdam Germaniæ urbi- bus poteſt contendere. Neque vero in iis omnes ruſtici& agricolæ: ſunt& Mercatores,& Artificum yana genera; Nobiles etiam ſparſim interjecti. Sunt& hic duo alii Comitatus, qui Embdano Comiti ſubjediſunt, Eſenſis& everenſis a primariis eorum Opidis ſic dicti. ſeverenſis ditio trans Iadam ad Occaſum ſita eſt, con. tinetque pagos odtodecim: ei Septentrionem verſus qua ſe Viſurgis in Mare exonerat, Prætexuntit duæ lnſa, Magergga& Spiberaga, deſertæ magna ex parte. Hfenſis Comitatus ad littus Oceani contiguus eſt eum occalu Berumenſi& Auricenſi tractu: a Borea mari terminatur. Ejus Dominus o ab be anno cio ccexxc quum petulantius vicinos infeſtaret, naveſque Bremenſium in Viſurgi interdum ſpoliaret ma riaque vicina piratis, terras prædonibus& graſſatoribus ſuis impleret, tandem poſt leviores cum Blemenl- bus pugnas quibus inferior fuit, quum Eſenam confugiſſet, captus a Bremenſibus Edoni Wimmele Cap. taneo leverenſi traditus eſt. Qui eum fune canabino diu tortum ſtrangulatumque tandem fruſtillatim dil. ſecavit, eo quod Sororem, quam in matrimonium duxerat nulla juſta de cauſa repudiaſſet. Eſt quoque in a0 F 3 e Delmenhorst Et Dominia EN, Norden, e urick, fever„Fredeburg, Ovelgimme, 1 5 Offs, 5 umina hic Amiſis, Viſurgis, Jada& alia. Incolæ hujus regionis Germanica utuntu lingua: ſeda 10 77 ora propria quadam& vernacula quam advenę non intelligunt. Omnis generis opificia ſtudioſe exercend, 4 5 aut agros colunt: aut mercaturam faciunt Vellitus honeſtus: etiam ruſticorum: ita ut ex veſtitu eos po op- danis quis duceret. Fœmineus ſexus habitu multum ab aliis differente gaudet. Iotam capitis comam in unum citrum componunt, eumque multis argenteis deauratiſque ſphærulis vel nodulis ornatum in tergum 4 Peng .——ů 22. — c OLD ENBO RCH. 373 pendere ſinunt. Caput ipſum in æſtate reticulo ex rubri coloris ſerico contexto, atgentoque deornato redi · munt. Hyeme autem capitium ex panno viridi induunt, quo totum caput adeo cooperiunt, ut oculos tantum adſpiciendos præbeant: Harte vocant hoc genus veſtimenti. Palla ſive veſtis exterior, quæ a capite ad talos uſque plurimis minutiſque plicis ſtriata eſt, argenteis deauratiſque laminis tam frequentibus undecunque rigeſcit, ut cxuta. etiam erecta conſiſtat. Hæc conſtãt ex rubro, interdum etiam ex viridis coloris panno. Comitatus Oldenburgenſis. Ec de Comitatu Embdano: ſuccedit OlAenburgenſis. Cormitatui Oldenbungenſi impoſitum nomen ab Regio&. unde I urbe primaria Oldenburgo. Hunc tractum olim Chauci minores incoluerunt ſicut& Comitatum Emb- diłia. num ut ſupra diximus. Comitum autem Oldenburgenſium ditio quam etiam hæc Tabula ob oculos po- nit, ab Ortu ad Viſurgis ripam, Provincias Stegingiam(E regione Bremæ arci Delmenhorſtæ ſubjectã) Stad- 5, landiam in quinque, Butiadiam in ſeptem Parochias tributam,& huic ſubjectam Ieveriam, Friſiæ partem, 5 xxIII parochiis inſignem complectitur: ad Occaſum Amerlangiam ad Amiſiam fluvium porrectam, in me- dio Morinos habet. Ad Boream Friſia& Oceano: ad Meridiem diœceſi Monaſterienſi terminatur. Alber- tus Crantaius in ſua Metropoli 3 cap. 15 ſcribit hunc Comitatum eſſe ex omnium vetuſtiſsimis: Midebindum- Iinperium majo- enim Saxoniæ Ducem( qui vixit Caroli Magni tempore) inter hujus Comites nominat, lib. 1 f cap. xxx. Ire- i. nicus tradit urbem Oldenburgum, a Carolo inſtauratam, Eccleſiamque illic in honorem S. Ioannis Baptiſtæ de- Yybs dicatam conſecratamque ab Adalgargo Epiſcopo. In eo autem ĩpſum errare puto cum Ortelio, quod hanc f eivitatem inter Wandalicas numerat, juxtaq; mare eam deſcribat. Hæc namque alia eſt ab illa in Wagria nem- pe, Holſatiæ regione. Hanc Wandali Sagæad, Dani Brauneſiam, quique pro ſuæ linguæ proprietate vocave- re. ut idem Crantius aſſerit. Laurentius NMichaclis putat Ambrones( quos quondam cum Cimbris in Italiam profectos,& a C. Mario cæſos, tradit Plutarchus) hinc originem habuiſſe, eorumque nomen adhuc exſtare a- ud Gentem quam e Amerlander appellant. Idem de Alanis Saxonibus ſentit, quos ad ſtagnum Alanum, in 8 tractu,& ab utraque parte fluminis Alaniæ uſque ad arcem Oriam habitaſſe credit, hodieque Lengener id eſte Alam:& Averlenger quaſi Vlralanos vocari. Arx Delmenborſt ad rivum Deime anno cio RX VI exſtru- da cum Lx v annos in Epiſcopi Monaſterienſis poteſtate fuiſſet, ab Antonio Comite Oldenburgenſi, die Pal- matum anno cio laxL v II tacita militum manu, ſummo mane ſuperato aggere expugnata& occupata eſt, & Prætfectus arcis Hermannus ab Oer in cuſtodia ſervatus. De Comitibus hujus regionis quædam habet An- dreas Hoppenrodius, in ſuo ſtemmatum libro. Sed optimie de ea David Chytræus in ſua Saxonica hiſtoria. Libet autem de Chaucorum moribus pauca hie Coronidis loco addere. Graviſsimus Scriptor Tacitus ita Mora Chauso⸗ de his ſcribit: Populus inter Germanos nobiliſſimus quique magnitudinem ſuam malit juſtitis tueri. Sine cupiditate, ſine rum. i zmporentia, quiet. ſacrotiquè, nulla provocant hella. nullis raptibus aut lerrociniis populantur. Idque præciuum virtutis a gu- anentuum eſt, quod ſuperiores agant, non per injurias adſequuntur. Prompta tamen omnibus arma,& ſi res paſcat. cæercitu, plurimum virorum equorumque,& quieſcentibus cadem fama. Aa a ii Regio unde clikla. Situs. Cœli qualitas. Soli fortilitas. 374 Weſtphaliæ 1 Tabula. 8 nulli eama Veſta Dea ſic dictam arbitrantur, quaſi Veſtaliam-: quod ea hic olim fuetit cul- ta. Wetrphalos ergo quaſi Veſtalios dictos eſſe volunt: Malunt tamen alii a pento Occiden- tali ſic dictos credere: qui enim inquiunt ultra Viſurgim fluvium Oxientalem plagam cc cupant, Ooftvali Sarones cognominantur, ab Ooft vento Orientali,& alen. quod lingua Saxonicà pulum equinum ſignificat, quem in militaribus ſignis habuerunt. tas id nominis abolevit in Orientalibus,&ge- neralis illa Saxoniæ appellatio permanſit: Sic Weſtphali, qui cis Viſurgim verſus Occaſum habitant, 0 Vreſt Occiduo vento, nuncupantur. Alij denique a campo id eſt Velde potius quam I alen, VVeſtphan di. ctos arbitrantur. Ea hodie ab Ortu habet Viſurgim, ad Meridiem Haſsiæ Montes, quos Ptolemæus Obnodi os vocat: ad Occidentem Rhenus eſt: ad Septentrionem Friſiam, Hollandiam, Trajectenſem ac Trans- Iſalanum tractum reſpicit. Aer eſt durus quidem frigiduſque, at ſalubris. Regio ſatis elt frugifera, ſed eaum rerum, quæ magis alendis gregibus quam hominibus conducunt. Arborum fructus generat varios, ut ſunt poma& Nuces, item Glandes quibus ſaginantur Porci. Tertilior eſt circa Suſatum& Hammonem: fertilſ⸗ ſima ad paderbornam& Lippiam. Ad Amiſim vero quibuſdam locis deſerta. Compaſcua eſt Monaſterienſt Diceceſis, item is tractus qui alicubi Viſurgim fluvium reſpicit. Nemoroſa eſt per totam Surlandiam,& Bergenſem Comitatum: Metallis non caret in ditione Colonĩenſi& Comitatu Marchico: Salinarum etiam 95 Eſtphalia, quæ in Methodo noſtra ſequitur, unde nomen acceperit, opiniones variant. Non- Animalium va fecunditate alibi regio commendatur. Animalium domeſticorum numeroſiſsimos alit greges,& potiſsimum riet at. Porcorum quibus abundat, qui Principum menſis ob pernas delicatiores expetuntur. Ferarum quoque ind. Imperium Ma- vis affatim habet. Weſtphalos( volus Magnus cognomine, primus devicit,& Chriſtiana Religione imbuijiſ jorum. ſit. Epiſcopatus inſtituit, Monaſterienſem, Oſnaburgenſem, Ppaderbornenſem& Mindenſem. Quis vero Carolum Magnum rerum ſtatus per Weſtphaliam, quis rerum ſummæ præfuerit, an tota Pontificibusparue- rit, non reperitur in Annalibus. Equidem in Orientali Saxonia erant ſeculares Domini, qui rerum tenebant gubernacula: primo quidem Reges de ſtirpe Caroli Magni, ſub quibus tamen Duces Saxoniæ de genere Wedekindi paullatim magis atq; magis increverunt uſque ad Henricum primum Regem Romanorum quo tres per ordinem Ottones, deinde etiam Marchiones Saxoniæ nati ex Hentico Duce Bavariæ Fratre primi Ot⸗ tonis. Weſtphalia vero quæ eſt Occidua Saxonia, quos habuerit Principes ſeculares illa tempeſtate rem cum Epiſcopis adminiſtrantes, omnino non legimus. Sequenti tamen ætate Hemicus Dux Leo,& ante eum dl illius Luderus Dux Saxoniæ inde Imperator, Weſtphaliam tenuiſſe leguntur. Nam ab eodem Henrico ſcum deſtitueretur per ſententiam Imperatoris Friderici 1, Ducatus Weſtphaliæ titulum ſibi Archiepiſcopus Co- lonienſis vendicabat, tenentque eundem Duces Saxoniæ Inferioris de genere Comĩitum de Anholt. Lenet & jam dictus Epiſcopus bonam partem ejus Regionis, maxime Angriam; cui nunc Weſtphali parent, ſuis- que Nobilibus, quorum fere Mancipia ſunt, ac jugum duriſsimumlufferunt. Scdes hic olim haben, 5 E ——— . 232 ͤ 2 dee elf eum Diæcesi Btemensi. IOcctpbE N 1 4 1 Eyenſam o Aal 40 8 o. e Sell e, DREN.. Emme Sen seins I cοuu ie o Sumy ¶ qc Saunſlar e DiE e e een eee ee 18 5 Nr, G Bunrauien C 0 air 127 1 Ouel 2 705 8. e Nifene. 2 5 5 2 ln Ox Ti e 0 Oger ffn,„Laden 8 e 00 5 Aud yni⸗ e 12— aeg 22 N e 4 9 70 5 l R Togtr ede. 55 e 5000. 2 uhu Nc. Hit, 8 2 75 5 e N Netlekeg W recfp, Man S Beggb Hege 0 An. e 2 N 0 2 2 29 98 125 228 25 Late 2 95 2— 15 2 1 4 8 2 a e 8 lum Sl Br. ge 1 1 ne * ee en 1 Bh Ele laude len nen 2 1 e kee Aa, Roste fir pie. n fob fur allen 0 ral 5 Caldenn. A. 2 ber 95 10 4 5 N J 0 alm, ö all be 2e o Haſen Maßſlonſ, 1 8 ene e uber 18 /h 2 nen 8 Bunz ae d. League Seen 5 2 . 1—— E 353 a Nſuueliaf 09 85 Fſilum O G Beni 325 37 WES TPHALIA. Tentoni, Buſalleri, Chamavi, Angriuarii, Longobadi, Dulgimm,; eAngil, Chauci& Cheriſei. Tus Melæ& aliis, Ptolemæo T eutones: hi ab littore Balthico ubi ſedes eorum antiq uiſsimas Ptolemæus collocat cum Cimbris in Galliam profecti, Teutoburgo, quod Tacitus in Weſtphalia collocat, nomen dediſſe eulti. mantur. Buſacteri ¶ Majores& Minores ptolemæo; Tacito Brutteri. Hos habitaſſe Monaſterium ſcribit Wil- lichius. hamaui Tacito: Ptolemæo Camani ut cenſet Villanovanus. Ab his nomen Opidi Chamen in Comi- tatu Marchiæ reliquum eſſe putat David Chytræus. Anęri varii verſus Orientem ad Viſurgim ſederunt: ubi nunc Her vordia& Comitatus Lippienſis, Ravenſpurg, Diephold& Dicœceſis Mindenſis ſita eſt. Loge ſey Pe us Lagobardi, collocantur a Prolemæo in hujus Provinciæ finibus in quotum extrema ora Bardemi- cum fuit: ſicut& Dulgummi Ptol. Dulgibim Tacito; a quibus Opidum Dulmen in Dicceſi Momaſtertenſz item Angili quos circa annum cc ccxriv, in Britanniam trajeciſe,& Angliæ nomen dediſſe, tum exalis Hiſtoriis, tum ex D. Beda Scriptore An lo conſtat: Chaucos vero, qui Cauchi Ptol. ¶ auci Suetonio. Lampridio & Straboni, Chauci Dioni, Chapci Claudiano: Tacitus a Friſiis incipientes, ubi nunc Bremenſis Dicœceſis ad Viſurgim& Albim uſque pertingit. occupare,& omnium quas expoſuit gentium lateribus, donec in Cattos uſque ſinuentur, obtendi ſcribit· Ad horum latus Cbernſcus ſtatuit idem Tacitus: ex quo ditionis eorum ſitus facile innoteſcit: ſiquidem Dion Hiſtoricus eos ultra Viſurgim habitaſſe teſtatur, quodex Jacito etiam mai. feſtum fit. Continetur autem hac tabula prima Weſtphaliæ, Comitatus Oldenbungenſis, ice„Diephal, vicinaque dominia. Cęterum v1 Circulus Imperii Weſtphalicus ſive Germaniæ Inferioris 111 Ordinibu conſtat, quorum 1 Eccleſiaſticus: 11 Principum: 111 Civitatum liberarum. In primo ſunt Epiſcopi. derbornenſit, Leodienſu, Vkrajectimis, NM onaſterienſis,(ameratenſis, Oſuabus genſis, F. erdenſis, Minde. Ib. bates, Merdenſis, Stablunes ſen S. ¶ vrmelis Nl unter E chternakenſis, Curbci, Her vor denſis:& Abbatiſſa 1 C- ſi. In II ſunt principes, Comites,& Domini: Dux Chi& Comes Marchis, Dux Pulis& Bergen: Mar- chio Badenſis: Comes Friſia Orient alis ſive ᷑mbelmms: Comes Sem Com. Dilanbiag: Com Vernenbeig: Com. Alandenſcheid: Com. Meida,& Rigelberg: Com. e uerſenſis: D Brun horſt: Comittes Steinfond, Benſem, Dortmund, Oldenbig: D. Raburg: Comites Tleya, Diepholt, Scaumbim o: Domini Spiegelbeng& Vanbeg: Comites e Arenberg, Dierenbeng, de Lip.& Dominus in Somer af. In 11 1 qui eſt Cĩxĩtatum liberatum ſunt Col nia, Aguiſgramm, I/ eſalia inferior(under Heel), Marcodium(Duren) aneracum, Tremonia(Du mund) S- ſaum, Diſbun, um, Her uurdlia, Brakęl, VNartbing, Lemgow, erden. Sed hæc hactenus: flagitat ordo, ut nunc Vrbes& Gpida Weſtphalig explicemus. Sed cum de Bicceſi Bremenſi hic nobis quoque dicendum fit, quer diam ĩpſius Iabulæ titulo continetur, intermiſſa parumper Weſtphaliæ deſcriptione, quam ſequeſntibus Tabu- E teſumemus, paucula de hac hoc loco ſubjungamus. Bremens 1 Epiſcopatus Bremenſis. Bremenſis Epiſcopatus vulgo Stift Bremen, cui ab Vrbe nomen eſt, trianguli Iſoſcelis figuta; eujus latera ferèꝶ · Regio c- di qualia ſunt Viſurgis& Albis Fluvii, in extremo anguli apice ad Peninſulam, cui a novo opere ſeu turri ad fe. dieſa. curitatem navigantium ibi exſtructa, nomen dederunt, coëuntes: Baſis vero eſt linea ab Eſta flu. per fines di- tionis Luneb.& Verdenſis, paullo infra Allexæ in Viſurgim ſe exonerantis, Oſtium deducta. Eſta enim flu- vius Limes eſt Regionis Bremenſis& Hamburgenſis, quam a reliquo Ducatu Luneburgenſi Seyena fluvius? exiguus primum,& tamen tribus Oſtis in Albim influens, diſterminat. Hujus ditionis non eadem ubique Soli quabtas. qualitas, non idem ſolo genius. Duæ enim oræ Diœceſios Bremenſis extremæ ad Albis& Viſurgis aggeres, admodum opimæ& Frugum ac Fructuum feraces ſunt. Medius vero tractus inter Stadam& Bremam quem Mercatores uſitate tranſeunt, horridus& incultus, ſterilibus arenis, paludibus,& ericis conſitus videtur. Itaque pallio extenſo Diceceſin Bremenſem vulgo comparant, cujus duæ anteriores oræ; a capite ſeu Albis & Viſurgis confluente, ad utriuſque fluminis ripas adſcendendo fructuoſiſsimis agris& paſcuis velut Holo- ſerico prætextæ: · reliqua latitudo Levidenſi filo, aut Canabi contexta ſit. Domicilium hic olim fuit Chauci⸗ Majoribus, qui a Viſurgi Albim uſque ad Hamburgum ſedes tenuerunt. Metropolis Brems, Phabnanums Tir ha, Ptol. Pl. Appiano, Peucero& Irenico, vulgo Bremen. Vrbs Hanſeatici fœderis ad Viſurgim flu. elegans, opere, 5 arte& natura munita; Plateis Viciſque inſignis, Cĩvibus plena, Mercatorum commerciis dives. Forum ha- bet amplum, in quo hebdomatim rerum victui neceſſariarum frequentes ſunt nundinæ. Vnum fori latus Me- tropolitana Eccleſia reſpicit; alterum Senatoria domus condecorat, fundamentum habens precioſum ac gra. tum, cellam nimirum vinariam ac publicam, in qua ſub Præfecti gubernatione, Senatus Vinum, tolerabili pre- cio,& decenti elegantiq; œconomica ratione propinat. Quæ communis eſt multarum Wandalicarum& Weſt- phalicarum conſuetudo, ut ad publica ferenda onera, Vini popina penes Senatum maneat. Brema ignobilis primum vicus fuit, creſcente vero Religione Chriſtiana vires& incrementa ſumere cœpit, quæ Epiſcopis ſuis potiſsimum debet, a quibus Metropolitica dignitate illuſtrata, Eccleſia Aquilonarium omnium Matrice cott decorata& murorum ambitu cincta fuit. Epiſcoporum ſeriem in Eccleſiaſtica Hiſtoria M. Adami, v. de. Eſt& Stada ſive Stadium Archiepiſcopatus Bremenſis Civitas ad Zuingam fluvium in Meridionali Albis ripa, omnium Saxoniæ Vrbium antiquiſsima. Eſt etiam Buxtehude Opidum. Fluminibus lætatur hæc regio Vſagi, Albi, E. en Eſta, quæ piſcibus abundant, Anguillis, Murenis, Salmonibus, quos Bremenſes ita Sale condire& fumo dura- te norunt, ut magno cum Lucro Civium ubique cari, grati& precioſi ſint. Bremenſes natura bellicoſi, indi- ſtrũ& aliquantulum ad ſeditionem propenſi. Literarum ſtudia, arteſque liberales tum primum amant& pro- movent, quando earum venuſtate apud exteros poliuntur: Minus alioqui in ſtudia& ſtudioſos propenſi, Mer- caturam libentius exercent. Ex ampliſsima negotiatione,& remotiſsima navigatione opes fibi acquirunt. Vnde Cives pęne omnes vel Mercatores, vel Opifices,& multi 21 5 Architecti peritiſsimi ſunt. 9 98 Weſtphaliæ 11 Tabula. X noſtta Weſtphaliæ deſcriptione ſequuntur urbes, inter quas offert ſe primum e Monafterium, totius Weſtphaliæ Metropolis, Meadiolanium Ptolemæo, ut cenſet Pyrchaimerus, vulgo Munter. Vrbs eſt o. Lanium celeberrima& munitiſsima. In hac floruerunt litteræ& puritas Romanæ linguæ ante annos x, Epiſcopatui appellationem urbs Monaſterienſis præbet,& ab inſigni Monaſterio ibi fundato nomen appellationemque ſortita eſt. Videndus Munſterus lib. 111 Coſmographiæ. Hic magna tetinctorum( quos Catabaptiſtas nominant) orta eſt factio; anno cio ox xx III& ſequente, undique iſlius ſectæ hominibusto tanquam ad acropolim confluentibus, tantumque eorum crevit conjuratio, ut nulla humana auctotte potuerit comprimi, lecto etiam capite ſeditionis nne quodam Bu holdo opificio ſarcinatore, genetefe. beio ad omnia parato, ingenio, audacia, facundia, fraudibus ſupra reliquos omnes ptæcellente. Hicſe gem non eſt veritus prædicare. Epiſcopus igitur vi ſibi debellandos hoſtes ratus, opibus Archiepiſcopi C lonienſis,& Ducis Clivienſis adjutus, poſt xi V obſidionis menſem urbe ſua potitus eſt. Regem foreipibi candentibus laceratum, ferreaque corte incluſum, è turti ſuſpendi juſsit. S ſatum(Soeſt)urbs Weſtphaliæ poll Monaſterium opulentiſsima ampliſsimaque, decem populoſis diſtincta Parœciis. Primæva fundatione cam ſeu præfecturam fuiſſe perhibent, quæ in tantam paullatim urbem exctreverit. Indeque Suſati appellatie- nem natam, quod ob loci ſituſque oportunitatem, ædificiorum aliquid ad caſtrum ipſum ſemper acceſſert ut a quotidiano incremento, Siſatum quaſi ein Zuſdix, ſit cognominatum. Complures pagds vicind f ſubditos occupat, olim Præfecturas minores, quos populari nunc lingua, die Burdem indigetant. Vt hae nunc ſub Cliviorum, Iuliacenſium ac Montenſium Ducis clientela eſt, quum ante fuiſſet Archiepffchpd, Colonienſi ſubjecta-. Wieſalia inferior vulgo Weſel, urbs clara opibus, dignitate, ædificiis& mercatura. Ada, terius ſuperioris differentiam quæ in ſiniſtro Rheni latere ſita eſt, Weſalia eſt dicta inferior. Ex præterſſiiſ te Lippia fluvio commoditates haud pœnitendas percipit, qui ſiniſtrum ejus latus adluens, ſtatim Ri 0 conſociatur. Eſt Weſaliæ memorabilis miſericordiæ ara; à Clariſsimi viri ac D. D. Henrici Oliſerii, cd mento Baers, D. Cancellarii Clivienſis&c. parentibus conſecrata& poſita: Gerontocomium nimixum ſenio& ætate confectis Viris vitæ neceſſaria liberaliſsime ſuppeditantur: cujus annuos proventus Filius, Pas, ternæ pietatis memor, adauxit. De Oldenburgo ſupra diximus. Oſaaburgum ſive Oſſenbimgum inſignis Cine 2 Comitibus de Engern erecta, auctore Hermanno. Ali a julio Cæſare hanc urbem inceptam eſſe pee bent, ut Annales Saxonum. Ferunt hanc a pellibus bovinis dictam, quibus urbs hæc fuerat circumdata. Stu amœnam obtinet vallem amnique Haſa irrigatur. Pinguem in eacoquunt Cereviſiam, Buſe vocatam. Cid. lus Magnus Saxonibus triginta trium annorum bello edomitis, Widekindi etiam Arcę, huicurbi wicina e pugnata, eaque impoſito præſidio fitmata decem in Saxonia Epiſcopatus inſtituit, quorum ptæcipuum 00 naburgenſem eſſe voluit. Summe etenim hancurbem præ cæteris coluit cui privilegium novæ Scholæ con- teldit, in qua Cræcæ& Latin litteræ a Viris doctis traderentur: ut ſcribunt Munſterus,Hamelmannus, Sc Arge tinenſium * WESTPHALIK II TAEBVLA. . e b 0 8 g Renbe i 2 2 1 Cats bwin, 8 „ 75 5 e 3 e N S.— 55 A, Li 2.* 7775 N 2 Wien bercl 9 ene. 9 8 10 25 0 7 5 leb, 5 e. 8 ff — eilen. tabllla II. 5 518 8 8 530 Flaming. 380 LAH WES TPHALIA A2 tinenſium Chronica. Minda, vulgo yuden urbs amcniſsima& munitiſsimaeſt, ex navigio Viſurgs eiu que alluvione, amœnitatem, Piſces& alia commoda ſentiens; coquit bonam Cereviſiam, vicinis multis gta. tam, variiſque abundat mercaturis. De hujus primis initiis ita ſcribit Munſterus: Cum Ai dend ptimetius Saxoniæ Dux, ad fidem Chriſti perveniſſet, perimiſit Carolo Imperatori Arcem ſuam ad fluvium Weſeram. ut in ea firmaret Epiſcopo locum, capax enim amborum fuit, ita ut Epiſcopo dicetet, mea atque tus ent communi jure Arx iſta, ut inde Saxonum lingua A nαν diceretur. Sed temporum ſucceſſu ex) facum eſt e, vocaturque Civitas ipſa hodie. Mynden-. Arnſpergum vulgo e Armſperg, Metropolis Comitatus guſdem nominis. Situm eſt ad Ruram fluvium, Arcem editiore Monte adjunctam habet, gratum& commodum Epi ſcoporum Colonienſium domicilium, ut quæ jucunda ſimul& utilia venationis exercitia, Piſcium item coi. amex præterlabente Rura præbeat. I/ burgum non inelegans Weſtphaliæ Opidum ſituinæquali, Dima aquis inſtructum, Comitatus olim titulo, uti Hamelmannus perhibet, illuſtre. qui idem hoe Opidum aste. ſtanti commendat Cereviſia, gratiſsimo iis potu, qui cum parvo crumenæ diſpendio, genio indulgete cp. unt. Tremonia, Dortmunt, in meditullio Comitatus Tremonienſis. Hic Sacri Imperii Gmtatus atque cam urbs, earum ditionum albo recenſentur quæ ſine intermedio Romanorum Imperatorem agnoſcunt Domi. num. Vrbs quondama Trotmannis Suevorum populis Trotmannia, poſteris temporibus Jremom, Jug autem dialecto, Doremundt appellata eſt. Annales veterumque quæ exſtant Monimenta declarant eo doc, ui poſtea urbs Tremonienſis exſtructa eſt, duos olim Pagos Veterem ſcilicet& Novum exſtitiſſe, qui Impefium caſtri Trotmannorum intermedii ſequerentur. Sub id vero tempus, quando Carolus Magnus haſce om Saxonicas Provincias ſubegiſſet, Ius Municipii accipere, paullatimque in Opidum coaleſcete cœpiſſe, Seim perſpecta ſoli ubertate ſituſque non vulgari præſtantia, Colonias huc deduxit, ſedemque hic ſibi Aulæque Re- giæ domicilium firmavit. Ex qua vetuſtatis memoria in agro ſuburbano fertiliſsimo equidem loco poſits latifundia( quorum poſſeſsio per Comites olim in Senatum tranſlata eſt) Coningo- Has Landt,& cite eu villæ iſtæ ampliſsimæ per vicinos agros ditioneſque circumjectæ Reichuhofen nuncupantür, quæ cenſus ſu fru. mentorum annuos ad Aulam ibi Regiam conferre tenebantur. Sunt& Duſſeldorpium& Her vordia. Etimi- norum gentium idenbrugge& ¶beſvelt. Suntque in hac Tabula Comitatus, Lemgom, Bent hem, Linlen, Tec Nenborch, Diepholt, Schon penberg, Ravenſberg, in quo ſunt Iv Præfecturæ, Sporenberg, Rævenſberg„Vlothem, Iym. berg, Lippe. Epiſcopatus, Aonaſterienſis, in quo ſunt Præfecturæ, Walbeck, Seſſenburg, Stromberg. Burggtaviatus, Herne, Bocholt, Ahus, Horſtmæ, Bevegern, Rheine. Meppen, Nienhigs deſtr. Cloppenburg, Nilhiſen, Hecht:& Comitatus 11, Seenverdt, Jemen& Efmarſchalck Nortbercken. Ofaburgenſis, Aindenſis, Paderbornenſis. ed de his ſatis, ad reliqua pergamus. Weſtphalia Stagnis, Paludibus, ac Fluminibus multis irrigua. Flumins ſunt N urgis, Amiſis, Glaa, Neth, Haſia, Honta, Sala, Lippia, Stovera, Aa, Vidrus: ad Amiſim pertinent Pe. were, Dexta, las, Berchęl, quorum fontes plerique hic reperiuntur. Sunt& Montes in Weſtphalia coleſdut plurimi, utpote Bamberg& ali. Nec deſunt Sihæ, inter quas: dar Hen erholt,& de Aut& 7, cutobi⸗ 2ͤ( WESTPHALIA. 381 Teutobungenſis ſaltus, ad Lippiæ ortum. Ad opera publica venio. Carolus Magnus multas Eccleſias in Weſt. O dera publica. phalia erenit. Primam vero Oſnaburgi Epiſcopalem Eccleſiam in honorem Divi Petri, Criſpini ac Criſpi- 1 niani condidit. Eſt Suſati templum celebetrimum miræ magnitudinis, cum maximæ altitudinis Turri, S. Pa- i troclo ſacrum, quem tutelarem Pivum agnoſcit hæc Civitas. Reliqua cum Templa, tum Monaſteria, Noſo- Netio gubernan- comia, xenodochiaque quæ Monaſteril& in aliis urbibus conſpiciuntur, prætereo. Carolum Magnum di. Weltphalos ad Chriſtianam Religionem vi compuliſſe, ſupra diximus. Cxterum cum ſæpius ſubactos re- bellando tamen refractarios, datam ſemper fidem violare animadverteret:viſum eſt illiex re 15 ſi diritate ſup- plicii exemplorumquè terrore caſtigaret illorum proterviam. Itaque judices arcanos conſtituit, quibus jus ac poteſtatem animadvertendi in perjuros, aut temerariæ fidei reos, aut facinoris compettos, inauditos atque in- defenſos, delegavit. Ea ſeveritas& truculentia Weſtphalorum gentem in fide atque officio continuit, cum ſæpius in Silvis Magnates& non mediocribus fortunis Viros ſupeniſos perfraclis laqueo cervicibus vitam finiiſſe cernerent, nulla accuſatione præmiſſa. Scribit Eneas Pius ad ſuàm uſque ætatem continuatum fuiſſe illud judicium, ſectetoſque ritus obſervari, quibus criminoſos judicant,& reos damnationis ſuæ inſcios, ubicunquè reperti: fuerint, ſupplicio affici: eoſque Scabinos appellari, qui huic judicio cum poteſtate præſunt, teſtatur. Sed hæc hactenus. Weſtphalum ſe eſſe profitetur Joannes Lewenclayius nobiliſsimus Vir dectrina multa atque linguæ uttiuſque Latinæ atque Græcæ cognitione, converſo a ſe toto Tenophonte omnibus Na- zianzeni operibus, Hiſtoricis aliquot præterea Græcis,& aliis Græcorum libris feliciſsime reddendis& inter- pretandis celeberrimus. Gentem habet hæc regio yenuſtam, elegantis& proceræ ſtaturæ. fortemque robu- Mores. ſtamquè corpore& audacem mente. Militiam habet copioſam, promptàmque ad arma& mox paratam. Ingenioſi etiam perhibentur Incolæ, ac proyerbio dici ſolet, Weſtphalos plures aſtutos, ſubdolos, verſipelleſq;, quam ſtultos gigni. Adulteriorum ac ſpurcitiei omnis ſeverà olim cenſura hic erat. Cibus panis niger& ca- ſeus: Carnes quoque tam bovillæ, quam ſuillæ,& quidem plurimæ, eæque plerumque fumo duratæ: Imprimis pernæ quas etiam crudas edere Incolis non inſuaveeſt. Potus Cereviſid: opulentiores Vino utuntur ex Rheno advecto, licet magno ematur precio. Cum vero ager pleriſque locis minus gratus ſit cultori, fit ut Artibus Mechanicis ac Mercaturę ſe dedant Incolæ. Merces ſunt LApidesſtatuariæ, ac ædificiis exſtruendis aptiſsimi, Molares etiam ac Cotes: imprimis vero pernæ delicatiſsimæ velPrincipum menſis expetitæ. De hac regione hi verſus Rhythmici vulgo circumferuntur: Victus. Opiſieia. Mercimomia. . Hoſpitium vilg, Cranck brot, dun bier, langhe mniſt, Sunt in West phalia: Qu non vlt credere loop da. B b b ĩij Regis&. undi dic in. Situs. Imperium Aa- jeram. Weſtphaliæ 111 Tabula. Ertia& poſtrema Weſtphaliæ Tabula, ſicuti titulus ipſe præ ſe fert, tres partes graphice delineatas exhibet, Ducatum Bergenſem,( unitatum Marc ia& Diæceſin Colonienſem. Eds, eo quo propoſitæ ſunt ordine, percurramus. Offext ſe primo loco Pucarus Montenſis ſive Bergen qui a Bergoripenſi Opi-· do nomen habens, incipit apud inferiorem Weſaliam, aſcenditque juxta Rhenum magno ſpatio. De hujus autem Ducatus initio ſic ſcribit Munſterus Tempore Hemici Aucupis Rom. Regis, nempe anno cciDxxly fuere duo Fratres, qui ob exhibitum mminiſterium honorati fuerunt a rege Henrico, qui deſgns- yiteis in Weſtphalia certam quàndam regionem, in qua ſenior, neinpe Adoſphus, conſtruxit Caſtellumquocd dam ptope Comitatum Arnſperg, nominavitque illud Volveſhegh:& temporum ſucceſſu non parum cul. tiorem reddidit terram illam per circuitum Opidis& vicis eam ornapns. Alter quoquę Frater, Eberbardis nomine, conſtruxit& jpſe Caſtellum, appellavifque illud Aldenburg. Creſcentibus autem Fratribus ien potentia& opibus, creavit Rex Adolphum in Comitem,& ditionem exrexit in Comitatum, qui dictus fut Comitatus de Altena. Eberhardi quoque terram ſublimavit in Comitatum Bergenſem, Paulſo post kber⸗ hardus factus Monachus, tradidit Fratti ſuo ditionem ſuam& conſtructo Monaſterio juxta fluwum Dune, factus eſt Abbas in eg. Ab Adolpho& poſteris ejus deſcenderunt Comites iſti: C gelbertus, 107. prechtus, A dblphuſ. Is vero Adoſphus cum nullam reliquiſſet ꝑrolem ceſsit Comitatus Bergenſis Filio Soto. ris ſuæ, nempe gerado Comiti Iuliacenſi. Poſt eum præfuit titriquę ditioni Filius jus Muhen,& poft Wil. helmum Serardiu, poſt Gerat dum filius ejus Malhelmus: atquę huic ſucceſsit Filius ejus vocatus quoque. helmus, Bux primus Iuliacenſis, Bergenſis& Dux Gelxiæ, Succelsit autem ęi in his Ducatibus Frater eis Painoldus, qui fnortuus eſt anno Chriſti cio c οxðXͤ 111: manſitque poſt hæc teinpora ditio Montenfis apud Ducatum ſuliacenſem. Sunt qui aiunt Comitatum Monteuſem erectum ęo tempore quando Henricus du perbus fuit depoſitus a Friderico 1. Anno tamen Chriſti C19 gοαk KN fecit Carolus Iv ex Comitatu ha- chionatum,& Filius ejus Wen eſlaus ſublimavit ad Pucatum, Hæc ille. Eſt hic Imperiale ſub Montenſes Ducis tutela Opidum Elends, in quo Alfridus 15 Hiſldeſheymenſium præſul Collegiatum ut focant Virginum Veſtalium ex paternis facultatibus fundavit Cœnobiu m, ut ſub Abbatiſſæ educatione 111 Ving nes alerentur,& xx ſimiliter Canonici ſub ejus loci Decanò, Canonicam viverent vitam. Aſyli Privilego Abbatia gaudet,& locus i ea mas ime de Borcht nuncupatuis. Villæ aliquot vicinæ, ejus ſubſunt domino. Eccleſia ibi perelegans in qua Tabula exhibetur viſenda Bruni illius Agrippinatis opus. Ager Frumenti de ITritici præſtantiſsimi ferax, unde candidus Eſſendiæ panis in precio eſt. Gpidani Negotiationem etiam re- motam, alii Artem Textoriam, Fabrilem complures exercent. Non alium facile teperias locum, ubi 1 con ficiantur ſcolopeta. Fontibus abundat& atro carbonario Lapide quem territorium vicinum ſuppeditat, poti- ſumum vero, qua Steltium eſt, ad Ruram Amnem Opidum. Eſt& Duſſſeldorpium a Duſelo amne cognominati. Atq; Præfecturæ xx, Blanckenborch, Lewenberh, Huickesya ge, Bornfelat, Salingꝭ:„Lane cher gh, Dufſeldrp, 18 WESTPHALIXK III TAB VIA. 333 2. 3 e eee„„„ 2 2 1 1 1 Torti⸗ ga er eU 4 3 0.— 2—.* e 228 6 1 7 5 1 Ian* 0 trek 5 e n en 2g N 255 0 8 Kae e age ＋ 1 0 505 A Wer 2 ond! 22 1 gha 5 8 5 5 21 Kulſloue 2 8 2 e 5 r. 1 5 9— eee N 4 werbe 2 8 5 Aachen 200 1 275 22 55 15 be D And, 8; 5 * 2 8 Kirenuq de — 7 1 Tame 55. e. N. 7 5 7 4 S 1 5 a i 18 e 22 5 N 28 0 2 3 Auch pg e 8 7 2 45 4.. N* ſonnena l 5 Aal 2 2. N. N 1 We: g 1281. e 05 e, 25. 2 Ff ae 048 e Sena A 45 7 4 4 8 1 1 221 9 Bereten— ee 255 acer ge e A ern eee 1 g A0 ⁵⁵(V%„„0 0 8 8 2* 2 1* 2 21 D 1120 ſrnumde Agerlüfn 1 1 3 2. 3 1 AN 8 5 N 187 iuleit 74 ＋—* W. digg zi 0 4 20 82 E aeg eat, 4 2 . 4 85 2 2 5 11 8 h 8„ 2 Wald 0 c 8. lter Anne— Ce dee 8 79 S 5 2* 4 N 221 1 2 2 1 h e 5 Her 7 15 U er e 1 2 E e* 2 — ＋ e 1 A ke, Nee na cbt: Ke* Arnie, N N 3 5 *. 5 e F e 1 0 ee 5. — 7 Nen e. e 1 255 cle.- . 5 inte 5 5 1 12 Nee. 6 25 85 3 1 gabe 185 a gehen. 5 7 a 1 75 8 2—— N 5 0 13 Sg. S N 1 2 1 7 1 u vil e ſenſfein Hanau 55 2 5 Leſcinet k. Ve. gllein e 7 2.—ĩ 5„Er ee, e 5 Agen* 2 10 3 gener 50 5 e 5 1 0 vuinciæ Tf 4 e 2 200 Wel, 2 Ne 719. 0 1 g 8 2 chern aach Hi le.. 55 0 a 2 8 Acne. A.. 91 4 1 f* d e 53 2 25 ee—— Nnatius 1 e 8 g N. 5 f n e e 1770 e 4 6 Comitat. Mar- chiæ. Imperium Ma- jorum. Opida. Diꝶceſi boni onſis. Vrbes. 334 WESTPHALIA. Byenhach, ¶ Meyſenio, Medman, Mindech, Syberg, Nuwenberg, Portæ, Lulſtonf, Monheym, Angermendt, Er. verfeldt, Borck. Sequitur Comiratus Marc his, vulgo Mack. Hunc& Ducatum Bergenſem Ubi olim inſe- diſſe videntur, de quibus infra plura. phum Comitis Friderici Altena& Montis filium, qui cum Marck ſibi paraſſet, ſe Comitem de Marck gel Marchiæ inſcripſit, geſsitque inſignia circiter annum cio 11 tempore Wichmanni Comitis Cie, Eftau- tem Marchia Comitatus in Weſtphalia ampliſsimus a Lippiæ amnis ripa verſus Occaſum multis inſignibus Opidis, Hammmone, Dnna, Suſato, Tremonia, Werdena& alis florens. De Snſuo& Tremonia ſupra egimus, M dena in Weſtphaliæ aditu, ad Ruræ amnem in ditione Marckenſi Opidum, occaſione Cœnobii, a8. Tutgero ibidem inſtituti, initium habet, a Gulielmo de Hardenberg xi 11 Cœnobiarcha anno cο Ke. tum,& ab Engelberto Comite Marckenſi Civitatis privilegiis quibus etiamnum gaudet, donatum. Opidai rem pecuariam, unde& plurimum victitant, exercent. Agros habent lætos& compaſcuos, Montes pred. tos& dilvoſos, in quibus incredibiles Porcorum greges obertare quandoque videas,& rivulos gratiſsimo mur. mure ex montibus ſuſurrantes. uin& ex præterlabente Rura, commoditates haud mediocres percipiunt, unde Piſcibus,& ſapidis pinguibuſque abundant Anguillis. Sunt autem in hoc Comitatu Præfectutæ x1 Iſerenloe, Huerde, Altena Boec kum, Swarrenberg, Werter, Han, Swerten, Lunen, Hunna, Nuſtat, las lenſtem, Reck, Werden, Camen. Comprehenduntur etiam hac Tabula Comitatus Waldeck, Naſſan& Dillenburg, Shen, Siegen, Limburg, ed ena in Comitatu Marchiæ, Arnſberg, qui ſubeſt Epiſcopo Colonienſi, Kunimgſteim fit. nau, Iſenbeng. Reſtat in hac Tabula Diæceſis Colenienſis, vulgo Stift Colln, cui ab urbe primaria nomen. Hane olim coluerunt Obi: quorum ſedes primum fuiſſe videntur trans Rkhenum ditione Marchia& Baff Clivienſis Principis propria: ſed a M. Agrippa in citeriorem ripam traductos ad victoris arbitrium ex Sta- bone conſtat. Horum ditio a Coufſuentibus incipiebat, ac etiamnum incipit. Dicuntur& Axrippinenſa Ja- cito Hiſtor. v. Veriſimile fit nominis Vbiorum veſtigium ſervari in pago Coloniæ objecto( inquit Iunius), que m Tuiſch vulgus nominat, olim fortaſſe te Ubiſch,& contracte Tubiſeh, atque inde T ui ſeh ui noble exſtat& vetuſtum Cœnobium, olim præſidiarium munimentum a Fl. Conſtantino conſtructum,& Dien. ſe nuncupatum. Neque veri diſsimile videtur nobilem illam primi ordinis ſacerdotio aram, à Tacito don ſemel memoratam, eo loco exſtitiſſe, apud quam Segimundus(qui perperam Straboni Semigumtus vocatut Segeſtæ Sicambrorum Principis Filius ſacerdos creatus fuerat, quem poltea in defectione Germaniatu, Duce Arminio ad rebelles profugum, vittas abrupiſſe Tacitus ſcribit. Metropolis eſt, Agrippina ſ bla Tac. (OL. La. Ad. Agrippnenſuum in antiqua inſcriptione, quæ exſtat in Aldi Orthographia:& Cl.. Nrippina Ubior. in nummo Claudi: Col. Agrippina Dbior. Legio x ix in nummo Vitellii: Agrippinenſs Lage apud ptolemæum:& Agrippinenſis Colonia apud Suetonium& plinium. Hodie Coll incolis: Cologne Calis. Coloniam dictam quidam fabulantur a Colono Trojano: alii, quod Romanorum fuerit Colonia dictam volunt: Cornelius Tacitus de ca re ſcribit in hune modum: Agrippa quo vim ſuam- ſociis quoqut ee 7 5 oſtentafet, Cæterum Comites Altena, eo titulo contenti fuerunt, uſque ad Adol. WESTPHALIA. 385 oſtenrarer: in Opidum. Obiorum, in quo genita erat, veteranos ¶ bloniamque deduci imperat, cui nomen inditum eæ vo- cabulo ipſius. edc forte acciderar, ut eam gentemt- Rheno traꝶſgreſſum Avus ejus Agrippa in fidem acciperet. Ex- go utrumque nomen e Agrippina& Colom huic urbi ab Agrippina muliere datum eſt atque ex eo tempore Colonia e Agrippina, Cives vero Agrippinenſes dici cœæperunt. Romanorum deinde viribus ſenſim contritis ac debilitatis: Galli, Childerico Rege ductore, anno Domini cc α&ð* I is omnibus profligatis& pulſis Colo- niam vi occuparunt, eamque ad Ottonis 1 tempora ſuis habenis moderati ſunt. At vero anno ccioxlIx Otto Imperator Aug. Coloniam armorum ſtrepitu Francis ereptam, Romano Imperio reddidit. A quo tempore in hodiernum uſque diem, libera Imperialis Civitas exſtitit. Vrbs ad ſiniſtram Rheni ripam ſita, ambitu magna, forma primum quadrata, nunc ſemilunari, viſu pulchra, ſplendore& elegantia excellens, Templis celebris, Ædium pulcherrimatum frequentia nitidiſsime culta, Plateis Viciſque inſignis, Hortis Fomariiſque hilaris, Moœnibus Turribuſque valida, duplici foſſa cincta, Civibus plena, Mercatorum commer- cis dives, Mechanicis Artibus nobilis, Academia& ſtudiis liberalibus illuſtris, atque opulentia ſua pleriſque Germaniæ Civitatibus anteponenda. Noveſium, alis Nęveſum, Nueſſum Ptolemæo: Maliano Nuſſia, vulgo Nas, inſigne Diceceſios Colonienſis Opidum, Iv Milliaribus ab Agrippinenſi Colonia diſtans. Tacitus Le- gnorum gentem, Vbiis proximam conſtituit& in ea Noveſium. Hæc urbs a primordio ſecundis Rheni flu- Aibus irrigata, ſiniſtrum ſitu latus illuſtravit, donec Fortuna minus propitia, alveum Rheni immutans, ur- bemque non longo ſpacio adſpiciens, brachium ejus uſibus reliquerit. Sunt præterea in hac Dicceſi Opida & Civitates aliquot egregiæ, utpote Audernacum, cujus meminit Ammianus qui ſub Iuliano Cæſare militavit, vocatque Anrennacum, habet autem ſitum amœnum juxta Rhenum& inter Montes. Bonns ſita in planicie amœna- ubi montes Rhenenſes qui a Bingio deſcendunt Rhenumque includunt in planiciem evaneſcunt. Sen- rina, non ignobile Opidum,& Brulæ vicus. In Epiſcopatu Colonienſi Præfecturæ decem, Arnſberg, Frede- Horch, Bylſt ein prope Brilen ad Ortum Medebach, Frede hardis kirchen, Hoveſtatt, Merle, Nehem, Balue. Dominia Neis gubernan⸗ WWildinborch, Flomberg, Hlachnherg, Il ardenberg. Coloniæ porro Vrbis Politia fiorentem Reipublicæ Romanæ gu- 8 5 bernationem adprime refert. Etenim ſi Conſulum, proconſulum, Cenſorum, Tribunorum, Vigilum, Quæx- ſiorum, Annonæ Præfectorum dignitatem conſideres, ſi rectum& inflexibilem luſtitiæ Baculum, Faſcium loco, uti vulgo exiſtimatur, receptum: ſi Iribuum Ordines: ſi Civilem Senatorum Auctoritatem obſerves, quaſi effigiem& vivum quoddam Simulachrum Romanæ Vrbis, hanc Agrippinenſem videbis Rempublicam: ut non immerito, nativo quodam Iure, Romanorum dicatur Colonia. Sed hæc hactenus, ad alia tranſeamus. 9 In hae 28 der 356 Comitatus Muercenſis, ſive de Muers, cum Regionibus circumjacentibus. Nhac Tabula quæ Co mitatum Muercenſam una cum Regionibus, Vrbibus& Flumĩnibus, quæ potiſsimum hunc Comitatum ambiunt, graphicè delineatum exliibet: eas duntaxat regiones deſcribemus, quas alibi non deſcripſimus: has videlicet: primum Comitamm ipſum Maertenſem, deinde Ducaum Cliven. Cunitatus ſem, ultimo loco ufa. Comirarus A Turrcenſeſive de Muers, vulgo Grafichaſt Murr, ab Opido cog. Auercenſi nominĩ nomen appellationemque accepit. Ad Ortum Nucatum reſpicit Bergenſem& Comitatum Mar- . kenſem: ad Occaſum Gelriam: qua Meridies eſt Dicceſim Colonienſem& Ducatum Iuliacenſem: qua Septentrio Clivenſem. Ager utcumque fertilis Frumenti. ac paſcuis lætus. Opidum hujus Comitatus eſt Aus Opdun. quod region nomen ſuum communicat, è regione Duisburgi, haud procul Rheni ſiniſtra ripa ſitum. Et r hæc de Comitatu Muercenſi, ad Ducatum Ciivenſem venio. Ducarus Chv,enſis appellationem traxiſſe cre- ſerunde dit. dĩtur a Chᷣuis: exſtatque ejus nomĩnis Opidum, de quo infra, ad Rheni ripam in tribus clivoſis Collibus ex- ſtructum. Terminatur ab Ortu Ducatu Bergenſi, Comitatu Marchiæ, ac Weſtphalia, a Septentrione Comi- tatu Zutphanienſi, Trans- Iſalano Tractu, ac Batavia: ab Occidente Gelria& Leodienſi traciu: a Meridie Co. Atris temperies. Ionienſi& Aquiſgranenſi ditionibus. Regio ipſa bono& ſalubrĩ aẽre gaudet: Agro fertih Frumenti, 2 I. Animal vari- tis paſcuis. Vari generis videre hic eſt Animalia: atque alibi Feras varias, Apros, Meles, Vulpes, Lepores, Cu- tan. niculos, Cervos, Feles,& Equos ſilveſtres: Palumbium aliarumque Avium frequens Aucupium, inprimis Soli fertilitu. perdicum, Turdorum,& Coturnicum: Anates innumerabiles, omnium denique rerum quæ ad vitam per- Lnperium Ma- tinent largam copiam. Ferunt autem e Ælium CGrarilem quum opibus& potentia floreret in Gallia Belgica, jm. donatum a Pipino& Carolo Martello ea parte Bataviæ, quæ nunc Cbvia dicitur. Succeſſere ei ordine T. Aricus, Reinhaldlus, Rudolphus, paummes, Robertus, Baldnmu, aliique uſque ad Poannem qui ab e Tl fuit ui. In hoc deſũt familia. Cooptatus tamen ab Imperatore& provincialibus in jus familiæ e Aclolplna qui Cu- ſtantienſi Conſilioa Sigiſimundo Imperatore Pax Criæ dictus eſt. Habet autem Ducatus iſte in ora Galli caopida iſta: Tamum: Santen, Opidum in ſiniſtra Rheni ripa, olim Trajana alia Pighio, Verena Pyrma, 5 Opide.& pleriſque alis: vetuſtatis ac antiquitatis multum præ ſe fert, quod teſtatur Tophus Lapis Danffen- G. 4 1 tus, ingenti ibidem copia ex antiquis ruinis collectus. Burichim, Rurich, Opidulum& regione Weſaliz ſi⸗ tum, felici agro& lætis paſcuis gaudet. C huia. Cleue provinciæ caput eſt, Opidum celebre& vetuſtate ſum- ma, non procul a Rheni ripa,& ab ejus divortio, ubi expandere ſuos ramos,& Batavos in Inſulam incipt redigere. Cujus amplitudo maęna fuit quondam- ſicut ex ruderibus in agro vicino paſsim apparentibus colligitur. Nomen ei Clivia quod in tribus clivoſis collibus pendulum verſus Rhenum panditur. Diſcrepae unius duntaxat vocalis mutatione lingua popularis qua( leue nunc Opidum, ut& dirus omnis appellatur. lnminet Neno in eminentiſs imo trium Collium, quadrata Turris præalta lataque, cum Arce longe conſfken ö qua 0 2 , 2 2 IVI— 4 e THAffeN glemen alteren , N 8 5 og y Ẽ 6 reno 5 8 N 8 2 Auen 125. 1 1 1 596, comit i cone 0 ee Pars NAT 7 223 DerBerg Ducatus i A e 10 Nec, Targ 0 1 2 N U— * 825= 2 Sagerck N 1 Leo N 2 9 SN Stoctem a 5 5 Neher, Collen KFerpeu: 1 55 388 IVEIX CV. b quam tradunt a C. Iulio Cęſ. bello Gallico conſtructam eſſe, velut propugnaculum ejus ad ripam vicinitatis ad- verſus Germanos. Quod ipſum in atrio palatii Majore Principum juſſu adnotatum legitur his verbis. ANN O. AB. VRBE. DCXCIIX. C. IVIIVS. DICIATOR. HIS. PARTIIBVS.SVBACIIS. ARCEM. CI IVENSEM FVNDAVIT. Nunc Illuſtriſsimis Iuliacenſis, Clivenſis& Montẽſis inclyta ſede, Collegio Eccleſiaſtico,& ama- bili Incolarum humanitate memorabile eſt. Situ peroportuno excellit, inde enim vicina pabuloſa in loca ſi. brata planicie, læta virentique gramine tecta, quam longiſsime patet proſpectus; potiſsimum vero è Turi al- titudine conſpicua, quæ a cygno verſatili ventorum indice nomen habet. Alcaria Opidum in Inſula Rheni & Belgica Batavia a Comitibus Clivenſibus, primitus exædificari cœpta, ut præſidium eſſet ac tutum refugum ab incurſionibus Colonienſium ac Gelrenſium vicinorum, quibuſcum ipſis frequentia bella gerebantur. No- men accepit ab antiquiſsimo Caſtro ¶ alcar, a quo trans Inſulam hanc ad ulteriorem Rheni ripam erat trajedus. Lanificio& coctionè Cereviſiæ quæ iſtinc ad finitima loca transferebatur, potens ac dives facta, haud mediocti- ter crevit. Supra Calcariam loco quem vocant hodie Auf den Baern, creditur Cæſar Germanicus Rhenum ponte junxiſſe, quum a veteribus Caltris in Maos tenderet, quos nunc vocamus Twentanas mutato nomine, tametſi Opidulum Omar ſen veteris appellationis ſervet veſtigia. iet ſiniſtram Rheni ripam tuetut; hanc ex eadem parte ſequitur vier huſium in principio agri Batavorum juxta Lobecum vetuſtam arcem, quam curſus extremitatem ſeu angulum dici volunt, Loop enim curſum nobis ſonat,&& ckangulum ſignificat: ibidem Rlie- nus ſcindit ſe bifido curſu in diverſa labens. In Ripa Germaniæ ſunt V gala de qua in Deſcriptione Weſtphali: Duiſbur gum, ſive Ieutobin gum, veteris Germaniæ Opidum ad ripam olim fluminis Rheni inter Ruram& An- gram amnes ſitum. Clarum ſemper fuiſſe, cum maxima ædificia, tum hiſtoriarum etiam Monimenta decla- rant. Ob Nundinasetiam celebres negotiationeſque Mercatoribus frequentatum fuiſſe, indicant Rerum Han- dricarum Scriptores. Embrica incolarum& ædium frequentia,& Schola, quam optime inſtituta concinnum; vulgo Emmerich, Aſciburgium Taciti Scholiaſtis. Id autem non vacare etrore Newenarius docet. Atque hac de Duatus Ful. Clivia: reſtat paucis explicandus Fuliacenſis Ducatus vulgo Juliers ſeu Gulick. Nomen illi ab Opido liaco. Situs 25 elt inter fu. Rhenum& Moſam, idem pęne qui Cliviæ, niſi quod hæc Septentrionalior ille Meridionalior fit. iris. 1 Conregionales enim alioqui eoſdem habent. Regionis Aer bonus& ſalubris: Ager utcumque fertilis Frumen- Aeris temperies. ti omnis generis, quod ponderoſum valde eſt. Profert quoque tm herbam ITinctorum, vulgo Maid, qur Soli fertiliu. Accolis magnum quætitum reddit: eſtque Paſcuis lætus, Vinum vero haud gignit. Sunt hic permulta dome- Animalium vas ſtica Animalia,& imprimis Equi optimi. Principes Iuliacenſes ab Euſtathio Gotefridi Bilionei fratre ortum vetas. ducere exiſtimantur. Cæterum luliacenſis ditio Comitatus olim fuit,& anno C io cccðxx IX a Iudovico Im- Imperium Ma: peratore in Marchionatum evectus fuit, ac deinde xxx poſt annis a Carolo iv in Comitĩis Metenſibus fuit ere. Jorum. cus in Ducatum, id quod Cuſpinianus ſub titulo hujus Imperatoris oltendit. Primus autem Marchio qui & poſtea Dux 2 d Iv. Hujus filius Oulie mus Patri ſucceſsit in Ducatibus Iuliacenſi& Gelrenſi. Hic quum improlis obiiſſet, ſucceſſorem reliquit R nal dum fratrem. Eoque mortuo ſine hærede relicta eius uudr Af ſini IVLIACVM. 389 ni ſuo Adopbo Bergenſt nupſit, qui factus eſt Dux Iuliacenſis& Bergenſis. His ſine liberis mortuis, factus eſt Gulelnus Dux Iuliacenſis atque Bergenſis, genuitque Filium nomine Serardums, in paterna ditione ſuc- ceſſorem. Gerardo natus filius Gulielmus qui unicam Filiam ſuam tradidit uxorem, Ducis Clivenſis unico Filio Ioanni: ſicque tres Ducatus, Bergenſis, Iuliacenſis,& Clivenſis in unam redacti ſunt ditionem. Genuit autem iſte Ioannes filium Gulielmum, qui quattum Pucatum, nempe Gelrenſem, junxit tribus Ducati- bus, Clivenſi, luliacenſi& Bergenſi, ſed excitato bello Anno c19 10K TI f victus a Carolo v, ſua ditione ſpo- liatus fuit, ac deinde rurſus ea certis conditionibus donatus, præter Gelriam tamen ducta uxore Filia Ferdi- nandi Rom. Regis. Primaria ejus Vrbs quæ& Ducatui nomen dedit, eſt Juliacum vulgo Gulich, cujus etiam in Itinerario meminit Antoninus, ſitum eſt ad Ruram fluvium. Opida præter Iuliacum ſunt Marcodurum, yulgo Duren, Civitas ex eo tempore illuſtrior& notior facta, quo graviſsimam Caroli v obſidionem pertulit. Aonaſterium Eyphaleæ Opidum amœnum inter Montium convalles haud procul ab Ervatis fluvii fontibus; Fuabochis, Berchemum, Caſtrum, vulgo(after, a magnifico caſtro quo munitum eſt, Grevenbroich, Slad- bach, Dalen, Iyaſſenberg Opidula ſunt. Arces frequentiſsimas habet, quæ Nobilibus& Equeſtribus familiis nomen dederunt, Palaut, Meroden, Renſſehenberg, Neſſelroden, Machrendonch. Eſt etiam Paronarus Mick: nalen Arcem habens munitiſsimam, Qaadorum ſedem. In hoc ipſo tractu ſita eſt urbs Aquenſis, Aquſgranum recentioribus, Vetera ptolemæo in qua Læio xxx Ufpia: ſed apud Antoninum eſt xx& Legio xxx Vlpia alius buic loco vicinus. Lhuithprandus Crani Palatinum vocat. Rhegino Thermas Crani& Aquis Palaium. Sæ- pus etiam eAqus ſimpliciter ab illius ſęculi ſeriptoribus nuncupatur: vulgo Aken, Germanis Ach, Gallis Air dicitur. Vrbs eſt hobiliſsima; Aere fruitur ſaluberrimo, agroque gaudet pulcherrimo, quanquam quod adædificia ſtructuraſque attinet, nequaquam veteri famæ, nobllitati, ſplendorique reſpondeat. Balnea ther- maſque tam intra urbis Mænia, quam extra,& terra erumpentibus aàquis natura calidis habet, multiſque ac varũs morbis adprime utiles. Eſtque hæc urbs ſede Caroli Magni qui hic obiit& ſepultus eſt, celebrata. Flu- os habent hæ regiones præter Rhenum Ruram, ſive Reram qui ad Vbiorum Opidulum, Reeroort, quod fi- nem Roræ ſonat, Nheno miſcetur, ubi videre eſt duorum fluminum concurrentium evidentiſsimum diſcrimen, quorum hoc viride, illud ſubalbum apparet. Et quidem uſque adeo tortuoſus eſt Rora tantiſque ambagi- bus fertur, ut propemodum ipſe Mæander videri poſsit: tam autem violentus eſt,& vehementi curſu fertur, ut quandoque per arva viam rumpat, adeo ut brevi temporis ſpacio duo vel tria jugera alluvione hinc adimat: illuc adiciatʒ vel contra, paullo poſt ſolum quodcumq; inundat, calculis implet, atq; corrumpit. Nierſam itẽ, Lupiam, Angram, Duſelum, Erffat, Nirſi, Denmium,& alios. Nec Silvæ deſunt, inter quas, illa quam Tacitus Salam I euto- lu genſem vocat, Duisburgo vicina, quod cingit pluſquam medium quibuſdam in locis vix quatuor. aut quinque baliſtarum diſtans, vaſtiſsima eſt& ampliſsima, in qua innumeræ Feræ conſpiciuntur. Rivulos habet plurimos, x limpidiſsimos: Montes ſunt excelſi, arboribus præaltis circumquaque veltiti.Sed de his hactenus. Cc c ij Leodionſi — 390 Leodienſis Diceceſis. Regio c unde Eodienſi Diæceſi nomen ab Vrbe primaria Leodio. Huic vero a cxſa Legione Romana in ea ale, cliłta. ubi nunc Leodium, nomen inditum conſtanter adfirmat Hubertus Thomas Leodius: ipſi quoque 010 Indigenæ vocant Licge, quaſi Legionem dicerent. Alü exiſtimant nomen habere a rivulo quodam igno- 902 bili Legia, qui tertio ab Vrbe Milliari ortus, intra Vrbem Moſæ commiſceturʒ Vulgo. Eveſche de Lage. Situs. Ad jacet illi ad Boream& Occidentem Brabantia; ad Ortum partim Moſa, partim Pucatus Limburgenſisad 1 Cæli qualit at. Auſtrum Comitatus Namurcenſis. Longitudo ejus Milliarium Leodienſ. xxx i: Latitudo xv. Aëre gaudet Solz fertilitas. purgato, temperato& ſalubri Agro amœno, fertili; omnibus rebus adfluente; inprimis verſus Boream, qus Brabantiæ contermina: ibi Frumenti& omnis generis Fructuum admodum ferax eſt. nonnullis in locis tam Vini. Verſus Meridiem vero, qua Lutzenburgum& Galliam attingit, paullo ſterilior, Montibuſque aſpe- e N rior:& Nemoribus(Arduennæ enim ſaltus totius Galliæ, auctore Cæſare maximi, hic paſsim cernuntur te- a liquæ) horridior. Hæc facies ſoli exterior: intus autem& in vilceribus, habet Ferri& Plumbi, atque etiam 5 Auri optimi Fodinas, ſed Auri parciores. Sunt etiam in Montibus Lapidicinæ ex quibus in Magnatum ſepul-. e turas Marmor candidi coloris, quod Alabaſtrite Græcis appellatur:& varii coloris eruitur. Sunt& S 6 grandia, foſsilia, ad ignem idonea, quæ ſummo labore,& non niſi cum grandi vitæ diſerimine ex altis Monti bus, atque etiam ſub ipſo Moſæ alveo magnis cavernis excavato petuntur. atque in Provincias noſtras navibus deferuntur, pretio in fingulos annos excedente ſummam centies mille ducatorum. Hunc lapidem vulgo vocant carbonem Leodienſem, Char bon de Liege: Is ubi ſemel ignem concipit, paullatim accenditur, oleg te. ſlinguitur, aqua vires concipit; Calor ei veheimentiſsimus: quo fit ut Leodienſes tria ſibi præ alis gent: arrogent; Panem pane meliorem: Ferrum ferro durius: Ignem igne calidiorem. Vſum hujus ſaxi repertum primum aſſerunt, Anno cio cxci ix, a quodam peregtino, qui Fabro cuidam ferrario eum commoſtrait. 15 8 0 Anmalluum ua. Omni præterea Pecorum genere abundat regio: nec deſunt dilvæ, opimas quæ præbent Venationes, jucun· daque Aucupia. Hanc regionem ad fidem Chriſtianam converſam tradunt a 8. Materno Patavino, po Tungrenſium Epiſcopo circa annum Domini Centeſimum primum. Epiſcopalis enim ſedes quæ nunc Leo- diieft, tunc Tungris erat, manſitque iiſque ad annum cec crx, quo tempore(quum Hunni Duce Att. 2 ritt as. la in Germaniam irrupiſſent.& Civitatem iſtam una cum alũis Opidis vaſtaſſent) a8. Servatio Trajectum ad Moſam tranſlata fuit: manſitque ĩbidem uſque ad tempora D. Huberti Epiſcopi, qui Anno eptingenteſinſ N decimo tertio, eam Leodium tranſtulit, ubi etiamnum viſitur. Porro a D. Huberto primo Epiſcopo Leodienſi K uſque ad noſtra tempora 1 v1 Præſules a Guicciardino numerantur apud quem plura de his lege. Nequs ſolum hie præſul Epiſcopus eſt verum etiam Princeps Imperii, Dux Bovillionenſis Marchio Francimontib & Comes Lotenſis& Hasbaniæ. Veteres hujus Epiſcopatus Incolæ fuerunt E hurvnes, Tungii, Census 8 Ceraſi. Occupat jam magnam Lotharingiæ antiquæ partem, continet namque ſub nomine Leodienſis Dicœceſis, Ducatum Bouullunenſem: Marc hionatum Francimontii: Comitarum Eaſbamie, aut( Haſpengow) d Lotenſem: 755 LEO DIENSIS DIOECESIS. 5 7 5588 E 2 2 NLE D 2 . 3 12e W, bee Ee 4 Let Een 8 5. 30 Feyfauriem 1. 48 2515 f 25 Bra Some 8 718 1 8 2 Bale, 2* e, V . N So Olen 222 1 1 * Non eee, g Ze 9.. 5 70 8. Eben O.- He. 45 n. An panes 1 e, Hie, 21 22 l, gebe — 0 e 554 5 5 S 8 2 4 enen 1 22 8 2 5 * Ferellben 88 cg, 2 2 7 vr kü, Bo ile. Clin 2 5 22 8 5 2 3 5 g 3 828 it N sapodurt— auemont.— 5 Seen 18 8 ne 5 S 50 erg,— O ee dn 4 1— 29 — 392 LEO DIENSIS DIOECESIS. Latenſem: multaſque Baronias, ut vocant. Numeranturque in hoc Iractu, præter Trajectum, cujus media pars Duci Brabantiæ paret, xxi v Vrbes muris munitæ& ciꝰ iocc pagi templis turrigeris ornati, multæque Abbatiæ& Dominia. Vrbium nomina hæc ſunt: Leodium, Bolionium, Francimontiumt, Loots, Borchwom, Tungri, Hoium, Haſſelt, Dinantum, e Maſacum, Stochum, Bilſenum, S. Trudonis, Viſetum, Junum, Harem, Fermgum-, Herck, Bree, Pera, Hamontium, Sineium, Foſſa& Cvbinumm-, ut eas numerat& nominat Guicciat. dinus. Harum omnium Metropolis eſt Leodium, nonnullis Auguſta Eburonum, Incolis Liege; Teutones Lick& Luttich vocant. Vrbs antiqua, cujus prima auſpicia in Ambiorigem magnanimum Eburonum Re- 2 5 Hubertus Thomas Leodius refert, quo duce indigenæ per inſidias obruerunt Cottam& Sabinum, inter- ecta Legione una Romanorum, cum v cohortibus, quemadmodum id C. Cæſar lib. v. Commentariorum ſuorum de bello Gallicoprolixe refert. Alii Vrbem arbitrantur eſſe novitiam, conditam a D. Huberto Aqui. tano; cujus ſententiæ error manifeſtiſsime ex Monimentorum quorundam& ſtructurarum antiquitate con- vincitur. Præter e Moſam& Legiam influunt im Vrbem alia aliquot Flumina, Ute, Viſes, Ambluæus, ex Silva Arduenna orti. Sunt& Fontes illimes& pellucidi tam frequentes, ut multæ privatorum domus binos aut ternos habeant. Vrbs ipſa laxa eſt, Monteſque& valles aliquot complectitur; Ambitus ejus eſt iv Ita- licorum Milliarium. Ædificia ampla, ac præ cæteris ſuperbum eſt& magnificum Epiſcopi Palatium, ex- ſtructum a Cardinali Erardo Epiſcopo Leodienſi. Publicis vero Templorum ſtructuris, ſive numerum Eccle- ſiarum ſpectes, ſive elegantiam, ſplendorem, divitias, omnes ſuperat non modo Galliæ, ſed etiam Germanis utriuſque civitates. Gcto in ea ſunt Templa Collegiata, in quibus divites admodum Canonici: Splendi- diſsimum vero eſt Templum D. Lamberti, qui tutelæ præeſt civitatis. Templum hoc Cathedrale eſt: cujus Epiſcopus totius ditionis& Diœceſeos Princeps, Canonici Conſiliarii; ſed ad Canonicatum nemo admit titur, qui non ſit aut nobili prognatus ſtemmate, aut alioqui Doctor vel Licentiatus; licetque Canonico ( niſi in ſacerdotum numerum fuerit cooptatus) reſignare beneficium, uxorem ducere, aliud quodvis mu- nus ſuſcipere. In hoc Iemplo multa admodum ſunt vaſa magni pretii, multa ornamenta aurea argenteaque: inter alia, ſtatua eſt D. Georgii ex puro auro, quam Carolus Burgundiæ Dux conſecravit. Sunt& quatuot Abbatiæ perquam opulentæ,& Bibliothecis inſtructiſsimis exornatæ. Parœciæ intra vrbem ſunt xxx i ĩ cum Eccleſis totidem. Atque ex his apparet, non immeritoa Petrarcha olim ſcriptum, Vidi Leodium, inſignem Clero locum. Epiſcopus jus habet titulumque Principis: tanta tamen libertate& tot privilegiis conceſsis Ci- vitati, ut pęne libera videri poſsit. Habet enim ſuos Conſules, Scabinos, Magiſtratum. Studia hic olim ma- gno in honore fuere, adeo ut obſervatum ſit, uno eodemque tempore Leodii Ix Regum Filios, xx iv Ducum, xx ix Comitum, litteris artibuſque humanioribus operam navaſſe; præter Baronum& aliorum Illuſtrium Virorumliberos, qui plerique omnes Canonici erant Templi D. Lamberti. Bolionium, Bouillon, Caſtellum eſt quarto Ivoys milliari, decimoſexto a Leodio in Montis vertice mirabili artificio exſtructum: ſedes Du- cum Buillonenſium. Ab hac nomen habuit Gorfredu Dux Lotharingiæ, qui anno cloxcvi in 1 generali — 8— — o NSsIs DI EBEeESIS. 394 generali celebrato Claremontii in Arvernia, una cum Fratribus Euſtatio& Balduino ſacram militiam ſuſ- cepit adverſus infideles, pro recuperanda Terra Sancta. Quo tempore Illuſtris ac vere generoſus Heros, ut eſſet ad militiam illam expeditior, Sperto Epiſcopo Leodienſi Ducatum illum vendidit, majore gloria ven- dentis quam ementis. Nujus virtute anno e 10 Ip captaſunt a Chriſtianis Hieroſolyma. Ei cum ab exercitu ob præclara merita regnum Hieroſolymitanum cum corona offerretur, negavit(en Principis Chriſtiani pe- us) ſe auream coronam aut Regium titulum eo loco ſuſcepturum, in quo Servator humani generis coro- nam ſpineam tuliſſet. Francimontium olim Opidum fuit muro clauſum, nunc muris disjectis patet: in eo Car- dinalis Erardus, quem antea retuli, munimentum exſtruxit. Abeſt Leodio 1v milliaribus, eſtque titulo, Mar- chionatus inſignitum. Tuini( pagus hic eſt francimontio proximus), Metalla ſunt plumbi optima,& in mon- tibus vicinis Lapidicinæ Marmorex. Tungęri tribus mill. abſunt a Trajecto Moſæ,( Maeſtricht) totidem a Le- odio: Civitas eorum Tongren hodie appellatur, ſita ad fluvium pecher; nomen habet a Iungris Germanię po- pulis. qui relicta patria primi Rhenum trajecerunt,& has ſibi delegerunt ſedes. Vrbs eſt omnium Braban- tiæ Civitatum antiquiſsima. Ab hac urbe uſque Lutetiam Pariſiorum iter eſt Mill. Ital. cc quod totum iter la- pide conſtratum fuit, exſtantibus etiam nunc ejus viæ reliquiis manifeſtiſsimis. Argumentum ſummæ anti- quitatis eſt Templum Nerculis intra urbem, cujus ſtatua ante portam etiam hodie conſpici poteſt. Hoium-, Hay, habet appellationem a rivulo impetuoſiſsimo qui hoc loco in Moſam præceps fluitz diſtat Leodio v mill. Quarto milliari a Leodio ad Deinerum Opidulum eſt Biſen-,& extra illud pagus e Munſterſuli ten. Lertio miſſiari a Tungris urbs eſt S. Trudonis, vulgo Saint Trudlen-, Centronum, ut quidam arbitrantur ſedes, quorum frequens apud lulium Cæſatem mentio. Vno milliari a Leodio pagus eſt Ebure, quæ Eburonum caput fuiſſe creditur. Traiecti partem, ut& hoc obiter addam, huic Dicceſi acceſsiſſe ex donatione Pori, cujuſdam Lovanienſis Comitis, ſcribit Placentius. Reliqua Opida brevitati ſtudens omitto. Flumminibus un- a dique rigatur hæc regio, quorum maxima pars Moſæ miſcentur: ſuntque Legia, ſive Legio, Vtes, Veſen, Amb. Flumina laaris, leckel, Hoy, Veſera, II, Voer, Vrt, reliqui per Demeram ad Scaldim deferuntur: uti ſunt Kat bec h. Stimmer, Heek, Heſb, amnes limpidiſsimi, qui piſcium fluviatilium genus omne abunde ſubminiſtrant. Fons hic fuit de quo litigant inter ſe Viri docti. Ali contendunt eſſe adhuc intra urbem: alii(quibus adſentitur accuratiſsi- mus Scriptor& qui hujus rei idem ſingulari cura experiri voluit Lud. Guicciardinus) extra eam, ſeſquimlliari a Limburgo, v mill. a Leodio, v1 II a Tungris, iuxta Sh vicum, in Nemore quodã amœno& jucundo, parte Sil-p I funter- E Arduennæ. Hujus fontis mirabilis efficacia in morbis deſperatiſsimis, Phtiſi,-Hydrope, Febribus atq; aliis. 5, Montibus etiam Regio hinc inde attollitur, in quibus divites Fodinæ, de quibus ſupra. Silvis etiampaſsim um- 5 broſaz Arduennœportiones ſunt Silvæ Iulio Cæſari celebratiſsimæ. Ejus Portiuncula Comitatui Namurcenſi vi- cina Saus Marlignianus dicitur. Atque hæc hactenus de Dicœceſi 1 nunc ad reliqua Pergamus. 0 D 11 F VVAIL D ECE Te Qui hanc Tabulam primus deſcripſit& ædidit, Iodocus Moes a Corbach, duos Nobiliũ Ordines ſub Comite Waldeccio enu- merat, unum liberum intra Comitatum commorantem, alterum tam extra, quam intra Comitatum Feudo Comiti adſtrictum; hos ergoOrdines, cum nihil præterea habeam, hic adnumerabo,& que illorum domus Tabulæ inſunt, indicabo. Stemmata Nobilium liberorum intra Comitatum ſunt Vir mundt, Nleiſſeuburg, Gogreben, Zen gen, V olmerichauſen, Dalvvig, Eppe, Rodebauſen, Keen, Sconſtat, Hertzinghanſem, T uri, Hauri. den, Greiſmar, Roman, Dorfelt. Stem mata F eudatariorum tam extra quam intra Comitatum: yitſtein, Reiteſel, Spiegel, Calenberg, eſfal, Canſtein, alſpurg, Lebenſtein, Itengerſen, Qleſcheden, Beinenburg, Papen hrim, Muff, Foileubergbvij. 1 WALD EK. 201 SEELE 2 49 1 1 1 52. ebene 0 3 4 1 0 e 6 8 Malen 2 71 7 N 5 Min 2 e e 305 5 5 N 2 rudii. 2 un. 22 1. 5 4 ret ö ee 21 72 i B. Bre 455 c CTD ENR 4 Negis& vnd cliłta. Situs. Gol: fertilitas. Frets. Fa. . ben. 396 WAE D Mercatorem redeo, apud quem ſequitur Maldecciaæ vel Malleccenſis Comitatis, vulgo De Grafichat Maldeck. Nomen habet ab urbe Waldeckia: eſtque Haſsiæ non minima pars. Conjacet illi ad Of- entem quidem Haſsia: ad Septentrionem Epiſcopatus Paderbornenſis: Occidentalior pars Pic- ceſim reſpicit Colonienſem Longitudo& Latitudo Comitatus eſt v1 milliarium. Solum, fettili campo, apricis collibus, irriguis amnibus felix: Frumentum profert magna, copia& Vinum: Metalla gignit varii generis, Aurum, Argentum, Es, Ferrum, Plumbum, Argentum Vivum, Alumen,& Salem. Circa Wil- dungam enim urbem, arcemque Eiſenburgum pleraque hæc è Terræ viſceribus rara felicitate effodiun- tur. Sunt& Saxa grandia, foſsilia,( qualia in Epiſcopatu Leodienſi) ad ignem idonea: Germanis Steiniola, Animalium wa- his ignem focumque tanquam carbonibus fovent. Varii generis producit Animalia, magnamque in Shis Ferarum copiam, quæ ad venationes frequentes Incolas exſtimulant. Originem autem Cõmitum Waldec. Amperiũ Majo- cenſium, a idechindo Comite in Snalenberg, quem Carolus Magnus Eccleſiæ Paderbornenſis, à ſe pri- mum fundatæ, Advocatum id eſt,(ſi vera eſt e Advocati interpetatio; quam Iac. Meyerus aliique afferunt) ¶Avitatis Principem conſtituit, arceſſunt. Quod jus ex poſtełis quidam V idec hinaus Comes Waldeccenſis, cum Friderico Barbaroſſa in Aſiam profecturũs, acceptis ccc Argenti Marcis, collegio remiſiſſe ſcribitur, Nec vero continua ſuperiorum Comitum familiæ ſeries adnotata, quod ſciam, exſtat. Itaque ab Hentico Ferreo, qui Corbachiam antea liberam, Imperio Comitum primus ſubjecit, ſeries ad noſtra tempora dedu- cta adſcribitur. Henricus Ferreus Arcis Laudoiæ conditor, Corbachiam anno cio cccIxvI die xi Marti op- preſſam, ſibi parere coegit. Henricus, Fridericum Ducem Brunſu icenſem electum Imp. ad Friſlariam inter- fecit anno cio ccc, uxor El abetha Ber genſſi. Henricus cœpit anno cio ccccx ſexennale bellum cum Patti bergiis, finivit cio ccc“ III. Patrocinio Ludovici Haſsiæ Principis ſe primus ſubjecit anno c Io ccc πντ. Molhadus Comes a Waldeck, ab Epiſcopo Moguntino, Friſlariæ& aliis quæ in Haſsia tenet Opidis præfectus ccc ccxxx III I. Phippus 1. Phippi 1. filius, Vxor Anna filia Ioannis 11 Ducis Clivenſis. Nolradus 11 Pius, do- ctus& humanus: Præſes colloquii Ratisbonenſis anno cio 10 vl, mortuus cio II IJoſias natus ãno SoioT III, mortuus co XX XVIII. Christians& Molradis, Comitis Ioſiæ fili. Ad dignitatẽ autẽ Offici Imperialis quod attinet, inter i v Servos ſeu Milites Imperii, Comitatus hic primus numeratur: Sunt enim Mal- deck Hirten, Fulchen, Ainſperg, Rabnaw. Vrbs primaria Ii raldeccia, vulgo V aldeck; quæ regioni nomen dedit, Ace prædita, quam Edera fluvius alluit. Sunt& Aft inchuſa, Dudinc huſa Opida: Landavia urbs cum adjuncta Arce: Menger huſa urbs quoque cum Arce. Comitum hodie ſedes, duobus a Waldeccia milliaribus diſtat: Radenum urbs& Arx, in cujus Territorio venationes ſunt frequentes. IV errerbusgum Arx locus adſpectu& poſitu pera- meœnnus, inter Iwiſtam videlicet& Ahram fluvios ſita: W. Aun ga urbs quæ novo& veteri nomine ac loco diſtincta eſt: juxta quam Fodinæ Metallicæ: ex quibus magna vis Auri, Æris& Ferri quotidie eruitur. Sunt & hic fontes acidi ad quos variarum regionum ægri ante annos aliquot ſolebant confluere. Coquitur hic suam optima Cexeviſia, qua præſtantiorem non habet hæc regio. Frienbagen Carolini judicii ſedes: 7 Aide Ae Ale ln WALD E CK. 397 hien, Sarenberga, Furſtenberga Opida: Eiſenburgum arx, cujus àger ut Wildungæ, Aurum& Ferrum ſuppe- ditat: quo Lithanthraces quoque effodiuntur: Eilhuſia Arx ſitu ſpectabilis, ab Vrbe amne dividitur: Cor bac hia urbs munita: Auri fodinarum ad eam, ante trecentos annos mentionem fecit Albertus Magnus,& quidem de auro ibi effoſſo, cum igne probatur ac purum redditur, minus quam de Bohemico, ullove alio conſumi adirmat. Nec vero hodie venæ illæ prorſus ex hauſtæ ſunt: nam haud procul Corbachia ex arena fæpiuſcule Flani lota Aurum abſtergitur. Neubunga Arx& Opidum: fiber Arx: Sc Herbs Monaſterium. Regio hæc fluminibus“ 4 irrigatur variis( inter quæ agmen primum merito ducit& dera, qui Tagi Hiſpaniæ, Hebri Thraciæ, Pactoli Aſię zmulus, aureas quoque vehit arenas, tum& Piſcibus ſiquis alius refertiſsimus, mediam fere Provinciam Wal- deccenſem ſecat: ex Naſſaviæ Montibus per Comitatum Witgenſtein ad Francobergam adlabens& arcem Waldeccenſem præcipiti rupe conſpicuàm, in ima valle altiſsimis undique Montibus ſeptam, abluens: Eriſla- tam Haſsiæ Opidum præterlapſus recepto Sualma, in Fuldam ſupra Caſſellam, atque inde in Viſurgim ſe exo- Momæ. nerat. Sequuntur Dimila, Twiſta, Viba, Ala,& Irber amnes. Nec Montes deſunt, inter quos qui vernaculæ di- euntur Grunebeckerberg Winterberg Den Aſtenberg cum aliis qui in Tabula Mercatoris cernuntur. Sunt& Sil æ in Sic. hoc tractu frequentes. Alae Walt, Weter holt, Geppenhage, Plat: alias prætereo quæ paſsim per hunc Comitatũ hic bbiſparſr. Atque hæc de Waldeccenſi Comitatu hactenus, ad Palatinatum Rheni tranſeamus Dd d ii Situs. . ristat. Kegis& undi Sali fertilitas. . Palatinatus Rheni. 308 Alleccis ſuccedit in mea Methodo Palarinatus Rheni, vulgo die fag. Hanc nobilem N 7 N ö Germaniæ partem nonnulli a Palatio Rheni nomen accepiſſe; Alũi a Caroli Maęni inſti- tutione; ali a Palatio Trevirenſi ſic nominatam volunt. Beatus Rhenanus conatur probs re ex Ammiano Marcellino, Palatinatus ditionem& nomen a Palas Regione deſcendiſſe. Seribit enim Ammianus in hunc modum:( bnſtituto ponte prope e Moguntiacum-, cobortes tranſereſſa ſm Ri- num, in regione Capelliatiana, quæ a Palas nomen habet, caſtra ſunt poſita. Et alibi: Quum vemumeſſer ad ni. onem cui( apellatij vel Palas nomen eſt, ubi terminales lanides, Romanorum-& Bus gundionum-, confinia diftimit. bant, caſtra ſunt poſita. His ſubiicit Rkhenanus: Hic advertere licet Principem Palatinum non à Palatio C. ſaris, vel ædificiolo illo quod in Rheno oſtenditur, nomenclaturam ſuam poſsidere, ſed vetuſtiſsimamg Regione eſſe natam adpellationem. Hæc ille. Sed cum plures, aliorumque Locorum Comites Palatini, in hiſtoriis recenſeantur, hodieque etiamnum ſint, hanc de Etymo palatini, ſententiam plerique reiiciunt, Huc accedit quod ante cecc annos, neque caſtra, neque Opida in hac tẽgione, ubi hodie habitant, habus- runt: ſed intra hos annos quequid locorum juxta Rhenum habent, vel emerunt, vel armis adquiſiyerunt. Pleriſque magis adlubeſcit, i a Palatio Comes Palatinus dicatur. Qui dignitatis& claritatis ordo velut fe- natorius jam olim ſub Impeartoribus eſſe cœpit. Hinc qui in Comitatu Palatil præſto eſſent Principi, Palati. ni vocabantur. Habet hæc Regio ab Occidente Zweibruckenſem Ducatum: qua Oriens eſt occurtit Fran. conia& Wirtembergenſis Ducatus: qua Septentrio, partim Meno flumine, partim extrema Silva quam Ottonicam vocant, terminatur: Alſatiamattingit a Meridie. Tractus hic uniuerſus amœnitate, fertilitate, & ubere omnium Rerum copia vix ulli Germaniæ parti cedit. Montes plerique vitiferi ſunt, Vinumque pre ſtantiſsimum proferunt, aliis remotioribus locis expetitum: idem ad Boream Caſtaneis referti. In A copioſa Frumenti Seges, Tritici, Siliginis, Hordei. Nec deſunt Pomaria,& Horti omnium felicium Au rum genere conſiti, qui paſsim in hac regione plurimi viſuntur, magna pomorum ubertate ſcatentes. Intet Wormaciam, Heydelbergam, Neoſtadium, Crucenacum, Oppenheimum generoſiſsimæ ſunt Vites: Im f- „ fetterſnemii, cujus bonitas cum Setiis, Falernis, Cæcubis certate poſsit. Silvæ etiam& Montes re ſunt Feris, potiſsimum Cervis. Quin& Incolæ plurimos in Silvis untriunt Hircos, Hœdos,& Capras, eo quod hæc Animalia potius ſilveſtribus delectantur ſaltibus, quam pratis. Acarpendo enim Capræ dicun- tur, ideoque in lege locationis fundi excipi ſolet, ne Colonus Capràm in fundo paſcat. Prope Heydelber- gam eſt magna copia Ardeatum, ibique in Nemore nidificant. Eſt autem auis aquatilis, quippe qu virit ex aqua,& tamen horret pluvias aliaſque tempeſtates, quas in ſublime volans evitare conatur, juxta illud Vir- gilii: Aique altum ſupra volat. Ardea nubem-. Vocatur etiam ob id Ardea, quod ardua ſuo volatu petat. Po- nit nidum ſuum in altiſsimis arboribus, oditque natura Accipitrem Fringillarium ſeu Niſum, ſicut viciſsim Accipiter exitum illius continuo quærit. Decertantes autem in ſublimi aere, uterque id unum conatur, ut 5 alterum 1 — 2 282— r — — S — 251 4 1 4 I. 1 8 4 Toric e e 1508 l 5 Af iert 8 . e 9 5 8 5 22 lr 2 1 Spal Honiſſ lain 1 pen eim ee 7 al 1 2 2 N. Vanlun 72 8 N e 7 2 7275 VII 1 855 e. 1 8 2 * N * 0 422 22 See, 1 1 Y Ait— 55 0 2 5 ainbarh 8 ö 22 4—1 5 1 e 4 4 e 223 5* aa 755 Lee 5 1 7 5 N 5 Ne 3 57 1 2 N e mile 4 4 e 5 5 8 0 0. 0 K 5 0 igll e 85 165 127 8 l, 0 N 0 1 21 A. 0 N 8 DV 1 aue 2 N San 1 1 ge 1 rens. Ms 7 7 ö 22. ͤ ͤ eee n e er!——— e E eee 18 2. 8— Imperium majo- rum. Vrbes. 40⁰ PAL ATINAT RHENI. alterum adſcendendo ſuperet. Si Accipiter altiorem obtinuerit locum, impetu quodam obruit hoſtem atque extinguit. Sed ad rem. Fuerunt ab initio Palatini Palatiorum Præſecti, præſertim in Curiis Imperatorum, quos Franci olim M aiorer- dumus vel Palatij vocaverunt. Quando autem ditio Palatinatus Rheni fuerit inſtituta,& ubi locorum Palatini Rhenĩ ante quadringentos& quingentos annos ſe continuerint, non uit mihi inveſtigare, varię enim hic hominum conjecturæ. Sunt qui aiunt primos Palatinos ſimplices fuiſſe No- biles, uſque ad tempora Ottonis 1 L T, quando Principes Electores fuerunt conſtituti: tunc enim illis major dignitas fuit conſtituta. Primus Palatinus Elector fuit Henricus, qui cum ceteris Electoribus Anno 10111 Imperatorem conſtituit D. Henricum. At ubi ſuam habuerit Curiam, cui præſederit regioni, quos audien- tes habuerit populos, ipſe& aliquot ejus ſucceſſores, a nullo inveni ſcriptum, inquit Muuſterus, nec brin- cipes ĩpſi qui hodie præſident Palatinatui id ſciunt, niſi quod quidam ſed ſine certo teſtimonio, putant Principes Palatinos olim Wormaciæ conſediſſe,& magnam in ca Vrbe habuiſſe juriſdictionem. Hoc con- ſtat, Conradum Ducem Franconiæ anno cciox Iii ſuam ſedem Wormaciæ habuiſſe de Principe Palatino nihil tale invenitur. Sedes hic olim Intuergorum, Nemetum etiam& Vangiomums, ut nonnulli opinantur. Intuergi, Germaniæ populi: Hos Peucerus in Palatinatu conſtituit circa Heydelbergam, quæ regio etiam C4. pellatuim& Pallas vocata fuit. ut ſupra ex Marcellino retuli. NMemetes, ptolemæo& alis, Germaniæ ad Rhe- num populi, finitimi Metenſibus, Argentinenſibus, Wormacienſibus; Spier hodie urbs Epiſcopalis in Ger- mania B. Rhenano. Auguſta Nemei um hæc Aethlico. Fungiunes Prol. itidem Germaniæ populi ad Rhenum: Mormbſer Biſt humbs B. Rhenanò& Lichtenavio. Sed contra affirmat Pirchaymerus, Fungiones eſſe Hi⸗ renſes, Nemetes vero Mormacienſen. Rationem addit Irenicus, nempe quod Ptolemæus, qui in deſcriptione Rheni ſolitus ſit a Meridie in Septentrionem decurrere, primum meminit Vangionum, deinde Nemetum. Sig. Gemblacenſis tamen, qui ante annos ſcripſit circiter quingentos, Wormatiam Vangionum Vrbem vocat. Wormatiam Vrbem olim vocatam Vangionum ſpeculam, ex antiqua ibidem inſcriptione colligit quoqne Ioannes Heroldus. Vaingen interpretatur Lazius. Vrbes memorantut xTvIII, quarum Caput He- delberga, Principis Palatini ſedes. Nomen habet vel a gentibus, hæ enim Germanis dicuntur Heydeu-: ela Myrto, quem iidem vocant Hodelbeer, atque ob hanc cauſſam eruditiſsimus Meliſſus eam urbem appellat Myrtilliium. Durlacum, cujus meminit Abbas Vrſpergenſis Pyramio eſt; quod alis Durlach,& rectius. lo- annes Heroldus vocat Capellatium, aliis tamen( apellatium, eſt ipſe Palatinatus, ut modo diximus. Munſte· ro tractus eſt qua iter Francofordia Heydelbergam, Bergſtras dictus. Sunt etiam qui ptolemaicam Budorin hic ſitam fuiſſe putent; ſed hi præter inanem conjecturam nihil adferunt. Budorimenim ſtatuit Ptolemæus Latitud. graduum 11. Quum Heydelberga habeat latitudinem Graduum duntaxat xL x: Min. xxxv; vulgo Heydelberg. Sunt ali qui contendunt legendum& ſcribendum E deiberg quod ſonat nobilem Montem: alii vero Ezdelberg, quod meros Montes ſignificat. Sita eſt ad Nicrum ſiye Neccarum flu. in faucibus W Celedris 15 Alan (0 Male 1600 RRALATTIN AUT REENI. 401 Celebris fuit jam inde ab anno cio ccc xl vi inſigni Litterarum& Sapientiæ Gymnaſio, quod iis temporibus conſtitutum eſt a Ruperto ſeniore principe Palatino, qui etiam ad ejus curam Marſilium quendam VItraiecti- num pariſũs evocauit. Ex eo ſemper inclyta fuit Doctorum& Studioſorum frequentia. Inter Doctores ce- lebres fuere Rodolphus Agricola, Ioannes Dalburgius, Joannes Virdungus, Gulielmus Xilander, Tho- mas Eraſtus, Zacharias Vrſinus, atque alii plurimi. Potro univerſus Palatinatus in quatuor Præpoſituras tributus eſt, quas illi A mpten vocant, Heydelbergenſem, Alzæenſem, Neoſtadienſem,& Mosbachenſem, ab Vrbibus Heydelberga, Alzea, Neoſtadio& Mosbaco nuncupatas. Sunt præterea Bretta, Opidum me- diocre ad Salzam ſſuvium Patria Philippi Melanchtonis, ſummi Liberalium Artium Magiſtri: Ladebingum-, 2 Caſtris Latinis Peucero dictum, pignori datum eſt Duci Ruperto Seniori pro media ejus parte anno cia ccerxxr. Altera medietas obvenit Epiſcopo Wormacienſi. Eidem Principi vendidit Sifridus a Stralnberg anno cio cccxLvII Opidum Schrieſſen& Caſtrum stralnberg. Et anno cio cc cxI 1111 Opidum Meinheim per arbitros eſt memorato Principi adjudicatum, quod antea Epiſcopus Moguntinus poſſederat. Sunt item, Cuba, Gelhuſen, Sintzon, Luden ad Tuberum flu. Oppenheim, Cæſarea Lutra, Ingelhemum, Lowpenſteinum-: in Brureinia Ditione Bruxella,& alia, quæ in Tabula obvia ſunt, ut& Arces& Pagi. Fumina præcipua Flumina ſunt Rhenus&e Necſarus. Hic medium Palatinum fecat irrigatque, ac prope Ladeburgum Rheno immer- gur, Veteribus Nicer dictus: Piſcium& inprimis Mullorum, quos vulgo Bar bones vocant, fœcundus, ſi- qussalius Amnis. Deſcendunt quoque per hunc fluvium continuæ lignorum rates, ex Ottonica Silva, quæ ex Neccaro in Rhenum deferuntur. Ignobiliores ſunt Tuberus, Lutherus, Iaxtus, aliique. Regio univer- Montes. ſim tum montuoſa, tum campeſtris: Nontes habet inſignes in quibus præſtantisfima Vina decoquuntur. Silva. Nec deſunt Silvæ opimas venationes præbentes. Inter Silvas ea eſt quæ dicitur Ottonica ſive Ottonis: eſtque pars Hercyniæ Silvæ. Latitudo ejus extenditur a Neccaro uſque ad Mænum,& Longitudo a montana via uulgo Berg ſtra, uſque ad Tuberum flu. Sed hæc hactenus. Multa in Palatinatu Templa, multa etiam fu- Opera publica. cte Monaſteria. inter quæ Launiſenſe vulgo Lorſch, per Carolum Magnum, aut ut alii putant per Pipinum con- ſructum: de cujus Bibliotheca ſic Monſterus: Non eſt locus in Germania, ubi vetuſtior quam in hoc Monaſte- tio Bibliotheca fuerit. Vidi ibi exemplar unum quod manu Virgilii ſcriptum titulus præmonebat. Inventus elt ibi quoque ultimus liber Ammiani Marcellini, qui& jam publicatus eſt, ſcriptus majuſculis tantum literis. loannes Dalgurbius Epiſcopus Wormacienſis, Vir Doctiſsimus, tranſtulit inde ad Bibliothecam Ladenbur- genſem meliores quoſque codices. Ceterum Sextus Circulus Imperii eſt quatuor Electorum, qui ſunt: Comes Palatinus Rheni: Archiepiſcopi A lens, Trier,&( oln. Civitates liberæ ſunt Mentx, Coln, Trier, elenſauſen. Princi- pes& Domini: Palatinus cum ſuo Territorio: Com. Naſſau,& Beilſtain: H. Nifferſcheidt,& Rheineck: Teutſch Orden Hern in Coblentz: Abb. S. Maæimini proximè Trier: Præpoſitus Seſtæ. H. Nider Eiſenbusg Sed hæc hactenus, z Ducatum Wirtembergenſem tranſeo. E e e Ducatus Regis& undi dic ia. Situs. eli qualitas. Soli fertilutas. Animaliuns. vVarietus. 402 Ducatus Wirtembergenſis. Deus Myirtembergenſis, vulgo Murtemberger lend, nomen habet a Wirtemberga Arce veteri in eus fere meditullio ſita, inedito colle, haud procul ab Eſlingenſi urbe Imperiali: alii aliunde detixant. Cxtetum Regio Mirtembongenſis in prima fere Superioris Germaniæ parte, tractum Sueviæ felid- ter occupat ad Nicri potiſsimum ripam ſita. Conregionales illi ad Ortum Sueti, Vindelici& Norici: ad Occaſum Comitis ad Rhenum Palatini, Principis Eſectoris& Marchionis Badenſis Limitest inde Nigræ Silvæ juga complectitur: qua Meridies eſt Montes Arbonæ pariter ac Suevicæ Alpes(ita vocant Montes ejus regionis editiores Incolæ) prominent. Verſus autem Septentrionem Francos habet vicinos,& non ita procul Ottonis Sivam, Aer hujus regionis ſaluberrimus eſt, æſtate commodus, hyeme temperatu: Regio ipſa fertiliſsima, ita ut cum optima Germaniæ parte certare queat, ac primas etiam obtinere. Em- menti, Leguminum, Vini, Fructuum admodum ferax. Vniverſæ tamen Regionis non cadem ubique quali- tas, non idem Solo genius. Ea namque pars qua Neccarus oritur, quæque confinis Hercyniæ, tum que Sue. vcis( inter Danubium& Nierum ſitis) Alpibus eſt contermina, ſubaſpera quidem Vitibus inimiea, Pecamum cultui ſatis idonea. Ager in Alpibus lapidoſus, at Frugum abunde ferax: item per Nigræ Sllvæ cacumina, tu- bro colore tellus arenoſa, quæ Frumento tamen ſatis abundat. Vbi vero Neccarus in campeſtria diffundi- tur tota felix, tota beataeſt: undique Bacchi colles, herbida prata, fertiles agri, copioſus ubique Vini, Eu- menti, Pomorumque proventus. Argenti quoque Fodinas hic Ducatus habet, haud procul a Wiltbergo, ac dicitur Puelachium Opidum totum Aris fodinis ſuperſtructum. Producit& Ferrum& Es. Reperiuntur etiam Lapides elegantibus ac variis coloribus, ut plurimum tamen cæruleo diſtincti. Vt videatur etiam Na- tura molita eſſe hoc loco Gemmas producere. Varii generis Animalium paſsim vis magna: ac perſaltuoſi Ne- mora Feræ innumeræ conſpiciuntut. Ducatus titulum adepta eſt hæc regio anno co, Imp. Maxi- Imperium Ma- miliano conventum Worſnaciæ celebrante. Hic enim& ber hardum Comitem Wirtembergenſem ad digni- jorum. Vrbes. tatem Ducalem evexit. Eber hardus Dux II amplius biennium non manſit in Ducatu, ſed corraſis vaſis ſuis aureis& argenteis ptimum fugit Vimam ac deinde ad Principem Palatinum, mortuuſque eſt apud exteros ſine liberis. Tunc creavit Imp. Maximilianus V yicum Eberhardi Nepotem. Hic anno ciꝰ iloxx, ditione piſ ſus& ejectus fuit, a Suevici fœderis ſociis, cum Reutlingam Opidum Imperii fœdere ĩpſis j unctum nuper cepiſſet. Patti Vlrico ſucceſsit Chyiſtophorts: Chriſtophoro Ludovictms Filius. Ludouicus denique Fredericum Georgi Comitis Montis Pelicardi filium ſucceſſorem habuit. Sedes hic haberunt olim ſuas Intuesgi„Iſchu- do, Rhenano Mithungi. Item Tectoſages. Ducatus iſte veluti circularem habet ſitum, complectiturque Civi. tates& Opida plurinia. Præſtantiores Cĩvitates ſunt Tubinga,& Stugardia. Tubinga, vulgo Tubingen ad Nec- carum ſita, urbs admodum elegans, Cereris& Liberi donis abundans, quæ& copioſo,& generoſo proven: tu, tam Incolis, quam vicinis Suevis commuiiicat, utramque Neccari ripam, lapideo ponte conjungit, Arce, vnifero colle, Canonicorum Colegio,& rei literariæ ornamento, Academia, Studüiſque liberalibus 7 nea. 5 , —— IKT EU BERS. 0 ITLend eee e 25 A 2 45 5 N e. 7 N Ag arri 8 „ Luling,, 0 Hung, 2. ebe 85 25 ( 1 Je Beru, Faule Fee genßlul. I. ll 255 22 92 5 405. 8 2 8 1 25* S 25 3. 11 ber, 9 5 2 Arlug⸗ . gef 30 1 6 88 7 uriaci 2 e 2 N 9 Si 155 8 2* E r rEETIII 9 — N L ee feln er 7 252 82328 ee e 5 75 dee, 32 aul brunn 8 9 e e 25 . 8900. 2 * 27 Mſltrrliſclb a Merrubinz 8 e A geleubat en 77 2 „ 45 Ain Rer. 7 5. 2 ee 5 A 22 N 1 5 2 2 ee 10 Ponal 2 aner N. E lle burg 75 Billund. N Peſulſenried 5 1 8 4 8 85 IAA INIT Fee TTT f J N E ie 25 Herrn 1¹ 2 f . 1 e 0 1 7 e Rerciſlis, e 5 n, 25 2 4 8 Zueuuſben 2 2 l. 5 4 — 5 5 1 15 9 7 2 belt. 5 77 7 Aeli. 5 A,* 5 Not. nec. nel Aon alteren aller P 4 ul 5 1 1 Neundt WIRTEM BERG In ea, præter Ioannem Stoflerum& alios, annis fuperioribus cum celebritate maxima nominis medicinam docuit Leonhardus Fuchſius primus Medicinæ hac noſtra ætate repurgator. In eadem Academia profitetur cum celebritate nominis, etiam inter Barbaras gentes, ſtudia æloquentiæ& Linguarum clariſsimus ac doctiſimus Vir Martinus Cruſius. Eam inſtituit Eberhardus Comes Wirtembergenſis quem ſupra ad dignitatem Du- calem a Maximiliano evectum fuiſſe diximus, anno cio ccccixxvII. Manfionem Auguſtam Caracallæ in Germania ad Tubingam fuiſſe, Joannes Heroldus, libello de Germaniæ primæ antiquitatibus ex fragmento elogii ipſius, quod ĩibidem inciſum videtur, demonſtrat. Id Petrus Appianus lib. de ſacroſanctæ vetuſtatis inſcti- ptonibus, ita exhibet. 8 g f Max. I Av. EM. Gk R. Max. Dac. MAx. ARM. Max. IxIB. P. Cos. Er. Verum, Heroldus hanc inſcriptionem integram legit, quemadmodum eidem Imperatori Romæ poſita fut. Iur. CABs. DIV I. L. SEPT. SEV ER. P. PBRT. AV G. PARTE. TAN AB. ADbIAB. E. M. AvxEIL. ANTONIN. AC. SanuATr. Max. GER. Max. Dac. MAx.-AuEN. Max. BRIT AN. MAx.ARAB. Max. ALEMAN. Max. PAT R. Max. P. E. Por. Mx. TRIB. Pork. vi. Cos. PRocos. PER ET. LEC. vI II. Ax T. Av GC. P. E. EIvs. Nun. Dkvor. PRI N. Opr. FoRr 18. Stutgardia, Metropolis& Sedes eſt Ducis haud procul a Neccaro ſita. Ab hac Civitate Comitatus Stut- gardicus nomen deſumit: a Wandalis exſtructa eſt, poſtea vero reſtaurata a Marchione Ioanne 1 Eledote Brandenburgenſi& Ottone 111. Anno autem ciↄ cexc Albertus 1111 Marchio Brandenburgicus, Princeps Anhaltin, Filius Ottonis 1v Filiæ ſuæ Beatrici dotis loco dedit, quæ Henrico Leoni Vandalo nupſit. Vibs hæc agro undique beatiſsimo cincta. Vix verbis exprimi poteſt, quanta Vini copia per circuitum hujus Opi- di in ſingulos annos producatur. Ornavit locum iſtum Ioannes Capnion vulgo Rheuchlinus dictus, Vit in- ſignis, Iuriſperitus, Trilinguis,& qui primus in Orbe Chriſtiano ſacram Hæbræorum docuit linguam. Eſt& Keutlinga, ad Neccarum ſita in Ducatu Wirtembergenſi, anno cigcexl a Friderico 11 Imperatore fadta Ci- vitas: ali dicunt anno croccr xxx i TI. Civitas hæc famoſa eſt ob molas papyraceas. Reliqua Opida amœna ſa- tis, ac pleraque Arcibus& Caſtris munitiſsimis ornata, utpote Yacum- ad Amerum fl. Nitigum, Kirchen, Heilbramns. Laufens, Pinglbeim, Aſßerga Arx, Greinimga, Mar bac hum, Cunſtadium, Laib linga, Sc horendofi, Ceppinga, Ficſen e A ludiacum olim, Heidenheimum, FVovillpergium patria diligentiſsimi Coſmographi Danielis Cellarii, ad Nagoltam fluvium Herrenbergum, Rotenbungum, Hechingum Iudæorum Aſylum, Balingum ac complura alia, quorum nominaac Situm hæc Tabula inſpicienti dabit. Ducatus autem ilte Circuli 1 alis 4 n 14 l 7 7 . u WIRTEM BERG. 405 als Sue vici præcipua pars eſt, quam quia ſolam inter cæteras exactius deſcriptam a Georgio Gardnero,& Davide Seltz in habemus, hic Circulum Suevicum totum in ſuum ordinem diſtributum proponam. Quar- tus Circulus Imperii Suevicustres Ordines complectitur, quorum: Eccleſiaſticus: 11 Principum: 111 Citi- tates liberæ. In primo ſunt Epiſcopi, Chur(bſtent N, Auſpung Abbates, Kempten, Reichenow, S. Gal in Helve- tia, Salmaurveiler, Vveigarten, Jveiſſeno y, S Blaajs Peter, M aulbron, Schaf hauſen, Stainam Wein, Kreul T Agen, Pererſnuſen, adjacet Conſtantiæ& Kheno ad partem Boream; Cinſidela, Pfeſers, Fleſicon opinor, S. o- nin T hurthal, Schuſſenriedt, Rockęnburg, Ochſenhauſen, Cunig ſbrun, Marchtal, Elchingen, Line. unchrod, Auſperg, Trſee, Gengenbach Schuttern, Diſidiſen. Abbatiſſæ, Linda, Rottenmunſter, Bucc ha, G utten dell. Beund, Heppach, Teuiſch Or dens Maier in Eſſu, und Burgund. In 1 ordione qui eſt Principum, Dux Mirtembergen- ſu, Marr hio Badenſit. Comites, Helfenſtein Meſſenſtag, Oringen, Lauffen, Montfunt, Furſtenberg, Marchio Eber ſtan, Comites Tollern, Bultæ Lœbenſtain, Tubingen, Ric hberg, Tengen alias Dongen, B. Jundelfingen. Dominia Suusgart, Tuſſen, Fr. Waldtping, D. Sonneberg, Valckenſtain, Runſeck- LKunſecxerperg, Bar. Gerolt deck, Ober Hei- pen. In 111 Ordine, Auſburg, Kauf beun, Vim, Memmingen„Lempten, Bilrach, Leuberch Line, Mangen, Lindow, Rrvenſpung, Buchorn, V berlingent,( ſtentæ, E fullendorſf, S Gal, Schefhauſen, Keutlingen, Eſlngen, mind, Weil, Halbron Vimpfn, Halin Schwabem, Dinckelſpuel. Bopfingen, Jengen, Alen, N. ordlingen, Bonawerd, Buc ham Offen- bug, Gengenbach, Zelim Hamerſpach, Rorwweil. Ad Ducatum redeo. paſsim Regio hæc amœnis Lacubus, atque Amnibus admodum piſcoſis irrigatur, inter quos facile primas tenet Brentius amnis, qui nunquam, etiam geli- diſima hyeme congelatur. Nice Amnis mediam oram percurrit, multiſque fluminibus receptis, quorum præcipua ſunt, Nagolta Entius, Ramiſa, Roc herus, paguſta, Filtcius in Rhenum properantes: Brentius vero Danu- 44 bio miſcetur Hujus Ducatus Montesſunt-Ahes qui ab albedine ſic dicti creduntur: albis enim ſilicibus ac lapil· 9 Is lõge conſpiciuntur, ac ſæpius nova ſibi vocabula inveniunt, utpote: Schera, Albuchus, Hanecãpus, Hertfeldius. Herchnia atque Martiana Silva regio i i Lacuas. mind., nẽ pluribus locis interrumpunt ac ſuis nominibus diſcernuntur ut. Alb. Silva. chin, Lucius, Stubent hal Silva, Nigra Silva, vulgo der SchwartN walt, Odemwalt Silva&c. Per univerſum Ducatum Vulgi more. opulus Armis, Humanitate, Conſt tia, Religione, ſpectatus. populus Armis, Humanitate, Conitan gione, ip Eee i Aken vietau. Alſatia Inferior. Tſrie, vulgo Eee, quam ali quaſi& aeiſaſe id eſt nobilem& præclaram ſeſsionem: alii ab Ila ff. a in ĩ mutato, quaſi Seſsionem ad Illamfi. dictam autumant: unde& quidam regionem Alge non e Alaaf. appellatam aſſerunt: regio nobiliſsima eſt, cui ob inſignem felicitatem nulla alia in to. to illo Rheni tractu comparari poteſt. Ad Orientem Helvetiam a qua Rheno diſterminatur: ab Oc caſu Lotharingiam Voſago Monte Limitem inter Lotharingiam& Germaniam conſtituente, reſpicit: qu Meridies eſt Helvetiæ parte& Burgundia: qua Septentrio Wirtembergenſi Ducatu terminatur. Longitudo milliarium Germanicorum 1x: A Nheno ad Montes Latitudo trium mil. Ger. niſi quod apud Hagandamſit planicies amplior, montibus ſcilicet magis ac magis a Rheni alveo recedentibus. Janta autem hujus tegi- onis fertilitas, tamque læta rerum omnium,& inprimis Vini& Frumenti copia in hoc tam anguſto tertæ tractu ſingulis annis provenit: ut non modo ad ſuppeditandam Incolis( quorum ingens eſt numetus) alimo· niam ſit par: ſed tantum ſupereſt, ut Confinales quique, alüque Germaniæ populi, imo& remotiores eotum abundanita fruantur. Quare non immerito Ceſlapenuaria& Nuurix Germania, a Iaeobo Wimphelingo in Epitome Rerum Germanicarum dicitur. Nobiliſsima enim Vina hujus Regionis continuo curribus, aliquan do etiam navigiis vehuntur in Helvetiam, Sueviam, Bavariam, Lotharingiam,& Inferiorem Germaniam, e- tiam aliquando in Angliam. In Sungoia magna creſcit vis frumenti: imo per totam Alſatiæ planiciem uſque ad Argentinam ſumma eſt ubique Frumenti ubertas, unde Lotharingiæ Montes inhabitants, Burgundi t bona pars Helvetia eibamtur, Montes habet præſtantiſsimorum, primæ que nobilitatis Vinorum feraces:& in plano non ſolum Frumefitum. ſed etiam Arborum fructus proyeniunt. Habet quoque Alſatia in Mondbus Siſvas Caſtanearum, habet Montes Argenti, Eris, Plumbi Fodinis turgentes, præſertim in valle Lebenhal. Habet præterea in Montibus& vallibus nobiliſsima paſeua, id quod teſtantur optimi& pinguiſsimi Cf, Amimualium ua. qui in Aunſterthà conficiuntur. Tot illa Boum armentis abundat, tam læta Vaccarum parens ac nutrir elt. Alit& alibi Equos ſilveſtres permultos, Lynces item, Vrſos, Martes, omnis generis Cervos, aliaſque Fertsin- Imperium Ma- numerabiles. A ſatia olim ſub dominio Regum Franciæ fuit, ac pars Regni Auſtriaci. Antea vero 12 fere jerum. annis ſub Romanorum poteſtate fuiſſe legitur. Primum autem Ducatus fuit Alſatia& ab Hilderco Fran- corum Rege Fricom affini eo titulo collata, inna acrxxxIv, cum antea præfecturæ nomine ei fuiſſet ſubejcta. Eticoni ſucceſsit Filius ejus Adelprechtis, hic ſagittæ idtu mortuus reliquit duos Filos Linfridum& Eberhadum qui præfuerunt Alſatiæ. Poſtea fuit familia eorum repulſa ab Alſatia per Carolum NMartellum Palatinum& Curiæ Magiſtrum in Regno Franciæ. Tempore autem Ottonis 1 Comites Kyburgenſes, qui de ſanguine ejuſ- dem Imperatoris erant, potiti ſunt rerum in Alſatia. Sunt qui volunt eos facos Landgravios Alſatiæ, ali vero dicunt ab Ottone 111 Alſatiam primum in Landgraviatus duos erectam, pervenitque tandem Landgravi- atus ſuperior, qui oontinet Opidum Einſneim& circumjacentia quæ que loca, ad Comites labſpurg ae. f Alter R 104 5 l e ea? Nnou Dx Ane, Lothar ingik, 5. fiues Se Surtudiit- Prucbigaſt ALSAITIIA Lesen N rut. 5 11 L. . 8 19. 3* 8. ae,* N INF ERIO —— Ridllecinen Andlau Fenloßtan ERA e. 5 75 2 N Mae Ferme e 8 7. een. D 1 20 1 S 7 2 1428. 0 5 1 Brun 9 ee . ne Wee, E 2 e 2 9 2 Nenchien 225 44 55 1 9 eie 1 W 8 Hſutten e 7 ee. Seheldin, 9 Diribac, aach a pfui 4 A K Landen 40 ALS ATIAINEERIOR. Alter a Comitibus Ottingenſibus ad quos Henrico Landgravio Inferioris Alſatiæ Improli defuncto dexo- lutus erat, Epiſcopo Argentinenſi divenditus, etiamnum ei ſubeſt. Hæc autem tam parva Regio adeo hu- manis uſibus eſt dedicata, ut in ea reperiantiſt xl vI Civitates& Opidula, omnia muris cincta, E Arces in Montibus& plano ſitæ: villarum vero& vicorum non eſt numerus. Cæterum. Alſatia duplex eſt, Inferiot qu hac præſenti,& Superior, quæ proxima Tabula depingitur: Vtramque Iviboci poſſederunt. Igferoris Afuis urbs primaria, e Argentina recentioribus: Argentoratum- Marcellino& Sexto Aurelio: Argentoratum Ptol. Ee. Vrbe& Opida. gionem vl II Sebaſten hic collocanti. Sraſbun gum etiam nominat Regino, qui ante annos 19& amplius ſcip. lit. Rob. Conſtantinus hanc eandem eſſe putat cum ea quam Aurel. Victor,& Diaconus ex Marcellino, Af. gentariam appellant,& xxx Alemannorum cio a Gratiano Imp. ibidem cæſa tradit. Vulgo Straſburg, à plate- arum numero& capacitate, dicitur. Vrbs ſita in agro fertiliſsimo, habetque miram copiam Vini& Frumen. ti. Scribit etiam Muuſterus inveniti in hac urbe aliquot centenos hortulanos, qui annuatim magnum fa. ciunt quæſtum ex Rapis, Cepis, Raphanis, Napis Braſsicis, vulgo Caulibus, papavere, aliiſque id genus, qus hic feliciſsime proveniunt. Vrbem hanc Rheni brachium& tria alia flumina intrant,& aquis per pltaeas canalibus diſtributis ſimilitudinem Venetiarum in urbe exhibent. Hodie Republica, Schola, ac celebri Eccleſia inclyta. Occidentem verſus Taberna Antonino celebratæ ſunt. Simlerus Zabern- vocat. Salyms Frodoardus nominat. Tres Tabernæ Ammiani Ortelio videntur. De his Auſonius: Nigusgſque perenmi fonts Tabernas. Fuerunt autem Tabernæ Munimentum Romanorum ad prohibendas Alemannorum in Galliam incurſiones, ubi hodie Epiſcopi Argentorarenſis eſt domicilium& Curia. Hoc munimentum ab Aleman- nis dirutum, Ammianus ſcribit Iulianum Cæſarem reſtituiſſe. Abundat locus iſte Vino, Frumento, omnibſu- que rebus uſui humano neceſſariis. Haud procul Tabernis Opidulum quoddam eſt& juxtaillud Momaſte- rium, AA aupſenunſter: eſt& aliud Monaſterium parum diſtans a Brocomago, Stephæmi Campus, Steff un fillt & cotrupte Stechfeldi, dictum. Hinc Septentrionem verſus Hagenos conſpicitur. Vrbs a Friderico Barbaroſſa anno ciocl x iv muro clauſa, ante vicus burgum adjunctum habens, in quo Principes terræ commoraban- tur venationibus vacantes. Solum habet circum Mœnia arænoſum, ſed ſterilitatem illam compenſat Ager fertilis paullo longius a Civitate diſsitus. VIterius deſcendenti Miſſenbirgum ſeſe offert, vulgo Meiſſenbing, quaſi album caſtrum, inſigne& clarum Opidum, ad Vogaſi Montis radices; Situ amœnum, Collibus undique humilibus clauſum, Nemoribus& variis arborum generibus ad Occidentem felix: Tellus Cœli benigni⸗- tate frugifera: Opidum ab omni parte, Natura atque humana firmatum induſtria. Lutra amni, cujus fontes in ipſis Montibus paullo altius v I I mill. paſi. ab Opido ſurgunt, penetratis jam Montibus per medium inter- luitur: qui ubi ſub Opidi Mœnibus elabitur, ſtricto alveo duobus millibus paſſ. præcipiti curſu in Rhenum uno oſtio ſe exonerat. Loci tanta eſt vetuſtas, ut etiam apud nullos Rerum Scriptores ejus origo reperiatur. Eſt& Haſia Opidum ad Bruſſchum fluvium: Id Francorum Rex Dagobertus( cujus filiæ Rathilpæ cæcæ& ſurdæ Horentius Scotus ſuis precibus ſanitatem obtinuerat) Florentio dono dedit, cum agris i tibus, ALS ATIAINFEERI OR. 409 tibus, quo loci Florentius Monſterium exſtruxit. Flumina hanc regionem irrigant beantque plurimum Elamina prater Rhenum& alios multos Amnes: Nintagus, qui ſecum magnam adfert vim trabium ædificiis aptarum: 3 Ila, Briſſchus, Sorn, Hater, Lauter. Præcipuus vero Alſatiæ fluvius eſt Ila, qui totam fere percurrit Alſatiam, primam ſcaturiginem habens in Sungovia ſupra Opidum Altkirch, fluenſque juxta Opida Mulnhauſen, Einſheim, Colmar, Seleſtadium& Benfelden, ſine ambagibus recta petit Argentinam, ubi Rhenum ingre- ditur, receptis tamen antea omnibus rivulis ex Voſago Monte emiſsis. Salmonum aliorumque piſcium, ut & Rhenus admodum fœcundus. Regio partim montoſa, partim plana eſt; Silyiſque ac Nemoribus paſsim S%: decoratur, inter quæ Caſtaneis, Amygdalis Nucibuſque habet referta. Vulgus regionem incolens& terram Fulgi moren colens, miſerum eſt. Nam per ſingulos annos abligurit bona ſua, nec quicquam in futurum ſervat, unde fit uttempore belli, aut quando frigore aut pruina terræ naſcentia devaſtantur aut pereunt, magna premantur penuria. Iuvantur tamen pauperes ex publicis granariis. Nonhabet regio hæc Indigenas multos, ſed major pars ſunt advenæ, puta Suevi, Bavari, Burgundi, Sabaudi& Lotharingi, qui ubi ſemel regionem ingreſsi fu- erint, non facile hinc emigrant. Suevi potiſsimum ibi commorantur. FPorro quintus Circulus Imperii, eſt Rheni. Conſtat tribus Ordinibus, qui ſunt 1 Eccleſiaſticus: 11 Principum: 111 Civitatum liberarum. In 1 ſunt Epiſcopi, Morms, Spier, Straeſburg, Baſel, Beſancon, in Comitatu Burgundiæ. Wallis Provincia, in qua Sit- ien Metropolis, eneve, Loſamma, Metz, Toul, Verdung. Abbates, Hinſfeld, Morbach, S. Gregoris Munſter. In iI ſunt Principes, Comites& Domini ſeculares, Duces Lotaringiæ Sabaudis(Savoie), Dux& Comes Span- lem, Marchio Baden, Dux Zweibruck., Comes Veldentz, Landgr. Heſſen, Princeps de(aim, Comes Naſ- ea in Sarbruck, Comites yeni, Do. Napoli T birchen, juxta Raàpoltzſtain, Comites Biiſch, Sam, Huna& Licbrenberg, Leiningen, Falckenſtain, Do. Morſpurg& Bure, Nupoltſtain, Hohen, Rechperg, Blauckbenberg, Blam- mon in Lotharingia; Comites Meiſbaden,& Itactain, Nunigſtain, Do. von Eppenſtain: Comites Iſenbung in Alſatia Superiore Solms, Naſſaw in Weilburg, Senivigen, Havre, D. Aunidenbuſg; Comites Meſtenbug. Mingenſtain, Waldeck, Pleſſe. 1 IL liberarum Civitatum, qũæ ſunt, Mulhuſen in Sundtgow Superioris Alſatiæ, Bel, Colmar, Kaſerſperg, Turc b haim, S. Gre gorit Munſter, Ober Ebenhaim, Straeſburg, Roſenhaim, Schletſtar, Hagenam, Veiſen- bug, Landaw, Spier, Morms, F. raucſort, Fridberg in Wederaw, Net lar, Merz, Toul, Verdun, Raufmans Sarbrucł, Beſa. 50, Caſtrum, Fridberg, Glrichhauſen Caſtrum. Ff Hac 0 Alſatia Superior Landgraviatus. Ac Tabula A Hcuia Superior cui Sugouia& Briſę oia de lineatur. eAſſatia Superior vulgo Ober El. ſaſ primo loco occurrit. Metropolis ejus Einſpenmum, Sedes Supremi Senatus, quo, ab Inferiotibus Sungoiæ, Briſgoiæ,& quatuor Opidorum ad Rhenum ſupra Baſileam, Archiducibus Auſtriæ paten- tium, Iribunahibus, appellatur. In ditionem Alberti Comitis Habſpurgenſis Regis Rudolphi Patte, anno cio cc pervenit. Nubeacum, vel Rufutum, vulgo Ruſfach, antiquiſsimum Alſatiæ Opidumeſt, a Romanis conditum. Nomen ei inditum ferunt a fluviolo, ab aqua ex alvei colore rubra apparente Acebach olim dico, (nunc Ombach incolis) qui in valle non procul a Salt Nmnarh ortus, ac rubro alveo per agros& vineas lapſus, ad multos uſus in urbein excipitur. Opidum hoc magnificis primum ædificiis ac dulplici ſuburbio exſtrudium, Romanæ Nobilitatis diu fit hoſpitium, ob ſoli fertilitatem omniumq; rerum humanis uſibus neceſſariatum copiam: qui optimislegibus inprimis contra fures ornarunt, quas tam ſevere executioni mandarunt, ut inde ad noſtram uſque ætatem, per Germaniam tritum ſit proverbium: Der at gaghen d a Rufachi, hart gut Eichen. bolt dei Rubeaquenſe vetus patibulum ex firmo ligno quercino factum eſt. Colmaria ex veteris e Argentumis ful nis exſtructa, Civitas Imperialis& elegans, optimo loco ſita, planicie fertili, a Montibus itinere unius horæ d. ſtans. In Alſatiæ meditulſio eſt, alluiturque imultis adcurrentium amnium rivulis, præſertimhis Loucho, Du, Fechio, Ils, aliiſque minus celebribus, quorum quidam per prædia Colmarienſium fluunt, fœcundioremq; red: dunt terræ fundum: Seleſt adium cinctum eſt muro ſicut& Colmaria anno Chriſti c ioccxvI, aut citca ilud tempus, ſub Friderico 11. Antea vcro, nempe circa annum ciox iv ſub Henrico 1111 Hudegardis Duciſſa Sueviæ conſtruxit in iſto loco templum juxta figuram& formam templi Hieroſolymitani. quod paullo poſt Hi. lius ejus Otto Epiſcopus Argentinenſis dedicavit D. Virgini Fidei, ttadiditque Monachis inhabitandum. Qui brevi adeo opibus pollere cœperunt, ut Monaſterium creſceret in Præpoſituram, unde præficiendorum Mag- ſtratuum jus aliquandiu fuit apud præpoſitum D. Fidei. Videndus Beatus Rhenanus, cujus natale ſolum fut Seleſtadium. Firmilsimo loco ſitum eſt Seleſtadium, habens ab uno latere, nempe verſus Rhenum paludes impermeabiles. Ab oppoſito vero latere, ad Occidentem ſcilicet uſque ad Lotharingiæ Montes, habet ſolum feraciſsimum Vinum& Caſtaneæ in Montibus colliguntur, maxima vero Frumenti vis in planicie metitur. Geb wiler Opidum in Montium faucibus ſitum, anno cio cxx iv initium habuiſſe putatur. Abundat Vitibus& paret Abbati Murbacenſi, qui eo loci plurimum degit. Eit& aliud Opidum Mrwei nomine extra fauces Juxta montes ſitum, quod dictum Abbatem agnoſcit Dominum. In Alſatia ſuperiore Comitatus hi recenſen- tur a Mercatore Horbusgenſis, ditio peramœnaà Comitis Wirtembergenſis, cui ſubeſt Rcychenwyer Opidum, ubi præſtantiſsima colliguntur Vina: ¶ omitatus de Egiſheim, hujus tamen Comitis ſucceſsio„„ interrupta eſt:& de Sul. Dominia Vol wilen, Laudſperg 1 Hohen 5 Harſtar, Hohenack., KRapoleſtain, cui parent Npole N yl, Jemer, Cellenberg Opidum& Caſtrũ. Et Civitatès Imperiales Citculi quinti. Munſter in valle Gregoriana S. Iregoris Munter) Durckhem, Cuimaria, Mulhanſen Vino generoſo nobile,& Keſerſperg. Sungovis ALS ATIA SVPERIOR. 2 e—— 1 1 1 15 1 I 1* 1 J 1 1 1— 1 s n 2 2 Serge 0 ee, meu, 1 5. 5 70 8. n 2 N 5 e ee. e Amo N D. li N Beim o 52 Damarin Roflech N 75 0 Te Saulg.— emen e. 7: a 2 2 Mh Tee* 2 8 ori. 5 ee analtein 2 Bern- 5 N* 2 8 ö 2 582 0 r 05 8 7 56 2. 125 2 1 2 8 12 5 1 en eue 60 nnen fg* 7 e* NA 2 Fele, U ihe. I uubacl e 8 Uu. 7 4 5 Sale 72 unerilud 70 8* 2 Ralchenſtus 8. ,, 5. ien 8 Srce eb le. 2 6 78 1. 22 A 25 5 ent, V 5 1 affen. Wurm 5 gluclſ o 28 2 Wr eee N, 1 F LEimen re g 85 72 2 n 2.„ 8 8 3 o Seluna, 202 8255 3 N— nee Bar 8 f eee dee 1 8 e 4 e e E 12 1 g N 290 73258 egg 5 e N 2. 1 99 25 2 Vie 3. bene 24 1, 0 r. 5 155 „el 5.——. 2 2 ace 0 PN 11 2 2 2 5. a U. 20 9 5. SN. 8. U Het e hitte— 8 Alcilſe N 197 . e e ee . 3 5 5 5. 5 e 1 1230 7 0 f 5 ee e 722 2 en,* Aunſc hin 12 5 4 tür eg Dunn 15* 2 NN abe, Vai beim e e e 2 N 23 4 8* 5 0 22. 22 0 92* 2 41 6 Kup, NN e 200 Jentrenſucli o 0 9E 4 Sungovia. ON govia vel Sug goia vulgo Sungow, ad Septentrionem adhærens Alſatiæ: ab Ortu Rhenum, ab Occaſu Galliæ extremitatem attingit: ad Meridiem Helvetiæ contermina eſt. Habet multis in locis Vi- neas,& ubique Frumenti copiam, quod circumquaque in omnes vicinas vehitur regiones, ſcilicet in Helvetiam, Nigram Silvam, Lotharingiam: atque interdum in remotiores regiones. Complectitut Sungoia( omitarum Ffirtenſem-, cujus ultimus Comes Ihicus mortuus eſt Baſileæ anno Chriſti ccoxx ix, relictis duabus filiabus, quarum alteram Ioannam nomine, duxit in uxorem Albertus Auſtriæ Dux, deditque Vrſulæ Ioannæ uxoris ſorori, in hæteditatis portionem, octo Marcarum Argenti millia. Dominia, Bam, Moiſpug. Ad Comitatum pertinent hæc loca Altllch, Dattemiet, Befort, Roſen felt, Maſsmunſter, Thams, Senheim: quæ hodie ab Auſtriæ Principibus, in Præfecturas diſtributa ſunt. In Befort eſt collegiata Eccleſia quam Comites Pfirtenſes cum Veldpacho Monaſterio virginum(ubi tredecim Comites,& totidem Comi. tiſſæ conditæ ſunt) ſundarunt. In Maſemunſter inſigne eſt Monaſterium Virginum Veſtalium, atque ali- quot Canonicorum, putant fundatum a Maſone Alemannorum Duc a quo vallis illa eſt appellata Lali Aa. ſems quæ alioquin Vat appellatur. Thamum elegans eſt Opidum, adcenſeturque Comitatui Pfirtenſi. Im- minet Opido Arx montana, Engelbumg appellata, ei adjacet mons Rug dictus in quo nobiliſsimum creſcit Vinnm Rang wain appellatum, Balilienſibus notiſsimum. Prolabitur ibi ex Montium faucibus fluvius Ihu- rus. Sungoviam ab Alſatia diſterminans. Morſenunfter Monaſterium in Comitatu Pfirtenſi fundarunt Co- mites Pfirtenſes. Fauum Amarini& Arx Fridberga, uno milliari a Thanno diſtans, Abbati Murbacenſi pa- ret: non procul inde Moſella fluvius oritur. Mulnhauſen eſt quoque in Sungovia, Civitas Imperialis, cijus Advocatus ſiye defenſor( ſicut& Opidorum Colmariæ& Keiſerſpergii) Epiſcopus Argentinenſis anno cio cc xl fuit, ſed paullo poſt Rudolphus Comes Habſpurgenſis, cum Colmariam civibus quibuſdam conſen- tientibus occupaſſet,& Opidum Mulnhauſen obtinuit, Arcemque quæ in eo erat(omnibus qui inerant ca- ptis) auxilio civium diruit. Electo autem Rudolpho in Romanorum Regem, redierunt eadem Opida ad Im- perium. Opidanorum ſtudium conſiſtit potiſsimum in Vini& Frumenti cultura: eſtque Vinum hujus loci latis celebre. Otmæſen Opidum Monaſterium habet Virginum, quod tempore Henrici quarti conſtrui curavit Comes Hapſpurgenſis nomine Rudolphus. Hujus frater NVernberus Argentinenſis Epiſcopus, qui Conſtanti- nopoli in quadam Inſula vitam cum morte commutavit. Adhæret Sungoiæ ad Occaſum Comitatus Monis Helgard. Habet 75 1 0 Opidum Montiſbeligardium, Arcem Regiam oſtentans. Habet& hic Comitatus à- lia multa Opida& Caſtra: ut ſunt rams Opidum& Caſtrum. Klar wang, Opidum& Caſtrum, Paſſewangum Opidum cum Arce, quæ omnia Ducum ſunt Wirtembergenſium: utunturque Incolæ lingua Burgundica. Co- mitatui Montis Beligardi propinquum eſt Opidum Brumtraut, ubi Epiſcopus Baſilienſis in Arce Regia habitat. Atque hæc de Sungovia ſufficiant. Reſ eſtat Briſgoia. 5 4¹5 Eſtat in hac Tabula Brigois paucis explicanda. Vrſgovia, ſive Briſgois. vulgo Brſgow: quod ſonat Regis c uncl lingua Germanica pagum laudabilem. Et ſane Regio iſta ob ſuam eximiam feracitatem, hoc nomine dicla. digna eſt, quum non inferior fit fertilitate ipfa Alſatia, quam modo peſcripſimus. Si tamen veteres Situs. revolvamus Scriptores, facile inveniemus hanc regionem hoc nomen adeptam, a Metropoli Bri- ſico, de qua mox dicemus. patet Briſgoia in Longitudinem milliaria x in Latitudinem 11. Initiũ enim tra- hita Mortnau,& excurrit ſecundum adſcenſum Rheni fere Baſileam uſque. Regio uberis Agri; qui faciendæ Sementi,& Vinetis Vini laudatiſsimi ſuſtollendis commodiſsimus. Eſtque hic Frumenti& Vini, omniumque Rerum, quæ ſunt ad hominum vitam degendam neceſſariæ, magna fertilitas& copia. Ius huſus regionis Ar- chiduces Auſtriæ& Badenſium Marchiones inter ſe partiti ſunt. Metropolis olim Priſgoiæ Bnſacum, unde re- gioni nomen Meminit Antonius in Itinerario Montis Briſaci, quum alioqui nullas tranſt henanas comme- moret urbes, ſed tantum provinciales circa Réhenum ſitas: unde quidam arguunt alveum Rheni hic mutatum, qu ab altera quondam parte præterlapſus fuerit Opidum, quum illud adhue in Gallica ripa ſtaret, Luitprandus Iicinenſis qui ſub Ottone 1 vixit, Montem Briſacum Alſatiæ tribuit,& Inſulam Rheni fuiſſe docet. Situm hoc Opidum in Monte rotundo inſtat Caſtti, habetque hodie Rhenum ad Occidentem. Eſt ſatis elegans, mu- nitum de frequens, ſed temporum ſucceſſu ſuperavit ipſum Frĩpurgum magnificentia& divitiis, Opidum re- cens natum& quod ob Mineras Metallicas ſubito crevit& ad ſummum adſcendit gradum. In Briſaco eſt Arx quædam vetuſta, ſed quæ diu in ruinis jacuit, reſuſcitataque ſunt tandem ejus ædificia. Habet Turrim robuſtam & valde munitam, quam Bertholdus Ziringenſis 11 1 exſtruxit: id quod ſequentes probant verſus in lapidibus ejus ſculpti. Hanc Dux Bert holdus portam ſtruxiſſe notatur. A quo pro firaude Busgundiæ gens depopulatur. Habet hac Civitas duntaxat unum fontem cui ſuperædificata Turris magna. in qua pedibns agitatur rota gtan- dis, qu extrahit aquam ex multa profunditate terræ, Civeſque ſolvunt cenſum annuum pro hauſta aqua. Nam undique magnus eſt deſcenſus ad Kkhenum& ad ſubhectam planciem, ubi aqua in ſuperfitie terrę facile quidem haberi, ſed difnculter in ſublimem Montem perferri poteſt. Medio milliario infra Friburgum ſitum eſt in mon- te excelſo caſtrum quoddam dirutum, nomine Zaringben, a quo Duces Zuaringenſes olim titulum ſuum habue- runt. Friburgum præclarum Briſgoiæ Opidum, imo& Metropolis hodie, a Duce Bertholdo 1111 Filio Con- radi i Von Zeringen ſub Henrico v Imperatore exſtructa cum antea Pagus eſſet. Vrbs ſitu amœniſsimo inter montes excellens. Multis variis& magnificis ædibus, Templis, Monaſteriis ornata. Academia ibi erecta eſt anno cio ccc ix, ubietiam circa illud tempus docuit Vdalricus Zaſius celebris Iuriſconſultus. Habuit olim ditiſ- Soli fertilitas. ſmmam Argenti venam, unius milliaris intervallo ab urbe diſsitam. Sunt vero in Briſgoia Zeri olim Ducatus, Filug Comitatus, ochleg Marchionatus,& Dominia Badenwilt, druff en, Biete. F ff ü Saxonia Regio& unde 44. Situs. Cali quditas. ö Soli ſertilitas. Saxonia Inferior Axonia a Saxonibus populis nomẽ accepit. Horum, ut aliarum gentium, originem& etymon non ſolum Monachi eruditæ antiquitatis ignari, verum etiam recentiores limatuli judicit homines cõmentitiis abel. lis involuerunt. Ali a Saxone Negnonis F.& Vandali Fratre, alii a ſaca natura, ali a Macedonici excx- citus reliquiis, ali a cultellis, unde rythmus eſt apud Engelhuſium. Quꝛippe brevis gladuuis apud ilus Sara voratur, Vudle ſibi Saxo nomen traxiſſe puratur. . autem a Cattis Germaniæ,& eruditus ille Capnio a Phrygibus deducit. Ex his quiſque quod 1 cat, ſequatur. ujuſmodi enim opinionum commenta convellere non eſt animus. Amplectar tamen il Germanorum eruditiſimorum, qui Saxones a Sacis præſtantiſsimo Aſiæ populo ortos,& ſic dictos quai Sacaſones 1. Sacarum- Filii,& è Scythia, ſive Sarmatia Aſiatica, cum Getis, Suevis, Dacis,& aliis paulla- tim ſe in Europam effndiſſe arbitrantur. Nec ratione caret hæc eorum opinio, quæ Saxones ex Aſia dedu- cit, in qua ortum& multiplicatum genus humanum. Nam præterquam quod Strabo ſcribit, Saas los, ut autea Cimmerii, longinquas invaſiones feciſſe,& Armeniæ partem de ſuo nomine Sacacenam dixiſſe: etiam Saſſones, Suevos, Maſſagetas. Dahos, in illa Scythiæ parte collocat Ptol.& obſervat Ciſnerus, has gentes eandem prope in Europà conſervaſſe vicinitatem quæ ipſis olim inter ſe in Aſia fuerat. Porro Saxoſia etſ totius Germaniæ ampliſsima regio, hodie tamen non tam late patet, atque olim. Antiqua enim Saxonia in- tet Albim& Rhenum fluvios, Mare Germanicum& Edoram amnemiuſque ad Haſsiam& Thuringiæ con- finia extendebatur eratque ejus centrum Brunſwicum: itaque Weſtphalia, Marchia vetus, Miſnia, Luſatis, Manffeldia, aliæque regiones complures Saxoniæ nomie vocabantur. Hodie non ita naturalibus limitibus, uti ſunt flumina& Montes, ſed ſecundum Pri ncipum Dominia aut Imperia terminatur. Aer regionis durus, Purus, ac ſaluberrimus, niſi qua paludibus nimium humectatur. Eltque Saxonia Rerum omnium, præter- quam Vini ferax. Abundat Hordeo& ITritico, ex quibus non ſolum panem candidiſsimum conficiunt, ſed etiam Cereviſiam. Metalla generat varii generis, præſertim in Monte Melibocoqui a Cattis ad Saxones Protenditur. Eruitur etiam ex eodem Monte Lapis ni ger, fiſsilis, qui picis æriſqueè plurimum continet, in quo etiam aperte fulget Auri& Cupri color. Hunc ingenti copia erutum exurunt, deſtillante interea Metallo ignis vi liquefacto. In hoc lapide maniteſta apparent ſineamenta diverſorum Animalium, eorum imptimis quæ vicinus alit Lacus, Anguillarum, Carpionum, Ranarum: interdum etiam Gallorum Gallinaceorum, & quod fidem pęne exſuperat, pontificis barbati ttiplici corona ornati. Habet& Goſlaria præter Eris, Auri, Argentique Fodinas, ditiſsimos Salis Fontes, quibus& Halla& Luneburgum abundant. Quin& Marmo- ris copiam alibi Montana exhibent. Apud Goſlariam Otto 1 Argenti dicitur inveniſſe Fodinas„ quarum mani fuerunt reditus. Abutentibus autem ĩis Cĩvibus, offenſus Deus permiſit puteum corruere, quo àmplius mille homines oppreſsi. Ex quo tẽpore neq; Argentum, neq; Aurum repertum eo loco, ſed Plumbum nigrum. . 0 Fit autem cn 111 0 0 Ape Ba Aitæeryn 4 ne ee 3 2 5* * 0 Ader 15 25 35 2 1 5 5 1 N R 5 68 5 2 bent 1 uit Nac g Auen. 8 Borylf Herpbet abe, arm Hachen A 2 2 0 2 1 N 2— 2 Dogg e N murnemuuul g Dergue Veen 2 Buleai . 1 0 Lieblen c. 2 1741 1 nale 77 5 50 VSuele⸗ 22 . r D N Kamen, 420 S 92 e e 2 0 0 unelkafen 1 l 2 601 Gand ang 10 2 2 enen, 2 2 e Van* N 5 2 Anker, N Walen 5 5* 2 9 Turom Tubrtz 94. Jeu Hure N e 1 Nülllenitæ 4 MRoſffoch 255 ll 12 85 . Joflock 3 85 0 Die Prigrnitz 2 N Ne 2 25 Junta 95 4 „Deubits 8— 5 16— eg 4 2 bu. Laab 5 Berne- J e Nan, e 5 IPlittelmerckff 00a 1 ＋ ＋ een 2.2 e. e S 8 446 MECKELB VIC. Fit autem primo attamentum ſutorium, quod vulgo Vurolum vocant, deinde ex eo excoquitur aliquid Plun- bi& Argenti. Perhibent autem Metallum Goſlariæ ſic natum. Quidam homo Nobilis Equum cui nomen erat Ramelus in Monte ramo arboris adligavit. Is ungulis, quibus ferreæ ſoleæ inductæ, terram quatiens ac verrens, reconditam Plumbi nigri venam integumentis nudavit, non aliter ac Pegaſus alatus, ut Poëtæ fingunt, ungula ſaxum feriens, Fontem aperuit. Vt autem Fons iſte ex eo nominatur Hippocrene, ita Mon. tem hunc Saxones Ramelum vocarunt, qui hodie maxime floret, atque admirabilem Plumbi copiam ſup- peditat. Reperitur& Plumbaginis quæ Græcis d, vulgo Lootaerdè:& Pyitarum, Vier ftcenen tan- ta copia, ex quibus Plumbum nigrum excoquitur, ut Mons quidam totus pęne ex his conſtare videatut. E. g jus urbs primaria Halla, etymologia Græca, ſive ut Goropius non Græca ſed Cimbrica derivatione a dais b proventu nominata: quemadmodum& Halla Suevica, aliæque urbes cognomines. Et in Armenia Halis flu- vius, Græca voce ſalſus, ut Straboni placet. Ita Halla ad Salam non ignobile Saxoniæ flumen, a Salis pro- ventu nomen habere putamus. Cujus quidem Salis Fontes, admodum fructuoſi& ſalutares primum in. venti ſunt ante Chriſti natalem a Wendis, quos Hermunduros vocamus, quorum ubertas, ubi vicinis gen- tibus innotuiſſet, haud ſecus, quam aureis Fodinis, magnis conatibus, iis inſidiati fuerunt. Nunc Hala adminiſtratoris Madeburgici Marchionis Brandeburgenſis ſedes. Ad Inferiorem Saxoniam referuntur Du. catus Lauwenburgenſis, Lunenburgenſis, Bruſſvicenſis, àc præterea etiam Ducatus Al eckelenburgicus. In Du. catu Luneburgenſi eſt Luneburgum, Civitas celeberrima, ſic dicta, vel ab Idolo Lunæ, quod Monti Calcis nomine inſignito quondam impoſitum fuir: vel a fluviolo præterlabente, nunc Eimena, die Almenoꝶ quaſi Elven Oh ab undecim rivulis in eum fluentibus dicto olim Lano vel Lunow vocato, ab Iſide, ut fabulanturillat iter faciente ad Ganbrivium agnatum. Vrbs eſt munitiſsima, cincta foſsis& vallis, forma ejus fere quadrata: Salis fonte ditiſsimo beata. Hæc enim præcipua Civium negotiatio eſt, quam terra marlque in longinquas ex- portãt regiones. Majorem tamen ejus partem Hanburgenſes Mercatores coemunt ac magnum quæſtum inde faciunt. Templa Auguſtanæ confeſsioni addicta ſex habet: quibus additũ Noſocomium. Tota communio di. ſtributa eſt Romano more in Cives, cum patritios, tum plebeios,& inquilinos. Viget in ea at floret optima po- i litiæ ratio, Studia literarum, Iuſtitia, Pax& Concordia inter Clerum& Gubernatores Reipublicæ quorum ſum- ma poteſtas eſt penes patritios. Reliqua Opida, ne ſim prolixior, prætereo: Quoniam etiam aliquid de Duca MAellenborgenſi, quem Tabulæ titulus repræſentat, dicendum eſt. * Ducatis Megapolenſis, vulgo Aeckelbung, olim pars fuit Provinciæ atque Dominii Regum Vanda- 8 liæ Mari adjacens Baltico; nunc eſt ex præcipuis Germaniæ Pucatibus,& Imperii Membrum; Conjacent Sal fenilras illi, qua Oriens Pomerania: qua Occidens fl. 4c le vulgo dictus: ad Meridiem habet Marcam antiquam: ad aum Septentrionem Mare Balticum. Regio fertiliſsima eſt, Frumento, Pomis, Ligno, Piſcibus abundaàns. Va- ate rii generis videre eſt ibi Animalia, magnamque Iumentorum, Pecudum& Ferarum copiam. Cæte- 8 rum Aritbertus Regio ſtemmate prognatus& in in aula Caroli Magni aliquandiu verſatus, impetravit Impe- ratricis e MEC EKELB VRG. 4¹7 ratricis ſororem vxor, ex qua ſuſtulit Billuñ gum, hominem clementem& potentem, cui paruerunt Sarmatæ& Wandali a Viſtula uſque ad Viſurgim,& ab Odera uſque ad Holſatiam. Hic Regiam ſuam habuit in Meckel- burgo. Duo vero Filii ejus Mizilaus& Miſtevus a Patris pietate degenerantes, cœperunt Chriſtianos perſe- qui. Sed de his atque aliis Principibus Megapolenſibus legatur Munſterus. Primi hujus regionis habitatores apud authores appellantur Herili, Obotrite,& generali vocabulo Mandali. Eſt Regio bene culta Civitatibus, Opidis, Arcibus& Villis. In hoc Ducatu Suerinum urbs vetus condita ante Lubecam, Roſtochium, Sun- dium, Wiſmariam; Figura ejus eſt quadrata, conſtatque adee quatuor fere urbibus, quarum fingulæ proprias appellationes ſortitæ ſunt: Prima eſt Suerinum, ſecunda Neapolis, tertia a Carecto, quarta a palude nomen habet. Vicus Fichela qui ad Lacum Suerinenſem jacet, tantum 5000 paſſ. diſtat a Mari Balthico: quæ vici- nitas effecit, ut de foſſa ex Lacu in Mare Balthicum ducenda aliquando actitatum ſit irrito labore, ut in Iſthmo peloponneſiaco accidit. Roi tochium vulgo Roftoch, olim Lacinium-,& corrupte Rhodopolis& Laciburgium-, ubs maritima& Megapolitana: primum Arx fuit, poſtea a Godſcalco Vdonis filio in Civitatem verſa? dein- de a Primiſlao 11 Nicolotti filio aucta. Academia nunc liberalium Artium floret, quam impetrarunt Princi- 5 Mechelburgenſes Ioannes& Albertus, una cum Civibus Mechelburgenſibus, anno cio c cxv. Aer lelalubris. Rerum ad victum ſpectantium exiguo pretio magnacopia, Maſmnaria, cujus originem nonnulli Miſmaro Rege Vandalorum, tempore Conſtantini Magni florente repetunt: alii Coloniam Gothorum ex Vobuia Gothlandiæ Metropoli eo deductam affirmant. Sed paullo ante annum cioccxl ex ruinis vetuſtæ Kampleæ urbis Mecklenburg, quæ toti ditioni nomen dedit, a Gunzelino Comite Suerinenſi ſub Ioanne Theo- logo D. Megapolitano conditam ſeu amplificatam fuiſſe Crantzii monimenta,& Reip privilegia omnia, poſt annum xc data oſtendunt. Previ autem incrementa miranda ex commerciis aliarum gentium Civitas ſumpfit; Portum maris commodiſsimum in toto hoc littore Balthico habens, oneratas naves quantumvis ca- paces recipientem, ſine ullis anchoris tutas præſtantem: unde nomen urbi, non tam a ſapienti Præſide, quam certitudine marini Portus inditum veriſimile eſt. Minoribus Opidis copiam rerum ad vitam tuendam neceſ- ſauiarum ſæpiſsime communicantibus, ac inde recipientibus velut corona undequaque eincta eſt. Porro Nonus Imperii Circulus, Nider Saxen dictus, ttibus Ordinibus conſtat, quorum 1 Eccleſiaſticus, 11 Princi- bes Domini Seculares, 111 Civitates liberæ. In 1 ſunt Archiepiſcopi, Bremenſis& Mag deburgenſis. Epiſcopi Hlleſheimenſis, Lubecenſis, Suerinenſis, Rarxenburgenſis& Schlęfuicenſis. 1 1 continet Principes& Dominos Sęcu- leres: ſuntque Rex Daniæ propter ditiones ad Imperium pertinentes: Duces Laß wpenburgenſis, Prunſwicenſis, Luneburgenſis, Aeckęlenbungicus, Holstein: Comites Roſfain,& Delmenhorſt. In 11 1 ſunt Ciitates liberæ Lubeca, Hanbun gum, Mulharſen in Duringen,& Northanſen, Goſtaris,& Gottinga. 8 Gg g Ducatus Regio& unde clic lu. Situs. Impęrium majo. vun. Vrbes. Ducatus Brunſvicenſis. Veatus Brunſvicenſit ab urbe primaria Brunſvico nomen ſibi ſumpſit. Vrbs autem ipſa a Brunone Lu- dolphi Ducis Saxoniæ Filio nomen appellationemque ſortita eſt. Is enim quem inchoaverat vico nomẽ reliquit, qui ab illo dictus eſt Brunonis vicus ſeu potius ſinus, qui lingua Saxonica vocatur Mc nunc Frunſvicum ſive Brunſweych dicitur. Eſt autem Brunſvicenſis ditio ampliſsima a Magdeburgen- ſis& Halberſtadienſis Dicœceſis finibus,& ab Hercynia ſilva, ad Albim uſque pertinens. Circa annum autem Chtiſti cio ccxxx linperator Fridericus Dominium Brunſyvicenſe provexit in Ducatum,& Ottonem Brunſvici Dominum& Luneburgi, Ducem creavit, Henrici Leonis ſucceſſorem, qui generale Saxoniæ habuit Domi- nium. Fridericus 11 Ortonem Leonis Nepotem fecit Ducem Brunſvicenſem& Luneburgenſem, attributisei armis, quæ avus ejus extulerat Anglia, duobus fulvis Leonibus pro ditione Brunſvicenſi& alium cærulei colo. ris Leonem, adjectis in clypeo maculis de terra Luneburgenſi, quæ erant olim Hermãno Duci& poſterisejus, cum titulo Ducatus Saxoniæ. De reliquis Ducibus videndus Munſterus lib. 111 Coſmographiæ. Brunſiim hodie non tantum hujus Ducatus, ſed& totius Sxoniæ Metropolis, quondam a Conditore Brunopolis. Prol. Tubiſagium ex Franciſci Irenici ſententia: Vrbs anibitu magna, forma quadrata, ædium pulcherrimatum frequentia nitidiſsime culta: Civibus plena, Mœuibus ac foſſato duplici profundiſsimo,& aliquot in locis tri- plici, ac quolibet aquis ſtagnante, munita: Vallo etiam inter foſſata craſsiſsimo ducto per circuitum, variis Ar- borum conſito generibus valida: quinque foris, quinque prætoriis,& totidem Magiſtratibus excellens. Condi- ta eſt a duobus Fratribus Brunone ac Theodoro, aliis Theomaro dicto, Ludolphi Ducis Saxoniæ Filiis, anno ioccel xi, ut eorum Hiſtoricus Hermannus teſtatur. Hanc urbem Onacra amnis perlabitur, qui in Hartoni- ca Silva ortus, duas in partes Civitatem ſcindit, omnem immunditiem ſecum trahens, ac variis undique ponti- bus coopertus, Viſurgi tandem conjungitur. Non habet Civitas aquam potabilem, ſed fere bibunt Ce- viſiam: Vini uſus carior, ac rarior. Vrbs hæc parvis orta initiis multas per tempora acceſsiones habuit, ut per vices amplificata, nunc in eas excreverit vires atque opes, ut facile Principibus ſuis titulum indiderint, qui nde Duces Brunſvicenſes vocantur. bet hoc loco, ea quæ Curiæ hujus urbis præfixa leguntur, ob frequentiſsimas huus contentioſi ſeculi lites forenſes, paucis ſubjungere. In controverſiit cauſarum, capitales inimitcitiæ oriuntum i f amiſſio e penſarum: cor pus quotidie d fatigatur, ſabor auimi exercetur: Al ulta inhonefta crimina deinde conſequumur: Bona& utilis opera poſt ponuntur:& qui ſepe credunt obtinere, frequenter ſuccumbunt. Et, ſi obtinent, computaris labo⸗ rihus& expenſis, nihil acqurunt. Inter cæteras hujus Ducatus Civitates haud poſtrema quoque eſt Gaia c- vitas Imperialis. Hanc urben Hemicus 1 Pater magni Ottonis urbium amator in formam Civitatis erexit, Anno cio Imperator Henricus tir ingẽtibus regni floreſcens opibus, urbem iſtã mirificè ornavit, quam de parvo molendino, ut aiunt, vel de tugurio venatoris duo priores Henrici,& iſte nunc 111 in tã magnã ſicut hodie cer- ni poteſt urbẽ bono provexere auſpicio, in qua Regale Palatium hic Imp. magnifice exſtruxit& 11 Omnipo- tẽti Deo cõgregationes inſlituit, TTelmitadum Opidum medio inter Brunſvicum& Magdeburgum itinere elt: id Guliel- 0 5 BRVN SWV CK. 22 2 2 2 8 3 A 52 e. Bcciclerig D Tehhe, Linen Isel bangt 1 Ne, g eU N NN Wg eim Vlaptenberk f Buleboꝶ * Cogane My ilenun a 89 n 0 . 0 E b. 229 95 4 2 . 7 7 55 rot gyn gerum 2 2 2 8 Aen * 2 Porn 1 Horfel 25 N 55 N— 2 N N D e 2. 255 e lun 15 r N 2 Vanek V Achub. 22 2 Bache& eum 5 Migge hen 9 9 E eee 8 , 0 Aon 4 2 1 2 N 20 1 e Kaige, ee nagen Mena Sar Helen 2 15 Laue 0 2 z, bar,— 1 e g Null olRapda& I Talhat, leben Ehen 2* e i 1 D ä.— gere Aten* Eau On 25 7 Il e RGA G 45 Paz. Hun, 128 9 orm 5 e 1 be R 4 2 AN en 5 5 5 9 8255 eg e . 1 e 420 BRVNSWVY CK. i id Gulielmus Dux Brunſvicenſis a Werdenſi Abbate, cui parere Cives inſolentiores recuſabant, certa pecu- niæ ſumma Abbati numerata redemptum, in ſuam poteſtatem redegit. Munire id Opidum Carolus, Caroli Magni F. adverſus Sorabos& Vilſos bella gerens cœperat, idque S. Ludgero primo Epiſcopo Monaſterienſi tradiderat, ut in populis a Carolo ſubjugatis prædicanti, tutus receptus eſſet. Halberſtadum urbs Epiſcopa- lis, Oltemia fl. perluitur. In hujus urbis medio extollitur tumulus ac collis: is duorum ſtadiorum habet lon- gitudinem, ac in ſummo vertice latam amplamque planiciem, in cujus extremis angulis, bina ædificata Tem- pla ſunt. In medio late patet forum ſplendidiſsimis Canonicorum ædibus undique cinctum? illa autem quæ in monte ſita ſunt Civitas ſeu Vrbs dicuntur, quæ ad montis pedem, ſuburbia vocantur. Eſt circa hanc Ciri- tatem Ager optimus, ferax Iritici, matureſcentibus Frugibus, culmorum altitudinemequo inſidentem ho- minem ferunt excedere. Quedelinburga Vrbs antiqua& primorum in Saxonia Principum decus, haud ita procul Magdeburgo diſtans, ab Imperatore Henrico Aucupe condita. Hannovera opidum ad ripàm Leine fl. e regione vetuſtæ Arcis Comitum a Lauwenrod, jam Henrici Leonis ætate, circa annum Chriſti ioc cui( quod trans fl. ſitum eſſet aulici Hannover nomen dederunt) Arci ſubiectum fuit. Floret hoc tempore i- ter cætera Saxoniæ urbes. Aggeribus enim, muris& foſsis firmiter munita,& Civium bonorum ac fortium Virorum frequentia& ædiſiciis ſtipata eſt. Hildeſbeimium, ſive Hildiſium, Aſcalingium Ptol. Irenico: Civitasan- tiqua: fuit antea duplex, poſtea utraque conjunctà, facta eſt unica. Templum ſummum inſigne habet, Turriſq; ipſa tectum habet aureum. Civitas amcna, patria Ludolphi Colonienſis Mathernatici peritiſsimi, qui nune Lugduni agit in Batavis. Sedes eſt Epiſcopalis: lrenicus iſtius loci Epiſcopos recenſet, quod& Crantzius in ſua Metropoli,& paullo accuratius Antonius Monchiacinus lib. ii de primis Chriſtianæ Religionis initiis, px- ſtat. Fuit autem Epiſcopatus Hildeſheimenſis primum in Saxonibus fundatus ac inſtitutus a Carolo Magno Galliarum Rege, ac Imperatore potentiſsimo. Northauſen Civitas Imperialis. Continentur etiam hac Tabula Ducatus rubenhagen, qui eſt Membrum Imperii,& Principatus(Furſtendom) Anholt: item Manmeldia Comi: tatus veteris Saxoniæ, ad amnem Salam antiquiſsimus, quum Hegenus qui temopre Arturi Britanniæ Regis floruit anno ioxi ii Comes Mansſeldicus fuiſſe perhibeatur: nomen ei a Manno Thuiſconis filio, ut Aſcariæ vicinæ ab Aſcenes. Primariæ urbes ſunt Mangfeldia, ad Wiperum fl. Esſlebia& Mypra. iſlebia Metropolis elt, inter Salam& Wiperum: nomen creditur habere ab Iſide, quam Tacitus oras Suevicas poſt obitum Mariti peragraſſe. teſtis eſt. Iuxta eam ſunt Metalla in Montibus Melibocis. Loca iſta Tubantes coluiſſe exiſtimantur. Hi tamen I wende Pyramio: Friſiis contermini: Benthem Comitatus huic vicinus antiquum nomen referre cre- dit Verrutius. Hos I ubinger exiſtimat Lazius Migrationum lib. v i i I. Comitatus iſte ſub ſe habet Comitatus Iv, Nippram Arnſtein, Meri,& Quermfurt. Item Co. Bh, Stolberg, Hohenſtein, Regenſtien, Pleſſe, omnes Impe- ri. Continentur etiam Eccleſiaſtici Principatus hi: Aeydbung Archiepiſcoꝶ primatus Germaniæ, Imp. eſt:& Epiſoopatus Hildeſbeim, Aalberſtat ambo Imperii: ſubſunt Moguntino. Item Quędelborch,& Germudt, Stiften ſunt Imp. in vi 11 Circulo. Reſtat EPISCOPAT MAGDEBVRGGEN SIS. 42 Reſtat in hac Tabula C piſcopatus eM agdebu genſis titulo ipſius Tabulæ nominatim comprehenſus. Spiſ chpatus e Magdeburgenſis, vulgo Mqdbung, ab urbe primariàa nomen habet. ¶volus Magnus tota reformata Saxonia, decem Epiſcopatus in ea inſtituit, quorum omnium celeberrimus fuit Magdeburgenſis, cujus ſedes ex primitiva fundatione in Styde fuit, tum ad Valerſſeve, tertio in Vreſe tranſlata. Tandem per Ottonem- 1. anno cc io xxx ad Magdeburgum mutata, ejuſque auſpicio in primatum Germaniæ ſublimata, ut habet ma-. gnus Chronicorum codex anonymus. Quanquam tamen Saltzburgenſis cæterique Archiepiſcopi Electo- res, primam hanc dignitatem Antiſtiti Vagdeburgenſi non tribuant, ut Crantzius in Metropoli tradit. Mag- deburgenſem autem Burggravium conſtituit Osto I, ut præeſſet judiciis publicis& gubernationi publicæ, lo- co Impetatoris, in his terris& in hoc Epiſcopatu, ac cæteris huic conjunctis. Primus hoc munus geſsiſſe tradi- tur ordinatione Ottonis Gero Marchio Luſatiæ, cujus memoriam conſervat Monimentum Cœnobii Gero- denſis. Hunc ſequuti memorantur hoc ordine aliqui, Hermanus Dux Saxoniæ, Lotharius Comes de Wal- deck, Fridericus Lotharii Filius, Conradus ejuſdem Nepos, Manfredus Conradi uterinus Frater. Hoc in præ- lio cæſo, dignitatem conſequutus eſt Dittericus, Comes Plocenſis, cujus filiam cum duxiſſet Ddo Marchio Brandenburgenſis occupato Burggraviatu, ſucceſſorem reliquit Henricum- Filium. Eo facto functo Lot harius Saxo, idem munus commendavit Bur chardo è familia Dominorum de Quetfort, a quibus eſt origo Comitum Manſfeldenſium. Poſt hunc reperiuntur in ea dignitate fuiſſe conſtituti Domini de Schrapela, a quibus aucto- nitate Rodolphi Imperatoris, tranſlata eſt in Duces Saxoniæ Electores. Vrbs primaria Magdeburgum olim Parthenopolis, à Venere Parthenia ibi culta, ſita ad Albim fl. a Ioanne Capnione Dmaadum- Pyrgum dictum, a Græca voce. Dmoades enim puellas ancillares Græci ferunt, quas per Aphæreſin Maid dicimus,& aur Bur- Epiſcopatui Magdeburg is G unde dic tus. Imperium majo- Fans. Vrbes. gam, ut aG · Burus. Hneas Silvius Magdleburgenſem vocat,& Virginopolim Metropoliticam inſignem urbem inter Saxones, opibus& auctoritate memorabilem, ſcribit. Ligurinus Virginis Urbem dixit,& Virginum ha- bitationem. Ptol. ve Hanc civitatem Otto condidit, ut ſeribit Lupoldus: auxit ibique requieſcit, Otto Friſingenſis. Inclyta hæc urbs Imperatorumque honeſta ſedes, tres in partes dividitur, eſtque munita mœni- bus ac propugnaculis, turribus quoque ac foſsis valida ac tuta, ædibus pulcherrimis, perpolitis plateis viciſque inſignis, ac templis magnificis celebris. Imprimis vero nobile D. Mauritii Fanum, ex quadrato lapide ſtru- cturæ magnificentia conſpicuum, Ottonum Cæſarum inſigne opus. Magiſtratus jus civile komanorum Saxo- nica lingua conſcriptum, non ſine reverentia cuſtodit, quod Caroli Magni auctoritate firmatum tradunt, eoq; in deciſione cauſarum vicinæ gentes recurrrunt: magna& venerabilis earum legum auctoritas habetur. Atquè hac de Magdeburgenſi Epiſcopatu ſufficient. Cæterum ut huic deſcriptioni Colophonem imponamus, demus regionibus hac Tabula contentis ſuos amnes: Hi ſunt Albis Onacra, Oltemia, Sala, Mipertis, Inderſt, Struma, Roide, Flumima Montes, Numa, Ver, Fues,& ali. Non Montes deſunt inter quos qui dicuntur Der Namelberg, Aelibocus,& alii: neque Sil- Silva waz inter quas Auf dem Hart- MWaldt, Solinger Mold cum alis, quas in ipſa Tabula cernere licet. 8 G g g ü Poſt — Situs. Soli fertilitms. Animalium ua- riems. 422 Haſſia. Oſt Ducatum Brunſvicenſem pandit noſtra Methodus Haſſiam. Hæc unde nomen habeat ambigitur. Sunt qui a Monte Heſo; at is nuſquam in Haſsia, neque etiam alibi reperitur, niſi is forte ſit; qui No- Viomagi exſtat, quod quidem a re non uſque adeo alienum videtur. Referunt enim nonnulli Bato- nem quendam Regis Cattorum Filium,( qui Noviomagum auxerit, reſtaurarit, ac mœnibus cin xerit) Heſum Filium habuiſſe, qui favore ac amore patrii ſoli ei loco ſuum nomen communicarit. Vnde etiamnum Heſus Mons dicitur. Alii ſic nominatam volunt a Cattis qui hanc regionem incoluiſſe comme. morantur, mutatis literis, unde adhuc eſt loci nomen Caren Elubogen, gentis illius conteſtans vetuſtatem. Beatus Rhenanus Rerum Ger. lib. 1 auror eſt, Heſſos ex ſuperiore Germania advenas pulſis Cattis hæc lo. ca occupaſſe, deque ſuo nomine appellaviſſe. Habet hæc Regio Iuringiam ab Oriente, a Meridie Franco- niam; Weſtphaliam ab Occidente reſpicit; a Septentrione vero Ducem Brunſvicenſem, Epiſcopum Min- denſem, alioſque Principes vicinos habet. Aer Regionis ſalubris eſt. Regio ipſa Frumenti, Leguminum, Fructuumque feraciſsima. Vinum autem non fert, niſi qua Rhenum attinęit. Sunt etiam uberrima ſaginan- do pecori paſcua, in quibus numeroſi Armentorum Pecudumque greges conſpiciuntur. Alit& Ferarum& inprimis Cervorum in Silvis magnam copiam, ad frequentes venationes Nobilitatem invitantium. Nletalla etiam alibi generat, s& Nigrum plumbum. Salis quidem non Fodinas, ſed Fontes habet. Hanc Regio- nem quondam Comitatus, nunc vero Lantgraviatus titulo decoratam olim Cattos inhabitaſſe( etſi Crantꝭius reclamet, qui, ex Cattis Saxones facit) omnibus fere noſtri ſeculi Scriptoribus perſuaſum eſt: Chartæ Ptole- mæo dicuntur. ii poſtea in Inſulam Batavorum tranſgreſsi( autore Iacito) ubi hodie horum nominum veſtigia ſuperſunt in duobus vicis, cognominatis ad Mare& ad Rhenum. De horum Etymo ita ſcribit do- ctiſsimus Iunius: Carti, quos no tra& prior ætas Heſſus vucauit. commune cum Felibus Cattiſque nomen ſumpſiſt di. dentur, a feroritate qua im hoſtem inſultabamt. Cui enim ignota ferocia(& impetus e Animalis iſtius, dameſtici lar, in appetendo alluss iugulum, qui anguſtiam adſerendo illud premat 2 vel a doloſis inſidiss quibus Aſilre in huoftes ſi. liti flerint,, uti tergis eM urium aſſultant Feles. Ejiſmodi namque genius fuiſſe gentis Cattorums bellicoſæ& ferocit vicletur. Kefer: hut poteſt nſimtum- apud FHuesdenos, vocabulum Hieſſi pro ¶ uro ſen felt: qui ſiquando dimeſfi. cum anim ans muribus inimicum ſgnificare volunt.: Heſſim nominant. Hoſſumt-&. præctantes virtute Viri hoc uto. rum nomine deſignati fuiſſe olim& ueterihus, quad rales etiumnum Lingua Battava Cattos vocitet, certe dirturemo,& gentis excellentiam non- aliunde aiſcas melius, quam a Taito, qui genti ulli plus decoris& diſciplinæ totius milimiis at- tribuit, quam cæteris omnihus Ger manis& C Itaque apriſſimo nomine populi ingenium eixpreſſum fiuit, ſcve ferotiamm& impetuoſos ſaltus ſive præſtantium ſpectes. Hactenus ille. Fuit autem olim Haſsia tantum Comitatus ſubjectus Lominio Turingiæ, id quod probat liber Torneamentorum, in quolegitur, quod anno Chriſti cioxr 11 L. dovicus Co, Haſſis ſuerit Hallis in ludo militari ibi celebrato, ſedl factus deimde Laudgr. cent filia ſupra 3 Accelsit HAS SIA. *—— 2— 1 Sele tri. 8 12. 12 20 222 K000 d rr me neee . Lindau eee 8 N Zan 1 Aan lar Wee— 2 95 5 „. 2 cg 1 anl. wulf. 2— ulm 7 15* M 2 E 2 3 78 1 8 0 a 0 4 el Sgreultalscl. 5 5158. 8* 2 2 1 2. o Alau adac, A Communia- Aurplanſi 51S 31408 N 75 1 N 5 e 33* II 8 N 5 15 1 5 8 d 8 * 861. nene 1 5 2 Teller cubyrn 5 55 0— ene 2 5 0 0 8 alien 72 5 21. 3 5 Merl 1* Dandac 0 3 3. 2 eg ſtrin 1 1 2 ales. Eg; . be Anden Nl. Lauterbach e . ounluug 9 nteralacd 1 7 8 11 Lon A Aren 755 ö * 1 5 3 3. 33 1 cgudeiln 55 2 15 3 2 Se 4 5 3 4 7 3 5 8 din 2 5 Du ec omi 8 3 1 1 0 alf 1 b lagen, 3 1 . b Mafldes— i PFC —— Vrbes. 424 HAS SIA. Acceſsit tandem& Comitatus Catzen- Enbogen, idque per Filiam ultimi Comitis, quam duxit Henricus Landgravius. Genealogiam Landgraviorum Haſsiæ apud Munſterum habes. Sunt porro in Haſsia præter a- lia minorum gentium Opida, Vrbes duæ præcipuæ, Mæpugum,& Caſſula. Mar pin gum Amaſia Ptole. mæo, qui candem e Ammiſtam vocat lib v1 11 Geog, ut cenſet Franciſcus Iren.& Appianus, vulgo Auntpug: Haſsiæ Metropolis. Hanc alii a Marte quaſi Artis. pn gum-: ali a Marcomiro Francorum principe ſieno. minatam volunt. Civitatem hanc olim villam fuiſſe Hiſtoriæ produnt. Eam Lona Fluvius inſignis præter- fluit. Vrbs eſt Sede Principis, Schola illuſtri condita anno Chriſti cio Io v1 4 Ludovico Epiſcopo Mona- ſterienſi, nobilis. Ioanne, Oldendorpio, clariſsimo omnium inter Iureconſultos Germaniæ: Ioanne item Pra- conite,& Andrea Hiperio Theologis celeberrimis clara. ¶ aſſula, præcipuarum Haſsiæ Civitatum altera, dicta quaſi Caſtellum, Ptolemæo Sterconium eſſe creditur: olim tantum Arcem hic exſtitiſſe perhibent. C- tas Fulla, e Ana& Iriſila fluminibusirrigua, aquis autem inſtructa, agrum fœcundum atque compaſcu- um habet,& arva nutriendis pecoribus apta. Vnde in vellerum lanæque venditione, Civium potiſsimumne- gotiatio conſiſtit. Haud procul Marpurgo eſt Franctenberga vel Francoburgum, Opidum perelegans, ſitua- mano& antiquitate commendatum, adflurium C deram ſitum: nomen deſumpſit a Francis, qui ibi calira metati ſunt contra Saxones. Anno Chtiſti ox x primum exſtrui cœptum a Rege Theodorico; poſtea anno cccrrfLa Carolo Magno auctum. Sunt& alia: Eſchwega colli impoſita, læta agri fœcunditate gaudens O- pidum, Wertæ fluvi aquis irrigatur: cujus oportuno uſu, Iſaris herba, Glaſtum- Plinio& ex eadem confe- ca tinctura, quam Thuringicum ſolum, frequenti fœnore ſuppeditat, primo ſupra hoc Opidum lapide, cim- bis impoſita, Mindam uſque: inde Vilurgi aquis, quæ Werram abſorbent, Bremam,& per totam Oſtlandi- am defertur. De primo Eſchweger initio nihil, quod ſciam, Hiſtoriarum monimenris comprehenſum repe- ritur eo, quod Hungaricis bellis atque incendiis, tertium depaſta, deformataque fuerit. Francoburgicum ta- men Chronicum, dum Carolum Magnum circa annum ioccxcv! Epiſcopatus varios inſtituiſſe, Monaſteria & Eccleſias, multis in Opidis, fundaſſe Omnmemorat, meminit& Cauffingę nö procul a Caſſela:& Eſchowegg, ab eodem tum temporis excitatæ. Præclara etiam extant Henrici Imperaroris 11 erga hoc Opidum metita qui idipſum Hungaricis incurſionibus devaſtatum atque collapſum, reſtituit, no vis ędificiis auxit,& locupleta- vit. Gravilsimis rurſus calamitatibus adflictum fuit anno cloccerxxxv ii eo bello, quod inter Adolphum Moguntinum Archipræſulem,& Haſsiæ Landgravium acre deſæviit, quando etiam ad Haſsiæ gubernationem pervenit. Friſlaria, inſigne quoq; ac prættans Haſsię Opidũ, vulgo Fritcl, Latine doctrina pacis, ut puta ubi verę & perpetuæ pacis doctrina S. Bonifacii auſpiclis, toti Haſsiæ, Ihuringiæ, franconię& Friſiæ innotuit: Egræ ffuvii propinquitate,& ſitu admodũ amœno, ſicuti univerſa paſsim Haſsia, præcellit: Muris circumcinctum turrigeris, ſitum inæqualem, ſicuti& regio ipſa, hinc inde montola, obtinet: agro tamen lauto; Frumenti, Leguminum& Fructuum feraciſsimo etiam Vini, cujus tamen lertilitate, non eſt hæc regio admodum præſtans. Et quam- vis in ipſa Haſsia, Friſlaria ſe conſpiciendam præbeat, ad Moguntinum tamen Archiepiſcopum pertinet, un- de A Anm 15 um ee ge i 425 de variis Fortunæ& Bellonæ caſibus frequenter expoſita, maximas ab Haſsiæ Ducibus calamitates frequenter pertulit, quemadmodum& a Sax onibus expugnata& fœda exuſtione deformata fuit. Reliqua hujus Land- graviatus Opida quæ multa ſunt, prætereo. Heſſorum autem regionem partim perluunt, partim adluunt fluvii varii, quorum præcipui, Menus quidem latus inter Meridiem& Occidentem: Viſurgi, l. Meſera, cujus fons Meira, è Toringico nemore profluit; Lupia qui in Weſtphaliam tranſit:& Adana Tacito, eum Adernam vo- Flumina. cant Hiſtoriæ, hodie Aederam dici exiſtimat Althanerus. Woer forte, ut ſcribit Ritheimerus. Eder ex eofa- 5 cit Junius in ſuo nomenclatore, additque Cattorum fluvium eſſe,& in amnem Adam exire. In ſua Batavia autemſcribit eum in Fuldam evolvi:& hoc ex Tabulis verum eſſe conſtat. Minores ſunt Lanus ſeu Lona in Comitatu Witgenſtein fuvius(Anden Hor berg oritur) olim Widekindi Anglorum principis Caſtrum præter- fluens, Laſphe ejuſdem Comitatus Opidum adluit: Fulda& c. Montibus Regio undique obſita; eorum aurem nominatiſsimi, Aeliboci& Abnobij Montes. Reliqui variis inſigniuntur nominibus, uti K ſſelpergus& Geyne Silug: Montes,& c. Silvæ ſunt plurimæ Hercyniæ portiones. Sed de Haſsia quæ dicta ſunt hactenus, ſufficiant. Nefas g ſit autem non adſcribere Coronidis quaſi loco quæ Aelius Eobanus Heſſus in carmine gratulatorio victoriæ ad Philippum Landgravium, paucis de hujus regionis genio& ſitu, Incolarumque moribus tradidtit. Qualis Hyper boreum proſſectans I hraca Booten( Namque& planities ſegetum fircunda patentes Gradivi domus a Nuodopen, Hemumque nivalem Explicat innumeras,& plena meſſe colonos Crcumfuſa jacet, gelulis aſſueta pruinis, Ditat,&. ipſa ſibi ſatis eſt) aut ardua Sylvæ nit in arma viros duratos frigore, quique Luſtra petunt,( anibuſque feras ſectantur odoris. Al Hebri Neſuumq; bibunt aut Stiyinonis undas: Vienatu genus aſſuetum, Jenus acre virorum: Talis C. ipſa ſitu, talis regioue locum N Aut leges aut ura ferunt, aut opicla condunt Ex Flavus, Silviſque frequens,&. Montibus altis Fortia, non ſolum bello munimina: verum Haſſa: Natura ſimiles crcat Alma locorum Qu deccant in pace etiam, oblectentque quietos. Cel naros in bella vuros, quibus omnis in armis Quld ſalros memorem Fontesd quid amæna iretar Vita platet: von ulla ju dat ſine Marte, nec ullam Quid valles ipſis certantes frigiferacis Eſſe putant vitam, quæ nom aſſuoverit af mis. Vallibus Aemoniæ dultes quid ubique teceſſus dl ſi tranquille vertantur ad ocia pacis, Auſarum loca, conſeſſis loca dignu Dearumꝰ Oda nulla terunt ſine magno dana labore; O patriæ gelidi fonteslo flumina nota Aut duro patrios exercent vomere colles, O valles o antra meis gratiſſima ¶MAuſis Aeſuatoſqut ſolo campos rimantur arat fis oe a Hh h in Hassia % THVRINGIA DVRIN GEN 2 Landgraviatus. 0 Nobilitas& ſtatus hujus ditionis mihi necdum innotuerunt, tantum inveni Comitatum Gleichen“ 4 g at exiſtimo Kranichfelt. Item unum Epiſcopatum( Mersburg.* Regis. Aſsiam ſequitur Thuringia, vulgo Diringen, ſita inter duos fluvios Salam& Werrã: quorum hung 5 Siku. H Occaſum, illum ad Ortum habet: ad Septentrionem Hercyniam Silvam(quam HN vocant): E Sol fertilunt. Turingenſem, ut vocant, Saltum, vulgo Duringer waldt, a Meridie. Longitudo regionis Latitudini par, XII milliarium. Regio omnis generis Frugum& Leguminum feraciſsima,& inptimis Frumento Præ omnibus alis Germaniæ partibus fœcunda: adeo ut Georgius Agricola eam Sumen Germania appellare non vereretur. Magnus hic Iſatidis herbæ, quam Plinius laſtum, hodie Guadum dt Paſtillum, vulgo Iredt, Paffel nominant& cæruſeum efficit colorem, proventus, quæ hinc cum magno Incolarum emolumento ad alias re. N giones transfertur. Vnde quidam Pœta inſignis: ö Herba Thamgorum celeberrima treſcit in agris, Hanc ſarim ræcus ſer mo uocare ſolet. Ponderis hec magni eſt,& mulio venditur ære: Hat eremm tingi lana parata ſolet. De qua Plin. lib. xxI I cap. 1. Smile plantagini Jlaſtum in Sallia vocariu e quo Britamorim conjuges muruſqut into corpore ollitæ, quibiſdam in ſarrus nude mcedunt,. Athiopum, colnrem- imiranter, Obſoniorum quoque ac fru cuum vix quicquam deſiderat: ſi Vinum demas quod aliunde iportatur. Reperiuntin& Auri Argentiqus 1„ Fodinæ,& Salinæ divites. Olim Regnum fuit, hodie Landtgraviatus titulo decoratur. Turingia& Haſsia lub umme. Regibus Francorum conjunctæ uſque ad Carolum Magnum& Henrici Aucupis tempora manſerunt an- 9 nos ceclxvi. Tandem Carolus Craſus Imperator Ducem Turingiæ ptæfecit Ludouicum, ejus Nepos Burcha- die improlis ab Hungaris crſus et. Quare Henricus e Aurept Imp. Turingiam occupavit, cujus ſucceſſo- ribus Saxoniæ Prinpicibus in hodiernum uſque diem ſubjecta eſt. Etſi enim poſt Guilielmum Ottonis 1 Imp. Filium, qui Archiepiſcopus Moguntinus, Turingiam permiſſu Patris tenuit, ſucceſſores ipſius, Archiepiſco- 1 Pi Moguntini, merum Imperium in urbem Erfordiam, quod adhuc retinent,& totam Turingiam ſibi.. quantiſper vendicarunt, quorum Vice- Dominus ſub Contrado Salico Imp. Ludovicus Barbatus aliquando 0 fuit: tamen poſtea Bahar: Landgraviorum titulo Turingiam ad Hæredes tranſimiſerunt. Donec ad Mifni* Marchionem ex Widechindi Saxonis poſteritate ortum, Hemicum illuſtrem Theodorici Filium& Herman- 2 n Turingiæ Landgravii ex filia Iuditha Nepotem circa annum Chtiſti ciocci pervenit, cui ſucceſsit e 0 Albertus ö e 3 2 ö 2 20 8 K N 33 Scpfeufr, — 1 ee eee— 1—— 2— LI I 1 1 Annen. 1 n Her,= 1 3 Focl flu 0 a 515 2 7 5181 53. Mar e eldia Segen— l 18 7975 5 N Nuuna fi: 3 5 S Di 45. lorutgen gel, Par Aare N a 72 AX 2 0. 1 7 Sagen aufe 1 Tan 2*. Adu 3 N i lacie 1 D 0 Jaullnlal d 4„ ee e 2 1 ble 1 48. 75 eee 2 1 255 e. 0 1 7— 1 Aullauſen 1 5 800 rs„ — 5 1 8 ö Huben loge, 1 e. e— 4 Barra. 1. 10 1 5 5 len e, 5 ure alen 5 1 Aue 177 15 8. Pu 5 Tellec ita— un Om ſen 2 N N 0 8 Hredewor hs& 2 5— 5 Ne 2. s ift 8 1 . be,, Idee Jin tal e, 1 1 2 or Luſtrut f N S anülchen 1 1* 5875 J 20 , e N dei 50, Ice 1 5 5 G—. ee chra 3. 13 Teel. 2 4. es— n 7 5 Z. 2 M eiſfenſel: u. enſlat- 2 8 8 N 2 8 15 N Vu 7 e 0 18 Mamane 1 4 5 — ge vl 0 2 5 70 A Nauru leg. 5 Teil 55 u Arima 2 8 Anatoli.„ 0. 75 ö U 0 55 2 5 S ic ſuamubeiin f e 45 9 Seeg a 0 Craſſen 2 7 1 2 6 — Mbmmaen Harun aal. 55 5.—55 t- . ele o Ster inde. N 4 Cen 8* 3 27. 1 70 8 3 e 45 8—.,, 2—— a pars. Snulas 1 1 4 e 5 1— 224 N 5 0 1— 4 5.* 2 7 4 15 N b 25 a* 0 N ges 5 2 N ranken e 80 Hainiggen 1 2. 2* 5 Jug Jen i 2 stuclal 8 8 2 N Stain bach E 1 2 1 77TVTTTTT —— 1 i 2 W—.— 222 147⸗. —. orboc Opida. 42 THVRINGIA. eAlbernu degener, eique filii Fredtricus Admorſus& Theodoricus, qui a patruo Theodorico Miſniæ Marchi. one hæredes conſtituti ſunt. Hunc Tractum Sorabos olim inhabitaſſe ferunt. Horum meminit Eginhattus & Ammoinius. Horum reliquias hodie vocat Peucerus Sorbec& Serveſtein inter Albim& Salam flumina. Reynerus Reyneckius, in ſuo de Myſnorum origine libro, hos Tyringetas duaſi I prngotas putat, indeque ejus urbem Gotham nomen ſortitam fuiſſe non dubitat. In hac regione quamlibet exigua, ut ſe accepiſſe ab Hugone Brinckhorſtio Anglo urbis Erfordienſis Cive ſcribit Ortelius, ſunt x 11 Comitatus,& totidem Abbatiæ,( quas Gefurſtete e brien vocant) xl Iv Civitates,& totidem Opidula, vulgo Merckeſt ecken: bis mille pagi,& CL Arces. Erdfundia ſive Eifordus, priſcis Erphegfundia, Efes fut Turingiæ urbs primaria nomen a prinio Conditore Ei nomine, ſumpſiſſe putatur: Hic enim, cum molitor eſſet, molẽdinum ſuum ad Geram fluvium fixit, atque Civitati huic initium dedit, circa initium Imperii Arcadii& Honor: poſtea a Clodoyed Francoꝛum Rege anno Chriſticcccxxxv iii vehementer aucta ornataque: anno vero ciol xvi muris cin. ca tanta amplitudine, ut Germaniæ totius maxima cenſeatur, ac Nicht eine Stad, Ruſticis Turingis, Sdes ein gantxes Land, dicatur. Hane perluit Gera fluvius, atque a ſordibus purgat. Epiſcopalis olim crat, Bonifa. cio Germanorum Apoſtolo conditore: ea dignitas deinde Maguntiacum tranſlata dicitur. Scholam habet literarum ſtudiis florentem, quam Bonifacius Ix Papa privileglis ornavit, anno ciↄ ccc. Hujus urbis 0 5 nulli fertilitate ſecundus, paſcuis abundat,& herbæ Iſatidis feraciſsimus eſt. Vrbs ab Henrico 1v muſtis eſt labefactata in commodis, ob importunam decimarum exactionem, a qua Erfurdia immunis ſemper ac li- bera fuit, Itaque exorto Saxonico bello avitam libertatem ferro armiſque defendere, quam inſolito deci- marum jugo, cervices ſubmittere maluit, idque tanto animorum ardore, ut& vitæ& fortunis Auguſti, extte. mum immineret periculum. Hæc eadem ceu quodam fortunæ excelſis inimicæ ludibrio jactata, incendis variis. Neque eſt aliqua urbs inſignis in Germania, quæ per fatalem ac adventicium ignem toties deforma- ta fuerit. Vltimo incendio, anno ciocc c cixxi i graviſsimum ſenſit damnum, præſertim in Baſilicis Virginis Mariæ& Severi, ut pęne tertia urbis pars incendio perierit. Terribile fuit incendium illud immiſſo igne pet conducticios incendiarios, quorum erat primarius Dominicanus quidam. Duæ Eccleſiæ Collegiatæ, quas vocant, cum ponte& inſigni urbis parte conflagrarunt. Anno Domini c 10 10x graviſsima ſeditio inter Se. natum& Cives Erfordienſes exorta fuit propter inſolitas quotannis impoſitas a Senatu plebeis contribu- tiones. Nam Communitas unum in locum conveniens, ſcire voluit quantis debitis urbs foret obligata, quan- tumve ære alieno gravata. Senatus tumultum& populi furorem animadvertens, blandis illum& mollibus ſedare verbis ſtuduit, dicens, tempore oportuno, de omnibus& ſingulis tam acceptis quam expenſis, ratio- nem ſe redditurum. Quibus verbis Cives placati ad tempus quievere. Die autem conſtituto adveniente, rurſum conveniunt,& hortantur Senatum ut rationem reddat. Iumunus cæteris inſolentior, verbis aſperis invadit eos qui a Cĩvibus ad Senatum erant miſsi, quod non parum Cives itritavit. Cumque res diutius tra · heretur, videntes Cives ſe nihil proficere: Senatum abdicarunt, novumque inſtituerunt. Quid multa? Hinc gravis 10 debor Ann migen graviſsima ſeditio, contentio atque adeo bellum eſtexortum. Hanc vero ſeditionem Epiſcopus Herbipolen· fis& Cæſar Maximilianus ſedare, ac partes per concordiam componere ſunt conati. Neimaria pulchruni Opi- dum, quondam peculiari Comitatui nomen, jam vero inclytam Saxoniæ Ducibus ſedem& domicilium præbet, qui magnificum in eo Palatium habent, ex quadratis& formatis ad lineam ſaxis nitide ædificatum,& pomarium omni arborum genere ſumma induſtria conſitum, quod Ilma fluvio irrigatur, qui in Salam tan- dem ſe tecipit. Lena civitas a Iano dicta ſecundum nonnullos: verum is in Germania coli non ſolebat. Proba- bilius itaque Stigelius canit: Hinc placet Hebræo nobis hanc nomine dici, Quippe vocat pain Solhmæ pius incols terra, Vt vetus a p aijn nomen Jena tenet. Hoc quod nos Latio dicimus ore merum. Cur ita crediderim niſi mentem voculafallit, Quðg caput in meclijs urbs fertilis 7255 udis, Certahujus ratio nominis eſſe poteſt. Hauc quiſquam a Vino nomen habers neget; Hæe ille. Nobilis eſt publico Gymnaſio erecto annoc 10 191 11x. rh A Gothis nomen habet. Atque hinc Turingos a Gothis Rithaimerus inſua Orbis deſcriptione originem traxiſſe ſcribit, eo quod Gothi in hac re- gione gentis ſuæ vocabulo Gotham urbem condiderint, circa annum ut Lobſteinio placet c ioxxI II. Ad- mirandæ fortitudinis Caſtrum habuit Gimmenſtein, quod nunc ſolo æquatum jacet. Ejus rei cauſa fuit: Gu lens Grunbachius, ſtirpe magis, quam virtute nobilis, ob varia& enormia flagitia, quibus principes in ordi- nem redigere, Cæſarem ex Imperii faſtigio deturbare, novamque Imperii formam moliebatur, cum a Ferdi- nando Imp. Auguſto, tum a Maximiliàno Imp. ejus Filio, reus declaratus& cognitus, aum omnibus conjura-· tionis ſocils, condemnatur, proſcribitur: atque iſluſtriſsimo Principi Electori Sakoniæ, ſententiæ promulgatæ executio, ab Imperatore ac cæteris Imperii Ordinibus, uno conſenſu demandatur. Quam ipſe proſcriptionẽ, ſducia ſui receptus,& Protectoris Ioannis Friderici 11 Saxoniæ Ducis, contemnit. Qui cum poſt multas Principum admonitiones a pertinaci ſeditioſorum defenſione non abſtineret, Illuſtriſſ. Sax oniæ Dux Princeps Elector Auguſt. extrema neceſsĩtate coactus, urbem obſidione aggreditur, ac deditione capit. Tum Grunba- chius eumque eo quatuor ex conjuratis, ob violatæ Cæſareæ Majeltatis crimen juſto ſupplicio adficiuntur, Caſ- trum funditus diruitur, Dux Ioannes Fridericus, captiyus Viennam abducitur. Fluminibus irrigatur re compluribus: inter quæ Sala, vel Saſcæ, Meira, Vnctrut, ima, Gera Or, Apfelſtes, Helle. Cling. Montes etiam Minerarum fœcundos ineſſe teſtatur Her. Auti, Argentique venis divites; qui haud procul Braitenbornio ac Schwartz enburgo reperiuntur. Silvis etiam hinc inde conſperſa eſtregio, Hercyntæ portiones ſunt: ac Turin- Si gica Silva late nota, vulgo I uringer- Malt, Bacenis Cæſari, Germaniæ Silva Cheruſcos a Sueyis dirimens: Hag. nich: Hainſerte, Finne cum aliis nonnullis, quæ varii generis Ferarum venationes præbent. Sunt in hac regione THVRINGIA. 429 5 Montes. , multa Templa,& Monaſteria, inter alia Templum Erfordiæ B. Mariæ Virginis, a Bonifacio Moguntinenſi Epiſ- Opera pubuca, copo conſtructum. Hoc TIemplum habet Campanam magnitudine in totà Germania celebrem. Populus atrox, durus, minaxque in hoſtem, corpora Viris procera, robuſta,& decora. Vulgi More. H h h iij Sic ſe Regio& unde dic la, Situs. Cœli qualitac. Solz fertilitat. Animalium ua- rings 0 430 Franconia Ducatus. Ic ſe habet Germaniæ Superioris Regio Thuringia; ſequitur jam nunc explicanda Francnia ſiue Fre. cia Orientalis. Ea a Francis nomen appellationemque ſortita eſt. Hujus nominis originem quidamad Francum, quem alii Francionem nominant, fabuloſum atque ementitum Hectoris filium, gentis au- dorem referunt: cujus nominis Etymon lepide Petrus Ronſardus Poẽta Gallus appellatum a veteribus Aſtyanacta Francum quaſi Haſtigerum ſcribit. Alii, inter quos Gaguinus& Æneas Pius id nominis benefi- cio Valentiniani Imp. impoſitum Francorum genti commenti ſunt, ſive quod feroces& nobiles Atticalin- gua Franci dicerentur(quod ubi nam lectum uſquam ſit apud idoneum& claſsicum ſcriptorem, neſcire me libenter fateor)ſive a tributi remiſsione& libertate accepta. Quanquam poſteriori rationi citius ſubſcribere velim, ſi minutius exigendum ſit vocis etymon, ut Franci dicaàntur, quaſi Fri on. nimitum a cenſu(quod q, ſonat)& vectigallbus immunes: alioqui videri poſſunt appellati veluti, fry anſe Franſs vocabulum au. tem e Anſi, Gothici idiomatis proprium, denotat eos qui ceteros mortales fortuna& opibus antecellunt, He. roum& Semideorum conditioni proximi, velut humaànæ ſortis terminos egreſsi: unde corrupta vox erna. cula Anſos& additione aſpiratæ Haſos noininat proceres communi fortuna majores. Sed ad rem. Fran- ci poſtquam opes eorum conyaluiſſent,& ſervitii jugique tæderet Romani, ac dominatus cupiditas animos faceret, nomen ſibi ipſi a libertate crearunt, antiquata communi illa Germanorum appellatione. Francais autem Sueviæ& Bavariæ a Meridie vicina eſt; ab Occaſu Rheno contigua: ab Ortu Bohemiæ: qua Septem- trio eſt Haſſos& Turingos vicinos habet. Aer Regionis purus ac ſalnberrimus. Regio ipſa præterquam ea pars quæ Norica hodie vocatur atque fluminibus vicinior eſt, arenoſa nimirum non eſt, ut Æneas Sihiius cri ptum reliquit; nec nimium etiam lapidoſa. Fertilis omnis eſt, Hordeum, Triticum& omne Frumentum& Legumen ſatum multo cum fœnore reddit, Rapa Cœpæque nullibi fere locorum majora& laudatiorætepe. riuntur. Ac multis in Jocis colles Vitibus conſiti Vinum gignunt, quod ob ſui præſtantiam ad gentes remo- tiſsimas tranſportatur. Glycyrrizæradicis Babenbergenſſs Ager tantam ſubminiſtrat copiam, ut currus ea o- nuſti per univerſam Germaniam devehantur. Eſt etiam undecumque terra cultiſsimis pomariis& pratis a. mæœna: Animalium domeſticorum; Ferarumque dives. Feræ in Nemoribus a Principibus foventur, habent. que plurima ſtaula, in quibus hie mis tempore pabulum& interdum ſal accipiunt, ſeque a Cæli inclemen. tia tutantur. Eas capere, aut laltem perſequi, privatorum nemini conceſſum. Francos ab origine Germanos & peculiari iſto vocabulo antiquitus appellatos fuiſſe conſtat cum ex aliis, tum ex procopio Cæſarienſi, re. rum quas literarum Monimentis conſignavit oculato Scriptore. Franconum ptimus Princeps fuit Senebal- dus, qui xxx annos eis præfuit. Præfuiſſe poſt eum ſeribuntur Marcomirus, Dagobertiu, Ludovicus, I, Mar. cominu 11. Maramundus aliis Phæramundis, qui vocatus ad regnum Franciæ Fratri Marcomiro reliquit Ducatum: Pruumeſſer, ene baldus 1 1, Sund, Luitemarus, Hug baldus, Hlelmericus, Gotefviduu, Jenebaldlus 3, Ludbv. 3. a Hunc —— 4 8 21 Zalaſig, 2** 3 .—— a 9 5 1 Mt„ Lichruben —— len 1 4 pure 705 Bae Er en 1.0 5 bn e 1 Did 7 a 25 7 4 Ver, 25 ee 8 8 15 ie 275 5 122 5 4 37 ga larvdk 8 Heul 976 2 117 cronach.. 0 5 2 0 0b. Ns. 59 5—(EA end, ubs 2. uf 0 2 eee, 0 Cos 35 fa f2elſlein Ai culubac 0 17 mund, Ae 2 Iman 8 1*. 0 1 e, fi. 2 r a 2 5 10. 1 0 2 e* 9 722 Arz 4. N brach 8 b 5 gelen a oui 5 Fhmab 8 fene. 11 2 5* Nee 0 a Aal 0 ent! 85 Dee * 1 25 ach Hen Ve 2 33 5, i enain 8 e A atenſtuin 5 5. Hanel Haß o filt* 0* U N werd Har 41 N ba 7 Vente 1— 114 42 n enſlaim 4 aun 1 1 * g NN 4 0 0d— uſtat 1 1* 25 95 m. a eee Aa. 2 1 in 5„ 2* 92. 75 6. . 8 0 11 f e N 4 2225 e 8 2 1 gabel J 5 N. Sindillacl umd 8 4 n Schulalgj ö* auer n 6% tin o Illllauſcu. 1 1 5 8* 4 2. ö. 40 Schill 8 Berehing Pi nbouen Jaan tgin 22 chilligfun 2 i 4 i— 5 5 8 2 120 e 1 Ie. Bing, N 1 2 2 440 8 3. 950 7¹ e 72 8 8 ß e—— 8585 1 2 8 2 8. leg. 8 MEN Idigs 7 5 n Luer —————————9ꝙi Vrdbes. 432 FRANCO NIA. Hunc ſequuti ſunt F rebertus, Ludovicus V Gorpertus 11, Hetauus Dux vltimus. Qui ſine hærede mortuus, MWitunino Francorum Regi, qui& Pipinus dicitur, ducatum ex commiſſo reliquit, quem dinceps Filius ejus Carolus Magnus& primus B. Burchardo primo infulato Epiſcopo Virceburgenſi ejuſque ſucceſſoribus& Ec- ceſiæ proprium donavit, anno Iocci 11. Ducatus nomine& dignitate etiamnum gaudet, quem titulum Epiſcopus Herbipolenſis ſibi vendicat. Neque tamen illi omnis Franconia ſubjecta eſt. Marchioni enim Bran- denburgico parent Kitzinga,& Briſtadium, Epiſcopo Babenbergenſi Graglingiacum. Herbipolitano vero Chronacum, Forcheimium, Staphelſteinium, Hochſtadium, Moguntino Koningſpergum, Oxenfordia, Caro- loſtadium, Hasfordia, cum Biſchofſheimo, Alderburgio, Mildeburgo& aliis quibuſdam Opidis. Colburgum Saxoniæ Duci ſubjectum eſt. Murceburgum quod Conradus Celta vocat Crebipolnn, Ligutinus non malus au- ctor Herbipolim, Spanhemius M arcopolim, Prolemæus eArtaunum, Indigene Vd hug a dulci muſto, quod Herbipolenſis Ager ſuppeditat: Franciæ Orientalis Caput atque Metropolis eſt. Vrbs eſt luculenta in qua Bonifacius Archiepiſcopus Moguntinus Anno Chriſti Ioccl 1 erexit Epiſcopatum. In plano ſita eſt, collibus undique amcœniſque hortis& pratis cincta; præterea foſsis, vallis, mœnibus, turribus,& propugnacis, bene munita. Civibus plena, ædium pulcherrimarum frequentia nitidiſsime culta. Ad Occaſum Mœnus præ- terfluit, ad vecturam accommodatus. Ripas utrimque jungit pons lapideus, fortiſſmis innixus pilis. Vitra Mæœnum in vicino monte Arx eſt, quam varię Civium& ruſticorum oppugnationes inexpugnabileim eſſe oſtẽ- derunt. Ad pedem Montis Monaſterium eſt a Burchardo opibus Cuniberti Franciæ Regis exſtructum in hono- rem B. Magni Confeſſoris. Cæterum non fuerit alienum plane ab inſtituto præſenti, cognoſcere formulam exſequiarum& inaugurationis Epiſcoporum ac Ducum Wirceburgenſium. Poſt exceſſum prioris, deſignatus Epiſcopus Civitatem cum ingenti& exquiſito equitatu ingreditur. Admiſſus deſcendit de equo,& depolito auguſtiore ornatu per quatuor Comites officiales in Domum Salvatoris deducitur, nudato capite, pedibus nudis, vili veſte tectus,& ſolo funiculo cinctus. Officiales ſunt, Domini ab Hennenberg, Caſtel, Werthein, & Reineck. Decanus ei cum Clero obviam procedens, rogat, Quid petat? Ille demiſſe reſpondet, ſe indig- num præſto eſſe, munia ad quæ electus ſit, ſubire,& ſuo officio ex fide defungi. Tum Decanus, Ego veto inquit, nomine totius capituli, domum Salvatoris Mundi eique adnexum Ducatũ tuæ fidei committo, in ho- mine Patris, Filii& Sp. S. Mox Clerum in ædem Salvatoris digreſſum ipſe ſequitur, indutuſqueex more on- tificalem trabeam, Miſſæ primum, poſtea convivio in arce intereſt. Defuncti vero Epiſcopi cadaver exente- ratum in ſacello Arcis primum deponitur, corde interea exempto inq; vas vitreum concluſo. Poſtridie ex Arce in MonaſteriumS. Iacobi defertur dextera pedum, læva gladium tenens; tertio die inde in ędem Saluatoris itur: hic cantus, preces. vota: poſteacum pedo& gladio ſepelitur. Civitates reliquæ Bamber ga, Ptol. Granimariſ petto Appiano, Teamorde sor in græco codice: primum vocata fuit Babemberg, hoc eſt Alons Baba, a Baba Ottonis Ducis Saxonis Filia, atque Vxore Alberti Conutis Babembergenſis. Alli Civitatem hanc vocant Pavννν R. tem g ERAN CO NIA. 453 tem; Pfapenberg, Civitas eſt valde amœna ad fluvium Regnitz ſita. Habet Montes& colles& plurimos hor- tos, fundumque fœcundiſsimum, ubi Pepones,& Glycyrriza creſcunt maxima copia, ut ſupra quoque retuli- mus. Pepones habentur ibi atque Nurenbergæ quo deferuntur in delitiis. Sedes eſt Epiſcopalis,& cum aliis fœelicis ingenii alumuis gaudet, tum Ioachinio Camerario in omni doctrinarum genere celeberrimo. Teſtan- tur id opera ab ipſo edita, quæ ſumma cum admiratione leguntur. Francofurtum vel Francgfordia ad M- um vulgo Franck Furt am- Aan, ad differentiam alterius ad Oderam ſitæ. Helenopolim olim dictam ſcribit Munſterus, ſed quando& a quibus non addit. Henrico Stephano in Encomio, quod ei Vrbi ſeripſit Nundi- nalis Muſarum Academia. Francofordenſes Athenæ, Muſarum Nundinæ Mercuriales,& totius Orbis Em- poriorum compendium, dicitur. Vrbs hæc in duas partes a Mœno perfluente diſtinguitur, quæ ponte lapi- deo conjunguntur. Civitas hoc tempore eſt Imperialis, binis per totum Orbem Nundinis celebris. Hie Romanos Reges eligi ab Electoribus mos eſt, ibidemque ſi Imperii binos Competitores eſſe contingat, uter- que collecto exercitu de Imperio dimicant. Moguntia vulgo Mentx, aliis Moguntiarum. Prolemæus Nea- duagum lib. 2 cap. 8 tab. 3 appellat, ut nonnulli volunt. Nomen habet Moguntia a Mœno fluvio, quem alii Moganum ali Mogum vocant. Civitas eſt Epiſcopalis& Metropolitana. Agtum habet, ab utraque Rhe- ni tipa foœcundum& præſtantiſsimo Vino luxuriantem. Ampla eſt, bene munita,& ſpiſſa, tum populoſa ea parte, quam Rhenus adluit; ex alio vero latere rarum habitatorem habet, immenſa eſt longitudine, latitudi- ne anguſtior. Ædes ampliſsimæ ſunt, Romanorum more, Baſilica& Collegiata Templa magnifica, cum Ace Epiſcopali. Academia hic erecta eſt a Theodorico Epiſcopo. Huic Civitati adſcribi ſolet Artis Typogra- phicæ inventio. Præſuli ſuo proprio Archiepiſcopo ac Electori, nec non S. Imperii Cancellario paret. Mons Kqgius vulgo Konigſperg, Patria Ioannis de Monte Regio ſummi Mathematici, cujus extant ſubtiliſsima Com- mentaria in Almageſtum Ptolemæi. Schpeinfordia ad Mœnum ſita in medio prope Ftanconiæ. Kit Tinga, Frid- benga urbs Imperii,& aliæ. Ceterum primus Circulus Impetii eſt Franconiæ, in quo hi ad Conſilium con- vocantur. 1 Eccleſiaſtici, Epiſcopi Bambergenſis, Herbipolenſis(Virtæburg) Dux Franconiæ; Eichſtett: Teutſen Ordens Maiſter: Præpoſitus( amberg, Abbas S. Gilgen: Norimbergæ. 11 Principes Seculares, Marchio Branden- bun genſes Burger om Nur berg: Comites Hennenbergenſis,(atkel, Mertheim, Nycineck, Hohenloe: DD. Reichelſperg, Limpurg:& Comites Horpach& Schwartenburg. 11 1 Civitates liberæ, Norunbeig, Rottenburg, Vinſbaim, Schwei- Flumina, fut. Flumina piſcoſiſsima undique regionem hanc perluunt beantque plurimum, quorum præcipua ſunt Menus Sala, octo ignobilioribus comitata, Sinna, Radiantia, Aeſtus, Jubera, ac nonnulla alia. Silvas habet Spaſlart, Ottonis Sil dam, ac alias etiam Hercijniæ portiones, quæ eam æditiſsimis jugis per circuitum obfirmans veluti nativo muro ambit. Gens ipſa viribus armiſque potens, nobilitate pollens, ingenioſa, laborum patiens Vnetis colendis uterque ſexus incumbit, nec cuiquam otioſo eſſe conceditur. a 111 Bavaris 3 TbTTTTbTbT0TbTbTbTbTbTbTbTbTT—T—.T...——————————.— Silvæ. Vugi Mores 430 Bavariæ Ducatus. Regio c unde Aucia nunc adeunda eſt, ab Avaribus Hunnorum reliquiis, qui Noricis pulſis in ea terra conſede- diclu. re, littera adjecta, dicta. Dicitur& Boiaria a Boiis Ciſalpinæ Galliæ populis qui hoc loco aliquàndo Situs. ſedes habuiſſe leguntur: Vulgo Beyeren. Habet ab Oriente Auſtriam: ab Occaſu Sueviam, qua Me. Calitemperieg. rides eſt Alpes adjacent illi Rheticæ: qua Septentrio Franconia. Longitudo Milliarium Ger. xxix, Soli fertilinas. Latitudo xx V. Aer ut plurimum ſalubris, ac regio amæna eſt: in univerſum ſatis ferax, non æque tamen Vin! ac Frumenti, quamvis& Vinum gignat nonnnllis locis, ſed agreſtius. Generoſius Vinum importaturex Al- Animalum un- ſatia, Francia& Auſtria. Magna copia Frumenti invenitur circa Ratiſponam& Landſhutum. Abundat in: ritas. ſuper Sale, arborum Eructibus Ferro, pecore, Volucribus, Feris, omnibus denique ad victum, cultum& u- ſuin vitæ ſpectantibus. Sues glandibus ſilveſtrĩbuſque pomis tanta copia nutrit, ut veluti Hungaria Boyes tg hæc Sues plurimis Europę regionibus ſuppeditet. Præter Vrſos item, Apros,& cæteras ejuſmodi Feras, cen. tenarios Cervorum alit greges, quos abſque conſenſu Principis venari crimen eſt. Anno c1οππο.ναπανε,=t die Augufti, Cervus in Bavaria captus ſcribitur, tanta corporis vaſtitate& imole, ut libras ock exhibuerit. Se- des hic quondam habuerunt Næviſci, Vindelici& Norici. Nariſcos qui hodie Nortgow Aventino, vel Nacas Melanctoni, a cæteris Danubius dividit. Vindelici ex antiquorum deſcriptione inter Rhætos& Noriccs ff ſunt. Rheetia duplex eſt, una latior, quæ Vindelicos Noricoſque& Rhætos proprie dictos complectitur, altera ſtrictior. Vindelicos a Rhætis diſterminat Lycus, ſi Ptolemæo eſt fides. sin Strabonem ſequimur, Rhenus& Lacus Brigantinus, quem nos in Helvetiæ deſcriptione monſtrarimus. Eoſdem a Germanis ſeparat Danubius, ab Italia Alpes. Originem nominis Vindelicorum recte obſervavit ex Ricardo Marcus Velſerus. Keſpicit&. late fluvios Vindamque Lycumque Miſcentes undlas,& nomina littoris unde Antiquam gentem, populumque urbemque vocarunt Vindelicam. Vindelicorum quænam gentes urbeſque fuerint ex Plin.& ptol. cognoſci poteſt. Ad hos vincendos miſsi ſunt ab Auguſto Iiberius Claudius Nero,& Nero Claudius Pru- ſus, ambo Imperatoris Privigni, qui copias Barbarorum exiguis præliis diſperſas ac diſsipatas aggreſsi, fle vicerunt inque ſuam poteſtatem redegerunt. Vide Paterculum lib. 11: Dionem lib. x Iv& Horat. lib. iv Odar. Norici initium capiunt a flumine Oeno: vergunt ad Orientem& Auſtrum, ad Hungariam& Italiam uſque. Horum magna in bello vis fuit, utpote qui bello adſueti limitaneos Romanos ſemper oppugnarent- Indicio eſt Enſis Noricus Horatio celebratus. Etiam inſcriptio quæ cis Danubium inventa ita habet. DIS MAN TBuS Er MREMORIX LEGION um. Er MEMORIX MISENRIMORUuM, VINDELICIS PRTTECTIS Mo- CEN IAN IS Er VicroRl Er AVvRELIO FIIIIs VID EL IOCIS Suki Nus IN FELIX PAT ERF. C. Bavaria BAVARIA. 34 58 SETITENT R 2 52 N f Ræ 4 7 5 „ A. e Alam linie e G 27 gers N„ eaqpcul⸗ N fneg Reif lg A, N 0 Aalrriet 8 5 15 eee ralnri 1 4 8 1 Ponal ale er 8 2 6 Seligen ere Seien Glue. .„ 2 bf. 9 7 Facliõ Ale et 4 Le e 2 Biofmvant 22 nhouen Y Aerukin- 5 5 Funck fouen lol obi ali Klodinpe 10 8 Nor 25 Leegfli,, Fu.* 55 hene nbi Jiunepulg 0 e Dlaſpcui 2 4 0 Mrs, Ae 5 1 15% N 75 5 72. Aae Ie e ee 0 N Cmerlrg 2 Cena N 8 Vechgflan 22 9 1 ian e e 9 — 2 5 . Anb. Toede- a A 5 N 7 11. en 9 i 1 1 12 55 4 1 1 5 i Water. N N 74 2 5 2 5 Nun Aces aud N 1 10 8 8 0 2 S 1 i Rafrnbufe Janis N aint 5 ee N ale l. „ n e 8 o Herdern eren, o Hie 01. . 1 ö N 5* 2 N 5 2 2, N 1 e e Tem, ifa 5 elt hug 7 i. 2 N 7„ erler Tarcbli. 6 i ef 5. Igo olliat vollig e Ine e Khate ah W 5 3 N 5 825 Brig Teſcoucn ccke— 5 28 N 8 e 3 4 Fu g 5 al 8 5 129 5 b 7. 45* N e Nucl 7 5 0 Feb 3 510 A 0 e e 22 r en 15 77 8 6g 125* 28 NI genfdleln 2 1 75 Laber Ge Lander P 2 27 2 W L 17 1 Dee* cou 27 57 Pill. 885* e N inſell—— 0 onen 1 Valtenſtein ohemie Tars e ee e e 4 5— 3 3 7 2 bert nue N 3 8 * 1 4 ö Sriboltælba ur e ee e Frifing f E 8 ae e Age, 1 ct, e Trrggeris As bei d, Ma f„ — 52 E 2 et Cunlkegſ„ Bramun, 0. 4 5 N 0 2 Dee i 2 Tenadbe Err fe ene a Al 805 een f 0 ee F ee, ildonf⸗ 2 e Mime ae 9 8 9 7 80 Hgaci pb ö 5 a Ciitibur 4 e 1 eee v S Valin 2 ge Nach ug Inc Hafen g% 185 N e 7 nc N fetalen — 1 umcnen 1 2 ai. Nena 1E Fb, 8 4 45 0 Jeg T0 N E ＋ Imperium majo- Flat. Vrber. 436 BAVARIA. Bavaria olim a proprio Rege ad Arnulphi Imperatoris uſque tempora adminiſtrata fuit: eum ut Parthi Ar- ſaeem, Egyptii Ptolemæum, ipſa( acamum nominavit. Deinde Duces habuit, quos etiamnum tenet. Baumia dividitur in Saperiorem& Inferiorem. Superior ſubdita eſt Alpibus, Auſtroque. Hæc crebris impedita eſt palu- dibus, fluminibus rapidis, ibis adſpectu horridis, Pecuariis, Pecoribuſque paſcendis magis idonea. fert. fertilioreſt, crebrius frequentiuſque habitatur,& propter Danubium, Iſaram& Lavarum amnes Vitium fe. rax. Atque ita dividitur Bavaria phyſice. Dividitur etiam Politice: juxta Principum ditiones in Comitatum Bavaria& Halatinatum-. Comitatus hac Tabula, ſequenti Palainatus deſcribitur. Vrbes Superioris Bavariæ ſunt, M onacinum aliis Monacum, vulgo Munchen, ad ripam Iſaræ fl. ſitum, exſtructum ab Henrico Bavariæ Du- ce, anno cc ioLxx II ſub Othone 1 Imp. Vrbs eſt omnium pęne Germanicarum Civitatum amœnißima: inter flurios Oenum& Lycum, inter urbes Waſſerburgum, Auguſtam& Friſingam, inter Lacus piſeoſos, in. terque Silvas jucundiſsimas ſita. Meridiem verſus reſpicit Montes Iyrolenſes, Orientem verſus, hortos ſu- burbanos, rivulis ex amne deductis diſtinctos: inter quos Ducis hortus, cura, amplitudine, herbarum florum- que copia& ordine topiario, illuſtris eſt: in hoc præter artificioſiſsimum fontem& pergulam æſtivam pictutis ſtatuiſque exornatam, hoc eſt memorabile, quod ſub crepuſculum veſpertinum magnus Ceryvorum Gres ſub ipſas fere feneſtras quotidie accedit. In urbe Iempla, Turres, Bibilothecæ, Curia, Forum, Opificum,& Merea- torum frequentia, aliaque permulta, non ad uſum tantum ſed etiam ad ornatum& ſpectantium ſtuporem i- dere licet. Ingolſtadium vulgo Ingolſtart, ad Danubium jacet, antiquis dictum Ingelſtatt ſive Angeloſtadum-, ab Angelis Suevis qui Civitatem hanc cum aliis ceperunt. Initio pagus fuit, ſed a Ludovico Bavaro Impera- tore jus Civitatis obtinuit. Academia in ea conſtituta omnium artium& ſapientiæ anno cio cc. νάiue multis poſtea privilegiis& opibus ornarunt auxeruntque Ludovicus Dux Bavariæ& Pius 11 Pontifex. Frag olim Fruxinum- Rhenano& Munſtero teſtibus, condita putatur eo tempore quando Romani per Præfectos & Provinciarum præſides tenebant& adminiſtrabant eam Bavariæ Regionem, quæ a ripa Danubii excurrit ad Alpes. Molacus amnis eam præterlabitur. Sunt præterea Opida xxxI I. In Taferiore ſunt Ratiſbona vulgo Kegenſpung, ſita ad Danubium: nomen ſumpſiſſe putatur a pluvia& arce, a Claudio Iiberio Nerone Impera- tore 111 exſtructa tempore paſsionis Chriſti, atque ab ipſo T iberina vel Augusta Tiberij vocata. Hujus me- moriam in antiquo Lapide exſtare Ornuphrius ſcribit. Goltzius adducir nummum Tiberii, cum hujus hac inſcriptione, COL. AVG. IB. Hanc Regensburgum putat Simlerus Regium Antonini eſſe,& in lib. Notitia- rum aſtra Regina dici. Alia multa ſed a Barbaris indita nomina ſunt apud Althamerum, ut Aegi, e, Matobonna, Rhætopolis, Hyaſpolis, Imbripolis, Regnipolis, Tetrapolis. Qugdrata& Germaniſbeim. Nomen Rariſbo. na a navigatione deductum videtur. Olim Metropolis fuit Bavariæ: Sedes Regum& Ducum ejuſdem Re- gionis. pontem habet lapideum anno c io cxv ab Henrico Imperatore ſuper Danubium exſtructũ xi fornici- bus ſuſtentatum, paſſ. ccc& I xx latitudinis. Patavium ſiye Patavia vulgo Latinorum, vernacule Paſſav: Ba. tavas libri Notitiar. putat Velſerus. Poioduum Ptolemæi Vindeliciæ civitas Aventino, Pyramio& Lazio: Vrbs BAVARIA. 437 Vrbs ampla, elegans atque clarlſs ima in infima inſerioris Bavariæ parte ad Auſtriæ initium, in utriuſque ni- mirum Provinciæ confinio, inter Danubii& Oeni confluentes, peninſulæ inſtar, loco commodiſsimo pariter, amceniſsimoque ſita. Epſcopali, cui paret ſede,& ampliſsima, quæſtuoſiſsimaque omnis generis commer- ciorum negotiatione admodum celebris. Tam præſtanti ſiquidem ad negotiationem ſitu ob fluviorum, locique oportunitatem excellit, ut quemadmodum ob rapidiſsimorum fluminum concurſum, Lugdunum in Galliis, GQandavum in Flandria quæſtuoſa negotiatione floret: ita hoc Germaniæ tractu, eodem nomine prę cæteris urbibus commendetur Patavia. Landſhutum, vulgo Lanaſhur, urbs celeberrima,& primariæ dignita- tis: ad fl. Iſaram ſita, qui urbem hanc præterlabitur, magno Incolarum commodo& ornamento. Hanc Ire- nicus ex quinta Ptol. Europæ tabula Inutrium ſtatuere videtur, cui tamen ſitus non optime convenit. Ac proinde melius Ptol. Inutrium Aventinus vere linceus Germaniæ, potiſsimum vero Boiariæ ſuæ perluſtrator, Aitten wald Bavariæ pagum cis Alpes conſtituit. Condita eſt anno c ioccyv 111 a Ludovico Bavariæ Duce: A- 8 gro beata fertili Frugum, Animalium, Vini, omniſque generis Fructuum. Vrbs ipſa ædificiis admodum ve- nuſtis& elegantibus nitet: inter quæ principem merito locum obtinet ſummum Vrbis Templum, quod ar- tificioſa ſtructura,& vivo ex lapide viſenda, imo ſtupendæ altitudinis turri conſpicuum eſt. Magnificum eti- am Illuſtriſl. Alberti Ducis, in inferioreurbis parte cernitur Palatium, Novum, vulgo adificium nuncupatum, Fluvũi Bavariam ſcindunt beantque plurimum non pauci, Danubius, totius Europæ maximus, Græcis pariter Flamina. atque Latinis Scriptoribus celebratus: Lavarus,& Iſara amnis, ut amœnus, ita piſculentus& rapidus: IIlcetus, Oenus, Lycus, e Alemannus, vel Alimula, Nabus, Regus, Ambra, Zoyſa, Vilſus, Polfaba, Cyſſea, aliique pęne in- numeri. Præter hæc flumina complures etiam ac ſpatioſos habet Lacus, ſingulis, ſingula ſibi Piſcium gene-, ta,& tanquam privatas formas cuſtodientibus: cujuſmodi ſunt e Ammerſte, Aſee, MV nmſet, Rurſee,& c. Montibus gente; cum hinc inde ſit innexa altiſsimis, nomina ſingulorum hic recenſere vix datur, præcipui tamen ſunt Pœninæ e Afpes& Cæravancas Mons. Silvis pęne infinitis ita ſpargitur, ut una videri queat, uti revera eſt: Hercyniæ enim omnes hæ portiones ſunt, ac totum propemodum eam olim hunc tractum contexiſſe, vix dubium eſt. Ve- rum diverſa, hæ ejuſdem ſilvæ portiones ſortitæ ſunt nomina, cujuſmodi ſunt: Hœnerdoch, Schwartæ wald, Grien- wald, Zellerwaldt,&c. populus agti& pecoris magis quam belli cultor, neque Mercaturæ multum deditus, tan- tum Baccho& Liberis operam dat; raro natale ſolum relinquit. Porro 11 Circulus Imperii Ba varicus tribus Ordinibus conſtat. In 1 ſunt Epiſcopi: Archiepſcopus Salt hurgenſis, Epiſcopus Paſſavienſis, Epiſc. Ereſingenſis, Epiſc. Rariſbonenſis. Abbates: Præpoſitus Berchtolſgaden: Ab. Rempeſeck, Ab. Nalaſachſen, Ab. Roden, Rt opinor, Ab. Keiſhaim, Ab. S Haymer an Retiſbona. Abbatiſſæ: Alt Munſter,& Ober Munſter Ratisbonæ. In 11 ſunt Dux Bavaria, Co. Palatinus Bavarie, Landg. Luchtenberg: Co. Hage, Co. Ortenburg, B. in Staufen, forte Thuna Stauf, aut Stuafnegk D. Rimfels, forte Rhinfelden, B. Degenbeg, O berſaltæperg. In 111 ſunt Freiſtet, Regenſperg. 3 Ii i ii dh Sil. FVulgi moerei. DDr ä. Palatinatus Superior Sive Bavariæ. Regio&. unde auaria præter diviſiones paullo ante a nobis commemoratas in Cie Danubianam,&. Tram. Dan. dliäla. bianam dividitur. Havuaria Trams-DVanubiana Nariſcorum ora eſt, de quibus ſupra. Hodie Norge. via dicitur; vulgo Norigow, atque hæc eadem Palarinarus ſuperioreſt. Ea jam nunc, poſtquam de Ba- varia univerſim ac deea quæ Comitatus nomine cenſetur hactenus verba fecimus, explicanda occurtit. Neortgovia autem nomen, ut ab etymo ordiamur, a Septentrionali plaga aut terra nomen habet. No enim Idiomate Germanico Septentrionem, Gow terram& agrum ſignificat. Dicitur etiam hæc Regio Pala ſuperior, ad differentiam ejus qui ad Rhenum eſt Palatinatus, qui inferior appellatur. Hæc Bavaria olim Moni. cum dicta fuit, quam Ptolemæus no flumine, Danubii parte quæ eſtab Æno ad Montem Cetium, monte Cetio, Pannoniæ parte& monte Carranca definit. Sed poſtquam Boii exactis Romanis in partem Vinde- liciæ, quæ inter Enum& Lycum jacet immigrarunt, evenit ut is etiam tractus, tum Norici, tum Boĩariæ ſus Bavariæ nomen acciperet. Quo ſenſu(ut ſuis ad Ortelium literis M. Velſerus monuit) eam Diaconus 1 Longobard. deſcribit, his verbis: Noricum ſiquidem Provincia quam Boioariorum populus habitat, habet ab Griente Pannoniam, ab Occidente Suaviam, a Meridie Italiam, ab Aquilonis vero parte Danubii flu . enta. Noricorum duas Provincias numerat Sex. Ruffus, item lib. Notiti. Noricum e Medirerrantum-& R penſe. Ceterum Bavaria hæc a Septentrione Voitlandiam vicinam habet; ab Ortu Bohemia; qua Meridies Danubio fluvio a reliqua Bavaria diſpeſcitur, qua Occidens Hanecampo, Sueviæ parte, ac Franconiæ termina. tur. Aèr hujus regionis utcumque gratus ac ſalubris eſt: terra autem ſatis dura& aſpera, licet quibuſdam lo- 100 Cal np cis ſatis proferat Frumenti: ac paſcua reperiantur ſaginando pecori apta. Iuxta Kelheimium Danubii ripa 1 Soli quali. vitifera eſt, Vinum tamen ignobile& auſterum, ut vulgo dici ſoleat, acetum in illis Montibus naſci. Gigit f& alibi Metalla varũ generis, inprimis Ferrum magna capia, unde Nortgovienſes annuatim magnam im 90 pecuniæ colligunt. Optimum item cæruleum colorem quem vulgo Lad urum vocant. Noricum porro nune Bavariæ Palatinatus Regni titulo olim decoratum fuit, ac proprios Reges habuit reliqua Bavaria a Romanis Imperium majo- in Provinciam redacta uſque ad annum Domini 10. Vnde Iulius Cæſar meminit. Ariouiftum Germanorum * Regem vxorem habuiſſe ſororem Regis Noricorum. Quos tamen Norici poſteriotibus temporibus habuerunt Principes non conſtat, quouſqque facti ſunt Chriſtiani. Anno, vero ox opera I Head II in vnum regnum redacta eſt Bavaria, qui Romanos è Bavaria expulit maxima ſtrage edita:; inde in tres Ducatus tributa pet tres illius Filios, IT heodonem- I I qui Ratisbonæ, Orronem- qui Ottingiæ, Iheobaldum qui Tyrolis conſedit. Reliquos enumerare nimis longum foret. Vt tandem hoc caput finiã, Ludovicus Imperator Dux Bavariæ anno Chriſti ciocccæxxix hujuſmodi diviſionem inſtituit, ut tota Bavria Norica palatinis Principibus cederet, prætet Vrber. Vrbes aliquot Imperiales:& quæcumque jam olim ad Imperiũ pertinuerant. Metropolis hujus Bavarię Nanen- berga vulgo Nurenberg; ad amnẽ Pegnitiũ, qui Vrbem interluit; Stu amcno excellens, Ambitu magna, Viſu puf- cta, Templis celebris. Ediũque pulcherrimarũ frequentia nitidiſsime culta, plateis viciſque dagen ö Turribuſque Situs. PALAT INA T. BAVARIA. 7 1 231 f ä— 1 El 2 eee, Nam Kulm 8„ * rler 9 3 8 2894 Haenid 45 180 540* 1 Diuipucſt ura I tain n ee, e 222 d* We f* 2 N. . 815. e 8 9905 9* eee 255 A N 2 5 72 222 Jchaback u 4* 222 2 1— r e 15 334.2 8 755 3875 5 5 1 7. N e 8 Zee.. 0 8 8 5 N a Ae 15 A 82 MApfrintt 1 f e 8 ee eee W 5. 227 755 1 8 4 N e e 8 ee r N 155 engel 15 15 auc eee 22 FFFVTTVVVTTVT 5 0 1 8 e —— e 6 5 2 5 9* e e eme 2 5 8 0 ee n 4 Krb 8 2 7 r* 4— 17 A 5* cler mer, e 25 10 N 421 9 e 2 2 e L 28 72* 8 85 4 e 1 8 fee. Wee 2 8 Lenpen 2 1— 5 3— 2 1 2 10 19 42 dee 75 25 05, N 224 3.* 7 5 A f 4 K e 22 22 85 2 72* 1 2 amn 2 9215 2 E 5 2 e 2 82 Ge 42250 22 Drae 1 5 5 2 4 28 en TFfenfalt e ce 1 527 Bringt. pin fouen 2 9 5 * 5 0 855 285 G Tn. 5 3 285 2 5 N DH 2 5 252 3 95 5.. e 8 ufnss N— 1 8 L. au- Ir= 8. 22 2 n 59 Es 45 2 an ie 7255 8 A e 3 5 . 3 Ne 20. 2525 8 4. 4 aim 8 1 18 9 Aonhamn ene.„ 9525 0 7 2 bell se 4— 2e 222 8 i 34 METER 4⁴⁰ PA LATIN AT BAVARIX. Turribuſque valida, Propugnaculis tuta, Ciuibus plena, Mercatorum commerciis dives,& inprimis Mechanicis Artibus nobilis. ac toto orbe celeberrima. Sita eſt non modo, in Germanisæ, ut ſcribit Bilibaldus Birckhaymer- us, ſedetiam Europæ umbilico. Ab Hieroſolymis, quæ in medio Mundi conſtituta ex graduum longitudini- bus& latitudinibus cognoſcitur, diſtat Nurenberga 10 Milliaribus Germanicis. Civitas licet peryetuſta non ſit, tamen Caſtrum ejus in edito colle ſitum, quod olim Caftrum Noricum fuit appellatum, eſt antiquum: con- ſtructum enim a Claudio Tiberio Imperatore, unde etiam Neronis caſtrum dictum fuit. Olim ſubjecta fuit Alberto Duci Francię, poſt cujus mortem Imperio acceſsit ſub Ludovico 111 Imperatore; ex eo augeri cœpit& coli. Sub Carolo quarto mœnibus cinctaeſt: terumque anno cio iD xxx IIx. Hodie Civitas hæc totius Ger- maniæ fere maxima& ampliſsima eſt, ita ut cxxx Ix contineat Plateas, xi Pontes lapideos, qui duas urbis par- tes conjungunt. Fluvius per Civitatem tranſiens LxI Ix rotas hydromylarum vertit. Numerantur etiam in hac urbe pute aquarum cxv r, fontes xi i ex truncis aquam evomentes, ſex magnæ portæ, ac balnea commu- nia x11 1. De hac Fabritius: Aua non Germanis eſt ulla celebrior oris, Sine tot artiſices claros ægaundaque priſcis Sen Leges ſpectes,& Sancti Jura Senatuss. Ingenia,& varibs ſuvenumque Senumque laboren. Et ſic unanimi viventes, ſrdere Cives, Anno cio fo HY Noribergenſes Altorfii Academiam conſtituerunt, ad quam linguarum, artium, Plilo- ſophiæ& Facultatum Profeſſores magnis ſtipendiis evocarunt. Ejus rei memoriam ſervat Epigraphe Altor- fina. IWENIVII, REIIGIONIS CHRISTIANE DOC TRINA„LINGVIS LA TINA ET GRAECR, OPIIMIIS DPENIQXE ARIIBVS ACDISCIPIINIS IN FORMAND,GEORIO VOI KAM FRO Hl LIP PO GEVYDERO, HIERON TMO BAVMGARTNERO, LIT ITERATORVM PREPECTIS, EI BALTHAZARO BAVMCGARTNERO OPIDI PREEECTO, SENATVS NORIBERCGENSIS CHO. LAM HANC NOBLEM ET PATRTIIIAM APERIRI ET SOILENNTTER INTRODVCT VOI VII II. KAL. IVI. OQVI DIES PETRO Er PpAVLO ArOSTO Is S. ACER EST. ANNO A NATO CHRIST SAL VATORE M. D. LXXV. Iractus iſte præter Metropolim plurima habet Opida, Monaſteria& Villas, pott. ſsimum Armbergam, anno Chriſti trecenteſimo ſupra milleſimum muro cinctam, Aumer bach, SultN hack, Cel Monaſterium,( ubi olim Principes Nortgoviæ ſuam habuerunt Curiam.) Eger, Beierut; Eiſter, Napurg, Neu- wen kadt, Rumenkelm, Nemnat, Rruſen, rewe werd Iaynum caſtellũ a ploratu dictum. Nam iſtic Danubius, peri- culoſa& horrenda,& quæ citra lamenta, vix pervehi poſſunt loca, attmen navigantibus tranſeunda(Germani- ce Die Strudel, ab aquarum ſtridore atque impetu vocant)tranſit; Eſchenback, Meiden, Pernaulv, Pltiſtein, Her- ſpruck. Nur bacle, Neumark, Jurſenrut,&. logen, Cham, Schonſce, Kunſper g, Stauſß& alia nonnulla, quę quidem pro majori parte ſunt Principum Palatinorum. Includit quoque hæc regio Nortgovienſis unum ex quatuot Lautgtaviatibus, qui olim ab Imperatoribus fuerunt inſtituti, nempe Luchrenber genſem- Imperii in. Secundo, PA LATIN AT. BAV ARIX. 1 Kcundo, accepitque denominationem iſtam ab Arce Luchtenberg, etiamſi Principes Dominii illius curi- am ſuam teneant in Opido pfreimbdt:& quandoque in Grunsfelden. Non crevit iſte Lantgraviatus in tan- tam potentiam ut cæteri tres, qui temporum ſucceſſu multum aucti ſunt, ditione& potentia: maxime au- tem Haſsiæ Lantgraviatus, ut ſeribit Munſterus. Regionem hanc irrigant beantque plurimum Egra, Nabus, Plamina. Lia, Regus, Pegnitius, Schwart ach Sultæa, Altimulus, Laberus, Lautra fluvii; ac præter hos nonnulli ali.. De Regnitio, Rednitio ſive Rego referunt hiſtoriæ commoranti Carolo Magno apud Ratisbonam perſua- um fuiſſe, fore ut ex Rheno in Banubium navigari poſsit, ſi inter Radiantiam(hic eſt Regnitius)& Altimu- lumfluvios foſſa duceretur quæ Navigiorum capax eſſet: quod horum fluviorum alter Danubio, alter Rheno miſceretur. Confeſtim Rex ad locum oportunum accelerat, ac magna hominummultitudine eoacta, totum Autumni tempus in hoc conſumpſit. Pucca eſt itaque foſſa inter prædictos fluvios duum millium paſſuum longitudine, trecentorum pedum latitudine, Sed res ſucceſſu caruit, nam propter juges pluvias& terram na- tura paluſtrem, opus ſtare non potuit; quantum enim interdiu egeſtum fuerat, tantum noctu humo relabente ſubſidebat. Apud Weiſeburgenſe Opidum extant etiamnum veſtigia vani laboris. Silentio non eſt hic præ- tereundum, omnes fere Nariſcorum ſeu Nortgoviorum fluvios fabricis Ferri,& reliquorum Metallorum onuſtos& impeditos eſſe; utpote quorum fluenta agunt& impellunt, tam ingentes folles, quam immenſos g malleos, Fabtis, Ferrum tantum ſuppoſitis incudibus, admoventibus. Mons Pinffer vulgo Fichrelbergł in Ions Pinifer. ambitu complectens circiter v 1 milliaria eſt in hac regione: ex eo quatuor inſignes profluunt fluvii, Aænuus, g 1 Nabus, Sala,& Egra, i in crucis modum divaricati, mundi cardines petunt. Mons iſte varia gignit Metalli ge- 9 nera, producit& optimum cæruleum colorem, quem vulgo Laxuum- dicunt. Invenitur quoque in ſum- 0 mitate Montis Stannum,& multæ foveæ ex quibus olim Metalla fuerunt eruta. Sihwæ Hercyniæ portionibus, hæc ora etiam undique conſperſa eſt: ex his ſunt Meiſſenbur walt, Behemerwalde cum aliis, quæ in tabula repræ: Silua. ſentantur. Porro ſuſcepta fide Orthodoxa in Bavaria, ſimul Leges& vivendi Inſtituta genti fuere præſcripta, nempe de Eccleſiæ libertate, de incendiariis Eccleſiarum, de confugientibus ad Eccleſiam, de Clericorum per- cuſſoribus, de Decimis, de ſeditioſorum pœna, item Leges caſtrenſes, de Libertis, de Nuptiis, de cauſis mu- lerum, de Furtis, de Legibus Agrariis, de commendatis& commodatis, de Hæreditatibus, de Emptionibus & Venditionibus&c. Illis Legibus Bavari ante aliquot ſecula paruere, nonnulliſque adhuc. Non poſſum au- temquin aliquot hoc in loco ex his adſcribam Bavarorum Leges. Iuder ut juſte judicet Librum peneiſe Legis babe ex eo cauſa omnis componatur. Neque perſonam neque munera reſpecter jude x, ſed de compoſitione, dum recte judlemit, parrem nonam accipiat. Sin perperam, duplo, quicquid laraſententia abi dulrrit, eſolvat inſaper ſolidis xl mul- cletur. Nui rem aliquam vendidtrit precio accepto, emprionem aut charta aut teſtibus ratam faciat, duo, tres, vel lures teſtes Alibeantte. Venditis niſt voluntaria G libera, fimma non ſit. Plura addere ſuperſedeo, ne quis hanc deſcriptionem me onerare legibus velle exſtimet, quæ a Ioanne Boemo. 5 deſcxibuntur. 50 K Leges. DD— r...————————T—T—————————————— 2 Regio. Sitits. Vrbe. Mittem- berga. 442. N 17 855 5 Saxoniæ Superioris Ducatus:ſimul cum Miſnia& Luſatia. D Saroniam Superiorem- pervenimus, Octavum Circulum Imperii. Saxonia enim divditur in dige rem& Inferirem. Superior hic quam hæc Tabula echibet, nobis deſcribenda. De Inferiore ad Ja- bulam x1 V Germaniæ egimus. Quæ ibi de Saxonia diximus, hic repetere nolumus ne Lectori tæ- dium pariant. Saxonia Superior, vulgo Ober Saxen, quæ titulo Ducatus ornatur, cujuſque Dux eſt unus ex illis Principibus qui Imperatorum electionibus præſunt, ab Ortu antiquam Marchiam: ab Occidente Haſ- ſiam reſpicit: Qua Meridies eſt Turingia& Miſnia jacent: qua Septentrio Ducatus Brunſvicenſis. Primari- am haber Vrbem Mirtembergam ad Albim ſitam. Hæc a Widechindo 1 exſtructa eſt: aliĩ adſcribunt Wide. chindo Filio e jus, atque a Widechindo vel Patre vel Filio Witembergam dictam putant. Gymnaſium habet erectum a Duce Friderico anno cio 1011. Quam Academiam alter Fridericus ita ornavit, ut ex frigida, teſte Etaſmo, celebris evaderet. Petrus Moſellanus: Fridericus, inquit, Witembergam ſuam, omnigenarum arti- um, maxime trium Linguarum Profeſſoribus ſic inltituit. ſic adornaxit, ut optime conſtituti Gymnaſũ e. xemplar hinc petete poſsis. In quo Heningus& Oldendorpius Iuriſconſulti, ſcriptis apud Germanos cele- bres, floruerunt. Memorabile eſt, quod de purgatione per ferrum candens in hac civitate accidiſſe Albertus Crantzius in ſua Wandalia commemorat lib. v1 I cap. xxx. Incendium ædium furtim procuratum impo· nebatur in hoc Opido innocenti: ille fancte jurans ejus ſe culpæ non eſſe affinem purgationem afferebat vulgarem de ignito ferro, quam juribus interdictam, aut ignoravere, aut contempſere, qui judicio præerant Laici. Ferrum ergo ignitum ille deportat itinere non patvo: tum manibus excutiens nihil lſionis præſete- bat. Evanuit ferrum ex Oculis mirantium omnium. Annus pene totus interceſſerat, cum alius jam ſilicibus vam ſtraturus in Opido publicam, in arena loci manum vertit,& invento ferro adhuc igneſcente dexttam adurit. Mirati qui adſtiterunt, rem perferunt loci Præfecto. Illi mox incidit ſuſpicio, illum eſſe hominem criminis reum, quod innoxio imponebatur: mox jubet ad quæſtionem abripi, confitetur crimen,& ultimo ſupplicio, fractis rota cruribus, interimitur: ita divino judicio eſt proditus noxius. Extat etiam Hiſtonis de candentis ferri purgatione, quam Genildis Henrici 111 cothux ſubiit: quæ cum ab æmulo quodam adi. terii accuſaretur, judicio candentis ferri ſe purgavit. Georgium Cedrenum invenio, quos virgines corrupiſſe, aut quæ oorruptæ eſſent, erat ſuſpicio. Nonnulli etiam in hac Superiore Saxonia Iorgam- locant, quam alii in Miſnia ponunt. Cum Saxonia tanquam par- tes ejus explicantur Miſnia& Luſatia, de quibus, cum præſens Tabula eas quoque deliniet, pauca attexamus. Miſnia ö Non abſimile purgationis genus eos uſurpaſſe apud N Ne — S AX ON IA SVPERI OR. .— 4 2 4 1 5 i— 7 nene 1 erioris 3 24 7 4 0 8— 2 be en, 12 ee N 8 8 u„Auen, 29 1 f. 2 155 112 4 3 2 in C. 8 ene n ca 2422 77 Hb a rerbeg 7 22 1. e 2 Le 7 185 2 8 295* K l rel 72 Minchenci 5 2 5 1 1 2 22 22* a e, 253 4 45 4 Farſmtæ f Ta . 9 10 4 4 27 8 2 4 4125 f 1 27* 0 2154 8 ae gerle N 5 1 5*. 14 Nau* 8 Raumung Kadi 56 580 7 22 5 Born 5 255 0 e 3 4 einbery 8 e 1—— 10 IB TAC* 1 Bengel J en g 2 5 1 ef walffalt 8 2 Rochlit* N 10 4 anben 4 90 ＋4 0 — 5 215 2 N 10 ZAldenbuig 2510 en 10 1 7. 60 23 8 n 10 25 5 8 eee eee ee ee en had 22 2 rale% N ulen 17 1 20 en uclug 1 95 5 The N 5 6895. cmi 11 See 5 6 2 Dale 15 ne, e eee e e le, e 2 5 0 5* Salle D 4 7 7„ Beg Ja e, 2 g Benſen e 1* i 1 rule e Alarialti 7 K 2. 720588 5 Vin alt 4 Torf%„ H Au dle 25 9 4 lor 227% n 5 43 4. De* Nônf⸗ ſiæ 12242 7757 alan 2 1 28 7 295 e 43.0 2 2 8 — 1 52 ae 123 e. 8 g. 4— 9 3 1 Sen Hen,. 11 2 5 Fa 5 1 5 725 5* 2 A 5 17* 3 Beriiſlein par iS enbeig 4 Gotz. 7 75 2 ae. nde 4 r fu, i 9 2 figts M ela. 1 A erer N e 0 KS 1 ö 8 1 eiuer 1 8 2 2 5 5 4 2 3 10 Wel ee* 55 Te 8 1 14.— 8 228 glelte:, e Kom en, 2 Cate Le e, 6 Bac houe. aol. Holde 11 21 Hunni ann Mucſlet 0 9e. eh. 9 2 Farne* 1 2 2 J 0 5 e 75 K 2 2 0 1 Schlau 390 N 5 9 nend A Podiebrod 10 5 a* 1 N Tardlulitæ, — Konſpope B O HI ER 14 E P 9 4 4 2„ 122 4 N 5 25 2 25 LER N———ĩ———— . . Miſnia. Regio&. undi Iſeia Moepſſen, Superioris Saxoniæ Regio inter Salam& Albim poſita, a Meſia Lacu, ad quem olim click. fortaſſe ejus Incolæ habitarunt. aut a Miſna Vrbe, nomen accepit, cui opinioni Rithaimerus in ſua Orbis deſcriptione libentius accedit. Verum recenter hoc nomen regioni inditum eſt, cum Hie. Situs mundurorum hic olim ſedes fuiſſe colligere liceat ex Tacito: nam in Hermunduris Albim naſci memo- rat. Terminatur ad Septentrionem Marchia Brandenburgenſi& Superiori Saxonia ad Orientem Solem utraque Luſatia ac Sileſia: Qua Meridies eſt Bohemiæ Regnum ac Sudetos montes reſpicit; qua Occidens Cæli quali. Turingiam vicinam habet. Aer olim vix ferendus fuiſſe dicitur ob Montium Sil varumque humidas exhala- Soll fertilan. tiones, nunc vero ſilvis exciſis ceſſant nebulæ, unde Aere hodie ſalubriori fruitur. Regio omni Frugum ge. nere fœcunda eſt, ut toti fere circumjacenti regioni ad abundantiam ſufficiat. Summa eſt ubique non modo Frumenti fertilitas: verum etiam Vini„ Mellis, Pecoriſque copia: præterquam in Valle Ioachimica, ubi gleba durior& minus fertilis eſt. Sed quod ſuperficieiejus denegatur, id ejus viſcera abunde compenſant: Atgen- ti enim ſunt ibi divites adomodum Fodinæ. Metalla inſuper varii generis in Montibus paſsim generat, Ar- gentum, As, Stannum, Ferrũ, Plumbum: atque alibi etiam Aurum Jempore Ottonis Magni, Regio hæc una Imperium majo- cum Iuringorum& Superioris Saxoniæ terris, appellata fuir Marchia Saxoniæ, antequam videlicæt Ducatus rum. Superioris Jaxoniæ erigeretur. Deinde ſuccefiu temporum fuerunt hæ terræ& regiones in plura Dominiadi. vil, ac poſtea rurſum ſub unam denominationem atque Dominationem redactæquemdmodum contigit an no ol cx I, quando princeps Landgravyiatus Turingenſis ſine prole mortuus, per mulierem ditionem ſuam tranſmiſit ad Dominos Miſnenſes, qui ab eo tempor̃e utrumque adepti titulum,& Marchiones Miſniæ& Landgravi Turingiæ dictiſunt. Anno quoque Domini cioceccxxi Ii deficiente virili ſucceſsione Princi. pis Electoris Saxoniæ, Sigiſmundus Imperator tradidit Ducatum Saxoniæ Principibus Miſniæ, quem& in hune Dr bes uſque poſsident diem,& ab illo t ipli ibi i ibi 2 exſtructa ab Ottone 1. Proxima Dreſdlena ſitu val- ito. Hic armamentarium eſt Ducis Saxoniæ, eſt& aula a ile eſt litterarum& ſapientiæ Gymna⸗ ö ſium, quod rebus Pragæ conturbatis eo tranſlatum eſt, anno cioccccvii1. In eodem tractu ſunt Inbur- Flumina. Cum. Anti qus celle, Lauterbe gum,& alia Opida. Fluminibus rigatur hæc regio Albi, Sala, Aulda,& aliis: ac Silris Siluæ. quoque undequaque conſperſa, Gabretæ ac alis pleriſque Hercyniæ portionibus. Hodierni Incolæ robuſti, Vugi moren. forteſque, ac commendanda corporis forma, ac proportione, jucundi, hilares f 8 0. 5 5. amici, modeſti, pacis amantes, nulla in parte Germanorum innatam feritatem ac immanitatem referentes. 5 Luſatia empore triplicem ſibi uſurpaverunt titulum: ut ſcribit Munſterus. Vrbes Luſatia. 445 Vfris quoque daxoniæ tribuitur, Rithaymero teſtè: inter Albim, Oderam,& Bohemiæ montes inter- Regio. jetta. Ipſum autem Luſatiorum nomen, affine eſtvoci Ehſſorum, vel Lygiorum, quorum ſedes in illa vi- einia fuiſſe certum eſt, inquit Ioachimus Cureus. Regio hæc Frumenti, rerumque ex terra naſcentium fe- taciſsima. Fuit aliquando conjuncta cum Miſnia: tandem Bohemi, qui regnum ſuum undique conabantur be extendere eam ad ſeſe traxerunt. Luſatiadulplex eſt, Inferior& Superior. In hac ſunt Spreniberg, Prybus& Cot- 1 haar in illa Gorliæ, Ziram. Jorlitium vulgo Gorlitæ urbs primaria ac nobiliſsima in ſuperiore Luſatia: ædificiorum nitore, atque frequentia clara. murorum foſſarumque ambitu, ſitu montoſo,& Niſſæ fluminis propinquitate firma, ex quo molitores, cereviſiarii, tinctores, aliique Cives, infinitas commoditates percipiunt: us tranſi- tus ponte ligneo, tecto percommoqde clauſo, oportune conjungitur. Præ cæteris autem tam publicis, quam prĩ vatisædificis, magno ſumptu perfectis, EccleſiaS. Petro dicata,& Curia, præclara turri conſpicua. Vrbs i- pſa prima fundatione conſtructa anno coc l, ut ejus Annales perhibent. Funeſto vero deinde incendio an- no milleſimo trecenteſimo primo immitis Vulcani ſeveritate conſumpta, ut ne unica quidem domus re- manſerit. Verum ea ſuis è cineribus, veluti Phœnix, cui buſtum ſuum, vitaeſt, poſt eam ruinam anno fere octavo, ſpecioſior nitidiorque exſtitit. Bohemiæ regno ſubditaeſt, ſicut& Luſatia. Quonam autem pacto ad Bohemiæ coronam pervenerit Ioannes Dubravius lib. xx i de rebus Bohemicis refert. Niſa fiuvius Lu- 5 4 vonig uv ſitiam rigat, eamque beat plurimum. Sed hæc de Luſatia hactenus. Nunc ut ad Sax oniam redeamus, paucu- 5% 5 lade ea fubjungamus. Nobiliſsimi Saconiam irrigant fluvii Albis, Sala, Viſurgis: item Luſimicius, Multania, 5 Aliſa, Sala, Fulda, Leyna, Allenis, Odera, Ola, Niſa, alii. Silvas complures complectitur, Lunenburgerheid, Spon- damerheid, Rattenawer heid, Oalber heid, Pemeriſcheid, Hercyniæ portiones&c. Saromia olim quatuor in genere ha- buit differentias, Nobilium, Liberorum, Libertorum atque Servorum. Et id legibus cautum erat, ne ulla pars ſuæ ſortis oblita, terminos in copulandis conjugiis tranſgrederetur. Sed Nobilis Nobilem:& Liber Liberam. duceret uxorem, Libertus conjungeretur Libertæ,& Servus Ancillæ. Quicunque vero contra faceret, cum vitę 9 ſur damno id lueret. Legibus ad malefactorumvindictam optimis utebatur. Octavus porro Circulus Imperii, ö Ober Saren 111 Ordinibus conſtat, quorum 1 Epiſcopi, Miſnenſis, Merſpurgenſis, Naumbungenſis, Bræudenburgen- fes Havelbungenſis, Lubecenſis, Caminerſis. Abbates, Salveldr. Rarterſaſen, Falckenrieten. Abbatiſſæ, Qusdeinbng, Gemode. 1 I Principes& Domini ſeculares, Dux Saronis Elector: Marchio Brandenburgicus Elector: Marchiones Brandenburgici Duces Pomeranis: Principes Anhalt: Comites Schwartzenburg: Co. Mantfeldt. Co. Stelberg: Co. Huben: Co. Buchligen. CO. Karpis: Co. MAulingen: Co, o liche: Co. Leſſicc b: co. i deſcli: P. Rena: BTA, Tau- unberg: Co. Regenſtein, Ruſſe de Plav, D. de Gratx, D. de Schonbhurg. Tertius Civitates liberæ, Damiſcum, Elbingen. 1 K k K ĩij Madhis· Leges. Marchionatus Brandenburgicus Regio. Huchionatis Brandenburgicus qui hac Tabula repræſentatur, olim à Vandalis habitatus fuit, quorum Dale dick. ſedes ab Albi flumine Grientem verſus porrigebantur, per ditiones quas nunc Mechelburgici, Bran. denburęꝑici, pomerani, Bohemi, poloni incolunt. Nomen habet a Metropoli quam quidam initio Brenneburgum vocatam adſerunt, quo etiam reſpexit Georgius Sabinus in ſuo Hodoeporico: Italiam quando digreſſus ab ur be petebam, A duce quæ Brenno condita nomen habet. Situs. Oppugnavit eos diu Carolus Magnus, expugnavit Henricus e Aucepo pet brumam, caſtris in gacie firmatis, qui etiam urbi præſidium impoſuit, cum Colonia Saxonum. Protenditur autem hic Marchionatus in longi- tudinem ad 1x Milliaria Germanica. Ad Occaſum clauditur Saxoniæ, Miſniæ& Megalopenſium regionum a Limitibus; qua Septentrio eſt Stetinos, Pomeranos,& Caſſubios reſpicit; Poloniam& Sileſiam verſus Soll fertiltau. orientem Solem contingit: Bohemiam, Luſatiam,& Morariam habet a Meridie. Ager admodum fertilis elt, inprimis Frumenti: nec deſunt Vineta, è quibus Vinum abunde colligunt. Corallium inſuper, titem, Sciſtum aliaſque non ignobiliores gemmas producit hæc Regio. Porro Brandenburgicus Marchio Eledtor Imperium majo- etiam eſt Imperii,& inter opulentiſsimos potentiſsimoſque Germaniæ Principes numeratur: quippe qui rum. Præter Marchiam utramque etiam in Luſatiæ Oomitatu& in Sileſia urbes multas poſsideat. Principum iſlo- rum ſucceſsio varia fuit: nam deficiente Marchionum ſtirpe, Ludovicas Bavarus anno c iocæ ix principatum dedit Filio ſuo Ludovico: Bavari anno cio, ͥ Xx III vendiderunt eum Cæolo Imperaroſi Regi Bohemiæ: a Filio Caroli Ioanne devolutus eſt Marchionatus ad Moraviæ Principes, Pudocum& Vroc op,: adbcnd le alieno preſſus eum oppignoravit ulieimo Marchioni Miſniæ; tandem in Concilio Conſtantienſi anno cis ccecx v II Sgiſmundus Rex Friderico Burgravio Noribergenſi dono dedit. Hodie ei præeſt ſumma prudentię cle mentiæ& liberalitatis laude clarus Joannes Georgius. Dividitur autẽ tota hæc Marchia in tres partes, in Vetermm ſeilicet, Mediam&. Novam. Incipit Marchia verus à Solitudine quam Lienehurgenſem cognominant,& ad Albim fluvium uſque protenditur. Confinia item habet cũ Magdeburgenſi, Halberſtadenſi Dicceſibus,& Megalopoli. Vrbes. Hujus Incolæ olim fuere Senones Sueui, nec non alicubi Angrivarij cum Jeutonibus. In hoc tractu ſunt ſeptẽ non parvi nominis Vrbes, hæ nempe, Tangeramonda ad Albim, quo Angra vel Tonagra aquam ſuam evomit ſitaʒ quõdam Caroli 1 Imp. Sedes. Stendalium, quæ hujus Marchiæ Civitas primaria. Soltwedlelum in duas Civitates, Veterem& Novam diviſum: ꝙardeleben cum Arce C iſchnippa dicta. Item Oſterburgum, Merbum, Senohuſum a Senonibus pop ulis forte ſic nominatum. Minus celebria ſunt vnburgum cum Arce ad Albim ſitum Biſe- mæchum, Boſtera, Buck, non procul ab Albi exædificata, Kaba& MAeſtinga quam quoque Lerxolingam appellant. Ac præterea Le 2— „ amgurd Lubil- 2 ag A 8. eee 8 art Stmelſunt Acolgaſt F. alle 2 Niere, e 2 N 5 2 E cin 3175 Lu Aucplai 5 .. 2) an 1 5 er Utarck 22 2 24 9 2 2 1 2 cox 2. 4 55 2 .. 4 aſcu. valck uu 8 engun S Potau, In peng 22 9 N e 17 3. N 3 25 5 23 2. A ſaſlalt e er gau.— 4 Ifen 2 l e N nguſbuunk Sucehebemn.= Aarck* e 1 55 . J 1 Falndůe ar, 8 8 5 Nirites N RC K. 8 2 5 SoroN e. 1 N 4 N 910 ＋ ee ARS 0 — ö — E 1— 2—. — 555 3 8 4435 BRAND EB VRG. Ac præterea hic numerantur ccccr xv non ignobiles pagi. Media Marc his ab altera Albis parte initium ſu. mit,& extenditur ad Odtram& Suevum( vulgo Spre) fluvios. A Suevis olim habitata fuit. Hujus Marchiz Metropolis eſt Brandenbungum, de quo modo dicere cœpimus, urbs ſatis cclebris ad Havelam fluvium ſita, alis a Brenno Duce Gallorum nominata, ut ſupra quoque diximus& exſtructa putatur: alii a Brandone Fran- corum Principe Marcomiri Filio conditam putant: qui circa annum Chriſti cx hanc Regionem ſubegit. Fuit hic olim Pantheon Vandalorum, quorum Dii fuerunt tum alii, tum etiam Zornebock& Syandewitæ, quomo- do id narratur in Chronicis Mersburgicis. Eſt vero hodie hic totius regionis tribunal. Multa ſunt huic utbi privilegia,& immunitates, ab Imperatoribus, Regibus& Principibus olim ei conceſſa: cu jus indicio eſt ſtatua pedeſtris in Novæ urbis parte poſita, ſtrictum gladium dextra tenens, quam Rolandum Cives vacant. Bran- denburgum ſequitur Nurhenavium ad Havelam: Spandeuium cum propugnaculo ad Suevũ fluvium exſtructo: deinde( blonia,& Berimum, duo Opida a Suevo flu io ſeparata. Hic hodie Principis aula. Eſt& urbs primaria Francofurtum, cujus ſitus longe eſt jucundiſsimus ad Viadrum(quem Oderam vocant) Piſcium copia abundan- tem: hic ad ortum eſt: cætera urbis cingunt amcœniſsimi colles& Vineta lectiſsima, è quibus Vinum colligunt, quod in pomeraniam, Daniam, Boruſsiam,& vicina loca ſecundo amne devehunt. Exſtructa eſt urbs primum anno cioccł 11 1 aGedino ab Hertzberg, auſpiciis& juſſu Ioannis 1 Marchionis, Brãdeburgici Emporium eſt celebre, ternis nundinis ſingulis annis frequens. Gymnaſium etiam habet artium, linguarum,& facultatum præcipuarum, exſtructum anno ch iv Ioachimo Marchione m ultiſque exornatum ſtipendiis. In quo jam inde ab initio in omni artium& diſciplinarum atque linguarũ genere præſtantiſsimi Doctores fuerunt, quorum aliqui a Sebaſtiano Munſtero recenſentur. Alia præterea Opida ſunt. Bieta, Fide cognomẽ habens: item Belz- La Bernauuum, Bellinum, eM irten wallum, Monachobergum 3 Biſent halum, Blumoberga, Bot avium, cum Arce Tem- plariorum quondam ſtatione: Frenwaldum-& Oderobergum. 0. Hic Marchio Albertus jus nominis 11 Arcem in medio fluminis exſtruxit, quam præternavigantes Portorium ſolvere coguntur. Friſachum, ereſwallum, Srimmitæum, Qruncheyda, Grune walum,& Koppenicum, quatuor principis Vivaria cum adjunctis Arcibus. Lichenum Opidulum, Purftainumum cum arce: Mulroſa O pidulum& pagus: Bernavichum, Zoſſa Opidulum cum Arce: Wruxenum: Seloium Opidulu:m, multique pagi ac vici. Nona Marchia a media disjungitur Odera fluvio, eo tractu quo Warta fluvius Prope Coſtrinum aquas ſuas in illud exonerat. Primi nominis urbs in hac Marchia Costrinum eſt, a Marchione oanme Ioachimi primi Filio reſtaurata, ac maximis im penſis munita, atque in Frincipis ſedem delecta. Aliæ ſunt Lanbſbergum ad Wartam, Regiomont, Rernwaldum& Bernſteinum Opidulum cum Arce, Bernawicum,& Berlinicum aut Nouum Berlinum Opidum: Deinde Anſſwaldum urbs„Thamum- Opidulum, Solamum quondam hujus primaria urbs: Furſtenfelllum Opidulum Bramburgum, Drieſenum Falſen· lergum urbs cum Arce, in Pomeranorum confinibus ſita: Ka- N dw, Cepena urbs aulæ, Morinum, Schuſfelbenum: Qſemundum, Sconſtia, Moldenbergum, Zeden, Candocum. Alii totam hanc Principis Hectoris ditionem in vil aut eln lech In mum, Jeu pin duo et ungumn Mamtem ume 1 e dener bucht nnn t, e wget l Abc. .—— ä POMERANIA. 445 aut 11X Provincias dividunt, quæ ſunt e Alle Nlarck ſive Vetus Marchia, Meddel Marck ſive Media, Neu- Marck ſive Nova, Uber March, Pregnti c, Croſſen, Ducatus: Sterneberg& Cotbus Dominia: item Pars Luſatia. Sunt& minores in his Provinciis Comitatus, ut Nupin& Vierraden,& Kuftrm Marchionatus. Habet in uni- verſum M archia Bramdenbuugica cum iis regionibus quas ejus juris eſſe diximus Iv inſignes urbes, LX IV O- pida, xv Opidula, quæ Marckeflechęen vulgo vocant, xxxv III Arces, ſive Nobilium ædes, x Vivaria, xy 11 Oænobia. Fluminibus irrigatur Odera, ſive Viadro, Suevo, Ali, Hlavela, Marta,& alis. rope Francofurtenſe Car- Flumina, thuſſanorum Cœnobium rivulus eſt, ex colle vitifero emanans, in quem quicquid inciderit, in lapidem in- dureſcere compertum eſt. Atque hæc de Marchionatu Brandenburgico: reſtat ut de pomerania quæ titulo ipſius tabulæ continetur, pauca ſubjungamus. Omerania primis cultoribus lingua Wandalica Pamor: xi appellata, nunc Ducatus eſt, adjacens mari Bal- Reis. s, extenditurque longo tractu ab Holſatiæ finibus, ad fines Livoniæ. Regio eſt ubique fertilis; prata habet& paſcua læta gramine. Frumento, Butyro, Melle, Cera, Canabi, Lino, rebuſque aliis iſtiuſmodi abundat 87 5 uſque adeo ut etiam ex eorum exportatione Incolæ magnas ſibi opes parent. Colligunt etiam matis Accolæ 5 5 980 ſuccinum, ſed minore copia quam Boruſsi. Varii generis videre eſt ibi Animalia doceftez: atque in Silvis at, d. Ferarum armenta varie diſcurrentia. Proprios hæc Regio ſemper Dominos& indigenas habuit, nunquam en 3 dos, nunquam ſuo ſolo& ditionibus pulſos. Civitates hic multæ ſunt& nobiles. Sterinum præcipua eſt, ad P wege 1 Vuadrum amnem: olim piſcatorum vicus oblongus ad fluminis ripam, ſed poſt ſuſceptum Chriſtianiſmum,&. 9 deſtructam Winetam tranſlato illuc emporio amplificari cœpit, eſtque adeo nunc totius pomeraniæ Metro- e polis. Gripſwaldum Opidum literarum artiumque humaniorum cultu celebre: Gymnaſium exſtructum eſt anno cioicxLI VI. fulinum Opidum olim totius pene Europæ ampliſsimum, Emporium Vandalorum fuit. Stnaſſun dia Opidum ſplendidum in littore Maris Balthici, olim proprium Ducem habens. Mineta omnium quondam maritimarum urbium opulentiſsima, deſtructa a Conrado Danorum Rege. Sunt& aliæ urbes Necgandia, Lemburga, Sta gardia, Bel gradum,(umenex, Pullina, Grifenburga:& ad littus Colberga Caminum, olli num, Suncla, Puc ke, Revecol, Lovenſburg,& Flechel. Atque hæc de Pomerania pro hujus loci anguſtia paucis ſint dicta. Continetur etiam hac Tabula Mecelnburg ſive Magnopolenſis Ducatus. Suntque in eàdem Tabula, Ec- cleſiaſtici, Magdlebum genſis Archiepiſcopus& Primas Germaniæ: cui ſubſunt in Marcka Brandenburgenſi, Bran. denburg Epiſc·& Havelburę in Meckelnburg; Swerinenſis Fe 11 Bremẽſi; in Pomerania Camin E n ga Rugia. Inſali. Via Inſula eſt Maris Baltici ſive Suevici, quod Germanis Ooſt- xc, quod Oceano verſus Ortum fit w- Sutus. cant. Hæc a Borrholibico Daniam reſpicit, cujus Inſula cretacea Mona in Hiddenſeha eſt conſpicua: Qua Occidens& Meridies Vrbibus Pomeraniæ Bardo, Straleſudio, Gryphiſwaldo& Wolgaſto prætè itur. Olim multo major fuit, quippe cui Inſula Ruden adeo conjũcta fuerit, ut ab illa exigua dumta- rat foſſa, quam aliquis mediocri haſtæ innixus ſaltu ſuperare poterat, fuerit dirempta. Verum anno ciocceix vi procelloſæ tempeſtatis, Iempla, Turres& Domos paſsim ſternentis tanto ſpatio hauſtum decrevit, quan- tum jam inter Rugiam& Ruden conſpicitur, quod ſeſquimilliare excedit, tantæque profunditatis eſt, ut etiam grandiores naves onuſtas libere tranſmittat, jamque Novus Trajectus dicatur. Inſula autem undique Mari cincta ſeptem milliaria Germanica communia tam in longitudine quam in latitudine patet. Ambi- tus ejus ſi exacte totundus eſſet, ex Mathematicorum regula eſſet xxi Milliarium. Iam vero ambitus ille non ſolum multis Inſulis& Peninſulis majoribus& minoribus diſtinguitur: verum etiam tot Sinibus ac Dixertigis Maris ad medias Inſulæ partes penetrantibus, ut ſi quis omnium Inſularum, Iſthmorum, peninſularum, Sinuũ, Diyerticulorum& Anfractuum littora curioſius legere& notare velit, hujus Inſulæ circuitum non multomi- Soli feria norem forte, quam Lx Milliarium ſit deprehẽſurus. Inſula porro Frumẽti longe feraciſſima eſt,& velut Hor. treum vicinæ Vrbis Straleſundii, quemadmodũ Sicilia olim Populi Romani, teſte Strabone. Animaliumhicme- diocris, Equorum, Boum, Ovium: Anſerum vero inuſitata copia, ut& magnitudo. Lupos non habet hæc In- perint, quos ex navibus ibi ſtationem habentibus, vel etiam naufragio ad ejus littora alliſis eo penetraſſe ehe- mens ſuſpicio eſt. Incolæ hujus Inſulæ Rugii quorum nomen ipſa Inſula,& in Livonia Rigenſis Vrbs ad Rubo- nem fluvium, quem Dunam hodie Incolæ vocant, conſervarunt. Potentem enim& amplam fuiſſe gentem do- cet expeditio Odoacri in Italiam qui totam pervaſtavit. Habitarunt autem Rugii partim in Inſulis Maris Ax. Imperium majo- hic tempore Sw antidori Ducis Pomeraniæ, cujus Filiam Slavinam uxorem duxit, circa annũ Chriſti ci c. Hũc unn. Crĩitonem perhibent fuiſſe etiam Holſatiæ& Dithmarſiæ Principem, ac Lubecam fundaſſe. Huic, cum in quo- ö n dã convivio bene potus ex humiliori domus janua inclinata cervice prodiret, a Dano quodã inſidias ipſi ſru- ö ente, caput ſecuri reſectum fuĩt. Quo mortuo Pater ejus Raze ſuperſtes Principatum Rugiæ occupavit anno giocii. Quem Foſteri ejus continua ſerie tenuerunt uſque ad Wartiſlaũ, in quo anno ciocccxæxv Stirps Prin- eipum ſula, neque Mures grandiores quos Glires vocant, quamvis in Peninſula Wittovia non ita pridẽ apparere ce. ctoĩ, partim in maritimis ulterioris Pomeraniæ& Livoniæ circa Sinum Venedicum. Inter illos vero Rugiæ Prin- 5 cipes. quorum Hiſtoriarum Monimenta meminerunt, primus eſt Crito Rugiæ Princeps potentiſſimus. Virit — 2 7 N 8. Wit 7. ind 5— 5 2 1 „ 5 5 Lu, . Ti. Linie du tu . e, Gt* Tac Arn 7 , N— ite Doſleſteuita D. 5 Beten.—— 4 1* len Crudis Sirus, 1 Sumteltt. o uus, 1 chers 3 Tberelen conſinen⸗ um ye Major virtus. Vrbes& Opida Lans. Siluæ. 45¹ RVGIA. eipũ Rugianorum exſlincta eſt: Ducatuſque Rugiæ Pomeraniæ Principibus ceſsit:idque ex quodam inter prin- cipes Pomeraniæ& Rugiæ pacto, quo convenerat, ut alterutrius Ducatus Principis ſtirpe maſcula deffciente, Ducatus ſuo jam principe orbatus, alterius Ducatus Principi cederet. Cæterum hujus Inſulæ Principes olim potentiſsimi, non ſolum multas extra hanc inſulã Vrbes& Regiones occuparunt, Bardum, Grimmam, Iribbe. ream: verum etiam cum Rege Danię,& vicinis Pomeraniæ Principibus continua fere gerebant bella, ac Lube. cẽſes armis laceſſere non verebantur: ideoq; omnibus Vicinis propter potentiã& ferocitatem erant formido. loſi. Inſula autem hæc cum olim munitiſsimas& populoſiſsimas Vrbes Arceſque habuerit, jam nullas habet, ſed tantum frequentiora quædam Opida, inter quæ Berga præcipuum, ubi tamen vix amplius 400 Cives lperi- untur. Reliqua ut ſunt Sagt, Vicck., Bing ſt,& plura alia minora ſunt. Alioquininſula hęc Incolis ſatis plenaeſt, adeo ut amplius 7000 armatorum ad bellum poſsit educere. In Peninſula Iaſmunda non procul a vallo quod etiamnum Den Borchwal indigitant Niger Lacus eſt profundus, qui licet Piſcibus abundet, ſuſpicio tamen vel potius ſuperſtitio eſt, quod retia aut ſcaphas piſcatorias non ferat aut admittat: cui cum animoſiores qudam piſcatores ſcapham pridie intuliſſent, poſtero die retibus Lacum tẽntaturi ſcapham non invenerunt. Quod c attoniti admirarentur& undique circumſpicerent, mox unus illorum eam vicinæ Fago altiſsimæ impoſſtam a- nimadvertit: cumque is lingua vernacula exclamaſſet; Quis omnium Diabolorum naxiculam iſtam arbor im- poſuitꝰe proquinquo vocem ad ſe perlatam, nemine tamen conſpecto, audivit: Non hoc omnes Diaboli fece· runt, ſed ego ſolus& frater meus Nichell. Lignorum Navibus ac Domibus fabricandis hic penuria, ſed len- do igni in foco& fornace, quantum ſatis eſt, idq; toti propemodum Inſulę ſufficiunt, cum multa alia loca tum inprimis Inſula Iaſmund, in qua Silva denſisſima quam Indigenæ de Stubbenitza appellãt, quaſi dicas truncatum Arborum ac Lignorum congeriem. Nobilium in hac Inſula antiquitate generis præſtantium magnus nume- rus, quorum hic domi lautior, illic contractior res eſt. Ali Armorum, alii Literarum gloria excellere ſtudent:& plerique jam ſe ad extera loca, ad Regum ac Principũ aulas, ad academias& expeditiones bellicas conferunt: & cum in Regnis vicinis ac Proyinciis, tum in Patria ſua, in bello, in pace, in otio& nęgotio ad ſumma rerũ gu- abc eren danctum ton ae kad Aüügan Aubade RVGIA. bernacula, non in politicis ſolũ, ſed& in Eccleſiaſticis adhibentur. Ruſticorum etiam in hoc Principatu condi- tio non intolerabilis, qui Magiſtratui ſuo certam cenſus ſummã,& certa ſervitia hactenus præſtant. Inter quos non deſunt etiã qui vix ulla præſtent ſervitia. Incolæ olim uſi fuerunt lingua Slavonica ſive Vandalica, quæ illis cum vicinis pomeranis communis fuit. Adeo etiã ſuæ Idololatriæ tenaces fuerunt, ut interomnes Maris Suevi- ci Adeolas poſtremi Religionem Chriſtianam ſuſceperint: tempore nimirũ Ludovici ii, qui fuit Caroli Magni Filius, circa annnm Chriſti iocccxi II. Sed mox a ſide Chriſtiana deficientes, Religionem Chriſtianam in ſceleratam Superſtitionem converterunt. Nam S. Vitum Patronũ Cœnobii Corfeiani in Weſtfalia, Chriſti Ser- vum, telicto& contemto Chriſto Domino pro Deo coluerunt, quem corrupto nomine Sasviium appellarũt: memorabili exemplo Sanctos cum Chriſto in honore& cultu minime conjungendos eſſe. Huic, Idolũ quadri- ceps fabricatum in magnifico exſtructo templo collocarunt. Ab hoc omnes Provinciales& Vicini longe late- que tanqam ex Oraculo reſponſa petebant. Mercatores quotquot ad Rugianos appulerant, Mercium ſuarum pretioſiſsima quæque ipſi offerebant. Idolum humanam ſtaturam adæquans, reſecda barba& capillis, oblon- ga veſte talari amictum ſtabat, dextra poculum inſtar cornu efformatum, liquore plenum, ſiniſtràa arcum cum Ngitta tene bat. Huic Idolo trecenti equi paſcebantur, inter quos unus candidus, in quẽ nemo niſi ſummus Sa- cerdos non aſcendebat:& illo tamqam Divino ad res futuras prædicendas, utebantur: quẽ matutino tempore pulxere& ſudore undique diffluentem in ſtabulo ſæpe oſtentabat Sacerdos: mentiens Swantovitum in puęna contra Rugianorum hoſtes illo eſſe uſum. Sed de his deque hac Inſula& principatu Rugiæ hactenus dicta ſuf- ciant, ad Bohemiam tranſeo.. 5 LILöj Bohemia, Regio&. unde clic la. Situs. Ceœli temperics. Soli qualimas. Imperium majo- ann. Bohemię Regnum& Electoratus. Ohemis, Boemia vel Boiemia, ut nonnullis placet, a Silva Hercynia nomen traxit. Nam Germanis Baum Belgis Boom, arborem ſonat: Græcis Bamia& Incolæ Ptol. Bam, Strab, lib. v iI Kulduli vocantux. Ali a Boũs nomen habere volunt, qui eo migrarunt, qui& ipſi a Bois i. Ligno dicti videntur. Ptolemæus lib. If cap. xi in Germaniæ deſcriptiont ſub Silva Hercynia ponit Bæmos gentem magnam, uſquead Danubium: Strab. dicitur Bubiemium: ſic enim legunt Rhenanus, Aventinus& alii: in Græcis tamen excuſise- xemplaribus BHi. io habetur; ſed hanc lectionem Rhenanus depravatam cenſet:& in vetuſtis libris Bata- ur legi adnotavit Caſaubonus. Tacitus Boiemimm vocat. Ejus fines ab OrtuSolis ad Marcomannos& Quados: ab Occaſu ad Noricos protenduntur. Meridionalem ejus plagam Pannonia Superior, nunc Auſtria didta, occupat, ſicut Saxonia& Miſnia Septentrionalem. Vniverſam Hercynia Silva perpetuo ambitu cingit, clauditque undique ad Amphiteatri faciem. Vnde æqua ei fere Longitudo atque Latitudo. atque utraque paullo amplius ducentis mill. pafl. extenditur. Aere, quod perpetuis Aquilonis flatibus expoſita ſit regio, du- riore ac frigidiote, nec tamen inſalubri fruitur. Ipſum vero ſolum adeo Frugum, Hordei, ac Tritici ferax& copioſum eſt, ut q has vicinis quoque regionibus large ſuppeditet. Vina tamen parcius exhibet& qu ibi nata ſunt, auſtera& paullo acidiora. Crocum& contrario ſucco, odore, colore optimum mittit. Aromatica- rum rerum Pharmaceuticæ inſetvientium ditiſsima regio eſt: Olei tamen quemadmodum reliqua Gema. nia, ſterilis. Iam illa rara, ac protſus beata telluris dos, quod ex venis ejus tanta ubertate Argentum adfluit, ut, vix alia Metalla intra zenas Terra abdat. Primariæ Fodinæ ſunt in agris Cromelaw, Buduveiſ,& LVertenberg. Aurum tamen quibuſdam locis effoditur, cujus fruſta decem pondo Regi aliquando allata memorantir. In Opido Beraum, etiam Ferri Fodinæ ſunt. Nec deſunt alibi ſtannum, Plumbum, Es. Oſtentatque prætetea Carbunculum, Calaim, Amethiſtum, ex cotibus ſuis metallicis abruptum. Feratum etiam ingentem alit copi- am, ob Silvarum frequentiam, quæ Vulpium, Vrſorum, Cervorum, ac Vrorum ſeu Bubalorum( quos Lam ĩpſi ſua lingua vocitant) aſsiduam venationem præbent. De hac autem fera Lomi perhibent, quod in venatione veſicam(quam largam infra mandibulam in collo penſilem habet) aqua calidiſsima dum Canes inſequentes fugit, impleat, eoſque hac, dum poteſtas datur, inſpergatz qua quicquid tactum fuerit, aduritur, non ſecus ac ſi ferventi aquæ fuiſſet immerſum, ut& pilos& cutem abſumat. Regimen hujus Regionis primo ſub Duce. Primus Dux fuir Nechus qui& Croatia emigrans Bohemicæ gentis fundavit primordia Huic ſucceſsiſſe di- cuntur ocus, Labuſſa Filia cum Marito Primo, Niniſtaur, Muara Nepos, VUriſtaus Filius Mnatæ, Necla, No- ctericus, Borſinaus. Sub hoc Chriſtianiſmmum ſuſcepit Bohemia anno nongenteſimo a partu Virginis, tempo- re Arnulphi Imperatoris. Anno vero Domini Milleſimo Octuageſimo ſexto Bohemia in Regnum e- vecta eſt:& in Concilio Maguntino Urariſlaus 1 Rex ab Henrico Iv Cæſare creatus,& Gilbertus Treviro- tum Epiſcopus Pragam miſſus qui coram populo Regem inungeret, regalibuſque inſignibus comxeſtiret. Vxor 12 A * 1 GCN 4 00 5* 2270 b 27 8 25 „Vd, e T 74.9 ui, 2 4 Vage e 5 2 8 men. 3 1 7 N 7 2 J uud 2 Hagen fu 2 . 28 Be inf e 8 14 155 A Nurimal, 25 . 27 ö 222 0 72 . ZR 5 Blaſiri 8 2 25. F 2 — n e 5 1 * Tamuns 2 7 5 1 ernie L 1 855 85 fart ffn, 8. eee, 7— 1 8 ge, 7 N N ahn 4 3 IBI Vrbx. a Flumina. Mots. Vxor quoque Swatana in Reginam coronata. Sed abeo ad Vratiſlaum v rurſum in Ducatum relabĩtur. Ve. rum hic ob operam Imp. Frederico ſedulo navatam in expeditione Mediolanenſi, ab eo Bohemiæ Rex& Imperii ſocius ſalutatus: eique deſtinata in clypeo inſignia, Leo ruber cauda bifurcata in campo candido. Ex is poſtea aliquot Imperatores facti: Rapta videlicet a Biſetiſlao 11 Imp. Othonis filia Iutha, atq; cognationes contractæ. Eſt inter vii Electores Bohemiæ Rex. Vrbes habet Bohemia alias Regi ſubjectas, alias Proceribus & Nobilibus. Primaria Vrbs eſt Praga a Primiſlao 111 Bohemiæ Duce& Libuſla ejus uxore muro& foſsis cincta. Arcem in Monte habet, Vi egradum, ſive Herſchin. Dividitur autem tota urbs in tres Civitates, duperimem, Novam,& Pa vam. Muldavia fl. antiquam Pragam a nova, in qua Arx eſt& Iemplum Cathedrale S. Viti, diſcludit: pons connectit. Pons iſte lapideus eſt habetque xx i v arcus, opus Vladiſſai Regis. Carolus 1v Imp.& Rex Bohemiæ urbem mirifice auxit ornavitque. Ad Arcem acclivi admodum colle itur. In Iemplo Arcis moni- mentum eſt ſingulari artificio ex Alabaſtro exſtructum, quo Principes aliquot& Imperatores ſepulti ſunt. Chriſtophorus Pyramius ¶ ſungim Ptol. vult. Aventinus vero Mærobudũ& Bubienum Strab. Anno ciocccci erecta ibi eſt Academia a Rege Carolo, quæ duravit uſq; ad annum cioccccvĩ 11. Deinde propter factionem quandam ea Lipſiam tranſlata eſt. Minime vero omittendum nobis de Praga Elogium Iulii Cæſaris Scalegeti: Septa Metallifero circum quæ monte ſuperbit Qu nequeant armis ura renere loci. Hercyniæ medis Martia Praga Sinu. Namque tum eſt non præſidio turgere locorum: Linque alis papulis tanta muniminꝶ Se dis Sed loca præſadiis fidere poſſe tuis. Egra Vrbs in primo aditu Bohemis ſita: a fl. Egra cui adjacet, nomen adepta putatur, olim Imperio Roma. no, hoc vero tempore Bohemiæ regno ſubjecta. Iota ornatiſsima, tota pulcherrima eſt. Intus pulchrisadifi- ciis, civili urbanoque populo, magnificis,& eximia virtute præſtantibus Viris inluſtris. Foris vero, amcniſsimis ac fœcundiſsimis hortis& agris, variiſque Pomorum ac Fructuum generibus, atque piſcoſo flumine luxutians. Claret hodie Civitas hæc ob Medonem(potionem ex melle) qui nulla paratur quam in hac Ciuitate excellen- tior. Inter Opida præterea Bohemiæ inſigniora numerantur Marcomanniam verſus, que hodie Moraia, Mut ha, Chrudima, Hradecium, Reginæ Pardubitium, Litumiſium. Indeè a limite Noricorum, Glarovia, Dornaxli- cium, ¶Miſa, Tacovia eminent. Abeo vero latere, quod ad Auſtriam ſpectat, locum primum obtinet Budliri- um, Crumloria, Trebonia, Hiradtrium Hemici: ſicuta Miſnia, Pons, Cadlana, Chomurovua. Auſtia. Nam Sleſſtis, Hiaromirium, Glacium, Curia& quædam alia Opida contermina. Introrſus vero celebrantur, Cuthna, ¶ Aonia, Peſſna, Derona, atecium, Lauma, Slana, Lptomericum, Taborium. Flumina præcipua ſunt Albis quem ipſi La- be dicunt, hic ad urbem Auſt E Montibus erumpit: Samonum inprimis fœcundus. Multavia qui Ptolemæi ¶ Airis eſſe creditur, Germanis Mola, adcolis V. lauva, Egra, Saſſava, ꝙiſera, Miſa, aliaque, quorum nonnulla Auri etiam ramenta ferunt, ciceris magnitudine, quæ nulla purgatione ulteriore indigent: ſunt etiam quæ conchas habeant, è quibus uniones capiuntur. Sudeta Montes Bohemiam cingunt, partim longe introrſus pertinent, ac Regionem ipſam fere interſecant, partim extra eam etiam Meridiem verſus& Gccidentem excurrunt BOHEMIA. 457 excurrunt. ons Pinter a pinuum in eo creſcentium abundantia dictus(hie in Nariſcorum ora ſitus eſt oriens in montanis Marchionis Brandenburgenſis, inter Franconiam, Voitlandiam ac Bohemiam intra ſpa- tium duum ferme millium paſſ. quatuor inclytos Amnes, non ſine admiratione& Naturæ majeſtate effundit, in quatuor Mundi cardines, Mœnum videlicet Francicum Salam Turingicum, Nabum Bavaricum, Egram- que Bohemicum. Idemquè Mons Auri, Argenti, Argenti vivi, Ferri, Sulphuriſque Mineris fœtus. Gem- matum etiam Fodinas exhibet. Silvis regio tota tanquam nativo muro circumdatur, cujus pars ea quæ in- 5%. ter Occidentem& Septentrionem porrigitur, Gabreta Silva Strab, dicitur„ Habrita Ptol. Portio vero quæ a Meridie ad Danubium uſque pertingit Lune Silva ptol. vocatur, hodie Paſſavica Silva, Der Paſſawerwaldt: ver- ſus Occidentẽ. qua Moraviæ contigua eſt der Schieb dicitur. Regnũ Bohemia a Carolo, qui anno cioccełĩxvi factus eſt Rex& Imperator, diviſum fuit in x11 Regiones, quibus ſingulis annuatim præſunt Capitanei, Baro unus,& alter ex ordine Equeltri, qui primũ lites minores cognoſcunt inter ſubditos diverſorum Dominiorum. Secundo, ſi qui emergant latrones, licet is convocate vicinàm ſibique ſubjectam Nobilitatem ad graſſatores comprehendendos. Tertio, bello fortuito incumbente, quilibet ad ſuum ſe recipit Præfectum. Invenio in hoc Regno nominari Burggraviatũ Carſſtein ubi Regni Corona aſſervatur. Comitatus Lobbowit⁊, Haſſenſtain, Lit x bew, Camerhav, Paſſan, Ilelnick, Kegſenberg, trader q; Dominia, Haſenburg, Leip, Perſtain, Dobirſchaw, Malſtain, Raſchateck, Dachaw, Torſauck, Wartenbe,, Schellenberg, Ke Schmirits, Liſſap, Runemaldt, Deſſa, Schonpeck, Stawa Srgſen Bora, Liebenſtain, loppendorſf, Fradtrx,(blourat, quorũ quædam fortaſſe ſunt Comitatus. Barones, Trachẽ- 10g. Mlluſch. Praga ſede Archiepiſcopi ornata eſt a Carolo Rege Bohemiæ& Imperatore, illique additus Suf- ſaganeus Epiſcopus Litomiſtienſis. Ad mores venio: de quibus Ioannes Dubravius ſic ſcribit: Tum Morum, tũ Vi mora. . us Habitus, quem corpore Boiemi præ ſe ferunt, Leo animal generoſiſsimum(cujus ſyderi Boiemi ſubjacẽt) uaſi quandam imaginem exprimere videtur, ſi vel celſam Boiemorum proceritatem vel latum& validum pe- us vel rigidam fulviſque comis veſtitam cervicem, ſi deinde vocis ſonum arduum, ſi oculos micantes, ſi robur Aſiduciã virium intueri, volueris. Solet item Leo contemtu in alia animantia,& nonnullo faſtu turgere, ægre· queexarmari, præſertim ſi per ferociam eum aggrediare. Nec ab hac parte Boiemus degenerat: ſed cõtemtum benter erga alios verbo factoque oſtentat ſuum, ipſamque adeo arrogantiam inceſſu, geſtu, pompa prodit. Eſtẽ feroculus cum faltidioſe tractatur: inſuper auſis perinde ut Leo promptus, atq; in his exſequendis firmus & validus: interim tamen ambitioſus& glorioſus. Rurſuſque uti Leo cibi avidus: atque in eo condiendo inſtruẽ doque immodice effuſus. 11 8 i Mmm Bohemia gens, poſt geezdeinde Sarmatarum magna pars. Quod autem Moravia antiqua Marcomannorum ſedes fu- Suu Solz fertilitas. 3 Moravia. 1 bbemis verſus Occidentem Moravia, vulgo Manbern, contigua eſt. Nomen habet a flurio Mo- E rava, qui eam regionem perfiuit. Veteres Marcomanniam dixere, quia fines Germaniæ, qua Da. 0 nubio in Pannoniam pergitur, terminabat. Quippe Germanis Mack, Limes dicitur, atque inde qui eam coluere Marcomanni i. Limitum ſiniumque adcolæ dicti ſunt: ut ſentit Dubravius. De his autem Arrianus: Earum gentium, inquit, poſtremi ſunt Quadi ac Marcomanni, deinde Fargges Sarmatarum erit, vel hinc liquido conſtat, quod juxta Hanam FIuvium fepius ab Agricolis inter arandum inventa fn · erint Numiſtmata veterum Rom. Imperatorum, inter cæteros M. Antonini, quem plurimæ teſtantur hiſloti gentem hanc debellaſſe. Moneta autem erat, ex hoſte ſpolium, cum hac inſcriptione. DE MARC O- MANNIS. Sunt etiam qui ex vocabuli etymo conjiciant, deinceps Ni arcomannos eam Germaniæ Proyin. ciam occupaſſe, quæ vulgo Die Mack appellatur, ſeu Marcha Brandenbingenſis ultra Albim, verſus Oce- anum, cultores enim ejus Die Marcker I. Marcomanni, quaſi Marc hauenner dicuntur. Non deſunt qui ab Equis nomen adeptos Matomannos tradant, ſicut Maiſchaltum Equitum Præfectum, Marſtallerum E. quorum ſtabuli Magiſtrum appellamus: ſiquidem Marrha&. Merrhen Lingua Germanica Equum& E- quam ſignificat, unde err henſandt interpretantur Equarum Regionem. Probabilior tamen prior eſt ratio. ¶Moraviam ut nunc ſe habet, tribus è partibus juga Montium, àut Silvæ, Saltuſque, aut Fluvii limitant, ab Oriente ab Hungaris, ab Occidente a Bohemis, à Septentrione a Sileſüs. Nam a Neridie Auſtriam verlus plana eſt,& alicubi Thayſa Flumine, alibi rivo quodam ignobili ab ea dirimitur. Aer Regionis mollion ar. que ob id corruptionĩ magis obnoxius dicitur. Regio eſt ut populoſa, ita Frumenti, Vini, rerumque omni um ad hominum neceſſitatem facientium feraciſsima. Croci inſuper max imam copiam ſuppeditat. Regio- nis poſitio quatenus interius patet, campeſtris, campique ſunt molli& pingui ſolo, ideoque faciendæ ſemen. ti commodiſsimi, ſicut colles Vinetis ſuſtollendis, propter terram Vineis magis quam in Bohemia amicam, itaque& bonitate& ubertate Vini antecellit. Culta vero tota, cultoribuſque adeo referta eſt, ut nullum te- gibus armentorum, quæ niſi in ſolitudinibus paſci nequeunt, locum reliquerit. Sudetæ Montes juxta Iglam Vrbem Fodinis etiam fœti habentur. Atque hoc jam mĩrabitur aliquis, ut eſt profecto admiratione dignum, invenĩri in Moravia Thus& Myrrham, non ex arbore deſudante, ut alibi, lectam, ſed è ſolo terræ erutam, u- no tantum in loco, cui radſco nomen, in quo ad hunc diem Thus non ſolum quod maſculum rocant ſimilitudine teſtium, ſed quod alia præterea virorum mulierumque membra oſtentat, effoditut. Nuper au- tem Denceſſaus veterum Procerum Familia, eorum qui a Quercu cognominantur, clarus, dum in agto ſuo Sterenbergẽſi ſndamẽta aggeri piſcinario molitur, corpus hominis integrũ invenit, quod nihil niſi whynbg erat. egni MORAVIA. 15 1 E eee LTE I rfrE r 79 * E. 2355 Ne ea 2 22 10 ö 1* 2 N 2 2 8 . e 2 * Taube a f* ene. Fauiſch e 5 75 5 g f 5 17 1— 95 2 Aorff* 72 8 1 9 1 1 5 tina 8 2 8 N —. rufe— 4 r Tadutin 1 4 Aalrnn** 2 Ne 2 Cholena 1 1 8 yl 0 0 75 Turi 2 7 a 1 run ili,. 18 1 ＋ 1— 8 net, E lil 0 1 3 4 0 n a* Worin 7. ien. T 0 N ö 12 amg, okt.. 2 8 48 r 9 Atilich cet,. Blurmlou 8 um i* Zarnelior ö ＋ 5 ien Elen a N 75 75 1 5 5 2 1 55 ite 4 0 1 U 1. 1 rin.!. Ni ＋ Alfi. 8 l x. Wale do ee 2 e Ben N g 1 Seltau 5 ahne News Sdanit- e 7 5 0 f SBiſel N 10 5 ee de o Lanngſeinta G% 1 i e 2.. 5. O PIT 8* 8 Vllus ſchik Boyle Git 7 10 5 De. 0 0 3 11 2 N 2 17 N 2 Emſtmnaril A d eee 5 a 0. r ruſbach L Ae le e Mie es ba 1 5 8 50. e 45 e Vir. 3 5 2 22 Urben. 460 MORAVIA. N Regni titulo olim decorata legitur hæc Provincia, habuitque olim ſuos Reges, qui Imperium tenuerunt in o- mnem gentem Bohemorum& Polonorum, fuitque Regnum latiſsimum ac potentiſsimum. Circa annum Chriſti cc io Zuantocopius ditione tenebat Moraviam, Bohemiam, Sileſiam, Poloniamque, quarum Duces ili parebant. Ipſe autem animis ſublatis de magnitudine ditionis, Imp. Rom. tributa ſolvere, quæ aliquam- diu ſolviſſet Ludovico Germaniæ Regi, pernegabat. Petitur ergo magno bello, ſed ipſe quoque maguis reluctatur viribus, tandemque æquis viribus diſceſſum eſt. Sedebant tum Hungari gens nova, ad repagula, quæ illis Moravorum Rex objectaſſet, nec erat ulla tranſcendendi facultas. Imperator 555 in animum indu- xerat, non niſi victor redire a Moravis, undecumque circumſpexit auxilia: aperuit tranſitum Hungaris, im- miſitque hoſtem Chriſtianis populis, qui infinitis poſtea malis Provincias afflixerunt Sic tum opera illo- rum uſus Imperator ſupprimit Moravorum Regem.& multis peſſundatis atque captis, in fugam eum ver- tit. Ile elapſus, in profundum ſolus ſe recepit, ſaltum,& projecto Regio apparatu, ad ſolitarium quendam ſe contulit, cujus uſus contubernio, uſque ad finem vitæ eremiticam vitam vixit,& moriturus quis eſſet a- peruit,& in Chriſti pace quievit. Tunc Bohemia, Polonia& Sileſia ſuum quæque Provincia Ducem con- ſtituit, tributum tamen ſuperioritatis agnitione, vel modica pendentes. Eiſdem fere temporibus, imperan- te Græcis Michaele, venit Cirullus Doctor& Apoſtolus omnium Sclavorum una cum Merodio,& poſu- erunt fundamentum Chriſtianæ fidei in Moravia, erexeruntque Epiſcopalem Eccleſiam in Opido Vielagra- denſi. Vnde vocati a Romano pontiſice& correpti, cur ſacra celebrarent lingua Sclavonica, reſponderunt, quia ſcriptum eſt; Omnis Spiritus laudet Dominum. Nunc autem Maravia multo inferiori fortuna quam olim contenta, ſuis deinceps Ducibus, poſtmodum Marchionibus paruit, hodie diſtracta: ejus tamen po- tior pars, ac pene tota Bohemiæ Regibus; reliqua pars aliis Primoribus ac Baronibus ſubeſt. Gentis Caput ac Marchionis ſedes eſt Brunna, Getmanice Frin, Bohemce Bro. Eſt& Olmu ium, Olomontium aliis, Sedes Epiſcopalis, Volggradenſis prius dicta. Vrbibus præter has plurimis, domibus, mœnibus, turribus,& id ge- nus ædificiis clariſsimis abundat: cujuſmodi ſnut E wohma, Rach, Iglævia, Nova Civitas, Nicloſbugb Mons Nicolai, Meisherchem-,(vemſer, BoſerlitN olim Marchionum ſedes,& complures aliæ, quæ in Tabu- la conſpiciuntur. Amnium in Moravia Princcps Moraus ſeu Maravaha, Ciabrus Ptolemæo; vulgo de Marhe; habetur, qui Olomuzium principem civitatem circumfluit,& ab illa in Pannoniam defluens, in Danubium tandem ſe ſuis& adventitiis aquis auctus, exonerat. Hic regioni nomen dicitur indidiſſe, ſeu, quod potius crediderim, a Regione ſumliſſe ſibi nomen. Præter hunc præcipui ſunt Thea, vel Deins, Tha Dubravio, nonnullis etiam Thy. Hic Zuoynam, obitu Sigiſmundi Cæſaris memorabilem, præ- terffuit& limitem Maravianæ atque Auſtriæ ſtatuit. Igla, a quo Iglavia Vrbs nomen ſortita eſt, dirimit Maravanos a Bohemis, ac Maravaniam quoque ingreditur. Cæterum Oda FHuvius haud procul Olomuio i ortus, wülnmte men nnn and MORAVIA. 461 ottus. ſuo nomine uſque in Oceanum delabitur. Sunt qui illum a ptolemæo Varun vocari autumant. Odem vocant ab Aucupibus vocabulo mutuato, qui ſpeculas avibus ſpeculandis captandiſque conſtitutas, Oari appel- ant: hodieque hujuſmodi ſpeculæ in Morauia ad fontem Oderæ ab Aucupibus conſtituuntur. Neque Hama ſilentio prætereundus, quamvis tenuibus interdum aquis fluens, attamen eos agros rigans, quibus non alii in Moraria Frumenti fertiliores, ita ut frumentarii coloni a largo frumenti velut ubere, jure ſuo illos lumen Mo- navi appellent; in illis præterea ſæpius quam in alis Numiſmata M Antonini, Commodique& aliorum non- nullorum Cæſarum, tam aurea quam argentea exſeruntur. Quæ ſane fidem bellorum cum Marcomannis olim in Moraria geſtorum manifeſtam faciunt. Sunt& Nusa vulgo Suarta,& Suitiwa, qui Brunnam Civitatem, dgnitate proximam Olomuꝛio præterlabuntur. Piſees varios& quidem magna copia hi fluui ſubminiſtrant. Regio hæc quã Bohemia minus montoſa, nec tamẽ prorſus plana. Ponit hoc loco Ptolemæus Oromium nemus, ac q alretam Siluam. Incolarum(qui feroces rapinarumque avidi) ſermo mixtus eſt, Bohemicus tamen prę- 580 morati ut Bohemi, inquit Dubravius. In hujus regionis pagis varie habitant Anabaptiſtæ omnium norum communionem profeſsi. In Moravia ponit Mercator Comitatus Hukęenwalab. Schunberg. Domi- nia, Lomnice, Dubrantix, Cemniex, Valſtan, Peitnix, Neußauſ, Teleſch, Box wird, Trebisch, Dimowꝭ x Ragetæ. M m m ij die PPP nalet, nam Germanica Lingua in urbibus tantum inter Optimates in uſu eſt; De cætero, ritibus moribuſque Siu. 462 Auſtriæ Archiducatus. Regio& unde Ieſe habet Moravia: ſequitur explicanda jamnunc in noſtra Methodo Auſtria, olim Pæmonia ſipei. cicta. er dicta. Auſtriæ nomen, Wolfgango Lazio teſte, recens eſt: ab Auſtri venti flatu, qui iſta in reęione frequens eſt: vel a voce Germanica Ooftreich, quod nomen veteres Franci regnorum ſuorum limii poſuerunt, ut Meſtreich Occidentali. Atqui Francorum Ooſtreich ad Rhenum ſitum ſuit: dictumque poſtea e Auſtraſia, quo nomine amiſſo, videntur Pannonii illud ibi tribuiſſe, ut auctor eſt idem Lazius lb. t cap. 11 Comment. Gent. Auſt. Sunt autem Auſtriaci Francorum& Saxonum ſoboles, qui hunc ſibi tractum 8 fruſtra reluctantibus Hungaris ferro pepererunt. Auſtria habet ad Ortum Hungariam: ad Meridiem Stytix Montes, qui ab Alpibus perpetui in Hungariam& ulteriores regiones protenduntur: ad Occaſum Bara. . rtriam:& ad Septenttionem Teium fluvium& Moraviam. Aere fruitur leni ac amœno, ſalubrique ob Fur ali temperia. viciniam quo perſiatur. Ager omnis generis Frugum feraciſsimus,& qui minimo impendio colitut. il Sol fertilitas. etiam& ſtrigoſo equo Agricola in eo tractu qui Campus Tranſdanubianus ſive Marchianus dicitur, tertam arat. Marga, citra quam agri in Bavaria infœcundi,& macri ſunt, quid ſit, Auſtriacis incognitum eſt. Vinum omnis regio fert nobiliſsimum: meracius Germanico, dilutius Hiſpanico. Idque Moravis, Bohemis, Silelis, viciniſque Bavaris præbet. Crocum inſuper generoſiſsimum gignit: Zinziber etiam producit juxta Hãburgum, ad radicem Cæcii montis. Argento abundat, non item Auro: Salem partim domi natum, partim impotta. Imperium Ma- tum habet. Rexerunt ¶Auſtria, aliquandiu Comites Babenbergenſes, quorum primus Lupoldus Marchio jeu. Auſtriacus ab Ottone 11 Imp. dictus eſt. Poſtea Henricus, Dux ex Marchione factus a Friderico Imperatote, Qua ſtirpe deficiente, Mudolpſus Hahſpurgenſis qui in Cæſarem electus fuerat anno cioccixxxeam ſui juris fecit, Ducatumque voluit appellari. Fridericus 11 in Regnum etiam evexit. Hujus regionis inſignia olim erat quinque Alaudæ aureꝶ, in cœleſtino clypeo pictæ: ſed Lupoldus Marchio hoc nomine v, a rei eventu ab Im- perio conceſſa nova uſurpavit inſignia, rubro& albo coloribus di ſtincta, quod ita totus ſuffuſus ſanguine, in expugnatione Ptolemaidos fuiſſet, cingulo tenus duntaxat(quod albumcorpus interſecabat) a cruote im. munis. Dividitur porro in Superiorem& Inferiorem, quarum hæc ultra, illa cis Danubium ſita eſt. Habet piæ- terea quoque Styriæ Ducatum, inter Danubium, Muer& Mietz ſluvios extenſum, cujus Incolæ partim Ger- manico, partim Sclavonico idiomate utuntur, ſtrumiſque pendulis deformes ſunt. Habet& Ducatum Cs. rinthiæ inter Muer& Dravum flurium ſitum. Item Carniam Meridiem verſus. Primaria Auſttiæ urbs eſt Vienna ante Chriſti Servatoris Nativitatem culta a Sarmatis& Windis, quibus ſucceſſerunt Boi, Senones, aliique quos Tiberius Nero in ptovinciæ formam redegit: Vindebona dicitur in Itinerario Antonini: Ptol, Juliobonam vocat, uterque ad eam locat x Legionem Germanicam, quam eo loco conſediſſe multa admo- dum Monimenta perantiqua, tum intra urbem, tum extra eam teſtantur. Legioni huic a ſigno nomen A- laudæ fuit: unde etiam videntur prima orta eſſe Auſtriacorum Marchionum inſignia, Alaudæ 1 AVS TRIA. 1 rn 5 8 0 5 75 ö 4 1 IHA e fe erte rtr ter 1 7 e 995 orauie ae 972 8 5 5 505 895 1 1 55 1 1 N N U 8 2 22. De Heeg 1 —. 2. 5 Le 1 8 f 9 2412 N 7 T. 25 1 2 2 N 771 2518 5 2 9 VI 3 Sf ler 0 7 285 1 ebe 8— N: e. 1 E 558 E 8 5 Mafilpolt S Nene N 2 M 0 2 N S0 2 — at zau e a 42 1 2 Marte Co 2 N 8 3 NAA e e en en ee e eee 8 e een. 2 ee 922 8 1 L 1411 81 1 i . 464 AVSTRIA. Dicta etiam eſt Fabian Otto Friſingenſis lib. 1 Hiſtor. Frid. cap. xxx ii. Dux tum dem tenga hoſti da. re compellitur,& periculis belli eæemptus, in vicinmm Opidum Vienmit, quod olim a Romanis inhabitamm Fabia dicebatur, declinavit. Similiter legas in Hiſtoria Severini Epiſcopi Viennenſis. Atque ad hanc adpellationem maxime accedit vulgata& trita apud Adcolas appellatio Biana. Idem Lazius Vendum a Strabone appellati ait. Pannoniam Urbem eam vocat Iornandes: vernacule Mien; Nydme Sclavonice. Hanc Vrbem Turcas Ber vocare ex D. Carolo Rimio quondam apud Zelimum Turcarum Imperatorem Oratore ſe habere ſeribit Ortelius. Metſch vocat Leunclavius: item Beer. Vrbs clariſsima, ad Danubium Fluvium ſita, Imperato- ria ſede nobilis: inexpugnabili murorum ambitu, præaltis foſsis, aggere& vallo cingitur. Mœnia dein- de ſpiſſa& ſublimia, frequentes Turres,& Propugnacula ad bellum oportuna habet: ut Vienna ſit mu- nitiſsimum adverſus Turcarum furorem Propugnaculum& Munimentum. Suburbia maxima ſunt& am- bitioſa. Ædes Civium amplæ, area& picturis ornatæ, ſtructura ſolida& firma, altæ domorum facies, ma- gnificrque viſuntur. Iempla Sanctis dicata,& ampla& ſplendida ſecto lapide conſtructa, perlucida ſunt, & Columnarum ordinibus admiranda. Cellæ vinariæ adeo profundæ ſunt& ſpatioſæ, ut ſub terra non mi- nus, quam ſupra terram ædificiorum eſſe feratur. Platearum ſolum ſttatum lapide duro, ut neque plauſtro- rum rotis facile conteratur. Annonæ& potiſsimum vini incredibilis copia, ita ut ducentos& mille Equos xr dierum vindemia exerceat. Chriſtianani Religionem admiſit anno ccccrx iV Do&ore Severino, quieti- am 11 ibi Baſilicas exſtruxit. Hiſtoria hujus Vrbis peti poteſt a Lazio& Ottone Friſingenſi. Vrbem Frederi- ricus 11 ornavit auxitque: ut& ſequentes fere omnes Auſtriæ Duces. Nobiliſsimum in ea Gymnaſium Ar- tium Scientiarumque conſtitutum eſt a Friderico Imperatore: renovatum poſtea ab Alberto Archiduce anno Srocccr v1. Id poſtea ſeditionibus inter ſtudioſos gliſcentibus collapſum ſubverſumque eſt. Viennæ cri fuere Wolfgangus Lazius Medicus& Hiſtoricus Ferdinandi Imperatoris: Iulius Alexandrinus, Mathias Fa- rinator. Fuit& Theologiæ Profeſſor in Academia Viennenſi Iohannes Haſelbach, qui adeo diffuſe ſole- bat explicare, quæ auditoribus propoſita enatrabat, ut viginti unum annos legens in Eſaia Propheta, ad fi- nem primi capitis non pervenerit. Claram urbem fecit oblidio Turcarum anno ciↄ io xx ix fortiter a Civi- bus tolerata, in qua Turcarum I xxx millia periiſſe memorantur. Eſt& in Auſtria Superiore q munda, Opi- dum quidem non ĩta magnum, quod tamen venuſtate& elegantia commendatur, ſitum ad Lacum qui inde appellationm trahens Gmundamus Lacus, dicitur, ex quo Auſtriæ Flumen Dravus oritur. Gmundæ ma- gna& lucroſa eſt negotiatio Salis, quod præſtans& acre ex vicinis Montibus effoditur,& Gmundam alla- tum, vaſculis(quæ patria lingua, Xvelen indigitant) impoſitum per Dravum in Danubium tranſportatur, unde Viennæ& in aliis Auſtriæ, Hungariæ, Stiriæ, Carinthiæ viciniſque Civitatibus magno commodo& lu- cro Gmundanorum diſtrahitur. Vtbes præterea& antiquæ& nobiles multæ in Auſtria ſunt, maxime ta- men inſignes Lint N ium, Styra, Nadenhoſfum, NMelicum, Caſtellum antiquitus Claudionum: C emiſum, Ceire Caſtellum, hodie Zeiſimaur, Santohippolyrus, Næubu gum duplex, alteruma Cœnobio, a frumento alterum dictum em voc gon td ptore ngen 0 Hunte alot Dan abet AVSTRIA. 465 dictum: Petrenolls nunc vicus, magnæ olim urbis, id quod rudera& ruinæ indicant, veſtigium: Nova Civitas, Pruck, ad ripam Leychæ fl. ſita, Llamburga. Sunt& alia Opida plurima, quæ brevitatis ftudio prætereo. La- eus complures habet, cujuſmodi ſunt S. Vgangi, Ulſere, Uiſee, Fille, Eynſidlerſce. Ac fluminibus irri- 2 permultis: horum Danubius primum eſt, olim regionis terminus, nunc eam mediam ſecans. Reliqua Tacimu. unt e Arhoſinus, Genus, ſeu Onaſus, Træius, Taunus, Erlaphus, qui ad Cellam templo virginis Matris celebrem, Flamins. ex Lacu amœniſsimo oritur: Traſſus, Tpſius, Melicus, Marchia, Teius qui Moraviam ab Auſtria diſpeſcit, Cam- bus vario Piſcium genere nobilis, Loth:& in quo ſcitiſsimii ſaporis Cancri, Suegadus,& alia. Montibus mul- Montes. tis attollitur, quorum præcipui ſunt Cecius Mons, vulgo Calenberg, a Danubio ad Dravum fl. extenditur, ejus 8 ſunt, Schneberch, Semering, Remperg, Hlertperg, Deubeßerg, Heuſtperg, Pleitx:( gnamus Mons odie der HAamburgerperg, à Danubid ad Arabonem trahitür. Silvis hine inde conſperſa eſt regio quæ Hercy. Silas. niæ quoque portiones ſunt ac Lunæ Silvæ: dicunturque hodie der Froſtetter und Kong wiſer waldt. Ad alia 5 rgamus. In Vrbe Vienna duodecim quotidie Magiſtratus jura dant& leges dicunt. Quorum quatuor Nrio gubernas unt Eccleſiaſtici, Patavienſis Epiſcopi Officialis, Viennenſis Epiſcopi Officialis, Capitulum Cathedralis l. f Eecleſtæ,& Vniverſitatis Rector. Sunt item quatuor Vrbani,& quatuor extra Vrbem: ex quibus præcipui ſunt, quem vocant Kegimentum, unde omnes Inferioris Auſtriæ jura petunt,& quem Fiſcum ſive Cameram ap- * quo omnes rationes earundem provinciarum referuntur. Reliqui his ſubjecti ſunt,& a quibus ad uperiores provocatio libellorum fit, Senatus Provinciæ cum ſuis Mareſcalcis, Ordinati Provinciæ, Sena- tus Vrbanus cum ſuo Conſule, Prætorium Vrbanum, Telonarii Iudicium,& Mercatorum Prætorium, quod Haudgraviattum vocant, de quibus fuſe in ſua Vienna diſſerit Wolfgangus Lazius Viennenſis. Tertius au- tem(Circulus Imperii eſt e Auſtriacus, in quo ii ſunt Ordines. In 1 ſunt Eccleſiaſtici, Epiſcopi Tri denti- ne(Trent) Brixienſis(Brixen) oricenſis, Segovienſis, Labac hienſis, Viennenſis, Teutſch Ordens Maiſter, Ordens Mater in E iſchral In 11 Principes ſeculares, Archidux e Huſtria, Co. Schaumberg, Baro Molbęnſtain, D. Senſter D. Reg gęendorſ, Co. Hardeck. Et præter Principes Imperii invenio in Auſtria nominari Comitatus Thurn, Cem, Ortenbung, Perneck, arb. Freyhern, Landokron, Manberg, Hohẽ, Oſterwitx, Neuberg, Guetenhag, Teuf- Aubach, Mair hofen, A werſperg, Dornec k, Saraw, Hartenſtam, Schwartæenalv, Tiernſtain, Nac haut hall, 2 5 Hering. Dominia item, Aichelperg, Caltenprun, Maſſenperg, Stubenberg, Hegenberg, Stalgenberg, Liechtenſtain, Lenſtan, Puchaim, Luer kurt, Por ges, Schonbeychen, Schiſftenber g, e Alienſperg, Hornſtein, Seiberſdurſf. d Nun Saliſburgen. —— Kagis es unde diclx. Solz fertiſtar. Tnperium mo- Fus. Vrbs Salſbu um. Salisburgenſis Epiſcopatus. aliſturgonfir E piſcopateu ab urbe Metropolitana Saltzburgo nomen habet. Franciſcus Irenicus ex quin- que Epiſcopatibus Bavariæ hunc primum vocat. Hujus territorium omnis generis Metallorum dixes eſt, Auri, Argenti, Æris& Ferri. Reperitur hic quoque Vitriolum, Sulphur, Alumen& Antimonium. Sunt quoque Marmoris Lapidicinæ. Plana locaetiam conſitionibus, agris, Frumentoque apta. In Mon- tibus frequentia quoque aucupia, ac Ferarum venatio. Salisburgenſes Præſules nominat Munſterus v1 ultimum Erneſtum Comitem Palatinum Rheni, Bavariæ Ducem, Alberti& Kunegundis Friderici Imperatoris Filiæ Prolem. Porro ſedes iſta ſub Arnone x Eccleſiæ hujus Antiſtite Archiepiſcopatus titulo inſignita eſta Leone 111. Habetque ſub ſe Suffraganeos Epiſcopos, Tridentinum, Patavienſem, Diemmenſem, Guntenſem, Bu. æienſem, Friſongenſem, Seccovienſem, Laventimenſem,& Cſypemenſem. Metropolis eſt Salt hurgum vel Saliſbis gam, vl. go Sal bug, quod nomen a Saltzach fluvio accepiſſe creditur: quanquam alii a Sale quod in ejus vicinia ecfo- ditur, Saltzburg dici autumant. uvantia vel uvavia, vel puvavium- olim dictum fuit a juvando, Germanice Helffenbung, quod Caſtrum ibi exſtruxerit Iulius Cæſar, juvamen ſeu ſubſidium ac refugium Legionibus ſuis contra Germanos quos debellatus erat. ITraduntur namque Romani cecidiſſe Germanorum 3400000, 40 1500000 in captivitatem duxiſſe. Alii nomen αναο a Iuravio cognomini& adjacente fiuvio obtinuiſſe cte- dunt. Dicitur& fvenſe Caſtrum in lib. Notit: ut pighius docet in Hercule Prodicio. Aventinus adſerit ex we- teribus diplomatis oſtendi Padicum Ptolemæi eſſe, pagumque ibidem adhuc nomen ſeryare. Franciſcus vero Irenicus ſcribit Gamanodurum, aut Badacum Ptolemæi eſſe: cui& Volaterranus adſtipulatur. punis me- minit Antonini Itinerarium. Sed Helfenberg vocabulum vetuſtius eſſe uvavie; putat Gaſpar Bruſchius: atqueex co fuvavia factum, quod idem ſignificat. pighius ſcribit, in hujus urbis templo ſe legiſſe hos verſiculos: a Tunc Hadi nia vetiu, quæ poft fuvavia dicta, Rudberti ſedes, qui filem contuli illis Praſidialis erat Noritis,& E piſcopo agua Chrifti, quam retinet, Saltæ bus gum ſero vocata. Rupertus enim vel Rudpertus Epiſcopus Wormacienſis ex Regia Francorumſtirpe ortus, cum poſt Regis Childeberti obitum a ſede ſua pulſus eſſet, circa annum Salutis ioRð L, ad Theodonem Ducem Bavariæ Ra- tisbonam venit, eum inſtruxit,& baptiſavit, ejuſque nutu Noricum peragrans multos convettit& Chri- ſto dicarit. Incidens autem in ruinas deſolatas veteris Iuvaviæ Locum Epiſcopatui idoneum. Haft- licam ibi in honorem S. Petri conſtruxit, Monaſterium Ordinis S. Benedicti ad jecit. rexitque ibi Epiſcopalem Eccleſiam annis x Lv, mortuus annoD. Igcxxi11. Vrbs hæc in nicdliis Alpibus ſitum habet: decenti Mu- rorum ambitu, Jurribus& Propugnaculis, tam publicis quam privatis ædificiis cultiſsima: Regia quondam Sedes ac Domicilium, quando& ſuperbiſsima ex Marmore Fanorum ſtructura præ cæteris capur extulit urbi⸗ bus. Marima fluminis ſituſque oportunitas hoc præſtitit. Nunc eriam Archiepiſcopali dignitate inclareſcit, ITI . 28 — 1 * N 65 2 5 e . Nur 12 22 2 lauer. 8 2 X 40 5 Nabenflens * 1 ba, 2 50 2 2 I. Curliricii Heſihciin 57e 2 Pe dalelin 2. ſuulnus Se 5 Mag- * Ve 72— 229 Vn alu, 2 A e 5 Deu, N %, Genf * 1. 1 3 8 Al dauui. 4. f 20 1 7 EP 1 12 7 erer 5 run, 8 7 Ar N Wadqabuet ee 5 Aug. Ro.. 5 2 6 an. 277 1 Bone 5 A 2 erudas 0 A. 5 010 5 77 1 L Ert. ee— U Au 00 r 9 N 5 1 face, C Aeli 2 ue Zinn, 2 r 0 2— 8 SA 2E — . Han 18055, ne.* 3— 8 20 — 1 W 2 . 4 g 8 TT T TTT 5 E RLNLE 555 Monter. Regis unde di- cla. 4 CARINTHIA. 1 qui primæra quidem inſtitutione Laureaci, tum patavii, rerum viciſsitudine huc tranſlatus fuit. Habet hæc Vrbs paludes, planiciem, colles& montes. paludes præbent paſcua, montes aucupia& venationes nonnul- las. In hac Vrbe Sepulchrum viſitur Theophraſti Medici celeberrimi in Noſocomio apud S. Scbaſtianum cum tali Epicedio: Condlitur hir Philippus Theophraſtus inſignit Meclecinæ Doctor, qu dira illa vnlnera, kpram-, pad. gram, hydropiſin, aliaque inſanabilia corporis contagia miriſica arte ſaſtulit, ac bona ſua in pauperr- At ribuenda call. candaque ordimauit. Anne M. D. L I. die 24 Septemb. uitam- cum morte cmmut du. Fluminibus ac rixulis in- numeris propemodum rigatur hæc regio, quiĩex Montibus ſcaturiunt. Anaſſus fluvius in Septentrionem defluit, quem Alius, Salt ius, Maric nus ſuis aquis augent. Traumus ibidemex Lacubus oxritur. Hine etiam e Mur& Dravus nobilis amnis oriuntur, quem poſteriorem Plinius nominat lib. 11 I cap. xX cum que ex Noricis fluere tradit. Reliqui ignobiliores rivuli in hos quos modo nominavi effunduntur. Ditio omnis montoſa, jugiſque Montium, quæ adcolæ Tann vocant- aſpera. Hinc iſta ſunt, Radſtatterthamm, Felbergthaurn, Kornthaun, Cuſteinerthaurn, multique ali adeo alti, ut, qui media æſtate eos conſcendunt quum ad verticem perventum eſt, frigore infeſtentur; nullus curribus locus, anguſti calles, adeoque inter- dum præcipites, ut vix jumento clitellario etiam adſueto iter ſit, grandia vero pericula ſcandentes maneant, quum aut ſubito exorti venti in præcipitia homines abripiant, aut immenſi convolutarum nivium globi ſi· vas, ſaxa, jumenta, atque etiam domos vicinas ſæpe obterant. Ex his Montibus Amnes frequentes defluunt. de quibus ſupra meminimus. Montes etiam præter ſupra dictos Tas, habet in Meridiem verſus, Alpes quos Album ĩpſi vocant: varĩis quoque cognomentis adſcitis, ut Villacher Albm, Swanberger Albin,& c. Item Outs bergum Montem, Lertachbe gam,& in Ocvina valle metalliferos de quibus ſic cecinit Conradus Celtes lb* morum 11 Ode v1. Qui mihi de celſis nuper fuit Alpibus acctus Denus ubi, atque Atheſis murmita rauca facit. As genti ater no ſcaturit qua dena Metallo, Et ditat totam patriam Alemanicam. Hic halant liquiclo, puro&& de fonte Salim. Ditantes Bauaroc, Auſtriacoſque Ducec. Silrĩs quoque hic Epiſcopatus non deſtituitur. Hudionem enim, Henhardum& Iyeyhar dim Siltas ad Septen · trionem poſitas habet. Verum de Epiſcopatu dalisburgenſi hæc jam dicta ſufficient; reliquum elt ut de Carin chi Ducatu quem hujus Iabulx titulus etiam præ ſe fert, nonnulla dicamus. Carinthiæ Ducatus. cANHI.A vel Cænithia(quod Rithaymero auctore rectius ſcribitur) a Cenis populis no- men ſuum obtinuiſſe videtu r, qui vetuſti ejus loci Incolæ ſunt, utpote quorum& Plinius C reliqui in 52 0 Hic turba eſt tetræ nigraæque ſimillima morti, Quiſolvunt vaſtis gnibis a ius. Haud creclas noſtris decacta Meralla per nem Sell Phleget ont ats mumaificata vades. C ARINTHIA. loco meminerunt Seographi. Vtrum veroa Carnunto, veteri Opido cujus crebta apud auctores men: tio eſt, nomen hi ſuum traxerint, an vero ipſi a ſe urbem denominarint, dubium fecit rei vetuſtas. Eſt is locus in Ripenſi Pannonia, ſeptem fere Vienna Milliaribus diſtans, ubi non obſcura celeberrimæ olim ur- bis indicia, monimenta ac rudera, etiamnum extant, ei nunc D. Petronellæ nomen eſt. Dicuntur vero& Cunol Germanice Kanten, Krain, Rarſt. Habet autem hæc Regio ab Ortu& Septentrione Styriam, ab Occaſu& Meridie Alpes& Forum Iulii contingit. Hujus pars eſt Carniola. Multæ in hac Regione valles colleſque Tritici feraces. Solinus cap. x ait, Agtum Noricum frigidum& parcius fruttuoſum, qua vero ſabducitur a jugis Alpium admodum lætum. Metropolis Regionis eſt Santo. Vicus urbs minime negli- genda ad Glanam Fluvium. Forum habet ſatisſpatioſum, ac perennis aquæ Fontem limpidiſsimum. Sunt præterea Vllacum Opidum, domibus in fronte coloribus hiſtoriiſque magnifice depictis, ſpectatoribus gra- tum. Situm eſt in planicie altiſsimis rupibus ſeptum ad Dravum flu. Ponte lapideo ejus oras connectens: ( Agenfurdum urbs bene munita, Claudia antiquitus, Lazio teſte, vocata. Sunt qui ſcribunt, ejus urbis Ci- des furibus adeo eſſe inexorabiles, ut leviſsima etiam furti ſuſpicione notatus, inauditus ad crucem abripia- tur, poſtejus diei quo ſupplicium de eo ſumptum eſt, tertium, de mortuo judicant: quem ſi inſontem co- gnoverint, honorifice ſepeliunt: ſi jure eum damnatum compererint, pendere ſinunt. Sed hanc Fabellam Soli frrilt⸗ 5 VUrbes. commentitam vocat Rithaymerus. Friſachum, magnam referens vetuſtatem; Molſpergum Lavando flu. ad- I 4 jacens: Santo Leonardus& c. Multi in hac regione Lacus, multi Amnes. Lacus ſunt Mulſerterſee, Oſſia- Flimiua 0 cherſee, Meraſee, Lauvandiſee, Iudenbungerſee, Veſſee. Inter Amnes præcipuus Dravus, qui per Stiriam ac pannoniam in Danubium fertur. Hand inferior Sævo, ¶lana, Schleinicxæ, Lavanda, quos omnes Dravus abſorbet. Mura quoque eidem Dravo miſcetur. Pleriqne autem dictorum flu. huic Regioni Fontes ſuos debent, ac in eadem Oſtia ſua habent. Montibus undique innexa eſt Regio. Excelſa enim Alpium capita, ut lone Strabo ſcribit, continua hactenus extenduntur,& unius Montis faciem exhibent, remiſſa inde& inclinata, utes in partes,& plures in vertices attolluntur. Tauri portiones jugaque crediderim, unde ab Incolis ſu- is nominibus diſtincta. Ab Occidente Gaſtein Taurn, Villacher Taum, Rectatter Taurn, Karnen Jaurn, vocantur. Nonnulli vero vertices Alpium nomina ſervant, ut ſunt Modrin albu, Serbiſalbu-, Sanalbu-,& c. Et Dravo flu. Dietæpergus imminet,& ſuper hunc Mons Argentatus eſt, adcolarum lingua Silber Berg: M- ergus Mons Muræ ac flaræ fontes habet, altero in Meridiem, altero in Ortum fluente. Inter hos vero Tau- 1 Alpiumque editiſsimos colles, Silvæ Lucique ſparguntur, Hercyniæ Silvæ portiones, uti ſunt Hirſchpuhl, Priewalat, Adil waldt, remus vulgo in der Eynod ſilvæ. Mineris prædictę Alpes, Ferri, Argẽti, Auri turgẽt. Quan- tum ad Eccleſiaſticam Iuriſdictionem attinet, ea inter Epiſcopum Saltzburgenſem,& Patriarcham Aquilegi- enſem partita eſt, inquit Paracelſus. Ritum apud hos inſolitum ac minime vulgarem inaugurandi Principes ac- curatiſsime in ſuà Europa deſcribit Pius 11,& Munſterus lib. 111 Coſmogtaphiæ. Nn n ii Polonle⸗ b— —— Silva, Pr T—TTTPT——T—————————————————————— Poloniæ Regnum. Negio& unde OTON I Aaplanitie terræ(quam ipſi etiamnum Pole vocant) nomen habet. Vaſta admodum regio cicla. eſt: ad Septentrionem Boruſsiam& Pomeraniam reſpicit, ad Orientem Solem Maſſoviam& Lithus- Situs niam; qua Merides eſt Ruſsia& Hungariæ Montibus clauditur: qua Occidens ELuſatia, Sileſia& Mo- Cœli temperies. ravia. Longitudo ccc xxx, latitudo cc Millarium. Regionis Aer purus, ſed frigidus tigenſque Soli fertilran. ⁊c ſeveræ hyemes. Regio omnis plana, fertilis Hordei, Frumenti, Leguminum. Abundat Fructibus, Cera, Melle, Butyro. Haber& Salis maximam copiam, qui ex terra eruitur. Habet& Æris Fodinas in Montium ju- Animalium va- gis, Tarri, ab incolis dictis: nec non Sulphuris. Abundat inſuper Armentis, adeo ut Saxonia multæque gen · riemis. tes Germanicæ Polonicis Bubus victitent. Varii generis videre eſt ibi Animalia, magnamque pecudum& Ferarum copiam. Habet Vros, Biſontes, Tauros& Equos ſilveſtres, Onagros, quoque& ejuſmodi. Nec da- ſunt Aves variæ magna copia, ad aucupia invitantes. Regni titulum& Majeftatem accepit Polonia anno 121 Imperium majo- regnante Boleſtas Chalri, qui ab Ottone 111 Romanorum Imperatore regium diadema accepit. Poſt annos rum. vero LxXxvII ſub Bolhſlas Audlari, qui crudeliter Staniſlaum Cracoviæ Epiſcopum trucidavit, regio diademate a Pontifice Romano privata eſt. Iterum tamen recuperatum eſt avitum jus, electo in Regem Premiſlas 11, Duce majoris Poloniæ& Ppomeraniæ, anno cioccxcv. Dividitur hæc regio in Poloniã Maſorem& Minen. Major eſt magis Septentrionalis, eamque mediam interſecat Varta fl. Minor eſt Auſtralis eamque Viſtula per- errat. In Majore Folonia Cixitates principales iſtæ. Poſuamia ad Vartam& Proſnams fluxios, inter colles con- Urbes. dita, muro duplici: ædes habet lateritias amplas& multas: ſulburbia vaſta ad Vartæ ultriorem ripam, ſtagno in- genti paludibuſque circumdata: nundinas etiam binas quotannis admodum celebres,& Epiſcopatus ſedem. Habet ſub ſe Opida iſta, Koſcien inter lutoſas paludes vi 11 milliarium intervallo. Aiedeyrxerxe, cujus domus omnes ligneæ, eſtque finitima Sileſiæ& Pomeraniæ: Oſtreow in planicie inter Silvas ſi ta; Mſchow, Sremck, Pr & Rogoxno. Caliſia Civitas eit muro circumdata, inter paludes, quam Proſina fl. præterlabitur. Arcem muratam hoc loco fuiſſe, ruinæ teſtantur. Sub hac ſunt G ueſno, Pyrchy, Vartha, Naklo, Land. Komm, Sluped a& Rolo, Cugus muro circumdata eſt. in planicie, interlacus colleſquẽ. Hæc prima omnĩum Civitas a Lecho condita eil: in hac Princeps Poloniæ Beleſlaus Chabri ab Ottone 111 Romanorum Imp. Regium Diadema accepit, quo ad hoc uſque tempus Reges Poloniæ utuntur. Siradia Civitas lignea muro ſepta eſt in planicie. Sub hac ſunt N iclania, Sadeck, Pericovia, Koſpr a,& Spicimiria. Perricovia paluſtri loco ſita, Iutoſa eſt. Lanciſta Civitas eſt haud ina- mæna, muro foſſaque clauſa, in planicie. Sub ea ſunt Orlovia, Piare c, Breſinia, ornaxe w, Biechow,& alia nonnulla Opida.¶iuavia ſive Nad iſtavia urbs ampla eſt, habet ſub ſe Bidgoſtiam ad Budam fl. navigabilem, quo merces es Polona in Viſtulam deferuntur. Areſtia ſub ſe habet Ra- Tieio, Cruſpliciam& Cowalow. Cynſpbicia poſt Gneſ⸗ nam omnium Polonicarnm urbium prima eſt, lignea, cum arce lateritia, ad Lacum Geplo, ex quo Lacu Mures o- lim prodierunt, qui Pompilum Principem Poloniæ in ea Arce juſta numinis ĩra vindictam depoſcẽte devoratunt. Raus Lee I i 5 N Mehr Mar 0 0 es im 2 N 5 e K 15 5 525 N 2 1. 14 ee 3 8 e 4 1 3 8 7* gmmiite e 2 P locale us 2 5, 2— Fabm d 1 N Ain, 4 20. Kami& 7 1 N 2 56. Y 1. 5 2 42 45 3 4 e 4 N 75 5 9 . ee, 8 Scudo 4 4 7 10 905 e. 9— 1 rn. remien 1 4 0 Ae. 1 Dla 2 L nee, Lacus. Flumina. Montes. Silvæ. Netio gubernan- 472 POLONIA. Na Civitas lignea eſt ad flu. Ravam: habet ſub ſe Opida Soc hacxeviam, Goſtinin,& Jambin. Plc d ke amena Crvitas in colle ad Viſtulam, ſedes eſt Epiſcopalis: ſub hac ſunt Bielſig, Racgyapa, Ste perbc, Srenske, Mlapa, Plansko,& Nadd now. Dobrima in ſcopulo ad Viſtulam ſita eſt, in ea Arx fuit quam Crucigeri demoliti ſunt. Sub hac Steno, Kipin& Sorcuo. In Polonia vero minore urbes principales hæ ſunr. Cracouia, Sandomina&& Lublnum. Cracovia in planicie ad Viſtulam exſtructa eſt(eam Petrus Appianus putat eſſe Po Curodunum) mu- ro duplici, valloque firmiſsimo. Arcem habet in ſcopulo eminenti, quem Vauel dicunt. In hac urbe Regum Poloniæ ſedes eſt,& ſepultura. Gymnaſium quoque celebre ſtudiis Philoſophiæ& Artium.(Arent autem Cracovienſes Advocato ſupremo, ſed Rex ipſe Præturam Cracovienſem obit. Caſtellanus quoqʒ Cracovienſis Palatino in Senatus conſeſſu prior digniorque eſt, cum in cæteris Regni Provinciis Palatinus Caſtellano ptæfe- ratur. Cracoviæ tres Civitates contiguæ ſunt Clpurdia, Stradomia,& Caimmia. Habet ſub ſe Ducatus duos, uocenſem c Oſuniocimenſem. Opida ei ſubſunt hæc, Biecx, Ovunincæ, Sandecæ, Lelow, XY,& Prato. vice. Sandomiria Civitas Principalis illius diſtrictus, muro circumdata, in colle ad viſtulam ſita eſt, abeſt Craco- via xx II mill. Arcem habet antiqui operis& ut tunc bella erant, ſatis munitam. Sub ea ſunt Checiay inlo· co plano, fodinis Lazuri clara, in quibus etiam Argentum reperitur, Rorc d in, Miſticr, Pilæno, Opocd, N. domia, Polomec kh, Zanmic hoſt, Zarnow,& Malagoſt. Lublinum Civitas pra cipua illius diſtrictus, ultra iſtulam eſt, muro, foſſa, ſtagnis, arce munita. In hac quotannis triplices ſunt nundinæ, ad quas conveniunt Turcæ, Armeni, Græci, Germani, Moſchovitæ, Lithuani, aliique. Arcem fl. adluit Byſtrxna. Sub ca ſunt V/ cendov, Lulow, Parco&( aſimiria. Porro Poloniæ regio ſtagna habet permulta& Lacus, in quibus omne Piſium genus. No biliſsimis etiam fluminibus rigatur, quorum primum eſt Vandalus ſive Viſtuls, Germanis De Mixel. Sequuntur C hronus, nunc Pregel, Nyenniem-, Ruhon, Viadrus Varta, Dyras nunc Nyeſter, Hypans, hodie Bngh, Noryſt hene nunc Nyeper. Præter hæc minorum gentium multa. Montes fere nulli ſunt, ptæ- terquam qua in Meridiem vergit, ac ab Hungaria Sarmaticis Carpat hiſque montibus quos Tatri Incolæ vo- cant, dirimitur. Silvis pene omnis regio obducitur, quæ Hercyniæ portiones ſunt. Sed de his bactenus. Status autem politicus Regni Poloniæ 11 habet Membra. 1 Eccleſiaſtici in · quibus ſunt Archiepiſcopi I, ¶neſua&& Leopoli. Epiſcopi Cracovia, Plocæ ke, Chelmæ, Vladiſſavie, Pomeſaniæ, Varmis, Culmæ& Sambienſi, Paſnanie. Premniſtie, Cævene N, Vilnæ, e Mednucque, Luceorie. In Livonia Riga, Derptæ, Abel, Re valie. 11 Nobi- les, in quibus ſunt Caſtellanus Craconiæ: Palatini, Cracoviæ, Jqſuania Senders, Kah n, Siradiæ, Lanciſo, Bre- zeſte, Inolwladiſlavie, Ruſſiæ, Podloliæ, Lublim, Belxe, Plocenſe, MAN,, Raua. Item in Lithuania Vine, Trochi, Poletſco, Noverod, Vitelliga. Item in Pruſsia, Culmæ, Marie nboug, Pomeraniæ. Caſtellani Pian, Samdomirie, LKaliſche, Voimce, ¶neſuæ, Siradis, Lanciſe, Brixeſte, Inomladiſlavic, Leopoli, Cuuenecia, Lublm, Belxe, Plocenſe, Geine, Ravenſe, Sandeciæ, Myedreris, Viſlicie, Biece, Ragoſtie, Radom, Zawichoſt, Landenſe, Sreme, Zamole, A ola goſt„Vielune, Premiſtie, l aine„Sande, Chelme, Dobrine, Polanecie, Premerenſe, Criſwinen e, ecovis, Na- E, Rofßrie, Ryechouia, Bydgaſtie, Brice Une,(vuinicie, Qfuecimenſe,( amene: N, Spicimirie, Ino piodene, Hevaliæ, Zuavuolt, f SILESIA. 5 473 Zavolic, Sochaconie, V. aſovie„Joſtine, Viſae, Rucie N, Sieprecenſe, Miſagrod, Riprin, ZabrochHMinenſe, Circha- nobis, Liverſe. In Lithuania File, Trochi; In Pruſſia Culmæ, Elbingen, Bomeranie. Capitanei, cujus officii per- multi ſunt in toto Poloniæ Regno. Mareſcalli 11, Regni& ¶ uriæ Regie. Status Eccleſiaſticus conſtat his Archiepiſeopis& Epiſcopis, qui dicti ſunt. Viri plerique Nobiliores, excellenti ingenio præditi ſunt, mul- tiſque& longinquis peregrinationibus prudentiam ſibi& multarum linguarum peritiam compararunt: Impavidi ſunt,& cum hoſte etiam robuſtiſsimo pugnam non detrectant;læſi a Magnatibus, injuriam ornni conſanguineorum, clientum, amicorum,& familiarium confœderata manu ultum eunt, nequè ante ceſſant, quam vel vindicarint, vel occubuerint. Poſtremum non tam liberales ſunt quam profuſi: quod vitium augent frequentibus commeſſationibus,& immodicis largitionibus; tum etiam ingenti clientum ſervorumque quos alunt, veſtiunt,& ornant numero. Sileſia. E hæc de Poloniæ Regno: reſtat paucis explicanda Sia. Nomen illi ab amne cognomini, ut tradit Regio& und Conradus Celtes. Alii aliunde derivant. Terminatur a Septentrione& Ortu Polonia: a Meridie Mo- 4% raria& Hercynia Silva, ab Occidente Luſatiæ& Bohemiæ parte. Longitudo eſt cc mill. paſſLatitudo xxx. 57% ler quamvis paulo frigidior, utcunque tamen mitis& demens. Ager quod crebris torrentibus ac rivulis inigetur, fertilis admodum eſt, ac res naſcentes ex terra, magna ubertate in pleriſque locis fundit,& alicubi ſenas Auri, Argenti, Plumbi,& Ferri gignit: res etiam ad veſtitum non modo ſuarum, ſed multarum etiam gentium conficiendum largiſsime ſuppeditat. Vrbes hic cultæ& legibus artiumque humanarum ſtudiis ex- Tyhes. ornatæ. Metropolis ejus eſt Vratiſſavia, Budorchis ut quidam volunt Ptol. vulgo Breſſaw. Dugloſſus ſeribit, eam exſtructam a Mièſlao Duce Poloniæ, paullo ante annum Chriſti milleſimum. Inde poſt annos x or- natam eſſe Epiſcopatu a Caſimiro Rege Poloniæ: his incrementis tantum aucta eſt, ut ejus Civitatis Antiſti- tes Aurei Epiccopi Ob divitias& rerum omnium copiam dicerentur. Anno cio xũ* l tota in favillas abiit. Sed ſub Carolo 111 Imperatore ex lateritia facta eſt aurea. Memorabile eſt quod de Turri templi S. Eliza- bethæ teſtatur ſequens inſcriptio. MIRA BILIS IN ALT IS DO MINVS. Situs loci, ædificio- rum ſplendor, turrium, templorum, pontium ſtructura, platearum diſpoſitio, urbem vehementer conunen- dant. Niſa Epiſcopalis eſt Civitas. Sunt præterea in hoc tractu Duc. x V, Lagnicenſis, Bregenſis, I eschinenſis, Mon- ferber genſis. Olſvicenſis,&. Becuſtadienſitres veteres familiæ, videlicet Lignicenſis, Tec hinenſis,&. Monſterber. genſis adhuc obtinent. Tropavienſis, Opolienſis, Niſſenſis, Vratiſtavienſis, ſive Breſſaw, Swidnicenſis, Hurenſis, Ila. obienſis, Ratibonnenſis,& Sagonenſis: Sed hos poſtremos Reges Bohemiæ, extinctis veteribus dominis adepti f unt. Baronum 111 Familiæ, videlicet a Trachenberg, Dertenberg,&. Pleſſenſis. Supremum Regis Tribur 21 in dileſia eſt Vratiſlaviæ, ubi& ſedes eſt Epiſcopalis, quemadmoduim& Niſſæ. Viadrus per hanc regionem labi- Plumina. tur, in quem undique plures amnes& rii confluunt, Ehsa, Ola, Bobrus, Baruſius& alii. a OOO Hungaris Sit us. Cœli temperies. Soli fertiltas. Hungariæ Regnum. Negio e unde NANA. vulgo Hongeren(quam nomen ab Hunnis vel Hungaris populis ex Scythia profectis, dilla. qui eam ĩncolunt, haberè conſtat) pannonias& trans Danubium Iazygum& Dacorum Regionem fere omnem occupat. Ad Meridiem eſt Sauus Amnis, quo a Croatia& Servia disjungitur, quæ Site us. ſunt in parte Ilyrici Adriatico pelago obverſa. A Septentrione ſunt Polonia& Ruſsia, Carpato mon- te diſcluſa. Ad Occidentem Solem Auſtria, Superioris quondam Pannoniæ Caput, cum Moravia& Stitiaz ab Oriente Myſia quam Rhetianam nunc appehant. Regio omnibus Cœli benignitate& clementia, acloci Cali temperia. amœnitate, Situſque pulchritudine, ſuo jure ante ferenda. Ager rerum omnium copia ac fertilitate felix. Gem. Sal fertiltas. mas, Aurum. Argentum, Colores, Sal fodientibus abunde largitur Pabuli, Frumenti, Leguminum ac Frudtuum nuſquam abundantia major. Vinum gignit generoſiſsimum tractus Danubianus, à Quinque· Eccleſienſi Agro Taurunum ſeu Belgradum uſque. Gſea tamen rara ant nulla eſt: ea dempta omnibus propemodum Na- 1 turæ dotibus hoc Regnum ornatum videtur, Animalia producit varia. quorum tanta hic copia, inprimis O- Animalium va- vium, Boum, ut in exteras Regiones tot& tanta armenta mittat, ut pęne incredibile videatur, præſertim in rictas. Italiam& Germaniam. Feris quoque mirifice abundat, Leporibus, Damis, Capreolis, Cervis, Apris, Lupis, Vrſis,& hujuſmodi; Avibus item, præſertim Turdis, Perdicibus,& Phaſianis. Coluerunt Regionem hane primum Pæones, ſive Pannones: poſtea Gothi, qui ab Hunnis c xpulſi ſunt: Huuni a Longobandis, qui etiam to-. tos xl. I I annos hic conſedere. Succeſſerunt ĩterum Hummi Duce Artile quo obito, Carolus Magnus eam ſui juris fecit. Anno autem cio ſub A, nulpho Imperature è Scythia profecti Hungæri loca iſta occupaverunt Pa- ganiſtnum colentes ad uſque Regis Stephen quem Sanctum vocant, inaugurationem Ab co deinceps ad noſiia tempora Hungaria Chriſtianam Religionem porfeſſa eſt. Continet autem Hungaria totam I Me. ſtarum regionè, quam ptolemæus Danubio, Tibiſco& Montibus Sarmaticis circumſcribit. Horũ reliquias ad- huc exſtare conſtat,& vulgo contracta voce Iax vocari. Incolunt vero ſedes a Plinio deſcriptas& linguæ idioma Imperium mo- habent Hungarico diſsimilimum. Regum Hungariæ primus fuit poſt conſtitutam religionem Chriſtianam fer Stephanus cognomenio Sanctus, ſequuti ſunt Petrus ejus Nepos, Andreas Conſanguineus, Bela, Salomon, 690. 5 Ladiſlaus, Almus, Stephanus 11, Bela cæcus, Gee 11 Stephanus 111, Bel 111, Cmericus, Ladiſlaus 11 alil- que Iongo ordine, ad uſque Rudolphi 11 Regis& Germanorum Cæſaris tempora, qui jam tticelimum ſecun-· dum annum illi regno præeſt. Rex vero Hungatiæ Regnũ ſuum adminiſtrat 11 Magiſtratuum auxilio, qui ſunt: Sublimior qui in tres Magiſtratus dividitur quorum 1 Gubernans Regnũ Regis nomine in quo ſuut, Palatinus Regni, qui proximus a Rege eſt,& Regis ipſius, ſicubi accuſatus, Iudex ordinatius exiſtit, quem Regnicolæ communi voto eligunt, nec hæreditarium eft officiumm. Fudeæ Cunie, qui eſt unus ex ludicibus Regni ordinarius- Cancellarius HXNGA RIA 1 Kras 5 2 a 1¹ 5 Temæcæ N N* 4 e N 3 e 5 e able 5 137 11. 20 7 e e Campus 2 unc 7 55 AMogſes 5 8 9 Jeledlias benbefe d 2K: Ark icn. Calla lie 80 N 5 Niete u com 0 6% Ee Leg 17 e e 225 ic 28 Rabac 5 D 1b 8 8. 2 5 550, Poſegi„. A nente *. 75 22 2 25 N 5 2 7 4 85 22 875 7 e Raten 4 2e N N 77 Nerrrnut en 5 225 2 nen . raf. N ec 22 egenbag N. Nuffiæ 245 Pars 7 ien, 8 An am ruuſi 0 5 1 deln 8 Saabeuliefg; f N.* Orbe. 476 HVNGA RIA. Cancellara perpetuus, qui eſt Metropolitanus Strigoniẽſis, qui d Primas Regni,& Summus Secret ais nomina- tur, ac prærogativam habet electum Regem inungendi,& digillo majore privilegia munit. Arbitrio Regis aſſumptus, qui cetetas literas minores& potiſsimum mandata regia,& in cauſarum diſtinctione datas murit, decteriſque Regis ſubſcribit. Magiſter Curia, Regis Comitatum ſequi cogitur,& ejuſdem intimus Conſiliarius habetur. Tævernicorum Regalimm Magiſter, uri fodinarum Salinarumq;& breviter earum Civitatũ, Pagorumq; ac caſtrorum cauſas diſtinguit, quæcunque ad fiſcum regium pertinent. i Iudicia tractans, in quo Officiarũ, tres majoris authoritatis, Vice. palatinus Nn, fudlex perſonalis praſentia, qui& Regiæ Majeſtatis in judis locum tenet,& Iudicibus præeſt: Vice fudex Curie: Minores, qui miniſteria magis judiciorum quam Magiſtratum exercent: Protanatæij duo Iudicis perſonaſis præſentiæ. rotonotaritis Vice-· palatini, protenotariu Vice. Iudieis Curiæ. Hi omnes Magiſtri appellanter, habentque in laboris conſortium adjunctos hos ſequentes: Secrera. rium Arc hiepiſcopi Strigonienſis, qui Fiſcalis dicitur Duodecin: Aſſeſſores, Notarios aliquot juratos. 11 Mini- ſtrans Regi, T heſaurarus Regis, M agiſtri Cubicolorum Regalium, Agaconum,; Dapfferorum, Pincernaum, Iani. torum,& alia minora officia. Atque hi Sublimiores. Minor qui eſt in ſingulis locis juridicis. Porro qui regnum ampliſsimum eſt, conſtituta ſunt per provincias judiciaparticularia, quos Comitatus Hungari dicunt, Suntque hi ſupra Danubium ad Occidentem Iibiſci flu. Pgomienſis, Nitrienſis, Cepuſienſis Gewinarienſis, Pf hienſis, Semlinienſis, Comarienſis, Liptonienſis Novigradlienſis„Abavivarienſis, Bat hienſis, Ding henſis„Traachi- mmenſis, Barſienſis, Hontenſis, Borſodienſis Bodroghrenſis, Peregrienſi 5, Turoę Nenſis, Omurolis Terncſis, Hemweſienſis, ol. nocenſis, ¶Moram aruſienſis. Supra Danubium ad Orientem Iibiſci, Cgeghienſis, Bihorien t, Zatmarienſis, Oro. dienſis, Zabolcienſis,(. honadlienſis, Temeſienſis. Inter Dauubium& Dravum Hu. uſunenſis, Zaladienſis, Tolienſe, Nhab ſive Iaurienſis, Veſprinienſis, Serigonienſis, Sopronienſis„Albenſis, Sinigienſis, Caſtriferrenſis, Peliſienſis Naa. nienſu. Inter Dravum& Savum flu. Valbenenſſs„Nifienſis, Syrimenſic, Maraſclienſis, Pqſegienſis, Zaprabi. enſis. Adminiſtratio Eccleſiaſtica penes duos eſt Archiepiſcopos, qui Sunt Gram vel Strigonienſis, legatus Apoſtolicus& primas Regni. Habet ſub ſe Agrienſem-, Vacienſem, Nitrienſem, Quinque eccleſienſem, Delf. menſem-, qui Cancellarius elt Reginæ quam etiam coronat.& Iaurienſem vulgo Rb, Epiſcopos: Colofnſi ſwe Colstæ, ſub quo ſunt Sægabrienſis, Tram ſilvanienſis V. oceadrenſis, Sumienſit, Viſemburgonſis Cenadienſis, ſive Chana, Boſnenſis. Dividitur vero Hungaria univerſa in Citeriorem& Vlteriorem. Citerior Hungaria omnem illum tradtum complectitur qui citra Danubium eſt: ulterior illum, qui ultra Danubium, quam qui- dem mediam Tibiſcus ſecat. Metropolis& Regni caput Buda, ſie denominata, uti plerique exiſtimant a Bu- 47 conditore Fratre Artilæ Regis, vel ut ali ſcribunt, a Budinis Scythiæ populis, quorum Herodotus memi- nit. Appiano, Irenico& Althamero Curta Ptol. Allis Aquincum ptol.& Antonini, cui Legio I I adiutrix eſt. Hujus ſi Vrbis ſitum inſpicias, ex parte montoſa,& validis eſt propugnaculis firma, ut nec quicquam muni- use nec aurænius in tota ferme Hungaria juvenixi poſsit. Publicis privatiſque ædificis ornatiſsimis ptæ- 5 cæteris n bc I 0 0 HVNGARIA. 472 cæteris in ea Regione urbibus, clariſsma, Agrum habet variorum fructuum ubertate luxuriantem. Anno cio ioxxv i die xx Auguſti a Turcarum Imperatore Solimanno Chriſtianis erepta eſt, Reliquæ ſunt Beſoni- um vulgo Pre horgh, urbs nobiliſsima. Hic Leyta ſt. ponnoniam Superiorem ab Inferiore dividens, cum I. ſtro miſcetur. Vrbs vetus& elegans, quæ ut ſitu, ita Aere quo fruitur læto& amœno ſalubrique, multas Panno- niæ urbes longe antecellit. Montes habet Vineis amoœniſsimis conſitos, qui& magnam lignorum copiam præ- bent. Ad ſuburbium in præcelſo Montis vertice Arcem validam habet. Belgradum ad Confluentes Savi& Da- nubũ, vulgo etiam dicitur Alba Greca, antiquioribus Tauunum, Germans rieche Meſſſenburg: captum eſt a Turca Solimanno, anno cioicxx, quum antea Chriſtiani Orbis adverſus immanem hoſtem præſidium ali- quam diu fuiſſet; nunc hæc Turcatum Imperatoris ſedes eſt. Vlterius ſecundo Danubio deſcendentibus oc. Kurrit Singidunum, captum a Turca anno c cc xxxIx. Medio inter duas iſtas urbes ſpacio, campus eſt nobili Hunniadæ victoria adverſus Maliometum Turcarum Imperatorem celebratus: Campum vocant Maæons. Præ- lum commiſſum eſt anno cioccecl vi. Adverſo flumine adſcendentem muſta loca excipiunt funeſtis Chri- ſtianorum cladibus triſtia. Valo urbs capta anno cio 1oxL III. Quinque Eccltſia ad Dravũ anno cio 1b 111. Zgetha anno cio ox t. Buda de qua ſupra. Str gonium ad Danubium, vulgo Gram dicitur, Archiepiſco palis quondam ſedes,& jam in manibus Turcarum. Alba Regalis, Stulweyſenbug Regum corona& ſepultura cele- bis, capta eſt Anno cio IXIL III. Ineodem pęne tractu eſt Striden B. Hieronymi patria. Eſt& Komora urbs munitiſsima in Inſula ejuſdem nominis, fruſtra aliquoties a Turcis petita. aurmum, vulgo Raab ad Danubium ta, fere inexpugnabilis. Reliqua Opida ſilentio prætereo. Sunt& in Hungaria Lacus celebres ac nobiles, quorum præcipuus eſt Balaton, qui Germanis Platæe dicitur xl. Milliaria Italica ſecundum latitudinem habens & Hungarica v 111. Elumina ſunt nobiliſsima Danubius, Sauus, Dravus,& Tibiſcus: Horum tres priores com- munes ſunt nonnullis alis regionibus, ſed Tibiſcum totum, ſola Hungaria ſibi vendicat. Hic quidem in Maramuſia ſub altiſsimis Carpati jugis naſcitur, omneſque Hungariæ fluuios, proventu Piſcium ſuperat; omni- bus enim temporibus iismirifice abundat, inprimis Sturionibus, Luciis, quorum hepar ſeſqui: ulnam longi- tudine interdum ſuperat: Cypriis& Siluribus. Alii etiam Amnes præter hos ſunt, qui optimorum Piſcium copia adfluunt, nimirum Fundulis, Trutis, Salmonibus, Percis, Murenis, Barbis& alis pluribus, qui Amnes plerique feraces Auri ſunt. Montes& Silvæ precipæ, ultra Danubium ab Auſtria& Moravia incipiendo recen- ſentur aLazio, Tarchxal Græcis Carpatus quondam a fructu Minerarum appellatus, propagatur per Comitatus, Turocenſem, Arnenſem, Liprovienſem Cappuſienſem, Gewinerienſem ac Sarienſem, cujus nomina Germa- norum locorum Incolæ aliis atque alis nominibus indigetant, m Harter, len Munch, den Muriganten, den Sch. Flumina· Montes. Sil vd: neperg. Secundus elt Aanan, Vinetis prope Agriam conſitus. Tertius omnium ampliſsimus Edel. Sunt& multi alũ, quos brevitatis ſtudio hoc loco omittimus, hiſce Germaniam concludentes. Oo o j g Italia . — ä.— ̃ ̃ ͤ—— Kęęis. Aquibus& cur guclita. 478 I In qua hæ continentur Regiones. Lombardia. Abruzzo, Aprutium, Samnites. Venetia Ducatus. i Terra di Lavaro, Campagna felice Principatus, Liguria, Genuæ Duc. Apulia Daunia plana, Regnum. Friuli Duc. Lucania, Baſilicata, Principatus. Iſtria. Terra di Bari, Apulia Peucetia. Romandiola Comitatus. Terra di Otranto, Regnum. Thuſcia Ducatus. Calabria Superior Regnum. Spoletanus Ducatus. Magna Græcia. Anconitana Marchia. Brutij, Calabria Inferior, Latium, nunc Campagna di Rema. ̃ Keęnum Neæapolitanum magnars harum regionum partem compleltitur. Quia pauciſsimi Comitatus& Dominia mihi per Italiam& Gtæciam innotuerunt,& eorum pleraque nomina ac loca in Tabulis aſsignarĩ nequeunt ob Tabularum quæ exſtant imperfectionem, ideo paucis exceptis hoc labore ſuperſedebo. Quiliber ſtudioſus quoſcunque invenerit annotare facile poterit. Pulcherrima eſſetin Politicis ſpeculatio, ſi omnium Regnorum nobilitas,& officia ſingulorum, locaque Dominiorum nota eſſent. Quiſque in ſua hoc pręſtans patria laudem merebitur. a ITALIA. lc ſehabet,& unixerſim& ſpeciatim Germania: jamnunc, ea qua potui ſide perluſtrata, Tram in ge dior: Iraliam, Regionem Diis ſacram, inquit Plin. lib Ii Natur. Hiſtor. cap. xx: totius Europæ bea tiſsimam, optimamque. omnium prope Terrarum Ahimnam, Rerum Dominam, principem Genti- um, Mundi Reginam. Varias habuit olim appellationes. Dionyſius Halicarnaſſæus lib. 1 Romanarum Antiquit. Regionem hanc nobiliſsimam Indigenas vocaſſe ſcribit Saurniam: Græcos vero Heſperium, Au- ſiniam, Oenotriam: Herculis denique tempore dici cœpiſſe palm. Saturnia dicta fuit a Saturno Rege. Ve- rum hæc appellatio non ad totam Italiam: ſed tantum ad ejus partem, quæ& Latium, pertinuiſſe videtür. A. e- ria, vel ab Heſpero Atlantem Fratrem fugiente, ut vult Hyginus: vel ut Macrobio placet, ab Heſpero ſtella quæ Latinis eſt Veſperugo: quod ad Occaſum ſpectet: ¶Auſomia ab Auſone. Ocnotriam dixere, a Vini boni- tate, aut ab Oenotio Sabinorum Rege. Italic nomen acceptum ab Italo, quem Ocnotriæ Regem facit Ati- ſtoteles. Feſtus vero lib. I x Ialam- dictam, quod magnos Italot, hoc el Boves habear, ait, uitulas enim Italor eſſe di- tos. Iimæus fabulatur appellari, ab Italo Bove, uno ex armento Geryonis, qui abactus ab Hercuſe Si. culi Freti anguſtias tranaverat„ITyrrhena lingua Iralum Taurum dicente. Vitalia quoque quondam dicta, ſi des Hellanico, apud cundem Pionyſium Haſc. ib. Antiq. Rom. Alias veteres Italiæ appellationes, quod non 1 Boſſena N. 7 85 8 8 Alilliaria Jraliuu CIT 1 5 Aallina inorile“ N— r 1 0 8 n ＋ m m. A 1— 5 r 1* 11 enen 1 b 88— 1 1. 41 1 uli tamperi. Soli fertiltas. 410 1T ALI A. non tam toti, quam Partibus convenĩant, omittimns, Penintulam faciunt Ita liam Strabo& ptol. quam Natura Mari Supero, Infero Ionio munivit lateribus tribus: quarto autem vallavit Alpibus. Nam Occaſum Caurumque verſus abfuſæ ſunt Italiæ Alpes, quæ ſuis apud veteres cognominibus deſtinctæ fuerunt, Mari- timæ, Cottiæ, Græiæ Rheticæque ad Arſiam uſque fl. Septentrionem reſpiciens Pœnas habet Iuliaſque: ſuccedente mox, qua Aquilo eſt, Mari Hadriatico, ab intimo receſſu uſque ad Sinum Ionium, qui ad Orien- tem Vulturnumque illi obverſus: 8 denique longe lateque ſpectat Auſtrum, Africum Zephyrumque ab Mari pulſatur Mediterane, quod ad eas oras Iyrrhenum audit& Liguſticum: faciente etiam partem Auſtralem Hadriatico, qua Toti connectuntnr Partes, Forum Iulii& Hiſtria. Longitudo eſt ab Auguſia Prætorĩa ad Brutium uſque Promontorium vel Leucopetram io cc v plus minus milliariornm: Latitudo maxima ccecilxxv, media, xxx: minima, LxXxII. Circuitus Italiæ ſecundum Caſtaldum c1oαιοοσε,. 3 ſunt metiti, ſignant c ioc ioc ci: qui exactiſsime, non multo miuus ciↄ ciccc Lx. Italam Eu- ſtathius Hederæ: Quercus adſimulant folio Plinius, Solinus& alii, ut proceritate multo ſit amplior, quam latitudine: in Lævum ſe flectens cacumine,& Amazonicæ figura deſinens Parmæ. Recentiores convenien- tiſsime Humano Cruri comparant: cujus Tibia vel Anticnemion Mari objacet Infero: Sutra, Supeto: besu- niverſim Ionio abluitur Pelago: Calcaneus Epirum ſpectat: Vola vel concavitas dinum facit Tarentinum: Carnoſiores Partes Promontoria ſtatuunt Zephyrium, Carcinum& Bruttium: digiti in Siciliam ſunt con. verſi: Genu in Promontoriocſt Populonio: Coxendix& Femoris Superiora late contingunt Alpes. De no- minibus& quantitate dixi: ſuccedit explicanda Qualitas, cujus cauſa potior ſolet eſſe ditus Cœleſtis. Hujus ſi quis hodie diligentiſsimam ineat rationem: ſecundum Longirudinem Occidentaliſsimum Meridianum deprehendet incidere in gradum xxix: Orientaliſsimum in xi III: ſecundum Latitudinem complectigta- dus v1 II: Auſtraliſsimum enim Parallelum diſtare ab Æquatore grad. xxxv 111,& Borealiſsimum xx vl ſic- que occupare diſcet Italiam Quintum& Sextum Climata, ommę ſque Parallelos, qui ſunt inter xi& XVI, in quo Terræ tractu contingit varietas Diei Artificialis unius horæ. Major enim Dies Æſtatis in Parallelo Auſtrali Horarum eſt x iv, cum tribus quintis: in Boreali vero Horarum xv cum quintis totidem· Caſeſi autem Situ ſic ſe habente, accedentibus etiam Appenninis Montibus, qui per mediam Italiæ porrecti longi- tudinem, ab utroque latere, præcipue quo Meridianos excipit calores, Campos Colleſque relinquuntffu- giferos: non magnopere mirandum eſt, tam moderatam omnium anni Partium in Iralia eſſe tempeſtatem. tantamque rerum omnium fertilitatem: quæ tamen aliis, quam alis locis major. Ager valde eſt tempera-: tus, benignus, copioſus, ad Segetes aliaque omnia proferenda ſupra modum adcommodus, magnique ſuis cultoribus quæſtus, ſumtus autem exigui. Roſſellanus e Ager in Vmbria juxta Lacum Velinum tantæ fertil- tatis fuiſſe ſcribitur, ut auctore Varrone, Cæſar Vopiſcus, quum cauſam apud Cenſores ageret, Cemps Nſeæ dixerit Italia Sumen eſſe, in quibus Perticas pridie relictas Gramen, una notte operitet. Ad vim op Wh Nut* And, U cncch * up * 1A 8 optima ſert, inquit Varro Italiæ dotes petſequens: Ager Campamus Frumentum: Falernus, Finum: Ciſſinas, Ole. um: Tſculamus, Ficum: Mel, Tarentinus, Viſcent, Tiberis. Italiam porro peculiarem omnium Arborum Pa- tentem videri poſſe, teſtatur Plin. V ulgatas non commemorabo. Farum quæ vulgo Aurantiæ, Citriæ vel Medica, Cydonia, aliæ que id genus, incredibilis hic copia. Jota ora, ut ea nobis ſit exemplo, quæ in Liguria ad D. Remi, atqueetiam ulterius, ad Genuam pertinet, tot tamque nobilibus arboribus, itemque Palmis ſummæ proceritatis, unde fructus admodum generoſi odoriferique percipiuntur, ornata eſt, ut cum adſpe- cu, tum odoratu ſit perjucunda: Hortis palsim occurtentibus, ad recreandas triſtes adflictaſque hominum mentes, amœniſsimis. Idem de mille allis dici Poteſt locis. Vivere in Italia Piperis arborem docet idem Pli- nius. Oleis maxime ſcatet Terra Hydruntina, in qua tanta copia, ut cui Olearum his in locis ingentia Ne- mora non ſunt viſa, incredibile plane videri poſsit. Ager Barianus in Apulia peucetia Oleum, Vinum, Fru menten e Aung dalam, Joſſppium alioſque fructus ubertate quadam& abundantia fundit incredibili. Vnus Vallis Oneliæ ager in Liguria tanto gaudet Olei proventu, ut quandoque duodeviginti, nonnunquam vi- cena millia reddat Vrnarum, quas Incolæ Za ila vocant. Nec anna negavit Italiæ Natura. Prope Alto- montium in Brutiis Manna colligitur, noctu roraus: præcipue quum imbres diurnos liquidum purumque Cœlum noctis excipit. Legitur ex frondibus& arborum quarundam truncis. Eodem beata munere Magna Grecia, quo loco Thuriorum nobis viſuntur veſtigia. Uitium Principatum in tantum proprium& peculia- rem Italiæ notat idem Plin. at vel hoc uno omnia Centiam viciſſè, quamquam odorifera, poſſit videri bona: quamquam- wille pnbeſcentium odiri null ſuavitas præfertut. Teſtantur generoſiſsima, quæ paſsim naſcuntur, Vina, ab antiquis Scriptoribus decantata. Italie Dina ad quatuor claſſes idem refert Pin. Omnibus aliis præfert Seti- aum, ab Seria Latii Opido dictum. Secundum locum tribuit Falerno. Ad Tertiam veniunt apud eundem pal- mam Dina e Albana, Surrentina, Maſſica, Statana, Calena, F undlana, Uelitertina, Priuernatia, Signina. Quartum obtinent. eodem teſte, curriculum, Prætlcia atque Aucone naſcentia, cc. quæ a Palma una forte enata Palmeſia appellantur. Sed de hisalii: ego ad reliquas Italiæ dotes pergo: ſtrictim eas indicaturus. Herbarum omiis generis eſt fertiliſsima. Quid vero de Metallis, Lapidibus, aliiſque Muneribus dicam? Metalbrum ommium Fer- lere ait Plin. nullis cedit Terris. In Foro Iulio Hydra fl eſt,& haud procul inds e Argenti- vivi fodina. Magna Alumi copia ante aliquot annos reperta elt apud Etruſcos in Territorio Maſſæ. In Campania Felice Cuniculi ſunt, ex quibus ecfoditur Salphur. Ab Volaterris amnem Cæcinam verſus„ millia 111, Colles ali- quot viſuntur, ubi Officinæ Salarisg. Apud Brutios etiam Salis fadinæ ſunt, in intima Montis viſcera excavatæ, unde Salem ecfodiunt. Taceo Latomtas. ubi Lapides varii cæduntur. Taceo Marmora, Alabactruen, Chryſtal- ar Lahides pretigos varios. Taceo Coccum, Lacurium, VUitriolum, aliaque ſubterranea. Ac ne recenſendis va. notum generum Animalibus t pp p Noct. — r rr...[v— ͤ ͤ—T—ñ̃— ͤ—-— r 15„„5F——————————————————— 5 T 2— 0 empus teram, magnam Foum( qui vetere lingua Græca Irali dicebantur) co- Animalium 94. Piam in Italia fuiſſe, Baceraque in ea Terra gigni paſcique ſolita compluria, docent apud Agellium lib. x1 riccas. Noct. Atticar. cap. I; Timæus in Hiſtoriis,& M. Terentius Varro in Antiquit. Lucana Armenta maxima& validiſ- ſima olim ibidem fuiſſe, taſtatur Lucillius: um neque Lucanis oriundi monribu, I auri Ducere protels validis cervicibus poſſent. Nuttit Italia præter alias Aves. Aquilas, Vultureſqque, carnivoras& rapaces volucres, hiſtorũs Romanorum veterum etiam nobilitatas. Infinita hic, ne prolixior ſim, præteriens, ad Imperium Majorum venio. Gubet- nationis& Imperii, ſub quo vetuſtiſsimii fuerunt rale Terre habitatores, non magna ſunt apud antiquos Scri- ptores Documenta, neque Notæ admodum indubitatæ. Multaquidem eaque ſpecioſa Annius Viterbienſis comminiſcitur, de Comero, primo in Regionem hanc advena, de Chamo, f ano, Saburip, Saga,(dans, Auro, Aale Tage, Oſiride, Hercule, Tuſco, Alteo, Ritim, Italo, Morgere, Roma, Remaneſſo, faſio& aliis: ded horum apud probatos Hilioricos nullumeſtveſtigium. Variorum autem, cum ræcorum, tum Latinorum, præcipue Dionyſi Halcar. naſſęi, pompei Trogi, Solim Polyhiſtoris,& aliorum Monimentis diligenter perluſtratis, diſcimus multis ante Conditam Vrbem Etatibus, varia in Italia populorum, cum primis Siculorum, Aboriginum, Ligurum, Vm- brorum, Etruſcorum viguiſſe Imperia: quæ cum ævo ſeneſcente vel in Romanorum ditionem, vel ad niuium redacta, certis gradibus. 5 Initio Roma gubernataeſta Regibus annos ccx i Iv, teſte Dionyſio& Livio, quos in Romana hiſtoriaſe- qui rectiſsimum eſt. Apud ĩpſos etiam rerum geſtarum ſeries legenda eſt,& conſiderandum, creviſſe poteu- tiam foris militari labore& diſciplina: domi vero modeſtia& juſtitia gubernationis,& ordinum ac onerum di ſtinctione. Poſtea propter tyrannidem& libidines pulſam eſſe familiam Regiam, ſicut ſæpiſsime cauſſæ muta- tionum in Imperiis libidines fuerunt. Regum nomina hæc ſunt, Nnulus, qui regnavit annos xxxvIII. Numa, qui xL III: Talus Hoſtilius, qui xxx 11, Ancus e A artius qui annos xxi Y, Tæqimmius Pricur, qui xxxvII, Servius Tullius, qui xL I Vʒ Tubus Superbus, qui xx v. Hic expulſus eſt Regno propter Filii ſcelus, qui Lucretiam per vim compreſſerat. pulſis autem Regibus partaque libertate annua Imperia facta, ac bin Conſules creati ſunt. Horum primus L. umius Brutus, cui ſuffectus eſt Sp. Lucretius Tricipitinus, atque huic A. Horatius Pulvuilpus Manſit autem Italia in Conſalum, libera Republica: inque Principum Romanor um eadem oppreſſa, poteſtate, uſque ad Imp. Ceſoem- Fl. Homyllum Auguſtulun: quem quum abdicare juſsiſſet Odb. acer Herulus Gothorum Rex, nobilſsimam Regionem in ſuàm redegit poteſtatem, cæſuſque Theodore, ipſiuſque Succeſſoribus poſsidendam reliquit. Faſtos( anſalum Romanorum,&. Imperatoum, adponere non eſt neceſſe, quum in omnium manibus ſint. Qua autem fuerit forma primæ gubernationis Regiæ, qua in. crementa, quæ Legum& Magiſtratuum mutationes, quanta fuerit Romanorum virtus, quæ bella, quam 9s. ri motus domeſtici, donec Roma Monarchiam Orbis Terrarum adepta eſt: ac deinde quomodo luxu, bellis Guilibus,& fatali Orbis mutatione rutſus amiſerit& virtutem& Imperium, ex integtis laue 17. dendum ITALIA. 0 1 ſcendum eſt. Ad reliqua pergo. Vrbes habet Italia egregias, florentes, opulentas: Opida clara, famoſa, Civibus 2,%, aucta: pagos magnos, Aedificliſque Nobilium& Prætoriis ſuperbientes. Sed non abs re fuerit audire de cele- 5 berrimis Italiæ urbibus judicium Thomæ Edwardi Angli. f Sandta eſt Sanctorum pretioſo ſanguine ROMA. N Cingitur Urbs VENE TVM pelago ditiſſima nummis. e Inchyta PARIHENOPEgignit Comiteſque Duceſque. r Eſt MEDIOLANVM jucundum, nobile, magnum. Excelli ſtuaii fcunda BONONIA cunctis. n Splendid ſolertes nutrit EL ORENTIA cives. i GENVA haber Portum merceſque domoſque ſuperbas. n Exhaurit loculos FERRARIA Ferrea plenos, VERONA humanæ dat ſingula commoda vitæ. Extollit PADVAM Juris ſtuduum&. Medicine. Illuſtrat patriæ ðENAS facundia linguæ. A axima pars hominum clamat. miſer am eſſe CREMONAM. E MANTVA gaudet aquis ortu decoram MARONIsS. ü Vina VIINI varias generoſa vehuntur ad Ur bes. l BRI IA dives opum parce ſuccurrit egenis. 2 Italicos verſus præfert PAIA Latinis. ru Libera LVCA tremit ducibus vicina duobus. Ie Flent PIS E amiſſum dum contemplantur honorem. 1 Commendant. PARM AM Lac, Caſeus atque Butyrum-. Non caret Hoſpittis per pulcra PLACENTIA caris. TAVRINVMexornant virtiu, Pietaſque fideſque. Al llitibus validis ſtudioſa PERVSIIA clæres. VERCTCELL lucro non dclectantur iniquo. Alordicus Urbr MVIIN rana tenet eſſeſalubres, Contemrnunt- ommes ANCON mania Turcas. = 10 — 4³⁴ ETATLIXA. Litibus imponit finem MAC ERA TA fapremum. EMPORIA z portis conſiſtit gloria clauſis, Vrbs LIVII celabris nimis eft procliuis ad arma. BERGOMVM ab inculim dil lum eſt ignobile lingua. Omnibus exponit gla dio ARE TIVM acutas. VIIERBI conventus opem fert ſanctus egenis. Civibus humanis decorat e AS TA fidelis. Fructibus, Anſcribus, pomario ARIMINVM abundat. FANVM formoſas mulieres fertur habere, Odit mundanas Syncera NG VARIA fraudes. Clara perantiqua difecit fama RAVEN NE. ANGLIA haber paucos ¶ omites: VINCENTIA multos. Omnes commendant ficus groſſoſque PISRAVRI. Caſtaneis, Oleo, Tritico PIT ORIVM abundat. Kuſt ica frugales nutrit DERTONA colonos. Poſt pont REGIVM cornum Animalia Porcis. Duldia felicem cingunt, Vinem CESENAM. IARVISIVMerhilarant- nitido cum flumine fontes. IMO LA diviſ eſt, nocet hc diviſio multis. VRBINVMaruit dutibus clamare, valtre, Nota eſt fictiubns figlna EVEN IIA 24s. SPOLETVMclanat,, peregrini, intrate, mauete. LA VS pingus POMpEIA Bowes prodlicit O peſqus. NARNIA promittens pulli dabit oui, vel uviads. AsSSISIVM ant ERANCISCI corpore gauder. Hoſpitibus(OMVM Yiſces cum carnibius fert. Quarit opes ffigiles ſtudus SAVONA relictis. Lacus habet Iralia plurimos: quorum nomihatiſsimi: In Etruria Traſamenus, CAprilis, Maria, Fadi. onis,( iminus, Julſinienſis, Sabutis, Palus Bientina,& Ciana. In Latio Hoflia Lacus, Albams, Aqus Salvia, Lacus Nemorenſis, uturnæ Lacus, Regillus, Fucimus, Pontina Palus, Fundamus Lacus, Tiburtimas, Cæcubusj, Simbruina Stagna. In piceno Nurſinus. In Vmbria Yelinus, Floridus, Cutilienſis. In Campanis Lucrinus& Auernus, Lintema Palus, Stativa, Pompeia. In Salentinis& Apulia Lacus Audurianus, 2 ic Uicten 0 0 5 0 II 485 In Flaminia Septem Maria, Padiſa Palur. In Langbardia Tranſ. padana Ver banus, Ormnus, Larius, Luga- vu, Gaviratius, Monatius, Trinatius, Chivenſis, Puſcianus, Sebinus, Benacus, Idrinus, Pæn nus. In Venetia Vg liolus. In Iſtria, Coſtiacus. Plurimis etiam irrigatur paſsim Fluviis, inter quos Pads, Atheſit, Rubico Tiberis, Arnus, imcius, Ticinut, Ollius& Abdua. primum locum dedimus fluvio nobiliſsimo, qui omnes Europæ fluvios, ut Strabo adſerit, docetque experientia, præter Iſtrum magnitudine ſuperat, Pado, Sic La- tinis Scriptoribus Livio, Virgilio, aliis dicitur: qui Italis hodie Po. Padus dictus, notante apud plinium Me- trodoro Scepſio, quod circa Fontem arbor multa ſit picea, quæ Pades Gallice. H ęId es olim Græcis Poetiſ- ue. Sic dictus ut vult Servius ab Solis Filio Phaẽtonte, qui antequam per temeritatem in hunc fluvium eſ- et præcipitatus, F ridanus, fertur appellatus. Bedincus, teſſe Plinio Liguridus vocabatur, quod fundocareat. Bides Polybio lib. 111. Padi Pater Mons Veſus, Antiquis omnibus Vſalus, ut docet Plin. In finibus Li- gurum Gabienorum Fonte profluit, ut idem Plin. notat, Viſendo: non qui proptio ſic nomine, ut Leander pu- tar, dictus, ſed qui viſu dignus& mirabilis, ut apud Marcianum Cappellam. Ex Fonte ſuo nulli Amnium claritate inferior profluens per anguſtas confragoſasque Rupes,& artas ſcopuloſi montis Cõvalles præcipitat; tantaque vi prorumpit, ut ſummam habeat admirationem. In ſaxa hinc delabens, fragore ſtrepituque maxi- mo reſonat. Mox in planiciem effuſus aquæ copia, quæ verſandæ molæ frumentariæ ſufficit, temere lateque, non ullo certo alveo diſcurrit, ſpacio trium fere milliar. uſque ad Paiſanam, ubi quaſi Cuniculis ita abſor- betur, ut exigua plane ſupra terram veſtigia relinquat. Poſt alterum vero milliar. rurſus exoritur ad paraco- lum, unde pergens Aquulas. Torrentes, Amneſque, ab Alpibus& Apenninis Moutibus varios colligit, qui- bus tandem mirum in modum auctus altuſq;, mediam Langbardiam& Romanulæ partem permeans, in Ha- driaticum ſe exonerat Mare ſeptem oſtiis pręgrandibus. Quia longius vomit, ſeptem Maria efficere dictus, inquit Plin. apud quem lib. i II cap. x v, vide de curſu plurã, ut& apud Polybium lib. 1 1, Strab. lib. v, Pom- ponium Melam lib. 1 f 1, Solinum in Polyhiſt, cap. v 11, Leandrum Albertum, alioſque Noxitios. Flavio- tum Rex C danus, Virgilio 1 x Eneidos. Non minor hic Nilo canit lib, 1 1 Lucanus, cui paullo poſt ĩbidem, Non minor 2 Iſtro. Pandum- maritimorum commeatuum Italicis ſubſidiis Fidem- vocat Invectorem Ambro· ſius. Appianus Intimum Maris Hadriatici Sinum. Sequitur Aiheſis Virgilio& aliis: Athagis Strabon: qui Italis hodie I Adice vel l Adeſe; Germanis Eiſch. Tradit Plinius Atheſim ex Tridentinis Alpibus profluere. Initio perquam exilis lapſu vim magnam aquarum colligit, accedentibus paſsim multis amnibus, ſubter Bol. ſanum ad meridiem verſus rapido ſe curſu flectit: dein ab Tridento lenius nonnihil per planiciem evolvitur: ac mox ĩiterum emenſis campis inter montium anguſtias tanta cum violentia ſævit, ut omnibus; qua ffuit, locis infeſte minari videatur: eaque vehementia per Veronam præcipitat, infra quam in duo flumina deduci· tur; uno, quo paludes petit, altero, quo in Mare pettingit ad Foſsiones, haud ignobilem portum, 1910 PP P 975 486 ITALIA. apud Leandrum, Ab Fonte Veronam uſque ratibus navigabilis non eſt ob rapiditatem: Trabibus autem naii: gatur. Nam ingentes Larices Abieteſque cum Aſſeribus maximis, aliaque prægrandia ligna compacta It dentinis ex Montibus eo deferunt: Verona porro uſque ad Foſsiones optime navigatur. Torellus in Hiſtoria Veronenſi Atheſin Airianimm vult eſſe Ptol. Quibuſdam idem etiam cum Atheſi putatur eſſe Adria, qui apud Stephanũ& alios. Tertinm locum tenet Rubicon, bor Ptolemæo aliiſque Scriptoribus Græcis: is Stra boni: nunc Piſaellus. lumen eſt illud, quo antiquitus poſt tranſlatos ab Eſi Amne Terminos, Italia finieba- tur, auctore Plinio. Sic Lucan. lib. 1. f f Puniceus Rubicon quum fervida canduit at Perque imas ſer pit valles,& Jallica certus Limes ah Auſoniis diſterminat Arva Colomis. Quartum in locum venit Ii beris lies inter Etruriam& Latium. Neſcio an fluminum quid eo in hiſtoriis Romanorum celebtatius. Varia leguntur ejus nomina: quorum alia profani, ut ſic loquat, genii, alia ſacri. brioris Claſsis ſunt anus, Alhula, Ramon, Iuberisʒ poſteriotis Serra. anum aritiquiſsimis tempotibus appellatum faiſſe, tradit Athenæus, ab Pano. Albulamm fuiſſe dictum, patet ex Varrone,& alis. Ab albo colore dirivant Paullus Dia- conus& Servius. Kumnon a ruminando dictus fuit, ut idem docet. Omnibus his inſuperhabitis nobiliſsimum nomen induit hic flu. Trbheris, cujus varia produntur Etyma. Ab Tibrꝭ Aboriginum Rege trahunt quidam apud Seryium ad vi II neid.; Tuſcorum Feſtus& Setvius; ab Tsberino Siluio, Albanorum Principe, diducunt Li- vius, Ovidius, Feſtus Pompeius,& Euſebius. Vatro De Heberim hunc fluvium ab nonnullis nominatum tradit ab Dehebri, Veientum Regulo. Serram in Sacris nuncupatum memorat Servius ad eundem neidos librum ab ſecando. Hæc de nominibus; in quorum quarto illud notandum, aliquod obſervatum ſuiſſe diſcrimen in prolatione vocum Tberis, Iibris& Taberim, Iiberis enim communi ſermone dicebatur, Tibris, poetice: Tiberius in ſacris, notante Scrvio, quod tamen non ubique verum. Tepere vulgo. Taheris autem caput in Apen ninis juęis tollit, ex media propemodumejus Jongitudine, finibus Aretinorum, eadem ferme parte, ubi fons Arni ſupra Arctium. Tenuis admodum initio eſt& modici riyuli inſtar, iapſuſque aliquamdiu paullum etiam incrementi adſumit, quod præter exiguos fonticulos aquæ grandes accedant nullæ ubi fluminibus augeri incipit, paulla- tim creſcens, navigabilis efficitur. non procul Tipherno, ſed lintribus& nayiculis tantum ulque Romam, pro- currens non procul Tipherno, Peruſia, Otriculo, Etruriã ab Vmbris Sabiniſq; dirimit: dein citra Romamę M. fere x1 II Veientes ab Cruſtiminis,& Fidenatibus: item Latiũ ab Vaticano ſeparat: Romam tam grandis de- latus, ut tranſiri niſi Pontibus aut Navigio nequęat, ſcribente Halicarnaſſæo. Pergit inde ad Oſlia ſua, ubi in Mare Iyrrhenum evolvitur. Curſum delineant Plinius libro tertio capite quarto,& Setvius ad vil Æneidos. Videndi& Florus libro primo Hiſtor. Rom. capite quarto,& Varto lib. Iv de LL. De Piſcibus Tiberinis Ro- manis peculiarem ſcripſit libellum Paullus Iovius. Amnes vel fluvios x III in Tiberim influere, docet Plin. lib. III ca. 1v. Arnus ſuccedit, Livio, Plinio& alis memoratus, Arnis Straboni& Ptolemao: Amo 1 Naſcitur 4 Ahoi Hague Opinio Am ha Naſeitur, ut Strabo perhibet, ex Apennini latere dextro. Modicis initiis principio inter rupes hortidas præ- cipiteſque convalles in Occaſum tendit: deinde conlectis fontibus, torrentibus, amnibuſquè plurimis tumidi- or, magna cum mole Florentinum iugteditut agtum: Florentiaque& Piſa diviſis multis adauctus fluviis, Mare petit. Mincius Virgilio, Straboni, plinio& aliis, qui Mencio vel Menæs hodie Italis. Lacum hic ingreſ- ſus Benacum præcipua claritate: circumdata inſigui ſtagno Mantua, x 111 inde lapide in padum evolvitur. Ticinus Livio, Plinio, Silio, Polybio, Strab. Plut. Ptol. Steph: Ticenus Tabulæ Itinerariæ: qui hodie Teſino. Oritur ex Monte Summano, qui nunc D. Gothardi nuncupatur: unde&, in diverſum tamen, eunt Renus, Rodanus, Atheſis& alii. Exillo Monte per Lepontios in Auſtrum inter præcipites rupes ad Belinzonam O- pidum munitiſsimum fertur: inde copioſſus acceſsione plurimorum amnium ac torrentium in Verbanum eyolyitur lacum, quem ſupermeat, ut Plin. auctor eſt: ac tandem redditus per planiciem præcipua claritate padum influit, quàamquam non illa, quam ex lacu trahit, abundantia: quum dirivationibus& foſsis in irri- gua paſsim exhauriatur. Tam eſt aquis perlucidis: ut quidvis, etiam minimum, imo in fundo clare demon- ſtret. Aurum quoque& Argentum ex ejus arena percipitur. Piſcium nobilitate eſt inclytus, nominatim laudatiſsimo Thymallo, Ollas Plinio, qui vernacule Ogio. Cernuntur in hoc fluvio juxta Palatiolum mag- no numero excipuli ſeu loculi conſepti fabricatique viminibus, in quo annuo certo tempore, deferentibus aquis, Anguillæ glomeratæ cadunt, quæ mirabili numero extractæ ſaliuntur. Ortum eyus inveſtigare opero- ſum. Opinio recepta eſt duos modicos rivos ex lacu Frigidulpho, qui inter Alpes eſt, profluere unum ad dextram nomen Frigidulphi retinere, Ollioque tandem jungi: alterum ad lævam in alium amnem præci- pitari, eumque ab adcolis Olli principium conſtitui. Alii alia adferunt. In Iſeum lacum influit, ubi Piſoni- um Opiduin: ecfuſus in planiciem paſsim dirivationibus exhauritut᷑: quibus irrigua Brixiani& Cremonen- ſis agri ſie adaquantur, ut ex iejunis atq; calculoſis opima benignaq; fiant. Aquarum Oli perpetua claritas, nec ullo unquam tempore deficiens. Brixianum agrum ab Cremonenſi& Bergomate hac parte ſejungit. Recipit alios ſupra xxx vIi amnes. Abdua vel Addus(variante ſcriptura, Poſteriorem Priori præfero) Plinio Taci- toque nominatur, qui æ Y das Polyb& Strab. Adda vulgo. Cenomanos dividit ab Inſubribus. Pater illi Mons Braulius. Notat inconſideratiusStrabo naſci ex Adula Monte. Redditus è Lacu Lario, cujus aquas ſupermeat per planiciem in Padum tendit, deferens ſecum cum alios, ut Piſclavonem, Meiram, Liram, Tartenem, Lecium or. tum, Brembů, Serimortiʒ tum Serium qui in montibus ſupra Bergomũ ortus perq; Serianãfluens, hibernis mẽſibꝰ Cuniculis quibuſdam ſe condit, rurſuſq; juxta Cremã copioſe exoriẽs, tandẽ in Adduam inlabitur: æſtate tamen lique ſcentibus ardore Solis montium nivibus, adec ſolet augere& abundare, ut non ſolum meatus ſubterrau- eos impleat, ſed etiam ſupra terram fluat perpetuo. Reliqua flumina quæ plurima ſunt brexitatis ſtudio, fi- lentio ptætereo. Succedunt Maria, Sinus, Portiis. Mare Superum, Inferum, pomium tribus Italia cingunt 0 1 85 nde —. Sinus. Porius. Montes. 483 ITALIA. Vnde de Italia Plinius: Toi Maria, portus, gremiumque terrarum commercio patens undique,&. tanguam, ad ju. dandos mortales ipſa avide in mare procurrens. Sinuo habet plurimos, inter quos, Rupallinus, Ficis, Amuclaum Mare, Sinus, Batanus, Paſtanus, Hipponiatei, Scylleticus, Tarentimus, Vrtas, Iergeſtinus, Largus,&. Flanaticus. Poſt Sinus nominavi Portus. Italiam pleriſq; in locis importuoſam eſſe, ſcribit Strabo lib. vi,& quos habet Portus, magnos eſſe atque admi rabiles, horum illud adverſus exterorum incurſiones uſui eſſe, hoc ad invadendos vicilsim exteros,& expeditam Mercaturæ copiam conducere. Portus autem Olwvunle, Anaonis, Aviſonis, Herculis Monci, Maurici, A bim gauni, Vadorum Sabatiorum, Savonæ, Genus, Delphin, Crycis, Lune, Piſanus, Va. dorun-, Populoni, Faleſie, Scabrorurs, Jelamonis, Herculis, Graviſcs, Auguſti, Antias, Caieta, fulus, Baums, Vilinus, Metauris, Oreſtis, Caſtra Hanmibalis, Tarentinus, Brundiſinus, Garne, Agaſus, Anconitanus, Ariminenſis, Na. venus, Peretolus, Livenxæ, Pola, multique alii. Portuum enarrationi ſuccedit Montium. Inter eos principem obtinent locum Alpes. quas Galliæ quis, an Germaniæ, vel Italiæ adſcribat parum refert: ſunt certe Montes, qui Italiam hodie ab Gallia Germaniaque, procurſu ſuo, tamquam nativo muro ſeparant. Nomen Alpaba datum cenſet Feſtus ab Candore, Sabini enim Alpum dixere, inquit, quod poſtea Latini Album. Iſidorus Al. pium nomen vult eſſe Gallicum:& Gallorum lingua Alpes Montes altos vocari. Agnoſcit hodie nomen A pium Idioma Germanicum: cui tamen non id quod notat Iſidorus ſignificat. Alp enim& Alpen Germanis Montes vocantur paſcui, in quibus fœnũ non ſecatur, inque hibernos uſus colligitur: ſed in quos Boves alia- que Armenta paſcendi tantum gratia miituntur. Albia& Alpionia olim hos Montes dictos fuiſſe ſcribit Strabo. Stephano etiam Alpia& Alpij dicuntur. Olbia ſunt Phavorino Schi, Lycophroni. Alpis ſingulari numero eſt apud Ovid 111 de Arte Amandi, Lucanum, alios: Alpius apud Dionyſium Afrum. Multa etiam Am- nomina in Veterum Monimentis occurrunt, quæ indicant multas quoque Alpium partes fuiſſe, per qua itinera patuerunt. Ea ſunt, Aſes Maritimæ quæ& Liguſticæ: Cottie, Gratæ, Peninæ, Alpes Summæ, Lepontig, R hene, Pulis&(arnicæ. Hæc de e Alpibus quæ Italiam ſecurdum latitudinem ab Gallia Germaniaque ſeparant: fequf. tur eApenninus, qui inter Superum Mare& Inferum excurrens perpetuo ductu eandem ſecundum longitudie nem ſecat in duo latera. Sic dictus putatur, quod radices habeat ſub Penino Hannibalis tranſitu: ejuſque ju- gacontingat. Nonnullis Apeninus, quaſi a Pœnis, quum Hannibale Duce, in Italiam irrumperent, patefactus: quidam ab Api priſco Duce, qui totam Italiam devicit, derivant. Apennina Ptol.& aliis: Apenium Steph. Apen: ninus Mons, inquit Plin. Italiæ ampliſſimus perpetuis ingis ab Alpibus tendens ad Siculum Fretum. Multos alios habet Italia Montes: vel qui minores Apenni ſunt Portiones& quædam quaſi Membra: vel quos idem, tamquam fœcundus multorum genitos, ex ſe hinc inde protendit: vel denique, quos haud procul ab ſe lo. catos, radicibus eos ſuis contingens majeſtate quadam& ſuperiore conjacentibus faſtigio deſpicit. Eos ego, ne prolixior ſim, hoc loco prætereo. Montes porro de quibus proxime dixi,& Valles Campique ſuis ſuperbiunt Siſvis, Lucis, Nemoribus, quorum non pauca apud priſcos etiam nominibus leguntur 2 In Etru- Als Cn 1 Caln da, U Abegen, cle aß — an 0d Auen 5 Amd Ard e In Etruria qui hodie Salus, vernacule Boſco di Monte Fiacone, Volſinio, quod vulgo Boſena, Viterbium cunti- bus occurtit, Volſinienſium Lucum ab Antiquis appellatum tradit Leander. In Cimino Etruriæ Monte quom- dam, calcari pauciens ob horrorem ſolita, fuit Silva, de qua ſic Livius: Silua erat Ciminia, mag is tum india atque horrende, quam nuper fuere Jer manici Saltus: nulli ad eam diem, ne Mercatori quidem, adita, f am intr are haud fere quiſ- un prater Ducem ipſum audebat. In Latio apud Capenates Lucus fuit Feronie, quem canit Silius.* Dives ubi ante omnès colitur Feronia Luco. Et Sacer humectat Fluvialia rura Capenas. 5 lurta Numicum Amnem Lucus erat Jovi Indigeti ſacer, teſte Plin. Diane e Aetolicæ Lucui Llvio eſt ad e Agninum Compitum. Næviam Siluam extra Vrb em ad quartum Milliarium fuiſſe notat Feſtus Camanarum 5 Lucum extta Portam Capenam ſcribit Livius. Quod huic Agidum. Nemus, hodie Seiva del Aglio dicitur. Albuntam Silvam in altiſsimis Tiburtinis Montibus habet Seryius, aliamque in Laurentinorum agris, cog- l nominem. Angitiæ Nemus propinquum Albæ Marſorum fuiſſe, ſignificat Virg. Fu ins Lucms, Ierritorii Romani, eſt apnd Ciceronem. Furinarum Lucum habet D. Victor in x11 Regione Tranſ. Tiberina. Fu- nimm Lucus Plutarcho vocatur. Vacuna Nemora agnoſcit juxta Montem Fiſcellum in Vmbria Pin. Gau- dent& ſuĩs Campani, cum primis Luco Sacro& Callinaria Silva. Sacer Lucus Livio, hodie Hani. Gallinariam Silvum- nominant Cic. ad Pœtum ſeribens& Strab lib. v Lucanorum ſunt Silvæ Luci- 9 , S bol, Peregrinalis, Veliarum. Brutiorum Rhegius vel Reginorum Salis. Apulorum Batini Saltus,& 1 Lucus Jar gani. Iñ Gallia Ciſ. Padana Silva Lucina,& Pedanea Siluæ. In Tranſ. Padana Caſtornm Lucus, Stra- 3 bonĩ denique apud Venetos duo ſunt Luci, unus ab Iunone Aigiva cognominatus: alter ab Piana Htolica, 05% ble* alius ab Superiore, qui in Latio ad Anagninum Compitum. Ad Opera publica cum ſacra tum profana ve. 0 N. nio, qu cum ſint innumera, pauca tantummodo è tanto numero delibabimus. Et ut a ſacris ordiamur. 8 3 EA ſane innumeta pene ſunt. Sola enim Roma hodie ſupra cc Templa numerat: quorum vii Religionis 1 cauſa maxime frequentantur. 1 S. Perriim Vaticano: ſumtu, marmoribus, magnificentia& opere omnia Or- bis ſuperans Templa. NMulta ibi ſingularia: Columnæ aliquot ex Templo Schelomonis aduectæ: duo rei Farones ex Pyramide P. Cornelii Scipionis Africani, quæ olim in Valle Vaticana fuiſſe dicitur, tranſlati. Viſuntur item ĩbi Sepulcra multorum Pontificum: Othonis quoque 11 Imperatoris marmoreum. Eſt& 2 m ludicium Orbis ſupra in Sacello Pontificis, opus Michaelis Angeli. Et ut omittam reliqua, Monaſte Prefana. iam item, Nenodochia, Noſocomia, Orphanotrophia; Quid dicam de variis cum pontificis& Cardina- % um, tum aliorum palatiis? pontificis inedito Vaticani loco eſt, ſitu longe auguſtiſsimum: quirelicta Late. rana Sede, eo obamœnitatem loci& ſalubritatem commigravit. Inchoàtum ab Nicolao 111, 1 poſt 4 T—TCCTdTCTT7T7T7T7TCTbTCTCT7T„TVTVT—T—T—T—T—T———————————— ¶ubernandi ratio. Loeges& inſtitu- 7. Academic. 490 ITALIA. ab aliis perfe tum ab lulio i 1& Ledne x, ædificiis tandem inluſtratum picturiſque ab Riſto v, ut Machina cle adſurgere, pendereque videatur. Adcenſus ſunt facilimi& Ædibus Palatinis accommodati ex omni parte. adeo ut etiam equo ad tectum uſque eniti liceat. Opidum potius quis dixerit, adeo eſt amplum, quam Do- mum. Sacellum ibi eſt Xiſti, quod ampliſsimum æquat Templum. Eo, vacante Sede, conveniunt Cardinals creando Pontifici Maximo.(onclaue vulgo dicitur. Aliorum Palatia commemorare longum eſſet. His ergo paucis contenti, ad reliqua pergamus. Sequitur Italorum Gubernatio, ea duplex, Politica& Eccltſtaſtica. A4 Politicam& Civilem gubernationem hodiernam quod attinet, diſcerpta nunc eſt nobiliſsima Regio in varlas DPuynaſtias. Inter eos, ſub quorum ditione noſtro eſt ævo, præter Ponuficem, Regem Neapolitanum, liber gque Reſpublicat, Venetam, genuenſem, Lucenſem& alias, primum facile obtinent locum in Septentrionaliore, Prin- cipes Etruſcus, Ferrarienſis, Mantuamus, NMecliolanenſis, Montis- Ferratenſis„Pamæ, Salluxæiarum, V eronenſis: In Au- ſtraliore multi ſunt& innumerabiles Dynaſtæ: quos occaſione oblata, ſuis recenſeo locis. In Eccleſiaſtica Poi. fex Maximus ibi Hieracha eſt& Eccleſiarum omnium Caput, numeroſam habens familiam. uories protelit gemmis conſpicitur ornatus,&. Sericis veſtibhus(verbis utar D. Bernardi ex libro de Conſideratione Iv. Papam Eugenium interpellantis) rectus Auro, vectus Equo albo, ſtipatus Milite, circumſtrepentibiis ſept us Mimiſtris. Rel. quis Sacerdotibus admiranda ibi Dignitas& Auctoritas. Honorantur magis quam Nobiles. Cardinale, ut Petrus Meſsias notat, in locum Conſulum, qui Romanum olim Imperium adminiſtrabant, ſucceſſerunt: Ac. hiepiſcopi Ducibus ſunt adæquati: Epiſcopi Comitibus ſubfecti, eorum Vicarii Præſidum Imperi dignitatem Præpoſiti Præfectorum vicem referunt: eArchipreſtyteri in locum Tribunorum Militum ſunt ſubſtituti:(arel· larii Cribunos plebis repræſentant. Alia apud cundem Meſsiam. Porro Italia ue utitur triplici, Pom, Caſreo, Municipali. primum Alterumque quale, notũ aliunde: Tertium ex Statutis conſtat& Legibus,- Civitates ſibi ſingulæ condere ſunt ſolitæ: ſufficiant illa, non hic Iuriſconſultum agam. Referam vero huc, quæ de variarum Civitatum Conſilus leguntur in quadam Membrana: In Conſiliis(ſcriptum ibi) Mediolmen. ſes, præſtantes: Veneti, prudentes: Lucani, temetarii; Y. ani, inconſtantes: Placentini, providi: Florentini, lenti: Veronenſcs, fideles: Ferrarienſes, cauti: Genuenſes, ignari: Lucenſes, utiles: Dolſci, maligiii: Brati), ſtupidi; Ai. kinenſes, acuri; Peruſini, celeres: Senenſes, tardi: Patavini, ambigui. Literarum cultores Itali, quantum in ipſis eſt, tuentur fovent, alunt, ornant: iiſque omnia bonorum Mecnatum exhibent officia. Hinc tot pet 15 11 na, Saleri Italiam Acadimiæ, Romana, Mediolanenſis, Bononienſis, Patavina, Papienſis, 7 Ccapolitama, Peri Iugenio& bona- tana, Piſana, Ferrarienſis, Senenſis, Florentina, Jeneta, Bergonmenſis, Mutinenſis, Taurinenſis: Nam Parmenſio rum artium ccle- Placentina, Anconitana,& Mactratenſis magna ex parte inderierunt. Inde item tanta Doctotum, ſummaqut bra Vi. eruditione variis Artibus& Diſciplinis pręſtantiuni Virorum copia. Stupendum fuit ab is omne Aevum. Eo5 une ITALIA. 491 uno ductu enumerare ſi conarer, maximum mihi quidem conciliarem laborem, Lecturis vero tædium. Itali porro Comitate, Cotwictus, facilitate, facetis Colloquiis alios antecellunt populos. Fclici fœcundoque nati ingenio, ſupta modum prompti ſunt in excogitando,& docilitate percipiendis cum litterarum ſtudliis, tum variis Artibus præſtant incredibili: Honoris ab omni ævo& gloriæ ſitientiſsimi, Laudiſque præter alios adpetentes. Cum lacte voluptatem inbibibentes, propenfi ſunt in Mollitiem: in Luxuriam proclives: in Vene- rem ſoluti. Vindictæ vehementer ſunt cupidi: eamque vita ipſa jucundiorem cenſentes: Teſtamentis ſuis man- dare ſoliti Poſteris. Mulieres porro variarum Civitatum depingit ſcite Menbrana quædam: quæ inter alia, hac habet: Senenſes, pulchræ: Florentina, delicatæ: Peruſinæ, elegantes: Cajetaua, formoſæ: ¶ vnſentinæ, obſtinatæ: Bene ventans ruſticæ: Bononienſes, arrogantiunculæ: Mutinenſes, benignez Ceſenates, rapaces: Genuenſes, ſalaces- Cre- menſes, fallates: Placentina, difficiles; Lucenſes, caſte; Piſtorienſes, faciles, Remana graves: Capuanꝭ, ſuperbæ:· Nea- palit ane, ſolicite: Brundiſins, inertes: Ferrarienſes, avidę; Rævennates, humanæ: Urbinates adfabiles: V incentinæ, conſtantes: Par menſes, avaræ: Papienſes, lucri- cupidæ: Medliol aenſes, urbanæ Pedemontane, procaces: Venetæ, petulantes: Veronenſes, gratioſæ: Prixiane, diligentes: Formiane, ſpecioſæ; Laudenſes, ſuperſtitioſæ: Cremonesſes, ſumtuoſæ: Tarviſiana, zelotypæ; Bergomates, aſtutæ; Aretina, tenaces: Puteslanaæ, bellę. Itali vero quomdam multis magniſque ſuperſtitionibus ad ſtuporem uſque legunti r cuiſſe dediti. Hodie Sacrorum Ceremonias ex Nomanæ Eccleſiæ præſcripto atque inſtitutione religioſiſsime obſervant omnes: niſi quod in Auſtraliore Italia pauci Græcorum ſequantur ritus,& ĩpſi quidem Oræci generis. Quam autem quomdam bellicoſi fuerint Itali Militiæque dediti, loquitur ſubactus ab lis Orbis Terrarum: canente ad gloriam hanc claſsicum Romano. Quales in re Militari plerique ſint Tal, quæque ad Expeditiones felicius ſiſcipiendas conficiundaſque ſinguli conferant, quibus denique hi, quam illi magis valeant præſtentque, docet eleganter Membrana, quam dixi, hoc modo: In re Bellica Peruſini; ſtrenui; Calabri, præcipites; Spolerami, callidi; Senentes, felices; Bononienſes, efferi; Neapoliteni, animoſi; Farentini, hoſti inſtantes; Pratenſes, ſacrilegiʒ Collenſes, libidinoſi; Piceni, rapaces; Aemiliani, inconſulti; Placentini, crudeles; Romani, truces; Mediolanenſes, intrepidi; Romani, fortesz Vincen- ni, vindictæ cupidi; Piſtorienſes ſanguinei; Papienſes, fitmi. Ad rem Bellicam conferunt Veneti pecunias, ¶Aediolanenſes, Caleas; Placeutini, Carros; Cremenenſes„Tentoria; Papienſes, Lanceas; Piſtorienſet, Pugiones; Banonienſes, Arundines; Flurenrini.... Nou, perſeverantiam; Ferrarienſes, Tormenta; Neapolimni, Equos; Q q Parma FPFFFFFFFFFFFFF—————PFPFPFFPFFFPFFPFFPFFFPFPPUPUUVFFUVUFVUHPUUU—.— Vickus. Helm: 402 ITALIA. Sa monſes, Ciypers; Taviſimi, Enſes; Virerbienſes, Calcaria; Laudamſes, Commeatum; Neapolinni, Induſtri- am; Mediuloenſes, Tolerantiam; Genuenſes. perfidiam. Præſtant Mantuani Equitatu; Piſtorienſes excipiendo ictus Clypeis 3 Bnixienſes, exliruendis Vallis; Genuenſes, Claſſe; Lucenſes, obſidendis urbibus; Cemanenſes, ſiruendis Ordinibus; FVeneti, adparanda(laſſe; Parr ini, moderandis Equis; Bergomates, locandis Inſidiis. De Veieris autem Italiæ moribus ſic canit Virgilius libro nono Æneidos:. Qs Deus Ituliam, quę vu de mentia ud git Aut raſtris terram dumat, aut quarit Opida bello. Nun hir e Atride net Fandi Victor, Uhſſer. Omme æuum Ferro teritur, verſaque juvencum Durum a ſtirpe genus; Natar ad Flumina primum Terga faigamus haſta: nec tarda Senectus Deferimus ſevsque geln auramus g undis: Debilimt res animi, mutatque vigorem: Venatu invigilan pueri, Siluaſque fatigant. Caniciem galea premimus, ſemperquerecentes Flectere ludus equos,&& ſpicula tendere cornu. ¶ vnvettare juuat prædaæt& uiwere rapto: At pariens operum par vuque adſcieta fuuentus Et quæ ſequuntur. Conſtanti contenti ſunt hodie tali N arrimanio: Repucdium non permittentes, ex Vrbem Roma, ad mils jam inclinante Mores, Sp. Carvilii ductu quaſi profectum. Regum Nobiliumque Primogeniti: Inſtituto vctere, Principatus obtinent: in privata fortuna virilis ſtirpis Liberi ex æquo ſunt Heredes, modo legitimo nati to 0. Quod ad Vitum, ſobrii ſunt& frugalis vitæ: non operoſi in adornandis ſtruendiſque Menſis. niſi quum ne- ceſsitas flagitat. Veſtuus non omnibus eſt unus: ſæpe enim pro tempore variatur, cum qualitate, tum forma & ritu. Denetis Veſtitus elt laxitae inſigni& prolixitate:& in his Vrbicus Municipali ſumtuoſior. Matronz ibi ante paucos annos Vlnas, Brachia, Pectus, Humeros nudabant: nunc omnia contegunt, laxioribus utentes Manicis,& in Hiſpanicum degencrantes. Secundum Venetos civilis& nitidus Flirentis, reli qurque Taff. Aediolanenſibuu totique Aemiliæ, Laęiri que floridior, ſed paullo contractior. Romæ Aalieus prolixitate colo· tumquc varietate cunctos alios antecellit: Romanus ĩpſe multo frugaliot: cui tamen ſuus non deeſt 1 um az — 11A L 1A. 5 5 nu ſertim in Feminĩs, quæ Tuſcum nuper adfectabant. Neapolis magis nĩtido utitur, euam ſumtuofo. Cetera e alia ſimplicius veſtitur. In tota alia C. Alpina Feminæ Principes in Hiſpanico videri gaudent habitu: Viti in Gallico malunt conſpici. Sed de privatioribus Civitatem in Italia Moribusʒ de ſclectior quorumdam Cibo& Veſtien; deque earumdem erga Hoſtes& Hoſpites Aafectu, loquitur Exemplum membranæ, de qua ante dixiʒ ubi hæc: Flarentini parci; Lucenſas, elegantes; Nl antuan, viles; Anconitani, ſordidi; Senenſe, magnifici; Med o- lauunſes, copioſi: Novocomenſes, luxurioſi; Jincontini, abundantes; Cremonenſes, exquiſitiʒ Veapolitam, ſplendidiz Semuenſes, modici; Putaum, mediocres; Aretim, tenues; Venets obſonantur parvo; Papienſes, agreſtes; Bono. menſes, la iti; A Lenses, opipari; Peruſin, delicati. Delectantur Florentins Caſeolis; Lucenſes, Pyris; Maus tum, Phaſcolo; Arimimenſet, Anſeribus; Tarviſani, Ranis; Cremonenſes, Farcimine; Neapolitam, Caulibus; Genu- enſes, Lactucis; Patæavm, pilciculis; bicem, Porcis; Peruſim, piſcibus; P. pienſes Cæpis& Allio, In Veſtitu Me- 3 dlulanenſes ſplendidi, Senuenſes, elegantes; Mautuani, pueriles; Neapolit an, ſumtuoſi; Venem, magnifici; Floren- 1 ani, ridiculi. In perſequendis Injuriis Lucenſes, mites; Mediolanenſes faciles; Peruſim, diſsimulantes; Fulgma- 25 n, accenſi; M uemenſes, placabiles; Senenſes, magnanimi; Neapolitari, benigniz Ferrarienſet, pertinaces; Vineti, g 8 ſubdoliʒ ¶ omonenſer, aperti; Piceni, maligni; N ens, iniqui· Ergà hoſpites C Alabrs inofficioſi; Lucenſes, fidelesz Senenſes, am abilesʒ Feneti, blandi; Paabini, duri; Mediolauenſes, incauti; Ferrarienſes, aſperi; Aantuam, degla- bratores; Placentini, ſerveti;bicem, inſenſi, Neapolitam, benigniz Fbbrentini, profuſi; Aſtenſes, Benevoli Spoletam, agreſtes; H eronenſet, ſtudioſi; Papienſer, prudentiores; Genuenſes, inhoſpitales; Parmegſes, inconſtantes; Muri- ö nner, prolixi; Novocomenſer, inhumani. Mercaturam denique Ita ſumma exercent induſtria. Quales autem Mtimomia. inguli ſint in Mercatura. ſeq uitur in eadem Membrana: Floremini videlicet, callidiʒ Oenaenſos, tolerantesz As. 1 alenenes apecti; Lucenſes, lideles; Venetu ſplendidi.... cauti. 8 1 Qa ü Hacrzvus 8 4 Lombardiæ Alpeſtris& Occidua pars, cum Valeſia. Fegis c& unde AcrE N us in genere Italiam deſcripſimus: nunc ad ſpecialiorem ſingulatum Partium deliveratio- ahela. nem nos accingamus. Italian alii aliter diviſerunt. Auguſtus, teſte Plinio, in x 1 eam dixiſit e- giones: Strabo in v 111 partitur: In plures ali. Quibus omiſsis diviſionem ac methodum no- dis a Mercatore propoſitam ſequemur. Occurrit in ea primo loco Tabula prima Tanmberdis, in qua Alpeſtris& Occidua ejus Pars, cum Valæſia deſcribitur. Lombardia hodie Euphoniæ gratia dicitur pro Lag- bar dia, ſic appellata ab Lang. bardis, ex Germania huc Iuſtiniani Principatu profectis: qui ad utramque Pad ripam multos annos ſuas cum Imperio habuerunt ſedes. Hac Ciſalpina Gallus olim dicta fuit. Galla quidem ab Galli, Bous, Senmubus, Inſabribus, Cenumanis aliiſque, a quibus quidquid Alpium radicibus Rubiconiſque fluentis intercipitur, pulſis veteribus Colonis occupatum, fuit habitatum. C Alpina vero dicta, quod priſ- cis Italis, Romaniſque Scriptoribus, de ea differentibus cis eſſet Alpes, quum alia trans Alpes habitaretir. Cis-Abina hæc; qua Septentrionaliſsima Montibuſque adhæret propius, Sub. Alpina cognominatur Hin. Curio etiam appellatur Gallia Sall. Cæſ. ob cauſam modo indicatam. Dererem quoque Salliam nominat Auſonius: Italum Galucam, qana ri Appianus in Hannibalicis: Mediterrancam Italum vocat Notitia Pro- vinciarum: non quod Mediterraneo adpoſita mari: ſed quod in locis Meditertaneis: cincta, qua Septenttio, a Sitau. Occidens, Meridieſque ſunt, Alpibus& Apennino tumeſcente: qua Oriens eſt, Mari Hadriatico. Polybius & Plinius toti huic tractui Gallico formam tribuunt triangulatem: cujus Apicem faciunt Alpes& fpkn- a ninus Montes: Baſin Sinus Hadriaticus. Flrentiſimum- Itclis latus appellat Tacitus. Vbique arbotifefm. Soli ſerrilit. hanc regionem, pecori paſcendo aptam,& multis irrigari flutiis, teſtis eſt Plutarchus in Camillo. Petele- ganter autem de ea Sigonius: Campi adeo cult& uberes interceclem(de Pado loquitur) f ſaris conſtet hate. znert alios repertri aut natura feraciurer, aut rebus neceſſas ißs ad homimum vitam inſtructiores. Addit deinde idem Sigo- Imperium majo- nius antiquos ejus Principes fuiſie Ligue&&truſcos: mox alls: poſtremo Romanus his othos ſucceſsiſſe: ru. Gothis ĩterum Romanus: Romaniĩs Langbards. Videndus& Sabellicus lib. Hiſtor. Venetæ 1, Decade 1111. Gallia autem Ci Alpina verſus Occaſum duplex eſt Straboni, Plinio. alis, vel C Padana, vulgo Lomb. dia di qua dal ho, vel Tranſ. Padma della dul Po, illa quod cis, hæc, quod traus Padum. Hic vero Lumbotdie Apeſtris Pars Occidentalis nobis deſcribitur, quæ magnam partem Lombardis Tramſ Hadans completti- tur. Eſt autem regio hæc licet valde montoſa, atque alibi Silvis innexa: Naturæ luc lentiſsin s dotibus a- rie locupletata: Valles enim& Canpeſtria loca Slum fœcundum ſatis habent, Iritici, aliarumque Frugum, item Vini abundantia beatum. Colles etiam præſtantiſsimorum Vinorum feraces. Sunt& in ſilvis& Mon- tibus Ferarum venationes frequentes. Vrbes hic multæ ſunt, ac Opida plurima: Atedlul mum, Crema j Sago. mum,( umum, Clauenna, Lug um,& c. quæ in Tabula conſpiciuntur. Superat vero reliquas Italiæ partes mul- titudine magnitudineque Lacuum hæc Regio: inter quos H er hamus Plin.& Strab, qui hodie; quod reliquis in hoc tractu ſit major, Læęo AMlajere Italis: Gctmanis autem Lang ce. Longitudinẽ᷑ ejus ponit Str. ſtadiorum 15 Latitudi LOMB ARD IX. 0— mie—— eng 201 f 31. 7 g—.— E A? 8 o glam 5 — Lom banlie 7 5 ee Aljcken rings 1580 o ladute ö 1 1 r Helper. 2.. N Alas 2——* 9 N —— der. L. 70 .. 3 8 S— N f Nic ο N Fir N S ene . N JI Zabhitie dalon. 5 7 2 ode: ctallen E F. Aon 0 0 1 1 N 2 Of 2 N 5 1 N Fu 15 1.. u h 1 1 N 5 1 1 2 De Ten 1 25 45 f lintren 4 25755 . Marais af hen S 1. N X W. N 1 88 N 8 2 XN W 2 I 22 eau N Ned, 7— N dee N N 1 lu ua urn 2 Liu 2 5. N 5 De* e 11 N N e Sana n rig 0 9. 6 1 5 28 N cpulcltiu* D 7 ale N Noch 6016 Alen N due ned 1 Hug* 2 Taeſch 1 F 8* 1 Wet N 8 5 82 N Neale 1 D N N W 2 ii 0 e uilat„ Teer 5 2 8 222 N. 8 2 2 * 3„ 5— E . —* Aal 13 19 —— 1 — ——＋ ä ＋ Somano 0 22ͤͤĩ7ẽ5001: ¹⁵ñůͤä5Bnnn.. 7 Meri 755 a 37 P 4⁰⁶ VALESIA. Latitudinem maximam ſtadiorum xxx. Altĩtudo pleriſque locis tam eſt vaſta, ut fundo videatur carere Piſcus generat optimos, cum primis Truttas per maꝑnas, Lucios inſignes: Calcides vel Aquones, Phoxinos vel Ve- ronos, Percas aurei coloris,& alios. Larius Lacus Virgilio& alis; Comacenus ab urbe adfacente Paullo Diaco- no& Antonino; Hodie Lago dr Como Italis: Germanĩs( humer. ſer. Benaco major eſt, Ven bano æqualis fere. Lon- gitudinem Strabo ſtadiorum ſcribit ccc, Latitudinem, xxx: Novitii paullo aliter metiuntur. Excurrit ab Septencrione in Meridiem, pronior tamen in Orientem. Conſpicietu dos ſe præbent. inter Verbanum& La- rium, Lacus quiĩdam minorum gentium. Lig anus Lacus, Cauirattus, Monatius, aliique. Irrigant etiam hanc re- gionem Fluvii Ticinus, Adaua, Serius, Joſa, Bremba, atque ali plurimi. Montes etiam varĩi inter quos Lucumoni ons, vulgo Luclenanmier, Mons Got hardr, Alpes Lenentie majores, quibus ab Lario Lacu per Clavennam Cu- tam Rhetorum itur: Apes Rberice, alique multi. Sedhæc hactenus reliquum nunc eſt, ut de alis altera hujus Iabulæ parte agamus. Valeſia. Kerio unde dicin Alzſæ nomen, quam Ivalis aut Malliſſer Lands vulgo dicunt, unde ortum ſit mĩniĩme reperi, niſi Mun- 2 q 5 peri, Situs. 7 Soli fereilinui. ſteri ea de re ſententia cuiquam placeat, vetiſimilis certe eſt. Arbitratur autem vocabulum illud na- tum eſſe a Latina voce Vallis, aut ab arce Se dunenſis civitatis Valeria. Daleſie conregionales ad Boream Bernates& Lucernates Helvetii: ad Meridiem Cottiæ Alpes& Lepontiæ: ad Ortum ſummæ Alpes& Rhe- tia alta: ad Occidentem Graiæ Alpes& Lemanus Lacus. Ejus longitudo ab Occaſu in Ortum itinere qun- que dierum protenditur: Laritudo vero valde eſt anguſta, niſi quod prope Octodurum& Sedunum paulſo ſpacioſioreſt. Haæc licet altiſimis Montibus& præacutis petris undique innexa, qui pro magna parte Ati tudine fere unius Germanici Milliarii elevantur in Celnm: multique ex iis perpetuo autglacie irreſop- bili aut nive obducuntur: nulla tamen re ſuſtentationi hominum neceſſaria caret: per ſe ferax Frumenti& Vini, atque omne genus Fructuum. Habet Iriticum& Siliginem, habet Hordeum, Avenam, Fabas, Piſa, Lentes& Milium. Vinum incipit creſcere in Dicceſi Brigenli in Montibus, continuaturque cjus plantatio per deſcenſum Rhodani, donec venias ad S. Mauricium. Apud Sedunum Rubrum Albo præſtantius eſt, tamque atrum& denſum, ut eo ſcribi poſsit. Iuxta Octodurum, album bonitate ſuperat rubeum. Vixque in Germania locum reperias ubi nobilius quam Seduni creſcat Vinum, atque inde in vicinas vehitut Re- giones. Hic ut& in Siders& undes creſcit Crocus in magna abundantia. Sunt ibi Mala Punica, Amyg- dala,& Ficus. Per totam quoque regionem invenias omnis generis Poma, Pira, Nuces, Pruna, Ceraſa, Ca- ſtaneas, Mora, perſica, Avellanas Corna. Suppeditant præterea Montes hujns regionis multas nobiles Her- bas& Radices Medicas, quibus inſignes ſunt& peculiares vires, Gentianam, Antrinam, Squillam&c. Mi- netarum etiam fetaciſsima eſt regio: àc Chryſtallus pura& impura in Gs juxta Rhodani originem eruitur, 5 Varia nnd zel hdomm. 1 1. mant mag Citzen! date len An. Arlbnen N gelen watt VALE SIA. 3 Varia quoque producit Animalia, Vaccas, Boves, Equos, Aſinos, Mulos, Oves, porcos, Capras, Cuniculos: Animalium ve ee Anſeres item, Anates, Gallinas, pavones, Columbas. Abundat etiam Apibus, unde illis non exiguum emolu- vietas. en mentum. Habent præterea Montes Animalia quædam nobis penitus incognita, ut ſunt Ægocerotæ ſeu Ca- e pticorni, Meles, Ibices, Mures Alpini, Lepores noſtris diſsimiles, Phaſiani, Galli ſilveſtres, Gallinæ petroſæ, Avi- ne dulæ quas Parniſas vocant, Perdices, Bonoſæ, Fulicæ, Vultures, palumbi, Ardeæ. Ficedulæ, Mergi, Coturnices, „ Lurdi. Abundant quoque Vrſis, Lupis, Lyncibus„Vulpibus, Martibus, Falconibus. Carent autem Cervis, Capreis. Apris, Scorpionibus& Conchyliatis Ranis. Tanta autem Ferinæ in hac regione abundantia, ut bu- denz bule inſtar,& nonnunquam viliori precio in macello veneat. Epiſcopus porrò Sedunenſis Princeps eſt& Imperium maj. d Dominus totius Valeſiæ, in Rebus Secularibus& Spriritualibus, deditque Carolus Magnus circa annum m, Chriſti ccciov hunc Comitatum& Præfecturam S. Theodolo Epiſcopo Sedunenſi atque omnibus ſucceſſo- iibus ejus. Confirmarunt quoque multi ali Imperatores hanc donationem& roboraverunt uſque in ho- diernum diem. Valeſia in Superiorem& Inferiorem dividitur. Superior idiomate Germanico utitur, incipitque 2 Furca Monte, excurritque ad Marcam regionis uſq; quę eſt ſub Seduno, juxta amnem Morſum, complecti- turque ſeptem Decimas ſeu Diœceſes, quas illi Zenden vocant, nempe Sedimum, Syder, Leucke Karen, Viſp, Brig e& ambes. In Inferiore Valeſis lingua Sabaudica in uſu eſt: ab amne Morſo initium ſumit, extenditurque ad bontem S. Mauricii uſque, cujus Incolæ olim Ferggri dicti ſunt. Habet autem Inferior Valeſia ſex Communi- Jh Opiaa dates quas illi vocant Vevica ſeu Banneras, nempe Condes, Ardon, Sallien, Martimacht, Intremont,& S. Mauriciũ. Me- 5 nopolis Valeſiæ Sedunũ, Germanice Sitten,& Gallice Siun pro patriæ more elegans Civitas, creſcitq; indies ſplẽ- dor ædificiorum Adjacet monti, qui in media planicie, inter altiſsimos Montes vallem claudentes, ſenſim ver- ſus ortum conſurgit: bifurcaturq; in duo petrola faſtigia ſeu eminentes colles. Subeſt autem Torentaſiæ Archi- epiſcopatui Sabaudiæ, Sedunum Epiſcopatus Valeſiæ,& Auguſta ſimiliter. Præter Sedunum nullam muris fontes. 1 cinctam Civitatem habent Valeſii, quamquam S. Mauricius ſiye Agaunum pro Opido haberi poſſet. Sunt hic præterea Martinacht ſive Octodurum: Gradeiſch.& Vetus Sider arces, Sider, Leuc, Raronia, Veſpia, Brig, Naters, Aoril Opida. Montes qui Valeſiam ambiunt, habent hodie alia, quam olim nomina. Mons ex quo Rho- danus oxitur olim Subecus, ¶ batius ac Drſellus vocatus fuit, hodie Furca nuncupatur. Huic vicinus eſt hard ons: juxta Brigam eſt Sempronius Mons, hodie Simpelberg. Huic vicini ſuni Sgſes& Matter Montes. Exal- tera parte Rhodani ſunt Loetſch& Gemmi Montes. In Valle Poenina, Arolla mons glacialis eſt. E regione Sidler verſus Septentrionem eſt Syluius Mom, is jam Auſtal. berg vocatur,& ex utraque parte S. Bernhardi Aon Silya, 0 NRereynia huc etiam ſpargit ramos ſuos diverſis inſignitos nominibus, alibi enim Ailebach Silva iuxta Arnen Sils. e nimixum, juxta Perigrad Perſim Mulde vocatur, atque alibi aliter. Populus in Valeſia eſt hodie erga exteros, val- dehumanus& affabilis, totuſque beneficus. Inter ſe vero paullo N amicos& vicinos 1 4 Mores. rr ecunda * 2— 7 ß ATT 405 Tirolenſis Comitatus,& Marca Tarviſina. Regio c unde ECVNDA Lombardiæ Tabula Tirolenſem Comitatum& Marcam Tarviſinam complectitur. Ti. cli. rolenſis ¶mitatus nomen habet ab Opido Tirolo, quod antiquitus ſplendidum fuiſſe videtur. Iacet in- Situs. ter Atheſin& Oenum flumina, interque Alpium juga: ad Septentriones Bavaria clauditur, ad Au- ſtrum Lombardia: ad Ortum Marca Tarviſina, Foroque Iulii: ad Occaſum Helvetia. Rheticæ quom- dam pars fuit. Regio hæc licet Alpibus incluſa& extenſa per ĩpſa juga Rhetica, Fructuum tamen, Rerum. Sol fertila. que ad vitam neceſſariarum, nec non Auri, Argenti, Metallorumque omnis generis optimorum copia, dies & locuples. E Montium viſceribus ingentes hauriuntur Metallorum theſauri, cacumina vaſtis Silvis Fera- rumque multidine plena: Colles ac Clivi, Frugibus ac Vineis: valles Fontium ac Fluminum Aquis irtigux, Armentis& Pecoribus refertæ ſunt. Itaque Comitatus iſte, non ſolum Ducatui, verum etiam Regno æqui⸗- 2 parari poteſt. Adjunctus fuit Domui Auſlriacæ anno ciocccix a Redoſpho Alberti filio Auſtriæ Buce. Vrbs Imperium majo- primaria Oenipons vulgo Ini pruck, ad dextram Oeni ripam, Sedes Principis: Parlamenti regionem Auſttia· e carum ſedes. Sunt præterea Marammm Opidulum ad ipſum caſtrum Tirolenſe regium; Balcammm Empo- Vrdben. rium: Halla factitio Sale nobilis ad Oenum: Brivia ad Iſacum fluvium, qua ſe Rientius in Iſacum exonerat, urbs Epiſcopalis. Eſt& Tridentum ad Atheſim. Vrbs vetus, quam in decima Regione Iraliæ inter Mediter- raneas collocant Plin.& Str. Conditam volunt a Gallis:& ita Trogus prodidit. Nomen habere creditur a Neptuni Tridente. Nam ut Randenenſes Saturnum, ita Tridentinos conſtat coluiſſe Neptunum, cujus effigies cum fuſcina adhuc exſtat in templo B. Viglii, eo latere quod forum reſpicit. Vrbem muro cinxit Theo- doricus Oſtrogothorurm Rex, uſus ad ſtructuram lapide quadrato. Idem Caſtellum Verrucæ Tridento immi- nens in altera ripa pari opere munivit. Poſtea ejectis ex Italia Oſtrogothis, tenuerunt eam Langbardi titolo Ducatus. Victo autem Langbardorum Rege Pęſiderio a Cæuſo Magno, rurſum facta eſt juris Imperii, audaq; ab Imperatore acceſsione Ripæ Opidi ad Benacum, cum vallibus quibuſdam& villis. Poſt hunc Carols Sari, unĩverſum Comitatum Iridentinum, una cum valle venuſta,& Bolzamo Opido Eccleſiæ dono dedit. Additus defenſor& protector Comes ITirolenſis. Ex eo itaque juriſdictionem utramq; exercet Epiſcopus. Sermo civi- bus partim Germanicus, partim Italicus:& quod in limitaneis Civitatibus rarum eſt, tam pure utramque lin- guam ſonant, ut neque in media Germania, neque in media Italia vix quiſquam purius. In hac Vrbe celebtatũ eſt Concilium illud famoſum, Anno cioiox vi, ſub Paullo 111. Hluminibus Regio rigatur duobus præcipue. — Oeno& Atheſi: Reliqui rivuli potius quam juſti fluvii dicendi ſunt. Montium hic numerus non eſt, qui omnes 1 uno nomine Rherica fuga, ſeu Mericæ e Apes vocantur, quamvis propriis deinceps nominibus diſtinguantur. Sylvarum quoqʒ hic magnus numerus eſt: uti Gu, Hlaſgarten, Inder Aich, Milrinald Fereit Vier frauen Save 20 7 1 Harde. N K 2 ! * Tan g 1 1. Aculg claus 8 N, W Alanapene— 8 Cala. 7 8 e e* 8 558 luls grrſtr. N N Ne 2 Hon. 0 55 80 8— 8 5 Ss 40 ö — caſels, el 20. 8 1 ö— N 5 Hun 8 58 De heine N. 61 crriano 144. Vller 5 Acre, Sretal. copο 514 2 Jiano Scig 2 5 8 gan 2 1 do 4¹¹ 11 Nn, 5 3 ſconen 2 1 18. Sc, ad Villa 25 Halle Filanſe. 1 8 e 2 5 2 8. NN eure. 5 0 22 75 8 A 5 4 Se W Fan 8 5 5 5 N 75 2 8 .* ne g L 22 Lauoug 110 1556 erben 5 15 0 72 eee. 2 5 ö* NSS a laune Hölalv N 8 8. AIcaltpio 9 01 1 Neri, 75, Tast 4e e 8 V glon, nN ebe, 2 Le, 0 4204 28 7447 1, bu ple. D 2 VUrbes. 3 Marca Tarviſina. Ii de Comitatu Tirolenſi: reſtat nunc ut de Marta Tarviſina agamus. Nomen accepit a T viſio Vrbe quæ ſedem& domicilium dabat Marchionibus Langbardici nominis, qui huic tractuĩ cum imperio præerant. Tærviſmum appellant Caſsiodorus& ali. Dicitur& Veneria, a Venetis populis. Hodie ver- nacule. Mar la Treusgiana. Quod ad Pines, ſcribit Leander ab Occidente Venetiam claudere Min. cium, Benacum,& Sarcam Pl: a Septentrione, Montes Tauriſanos, Italiæ Germaniæque diſcrimen;ab Oriente Iimavi Oſtium, partemque Hadriatici maris: ab Meridie, Oſtium Atheſis, Paludeſque Melarianas ac Brigan. tinas: hos autem Venetiæ Veteris terminos eſſe, non Marę Tarviſinæ, quæ multo erat anguſtior, ſuamque habe. bat longituditudinem inter Mincium Alſamque fluvios: trans Alſam enim Forojulienſem Agrum adnectiptę. terea ¶ Mark am Taruiſinmm, quæ nunc vocatur, nonnulla continere loca Cenomanorum&. Regio pernobilis eſt& lauta; Cœlum ſalubre, jucundum& temperatum. Campos habet amœnos, ac Frumenti ceterarumque frugum: item omnigeni Fructus ac Vini maxime fertiles. Adeſt Metallorum ubertas; nec Pecudum greges de- ſunt; tantis denique& tam multis munificæ naturæ dotibus adfatim ornata eſt& locupletata, ut inter principes Italiæ Regiones optimo jure cenſeri poſsit. Habitarunt hic olim Euganei quibus nomen, ſi Etymon ex Græcia petendum, ab genere nobili clariſque natalibus. Euganeos his ſedibus profligarunt, ut Livius notat lib. f Veneti, a quibus tota Regio Denetia dicta. Vrbes Tarviſius Marchiæ ſunt Verona, Vicentia, Patarium, I enetis, Tarviſum. Detribus prioribus Veroua, Vicentia, Patavio in propria quam obtinent Tabula, dicemus. Dennie (vulgo Vinegia) multitudinis numero nominatæ: Vrbs, modicas complexa Inſiulas circiter Lx, ſita eſt in in- timo Sinus Hadriatici receſſũ, mediis in ſtagnis, quæ æſtu ſingulis ſenis horis irrigua: adfuſo, qua Orienzeſt, Pelago, quod tamen, ne ſua violentia vel ira lit noxium, præjectis aliis quibuſdam Inſulis, tanquam aggeribus cohibetur. Licet non muris, non propugnaculis, non turribus ullis fit munita, loci tamen natura tutiſ· ſima. Qamplurimis dividitur Canalibus. Vicis pene omnibus ſui ſunt Rivi, conjungentibus ipſos Pontibus ex lapide lignove circiter ccœcl. Inter Canales principis loci, qui vulgo Canal grand, longitudinis trium Milia- rium, qui Vrbem totam in duas quaſi dirimit partes: circa medium Pontem geſtans viſendum. Ita commo- ditas paſsim Vrbem vel pedibus percurrendi, vel cymbis, quarum numerus octo dicitur millium. Vulgus ondela vocat. Ambitus Vrbis v1 II circiter Milliarium. Imperii magnitudine, populi frequentia, opum plendore, mercium varietate, inluſtris: Ingeniis excellentibus Viriſque eruditiſsimis beata: bonis Legibus laudabilibuſque Inſtitutis ornata. Frumento, quod ex diverſis Orbis partibus advehitur, Vinis multipli. cis generis, inter quæ generoſum illud, quod vulgo e Malvaticum vocant, aliiſque rebus humatæ vitæ neceſ- ſarlis, ita adfluit, ut recte Paradiſus delitiarums appelletur. Regrones ibi ſeu Parochiæ Lx Iv. Aedificia cum publica tum privata ibidem magnifica, ſplendida, ſumptuoſe ornata. Inter Templa precioſiſdimum illad quod D. Aarco Euangiliſte dicatum, Auro multis locis ornatum. Et ut reliqua omittam: Intra Vrbem . g Armamen- Auchntere Aahridased 1 am conlal. Apeduntur! geh. Sn Mabie min rina Ahorn dae alen 0 wing aal. lag Ain, na daten a MARCA TARVISINA. 307 Armamentarium eſt( vulgo Ar ſenale)cujus circuitus duorum circiter milliarium. In hoc è ligno, ferro, ære, lino, canabi, omne nautici apparatus genus, anchoræ, torniẽta, catenæ, ſpiræ, rudentes, vela quotidie conficiuntur: hic inſignia a Turca, piratis, hoſtibus capta oſtentantur, Manubiæque illæ opimæ Anno 110 X xI ad Nau- pactum ablata. Oſtenduntur Prætoriæ quinqueremes,& navis Bucentaurus qua vectus quotannis ad Maris introitum, ubi Caſtella Aeſtuarii, Princeps, Senatu Primoribusque Vrbis comitatus, ceremoniis ab Epiſcopo peractis, Mare ſibi deſpondet; injecto ad perpetuandum Dominium aureo annulo. Eſt& Gymnaſium publi- cum, cum Beſſarionis Cardinalis Nicæni Bibliotheca, quam ipſe moriens Reip. Venetæ legavit. Civium frequẽ-· lia Venetijs plane ſtupenda. Numerus trecentorum circiter millium cenſetur. Triplicis illi 5955 generis: Patritii, quos penes Imperii& Reip. adminiſtratio: Cives qui Scribarum& aliorum honorum munera gerunt: Artißices, qui mechanicas exercent Artes. Præter hos, ¶Mercatores innumeri& Advenæ qui vario cultu ex omnibus Mundi partibus eo negotiations gratia confluere ſoliti: Turcæ, Aethiopes, Slavi, Arabes, Syri, Cretenſes, Cyprüs, Macedones, Germani, Vngari, Hiſpani, Galli, alii. Prima Venetæ Reipublica adminiſtratio fuiſſe fertur Con- ſaleris: altera Tribunitia, per annos cer i I: poſtea anno iↄccv ii ſub Ducis cœpit eſſe imperio. Dux; Page vul- 90, Reip. caput, Senatus elt Princeps, eique nihil injuſſu Senatus nec pace agere, nec bello quidquam licet. Ipſe Senatum conſulit. Senatus Auctor decernit: Decreta tamen Ducis nomine promulgantur. Duci de publico cetta penduntur ſtipendia: eoque defuncto, ſtatim in locum defuncti ex Senatorum numero alius per fuffra- giaſufficitur. Senarus, vulgo ran Conſſglio, baſis eſt totius Statuszejus membra Nobiles omnes, xxv annis Majo- res: quibus mira in dicendo libertas, ſumma in conſulendo integritas, eximius recti verique cultus⸗ ſtudium conſerrãdæ libertatis augendique Imperii incredibile, inſignis in adverſis conſtantia. Præter Ducem Senatum- que ali multi ſunt Magi lratis, quos hic brevitatis ſtudio prætereo. Hæc Vrbs omnium Vrbium clariſsima cẽ- ſetur& florentiſsima, Mundi Theatrum, commune totius Orbis Emporium, Victrix dominatrixque tot tan. torumque hoſtium: Hadriatici Regina Maris, Italici nominis gloria decuſque. Quamvis multa bella geſ⸗ ſetit, variamque fortunam mille annorum ſpatio ſit experta, in externi tamen hoſtis poteſtatem nunquàam devenit. Reliquas Civitates& minorum gentium Opida ſilentio prætereo. Flurii inſigniores hujus tractus Fiuina. Plauis, Piave vulgo, Brenta, Bachilio& omnium maximus Atheſis. Montes ſunt hic tractu Patavino, qui nec Montes. ad Apenninum, nec ad Alpes pertinent, qua conditione nullus alius ager eſt totius Italiæ. Horum unus eſt Cenis, alter Venda, de Colles Euganei, poetis celebratiſsimi. Mercator hæc habet: Patriarchæ. ſubji- ciuntur Epiſcopatus, Mantua, Cuman, Trideminenſis, Ccrons Maraverſis, Paduanenſis, Vincentinenſis, Ireviſinenſit, Cenetenſu, Cenedla, forte, Feme, Bellun. Atq;: hæc de Tirolẽſi 1& Tarviſina Marca breviter didta. ſint. r t ij i extia —— 302 Pedemontium. Regis cꝰ unde ET IA Lombændia Tabula ſequitur, in qua Pedemontium-, Monti Ferrati Marchionatuu, cum dil. a Ducaru enuenſium delineantur. Occurrit primo loco Pedemontium: ſic dictum, quod ad pedemſi montium, ad radices inquam Alpium, quæ Galliam Sabaudiamqne ab Italia dividunt. Vulgo Pie. monte: Pines ab Oriente Padus: ab Meridie Ligurum Alpes: qua Occidens eſt Alpes Gall: qua Sol, ferriltat. Septentrio, Duria Riparia. Regio eſt amcenis fructiferiſque Collibus plena Frumentem, Fructus, V ina pro. ducentibus nobiliſsima. Ferri prope Turinum, Marmorumq; ad Paiſanam, Fodinis non carens. Habitarunt olim Turini, Polyb, Liv. Plutarcho noti: item Straboni, Ptol. Eli. in nona Italæ regione eos notanti, Ligurum- . que ſtirpis facienti. Inde Ductus Taupinus, appellari cœpit hic tractus ſub Langbar dis, qui in Provincia lot Imperium majo- mam redacto Ducem præpoſuerant. lis deletis, primum in Iralie Regum venit poteſtatem: poſt Principum rn. diyerſorum: præcipue Sabaudic, Franciagque ditione fuit ſubjectus: vaſfatus ſuptàa modum bello quod geltum inter Carolum v Imperatorem& Franciſcum Galliarum Regem. Caput Regionis eſt antiqua Civitas Tau. Drbe& Opida. num: Auguſta Tau inorum Iacito, Plin. Ptol. Taurini hæc Vrbs ab ipſis populis, apud Antoninum, non uno loco. Vulgo Turino. Dictum vult Stephanus Grammaticus ab Tam, Maſsilienſium, quorum fertur Colonia, Inſigni. lacet ad oſtium in Pado Duriæ: forma quadrata, Portis patens quatuor, ſplendidis ornata ædiftis, nobilitate Civium clara: rerum omnium copia abundans. Summum Jemplum Ioanni Baptiſtæ eſt ſactum: præter hoc alia ſunt xx aut circiter. Palatium ibi Ducis viſendum: Academia celebris, in qua Eraſmus Ro- terodamus S. Theologiæ Doctor eſt creatus. Prima hæc Italiæ Vrbium Officinam habuit librariam. Epiſeo: patus gaudet dignitate. Ad Collem Rtvoꝶ elt Opidum frequens: ulterius Avuiliana Iuxta Padum eſt C αα. Altius inter Rvolos& Avilianam ſplendidum viſitur Cœnobium P. Anton) Rævefini:& nonnullo indè inter. vallo A D Ambroſum. Succedit mox Suſa quam plerique Sabaudiæ adcenſent. Ad padum ſexto ab Sango oſtũs lapide Opidum jacet, quod vernacuje Pmolo, opulentum, cum Cœnobio ſumtuoſo: ſupra pandunt ſe Per roſa: Læra fontis Sangoni Pagellato& Briacaſſe, dextra Monte Robio. Haud procul pelice amne, padi in- cola, Pancalerum eſt& Villa Franca, ubi ponte padi ripæ junguntur. Sequuntur ad Padi fontem Rovelb& PA. ſaua: ulterius Cririo: moxque M ambrino, ubi Vallis Padi initium. Incolæ vocant Dali di Lucerne, ab Catel. Io, quod ibi cognomine. Montis-Ferrati Marchionatus. Situs. Regis. cc Ir jam nunc peramœna& fœcunda Regio e Aſons- Ferratus explicandus, ſic dictus uti cenſe Undle dicla. Leander, quaſi Mens Ferar, ab modicorum Collium, quos habet, fertilitate: vel a Ferro, ſunilitudine qua- dam, quod uti Ferrum cetera, Metalla vi ac duritie vincit: ita ille finitimos ubertate cum aliotum fructuum 80, fertiliusn. corumque nobilitate& ſuavitate, tum vero Vini longe ſuperet. Deſcribit Aentem-Ferarum Merula lib. V1 Antiquit. Vicecom, hoc modo: Mon eſt perpetuus cæpanſus jngis, tous ama ef rum 22 PE DEMONT IVM. . r 8 8 N tun 1 1 4 4 f K 22 8 PIII 4 34 32 4.— erer— 28222 21— 71.— eee 5 m lar Italkca S meent, e e In dun 1— Alarcell- b 2 0 Laie iu Ia qhanibre 2 0 12 l 1— * Srle— J 1 00 * Borges ian 74 1 2 ⁰ Nauia NN N 1] . 5 1 222 72 1 0 Hofe euet 4 5 a Pianello 25 4 1— N du Riuas 8 i i Jeriteuc 1 Jg. Sex. 1 OA 1 2 1 1 N a a 2 b ö Ian, P Inte. ö Du:*— I i Secce 1 25 N.& 8 e* Tame N 7 Aneliait ö, roi.( 95 Aloneelrmneu. 1 5— f „. nd 8 1 2 1 * ee 1. gloigfie, 2 4 1 bn 0 Marge 10 Rap ü 1 n e 5 5 Oer 9 1 4 . J l Creuari- Dauaqua 9 5 5 9 1 ö 2 2. 2 8 8 garibofbud 2 21 Scan mll⸗ 9 Le, 3 8 1 11 2= 15 Necto Ml 8 8 2 K 2 r —— redemontana- Regio, cum Genu. en ſium territorio et Montiſfærrati 2 Hafchioliahl. r U 33 Noc Mietd 8 Regis unde dict. Jituu. Soll fartilitut. Urbes. 504 GENVENSIVM DVCA TVS. al vitum utilium fertilis,& colnis admodlum frequent. Incipit diurno fere itinere ab e Alpibus, planirieque ſiperais, quæ inter hos Colle& e. hes intercedit. Nihil hic incultum quidquam- propter ſummam- Solibonitatem opurtunitatem- que. Læuam Tanarus, dexrram Padus adluit, net ulllis alue um Regio egreditur. Qupmo magis aurem ab amnibus ah ſcedunt Colles, tanto majores amænioreſſue ¶ ampi inrer eus panduntur, quus hand male Meſopotamiam queas dicert, guuippe quod ammihus utrimque ſint incluſi. e Monis Ferrari Marchionatum tenuit primum Paleolgga ſtps uſque ad annum cio loxxxł v: quo, defuncto San. georgio Palæologorum ultimo, Carolus v Imp. AMAantuæ Ducem legitimum M ontis.- Ferrati Hæredem declarauit. Erectus fuit Marchionatus in Ducatum anno cio 10 1X X ab Maximiliano Imp. primuſque Montis- Ferrati Dux dictus eſt qulielmus 111, Mantuæ Princeps. In hoc autem tetræ tractu tres inſignes habet urbes Mantuæ Dux, quæ ſunt Calis D.& vu, Civitatis jus adepta ab Sixto in anno cioccccixxiv: Epiſcopatus fulgens dignitate: ſedes Marchionum Montis· Ferrati. Duplex ibi Ars: Vetus, Marchionũ quomdam domicilium,& Nova, quam exſtruxit Vincentius Gonzaga, Mantuæ Monti que Ferrati Dux, quæ vulgo La Citadella. Alba, plinio Pompeia cognominata, cui inde Albenſes Pompeiani nominan- tur. Amplitudine ſuperat Caſalem D. Evaſii, clementia Cœli interior, Marchionum Montis- Ferrari prius, nunc Ducum I untuæ ſubjacet Imperio. Ager omnium fœcundiſsimus, qui Languvilla vulgo. Iertia eſt quæ vulgo dicitur Acqui: Agquæ Staryellorum Plin lib. 11 1 cap. v. in Lĩguribus ponenti. Aquæ ſimpliciter Antonino: ab Aſais proculdubio& fontibus, qui hic ſunt, calidis& medicatis: ſunt enim in hac Civitate Thermæ public cum Menſis lapideis& gradibus. Præter jam dictas urbes ſunt; Baſſinana, Valentia, S. Salvatore, Mon- caluo, Alexa- adria, Nita, Palia cognominata, Asta, Pollentia, Ceva, atque alia multa. Genuenſium Ducatus. ENUuENSTUuN Ducatus, vel Ora Oeneunſis, olim dicta fuit Ligusia, non tamen tota, ſed quæ Treſapi- 1 fuit cognominata. Liguriæ unde nomen varie diſceptatur. Quidam inter quos Paullus Diaconus, ab legen lis Leguminibhus tradunt: alii ab Ligone, uno ex fabuloſis Iapeti Ducibus: ſuppoſititii ab Annio Viter- bienli Beroſus, Caro, Fabius Pictor& Semprocius ab Ligure Phaet hontis Ægyptii Filio: Nunc vulgo Nviera de enoa vocatur, ab ꝙenua clariſsimi nominis Vrbe. Hodie ſines ipſi ab Occaſu Alpes, Gallia:n Narbonen· ſem ab Italia dividentes, ab Ortu, Etruria, Macra interfluente: qua Meridies eſt, cognomine pulſatur Mari: qua Septentrio, Apennino clauditur. Hæc olim, ut ſcribit Strionnino ſterilis fuit, nihijque memoratu dignum habuit, niſi quod intus maximæ arbores& vaſtæ, quæ navibus fabricandis idoneæ erant, producebantur. Nunc vero Viui, Olei, ac variorum Fructuum proventu beata. Ager Dianus Oleo adeo adfluit, ut quando- que octodecim, nonnunquam viginti millia urnarum reddat, quas vulgo Barilas vocant. Ora Genuinſi ho- die duplex, Occidentalis& Orientalis: quæ vulgo ab Metropoli, quæ in medio utriuſque, Riuera di es- vv, di Ponente,& di Leuamte. Vrbs primaria Genus Liv.& alis: Oenas Steph Panna dicitur Luitprando Iici. nenſi,& ejus ætatis 1 Hodie Geaã& Seneca. Quo d ad Situm. Fronte Meridiem Cirnumque ſpectat lulu lam, ampliſsime circa littus conſurgens, dorſoSeptentrioni obverſo, leniter in be a 4 ad quieſ- pol r 1105 Ua, ing n lain Aken CEN VENSVM DVC AT s. ad quieſcendum deſcendens, Montium innixa radi flatum vallo munitur, non tota montoſa, nec vici gere tricena quina millia, ſupra nongentos quinqu e multo minor antiquorum eſt pede. Hinc menſura e etrit quinque, ſin ſenos, ſex demptis quadraginta 505 cibus, quoruin a tergo contra ſævorum Septentrionum ad- sim tota plana, ſed mixta ſpecie. Circuitu palmos colli- aginta quinque, Nebianus Epiſcopus tradit. Palmus haud totius urbis ſi palmos ſeptenos paſſui demus, milliariorum a quinque palmis, nec moles, nec portus in hanc dimenſio- nem venit. Inſignem Portum habet ad Auſtrum& Africum Patentem, ingenti mole ad ſecuram ſtationem prę- e munitum. Cætetum de Genua politiſsimi& rotundi exſlant Scaligeri verſus. l 8 Ditis opes Aſie,& cliros Orientis honores A ſſictus toties Venetuss quæ fugerat olim 8 Lantaque ab Cuxino tundlitur ora ſalo, In patriis movit tela Petitus aquis. 5 5 Piſanas actes, I hiſcæ decora inclyta Pubis Fruſtra Galle cupis: fruſtra es fruſtrator Ibere, Et traxi ad Ligures Gallica Ina manus. Fruſtra ſava ferox Inſuber arma capis, Subjectis domitas tenui cervicibas Alpes, Vinco ego, cum vincor, par eſt Victoria damno, f Et tremuit noſtras Aſtica terra trabes. Sumque eadem domina ſervaque facta mea. 4. Metropoli viſa, reliquarum Vrbium nonnullas& Opida indicabo. Haud procul Varo Wicæs eſt Ptol. Nicia n Antonino, Niza hodie. Vrbs maritima„quomdam ab Maſsilienſibus condita, dorſo Alpibus innitens, par- 2 im in juga, partim in planiciem porrecta. Nunc eſt munitiſsima, firmam habens Arcem in colle, ditionis 3 g Sabaudiæ Principis. Supra portum Herculis Monceci ad alterum lapidem editis in montibus Torbia jacet, 3 e, del Turbias. Sunt& D. Remi Opidum, S. Remo, peramœno& fertili agro, qui Citris, Falmis, Medicis Limoni- bus, aliiſque fructiſeris Arboribus mirum in modum ornatus. Caſtellum Jabia: ambitu exiguo, ſed nomine celeberrimum, ob generofitatem Vinorum Apianorum. e Albingaunume, Vrbs antiqua, ſitu plano, quingentis à mati paſsibus, gravioris Cœli, alioqui opulenta rebuſque neceſſariis adfluens. Finarium item, NMaulum. Sa- dona urbs antiquiſsima, ædificiis ornata magnificis, cujus ambitus eſt c io 10 paſſuum. atque hæc ſunt in ora a Genuenſi Occidental. In Orientali ſunt: Claverium, Seſtri de Levanto,& alia. Flumina hic ſunt Dau, qui Li- d mitem ſtatuit inter Provinciam& Liguriam: hanc Italiæ, illam Galliæ regionem. Recipit hic, qua Occidenta- e lorejus ripa& Gallica Fluvios, qui vulgo Gallorum audiunt Caremp, Ladaire, Eſteron-: qua Orientalior& Ita- liã ſpectans, La Lince G. La Veſubie Sequuntur inde per Liguriæ littora Paulbn, hodie Talio: Rutuba hodie Rot- 74. Sunt item Merula, Poræt vera F. eriſano, Lavagna, Maera, Magra hodie. De Adminiſtratione autem Eccleſia- ſtica apud Merc. in hac Tabula hæc leguntur: Archiepiſcopus Taurinenſis, cui ſubſunt ¶ glalenſu, Salutiarũ, Mantis Kegalis, N. oba ienſis, Lodenſis, Vercellenſis, Ipporegienſis, Actenſis, Aquenſis„A lhenſit„Terdonenſis„Saonenſis, Albin- gaunenſis, Dintimelienſit, Placentinus. Papienſis, Mediolanenſi Archiepiſc. ſubjecti. A rchiepiſe, Ianuenſi ſubſunt Bo- beenſee-Aprumacenſi„vel Bramacenſis, Metenenſis vel Maranenſis Acuienſis vel Ampruniacenſis, Nubienſis in Corſica ſiye Mebienſis. Naulenſu, Albigaunenſis, Arbenga credo, inter ſuffraganeos Mediolanenſis Archiepiſc. recenſitus. 81 Quarta e Regio. Situs. Sal fentilri. Urbes. Romandiola. Varta& poſtrema Lombardiæ Tabula No ndiol ume, Dutatum Parmenſem;&(Al antus repræſen. tat. Primo loco occurrit Romandiola vel Romanula, ſic dicta hodie, Caroli Magni Imperatoris& Romani Pontificis beneficio atque auſpiciis. Ramanuls Limites ex communi ſententiaà ad Septen. rionem quidem Paludes Veronenſes& Patavinæ, uſque ad Fornaces; Oſtium badi ultimum, una cum parte Maris Hadriatici: ad Orientem Ilaurus, una cum Piceno; ad Meridiem Apenninus, cum E. truria; In Occidentali variatur. Quidam ultra Vatrinum flumencis Forum Cornelii non procedunt: tran- ſiliunt nonnulli Scultennam, nunc Panarium, in eo plerique, ſiſtunt. Hos ſequemur, Longitudinem e- jus c x milliar. aut circiter, poſituri inter Foliam& Panarium: Latitudinem xcv i milliar. vel paullo minus, inter Apenninum&, quarum memini, Paludes. Quod ad Regionis qualitatem, agros habere optimos ſcti· bit Leander, omniumque frugum, tam quæ ad vitam neceſſariæ, quam quæ ad humanas voluptates opor- tunæ& delitias, fertiles. Campi hic latiſsimi, fructiferis Arboribus omne genus conſiti: Colles peramani, Vitibus, Olea, Ficu nitentes. Silvæ munificæ herbidaque prata eum dumis venationi apta; ſalubres paßsim aquæ: Salinæ cum circa littus, tum intus frequentes: Metallorum fodinæ: innumeræque præterea Naturæ dotes eximiæ: quæ niſi longiſsima narratione, commemotari haud poſſent. Vrbes ſunt in hac Regione ali- quot celebres& complura Opida. Primariæ ſunt Ariminum Ptol.& aliis, hodie Rimini Incolis: Rumelen- Germanĩs. Nomen illi ab Amne, quo adluitur. Alii aliunde trahunt. Rerum omnium copia ſupra modum abundat. portus olim amplus, ſplendidus ſatiſque capax: hodie modicis navigiis tantum eſt aptus, arenis oppletus. ¶ervia urbs maritima olim colt dicta. Cerviani majoti ex parte lalarii ſunt Artifices, tanto quæſtu, ut Pontifex annuatim inde habeat Ex millia Coronatorum.(icua,( ſeua ptol. Cena Strab. hodie pleriſque Ceſena, aliis Coſnadigo, tertiis denique C na. Hodie Cixitas eſt admodum frequens: annis ſupeti- oribus a Bernardino Rubrio Parmenſi, qua Occidentem Septentrionemque ſpectat, audta. Arx urbi ex col le, qua Auſter eſt valida imminet, a Friderico 11 Imp. condita, Saſina urbs antiqua ad Apennini radices: Plauti batria: nomen hodie retinet. Ravenna, paſgim r Strab. cui& Pad: Pa- Ptol. Antiquam Civitate teſtantur omnes. De ditu multa Str. lib. y: Vrbs eſt Archiepiſcopalis. Subſunt huie Archiepiſcopo Adeien. ſis, Comaclenſis, Cervienſis, Forolivienſis, Foropompillenſis, Vellimenſis, Fils forte, Ceſenuenſis, Sarenienſis vel Sarſinatenſis, Faventinus, Imolenſis, Mutinenſis, Bononienſis, Keginenſis, Parmenſis,& 1 Paſuac 5 5 5 1 1 ＋ 1 1 1 1 2. .. e. eri * 10 ſanin Lemgo 5 2 N e ee„ 0 5 Cen 0 22 far* — ö* a. S S. 5 Vanquene Te Te I IL LH 3 7 50 8 e dae 33 N 42.* 5 Soncind 0 eo rb.. 2 5 n i 9* 1 e 1 2 e 2 Ger vle 2 eee 2„ 1 N 8 5 228 o 4— a N. 2.. 105 4. i 8 2 4 N Ne 2 5 rrurn l Fe 3 1770 80 f 1 Schrein—* 222 0 me 0 2 65 0 115 01 ＋70 N 7. 2 0 Reer*. 199 J 0 Hanbibn— 4 0 71 5 2. ee 2 rel du 2 8 *. 1 9 17 2 Mah Kiten. 5 1 .. 2 10 vag, 2 5 J 80 Fei, 8 6 a 4. a N 5 2 N Dνν 2 2 e 2 eg 1 g Con ſlvn s 5e 0 2 17 225 5 Aud,* nil, 2 8 6 tent T* Fo e 15.„„ 7. Natent oro 1 56 2 8 5 [ Tiace cas zee wo 56% 277700 Forte 8 25 5 rale E — e atind, ee I U 3 0 gol for 0 M R 2 9 5 nil Soliero legrol N N Sunn een 0 00 1—— 2 85 uma 5 2 9 2 Ilan, affe e 10 4 aul 0 2 8%% 3. Nau, nase, ö Dung„ lo — 2 — 2 Salpnan 5 10 eis „ i r 2 5* Here au*— Vlenario e Fe, 2 2 0 40 8275 zung,—.—— N 7 1 e . r e ſCerſeto 8 2 5 2 10 5 Regio&. unde dilla. Soli fertilitas. Imperium majo- rum. 308 DVCATVS PARMEN SIS. Paſcua ad Vrbem optima; ex quibus magna Lactis, Butyri, Caſeique copia. Forum- Lui, hodie Forli. Vrbs natura& ſitu, rerumque omnium ubertate præſtans inter duos Amnes Roncum& Montonum ſita; Acre fruens optimo. Forum Corneli vulgo Imola. Sita eſt ad danternum Amnem, Agto frumentario, Vini, Olei, aliarumque Frugum ferace, Bononia nobilis& antiqua Civitas, Bologna vulgo: Apennini radicibus adpoſi- ta, ad Amnem Rhenum, Apoſa torrente mediam urbem interluentè: tota Orienti expoſita: qua Auſter eſt. Montes imminent vetiferi, qua reliquæ partes, agri patent longe lateque, omnis generis Frugum feraces. Cœ. lum illi non admodum ſalubrę. Circuitus v1 milliarium: olim multo minor. Portas habet x 1 1. Po- tens eſt nobilitate, ædibus magnifica, porticibus frequens. Academiam inſtituit Theodoſius Imperator, an- no ccecxx 111. Nunc Ferrariam videamus; cui unde nomen datum valde variatur. Veritati maxime con- ſentaneum, Ferrariam nuncupatam ab Fermæide, quæ trans Padum erat, Colonis huc ex Theodoſii Impera- toris decreto tranſlatis annò ccccx xx 111: quo tempore Vicus fuit abſque muris ab Smaragdo Exarcho circa annum rox cv foſſa mœnibuſque ſeptus; paullatimq; ita auctus, ut tandem in nobiliſsimam Civitatem commutatus fuerit: Vetere Præſulatu ab Vitaliano, P M. huc circa annum 1c] n traducto, aliiſque x II Pagis finitimis illi ſubjectis ab Conſtante 11 Imp. qui multa ipſi largitus eſt Previlegia. Hodie Fears audit. Adſidet ripæ Padi amnis, quo qua Ortum Auſtrumque reſpicit, adluitur. Cœlum ipſi craſsius, ob ſitũ paluſtrem. Plateaàs habet rectas, longas, amplas quarum pleraſque Leonellus Marchio coctis ſtravit lateribus. Ædificiis cum publicis, licet non magnis; tum privatis ſupra modum eſt ornata. Maximum eſt Vrbis Fanum. Arx illi duplex, una ad flu. altera è Regione S. Georgii, Ducis Sedes: utraque ſatis munita. Populo frequens, rebus ad vitam neceſſarũs abundat. Non inamœna inter primas Italiæ Vrbes merito cenſenda: Caput Sedeſ- que Ducatus Ateſtinæ familiæ, nobilitatis& antiquitatis ſtupendæ. Academiam hic inſtituit Fridericus 1d Imperator in Bononienſium contumeliam. Planiciem habet circa ſe maximam ſed ſterilem. Reliquas Roman- dliolæ urbes,& minorum gentium Opida prætereo. Ducatus Parmenſis. Vcatus Parmenſis a Ciyitate Parma nomen habet. Ager amœnus eſt,& Frugum Vitiumque op- timarum fertilis, aquis medicatis paſcuiſque lætiſsimis felix: cujus Caſeus& Vellera ſummam me- rentur commendationem. Civitas unde Ducatus iſte nomen accepit Parma ab Thuſcis, ut multæ his locis aliæ, condita, a Boiis inde poſſeſſa, lapſu temporis Romanos habuit Dominos: qui anno Io xx, quo tempore Mutinam, eo Coloniam, ut Livius tradit lib. xx ix, duxerunt; Calamitatem ab L. An- tonio inlatam deplorat M. Tul. Philip. ultima. Conlapſa, authoritate Romani nominis libera cum alis cœpit eſſe: Sequuta nunc Cæſares, nunc Pontif Rom. Bononienſibus ſemper amica& conjuncta. Gravem paſſa eſt totum biennium obſidionem ab Friderico 11 Imp. circa annum c ioccxL vi Tx, quod partium eſſet Pontificiarũ. Eo MAN TVE DVCAT VS. 9 Eo inde profligato, varios habuit Regulos, Corregios, Scaligeros, Aieſtinos, Vicecomites, Galearios, Sſortias, Salus denique: quibuſcum ſæpe de Vrbis dominatù certavi t Pontiſeæ Romam qui ope& auxilio Caroli v Imperatoris, Gallis tota Italia pulſis, rerum ſolus deinceps in urbe potitus eſt. Hodie ſuos habet Duces, quorum primus a P. M. inſtitutus eſt Petrus Alſius Farneſius Paulli 111 p. M. filius, quo crudeliter intra bien- nium cæſo, ſubrogatus eſt Octavius filius, ejque defuncto Alexander, Belgicæ Gubernator: cui mortuo ſuc- cebit ante aliquot annos Filius. Ceterum Parma, Strab Ptol. in Aemilia via, quinque ab Apennino PM. Nomen illi ab Amne Parma: ex aliorum mente, quod Parmam, hoc eſt, breve ſcutum referat. Aedificiis eſt ſplendida, plateis ornata rectis largiſque; rebus ad vitam neceſſariis adfluens: Incolarum nobilitate, civium- que frequentia celebris gitu eſt admodum plano: Cœlo ſumme ſalubri: adeo ut Plin. Parmenſes tradat, tres qui- 2 dem annos cx x, duos vero cxxx vixiſſe. Eam neque hiems, neque æſtas adfligit. Caſtrum habet munitiſ- E ſimum, Principum& inluſtrium Fami liarum Palatia non pauca. In foro ſatis amplo, Fons pulcerrimus:& i Jemplum ad imitationem S. P. Romani exſtructum: Campana tribus impoſita columnis: Turris perſimilis Bononienſi, Separatur ab ſuis Suburbiis flavio cognomine. Epiſcopatus floret titulo. Incola venuſti, nobi- les, Marti, animoſi, genio ingenioque præſtantes. Ducem cum Parma habet vetuſta& nobilis civitas Pla- eme; Ptol. aliſque LA la, vulgo Piaten dg. Iuxta Padum, a quo diſtat circiter M. P Jacet, ſoco peramœno: agrorum bonitate, Civiumqne claritate ſuperbiens. Muri novi ſunt: Propugnacula ampla, Munitiones in. ſgnes · Epiſcopatus gaudet titulo. Gymnaſium habet omnium diſciplinarum. Vrbis ager Vini, Olei, Fru- menti, omniſque generis Fructuum fertiliſsimus eſt, propter copiam aquarum: multos habens fontes, fluvios, nyulos, paſcuis irrigandis facientes. Mantuæ Ducatus. Ucatu/ Mantua nomen habet ab urbe Mantua. Nujus Imperium primum fuit penes Taſca, Vrbis Regie. auctores: hinc penes Gallas ¶ cnomanos: poſt quos Ramani rerum ibi ſunt potiti. Maximam ſub Iri- perium maja. umviratu cladem tulit. Quum enim ¶remona victoribus diripienda eſſet conceſſa proter vicinita-„. N tem magnam Agri ſuiĩ partem amiſit. Hinc Virgilius. Aantus vel miſers nimimm vicina Cremonæ. Suc- ceſſerunt Romans Gorhi,&. Langbardi: quibus profligatis. Vrbs ad Imper atom poteſtatem eſt retracta, earur- ſus labante, in libertatem ſe cum multis aliis vindicavit, quam obtinuit, donec ab Othone 11 Imp. Theo bade Comiti Canoſſano donaretur. Subrogatus illi Bonifacina Filius; eique ſine maſcula prole deſuncto Beat 5 nr conjux, cum AMat hilde filia, qu Mantuàam ſummopere ampliavit. Vrbs Mantua Strab& Ptol. hodie Drbs Manus. Manos. Initium Vrbis ponunt varii varie. Quidquid ſit, antiquiſsima ipfi eſt origo. Poſita eſt in medio Palu- dum, quas Mincius, ex Lacu Benaco egreſſus, creãt, nec niſi pontibus, qui eximii admodum, aditur zhinc ob na- turam loci munitiſsimis Italiæ concenſenda. Ampla eſt,& magnifice publicis privatiſque adiſicüs ornata, re- que plateis decora. 8 1 Hacrzxus r TTTTTTTVTVTT—TTTVT—T———TW Negio unde dicta Situs. Soli fertilitas. Imperium majo- rum. Vrbs& Opidl. 310 Brixienſis Comitatus. AcrExus Lombardiam perluſtravimus: ſequuntur nunc Brixienſis ¶omitatus& ¶ Nlediolanenſis Du- catisexplicandi. Nomen priori a civitate nobili Bixia. Partem ejus tractus occupat quem olim Ce- nomani tenuere. Paterque Territoriums Briæienſe in longitudinem mill. c a Limone Benaci Lacus vico, ad Vrceanum Opidum. Latitudo eſt mill. L a Maſo uſque ad Pialengum: ſituſque eſt inter Be- nacum, Sebinumque Lacus. Ager uberrimus Iritici; reliquorumque Frumenti generum, item Vini, Olei- que fertilis, neque carens Ferri Æriſque fœcunditate. Habet& Aurum, Argentum, Alumen, Marmor Por- phyreticum,& aliud ex atro& vitidi variegatum, quod Serpentium uocant, Ophiten Plin. alioſque Lapides precio nobiles: Marc haſitam etiam, quem ritem vocarunt Veteres: Abundatque omnibus quæ ad vitæ nece. ſitatem cultumque expetuntur. Briria fidem Populi Rem. perpetuo coluiſſe legitur: præſertim Bello Punico poſt cladem ad Trebiam amnem ab Hannibale inlatam. Colonia deducta eſt cum reliquis Tranſ- Padanis ab Cn. pompeio Strabone, anno loc xv,& poſtea cum aliis ab C. Cæſare Dictatore Civitatis jure donata. De- inceps in Imperatorum fuit poteſtate, quãdiu ſalua ſtetit ſua Romano Nomini majeſtas. Poſt ab Radagiſo Got- horum Rege incendio vaſtata, anno ccc xðx II: hinc ab Attila Hunnorum Principe ſubverſa ſed refecta anno cccci iI imperante Martiano: mox ab Lang bar dis poſſeſſa uſque ad captum ab Caralo Magno Deſiderum; quo exſtincto, ſucceſsit Francorum Imperium. Inde ab Orhone Saxone Cæſare libera Imperli Romani Civi- tas eſt facta, anno ciocxxxv i: mox ab Henrico v i direpta, muris nudata, ſuiſque ſpoliata Privilegiis. ab Scaligeris, Veronæ Ducibus, opera Guelſorum eſt capta. His ſucceſſerunt Vice: comites, Medioloni Princi- pes: a quibus ſæpe vexata ad Venetos defecit: quibus ab Calls rurſum ademta, paullo poſt iis eſt reſtituta. Se- ia trab& Ptol. hodie Breſcia. De hujus Vrbis origine varia traduntur, ſed parum explorata. Allis certiora forte apud Livium, quem multi ſequuntur. Notat is ab Cenomanis conditam: cum Elitovio& Beloveſo Du- cibus ex Galliis, per Taurinos& Aples Iulias in Italiam tranſgreſsis. Hinc Cenomanorum genti tribuitur etiam 2 Plin.& Ptolemæo, quin& Livius lib. xxxii BM Cenomanorum ſignat caput Civitas eſt pervetuſta, diyes, populoſa, ampla, validis munita muris, Arce ſuperbiens inexpugnabili, pulcra edificiis cum public is tum privatis. Eam amnis perlabitur Garcia quem alique N elam vocant. Caſtrum habet munitiſsimum è vertice Vrbem deſpiciens:& egregio firmatum ab Venetis præſidio: Templa magnifica: Monaſteria ſtupenda: Hoſ- pitale pulcrum. In palatio Capitanei hæc leguntur: Hic locus odit amat-, punit, conſer vat., honorat.: Nequitiem pacem, crimina, jus a, Probos. Templum& Epiſcopi Palatium, quin tota Civitas, ejuſque Territorium, omnia inquam, paſsim ectiſsimis Marmorum Inſcriptionibus,Statuis, Statuarum titulis& clogiis, variorumq; Epitaphiis ſunt plena. Incolæ locupletes, lauti, nobiles, ſolertis 8 pibus 20 2 5 LL HA r. 1* 2 2 0 Sorzaqo 7 . A. aii Abi 2 J ale, Feronõ 5 XI. nan Alonmæa; * 7 958 22, . . 2 655 2 5 5 5 odiuche 51 filo 1 22 200. 1557 abu. Acud N eto N. codaqub 2.. 10 875 85 7 0 Canis= Zfuo Ranle„ ali 53 urn, 1 r 222 zin Joe e ee, Anz Hi 5** Coſin iagia N 2 olan. N 2 l— 1 allo 8 15 Ala. 3 7 7 5 5 * 25 5„iu N 4 g 2 88 ben: Ponſt EN „are, 22 Ne. 5 2 Nel, 2 2 22 2 10 2 75 N 1 15 0 81 4 2 95 eee l. 145 4 800 cdi long r anatig e 7 l Saluarof- G Life itte, 0) ert Kelle 2 5 a 25 2 e faul 0 lala 7 Aral— 22 4 e Tien. Alis * 5 o Cauriuna 4 Cu 2 e lluccio 88 0 0 — 512 DVCATVS MEDIOLANEN SIS. Opibus hodie floret: Orbis Venetæ Sponſa cognominari ſolita. Fidem Chriſtianam ſuſcepiſſa traditur ab D. A. pollinari Ravennatum Præſule. Epiſcopatus habet titulum. De ea ſic Scaliger: Aus pinguesſcatebras ſpecula deſpectat ab alta Atque modum ignorat divitis uber agri. Poſtulat Imperij Brixia magna vices, Siregeret patrias animis concordihus oras, Coelum hilarum, frons læta urbi gens neſcia fraudis Tunc poterat Dominis ipſ jubere ſuis. Eſt in hoc Territorio etiam Qunriauum Opidum, viginti mill. paſſa Brixia Meridiem verſus ſitum, prope Ollium amnem. Item Ræggiate, Botteſino, Virle, Novalara cum multis aliis. Lacus habet Benacum, ſic dictum ab Opido quod hic olim, cujuſque hodie cernuntur veſtigia. Hic ydius Catullo, ab Lydis 1. Tyrrhenis, quos fama eſt quomdam vicinos illi agros coluiſſs: Lago di Garda Italice: Gard. ſe Germanice ab Arce orientalio- ri ripæ adſita. Hic Lacus, ut ſcribit ad Cardinalem Polum Alexius Vgonius, optimis piſcibus aliis præſtat: amœniſs imis Collibus circumſeptus: undique fontes ſcatent: hac illac Nemora, Prata virentia, Vineæ, Oli- væ, Abietes, Lauri, Cedri: Opida præterea rebus omnibus neceſſariis referta in modum coronæ illum ambi. unt: ita ut nihil omnino illi deſit ex hiſce rebus, quæ loca Campeſtria viſu quidem pulcherrima& uſu grata at- Flumina. Regio. Soll fertilitas. Imperium majo-· rum. que jucunda efficere poſſunt&c. Eſt& alius Sebinus aut Sevinus, nunc Jago& Iſeo ab Iſeo Caſtro quod in ejus ripa. Hic exceptum ad Septentrionem Ollum, rurſus ad Auſtrum evomit. Eſt denique inter Sebinum& Bena- cum Lacus Idrinus, vulgo Lago d Idro, vel Idro Lago. Nomen illi ab Idro Caſtello. Ali ab Hydra dictum cen- ſent, quam Hercules hic perhibetur peremiſſe. Piſcibus abundat. Exonerat ſe in Idrinum per varios amnes: Minores, qui vernacule Lago Cap, Lago Runcone,& alii. Mella vel Mela hoc Territorium medium quodammodo ſecat. Mellæ nomen retinet in hunc uſque diem. Non percurrit tamen ipſam, uti videre eſt, urbem, ſed haud procul inde ipſius agrum. Fluviolus qui urbem perlabitur hodie a vocatur. Ducatus Mediolanenſis. VcArus Mediolaenſis ſuo ambitu ccc milliaria complectitur. Incredibis agro eſt fertilitas, copiaque rerum omnium ſtupenda. ITractum vero hunc M. Marcello& Cn. Scipione Coſſ. cum pleriſque ur- bibus Tranſpadanis in Romanorum ditionem conceſsiſſe, formamque Provinciæ accepiſſe, auctores ſunt Livius, Florus, Polybius. In eadem urbe Imperato res aliquot poſteriores conſediſſeloci oportunitate du- ctos conſtat, Nervam, Trajanum, Hadrianum, Maximinianum, Philippum, Conſtantium, Conſtantinum, Iovinianum, Valentem, Valentinianum, Theodoſium. Trajanus certe regiam hic ædificavit, quæ hodieque no- men ſer vat Palatij. Debilitata autem Cæſarum potentia, variorum hæc urbs Barbarorum impetu convul- a eſt& labefactara: Gothorum, Hunnorum, Langbardorum: quibus, Caroli Magni auſpiciis, Italia exactis fidei ſe commiſit Francorum: Regum inde G ermanorum- Cæſarmms, quorum plerique Ferream Coronam Impe- rij ſolemnia, accipere ibi, in vetuſta celebrique D. Ambroſii æde, conſuerunt, uti ſingulorum exemplis pro- bat Leander. Tandem ſub Fridericis 1& 11 Cæſaribus, quibus perpetuo rebellauit, novos ſortita eſt Do- minos, Galeatios Vicecomites, qui deinde, anno crocccxci v Duces Wenceſlao Imperatore nominati. His deficientibus r 8 n DVCATVS MEDIOLANEN SIS. 513 deficientibus Stortia Ducum inſignia ſunt adepti, conſentientibus Civium ſuffragiis,& accedente Romani Imperi auctoritate: quod Galeatii nunquam obtinere potuerant. Horum ſtirpe Majorum noſtrorum ævo e llincta, ſucceſsit Carolus v Imp. qui principatum ad K cges Hiſpaniæ, Succeſſores, tranſtulit. Vrbs primaria Latinis Scriptoribus omnibus Mediolaum, Mediolanium Polyb. Strab, Ptol. cui& Mediolana, Italis hodie Miles; Germanis Aey lmt. ¶Mlediolanum ab Gallis Inſubribus conditum: auꝭtores ſunt Livius, Trogus, ali qui, Belloveſo Ducè, in Italiam profecti, pulſis Tuſcis, fundamenta iſthic Vrbis locarunt: anno, ut qui- damcomputant, ante Chriſtum natum cccxxx ix ut ali ccclxxx. Quidquid ſit: antiquiſsima eſt. No- men illi natum, zudicio v. cl. Iſaaci Caſauboni ad lib. iv Strab. ab Santonũm in Galliis Vrbe Mediolanio. Nudam vocem aiunt eſſe Germanicæ originis, quaſi Mey. lndi ab agro vernante, qualis Majo menſe ſolet elſe yel Midland, quod medium eſſet& velut umbilicus, uti etiam Iovius indicat Inſubriæ, Ticino amne clau- l: zel denique e acgde- lande ſive Aeidel- land, Dirginis Regio vel Terra, ab Minetva cujus ibi Templum fait. quod olim S. Salvatori, poſt D. Virgini, hodie D. Ieclæ ſacrum. Situs Aediolano inter Ticinum Abduam- q dhaud procul Alpibus, peropottunus: natura cœli ſolique temperatus. Inter maximas Europæ cenſetur Vr- des, mercatura opibuſque florens: ſplendore ſuperbit ædificiorum: Templorum magnitudine„Prætoriorum amplitudine, pulchritudine Vicorum: Mænibus, Ppropugnaculis, Armamentariis ſupra modum inſtructa: pa- cum complectens immenſum. Suburbia habet longa lataque, quorum nonnulla cum magnis Civitatibus committi poſſent, altis foſsis non ſecus, ac Vrbs ipſa, undique cincta. Poſt dem Sacram, quam Pomum- vocant, magnifice ſpecioſeque ad Forum exſtructam, D. Laurentii Fanum eſt ingens in ruinis Templi Herculis cacitatum. Exſtant etiamnum ſedecim ſtriatæ Columnæ peraltæ, magnificentiſsimi operis veſtigia. Arcem ibi videre elt omnium fere, quæ in hoc terrarum Orbe munitiſsimam, cui Porte fovie nomen: inexpugnabi- lem, quaque in Europa nihil celebrius. Xcnodochium ibi vel Noſocomium ſuburbanum, via Bergomati, jugerum aliquot ſpatio ampliſsimum, ab Sfortiis inchoatum, nondum abſolutum. Eſt& Curia vetus, ubi eriguum D. Gothardi Fanum, nobilibus aliquot Vicecomitum ſepulcris decoratum. Multæ ſunt in hac Vrbe priſei ævi Inſcriptiones, aliaque veterum Monimenta. Academiam habet antiquiſsimam, ubi etiam Virgilius itteris operam dediſſe creditur. Ad Prædicatores tam inſignem eſſe Bibliothecam ſeribit Leander; ut cele· berrimis Italiæ non cedat. Artificum diverſa ĩbidem genera, tanta frequentia, ut vulgato proverbio dicatur, Chechi voleſſe raſſettare Italia, ſi ruma Milano: Mediolanum ſcilicet deſtruendo, Italiam inſtrui poſſe, nimirum quo- mumyis artificum copia. Picitur Hiſpaniæ Rex ex hoc Statu proventum habere octoginta aureorum millia, Adminiſtratio cauſarum civilium& criminalium pendet ab Senatu Mediolanenſi in quo xyi ſunt Docto- des,& nonnulli Prælati Patritiique Mediolanenſes. Archiepiſcopatus Mediolanum floret dignitate„cujus Ar- chiepiſcopus hos habet ſuffraganeos, Be: gomenſem Brixienſem, Cremonenſem, Laudenſen, Nverienſem, Vercellen- em, per gienſem, Diglevienſem Aſdenſon, Aguenſem, Abenſem, Terdonenſem, Savnenſem. Albingaunenſem, Vintimel nem. licemntinum: Papienſem,& Ferrarienſem exemptos. f 153 115 Vrbs Mediola- num. Ratio guber nam di. Regio. Situs. Soli qualitas. Imperium majo- rum. Orbe Verona. 514 Veronæ, Vicentiæ Et Patavii ditiones. Veronæ Ditio. Ac Tabula Ditiones trium Vrbium primariarum Marke Tasviſina delineantur, Verone, Vicen- tis& Patavii. Occurrit primo loco Veranæ ditio ſive Territorium. Ejus longitudo, quæ a Bruche- lio Opido ſumitur Riyam uſque, in ultimo Benaci receſſu poſitam, xv eſt Milliarium: latitudo ab Furre Conſinium Riyoltellam uſque xl. Ager ex parte lapidoſus, ac propterea incultus, ex parte optimus eſt: Tritico, Oleo, Vino, pecoribus, vellerum item precioſorum ceterarunique frugum copia abun- dans: nobliſsimas item habens Lapidicinas. Lectiſsimos etiam medicinalium herbarum e„ præcipue in monte Baldo, quibus legendis undique eo confluit A Eſculapii proles. Vrbem Veronam condidiſſe fe · runtur Taſci, apud alips Galli Cenomani: quibus ęjectis, in fide diu fuit& poteſtate Romarum: quorum auſpiciis Colaniam eg duxit Cn. Pompeius Strabo, Magni Pater. Ab e Actila, Hunnorum Rege, poſt vaſtata, varlis inde ſubdita ſuit TIyrannis, quorum agmen duxerunt facile Gheruins Legen: Nos expulerunt Lang- bardi: Langbardos Carolo Magno Duce Fraßci: poſt quos Berengariis ab Othone 1 Imp. Italia ejectis, ſuĩ juris facta quietem aliquandiu habuit ſub auctoritate fideque Romani Imperui. Per vim adeptus e Actiolmus Nonnaninus bræfecturam in Dominatum convertit, exacto Acone Aieſtino, quem S. P. Q. Veronenſis Præ- torem deſignarat. Eo defuncto circa annum ic.& communibus Civium Suffragiis Scaligeri magiſtra. rum geſſerunt cum titulo Vicariorum& Principum annos propemodum cπνν I: quibus exturbatispartim, partim veneno necatis, ſiæ ditionis fecerunt Galeatii, inde Carrarienſes. Hos exterminarunt Venti in quo rum etiamnum poteſtate conſtanter& tranquille perſeverat. Vrbs Derona Latinis& Ouαανανα Btol. Nomen ho- die retinet. Germanis Dietrichs Bern. Aerem habet tenuem. Non abſimilis Helvetiorum Baſileæ natura, ſitu, ulcritudine ædificiorum elt nobilis: æqug ſolo recumbens, ad Vleridiem, Ortum, Occaſumque comerſa 1: tellure od Septentrionem leniter adſurgente, jugiſque Theatralem pene formam exprimenti- bus. Atheſi amne non cam dividitur, quam munitur& circumquaque cingitur. Mille Antiquitatum yeſtigia vererem teſtantur Vrbis magnificentiam& divitias. Vias habet rectas& amplas, coctili ſtratas lapi- de. Iempla circiter xc, quorum præcipua petvetuſta Aedes Cathedralis,& D. e Anaſtaſij: Nonaſteris x. In ſummo clivo duæ ſunt Arces nobiliſsitnæ P. Perri,& S. Fclicis. Item Caftellum Fetus,& quæ vulgo C itadella. Amphitheatrum ibi viſitur omnium maximum,& quo nullum fere integrius; media Vrbe ad- furgens. Civitas hæc Epiſcopatus gaudet dignitate. Incolæ magnifici, ſplendidi, jucundo adſpectu, inge-· nii lummi, maximequę ad litteras idonei. Illud hoc loco non omittendum, quod cum Veneti hanc urbem munirent, in ipſis foſsis antra excavata è topho inventa ſint; cumque in monte foderetur„ Echini Sa- wei illic ſpectati ſint, itemque conchæ, oſtrea, avium toſtta, Stellæque piſces, omnia in lapidem verſa. Vicendæ VE RO NA. 20 f 1 3 Sebteittr 10 rere rern 222. L — ö* 9 Lace ange Ta creard cis Oggi 2 inna camragilo NN Salotv . 2 SOnaſſan N 8 F overo 4 4 2 N NXunaſun e Scudo Orlãds 2 1 Niſanium 5 N 2 NN 5 Caſtrilucſ 7 7 A elo Wet 02 e can N. lagen Can 7 8. 7 l 22 Naß R une e Er 9 8 1 un N Bora N 1 lacpfficn, 2. Au. rel Cre t Tagan —— ————————— D gene* —— Baſſauo Mar 22 2. Ne Leartarola N — can Anglo 71 8 00 La di 6 corte— 5 7 4 logge 0 5 Venda* 2 nge 2 Vl de carmqani 18 f t Racan 0 ERONN VI CENTIAE ET PATAVIX DII. e er, 7 nau Alcegari 8 1 e N decghen 3 konte 155 SMubun Conalliai. Fos Lalariggo Rartela, Torna 77 2. 272 e rumbing Za lena Soze. 5 3 Belumlilzie en 1 1 2210 N 05 7 22 2 Regio. Soli fertilitat. Imperium mafo- um-. Vrbes& Opida. Regio. Situs. Coll fertilitas. —— Vicentiæ Ditio. Icentiæ Ditio ſequitur; cujus Ager ut amœniſsimus: ita Vini Frugum aliarumque rerum fertiliſsimus: præcipue Mororum, quorum frondibus Bombyces aluntur. Haud procul Vrbe duæ nobiles Lapidi- cinæ, in Monte, qui Cornelius Latinis, vulgo Covelp. Sunt& Marmorum in Valdanio vico. Vrbs ab Tuſcis, vel, ut ſcribit, Trogus, ab alis condita, ſequenti ævo in fide diu ſterit Populi Romani, uſque ad Aitils tempora, a quo vaſtata, poſt in Got horum: inde in Langbardorum, poſtremo in Inalia Regum fuit potelta- te. Iis pulſis, libertate ſua ſub auctoritate Imperii Ramami eſt uſa uſque ad Frederici 11 Imper. principatund a quo direpta cremataque varios habuit Dominos, Carrarienſas Patavinos, Scaligeros Veronenſes, Qaleatios Mediolanẽ- ſes: Venetos. Tandem Maximiliani 1 Imperatoris armis infeſtata, ejuſque fidei ſubjecta, Leneris ad extremum eſt reddita. Vrbs ipſa Trogo, Pomponio, Tacito, aliiſque dicitur Vicentia: Viceriæ Plin.& Antonino: Biſttia& Bi- teria Aeliano, Ou, Ptolemæo: vulgo Vicenxa. Sita juxta radices collis, duobus amnibus, qui navigabiles, Rerone& Bachilione inæqualiter diviſa. Non uſque adeo elegans& magna: ſed populoſa, rerumque omium copia abundans. Quatuor ibi notatu digna, palatium Prætoris magnificum: Pons unius Arcus; Saxum o— lidum Aræ majoris in Eccleſia D. Laurentil, ſtupendæ longitudinis Theatrum denique, vulgo L Academia. Cxnobium ibidem D. Coronæ, ubi pulcerrima Bibliotheca. Incolæ ingeniis ſunt vividi: ad litteras, militiam, mercaturam promtiſsimi, faciendæ rei perpetuo ſudantes: ſplendide vivunt, honeſte veſtiuntur. Epiſcopatus gaudet dignitate. Porro in Vicentinorum ditione Opida ſunt e Maroſtica celebre& divitiis affluens Opidum: Brendulum divitiis, nobilitate ac frequentia nobile: Lenicum cum opibus& multitudine, ac nobilitate, tum amplitudine, multis Italiæ Civitatibus par. Elt& ſexto ſupra Vicentiam lapide, Auſtrum verſus, pagus& Caſtellum Cuſtodia, quod ibi quomdam noxi homines cuſtodiri conſuerint in vaſtis Latumiis, ad cxdendos ædificiis faciundis lapides, 316 Patavii Ditio. Vpereſt Ager Patavinus nobĩs in hac Tabula deſcribendus. Hie apud Bernardinũ Scardeonium deſcribĩ · tur his terminis: A Meridie Atheſis Fluvius procurrit: a Septentriane Muſo amnis par bus dilabitur: ah Orients eſtlaris Venetiarũ: ab Occidente vero Colles ſunt C uganei c Ager Vicentinus. Paret omnis hic circuitus cLxxx P. Min quo Sexcentæ& quadraginta ſeptẽ Valle ſeu Pagi. Dicerè ſolitus ſcribitur ab Coœlio Rhodigino Cöſtan⸗ tinus Palæologus: iſi ſcret Sanckiſſimis Viris afſirmari, in Oriente Paradiſum eſſe, arbitrari ſe non alibi el reperiri poſſe, quam in perſuabi Patavina amænitate. Ager Frumenti, variorum Fructuum, Vini etiam gener oſiſsimi ferax: unde Martialis: Pictaque pampineis Euganea arva jugis. Venationibus inſuper, Aucupiis& Piſcationibus frequens. Mirabilem rerum ominium copiàm Incolæ triviali celebrant proverbio: Bolggna I graſſa, Padova la 05 95 tbs N PATAVII DITIO. 577 Vb perpetuo amica ſociaque populi Romani, uti patet ex Lvii libro xl i& Marci Tullii Philippicis, Colo nia deducta multo meliore fuĩt conditione, quam aliæ Colomiæ: Nam patavinis jus etiam ſuffragiorum da- tum legitur, tamquam Civibus Romanis. Capta direptaque cum aliis ab Attila Hunnorum Rege, anniſ- que centum poſt ab Langbardis, qui& igne cremarunt, cum Caroli Magni principatu, partim ſub Regibus cæpit eſſe Iralia, Franciſque Cæſaribus: partim ſub Berengariis: ſui tandem juris quodam- modo facta impe: tante Othone 1, brætorem ex ſuis creavit& Populi præſectum. Duravit hæc Reipubl. forma uſque ad Fri- 9 dericun 11 cujus juſu auſpiciiſque Vrbem occupavit Actiolinus Romamimiis: poſt quem Dominos habuit Car- Js& Opida. rien, Scallgeros, Qaleatius,& circa annum ab Chriſto nato ciↄcccciv Venctos: quibus adhuc paret, tamquam pia Mater, płæ ſenio virium non ſatis compos, piæ Filiæ(nam Patabmorum Colonia, Venetiæ) non tam im- perio, quam miniſterio regenda. Parauium Civitas antiquiſsima, flos& decus Vrbium, quaſcumque tellus cala continet, la cior Pt. hodie Padua. Ptol. etiam alio loco Barobium nominatur. Nomen natum quidam putant a Padi vel Paludum vicinitate: ſic que dictum quaſi Padauium: nonnulli a petendo. quod avem Antenor, Vrbis conditor, telo petiverit: Incertis conjecturis. Condidiſſe memoratur e Antenor Troja profugus. Sita eſt Vrbs loco fertili& plano: placidiſsima Cœli fruens temperie, ſumma Soli bonitate, Euganeorum Montium amcenitate, Alpium Mariſque vicinitate beatiſsima. Perfluit eam Brenta amnis. Ambitus duplex hodie, olim iplex: Exterior vi millia ducentoſque paſſus continet, cum vi portis magnificis: Interior tria millia paſſuum altiſsimus, ſuperne deambulacrum habens perpetuum. Magnifica porro, ſplendida. rebus omnibus, quæ ad tam neceſſariæ, adſſuens: Silice ſtrata: Foſsis, Valliſque& Propugnaculis undique bene tuta. EÆdificia habet dacra, Profana, Publica, privataque magnifica& ſumtuoſa Monaſteria Virorum ſunt xx III& x ix Virginum Colligia. Palatium ibi Henrici Imp. opus, in quo Ius dicitur:tota Italia nominatiſsimum, nullis fultum co- lumnis. plumbo tectum. Curia, inſuper publici conſilii, cum porticu, columnis marmoreis ſuftulta, Saxo con- Kructa plumbeis item laminis intecta; Fora maxima ſunt v: Pontes xxx i xe lapide, fornicati, ſupra Brentam. 5 borticus ampliſsimæ: Areæ ſpatioſiſsimæ: Noſocomia 111: Tenodochia totidem. Eſt& Orphanotrophium. Domorum quatuor millia hodie ſuo ambitu complectitur. Incolæ ſummis praditi ſunt ingeniis: ad arma, lit· letas, omniumque virtutum ſtudia prompti. Nobilitarunt Patavium ottu ſuo Titus Livius, C. Valerius, Flac- cus, L. Aruntius Stella,& innumerabiles alii. Academiam habet Patavium nobilem, quæ Natales ſuos debet Carolo Magno Imperatori, vel, ut aliis placet, Friderico 11 adoleſcentiam Vrbano Iv P.: maturitatem in- lultriſsimæ Venetorum Reipublicæ. Videte ĩbidem eſt Bibliothecas varias, Grecis Latiniſque libris abunde in- ſructas: unam, apud 8. Ioannem in Viridario: alteram, apud S. luſtinam: tertiam, apnd S. Antonium. Adeo vero Fluminibus irrigatur hæc Regio, ut maximo Incolarum commodo& utilitate, nullus agreſtis vicus ultra v paſſ. Millia a Fulmine diſtet. 5 e 1— ee 7 It t ij SEMMHuN Tus Regio unde dicln Situs. ali temperics. Soli fertilitas. Imperium majo. rum. Orbes. Forum Tulii. E uu u uk apud Merc. Forum ful,& Iftria cum aliis regionibus. Nomen primæ Regioni vel ab Foro puls, Vrbe primaria, vel ut ali volunt, ab Julio Cæſare, qui aliquot Legiones hac adverſus Ger- manos duxerit. Italis hodie Friuli: Germanis, Friaul: Venetis aliiſque Patria nuncupatur. Aquilbien- ſem etiam appellatam fuiſſe patet ex Hiſtoriis. Fines huĩc Regioni ab Ortu Iſtria: ab Aquilone, Montes lapidei: qua Occaſus, Alpes Vindelicæ Noricæque? qua Auſter, Sinus Hadriaricus. Beant regionem Cœlum temperatum, Aer ſalubris: Campi lati, itrigui, fructuumque omnigenorum fertiles: Prata nitidiſsima: Paſ- cua becoribus gratiſsima: item Vites Vina generantes generoſiſsima: Silvæ quoque tam materia cædenda, quam venationibus munificæ: Montes Metallorum, Marmorumquèe variorum, nec nonptecioſorum lapi- dum feraces. Inhabitarunt primum hanc regionem Euganei, inde ſucceſſu teinporis Veneti, mox Galli: po- ſtea ſub Populi Romani fuit imperio, cujus majeſtate inclinante in Lang bar dium venit poteſtatem. lis ſuc- ceſſernnt Imperatores, his Berengar: quibus exciſis in ditionem rediit Imperii Romam. Donavit bonam jus portionem Aquilrienſi Gccieſie Otho Imp. reliquamque cum Iſtria Conradus. Fecerunt tandem ſui juris Veneti, circa annum c ioccccxx, qui hodieque ibi dominantur: licet pleraque(omiribus Dominique ſubſit peculiaribus. Metropolis hujus regionis Vtinum, vulgo Vdene: Germanis Meyden. Leander arbitratur antiquũ eſſe opidum ejuſque mentionem fieri apud Plinium. Niger ctedit Ptol. aliorumque Forum pulium eſſe: non bene. Quidquid ſtatuendum ſit de prima origine, Vrbs eſt ampla& magnifica: rebus omnibus neoeſſariis adfluens. Ambitus ejus milliarium eſt quinque. Veneti hodie Remp. regunt miſsis eo præſidibus quos Locum- tenintes vocant. Civium in ea numerus eſt xv i millium. Sunt& aliæ Vrbes: Aquileia, Aquilegia vulgo: Agla- Germanis. Sita ad Natiſonem fl. Vrbs olim fuit ampla, copioſa, Meœnibus firmiſsima: Templis, magnifico Theatro, aliiſque operibus publicis& privatis ſupra modum ornata. Hodie infrequens eſt Colonis,& ad ſolitudinem propemodum perducta, quæ quomdam ſummo fuit ſplendore, ſummaque amplitudine. Fidem ſequuta legitur conſtantiſsime Imperj Remani uſque ad e Artile Hunnorum Regis tempora: a quo totum 518 obſeſſa triennium magna Annonæ inopia laborans, tandem capta eſt& vaſtata, obtruncatis xxx fere ſeptem hominum, qui in ea degebant, millibus: reliquis G radus inſulam fuga elapſis. Poſt ab Narſete reſtituta, in Langbardorum- aliquandiu fuit poteſtate uſque ad Caroli Mag. in Italiam adventum: ex quò Iaſis Regibus, deinde Imperatoribus paruit. Poſt ſub ditione Patriarc rarum eſſe cœpit: ab iis ad Venetos venit, ſub quibus jam nunc pace alta& tranquilitate fruitur. Ceterum patriarchatuĩ Aquilegienſi ſubſunt Epiſcopatus hi, Con- cordia, Pola, Parentium, Irieſtinenſit vel Tergeſtinenſis, Comaclenſis vel Petenenſis, Puſtinopolitamus, Madrien- ſie, Cvitaris Nove vel E monenſu. Reliquos quæfe Tabula ſecunda Lombardiæ. Gradenſi vero Caſtella- Foritia, aryſis vel Venttiarum- Epiſc. Tercellanenſis,& ſulenſis vel Euſulamis Caprulinſis, Clodienſit, Ciuitari: Noe.„ — 1 M IVLII. 5 5 41% —— * 5 Sa 19 5 F. N Na 3 * Leſanẽ S e XI. n u. 1 N Alurgse 52* 2— 5 3 en e Sur,. 7 ee 2 3 7 E Tc colo r Tullone? 0 I de Saluorise 8 iiq ca . Tuam Tertenſqia For umlu lium. Ka iti) a. Carniola. i ſtria eta 7 nr D n dae erk 8 2 age e * A 55 um— Crai en F. 2 O S Daniel 5 Salama — e O atto terra 3 0 2 8 8 2 cal. O Inoma vaus 6. 10 O 4 4 ae Ra ne Lauunund 22 Sunecl O Jaig 2 bug N* N 47 Dilie, er.. 8 Jai Aung 5 abouie * O e Alle. Egſon 0 2255 8 aba e clas n 3 e N Nu, * 3 S — gon nouo . ee, e vall. 1 70 8 5 2 F Ke 15 Halli 8 Dat. 5 zyünleles 2 oiit. 05 heil cpes, N 0 ee 0 2 Koſcacli , 2 Zee ale 5 6 4 8 725 vurgalße — 7 e 5 1 2 2 2 enbrig 155 0 5 eee Fg r Mono o 5 E.. A 9, 2. Til E illeis Comit 0 , Tclnbeg o Laliſß. 92 U alte agg Gall bei 1 OS. Ger c 15 e 8. e 7505 u, A 25 ena, 0 Kas AAC. Hacz- 7¹ e 8 5 e, T gſer ach 8 3 7 N 22 „ Jualhs Non ang . Flumins. Kegio. Sitis. Soli qualitat. Urbes, 520 1ST RIA. Goritia, judieio Leandri, ulum Curnitum Antonino& ptol. Alii de lis( arnico aliter ſtatuerunt. Amaſeæus lib de Venet. finib. Goritiam notat, ubi quomdam Noreia: Noritiam Candidus. ¶oritia ſuos habet Principes, qui Ducibus Auſtriæ parent. Opidum eſt opibus& nobilitate clarum. Portus Gruarius, Plin. Pertus Roimatimtus Spilimbergum, natura loci opereque munitiſsimum: Maranum frequentia divitiiſque clarum: Mons Falconis nobile diveſque Opidum. Eſt& Palma Civitas& Arx rotunda a Venetis exſtructa anno ci ix III, cujus fundamentis ſubſtrati ſunt nummi cum hac inſcriptione. Parte una, Paſcale Ciconia Duce Venetorum, an Dom. CIOIoxc11 1. Parte altera: Fori Juli, Inilic: Chriſtiane fidei propugnaculum. Reliqua minorum gentium Opida præ- tereo. Flumina ad hanc regionem pertinent Romantnum, I ilaventum, Sontius, Frigidus, Natiſo, Alſa, Jurmm,& alia. Indigenæ ad humanitatis Artes, Mercaturam aliaque honeſta ſtudia aptiſsimi. Iſtria. O no lulii ſuccedit Iſria Latinis Græciſque Scriptoribus ſatis nota: nomen hodie ſervans: Germanis F quaſi Iſtria Regnum, dicta. fapydiam quomdam fuiſſe nuncupatam, indicat non obſcure Pl. Feninſalæ formam refert: pleraque, inter duos ſinus Tergeſtinum& Carnarium, Mari cincta Hadriatico: ab Septentrione Alpibus munita Carnicis& Noricis: ab Occaſu anteaquam in Mare excutrere incipiat, For- mionem habens amnem, Arſiam vero fl. ab Orru. Latitudo xi P. M. Ambitus, cxx ii, ab Formione, quem dixi, ad Fanatienm uſque promontorium vel intimum Carnarii ſinus angulumextenſa. Tota regio aſperior eſt: collibus tamen potius, quam Montibus ornata: qui Vini, Olei, aliorumque Fructuum feraces: Frumenri cæ- rerorumque Leguminum infœcundiotes: exceptis Agris Pino& Humag io · Mons ibi eſt, qui Major vulgo, enignus Herbarum Simplicium, quas avide extranei quæſitum huc properant Medici, genitor. Salem Ifinis abunde præbet. Saxifordinæ ibi non inutiles. In Rovinienſi agro Marmor cæditur, quod Iſtricum dicitur, maxi- mi per Italiam precii. Porro Iſtria ex parte Venetorum eſt, ex parte Auſtriacorum. Specialiora videamus. Per o- ram incedenti occurrit ſtatim uſtinopolis, Vrbs Cherſoneſi primaria. Sic doctis vocatur, quæ vulgo Cabo d Iſtria. Nomen prius ab Faſtino Imp. Poſteriore deinceps nomine cœpit dici, quod Foro lulio egreſsis in capite a- dituque Regionis occutrat. Parvam occupat inſulam, quæ paſſ. longa mille, latitudine modica: trino teli ja- ctudiviſa ab Continenti, cui jungitur Pontibus, qui verſatiles. Arcem habet in medio, quatuor munita m turribus. In Venetorum hodie eſt, ditione. Suecedit in ora quinto fere lapide Caſtellum Igſala: Continenti ponte lapideo nexum. Sequitur mox Vranum, Italis Caſtellatium,& poſtea Caſtullerium, vulgo Caſtelier. Quingen- tis hinc paſsibus ad P. Simonem devenitur: inde millia v Piranum abeſt: totidem hinc Satvorium: pati prope- modnm intervallo Vinacum. Ab Vinaco millia duo numerantur ad D. Peregr num: hinc ad D. pomem dale ( vme paſſ. mille totidemque dein ad S Laurentium vulgo di Dails: mox ad alterum lapidem ipſa Daa& ad tertium Citas Nova, olim moni. Poſt Qigetnm fl. tria mil. ſunt ad Portum Cerverium. Viſitur quarto inde lapide Parentiumm civitas, hodie Pengo. Sequitur mox Opidum Orr, Latinis Viſcrium- Superato Lemo, Nini: 5 CARNIOLA. 521 Nun. tum moꝶ quæ volgo Le Calonne, Porteſuol, Mum co: indeque promontorium Ciſenum. Muratia Phaſaniam tria ſunt millia, hinc ad Vallem Bandoni- an, duo, totidemque ad Marcodainum: tria inde, ad Portum- Tole. Conſpiciendami deinde ſe præbet in alto difficilique monte Vrbs Epiſcopalis Pola priſcum nomen reti- nens. In ſolo plano ſita, Iergeſte millibus circiter abeſt: Ancona, trajectu maris Hadriatici, mill. cc x x. Iſtriæ Pfumina fuxi ſunt: Kcſanus, Draconta, Querus, Lemiu, Aeſis. Silvæ etiam ſunt, tum aliis uſibus, tum ad naves exſtruẽ- Silas 5 das materiam affatim ſubminiſtrantes. Incolæ re ſunt tenuiore. Venetis omnem negotiationem ad ſe trahen- 7 üibus. De Mindbrum Aurchia infra dicendum erit, eoque de ea ſcribere hicſ uperſedebo. De K ſtia& Cilia Co. mitun yix habeo quod ſcribam: pauca de Carniola ſubiiciam. N Carniola. AR N TOI Aa Canis populis, quemadmodum& Carinthia nomen obtinuit. De his Volaterranus Kegio& unde Geographiæ lib. 11: Supra Iſtros( arni ſunt, lata regio, a Foro. Iulienſibus incipiens, atque ad montana l. pertinens. Regio ipſa Carniolæ montoſa licet& Alpeſtris, quemadmodum& reliquæ hujus tractus Soli fertilrat. Provinciæ: Vini tamen, Olei, Fructuum ac Frumenti hinc inde copiam profert. Camiolam autem du- plcem ſtatuunt: Sicc am ſcilicet, quæ aquarum indiga eſt: alteram irriguam, in qua Savas fl. ortum habet,& Urbes. Nano tas qui Labarus hodie dicitur,& alii plures flu. Ducatus titulo ornata eſt. Vrbs primaria Labacum ejuſ- dem cum fl. nominis. Nonnulli Soritiam in Carniola collocant, quam nos ſupra in Foro Iulii recenſuimus. In LævasSontii ripa ſurſum propugnacula reperiuntur bina, quondam a Venetis ad tutelam fl. condita, ne Tur- carum excurſionibus hac, uti prius, pateret via. Reliquæ, quæ hic recenſentur in Foro Iulio a nobis comme- motatæ ſunt. Porro in hac regione Lacus eſt, qui ſingulis annis Meſſem, Piſcationem& Venationem præ- bet. Adcolæ Zirchnitder des nominant ab Opido Zirchniæ, quod in ejus ora ſitum. Sed libet ejus deſcriptio- dem paullo accuratius ex Georgio Weruhero hic deſcribere: Clauditur is circumquaque Montibus: patet ad leſquimilliarium, minus laxa latitudine. Ex montibus circumpoſitis rivi quidam ignobiles procurrunt ſuo gulſque alyeolo: ab Orientali quidem plaga tres, ab Auſtrali 1v. Singuli quo longius fluunt, hoc minus ſca- bent aquis, terra nimirum ipſos conbibente, donec poſtremo abſorbeantur ſcrobibus ſaxeis, ita natis ut hu⸗ Mano opere exciſæ videri poſſent. Itaque quacumque pateat locus, diffunduntur aquæ,& Lacum efficiunt. aquæ non minus fere celeriter recedunt, quam acceſſerunt, ſed non per ſcrobes illas tantum, ſed univerſa hene terra eas non aliter recipiente, quam ſi per cribrum diftunderentur. Quod cum fieri ſentiunt adeolæ, continuo grandioribus ejus meatibus, quo ad fieri poteſt, obſtructis, agminatim advolant ad piſcationem, quæ is non modo jucunda, ſed etiam perfructuoſaeſt. Nam hi piſces ſale conditi magna copia ad vicinos expor- dantur. Porro ſiccato lacu fit Meſsis, qua parte ſolum conſitum,& idem rurſus conſeritur, antequaminundet. 50 001 Graminis itaeſt ferax, ut poſt vigeſimum diem ſecari ſoleat. Quis hic ludentis Naturæ mitacula non ſuſpiciat. n Sed de his hactenus, ad reliqua pergamus. f Lacus. VVV S Eu- .—— 2 e ———. 3 Regio. Nomina& un- dle deducla. Site, Soli fertilitas. Imperium majo. Hin, 322 Tuſcia. Edu fru Tiſcia, antiquis Scriptoribus tribus præcipue nominibus celebrata: Dyrbenie, Etmmia, Tiſeis: Ex his tribus poſtremum ſane hodieque retinet. Toſcana namque vulgo audit. Pines ejus ſunt ad Meridiem Mare Inferum, ſive Tyrrhenum; ad Septentrionem Mons Apenninus, ubi Vmbria& Gal- liæ Togatæ pars: ad Occaſum Liguria, a qua Macra fl. diſterminatur: ad Ortum Tiberis. Terra ipſa qua Mari propior, planior eſt, oræque ſpectatu jucundiſsimæ; intus montoſior: univerſim pulcra, nobilis, nullique Italiæ Regioni ſua beatitudine poſtponenda. Latos lætoſque aperit Campos, rerum omnium fer- tiles; amœniſsimas Valles, Montes, Colleſque„Prædiis, Hortis, arboribus, præcipue Malis Medicis Citreiſ- que conſitis, nitentes. Vinetis abundat, Vina producentibus generoſiſsima. Veteres Incolæ univerſim dicti quomdam Tyrrheni, Etruſci, Tuſci. Cum Taſcis jam inde ab Romuli tempore Populus Romanus bellum gerere cœpit, perpetuoque temporum tractu geſsit, adeo ut, rebus ad periculoſiſsimum ſtatum adductis, ſepe Dictatore contta ipſos fuerit opus. Anno Vrbis ccccixxi Vulſinienſibus&. Vulcientibus florentiſsimis Eiruſcorum populis victis per Ii. Coruncanium Coſ. Romano Imperio ſunt ache cti, atque ea parte mperium ad Arnum uſque eſt propagatum. Neque poſt id tempus juſtum cum Tiſcis bellum fuiſſe geſtum memoratur. Ita ſubjugati conſtanter in fide Populi Romani manſerunt. Inclinantibus Romanorum rebus, varias ſunt Calamitates paſsi ab Gott his, Langbardis, Hungariss aliis. Eo tandem ventum eſt, ut Etruria nunc, majorem partem, Magno Enuris parcat Duci, ſub cujus Iinperio nobiliſsimæ ſunt Florentia, Piſaz Sena, Pratum, Piſtorium, Holaterræ, Mons Politianus, Aretium, Cortona, Peſcia, Piintia. e Mons Alcinus, Liburnum, Plumbinum, aliaque quam plurima Opida. Ad Summum Pontiſicem pertinet Patrimonium quod vocant, S. Petri. Id ab Amne Peſcia& a S. Quirico capit initium,& ad Caparanum uſque Caſtrum in novo Latio non procul ab Liriff producitur. Ditionis Hiſpaniarum Regis ſunt Pontremulum juxta Macræ fl. fontem, quod olim Ducum fuit Mediolanen- ſium, deinde Portus Herculis„Orbetellum, Mons Argentarius,& Plumbini Arx. Canfeniana ſeu Graſiniana allis, ſub Apennino ultra citraque Serciam Amnem poſita, in qua Caſtellum Novum eſt Granfinianuii, cum pluti- mis alis Caſtellis Viciſque, ſub poteſtate eſt Ducis Ferrarienſis. Sarzana apud Macram fl. ad Genuenſes ſpectat. MAaſſa& Carraria particularium ſunt Aarchionum, qui earum Titulis decorantur: Alia quoque ſunt Opida, Romanis quibuſdam proceribus ſubjecta, inter quæ Bracianum Diſinis Ducatus Titulum præſtat. In 7. cia porro hæ ſunt Vrbes maxime præceteris memorabiles: Pia Vrbs ſtupendæ vetuſtatis, Piſe Trogo& aliis. Incolæ ſingulari valent memoria: quod Vrbs craſsiore fruatur aere. lacet inter Amnes Auſerem& Arnum, ut Strabo Pliniuſque notant. Hodie Arnus per eam fluit, tribus ornatus Pontibus. Vetuſtatem ejus& No- biſitatem oelebrat Dionyſius Halic. lib. 1. Connumerari ſolitam Primis x11 Etrariæ Vrbibus tradunt alii. Piſa TVS CIA. 1 f— 2 SPE 2 1 1 1 2 5*— 22 2 2—— 3 5 1— 1 1 1 2 3»—— 1 7* R 22 2 2 R frrdo arerm.. 5 1 6 r Ne 3 e 2—* 7 7 Ri Ni 8 2 25 e 1. 5 2. Eu 2 2 44 N 55 22** 222225 2— 2 era g Braig i 2 N*— 8 0 n 4 1 2* 1 2 2 8 85* 2 3— 7 5 N 3 8 0 Colle- 275 18 . cup 22 2 Sage NN 2 85 ino— 25 N Piero — KX 2 8 1 8 o Badia S amꝑolas e Ghee 2 9.11 1 0 0 Amir inan 5. U 5 8 n Em o Teuama c Nella 8* 0 43 2* o Galpaie tonind cin 1 e 2 8. N 1 AA S g, liclv 7 5* 1 27 25 2 G—— 12 2 8 e e 5 ere 22 8 1 Rννẽiμſ ano 1 Eura Sara Krenn 8 8 dia Fol.. 9 Ace. 1 0. c dii Pole* ge en cian⸗. 4 5 10 27 Valle Ma 2— n 1 5 5 0 2 — 2 an. 28 45— Emo di 33 2 e e 8 l fiene ODD 1⁰ —— 5 cler& entulma 60 Es mg 0 Zſag 14 8 8 ae 2 SOBon un enim 2 A 5 8 Nia Sue EV. Hule 8 2 9„ bene 2. car eu che 7 9 e MPa a 4 8 70 A Dau 8 5. une 0 3 2 mano Bafin 8 8 5 n 5 7 5 te 07 1 3 Driitrfg Acqua. Sparta 0 52 10 a Antes A ciuirlla- 6 951 ö . Fan, 2 4 3 ane h S Denano 7 2 Fre cha. 1 e 1 1 2. 74 75* N oli O vipr 0 1 Kalt B. Me Alaſdar 1 0 5 12 2 2 lun, 0 cen. 1 Tia 5 8* nia ume lupo 5 2 ume 1 Vu Vana e Oc fnanell O 1 2 An. 5 15 i 77 0 Cap 22 92 5 S 255 Calſtell, —4 925 n 8 7. 01 5 1 Ae,. 1 Stena 8 8 5 555 1. 77 an Andome eee andi Aerlho. Lanun tus 3 2 Vracheilags K 5 9 122 1„0* au e 575 5 S Biala Muene 1 77 Ane 2 ed 1 R qi 0 7. N 0 5 1 3 7 Comſiio 5 7 3. — N 1 Hela di gie cole ge 2355 Ceri 18 Cianiſ me, e 25 4. Antonio 25 1⸗ 5 1 5 3 5 onen Tale 0 1 1 —*— L. r 7 ö 1 f ＋ 40. . r 324 VI. Piſe Magnus Etruriæ Dux ſæpe moratur,& in ea Domicilium habent Equites D. Stephani, ab Magno Du- ce inſtituti. Primarium Iemplum, quod Domum voc ant, ambitum habens ix paſſuum, columniſque ſubnixum Ixx,& ſplendidas præſulis ædes ex ſpoliis ædificarunt Pian, quæ devictis ad Panormum Sarace- nis retulerunt. Ager ſuburbicarius ſegetibus eſt percommodus: adeoque fertilis, ut Etruriaꝶm fere totam paſcat,& exteris etiam annonam non neget. Vina ibi notæ non admodum probæ Pepones optimi. Luca: Taſcis Delicium, Tſci aus iclura(ili, inquit de ea Iul. Scaliger. Luca Latinis Græciſque Scriptoribus notiſsima: Strab.& Ptol. Luca. Nomen retinet litteris omnibus. Vrbs Templis& dificiis ſplendida, populo- que frequens, jacet in planicie, Collibus undique circumdata. Mœnibus eſt firmiſsima, quadrato ſtrata fi- lice, ſpacio parvo, ſed Civibus arta& negociationum plena. Incolæ lauti ſunt, prudentes, ingenioſi: quique libertatem diu ſapientiſsime conſervarunt integtam, licet finitimorum bellis haud raro petiti. Piſtorium ho- die Piſtoia. Mœenibus cincta auctaque plurimimm legitur ab Deſiderio Langbardorum Rege: jiſdem poſt nudata, foſsis impletis& undique complanatis, omnique agro inter Florentinos& Lucenſes diviſo; Tandem Florentini totam ſuæ ſubjecerunt ditioni. Florentia, Etruriæ caput& Metropolis. Hodie vulgo Ficenxa, vel Firenza. Flaremia nomen id habere putatur vel ab Flore, cui ob felicitatem florentemque fortunam ſimi- lis vel ob Florida excellentiaque Incolarum ingenia: vel denique quod ab Roma deducta eſſet omnium Vx- bium florentiſsima. Ambitum habens ſex millium, ſupra nonaginta millia continens Incolarum æquali lo- co jacet ad Arnum, quo intetſecatur, quatuor eximiis conjuncta Pontibus, ſilice quadrato ſtrata, latis orna- ta Plateis. Collibus cincta eſt Theatri inſtar ab Oriente& Septentrione amœniſsimis, quique undique fru- &iferis veſtiti arboribus: qua Occidens eſt pulcram habet planiciem: Cœli regione inter Aretium& Piſam media miſtaque: quarum Vrbium prior acutiſsima fert ingenia, altera homines memoria valentes ſingula · ri. Munit eam contra vim externam hoſtiumque incurſiones brachiis aliquot ſuis Apenninus. Splendore & elegantia ſumma eſt: ut voce incertoque vulgi ſermone feratur, Fioremxa la hella, toriuſſue fis Ircalie. Multa hic cum ſacra tum prophana publica ædificia; quæ brevitatis ſtudio prætereo Incolæ acuti, graves, facundi, bonarum artium ſtudioſi. Pecuniæ ſunt ſtudioſiores, cujus conquirendæ deſiderio in ultimis etiam terris ne- gotiantur. Mulieres forma pudicitiaque præſtantes, earumque, ut& Virorum, Veſtitus ſupra modume- gregius& decorus. Volaterræ, O uohHi⁰e Ptol. Aquæ Oolaterna Itinerariæ Jabulæ, Difficili aſperoque ju · go eſt impoſita. Mœenia quadratis conſtant Lapidibus, longitudinis ſenum fere pedum; qui eleganter& ad- fabre abſque bitumine compoſiti. Quinis in Vrbem portis aditus datur: pro ſingulis Fons eximius aquas ejaculatur puriſſmas. Antiquitatem ejus arguunt Muri quibus adhuc cingitur, Sepulcra, Epitaphia lit- teris Etruſcis poſita, Veterrimæ ex Marmore Statuæ, Lapides elaborati, qui indies hic eruuntut, 7 ena TVS CIA. Sena Ptol. Sæna alia Itinerariæ Tabulæ: vulgo Siena, Roma diſtans loccc ſtadiis edito ſita eſt loco, cis Ax. 825 biam, ſle xu ſinuoſo propter Montis dorſum, lateribus anguſtior& proclivior, tria habens quaſi cornua: quorum quod Meridiem ſpectat, latius eſt iis, quæ ad Ortum ſunt& Occaſum. Cœlo utitur benigno& fas. lubri, niſi quod ſubinde noxiis infeſtetur ventis: Aere temperatiſsimo. Tralia delitias multi vocant Poetæ. Stra- ta eſt Sena latere coctili. plateis recta& longa, alta Turribus. Frequentia nitet nobilium Ædificiorum. Cives cum ſuayiſsimĩs, tum elegantiſsimis ſunt moribus: maximaque humanitate, ergaexteros etiam præditĩ: quæ-· ſtui dediti& civilis vitæ muneribus. Peruſia Ptol. Peruſium Eutropio& Itinerariæ Tabulæ. Hodie Berugis I. nals. Colli inſidet Apennini: natura loci permunita. Ædificia habet cum publica, tum privata, valde nobilia, ampla, excelſa. iter bium jacet ſpecioſo ſpacioſoque loco, jugis Cyminiis a tergo imminentibus; Lapide qua- drato ædificata: Turribus plena. Inter opera publica Fons eſt inſignis,& maxima cum admiratione copioſus. Vrbicarius illi Ager bonus& fertilis: Vino abundans& Frugibus. Lacus in Etruria viſuntur non pauci. Tra- Ka, ſumenus Livio alliſque, Traſimenus Silio, hodie ab urbe vicina Lago de Perngia. eAprilis Lacus Antonino, hodie Faugoſa Palude. Al arinus qui& Salſus: Lago d Orbitello, vernacule Lacus Vadimonis: Ciminius: Dolſinienſis; Sa- baue: Palus Bientina: Ciana. Eluviis ſcatet piſcium optimorum fœcundiſsimis, qui ſunt Laventia, Frigidus, An- er, Armus, Cecinna, Cornia, Alma, Prunus, Umbro, Oſa, Albengia, Floris, Martha, Ainio, Eris, Vacina, Sanguina- nia, Aron.& alii nonnulli. Habet& ſaluberrima Balnea, nobiliſsimas Thermas, aliaſque Aquas mirabili præ- ditas virtute. Montes hic ſeſe offerunt cum alii, tum( iminus Livio Vibioque notus: nec non Virgilio. Soractes Plin. Monte de S. Silveſtro hodie. Feſalanos Montes hebet etiam in Etruria Oroſius: Corronenſes etiam ĩbidẽ ſunt ad Septentrionem Traſumeni Lacus. Silvæ, Volſinienſium Lucius, Silva Ciminia, Mata. Academias habet Piſis, ius. Sene& Peruſie. Bibliothecas item varias, Sie apud Dominicanos: Lucæ apud Franciſcanos: In Vrbe Floren- Academic. tina vi: Senæ 1& peruſiæ. Etruſcos porro gentem Italiæ opulentiſsimam Armis, Iuribus, Pecunia eſſe aiunt B. h lothecæ. Liius& Diodorus. Cerimoniis maxime ſemper addictos fuiſſe, conſtat ex antiquis Scriptoribus, ut qui Sacri- ore, ela, Divwinationes, Auguriaque primi Italorum invenerint, eaque Romanis tradiderint, Tullio de Divinatione, alüſque notantibus. Epiſcopatus Tuſciæ hi commomerantur a Mercatore, Nepeſinus,( aſtellamenſis, Montis Falco- uus Niterbienſu, Suuwenſis, Soauo opinor: Caftellamus, Vulteranus, Senenſis Archiep. Feſulamis, Zarcanenſis, Sutri, Or. nnen, Corneranf i, Tuſcanenſis, Cluſinus, Arerinas, Pientinenſis, Pontito forte, Piſtorienſis Binenſis, Corthonenſis, Ci men, Balor genſu, Urbevetamus, Caſtrenſu, Periſinus, Jraſſetanus, Lucamms, Florentinus, Archiep. cui ſubſunt.Meſſamenſis, Cut anenſis& xeliqui 11 N in Corſica. VV II Arch. Lunenſis: Piſa MaARchIA Flumiua. Montes. Regio unde dicta Situs. Soll fertilitas. Imperium majo- rum. Vrben 0 526 Anconitana Marchia. AnxchIA vel Marla Anconitana ab Langbardis nomen accepit, ab Aucone Emporio celeber. rimo, quod ſedem& domicilium dabat Marchionibus univerſæ regionis Dominis& Modera- toribus. Picenum nominatur Livio,& aliis. Conregionales Picentibus ſunt ad Meridiem quidem Sabini, Vilumbri, Vmbri cum Apennino Monte: ad Occidentem Galli Ciſalpini cum Iſauro flu- vio: qua Septentrio eſt, Sinus illos pulſat Adriaticus: in Orientali limite ſtatuendo variatur. Plinius Aternum ponit amnem& Anconem: Ptol. Matrinum fl. cum Ancone. Novitii, in quis princeps Leander, Truentum ſignat Finitorem inter hos& Frætutianos. Ager Picens(ut cum livio loquar) rerum omnino fertilis: fru- Gibus tamen lignariis, quam frumentariis, præſtantior. Nobiliſsimum Vinum ad Sirolum Opidum colligi- tur, quod Plinius Anconitani ini cele brat nomine. Regio majore ex parte ſub ditione ſummi eſt Pontificis: cujus in ea ſunt Ancona, Recanatum, Fanum D. HMariæ Laureti, Camerinum, Fanum Fortune, Tolent inum, Fir- mum, Macerata,& alia quxdam Opida: Cuium, Cagluum, Forum Sempronii, S. Leo, Senogallia, Urbmnum, aliaque nonnulla ſub aliorum ſunt Principatu. Vrbs ejus primaria Ancoia, Ancon Ptol. Hodie nomen retinet: quod impoſitum Vrbi ab oræ ibi flexu, Cubiti formam efficiente. Oppoſita Promontorio Cumero, Mari ſuoq; Portu clauditur a Septentrione: Portis porro, propugnaculis muriſque undique munitiſsima, pontificum præ- ſertim Romanorum induſtria. Portum imprimis habet, qui natura arteque validus: aditu peroportunus: multarum navium capax: ab Trajano Cæſare exſtructus. Propugnaculis Vrbs ſex ſuperbit, quæ omnia ſuis tormentis bene inſtructa. Continua Græcorum, Illyricorum, Pannonum, imo totius Europæ mercatura præ- ſignis, vis longiſsimis ſed angultis, frequens habitatur. Ager ſuburbicarius, rerum omnium& Vini eſt fertilis. Sunt præterea Firmium, hodie Firmo. Firmianus fuit Cœlius Lactantius. Vrbs vetus eſt. Riinetum, Ræccanoto, vel Recunati, vel Recanati Italis hodie. Emporium eſt celeberrimum, venientibus eo bis ad Nundinas, ſtatis anni temporibus, ex tota Europa Aſiaque pleraque Mercatoribus. Stupenda Helvie Ricinæ veſtigia paſsim in itinere per agros monſtrantur, inter alia lateritium Amphitheatrum ingens in ripa fluminis Potentiæ, ali- aque magnorum ædificiorum rudera. Aurimum antiqua& Epiſeopalis Civitas, vulgo Oſno, Oæimum Livio. Summam loci antiquitatem teſtantur paſsim plurima nuper reperta hie Epitaphia& Elogia. Fabrianum, Latine ſcribentibus Faberiana: Opidum quatuor nobiliſsimis Italiæ Caſtellis ob ædificiorum ſplendorem connumerari ſolitum. Opificum Tabernis frequens: quæ ita diſtributæ ſunt, ut Vici ſinguli proprias habe- ant uno in loco, Fabri ſuas, Calceolarii ſuas, Chartarii ſuas. Senqgallis Vrbs Epiſcopalis. Senam prius appel · latam fuiſſe patet ex Polybio& aliis. Deinde Senogalla cœpit audire. Hodie Sinigaglia vel Sinegalia: Opidum Cœlum habet grave. Parvum ab Occaſu Miſa fl. adluirur: muro validum lateritio, valde craſſo, valſo item & propugnaculis. Penuria laborat propter Maris vicinitatem aquarum dulcium: inportatis uti coacta. Fanum opidum Epiſcopale non magnum, in monte ſitum, vulgo Fano, Fauum Fortuna Tacito& Ptolemæo. Fani, ITANA MARC HIA. I FCehtentrio E ee. 17 05 e, 2 * 2 ar S 5 e 5 2 1 2 5 Rand 1* en„ bene, ee— H. R N 7 e 0 44 ann 44 21 3 2 4 een, 8 0 77 2 4 70 eee 3 2 Acunus g 0 1 None Can N N 2 8 7% Tad N 6 e 2 8 2 — 5 227 ie 7 5 1 7 27 e 2 Sana— T..— 5 Alu e. 5 1 83 A 5 2 i Pag 2 a e 8 4 lig nad— 2 2 8 2 2. o Coruatu N 42 8 e Tee* N 2 Cell. 2 Cure 10* e— F 15 e Tauch, gels cn 1 Fublam o* N 8 Tung 8 9 528 SPpoLETINVS DVAT Vs. 1 Fam, quod ibi Fortunæ ſumptuoſiſsimum olim dedicatum, adhuc magna monſtrantur veſtigia. Viſitur ibi- dem Arcus ex marmore, ſumtuoſo nobilique opere factus, altus cubitos xx x, latus xx. Faſtigio, quod mita- ac, bili arte elaboratum concidit, inſculptũ legitur Conſtantino Imperatori Elogium, quod apud alios. Adluitur i. ab Argilla fl. Forũ Sempron, nunc Foſſiumbrunũ, Foſſumbruno Opidum Epiſcopale. Veſtigia ibi Antiquitatis qua. plurinia, præter Aquæductus, Vias Silicatas, Columnas& alia. Marmora multa cernuntur diſjecta cũ antiquis Inſcriptionibus quæ ab alis collecta. Piſaurum Vrbs Epiſcopalis: hodie Feſaro. Emporium Italiæ celebre, mer- cimoniis dives, amplum, ſplendidum, pulchris ædificiis ornatum. Vrihinum alto ſitum Monte& inæquali loco imer coſdem amnes: Vrbs eſt lautiſsima, ſplendideque ſatis ædificata, bono& fœcundo agro. Illuſtrat eam Laus, Præcipne Bibliotheca, libris optimis& multis referta. In Piceno ad latus Montis Victoris Lacus invenitut fa- f mia flobilitatus: Nurſinum dicunt. In eo Cacodæmones innatare Vulgus imperitum dictitat: quoniam aquę 5 perpetuis motibus ſalire,& viciſsim ſubſidere cernuntur, equidem non ſine ingenti illorum admirationè, qui Flumins. cauſam ignorant. Flumina eam rigant Truentus, Lronto vulgo: Caſbellaniu, Aſinus, Letiu martus, Tenna, Chien- f f tu, Flaſtra, Letus, vidus, Aſinus, Potentia, Auſon, Eſinus, Miſa, Sontimus, C gſanus, Mlemur iss,( untianus, Boaſis, Ar. g gila. Inter Montes vero prærer Furcas, Peſcus Auximis eſt ab Auximo Vrbe,& Cor uus, unde cũ Albula& Tiuento 8 multi fluunt amnes per Marrucinos, Præcutianos, Marſos. Cererum Apemimas mont hoc loco, ubi huic regio- Aontes. ni imminet, editiſsimis jugis ſeipſum ſuperat. Epiſcopatus hic ſunt Aculanenſit, Eirmanii, ¶ amerinenſis, Auri. f manenſis, Humanas, Ancom inis, Fſinenſis vel& wins, Scnqgalienſis, Fancnſit, Piſaurenſis, Forgſempronienſis, Callenſi, 9 Vrbillas, ſen S. Leonis, Maleratenſis, Racanaremſis. 5 . Spoletinus Ducatus. 92 Aborkzrixus Ducatus, vulgo Ducato di Spoleto, ab Vrbe Spoleto nomen habet, quæ olim Regia fuit Regio. f Ducum Eangbardorum. Olim Vinbria. Latiſsimos A inbriæ fines olim habitos non obſcure colligitur ex 5 5 Strabone, qui Montem illi Apenninum& Hadriaticum Mare pro Limitibus adſignat. Longitudinema Fits. Ravenna Otriculum vel ab Tibeximi, per viam Flaminiam alii demonſtrarunt, quo ſpacio c 19 fr ſta- dia continentur vel, milliaria cxx v II& ſemis. Regio nunc altis aſperiſque quaſi horret montibus, nunc col- W aalita⸗ libus veſtitur; qui Vini, Olei, Ficuum, aliorumqueè Fructuum inirum quam fertiles: nunc denique amœniſti. Sol qualtu. mas pandit planicies, nihil non frugum abundè ferentes. Vrbes Dacdeus Spoler ini ſunt Eugubium ad Apen- nini radices poſitum: aditum præſtante amœna pulcraque planicie. Suit qui volunt eſſe, quod Inginium Si- lio: Iguvium Cice. Tobior Ptol. Opidum pervetus, multis Antiquitatem ſuam teſtans hodieque veſtiglis. Fre- quens hodie: Incolis induſtria ſumma lanariam negotiationem tractantibus. Ager Campeſtris partim, par- 9 tim Collinus. Erumenti undique ferax. Nuceria, lateri item Apennini adhærens: Nucerium Tabulæ Itinera- *! tiæ. Nocera vulgo. Fulgnum, Fulgno vernacule, ſexaginta ſupra centuim ſtadiis Peruſia diſtans. Fulęiris Si lio 8 585 Italic — SPOLETINVS DVCAT VS. lalico. Tims dividitur, flumine parvo& inglorio. In Foro palatia ſunt tria: in uno habitant v1 Viri Fulgi. uten ad quos primum Civiles deferuntur Controverſiæ Magiſtratu fungentes bimeſtri: in altero Prætor, qui aniores cauſas diiudicat, cujus muaus ſex durat menſes: in tertio Gubernator, cui ſumma poteſtas Ponti- 8 nomine tribuitur. A ſſiſum, ab Aſi monte proxi mo dictum Aſſſuum Ptol. A ſium Str. Aſceſi vulgo& S; Epiſeopatus dignitate claret. Pattia eſt D. Franciſci, qui Familiæ Minorum conditor: Templo ibi hone- ſatus fumtuoſiſsimo. Eſt hic Bibliotheca inſtructiſsima. ons Falco opidum amœnis in collibus: Novum quidem, ſed incolis frequens: quo B. Claa, Eremitarum Ordinis virgo, fertur ora. Spoletum, a quo Vucatus Holen ni nomen Vmbriæ tributum. vulgo Spolero, Spoletium Str.& pt. Situm eſt inæqualiter, partim in plano, partim in colle, cui& Arx inſidet munitiſsima, ex vetuſto quondam Amphitheatro, quod hic erat, facta. Vrbs bodieſplendida eſt,& omnium rerum adfluit copia. Videre ibidem licet præter alia magni ævi ædificia& An- iquitates reſiduas Theatri fuudamenta, vetuſtiſsimum extraurbem Concordiæ Fanum, Formas ibidem ſub- lunes ac ſolidas aquædudtuum, ex Apennini coſtis partim excilas, partim opere lateritio ex ima valle fornici- bus in altum ſubductis. Ceretum novi nominis O pidum, ſed frequens: à quo Ceretamt vocantur Exrones, qui nunc per univerſam Italiam diſcurrentes ſanctitatis religioniſque prętextu variis artibus emungere ſtipem con- ſuerunt. Pons Caſtellamus, Ponte( uftello: ab Ceretanis conditum. Eo ortus Joannes Pontanus Vir magni hominis& omni doctrinarum genere præſtantiſimus. Coniſſa novi nominis Opidum, montoſo ſitu, fre- quens admodum. Inter amma Str. Inter amnia Antonino: Iuterammium Itinerariæ Tabul: vulgo Term vel Terani. Nebus omnibus ad vitam neceſſarlis abundat: Incolis frequens. Agro inſignis ab ff. elt fertilitas. Vinum notæ optimæ Vernaccia. Tuer vetuſta Civitas in colle amceno ſita, Ficubus, Oleis, Vitibus, aliiſque fructiferis aboribus ornato. Lacus habet Floridam, Vclinumm, l lenſem. Montes autem præter Inginium, cujus memiult Stabo, Eugubinum, Floridum& alios: ſunt. qui Cornicli Halic. Latinis forte Corniculi: videtut Zonaras Carnitas vor cure. Crit umem Montes ibidem, ex quibus Allia fl. præalto alveo defluit. Fiſcellus Iugum illud Apennini Pli- no dicitur, unde duobus erumpit fotibus Nar. fl. hodie Monte Ficelo. Sequitur inde pars Kpennini: duc Mons Victor, ubi Apenninus ſupra Caſtellum Arquatam altiſsimis cacuminibus effettur, ut adeo ſeipſum celſitu- dine videatur ſuperare, id elt, ut adhærentia circumquaquẽ juga cetera, quamquami editilsima, longe Ancat ideoque extè nomen huic Culmini datum eq ons Ciſtor. Incolæ reliquis Italia populis ſunt bellicoſiores. Auminenſu Epiſcopatus ſubeſt Ravenuatenſi Archiepiſcopatui. Epiſcopatus in Ducatu Spoletino, ſunt, Aſaſinas, Fulginas, Nucerims, Eugubinus, Spoletinus Tudertmus, Ameliemſis Narnienſis, Inierammieſſis. XXX Offer Lacus. Montel. Regis&&. unde cliôin. Situs Soli fertilimas. Vrbeß. Latium, vel Campagna di Roma Er En ſe nunc percurrendum Latium: Italiæ Regio: quæ nullis non Auctoribus cclebrata. Lai. um dictum putarur ab Saturno, qui Patria profugus in his locis latuiſſe fertur- Varroni placet La- t nomen huic Regioni datum, quod inter Alpium& Apennini ſublimes præci piteſque rupes, Mare, Tiberim atque Lirim, tanquam abſcondatur& lateat. Allis Latium ab Latino nominatur Rege. Nonnullis ab Laritudine ditivatur, quod nulla Italiæ Regio latius ſe inter Montes& Mare adſpicien- dam præbeat. Hodie Territorium: Romanum: vel Campagna di Roma vocant. Fines Latii pleriſque ſtatuuntur ad Septentrionem Apenninus Mons& Anio fluvius: àd Ortum Liris: qua Meridies elt, Mare Iyrrhenum: qua Occaſus, Tiberinum flumen; ambientibus illud Populis, Tuſcis, Sabinis, Marſis, Samnitibus„Prægu- tianis& Campanis. Fertilis& abundans eſt Regio: præterquam aliquibus in locis, propter Oram: quibus cum aſpera ſaxoſaque habet multa, tumpaludes,& ex Paludibus Aerem vitioſum atque gravem. Primi in- coluere Sicul, Aborigines, Pclaſgi, Arcades, Aurunci, Volſci, Oſci, Auſones,& alii. Hæc de Latio univerſim paucis: flagitat Methoditatio, ſpeciatim ut perluſtrem, orſus ab Vrbe, quæ Orbis quomdam compendinm. Ea Prima, in Antiquo Latio, Iiberim ex Etruria tranſgreſſo ſe cum inctedibili hodieque majeſtate offert. Hæc no- men ſuum ſemel obtentum retinet. Sita eſt loco non admodum fertili, Aultro objecta: Cœli gravioris& intemperantioris. Ambitus, qui quomdam Romæ fruiſſe ſeribitur tredecim millium paſſuum, hodie multo minor eſſe deprehenditur. Tres in Murorum ambitu circitet ccclx: olim io ccx L; Kegiones, ut olim, ſic ho- die, ſed mutatis nominibus, ſunt xi y. Aquæ nunc Tiberis& Almo fluvii Occutrunt etiam variis locis reliquiæ Fontium ex veteribus ductibus. Fora conſpiciuntur varia. Colles mœnibus includuntur vi 1. Ab his Roma Septicollis quibuſdam: Septimontium Varroni, Sepremgemina Statio. Sunt præterea in Vrbe Templa coc atq; am- plius. Ciyptæ ſubterrames: quæ quomdam, Imperaroribus in Chriſtianos ſævientibus, ipſorum fuerunt latebræ & ſepulcra, quatuor. Cæmmteria, quæ partim olim fuerunt, partim nunc ſunt, numeranturxxvI 11 A. enodlochia publica omnium nationum v, ſingularum quarundam ſingula Præter Arademiam ſunt xx Seminaria&(ollen ommium natinnum ab Gregorio 111 P. inſtituta. Bibliotheca publicæ multæ, tres in Vaticano una ſelectorum i. btorum clauſa; altera minus ſecreta: tertia quæ diebus profeſtis per duas horas omnibus patet. Sunt& aliæ etiam in Templis B. M. in Ara cœli: S. M. de populo, S. M. ſupra Minervam. S Aug.:& alibi. Horti Pontificis& Cardin, Boſclice& Palatis, per univetſam Vrbem varie diſperſa ſunt. Aqueductus Therme, Arcus, Tiumphale; Aiuphit heatra, Theatra, Circi, Porticus, Coſummæ, Obeliſei, Coliſſi, Pyramiden. Nauma hig Sepricania, Cquu, Status in publico& privatim ſpectandæ, aliaque plura, quorum numerum deſcriptionemque accuratiorem non fert inltituti operis ratio. Hæc hodie qui viderit, comparaveritque cum vetere Roma, merito dixcrit. Qu meſeranda vidtr, veteris veſtigia Romæ Ile potelſt merito dicere, Roma fut. Hæc LATLIXNM. 4 N15 ＋ 2 2 72 Ent. f. . — * LATIUM 2 ampagna 44 Roma See* Pole camlape 855 bers , 7d. 8 X N — Nis, e 9 2 ard— 225 S052 5 0 2 en, 77. 2 e 0 Ta cola 4425 9 2 0 0 rut 0 94 3 N arel. ce 5 e 462 5 2 2 vrre O 2 3 * 8 4e. 16 00 25 Baller 5 AVoine o cell D N ere — capmmuu n . e eee. E corſpnano Al Apenninus moms⸗— a e 8 3 28 6 Layla, 40 da„ 0 2 Agon e 242 Sculla e 54. 0 Taterna Tuurd T. 5 500 „ Jon Senune aj 2 e erde Dee able 88 Nause UN Scurcula 8 5 wee e 33 33 e 775 72 n 8 Tannia . 25 4 ere 5 8 22 K OMA Jaun FTortella Roda fulielno o 5 Aunmitr. 65 rand all z, aiſun, 1 21 0 9 Muſasse 2 Kondt e ru, Turo aaſlello o 1 0 e J Faetu 8 fRIENS 2 332 LATIVM. Hæc de Roma pro loci anguſtia ſufficiant: qua verſus Meridionaliora egreſſo ſeſe uffert Oflia Latinis, ut& Græcis Gravioris eſt Ccœli& peſtilentis Aeris. Ager Pepones fert copioſe. Oſliis relictis, reliqua Latii Opida præcipua quæ mari fere adſident, pervagabor. Neptunium agro fertiliore ſitum eſt: Cives Aucupio& Piſcationi vacant, hodie pertinet ad Colummenſen. ec ura blinio quidem Elumen cum Inſula cognomine: Tabulæ vero Itinerariæ, Opidum, quod forte fuit vel ad flumen in Continente, vel in Inſula. Locus hic memorabilis cum indigniſsima M. Tullii Ciceronis, Antonium fugientis cæde; tum Corradini fato Henrici P. Friderici ii Im- perat. N. quem Carolus Eculiſmenſis ſecuri percuſsit. Tœacina vel Terracina, Taracina Straboni: Tarracina Etol: Taracine Steph: Terracina apud Antoninum. Volſcorum lingua An xæur vocahhatur. Opidum eſt exiguum, ſed frequens& honeſtum. Muri ex quadrato ſilice abſque cemento facti. Ager ejus fœcundiſsimus eſt& ame- niſsimus, Vitibus, Aurantiis, Citris, Limonibus, aliiſque id genus Arbotibus abundans. Caicta, ¶ uatta Strab. Ho- die Gaietta. Vrbs eſt munita cum primis: Arcem habens invictiſsimam, cum Turri altiſsima, Summo in Monte, quẽ ſuperioribus annis, Gallis proſligatis, muro cinxit Ferdinandus, Aragonum& Neapolitanorũ Monarcha. Sinus ad Vrbem( aietanus audit, apud Strabonem. Portum ibi fuiſſe celeberrimum, ampliſsime ab Antonino Pio refectum, refert Spartianus. Hodie nullus eſt. Mediterranea Lari loca perluſtranti offerunt ſe Veluræ, Stra- boni Belitra Steph. vulgo Belurs, vel ut alii ſcribunt, Belletri. Opidum vetuſtiſsimum Volſcorum, amplun& populo ſatis frequens, Epiſcopatus fulgens dignitate.Venuſtiſsimi ſitus, jucundiſsimi proſpectus. Mœnibus undique cinctum. Albæ Latinis, Alba item Græcis. Longam cognominant veteres Sctiptores, ab Situ. Hodie Sæveſlo, ſi Leandro fides: ſi aliis, Q andolſi, vel S. Gandoſſo. Conditor ejus e Aſcauius Æneæ Filius, xxx poſt ædificatum Lavinium anno. Hodieplane deſolata jacet. Nuue Septentrionaliora Latii per viam Valeriam Tibur. tinamque peragtremus. Hic primo ſe offert loco Tibur, Ptol. Iabura Strab. Tivoli hodie. Vrbs ad Anienem fl. Roma diſtans CL Stadiis, Procopio. Cœlo elt temperatiſsimo: locoque ob Aquarum Fontiumque copiam ſaluberrimo. Epiſcopatus Titulo eſt nobile. ¶Marnvium ad Fucinum Lacum, Marſorum olim Caput, exi- guis nunc ſe prodit, veſtigiis; quæ NAarvo vulgo, nominant. Alba Latinis, ut& St. Aham hanc, quod in pene- tralibus regionis ſita,& permuniſa undique eſſet, tradit Strabo. Romanos ĩis, qui cuſtodiendi etant tamquam carcerem adlignare, conſueviſſe. Ruinis nunc tota fere collapſa jacet. Prenefte. Preneſtus Strab, Sraneii um btol. hodie Filaſtrina. Situs ejus in declivi Monte ad Veneſtrim fl. olim longe fuit& amœniſsimus;& jucundiſ- ſimus; ideoque florent Re Romana frequenter Imperatores Auguſti huc animi gratia ſeceſsiſſe leguntur. Arx ſummo Moti in quo conditum, impoſita eſt. Epiſcopatus hodie gaudet dignitate. Taſculum multis olim nomi- nibus inſigne, quod haud procul ab Fraſcara, abfuiſſe cenſet ex ruderibus, quæ hodieque viſuntur, Viti docti. Plura ſunt hujus Nobiliſsimæ Partis Italiæ Opida, quæ brevitatis ſtudio omittimus. Sunt& Latio 155 Hoſtis Hauer Tu. nen LATIVM. 533 Huſtie Lacum- habet Obſequens: Sragns vulgo vocatur. Inter Marinum& Albam Longam Lacus eſt Alba. T. arus. nus, cujus meminit Livius Lib. v. Hodie Lago di Caſtel Sangolſo Sunt& Lacus val Stagnum- Nemorenſe, hodie ante Lagodl Nemo; futurne Lacus: Regillus, hodie Lago de S. Praſſode: Fucinus hodie Lego di Manſoss Pontina vel Po- ur lb pin Palus etiam in Latio deſcribitur a Plinio, nunc Aufente palude. Fundanus Lacus: Tiburtinus: Cæeubus& Flumine. we FSimbrunns Stagna, Flumina Iaberis quem in generali deſcriptione delineavimus,& varia fl. quæ cum co no- Montes. Hag ln minibus amilsis, Mare petunt. Reliqua Latii, ut antiquitus appellabantur, Numicius, Loracina, Stura, Nym- en, Phbeus, Ofens. Montes præter ſeptem Vtbis Romæ, Colles, de quibus ſupra, Albanus eſt, ſeriptoribus om- pibus Græcis Latiniſque celebratiſsimus. Mons Cecubus in Sinum Caietanum uſque porrectus, ab Vini, quod fert, generoſitate nominatiſsimus. Veſtinus item, Algidus, Aventinis, Lepinus, Catillus. Ceraunios etiem Mon- tes Latii habet Halicar. Silvs ſunt Silva ſive Lucus Feroniæ, Lucns Jovi Indigeti ſacer: Dianæ Aolicæ Lucus, Silva. diva Nævia:( umænarum Lucus: Agidum Nemus: Albuna Silua: Angitia Nemus:& Furinæ Lucus. Populi hujus regionis ab hæc uſque tempora præterquam in Civitatibus, plerumque rudes, moribuſque agreſtibus, Vulgi moro. animis andaces confidenteſque: Viribus corporis, non minus quam olim præſtantes, Eccleſiaſtica ex Provin- ciali Romani pontificis apud Mercatorem ſic habent. Rana caput omnium Eccleſiarum dicta, in qua reſidens papa ſub ſe habet intra urbem v Eccleſias Patriarchales dictas, q uæ ſunt Eccleſia S. paannis Lateranenſis, S. Petri Monaſterium, S Pauli intra muros urbis, S. Aaria Aajor,& Monaſterium S. Laurentii. His Eccleſiis adſignati 8 Epiſcopi vii ptimum dicti Archires Pyteri. Primus& ſummus Papa, reliqui ſubco. Oſtienſis, qui Patriarcha E Campaniæ,& Papam conſecrat, huic junctus eſt qui ſequitur Vellerrenſis ſixe Valerienſis Portuenſis, ſive S. Kuffina d Secunde, Sabinenſis, Taſcul menſis, Præneſtinenſis, Albanenſis, Iiſdem Eccleſiis adſignati ſunt Presbyteri Cardi- 5 nales xxv i i videlicet Taso S. ¶ucis in Ieruſalem: Tit. S S. foannis& Pauli: Tit. S. Stephami in Celiomonte: Iit. S. Senne, Iit. S. Peri ad Vincula. Tit. S. Priſcæ: Tit. S. Siriaci in Thermis: Tit. S. Marcelli: Tit. S. Balbinæ: Tit. 8. Griſageni: SS. AMarcellmm d& Perri: S. Anaſtaſie: S. Clemeutis: S. Potentianæ: S. Martini in montibus: S. Praxedis: S. Ace: S. Laurentii in Lucina: S. Maris in Tranſtiberina: SS. Iv C vronatorum, S. Sabinæ: SS. Neri:& Arc- hilki: S. Sixti: S. uſebii: S. Vilis: Baſilicæ x11 Apoſtolorum: S. Laurentii in Damaſi: S. Cecilia. Iiſdem adjuncti Diaconi Cardinales xv 111. Extra Vrbem in Campania maritima Fpiſcopi, Agnaninus, Alarrinenſis, Fund ama, Tihuntinu, Sagninus, Terracinenſis, Verulanus, Feretinus, Sor anus, Aquinas. Habet etiam ſub ſe Papa per alias Or- dis ditiones Iv Patriarchales Eccleſias, quibus ibi conſtitutæ Eccleſiæ ſubſunt: Conſtantinopolit mam, Alxas- Ainam, Antischienſem,& Hieroſihyitauam-. X x r ij HAC Regio unde cicta Situs. Soli fertilitas. Flumind. Montes. 534 Abruzzo& Terra di Lavoro. AC Jabula duæ regiones in Regno Neapolitano peragrandæ ſuccedunt, Aprutium& Terra Labora- toris. Priorem Aprutium, Abrux xo vernacule hodie vocant Itali. Fines ejus conſtitui ſolent ab Ortu Apuli Dauni cum amne Phiterno: ab Occaſu Sabini& Picentes cum Truento fl. qua Septentrio eſt, Mare Hadriaticum: qua Meridies Picentini, Campani, Marſi, Æquicoli, ſecundum Apenninum Montem ultra citraque ex parte habitantes. Regio ſumma gaudet Ceœli ſalubritate& incredibili Incola- rum frequentia: amœna eſt& commoda verſus Mare, ſed montibus aſpera in Mediterraneis. Præter alia Crocum abunde mittit, nutritque Animalia innumera. Hodie hujus tractus Caput Aquila. Condidiſſe eam per- hibent Langbardos: Carolum inde Martellum vel ut aliis placet, Fridericum 11 Imp. mœnibus cinxiſſe, mu- niiſſeque: Colonis Civium jure,& civitati Aquile nomine adſignato ab ſigno Cæſareo, vel potius ab fauſto Aguile nomine. Ea autem brevi maximis incrementis ita auxit, ut civitatum reliquarum principatum in hac regione facile nunc obtineat. Sunt præterea Guaſtum Amontum vernacule Guaſto ai Amon: Plinio Melæque Hi. ſtonium: I tonium Pt. ſine aſpiratione. Lancianum celebre Emporium: quo quotannis menſibus Maio& Auguſto Italia, Inlurici, Sicilicx, Græciæ, Aſiæ& reliquarum mundi partium Negotiatores ad frequentiſsimum con- veniunt Mercatum. Sumo Zuùv Pt.& Ti Str. Hodie Sulmona eſt teſte Leandro: aliquibus male Semona di. citur. Vrbs eſt pulchritudine loci, frequentia populi, aquarum abundantia in primis nobilis. Ovidii patria. Chieti, vel( wira Cheto vulgo, Vrbs Archiepiſcopalis. Aſculum antiquiſsima Civitas, Aclum Antonino. Plin. nobiliſsimam Piceni( oloniam appellat. Iacet plano patuloq; campo, munitiſsimo in loco, incenibus firmis. Ab una parte Mons ſublimis in quo ſita eſt Arx: ab altera Truentus ripis præ altis munit. Bene ventum auſpicatius mutato nomine, quum initio appellaretur Maleventum, ab Malo Vemo, quem injurioſum& horribilem ſæpe patitur, Beneventi vulgo. Situ urbs eſt admodum oportuno,& amœno, ſumma agrorum bonitate præſtans. Sora vicina eſt Liri Amni: populo haud infrequens, tituloque Ducatus ornata. Agquinim Pt. Nobilitavit hanc patriam ſuam I homas magnus Philoſophus, A quinas hinc cognominatus. Nomen retinens collapſa pene jacet, velti- gia præferens priſtinæ amplitudinis: Comitatus habens titulum. Reliqua deſcribere Opida chartæ anguſtia Prohibeor. Flumina hic Phirermis, quo Samnium ab Apulia dividitur: Forrorè vulgo. Ejus in Tiferno monte fons eſt, haud procul a Boviano. Exonerat ſe in Mare Hadtiaticum juxta Leſinenſem Lacunl. Tiinim quod Por- tugſum notat Plin. e ſinella, Sentuus, Sangrus. Sunt item AMoriss, Feltrinus, Peſcua, e Aternus, Raſentus, Otta, Libe- rara, Salim, Plumba, I omanus, Turdinits,& alia. Montes porro in Samnitibus adeo ſunt excelſi, ut etiam ipſos Apenninos ſuperent. Inter eos Mons Hirnginis, ob D. Matiæ Templum nominatiſsimus. Alaiells amplitudinis vaſtiſsimæ adcenſu difficillimus, rupibus aſpertimus. Cacumen perpetua nive tegitur: multa herbida habet prata: plurimos ecfundit Fluvios: Silvis ſuperbit immenſis, Ferarum copia ſcatentibus: præcipue Vrſorum: Ru- pibus etiam abruptis horret plurimis. Sunt& Iuga Apennini: quæ Montes Tremuli vocantut. i — Terra ABRVZ Z. . Fe 11 5 e 3 N E— 1. 2 rel 4 5 e e a e 2 2 4 Suan fem 3 1. 10 5 Aten 7 nge in lb, e N— an N 5 e 6 R 1 1 —— Pr, 3 N. 8 en 7 Alerulo 0 Irin lo r 3 ae 7 5 *. 178 4 222 22 24 2 8 gu 0. 5 8 fun, 0 l Fetano 1 7 1* D 91e— 1 1 Cenbe, alle nun aba, 2 5 22( J bu 2 1.— 15**. 25. 1 55 a 3 0 72 5 25 ie— 7 eh 2 1 a0 Fee en. 2 2 5 3 8 1 2 58 inch 1—— 875 2 eee 7. 94 Frnſtr. 1 geri 2 2 3777 gi 4 2 sabe ee 8 i 0 2 5 2. 225 4 1 1 8 23 17 8 1* 4 77 2. 1 20 5 . n 5 Tran,.*. e 2 2450 2 N 22 2 22 Ng 1 70 8 5 auen, 2 en f 2 15 7 2 Pomtero 2 1 1 1 9 5 e 2 N 0 2... 7 5 9(oH 2 e 55 4 Fenn 4 2 9 8 r N e eb) ee,( cerhole Nd , J ee. 2 5, 25 e e 1 5 955.. l o He 4 7 2 4 2 1 5 17190 9 85 * r 25. 5 2 2 N N W aum A eO 5 2 NW i * en Neben a% aum— 2 5 e 18 831 a eee, 815 40% e 4„ e glalhun l ö 10 85 ö Teras on, Je 2 e„ 6552 2 e 8 b 0. 2 2 lala, 25% 2 A n. 15 555 2 de 58*. 2 55 eue, 8 U 8 5 2 e— 122 4 575 9 7 5 n 8 4770 E.— de ai, 25 8 2 72 1 1 e*— 2 22555 4—9 1 8 clunsg 2 2 G Tallr g 5 ine.„ I 1 2 8 2275 Zl.* Alt* 45 22 Noche 80 5 Ta 1 8 5 22 Hus g 5 1 8 9 2 Se 2 f 5 70 0 e— 17 N e. 4.. 8 172 1 A 925 67. 1 e,* e 7 gl Ne* lane 225. 2 eee 73 1 2 1 601 2 2 5 1 uu. 8 e Lau,— 5 2 2. ble*.. e 3 Denen 75 Nui e 8 2 7 Transe 2 75 3 22 0 92* i. 2.* uri 2 Lui. 297 5 N—— 2 ge e 8 u J ABNUZ ZO 1 88 2 e 2 2— 2. cus& 1 lu e 22. b et Terru di 1 2—— Cagllano 2 5 e 0 f 0 Film inollu 15 10 OvO 1 144 Callivi nella. RO U r— 1—— e eee ee e. 7 1 een, 110 2 5 N 2 2. — — Regio. Situs. Soli qualinas. Imperium majo- rums. Vrbes. Antique dirutæ ruinis cœpit excitati, feliciterque creſccte, quam conſpicere * 1·˙ Terra di Lavoro. Ena Laberis, Terra di Lauuro, Regio hæc audit hodie. Ea dicta olim Campana. Fines ejus ut videre eſt apud Strab. Ptol.& alios, ad Occaſum Liris, Latium ad alteram relinquens oramʒ ad 1 Septentrionem, Sainnitium Montes; qua Ortus eſt, Silarus Eluvius, Lucaniam hinc dirimens, e parſque Agri Samnitium quos dixi: qua Meridies: Mare Iyrrhenum ſiveginferum. Vere Campus eſt Campana in quem Natura luxurians effudiſſe videtur largiſsimo dinu quidquid uſpiam eſt Deliciatum, 5 e Amenitatum, Gaudiorum& Oblectationum. Paradiſus vere Iraliæ. Tam incredibilis ibi rerumeſt fertili. 5 tas. Principatum habuerunt olim in hac regione varii Ppopuli, de quibus Strabo lib. v. Et Plin. lib. 1 11 cap. v Opici, cognomine Auſines, Oſci, Cumani, Tiſci, Samnites, qui poſtremun a Pop. Rom. debellati ſunt. Hæc in genere paucis de Campania: jam nunc ſpecialior me vocat ejus deſcriptio,& primum Vrbium. Caput Cam. paniæ Regnique Neapolitani Metropolis Neapolis in Numiſmatibus dicitur. Nomen hodie retinet, Neapol h! vulgo audiens. Spatium amplectitur magnum inter mare colliumque amcniſsimorum radices ædificaa magnifice: Muris firmiſimis: Propugnaculis, Turribus, Caſtelliſque, præſertim juſſu Caroli V, cujusjam nun an paret Nepoti, ut ſit quaſi inexpugnabilis, munita. Foſſas habet Lxxx pedes profundas: Portas octo: Fg ampla. Fontes publici, ex quibus aqua limpidiſsima nunc Lanceæ altitudine, numc duorum capitum craſ- ſitudine, nunc per centum fiſtulas proſilit, ſunt innumeri. Forma eſt oblonga, ſeque in modum dimidiatæ Lunæ incurvans. Circuitus olim 111, nunc, prolato pomerio, v milliarium. Aere gaudet permolli& placido: hiemen vix ſentit. Ades hæc Vrbs cum Dorum tum hominum habet otnatiſsimãs: arces invictiſsimias, Aca. demiam etiam ab Friderico 11 Imp. inſtitutam: adquam Studioſorumex toto regno magnus fit concurſus. Sunt& Bibliothecæ aliquot, in quis primi loci D. Dominici. Ager ſuburbicarius, vicinique colles amœniſ- ſimi ſunt& jucundiſsimi: Frumenti, Vini, variorum Fructuum, Herbarum FHlorum, rerunique omnium ad Honunum Animaliumque neceſsitatem, voluptatem, delicias facentium feraciſsimi. Multa de hac Vrbe bre- vitati ſtudens prætereo. Sunt& aliæ, Capua Vetus& Mu Vetus nulli non Latinorum Scriptorum nota. Splendor ejus, amplitudo& magnificentia ab omnibus ſummopere paſsim celebratur. Viſuntut hodie ejus altero ab N(apua lapide peringentes ruinæ, juxt: Jemplum D. Mariæ Gratiatum. Nova Capua ex l jamnunc eſt adſitam ſiniſtræ mmode habitatam, ſed infre- Vulturni ripæ, duodecimo ab Mari lapide, in planici, ſatis magniſicam, co quentius: Itratam ſilicibus, plateas habentem rectas, altaque ædificia. Adluit eam ab Ottu& Septentrione Vulturnus, indeque in Occaſum reflectitur. Pons eſt ſupta amnem ex la pide inſignis. Team cognomen- to Sadicinum. Deſertum hodie I heauo vernacule dicitur: Epiſcopatus nihilominus titulo nobile. Cale opidum Epiſcopatus dignitate ſuperbiens:( ale Virg Cumæ Str.& Prol. alũſque Græcis. Nunc hic ouinia fere con- ciderunt, oppletaque jacent ruinis, ut tamen undique ampliſsimorum operum veſtigia ſatis agnoſcantur. Sunt echles ue e U 50 TERRA. DI LAV ORO. 537 duntetiam Auerſa, Caerm, Nola, Summa, Putéoli, atque alia minorum gentium Opida. Inter Lacus paludeſ- Lacus: que, quæ Campaniæ, loci principis ſunt Lucrinus&& Avernus. Tribuuntur& Campaniæ Lint erna Palus, Po- dels&& Statine Paludes. Flumina ſunt Liris, qui ſuſcipit dextta quidem Fibernum, Coſam, Alabrum, Trerum,& Fluminas alios. Siniſtra vero Caſinum, ¶ Melfum,& Omnem. Liri ſuccedit Vaulturnus. Hic amnes torrenteſque multos colligit: inter ceteros, dextra quidem(ianum,(orrectum: Siniſtra Freddum, Pratelſum, Sabbatum, Iſcleruma,& Montes alios. G lanis item Linternus, Sebetus, Saru, Furor,& bolis, Silarms. Montes hue pertinent Qaurus, Maſſicus, Falrnus, alli, ut Yſavius, Pauſihypus, Miſenus, Culma, Mons Chriſti, Tabimnus, Tifata, Planus„eAſtrunus,& Infolmus. In Regno autem Neapolitano hi ſunt Principatus& Dominia: Principatus x, Acol, Biſſgnano, E- vol, Melfi, Melſetta, Aonchercole, Squilics, Slgliano, Sulmona. Venoſd. Ducatus xx I 1, Andri, Amalphi, Ariano, Ala, Bojano, Caſtrovillari, Gravina, Martina, Montalto, Monteliano, Nardo, Nocera, Popoli, Rocca di Mondra- gane, S. Petro in alatina, Seminara, Saſſa, Somma, Sora, Tagliacos xo, Termoli, Terra nova Traietto. Marchionatus xxx. Comites de Statu Liv: Domini xv: Barones titulati ccc I. Archiepiſcopatus& Suffraganei in hac ta- bula ex provinciali Romano ſunt. In Aprucina& Marſicana Provincia Epiſcopatus hi, Aquilenſis, Forcanenſis, Macanus, Valvenſis ſeu dulmonenſis: Theatinus, Adrienſis, Pennenſis, Aprutinus ſeu Teranus. Archiepiſcopus Bene ventanis: hujus Suffraganei Teleſtnenſis, Agathe, Alphienſis vel Alpharenſis, Mons e Marani, Mariano opi- nor, Auellinenſis, Vicanenſis, Arianenſis, Bojanenſis vel Mianenſis, Aſculaenſis, Nuucerimus, Tertibulenſis, Traco- nenſis, Vulturanenſis, Alarinenſis, Ferentinenſis vel F. lorentinenſis, Civitatenſis, Termelenſis, Leſinenſis, F requentinenſis, Tniventinenfis, Biminenſis, forte Bomia, Vadienſis vel Jadienſis Muſauenſis, S. Marie. Archiep. Neapol tanta cui ſubſunt Auerſanus exemptus, Nolanus, Puteolanus, Cumanenſis. Acerramts, Iſcalanus. Archiep. Capuanus, cuĩ parent Theanenſis, Calvenſis, Calmenſis, dueſſanus, Denaffanus, ed guitanenſis vel Aquinatenſis, Iſernienſis, Caſerta- venſir, Cajacienſis, Caſinenſit exemptus. Archep.Amaſfitanus, ei ſubſunt apricanenſis, Scalenſis vel Camenſis, Ai. nrenſis, Siteranenſis. Archiep. Salernitanus, Caput Aquenſis, Policaſtrenſis, Nuſautanenſis vel Nuſcanenſis, Sar. nenſit, Acervenſis vel Acernenſis, Marcicenſis, Ravuellenſis exemptus Archĩep. Surrentinus, cui ſubſunt Lobrenſis, Sal- denſio, A quenſis vel Equenſis, alias Vicenſis vel Vicanus, Catellimaris vel Stabienſis. Atque hęc de hac Regni Neapo- ltani parte ſufficiant, ad alteram tranſeo. yy FSscurruz 288 Regio& unde dliela. Soli fertilitas. Vrbes& Opida. F. lumins. Terro di Barrẽ & und dlicta. Soli fertilites. Vr bes. 335 Puglia Piana. Edu 1 Tun nunc altera Regri Neapolitani pars perluſtranda, in qua primo loco ſe offert Regio, quæ Italis hodie Puglia Piana, ab latiſsimis campis,& majore, quam in Peucetiis agrorum æquote. Hæc etiam Apulia Paunia quomdam dicta fuit. Fines illi ab Oriente Apulia Peucetia, intercurrente Aufi- do: ab Meridie Apenninus, cum Hirpenis& Samnitibus: ab Occidente Frentani, Caracenique, nune Aprutii, cum Phiterno: ab deptentrione Hadriaticum vel Ionium Mare. Agri hic fertiles ſupra modum, Iti- tici aliorumque Frumenti generum. Vrbes hic ſunt& Opida, Manffedlonia urbs lauta populoque frequens, in Rupe Sinus marini, quem Gargani Montis flexus efficit, ſita. Invictam ad Littus habet Arcem. Luceria Opidum Epiſcopale: Nuceria Ptol.& Suet Rudera, quæ hodieque paſsim eo loco, priſcam docent Vrbis am- plitudinem. Troia Civitas opulentiſs ima, fœcundi agri: Comitatus titulo clara. Aſculum Vrbs, titulo Ducatus incluta: Aſculum Appiano Alexandrino; Aſculs vulgo, cognomine Satriano. Sunt& Salpe, Arpi Plinio com- memorati, aliquando A,. gos Hippium dictum, mox Agrippa:& Vrbes duæ, quæ in proyerbii ludicrum abiete Abina& Trica,&c. Flumina ſunt Aufdus, hodiel Ofanto. Candilaris item& Cer varia. Sic ſe habet Apulia Daunia; ſequitur explicanda jam. nunc quæ cognominari ſolet Peucetia: nunc verna- cula Italorum lingua Terra Baiana. Terra 4 Bœri ab Vrbe Baris primaria. Regio hæc ſtupenda agrorum u- bertate, admirandaque nobiliſsimorum Fructuum copia cum reliqua fere Italia committi poteſt. Sunt ta- men ibi, ne quid ſit oinni ex parte heatum, loca quædam, quæ pluviis, aquiſque laborant. Civitas prima riaeſt Barium, Barion-, Plin. ante fpyæ addenti. Bari vulgo. Vrbs antiqua, ea pulcritudine populique fre- quentia, ut Regionis univerſæ teneat Principatum, eique nomen ab ſe Terre Bariaus largiatur. Sunt præterea Monopols Vrbs nova Marchionatus titulo celebris; non quidem magna ſed pulcra, ſplendida, ædi- ficiorumque magnificentia nobilis. Ager Olei feraciſsimus, Polinianum-, Polignans Civitas Epiſcopalis. edita licet præruptaque& ſaxoſa in rupe ſita, lauta tamen& populo frequens. Mola frequens quidem ædiſiciis, ſed Colonis agreſtibus. Condidit Arcem ibi ſuperioribus annis Marchio Polinianus ad Oræ tu- telam. Frvenarium-, Ciuvenax xd, Vrbs Epiſcopalis: Agro fertili. Mafettia, vel ut aliis ſcribitur, Mor. ferta, vel eAelfuta, Principatus hodie titulo floret. Vigil vulgo Biſegũi ad littus præcelſis in rupibus O- idum Epiſcopale. Tranum Civitas Archiepiſcopalis, vulgo Trani. Ab ædificiis eſt pulcherrima: ſed hodie imaiore ex parte deſerta. Silvæ Olearum& Amygdalorum ab hujus Opidi agto Tarentum uſque pertinent. Barulu E—— EIAAIN AI —— ————— 5—ů— 5 — 2 4 558.. 2 4 ra n& 4 N 3 g Sag 1 —— INI R. SEE LE K—— 4 N 2 3 f 7 N 540 PVGLINAPIANA. Barulum, Barleta vulgo. Inter quatuor Italiæ Caſtella numeratur, Oftunum populo frequens, parvo in colle ſi- tum. Cilium, Cilio: Celia Ptol. Venuſia, Venuſium Horatio, cujus patria. Vengſa hodie. Sunt item Caniſium, Acheron. tia, Biletum& alia Opida. f Tema d Om Poſt Apulias explicanda ſuccedit Salentinorum- Ragio, quæ& Papigia e Maſſpiapue, item Calabria. Nunc 10. Italis ab Hyarunte, Terra Hydſuntina, vulgo Terra d Otranto. Habet hæc Regio ab Meridie Jarentum& Mare Nomina. uſque promontorium Salentinnm, ab Oriente idem Promontorium cum Mari Ionio: quod etiam& Ha- Situs. driatico, qua Septentrio eſt, adluitur ab Hydrunte Brundiſium uſque; qua Occidentem reſpicit Apulia illi ad- jacet Peucetia, cum Magnæ Græciæ portione. Tota hæc Regio ſaluberrimo gaudet aere, cœloque ſudo& Cæli temperie. lincero, præterquam in ora, quæ ab Lacu Hydruntino Brundiſium uſque: ubi pleriſque in locis juxta mate Soli fertilitas. ſunt Paludes. Regio fertilis& optima; Caput Regionis, cui nomen a ſe præbuit Hyaruut um, Ther Strab. Ptol. Vrbes.& aliis. iydrus Melæ. Hodie Oifanta. Vrbs eſt vetuſtiſsima, cœlo potitur clementiſsimo. Præter Portum ſa- tis capacem, Aquilone flante non ſatis tutum, Arcem habet in Saxo, quo mari imminet, tutiſsimam: opus Alfonfi 1. Ager illi amœnus& fertilis. Reliquæ ſunt: Gallipclis, hodie Callipolis. Aliis Calipol tamquam Urb. pulcra. Munitiſsimum habet natura ſitum. Scopulo enim inſidet ſeu Inſulæ modicæ, quæ mari undique cingi- tur. Continenti ponte adhærens, ſaxis fulto ingentibus. Caſtrum Civitas Mercatoribus freqnens Olei coe- mendi. Brunduſium& Brundiſium, Preundeſium Ptol. Brenteſium Steph. Barnellis Benjamino, Brindiſi hodie. Aerem habet clementiſsimum. portus olim illi incultus, ex quo Romanis tutiſsimus quondam fuit in Eræ- ciam tranſitus. Nunc repletuseſt: adeo ut vix tritemibus per cui cutrere liceat. Arx urbi munitiſsima. Oria civitas in Colle Tarentum ſpectans. Spectat eam Arx in Colle valida. Aleruim Ptol, hodie Lee& Leccie vulgo. Salentinorum hodie primaria Concilio totius Apuliæ Regio, Foroque perpetuo: Procerum totius hujus tra- dus Domicilium, multorumque Nobilium Sedes. Ventus hodie Cſento, I genii, Ogento, varlauite ſeriptura: nune perexigua eſt. Calabria Gun. Cullabria, ab Calabris, quos Magnæ Græciæ partem Salentinis adhærentem ad Ionium A quor circa laph- 5 de dicla. gium Promontotium tenuiſſe, ex Ptolemæo eſt manifeſtum, nomen habet. Regio Itaſiæ in extremis ejus fi- Sts. nibus inſtaę linguæ porrecta inter utrumque fretum inferum ſuperumque interjacet. Hñert ubertate quadam 5 Sole fertilitas. felicitateque ſtupenda, quidquid Vitæ ex voto tranſigendæ, deliciiſque fruendis neceſſatium: Iriticum, Hordeum aliaque FPrumenti genera: Vinum varium, Oleum, Saccarum, Manna, Mel, Ceram„Sal na- tivum Factitiumque, Ficus, Poma Medica& Citria, Limones alioſque fructus nobiliſsimos: item Aurum. Argentum, Lanam, Goſſypium, Crocum, Sericum, Linum,& quid non? Calabria duplex, Ingerior, quæ Brutiorum olim Sedes, hodie proprie Calabria. Inferiun:& Superior, quæ olim Aagna Gracia. Iferioris fines ab Occaſu Laus, itemque Lucani: à Meridie Mate Tyrrhenum& Siculum: qua Oriens eſt, parte Maris n Hadriatici: e 1 0 f PVGLINAPIANA. 54 Hadriatici: qua Septenttio, Magna Græcia& Amne Crathi clauditur. Caput& Metropolis ejus ut olim, ita & hodie Conſentia, Strab. Prol. Græciſque ceteris: Conſencæ hodiè. Sita circa declivitatem pene Apennini, col. les amplectens ſeptem, quibus maxima Vrbis ædificiorum pars iinpoſita. Civitates reliquæ: Maut hia, Freds, V. ben. Bel nontlum, Sanctæ Euphemiæ, F anum Rhegium, Tropia, Caſtrum Villare, Aliomonti, Turranum, Rugianum, Martli- raum, ſcaſtrum, Briaticum, Hippo, quæ ctiam Fibo Valentia dicta fuit. Superioris quæ olim Magna Grecia fines, ad Solis exortum Æquor Adriaticum: ad Meridiem Flumen Alex& Bruttii: qua Occaſus eſt Crathis Amnis cum Apennino& Lucanis: qua Septentrio Sinus Tarentinus, cum Apulis Peucetiis. Hie antiquiſsima nobi- liſsimaque Vrbs elt T arentum, Tarantum Appiano Alexandrino; Taras Strab.& Ptol. Taranto hodie. Calabriæ quomdam& Apuliæ, totiuſque Lucaniæ Caput, L. Floro. Situs ejus notatur in intimo receſſu Sinus, qui abi ipſa Vrbe dicitur Q arentiniis. 8 dupereſt in hac Tabula Lucania, hodie Baſlicata dicta: unde incertum. Fines hodie ab Occidente Si- Lucania Baſih- larus Amnis Campaniæ Limes: ab Meridie, Mare Tyrrhenum: ab Oriente, Laus cum Bruttiis Magnæ que c& unde di- Cræciæ parte; ab Septentrione Peucetii in Apulis, cum Hirpinorum portione. Montoſam& aſperam eſſe(ln. totam indicat Lvius. Hodiefartean, quam olim, Incolis eſt frequentior: quamquam adhuc magna multis Situs. locis ſolitudo propter vias difficiles, horridoſque Nemorum Saltus Latrociniis infeſta. Opida hic ad Mare Soli Jualites. a Peſtum: Paſti meminit Virg. lib. 1111 Georg. Bferique Reęſaria Paſti. Ad quem locum Servius Paftum Calabriæ C. bes& Opida. facit Civitatem, ubi bis quotannis Roſæ generantur. Acropolis Opidum ab Silario oſtio M. xI 1: Here gaudet ptæſtantiſsimo. Originis eſſe Oręcęꝶ ut hoc tractu pleraque, ĩipſum indicat Nomen. Piſciotta, Nu- gentum Plin. Melæ.& Ptol. Policaſtrum nobilis Vrbs, Ducatus titulo inſignis. In Mediterraneis Padula Opi- dum, Marchionatus inelutum dignitate. Capacia Vrbs, olim frequens admodum& opulenta. Reliqua omitto. Porto in altera parte Regni Neapolitani, Archiepiſcopi ſunt: Archiep, Rægienſis huic ſubſunt Lu- 0 genſis, Cotronienſis,( aſſanenſis, Cat hacenſis Neocaſtrenſis, Siracenſis, Tropetenſis, Vibonenſis, Squilæcenſis. Arch. Con- ard ſenmnus, ſub qubò elt Aaturanenſit. Arch. Roſſanenſic non habet ſuffraganeos, Biſignanenſis eſt exemptus. Arch. 8. Severine, ſub quo ſunt Ebriacenſis, Strangulenſis, Gencocaſtrenſis, Gerentinenſis, S. Leonis. Arch. Larcatimm ſub quo Murulenſis, Caſtellanenſis. Arch. rundiſinus cui ſubeſt Actrinenſis. Arch. Hidrontinus, cui(actrenſis, Fallipolitanus, Licienſis„gentinenſis, Lucenſis, Nertonenſis exemptus eſt. Arch. Barenſis, cui ſubſunt, Betontinenſis, Cælphaiamts, tavenacenſi, Rubentinenſis Salpenſis, Caurienſis, Baerenſis, Converſanus, liner vienſis, Polgnircenſs, Cathericenſit TLavelinenſis. Arch. Tranenſit, cui ſubſunt Vigilenfis, Andrenſis Ppenenſis. Arch. Sipontints, eui ſubſunt Veſcanenſs exemptus; Troianenſis exemptus. Melphienſis, Monopolitanenſis& N polenſis exempti. Arch. Cannoſanus ſub quo Aurauenſer, Sarntnenſis, Momtifduridis, Laquedonenſu, S. Angell des Lombardis, R ſacienſis, Arch. Acheronti, cui ſubſunt Fotentienſeß, Tricarieſis, Venaſienſi, Gravienſi, Angolenſiſ. 5 8 5„ Cos ic 2... 55 542 Corſica& Sardinia. Regio unds dic ta Oss tea Coſe ejus tertæ Domino dicta: alii a qualitate cacuminis Montis alicujus dictam vo- 8 junt. Græcihanc xo appellavere, a Qrno Herculis Filio: Theraphne ab Ovidio nominata eſt, ut Siruu. ſcribit Villanovanus. Ab Occidente& Septentrione reſpicit Mare Liguſticum: ab Ortu Tyrrhenum:a Meridie Sardiniam. Longitudo mill. xx non excedit: licet Strabo mill. Lx, Plinius C ponat: Latitudinẽ hic I x mil. facit: ille Lx. quod verum eſſe ex dimenſione per circinum conſtat. Ambitus ſecundum 5 Plinium mill. cccxx: ſecundum alios cc& ccc ix: ſecundum Maginum cc v, quod ſe per dimenſio- Bal fertilims. nem exadtam reperiſſe ſcribit. Inſula eſt ab omni parte aditu difficilis, cum præruptis undique collibus com- prehenſa ſit. Interius ſimiliter magna ex parte montoſa, ideoque Frumenti neque Leguminum adeo ferti. lis eſt: quæ niſi paucis quibuſdam locis creſcunt, ubi ſe aperit, atque fluminibus& aquis irrigatur, ac feraciſ- ſima redditur. Ea pars quæ reſpicit Etruriam eſt mediocriter plana, habetque ibi ſœcundum ſolum& pro- ducit nobiles ac dulces Fructus. Vina Inſulæ, præſtantiſsima, primæque nobilitatis,& a Romanis ſemper expe- tita, Corſica a locodicuntur. Mellis& Reſinæ hic magna ubertas: Olei item& Ficuum. Cæterum Mella Cor- ſicana amara eſſe notavit Servius in t v Georg. Fitque id ob Taxi copiam,è qua Apes Mella legunt. Venenata etiam credidit Ovidius. Solus hic Ager lapidem gignit Catochiten, quem Democritus Abdetites etiam in cex- tamina contra Magos adhibuit. Rhennius de Corſica: Hunc ſolam perſhibent Catochitem gignere Terram: Cor poribus lapis hic ſeu glutine tactus adheres. Similia tra dunt Plinius lib. xxxv ii cap. x& Solinus cap. Ix: ſed Plinius de rei fide ambigit. Alumen quoque hic reperitur:& Ferri fodinæ ſunt apud fl. Bvincum in Comitatu Nebienſi. Sutit,& Salinæ vulgo dictæ della Nia, non longe 2 Portu S. Florentii:& prope Niolum ſunt valles profundiſsimæ perpetuis niyibus ſcatentes ſub quibus a- „ unt Cryſtallum copioſe latere. Naſcirur etiam in ea magna copia Buxus teſte Plinio,& Diodoro, nec non Animalium va- Taxus arbor venenata. Animalia producit varia: Equos inprimis feroces,& Canes venaticos ſpectatæ mag- ruetas. nitudinis, AMuſmo quoque animal, Plinio auctore hic eſt, arietis genus, Mafoli hodie vocant: Animal præ. terquam in hac Inſula& Sardinia nuſquam apparens in tota Europa. Habet corium& pilos inſtar Cervi, & cornua inſtar Arietis, non longa ſed retro circum aures reflexa præcipuæ duritiei, ut ſi altitudine x pedum ræcipitetur inter ſaxa, ac capitiincumbat, non lædatur; magnitudinem retinet Cerui mediocris, ſoliſque erbis veſcitur, curſu præditum velociſsimo, carneſque habens guſtu ſapidas. Ovibus inſuper& Bobus 1e. Imperium majo- ferta et. Inſula omnis jam olim maligne culta, primum a Phoce: ſihus, tum a Liguribus, poſt etiam a Romani glu. qui duas Colonias eo deduxerunt, Marianam:.& Alriam:- duæ adhuc exſtant. Cætera Bay bari tenuere: pro- 1 inde cum Romani in eos irruerunt, magnum ſervyorum gregem captum Romam abduxerunt: exiguo fructu quod tam nequam ſervi eſſent, tamiq; bruti, ut quamvis viliemerentur, tamen Dominos ſemper emptionis pœ- niteret. Remanis ſucceſſere Sæaceni: his Genuenſes: tũ Piſam: hodie vero iterum ad Genuenſes jus rediit. Nunc bifa- diamin IT pattes eam diſtinguunt. Plagam quæ Otientem ſolem reſpicit, Latus interius: partem huic e eus Occi ban 3 N 0. 5 e. Norbe⸗ 2. 55 7 au 5 c, 22 . 2 ela 8 Ne 3 e 4 And. 3 Sardin ia 1 1 Meribreg ZUYD in di b 8 1 N e 5 NX%. girap'a la 2 N Vapol. 7 0 N 8 Aan le- Tuc. e 5 e. %. erz Zca dv 8* 8 8 2 8 Villa fn— 7*¹⁰ 7 1 8 22 2 J Domus 1 5 1 Y. rer pers de, e Ae rege— Tua. 9 1 ae D 2 5 Te 72 22 7705 7 7 Jod gar—2 8 Euiinã de lg 2õ7 Buda ee . 1 Alle — Aurplius 0 — 5 SARDINIA. 1 8 Latus exterius vocant. Pars quæ Italiæ propior eſt, Cſmonmma,& quæ verſus Sardiniam excurtit Vltramonm · va dicitur. Vrbes Plinius xxx i Ii fuiſſe in ea ceſtatur, quod etiam ex eo notavit Martianus Capella: Ex Stra- bone tamen non tam Civitates quam Caſtella fuiſſe videntur. Hodie Opidum eſt Baſtia in quo ummus Gu- ber nator præſidium habet. Eſt& NVebbium Civitas cum Comitatu. Eam Pto. Cerſumum videtur appellaſſe. Flumina. Fluminibus rigatur Gelone, Tavignano, Sagona, Bavono, Iegiamo& nonnullis aliis. Silvis, Nemoribuſque, quæ Montes. Reſinam exhibent, Montes hinc inde veſtiuntur. Montes vero ptæcipui ſunt Ilia Orba dicti: item Cheparteno Mons, Mons Tenda, Mons QJualango, Mons Ruſſus. In mari autem inter Corſicam& Sardiniam Coralium legi- S rtus. gitur. Portus habet binos hæc Inſula ſatis amplos, maximarum navium capaces, in Sinu qui vocatur S. Foren- tu. Eſt& S. Bonifacii Bortus, Ptol. Portus Syracuſanus dictus. Hodierni Corſicæ Incolæ etiammum, uti olim, habentur homines agreſtes feroceſque,, qui vel ipſo adſpectu animi quamdam ferocitatem referant. Homi- nes pauperrimi, furtis& latrociniis dediti: ac aliteris prorſus alieni. Epiſcopi in Corſica Archiepiſcopi piſa- ni Suffraganei, Aiacenſis, Alarienſis, Saganenſis, Civiratenſis. Et Epiſcopus Archiepiſcopo Ianuenſi ſubjectus Nu- N hienſis vel Mebienſis. Vulgi mores. Sardinia. Regio unde dicla AnpfNI A a Sardo Herculis Filio nomen habet. Timæus Sandaliotin- appellavit ab effigie ſoleæ: Mirſi- lus& Chryſippus Ichauſam à ſimilitudine veſtigii. Eodem reſpexit Manilius cum inquit, Sardiniam in- Situs. Libyco ſignant. def ti gia plantæ. Sardegna hodie audit. Eam ab Ortu Solis Mare Tyrrhenum, a Meridie A- fricum: ab Occaſu Sardoum ambit& littora pulſat; a Septentrione Mare quod ipſam& Corſicam in- Cali qualitas. terluit. Aer Inſulæ inclemens eſt: propterea QF. monet M. Cicero, ut valetudinem curet, memor quod quũ optime valeret, tamen in Sardinia eſſet:& in Epiſtolis Tigellium quendam Sardoum hominem eſſe ait patrid Soli fertilitus. ua peſtilentiorem. Abundat tota Inſula Frugibus, Tritico, Vino, Argenti fodinis, Pecore, Armento,& cun- Animalium va.&tis ad vitæ uſum neceſſariis. Equorum tanta copia, ut non pauci agreſtes ſint, dominis carentes, noſtris mino. rictas. res, generoſi tamen, robuſti ac agiles. Venationem habet uberem: multique Ruſtici ex ſola vivunt venati-· one. Abundat enim regio Apris, Cervis, Damis,& alio quodam animali quod Muflonem vocant, quod mo- do in Corſica deſcripſimus, Nullum gignit Sardinia Lupum, aut aliud hujuſmodi nocens animal. Careteti- am Serpentibus. Silius: Serpentum tellus pura, ac vidluam veneno, Sed triſtis cœlo, ac multa viti ats palude. Sed quod aliis terris Serpens eſt, id Solpunga dardois agris: Animal perexiguum, ſimileque Araneis forma. Luca- nus Saupiga vocat, Plin. Solfigam, quod diem fugiat. In Metallis argentariis plurima eſt: eſt enim ſolum iſtud Argenti dives. Occultim reptat,& per imprudentiam ſuperſedentibus peſtem facit. Accedit etiam huic incommodo Herba Sardonia quam Pauſanias in Phocaicis Selino, hoc eſt Apio ſimilem eſſe dicit: Latini Ra- nunculum& Strumeam vocant. Hæc ſi edulio fuerit, ora hominum& rictus contrahit,& quaſi ridentes perimit SAR DINIA. 545 perimit. Strabo ex ea ſcribit Hiſpanos venenum conficere, quod urgente v majore hauſtum, cĩtra dolorem petimat: inde proverbium natum, Sardonius ri. Vrbs Sardoa primaria eſt C alaris; vulgo Cagler. Sita eſt in Monte juxta mare, Africam reſpiciens, Portumque habet ampliſsimum. Vrbs multis ornata eſt priyile- giis. Conſules creat, qui poteſtatem habent ſontes puniendi citra auctoritatem Regis: ptæterea novas leges condendi, cum populi tamen conſenſu. In hac Vrbe B. Auguſtimi reliquis tam diu quievere, donec ab Heli- prando Langbardorum Rege papiam tranſlata funt. In ea Sardiniæ Prorex fere ſemper moratur, una cum Baronibus, Comitibus& multis divitibus. Mela& Plinius Salchitanam ur bem hie commemorant. Hodie etiam ſunt Civitates, Oriſtagnum Civitas Metropolitana; ſita in loco plano& parum diſtans a Mari. Fuit o- lim regio illa Arborea appeſlata, nuiic autem Marchionatus Oriſtagni dicitur. In hac olim Turrita fuit Ro- manorum Colonia. Saſſaris civitas ſolum amœnum habens& pulcherrimis irriguum fontibus, multis bo- niſque frugibus abundans. Parum tamen munita eſt. Agber civitas nova, exigua, populo tamen frequens & munitilsima, domibus& ædificiis pulcris oriqata: cujus Incolæ fere omnes Taraconenſes. Habet Sardinia & alias Civitates,& Opida, quorum mentio nem hic non faciemus, brevitati ſtudentes. Flununa habet multa & ameœna, ſed non profunda, qu æſtatis tempore vado tranſiti poſs int. Multi ſunt in Sardinia Magiſt ratus. Omnium ſupremus elt Prorev, qui omnem fere Regis tenet auctoritatem:& ſolus Hiſpanus hunc Magiſtra- tum gerere poteſt ſecundum antiquas conſtitutiones. Habet a Rege adſignatum eAcſeſſorem Iuris V. Do- gorem quem Regentem ibi appellant. Habet præterea& alios onſilarios, quorum conſilio omnia fere diſ- Flumina: Nutio gubern dai Senatores, ponit, appellaturque ejus Tribunal, Regia audientia. Olim hunc Magiſtratum juxta privilegium Regni nullus poterat 3 niſi per triennium: deine alius ſuccedebat in locum ejus. Nunc autem ineo Munere multis temporibus quis perſiſtit, ut Regi placet. Ad Mores& Genium Sardorum quod attinet: corpore ſunt robuſti &laboribus adſueti, præter paucos luxui deditos. Litterarum ſtudio parum ſunt intenti, venationi autem de- ditiſsimi. Multi pecuariam exercent rem, agreſti cibo& aqua contenti. Qui in Opidis& Villis habitant, pa- eilice inter ſe vivunt. Advenas amant& humaniter tractant. Vivunt in diem& viliſ imo veſtiuntur panno. Et quod mirandum eſt nullum habent Artificem in tam ampla inſula, qu enſes, pugiones& alia fabricet arma, ſedhæc ex Hiſpania& Italia petunt. Apud Mercatorem hi leguntur Epiſcopi: Ahrchiep. Cala itanenſis, cui h ſubſunt, dalcitamus vel Sulbienſis Dolienſis, Suellenſis. Archiep. Turitamus, cui ſubſunt hi Sorrenſis, Plonatenſis, Ampu- nene ſacenſis, vel Girardenſis, Caſtrenſis, Ot hanenſis vel Othricenſis, Boſanenſis, Boſſa, forte Archiep. Alborenſis, cui ſubſunt Nſellenſis, S. fuſtæ, Terra alba, Civitanenſis& a 7 Sale r—.——— F Vuſgi mores Victus. Heſtitus, 4 Repio. omi nac lun · ge dicla, Sites. Ci temperies. Soli fortilt as. 546 Sicilia. Ieilia ante omnes Mediterrane maris Inſulas claritate eminens, Thucydidi Sisania à Sicmo, qui, ut Solinus& Capella ſcribunt, cum Iberica manu in eam terram ante bella Trojana devenit. Trina- cria pluribus, ac præſertim Poetis, ob tria Promontoria. Aſpecie etiam Triguetra: tribus enim Promontoriis in diverſa procurrens, Græcæ litteræ imaginem quæ Delta dicitur, efficit. Tria illa Promontotia autem ſunt Pelorus, Pachynus& Li baum. Sicelia Græcis. Ceterum ut quidam arbitrantur Trinacria quomdam Ialis pars una ſuit, ſed pontus c& aſtus. Mutavere ſitumerupit confinia Nereus Victor,& abſciſſos interluit æquore monteis. Atcque hinc Negium- in Italia dictum quod illic Siculum latus ab Italia divulſũ. A Septentrone Mari Tyrrheno ſeu Iufero pulſatur; ab Ortu Hadriatico vel Supero& lonio; ad Auſtrum Africo Mari,& ad Occidentem Sar- doo. Thucydides lib. v i ſcribit ambitum Siciliæ non multo minorem eſſe octo dierum itinere. Tantaque cum ſit, tamen tantum xx Stadiorum intervallo dirimi a terra continenti. Inſula porro hæc ſalubritate Cœli, Soli fertilitate, Frugum omnium copia rebuſque aliis, quibus indiget Mortalium uſus, maxime præſtat. Subjacet enim quarto Climati, quod Cœli clementia ſex aliis antecellit. Quo fit, ut, quidquid Sicilia gignit, ſive Soli, ſive Hominis ingenio, ut Solinus ait, proximum ſit iis quæ optima judicantur. Marcus Cato eam Cellam Penariam Reip. Nutricemque Plebis Romanæ apellavit: Horreum Pop. Romani Strabo. In Agro Sunenſi, in quo raptam Proſerpinam Veteres fiuxerunt, loco quem dixerunt Dambilicum Sicilia, tanta eſt Frumenti ubertas, ut ex uno Tritici Modio centum colligantur; quem Agrum ideirco vocant Campe dallo cento Salme. Huic tamen non cedit Ager Leontinus, de quo videndi, Cicero 111 Verrina. Quid Vina commenorabo optimi ſaporis odoriſque? Vina in Sicilia laudatiſsima premi, Plinius(qui in recenſendis Vinis quibuſque optimis diligentiſ- ſimus ac prope curioſus fuit) peculiariter prædicat. Badlincium enim Vinum(quod Mulſi ſaporem habet) in Sicilia ponit. Vocant autem Muſum vinum melle affectum, unde conjicitur Balincium Vinum illud eſſe quod Muſcarellum, exactæ dulcedinis vocant. Vvas namque, quarum Apes ſunt avidæ, a quibus& Apianæ dicebantur cas& Muſcæ quoque, ut inquit Columella, in ſectantur, a quibus MAaſcatelle vulgo nunc dicuntur, ex quibus Vinum dulciſsimum,& eximiæ ſuavitatis exprimitur, quod Muſcatellum dicitur: licet plerique a Muſci odore, quo plurimum redolet, id ei nomen impoſitum, exiſtiment. Hac ætate Vinis Siculis jure optimo ptæſtan- tia debetur, quod cum Italis non impari certamine contendant, tum quod palato æque arrideant, tum quod ætatem optime ferant. Oleum item Sicilia ubertate quadam,& abundantia fundit Saccarum, Crocum, Mel, Sal, omnis ferme generis Fructus nobiliſsimos,& Sericum præſtantiſsimum. Eſt præter hæc Sicilia Me- tallis etiam dives: Aurum namque habet, Argentum ac Ferrum,& Alumen. Lapides quoque precioſos gi- gnit, Smaragdum, Achatem, Betyllum, Porphyriten, Iaſpidem. Boum, pecorum, ceterorumque Animan- dium Armentis Gregibuſque denſiſsiſsimis præſtat. Damarum etiam Aprorumque Venatione, ac Perdicum ac Ataginum , W. Brot 2 ö eri e oliv Ne 8 Den. — Ca draon ee alrdonia Au. ane 8* N 5 7. Me N e 8. Ag„ 5 3 min e. 3 5 f e r . 2 Aferno 8 4 ic 8 A . 0. 5 A e c ν ye rm. fare 5 449 0 — Imperium majo. —— Erbes. 343 SI1CILIA. Ataginum( quas Francolinas vulgo appellant) Aucupio inſignis eſt. Falcones ſacri& peregrini, volatilium, hoſtes, aliunde advolantes, his etiam capiuntur. Regionem hanc primi tenuere Leftiygones immanes; tum Sicana Hiſpanorum Coloni; acceſſere Troiauorum& Crerenſium populi. Poſtea Graci eam àppetivere, inde Ro- mami,& quidem poſt diviſum Orientis& Occidentis Imperium Conſtantinopolitanis paruit per annos pene cc. Sub Fucliniao autem Imperatore Inſulam Got hi invalere, qui ipſi annos xv I 1a Belſſario expulſi ſunt. Po- ſtea occupavere eam Saraceni ſub Michaele Balbo, qui ccc ànnos ea potiti ſunt. Hi Normannis ceſſere: Succeſſere Langbardi, Suevi, Jermani: ſed his a Clemente 1v,, exactis, Cali rerum potiti pet annos x11 ad velperas uſque diculas, quæ incidere in annum ciocclxxx il. Ex eo paruit Argonenſibus uſque ad Ferdinan- dum Regem, quo extincto Ei paniarum Reges Aragoniæ& Siciliæ imperium poſſedere. Plinius in hac Vrbes LXXII numeravit. Hodie ſunt civitates& Opida cx x 111, Magino teſte. Regni Metropolis eſt Panormus Ptol.& alis: Palermum, Halerno hodie. Vrbs eſt vetuſtiſsima, Phòoenicum Colonia, uti oſtendunt Epitaphia aliqua Litteris Chaldaicis conſeripta. Exiſtimatur temporibus Abrahami exſtructa. Sita eſt loco amœno& fer- tillsimo. Ad Septentrionem ſpectat, pelagoque adluitur Tyrrheno, Muris ſepta altiſsimis, quod opus eſt Friderici Regis: Secundum mare Arx eſt, quæ noſtra tempeſtate amplificata, quod Caſtrum ad Mae nomi- nant. Tres item antiquæ Ci itatis Portæ,& veteres Muri multis cum Turribus Lapide quadrato conſtructi, etiam num manent. Iemplum eſt Panormi D. Petro Sacrum, a Rogerio Siciciliæ Rege conditum, quod ſua pulchritudine& rerum precioſarum apparatu, ceteris, quæ in Italia nunc uſquàm exſtant, ſeu veteribus ſeu novis merito præferri conſtat: quo nomine ab omnibus, qui Panormum aut inhabitant aut inviſunt virĩs non imperitis modo, ſed ingenio etiam doctrinaque præſtantibus, ſumma cum admiratione ac voluptate frequentatur. Major etiam totius Vrbis Eccleſia reticulata eſt ſtructura, quadrato ac diverſis in exteriori facie imaginibus figuriſque inciſo ac perpolito Lapide a Gualtherio hujus nominis 11 Archiepiſcopo, àuneꝰ ciocxxxy fundata: ubi Regum Reginarumque Siciliæ ac Ducum quoque corpora ſunt recondita. Eſt& Gymnaſium publicum& Xenodochiumn. Longum foret reliqua hujus Vrbis ornamenta& præclara ædificia commemorare. Reliquæ Civitates ſunt. Syraciuſe, urbs quondam maxima, quam ita Orator deſcribit Actio:. in Verrem. Vrbem Syracuſas maximam eſſe racarum Ur bium pulcherrimamque omnium, ſape audiſtis. Ef, fudices, ita ut dicitur: Nam& ſitu eſt cum munito, tum eæ omni aclitu vel terra vel mari, praclaro ad adſpectum,&&. Portus habet prope in ædiſicatione adſpeſtuque urbi inclnſos. Qui quum diverſos inter ſe alitus habeant, in exitu con junguntur& con. fuunt. Eorum conjunction pars Opidi quæ appellatur Inſulu, mari iſiuncta anguſto, ponte ruiſum aciiungitur& cem fe- tur. Ca tanta eſt urbs, ut ex quatuor urbibus maximis cunſtare dicatur, guarum una eſt ea quam dixi Inſula: que duc bus portubus cincta, in uiriuſſue portus aſtium aditum que projecta ft: in qua eſt domus, qua regis Hlicronisfuit, qua Prætares U e 0 aa si1ciLIA. 305 Practen uri ſolent. In ea ſunt ale ſatre complures: ſedduæ, quæ longe eateris antecellunt, Diana una,& altera qu fait ante iſtius(Verris) adventumæ ernatiſſima, AMinervæ. In hac Inſula extrema eſt Fons aquæ dulcis, cui nomen Atethuſseſt, incredibili magnitudline, pleniſſumus piſcuum? qui fluctu totus operiretur, niſi munitione ac mole Lapidum a mri aſſunctus eſſet. Altera autem eſt Urbes Syracuſis cui namen Acradima eſt, in qua Forum maximum, plucherrimæ Paci, ornatiſimum Prptaneum, ampliſfimæ curia, templumque egregium povis Ohympij, ceteraque urbis partes una lad dis perpetiia mull iſque tranſuerſis diviſæ, privatis ædificiis contirentur. Tertia eſt Vrbs, quæ quod in ea parte For- tune Fanum antiquumfuit, Tyche nominata ci, in qua G Iymnaſiums ampliſimum eſt,& complurs edles ſacræ, colitur- Ju es pere,& hab tatur frequent iſſime. Quarta autem eſt᷑ urbs, quæ quia poſtrema ædlficata eſt, Neapolis nominatur, aqua I heatrum efſt maximum, pratersa dus templa egregia, Ceteris unum, alterum Libere, Signum ue Apollimis, Jui Tennites vocatur pulcherrimum& maximum. 1851 tam amplæ urbis decora omnia periere: ruinæ exſtant & Opidi partes. Meſſana urbs freto incumbens, cujus Incolæ primum Meſſanenſes, poſtea Mamertini di- ctiſunt, noti Punicis& Atticis bellis, ex Herodoto& Thucydide. ¶utina, que etiam Carana, Patria Cha- rondæ Legiſlatoris, Gymnaſio hodie celebris. Taurominium urbs a Zanclæis condita, hodie Taormina. Leontium patria Gorgiæ Sophiſtr. Agrigentum pervetuſta Civitas, quam olim Carthaginenſes everterunt,& Megalus atque Feriſcus rurſum inſtaurarunt. Sunt etiam Auguſta antea Megara e Caſtrogianum olim Ennea: Drepanum, Momeale, Heraclea,& aliæ urbs complures. Eluminibus rigatur plurimis, in quibus. ut& in Lacubus Mu- gilum, Aloſarum, Anguillarum, Tincarum& Troctarum non ſpernenda captura. In Mari vero Thynnoru non modo ad pachynum ſed ad Panormum etiam& Drepanum; ac omnem eam, quam Mare Tyrrhenum ad- luit, oram, larga captura. Capiuntur& in Freto Meſſonenſi Xiphii. Siculum Mate omni denique Piſcium genere benigniſsimum eſt,& Mullorum copia, quos Græci Ixichias, Barbatos autem Sophron.& Cic. vocant, & Murenarum ac Horycinorum, qui teſte Athenæo lib. v Ii ſecundum obtinent locum, inſigne. Fretum au- tem Siculum anguſtum, anceps, atrox, ſævum, Scyllæ Charybdiſque nominibus infame. Montes præcipui ſunt-Ein& Em. A. ¶ cleſtis Columma cogiominatur Pindaro. Taphocum eum vocat Silius Italicus. Hodie A eme bello aut Mongibelo nominant. Aſoiduis ignibus flagrat. Deſcribitur a Virg lib. 111 Eneidos, Bunio lib. 11 cap. vir 1, Mela lib. I ĩ cap. vi, Solino, alis. Eg maxitne memoratus ob delubrum Veneris ab Enea, quod ſcribitur conditũ. In Sicilia Archiepiſcopi Panormitanus, cui ſubjecti Epiſcopi Agrigentinus, Ma Heeres, Ailevitanus ſive altenſit. Montis Regalis Archiep cui ſubſunt Siracuſarti,& Cohen u- MHaſſanenſi Auchiep cui(ip baludenſis, Pacenſus„Liparienſis, Murci& ¶Militenſis nunc Aim, 0 ie STI RIAN ...!... Flumsina. Has. Monte. 3 N — 550 Eis ands dil ia TT AI AM vulgo Srirmarck, a Tauro dictam eſſe vix dubium eſt, cui opinioni ſubſcribit etiam Agi. dius Iſchudus: ubi refert ex plinio, Catonem Lepontios& Salaſſos Tauricæ gentis aſſeverarè:(inquit enim:) Fuerunt autem Tauriſci iſti Galli, quorum natio in antiquiſsimis Gallorum præliis Sedem collocayit ultra Alpes, de quibus Polybius lib. 11 de Bello Gallico ſic ſcribit: In Alpibus ab utroque latere montoſa habitant ad eam partem quæ verſus Rhhodanum& Septentrionem ſpectat, Galli qui Tran alpini appellantur: ad eam vero quæ campis imminet Tauriſci, Agones& alia pleraque Barbarorum genera, a quibus Tranſ- Alpini non generei, ſed differentia loci differunt, ideo Tranſ-Alpini dicti, quod trans Mon- tes colant&c. Ii Tauriſci poſtea emigrantes, alia quæſierunt loca, occupaveruntque regionem quæ mo- do Comitatus Coertæ appellatur, ac deinde profecti ſunt in Stiriam, nomen ſuum illi terræ relinquentes, Siguificat enim Taurus Germanis Stier. Fuderunt ſe quoque in Auſtriam,& Hungariam, de qua re hic non eſt locus diſſerendi. Hæc ille. Siriam vero Valeriam olim dictam fuiſſe affirmant nonnulli, ſicque appella- tam fuiſſe in honorem Valeriæ Diocletiani Filiæ, quemadmodum Marcellinus memoriæ prodidit; Et Au- relius Victor de Cæſaribus. Volaterranus vero Fapidiam dictam putat: Sic enim ſcribit lib. v 111 Geograph. Proxima e ee Stiriam nunc vocant, licet Pius Pontifex eam Valeriam putat: ego vero ex de- ſeriptione Rufi, Halriam potius( voariam dixerim, inter Danubium& Dravum. Hactenus ille. Si prior o- pinio vera eſt. Qados aliquando hæc loca tenuiſſe, ex eo paret, quod dextus Rufus ſcribit ſub Iulio, Marco. mannos& Qufdos de locis Faleriæ quæ ſunt inter Danubium& Pravum fluvium pulſos eſſe. Eſt vero& hæc regio Norici Mediterranei pars, quemadmodum& Carinthia,& Illyrici provincis adnumeranda. Germaniæ Situs. quoque poſterius acceſsit. Conregionales Stiriis ſunt ad Ortum quidem Hungari, ad Meridiem Carniola Carniaque: ad Occidentem Carinthia: qua Septentrio eſt, Auſtria. Terra undique Montibus obſita præter- 1 quam qua Orientem reſpicit Solem, ubi ſpacioſa eſt planicies. De ejus fertilitate parum polliceri auſim. Regio Sol quali. quidem uniuerſa Mineris turget, verum Principum incuria parcius foditur. Argentarias Fodinas habet in Al- pibus quas Schwenberger Alben ipſi nuncupant. Ferrarias juxta Aniſum fluvium. Salis quoque ingens hic copia coquitur, quam in alias regiones exportant, ac lucrum ingens recipiunt. Marc hionatus olim Pannoniæ primæ erat, unde Stiriæ Marchia dicta fuit. Marca autem Limitem ſonat: per Limitaneum itaque Comitem admini- Imperium mafa- ſtrabatur, uti Lazius oſtendit. Deinceps Ducatus titulum adepta per Fredericum Barbaroſſam, Auſtriis Ducibus rums. acceſsit, quibus etiamnum paret. VItimus Marchio dictus fuit Ortocarus, cujus Filiam duxit uxorem Lupoldia Dux Auſtriæ, qui conſenſu Imperatoris factus eſt Dux Stiriæ. Deinde ſucceſsione illa rurſus exſtincta, miſerunt Provinciales quidam in Pavariam, ali in Hungariam, cujus regni moderator miſit Filium ſuũ: ſed cum ille vive- tet juxta mores ſuos, intolerabiliſque eſſet Stirüis, exactus fuit,& vocatus Ottocarus filius regis Bohemiæ, qui 1E. PEN. 4 rr 4 r K A M 29 Tricben 222 Abang % — Zrtati N 3 8 2 85 ** 5 last 2 Nds. 2 22 Nr pen— 0 5* 5 7* Pars * Schu e leßid 8 6 bk e. 4 5: 4 Traunſperel N 2 Trech tnc —— 5 5 Done o 5 — N Rauf, r Vein 44 O 7 5 8 2 7 — Pinclhifcl 2 K e N 2* —— 2 4 O Panini SKnſclone 4 255 Herd, 25 22 2 2 1e de hype. M pacli 1 N e 919 155 5 7 72 n 5 a 425 ach Tlßlacl 3 C,. n N l O. Alimmarel 2 5 2 5 0 N . a d. 222 22 ftnmagrf— 0 7 22 2 „luali 7 S iꝗhp-u 4 8 v0 E 5 8 au— 8—— . 2 4 Fel. il gun Frauen 1 2 e * 0 N 2 a0, **—— 9 Crampas 2 8 8= l 1 Jroclu 22 We S 2 0 528 2 7 N cpi.— 2 CCC 577 2 852 5. qui uſurpaverat Ducatum Auſtriæ, obtinueratque anno Chriſti eiↄcelxix Carinthiam, ſed diu conſervare non potuit. Nam cum eo arrogantiæ provectus eſſer, ut contempta Imperii Majeſtate de Clientelaribus Bohe- miæ beneficiis Cæſari Rudolpho Habsburgio Sacramentum dicere nollet: hic ad Auguſtam Vindelicorum, Germaniæ principum conventum indicit, citaturque graviſsimis ſub pœnis Otrocarus, uti ſe ſiſtat, ac de injuſte occupatis Imiperii Provinciis neglectaque ejus Majeſtate rationem reddat. Ridet citationem Ottocarus: ne- Orbes. minemque ad Comitia qui pro ſe reſpondeat, mittit. Interim Legati ab Auſttiæ Ordinibus miſsi Auguſtam ad Cæſarem Principumque conventum perveniunt,& apud Cæſarem Principeſque graviſsime de injuria crudeli- 2 tatẽque Ottocari conqueſti docent, eum iniqui tituli jure Auſtriæ ſe ĩnſinuaſſe: Margaritam legitimam uxorẽ̃, Auſtriæ Hæredem ſuperinducta pellice repudiaſſe, ac tandem veneno ſuſtuliſſe: Agnetem Badenſem Filiamque ejus Elizabetham cum fratte Henrico, legitima Auſtriæ hæreditate ſpoliaſſe: Optimateſque complures in Vrbe Vienna crudeliter trucidaſſe, ac ſæpiſsime in innocentem populum ſæviiſſe: Auſtriam, Stiriam, Carniolam ac Vindorum Marchiam Imperii, beneficia, cum Bela Hungariæ Rege clam eſſe partitum, ac ut exteræ nationis auxilio, Auſtriam retinere, populumque duro jugo premere poſſet, ab Imperio ac Cæſare defeciſſe& c. Decer- nitur communi Principum ſententia, Legatos ad Bohemum mittendos. Sed cum ii indigna in Cæſarem impe- riiq; principes probra pro reſponſo tuliſſent, omnium conſenſu decreto bello, ad id juſta auxilia Cæſarĩ promiſ. la. Is maximis coactis copiis in Auſtriam contendit. Prodit conta Ottocarus non minoribus adductis copiis. Sed de prælii eventu, Cæſaris prudentiam ac vim veritus, dubitans, interceſsione duorum hinc inde Antiſtitum, pacem cum eo facit reſtituta Auſtria, dictoque de Bohemia ceteriſque ejus provinciis Cæſari Sacramento: in ge⸗ nua dum hæc fiunt ante Cęſarem ſubſedit, inſpectante exercitu. Quade re, ut indigna, ab uxore hominibuſque turbulentis reprehenſus, violata pace, cum ingenti exercitu, Auſtriam invadit. Exit contra Cæſar Rodolphus, Germanorum copiis, Hungarorumque auxiliis ſtipatus, ac haud procul Opido Marchecco, cum Ottocatocõ- greſſus, eum ſuperat occeditque, de inde infeſto exercitu Bohemiam invadens, ferro ac igne adoleſcentem Men. ceſlaum, defuncti Ottocari filium, petere pacem coegit, legeſque pro ſua imperiique dignitate dat. Filium vero ſuum Albertum natu maximum Auſtriæ præficit: ac paullo poſt i communi Principum Imperii ſententia Du- cem Auſtriæ& Stiriæ eum renunciat. Stiria diſtinguitur in Superiorem, ubi Muræ fluvii divertigium,& Inferior rem juxta Dravi& Muræ confluentes, qua Pannoniæ Secundæ ſeu Hungariæ proxima eſt, unde is locus am Hun- geriſchen- dicitur. Vrbes Stiriæ ſunt famatæ Brugæ ad Muram, ac ibidem Graxium, Viana, Vapteperg vulgo, ad Kaynacham fl. Noll pengum ad Lavandam fluvium Aarchpurgum Metropolitana ad Dravi ſiniſtram ripam, at- que ex eadem parte Petovia ſeu Colania Fetovia, ubi Legiones Romanæ fixerunt ſedem. Trans flumen Ma. aum, Caſtra Hariaua vocant. Rachel purgum- Mutæ fl. ſiniſtræ ripæ adjacet, ubi Savatia regio initium habet. In hac a- oc el 4 Ihm: 5 STIRIA. 8 353 In hac etiam Cila eſt ad Savĩ ripam, utbs uti apparet ex veſtigiis, antiqus. Natm Inſcriptiones in ea plures no- minum Rom. apparent. Opidani a Sulla conditam dicunt, vocarique Sullacem, nulla tamen auctoritate quam ſciam, inquit Volaterranus. Nam forte ea fuerit aut ex ejus ruinis, quam Ptolemæus non longe ab hac po- nit Celm appellatam. In Ducatu Stiriæ plures ſunt Comitatus, inter quos Maraſain, ad Dravum fl.& Lebnau, ad Muram fluvium. Fluviis rigatur Sriria, Dravo, Lavandi, Sachen, Sulmo, Ræynacho, Mura, Martæa, Arrabone, Flumins) FVltritsa, Lauſnitio, ac infinitis ptopemodum JTorrentibus ac rivulis qui omnes tandem Panubio miſcentur. Montium hic numerus non eſt, quare ſingulorũ nomina adſeribere vix licet, omnes pene generali nomine No- nta. ce Alpes dicuntur. Vnde Alpium adhuc præ ſe ferunt nomina, cujuſmodi ſunt Nach Alben, Subalben, Saw 5 Alben, Schwanberger Alben. In confiniis Auſtriæ, Carinthiæ& Stiriæ Taurus Mons eſt: Muræ fluvio Jeſacus Mons imminet, nunc vulgo Der Schockel vocatur,& Satrli, Manſenperg, Neinſperg, juxta Salzim fluvium di- eitur Ina Sapruſſel, hoc eſt ot porcinum, Deiffelſteig I. Diaboli præcipitium. Infra Muram dicitur in Gaiſtal, Stain. g& Rain ac her e Alben: Paullo inferius ſunt, Nreicpergus,& Hertepergus montes:& verſus Ortum Natel& Plat peng. Vltra Dravum verſus Meridiem Claudius Mons, nunc Dracimperg dicitur. Refert Vadianus, quod ſuperioribus annis Viennæ Auſtriæ conſtans fama increbuerit, ardere indtiria cœpiſſe montem, quo pellectus Maximilianus Cæſar Auguſtus, nunciis ad inquirendum miſsis ita eſſe ut fere batur compererit, quod miraculi loco hic recenſere libuit. Hæc vero accidiſſe veriſimile eſt circa annum Chriſti c io ioxx, quo tempore Vadia- 4 dus hæc videtur ſcripſiſſe. Prædicti vero montes paſsim, ſparſimque ſilvis veſtiuntur. Stirii agreſtes vulgo po- Mara. puli ſunt& ſtrumoſi, adeo quidem ingentiſtruma nonnulli, ut ipſis loque lam impediat:& mulier lactans illam a poſt tergum perinde atque ſaccum rejiciat( ſi fama vera eſt) ne infanti impedimento ſit. Memoriæ prodit Or- E telius ſe Friſachiĩ dum anno c 19101 v1 Vienna Venetias proficifcebatur, non ſine admiratione hominem contemplatum, cui mentum ab auribus incipiens, humeros latitudine fere æquabat,& ad pectus uſque pro- pendebat. Strumæ cauſam Aquæ A erique, quibus veſcuntur incolæ, tribuunt. Stiriani cultu& ſermone Ger- mani ſunt prater Drayi adcolas, qui Illyrica utuntur lingua.„ Aa a a Intet TTT SCEAVONIR I 3 4 K 2222.—— UN N E . Zendahel S 2 erſcheunth ele ar Sopp 5 2 5 Bakoclrea A 2 23 0 *. Mulch 8 2 1 7 Muricim r Lemax 77 — 9 o. ona 2 1¹¹ 11 5 f Bart, 1 2 N 555 8 Bebit Hucza 0 Vokol. 55 — 1 aral 5 82 22 A — 2 g ＋ 1 S . 12 2 29 4 N 45 line 2 * 8 2 75 7 575 20 2 A 2 4 4¹ r *—ç— u o— Fal, 1 Ws . 2 ere meg 2 1 . 287070 AIil. 22 Luce 75*. 9 2 0 8 22 0 a 5 25 1 Croatia 1 ſtnia Dalmar Dalmar. IAlale 5 2 —* Al 0 N Past lack — e Ban- Aionſtor l N 2 8 2 17 755 Seide: 5 2 — re A 215 0 . 4 825 Zitor. 15 8. 5 . R 5 MDonibo lane 21 Kama 2 2 S epusfunehertis Senglin⸗ 1 athah 1 5 e SBoleſioua 5 ILAEC e 22 0 BMedin N Seberut 1 8 ele— N PDelminio Serniæa 2 Cifane M Acochiaa P S Luenia- d C= 2 Salas naudrin e eli e 1 Zeno bie S Pracſiia Satato alberne Slan nN d go pla O 5 2. 5 hia 2 rid Jedi 27 1 AI IRI PIB 45 Flumind. * Reglo. Sue Vrbes. 86 CROATIA. Tragurium hodie Tras, à continenti parvo Euripo ſeparatum. Epidamrus urbs antiqua, ad cujus ruinas Raga. ſuum, vulgo Kaguſi, Turcis Pobrovicha, urbs exigua cum arce munitiſsima: hic nobile eſt emporium mercium Turcicarum, Reſpublica Legibus æquiſsimis conſtituta, Cives opulenti. Duobus præcipuis abluitur tota Re. gio fluviis, Sauo& Dravo qui in Danubiũ corruunt, Vltra Montes plurimi minores amnes erumpunt in Sinum Hadriaticum, ut ſunt Edamis, Ticius, Naron, Riu don,& Driniu. Illyrici ſeu Sclavonici populi fere omnes ligneis habitant ædificiis, culmo contectis, præter paucas littorales urbes, in quibus humanius degunt. Et hac de Ily- rico ſive Sclavonia uniyerſim. Sclavonia autem quam hic noſtra exhibet tabula, Illyrici illius tantum pars ell. 15 81 dicamus eam plinii eſſe. Continet Mindorum e. arc hiam& Zagabrienſem ¶ umimtum, uti ex Pinace vi- ere eſt. Croatia. Ro AT IA Ilyrici quod initio deſcripſimus, pars verſus Hungariam, Rufo& Volaterrano Valtria: Liburnis alis. Iſtriæ ad dinum Fanaticum adhæret verſus Ortum, inter Cuſpam& Savum flumina, & Superiorem Mœſiam ſita. Hujus Metropolis nunc Baibon eſſe dicitur: aliquando Fumum- erat. Vrbes præterea plurimas habet, utpote Zang, Wachar, I urnaw, Modriſch. Ceterum Regio paucis ab hinc annis propter Turcarum in hanc invaſiones mirum in modum innotuit. Cum jam fœdus quod cum Chriſtianis erat Turca rupiſſet, hanc Regionem uti ſibi vehementer commodam ad invadendum ceteras Regiones, Italiam& Germaniam, ſuis Regnis& Provinciis adnectere ardebat. Sub initium itaque æſtatis anni cio ioxcii Turcarum Imperator per Baſſas& Duces ſuos in Croatiam exercitum duci jubet. Conſter- natis vehementer per totam regionem adventante hoc exercitu militibus, Hraſtovitaam munimentum for- tiſsimum per proditionem, Baſſa ex Boſnia capit. Neque hoc furioſi militis placata rabies eſt, quin hx. civitatem munitiſsimam, vallis aggeribuſque undique circumductam, obſideat; militem omnem, qui eam tuebatur, cum pro vita ſuſtentanda,& reliquo defendendo, nihil, neque ſpes ſupereſſet, glorioſe ſe dan- tem, ptæter ſidem datam, Turca enecat. Hanc deditionem mille aliæ calamitates ſequutæ ſunt, quas ſiſentio tranſeo. Porto anno ſequenti qui erat Milleſimus Quingenteſimus Nonageſimus Jertius, cuma ſe tot par- tas victorias, tot captas Arces& Munimenta Turca gioriaretur, habendi Siſeglum Civitatem munitiſsimam, vehemens eum cupido invadit: atque exercitu coacto, obſidione hanc Civitatem cingit. Verum Germani a- nimadvertentes quantum mali hinc& detrimenti, ſi a Turcis caperetur, non ſolum Germaniæ, verumeti- am toti Europæ accederet, collectis undique copiis, ac trajecto Savo fluvio, pro Civitate liberanda, cum ini- mico confligere ſtatuunt. Turei Equites qui numero erant Sooo, aut ut alii volunt Iooοο, ut impedirent Chriſtianorum adventnm per Pontem quem ante exſtruxerant, ad alteram Savi ripam properant, exercitum ſuum locant, pugnamque cum Chriſtianis ineunt; inſtant durius ac animoſius Chriſtiani, quorum impetum non ferentes Turcæ ad pontem fugiunt, verum eum jam paullo ante occupaverant Caroloſtadienſes 1 urcæ BOSNIA. DALMATIA. 357 Ture nuſquam refugio reperto, præcluſo ponte ad reliquum exercitum aditu, omnes fere cæduntur, reliqui in day& Kulpafluminibus ſalutem quærentes ſubmerguntur. Pars reliqua Exercitus Turcici, cum a ſuis infe- leit ime puguatum videret, turpiter fugit; ac tandem noſtri auxiliante Deo xx ii Iunii Anno cioioxc111 Ciitatem atctiſſima obſidione liberant. Boſnia. burniæ Orientalem plagam Betniam hodie dicunt a Beſſis Inferioris Moeſiæ populis: qui inde a Bulga · ris ejecti in hanc Superiotem Mæœſiam migrarunt, ac mutato e in o litera, pro Beſſis Boſſi& Boſni dicun- tur: atque inde Boſua& Boſtia. Quales mutationes in multis aliis propriis nominibus ſæpe fa clas videmus, ut olim e. Melim& hodie Nl alia, Longones& Lungones, Scandis& Schondia&c. Boſniæ Vrbs eſt Urbes. ante in edito Monte ſita, quam duo amnes circumfſuunt, præruptiſque rupibus& vadis obfirmant. Ad ra- dices Montis& ad ambitum urbis amnes illi confluunt, admixtique una in Savum feruntur. Boſnenſis regni hc ante tempora noſtra Caput erat, cum inexpugnabili Arce, ac Hoſtibus inacceſsibili. Habet regio& allas quaſdam inſignes Ciyitates, præſertim Schwomcam& Marboſeyne, quam aiunt hodie eſſe Metropolim, ſed nullo eingitur muro. Milliatz ka fluvius dirimit eam in duas parles,&c. f i Dalmatia. Eſtat ut de Dalmatia, cujus etiam partem hæc Tabula delineat, pauea ſubjungamus. Ea a Delminis Regio cb unde civitate gentis Metropoli nomen habere putatur. uit olim Dalmatia potentiſsima regio, atque dicla. ipſi Dalmatæ olim potentes atmis& opibus, ſitu etiam confidentiores fuerunt. Agebant plerumque ſub Silvi, inde in latrocinia promtiſsimi. Vrbes ſunt Salaumæ. Hic ſuperſunt aliquæ reliquiæ Dio- Imperiummaja cletiani, quihoc loco, uti pattia ſua, afficiebatur. Regau dum, de quo ſupra. Caſtel novo ad oſtium ſinus Ri- um. 2s ici ab antiquis vocati. ¶ ararum optimum habens portum. Atque haud procul a limitibus hujus Regionis ſta elt ad mare Civitas Apollonia, juxta quam eſt petra quæ flammam ignis evomit,& inſta eam ebulliunt aquæ calidæ,& bitumen, præſertim quando petra ardet. Eccleſiaſtica porro adminiſtratio ad hanc Tabulam perti- nens ex Provinciali Romano apud Mercatorem talis: Archiepiſc. fadra quam nunc Zaram dici putant. Cui ſubſunt Anxara, Vegla, Arbe. Archiep. Spoleto, ſub quo Tragurium, Tenienſis Tina, Sardona, Temnenſis„Ne- nenſo, Monenſſo, Almſſa, Sibinicenſii, Farenſis. Archiep. Ræguſinis, vide in Tabula Græciæ& Nlacedoniz. ſub quo Sragnenſis, Roſſonenſis Riſine opinor; Tribunienſis Trebina, Cataro, Bacenſis, Rcſenſis, Bidnanenſis, Budoa. Archiepiſc. N Auiharenſis in Tab. Macedoniæ, ſub quo ſunt Dulcinium, Suacinen lu, Drinaſtenſis, Polgſtrenſis, coarenſis, Sardenſis,. denen vel Acitrærenſu, Arbenſiu. 5 i 422 a ii VaLIAchlz Regis& ν ad. 222 r—wC77TwTwTTCCCT—TT—FT—T—TT—TTTP—P——F———————— VaTIACHIA. Regio unde dlicin Si. Soli fertilitar. Animalium va- rietas. Opidla. Flumina. SzRVIA. r bes. Bur oARIA. E unde dibta. Situs G. Soli qualit as. Vrbes. Valachia, Servia, Bulgaria, Romania. Ar Achr A a Flaccis Quiritum genteappellationem habet. Romani enim Getis ſuperatis& deletis, Flacci cujuſdam ductu eo Colomam deduxere, unde primum Flaccia, deinde corrupta voce Valachis dicta. Hæc etiam Tranſalpini nominis originem ex re ſortita eſt. Alpibus enim& montibus conti nuis,& his quidem altiſsimis, ab Hungaria& ejus potiſsima Tranſilvania parte, nemoroſiſque paſsim amœniſque intervenientibus Silvis dividitur& terminatur. Habet autẽ ab Ortu piſcoſum Lacum, quem Hie. raſus amnis incolis Pruth, efficit: ad Meridiem verꝑit terminata Danubio, atque item ab Occaſu Tranſilvaniæ fines attingens, ad Opidum Severinum, ubi Trajani pontis admirabiles pilæ x viſuntur. Ad Septentrig. nem autem finitur Hoina, ignobili flumine,& directis terreſtribus terminis ad Iſtrum, curvata admodum fe- gionis fronte contra Pausem Inſulam- antiquis Scriptoribus notam, quam hodie Barill mam: dicunt. Valachus autem, licet altiſsimis ſit innexa montibus, nihil tamen ei deeſſe comperitur, quod uſui humano neceſſarium videri poſsit. Adhæc dives Auri, Argenti, Ferrique ac Salis fodinis. Nec Vineæ deſunt: nec varii generis Ani- malia: inprimis Equos alit inſignes Aſturcones optimos, alioſque magna copia. Hic Tenoriaæa Opidum Va- vodæ ſedes, eſt. Alia opida ſunt Braila& Trecortum, non longe a quo effoditut bituminis ſpecies, ex quo ſicut ex cera optimæ cande Iæ conficiuntur. Reliqua hujus regionis per Pagos& Villas habitantur. flumina ſunt Hieraſus. Incolis Pruth, Hoine, Danubius, alia. ERV IA, Maæſia Superior Lazio, regio inter Boſniam& Bulgariam. Hanc antiquam Triballoum regionem eſſe multi putant. Et hi quidem populi huc ex Septentrione, debilitatis Imperii Rom. Græcique vitibus, commigrarunt. Dardanos Ser vum& Raſcram- habitaſſe, ſcribunt Cuſpinianus& Volaterranus. Regia Serviæ Vrbs fuit Sinderovia, quam alii Spenderoben,& alii Simandriam, vel Semendriam, Turcæ Semender, Hungari Zendrew vocant, quæ quidem non procul a Belgrado ad Danubii ripas jacet,& capta fuit ab Amurathe Turca- rum Imp. anno cioccccxxxv 111,& in Sangiacatum redacta ſub Budenſi Beglerbego. Nobilia quoque Opi- da ſunt Vida, quod Turcis Niratovum appellatur, ad montem Argentarum ſitum, redactum in Sangiacatum Jemiſvarenſi Beglerbego ſubjectum. NMovegradum in finibus Serviæ, quod quidam potperam novum mon- tem appellant. Arcem habet inexpugnabilem. Mons NVnger, ubi ſunt Argenti fodinæ admodum nobiles. Sunt & Samandris: Priſdena pattia Iuſtini Imp. Stonibrigadum,& Belgradum antea I aurunum dictum. VI SARI A quaſi Vlgaria dicitur, quia nimirum hujuſmodi populi profecti a Volga circa annum Do- mini lor xv i hanc regionem occuparunt. Hanc quidam eſſe Veterum Aæſiam inftriem putant. Iacet inter Serviam, Romaniam ac Danubium. Regio magna ex parte montibus, aſpera,& juxta dotſum Hæmi montis producta modo verſus Danubium, modo verſus Romaniam: unde media ipſa regio aſperior eſt: declirora loca ſilvis obſita ſunr& Solitudinibus occupata. Metropolis hic Sophia, quam Pt. Tibiſcum 4 pi- i um, WAAC HLA. FW 2. 22 1 2 ——— 1 EE tr ee 8 15 D éWALAC 1114 Coe. 255 ee Alaaf e— ergwnnch, D ip 2 ladung SERVIA BUL. GARIA Roman , . e 80 01 Eyctnulus h r.* una. 22 8 — Cr b D cgſcu⸗ ſotitelia 22 4 7 Iaclui. Die, Amaret N.— Merols Pills o 2 proud — 5———„ * 222 1 O0 G Luci 2 5*. e 1 8 Da 8. 45 2 197 vimia: . 5 ee 5 N. 2 Sales N Ds 72 . ae, 2 0 Ane 74 2 82 2 li * 2 holte Nr, 70 4 5 5 N d nale. 0 15 2 . e, ebelitabta e Mona, — 2 S : : e e 22 . RoMANTA. Regio& unds clibla, S¹1. Cœli G Sol qulalit as. Vrbes. 366 ROMANIA. f dum, Niger putat. Hie ſedem habet Beglerbegus Græciæ, qui Turcisdicitur Rumeli Blegerbeg, habetq; Sangia- catus ſub ſe i& xx. Sunt& Serraium civitas Bulgariæ inſignis. Nicopolis, hæc a dangiacis regitur. Prope hane civitatem veſtigia ſuperſunt pontis admirabilis maximeque ſtupendi, quem conſtruxit ſupra Danubium Tra- janus Imperator, dum contra Getas pugnaret. VI SAR I Romania proxima eſt, ſic dicta ab urbe præcipua Conſtantinopoli, quæ Rama Nova etiam dicebatur. Olim Thracia appellata fuit, vel a Thrace Martis Filio, vel a Thraca Nyrnpha, vel potius a feritate, ſeu temeritate. Separatur a Macedonia Strymone fl. ad Septentrionem eſt Hæmus, cetera Mare adluit. Regio nec Cœlo læta, nec Solo:& niſi qua Mari propior eſt, infœcunda, frigida, eorumque quæ ſeruntur, maligne admodum patiens. Verſus mare vero Frugibus, Frumento 8 Legum inibus fœ- cunda. Raro uſquam pomiferam arborem, Vitem frequentius tolerat: ſed nec ejus quidem Fructus maturat ac mirigat, niſi ubi frigora objectu frondium cultores arcuere. Vrbes habet Abdiram Democriti patriam: Nicopolim, Phnilippopolim, Eladrianopolims, Trajanopolim, Seiymbriam, Perint hum, aliaſoque complures. Me- tropolis eſt Eq x intium, conditum a Pauſania, nunc. Conſtantinopolim vocant a Conſtantino, qui ibi ſedem Im- perii eſſe voluit. Turcis dicitur Stanpolda, quaſi ampla Civitas. Sita eſt ad Euripum, habetque ex adverſo Peram, quam vocant alatam in cornu Byzantino, veterem Genuenſium Coloniam. Multa admodum in urbe ſunt vetuſtatis monimenta partim illic primum poſita, partim Roma illuc allata. Præcipua hæc ſunt. Templum Sophiæ, opus Iuſtiniani Imp. Palatium Conſlantini, Columna Serpentina,& altera quæ hiſtoriata nominatur. Templum S. Lucæ, Navale, Caſtrum novum, Coloſſus, Gynæcerum, Hippodromus, Obeliſci. Flumina eam duo adluunt, Cyudrus, vulgo nunc Machlevam& Barbyſes, Chartaricon. Ambitus urbis eſt xi 11 mill. paſſ. Incolarum numerus ioc millia excedit. Regio vero paucos amnes habet, verum celeberrimos, Hebrum, Melanem, Jearum, Arſum, Batlyyniam, Neſtam. Montes attollit Hemum, Rhodopen, Or belum, Pangæum& Aeſſapum. Parent nunc iſta regna Turcarum Imperatori, qui ſedem imperialem habet Conſtantinopoli& prę- cipuum ibi palatium. De cujus potentia& regnorum adminiſtratione breviter dicam. Ducenti circiter ſunt, quibus Turca mandavit ſingulis quadrienniis per Græciam, Walachiam, Boſniam„& Anatoliam, reli- quaſque ditiones ſuas colligere Chriſtianorum pueros maſculos ex ſingulis familiis, tanquam decimas ſibi debitas, quos Conſtantinopolim, Peram& Andrinopolim adducunt,& civibus educandos tradunt, ac mi- nus elegantes in Burſia& Caramania agricolis commendant. Hi omnes Aramoglem aut P amoglim vocan- tur id elt, innocentes& ſimplices infantes, nihilq; ſcientes,& cum ad v1 annum pervenerint, elegantiores & dociliores in Saray, hoc eſt, palatium præcipuum Imp. Conſtantinopoli collocantur uſque ad quingen- ros, ibique in litteris& armis inſtituuntur, done c xx ànnum compleverint. Ex his eliguntur præter aulas miniſtros& officiales anizari pedites, quos ad xi ĩ millia in ſui perpetuam cuſtodiam habet Imp. Ex Iani- zaris ſpectabiliores electi Sach glani ad 3000, dexteram Principis claudunt, ſinguli 2v aut v equis ſervientes, Ex iiſdem ROMANIA- 561 Exiſdem Silichtar ad 3 ooo ſimiliter iv aut v equis ſervientes ſiniſtrum Principis latus tuentur. Poſt hos 11 ordines Spachoglan& Silichtar equitant Vαfg õ oοο, ad dexteram Imperatoris& yooo ad ſiniſtram, qui o- mnes ex Ianizaris, aut ex abjuratis Chriſtianis, qui fideliter Beglerbeio aut Baſſæ ſervierunt, eliguntur. Poſt hos ultimi ſequuntur equites Ch vipici, id eſt pauperes, qui ex omnibus, Provinciis Turcici Imperii& diverſis natio- nibus, Chriſtianis, Perſis, Mauris, Syris, Arabibus, Barbaris& Tartaris ſponte ad Imperatoris ſervitium ſtipen- di caula confluunt, ex quibus 2000 ſelectiores Imp ſerviunt. Item ante Imperatorem 200 Mutaferacha lã- eam geſtantes equitant, qui ex ſervis ob facinus aliquod egregium ſunt manumiſsi,& in nobiles aulæ electi. Item poſt hos opinor) xxx Chauſiler, hoc eſt, Caduceatores ante Principem equitant, qui accurſum populi pro- hibent,& viam Principi aperiunt, ſupplicationes quoque ipſi tradendas recipiunt. Poſt hos proxime pedites Solac hu, qui arcum inauratum cum ſagittis portantes 200 Imperatorem præcedunt, 200 ſequuntur,& ex utro- que latere xxx comitantur. Iuxta hos proxime equum Principis incedunt ſine tibialibus& calceis 100 Peic- l id eſt Curſores, quos huc illuc in pace ac bello mittat. Hæc perpetua eſt Imperatoris cuſtodia, tempore bel- I vero habet etiam e A ſaples, qui ſunt pedites extraordinarii,&(p n: qui ſuntequites extraordinarii. Per ditiones autem& provincias ſuas in illarum defenſionem alia habet præſidia. In limitaneis ditionum Chri- ſuanorum ſunt ſupra ooo Ianitzarorum, intra provincias autem Turcicas GOD Ianitzarorum ſparſim com- motantur, nulli Beglerbeio aut Baſſæ ſubjecti, ſed immediate Imperatorõ,& liberi ab omni contributione. Eſt item per Provincias alia juventus diſperſa ad iooοο ex qua ſuppleri poſsint, qui in limitaneis provincialibus ordinibus defecerint. Reliquæ omnes copiæ militares præter dictas ſubſunt Bœglerbeis, qui ſunt rectores pro- vinciarum, quales habet v1 Græciæ, Anatoliæ, Caramaniæ, Amaſiæ& Cappadociæ, Anacidulæ, Meſopotamię, Eęypti, de quibus ſuo loco. Habet etiam Imp. III aut 1 ad ſummum Conſiliarios, quos vocant Vir bac has, aut fimpliciter Baſſas Theo. Sãduginus lib. de moribus Turc. colligit annuos reditus Turcæ eſſe vaſa auri LXVI II, & v1 millia ducatorum. Vas autem auri continet millia ducatorum centum. Eccleſiaſtica adminiſtratio ex Provinciali Romano ejuſmodi: Archiep. Conſtantinopolitanus hos habet Suffraganeos, Colubrienſem nunc forte Chiorlich, Naturenſem Spigacenſem, Dorbęnſem, Pavaclenſem forte nunc Pandia& ¶ ulcedonenſem, Arch. He- raclia. Huic ſubſunt Rodleſco Beriſtacienſis. Oillipolis, Darnenſis forte Dardanello, Curlotenſis, Arc hadopolis, forte nunc Arco, Aiſſenenſis. Arch. Patracenſis, cui ſubſunt Lampſacenus& Dinenſis de Sellana. Arch, Squiſicenſis, Sequino forte. Huic ſubſunt Troianus, Andrunianus, facorenſis, Decandimonia, Lupadienſis,& pigonienſis, Libarienſis. Arch. Ve eriſienſis, cuiſubſunt, Roſſianenſis, Aprenſis, Ripfalenſis, Cypſela opinor. Arch. Madricenſis, AN opinor: Arch. Andrinopoli.- tens: Arch. Traianopolis, cui ſubeſt Avienſis. Arch Malxiacenſis, ſub quo Maronia. Arch. Meſſipolis, cui ſubeſt Aano- nens. Arch. Phillppenſis, cui ſubſunt Chriſtopolis Dragonenſis, Chriſopolitanus. f B b b b Gracia ... r Cali temperies. Soli fertilitas. Imperium majo- rum. Urbes. Flumina. 962 Græcia. Recia ſequitur Europæ nobiliſsima regio, totiuſque eruditionis fons& Mater. Incolis Hellus diceba· tur. Qui vero hodie eam habitant eam Nomechi, Turci Horomeli nominant. Numelia eſt Leunclavio: Septuaginta Interpretibus YHobel,&. ſavan. Græciam autem non ſemper omnes iiſdem terminis cir- cumſcribunt. Proprie ab Iſthmo Theſſaliam uſque extenditur,& ab Epiro Amne Acheloo diſpeſcitur: Ortum verſus habet Mare Agæum: atque hæc proprie eſt Hellas. Hoc eſt quod Plinius aliquoties innuitʒ A Iſthmi, inquit, anguſtiis Hellas incipit. Et rurſum: Anguſta cervice Peloponneſumm contingit Hellas. Interdum etiam pelo- ponneſus& Theſſalia Græciæ notione comprehenduntur. Ita L. Æmilius Paulus quum circuiret Græciam, pex Theſſaliam Delphos petiit, inde Lebadiam, tum Chalcidem, poſtea Aulidem, inde Athenas; altero die Corin- thum, tum Sicyonem, Argos, Epidaurum, Lacedæmonem, Megalopolim, Olympiam: Ita peragrata Græcia re- diit Amphipolim. Homerus ſolos Phtiotas vocat Hellenas. Herodotus inter Hellenas&. Pelagſqas diſcrimen facit. Hodie vero Græciam vocamus tractum omnem qui ad Occidentem Ionio mari adluitur, ad Meridiem Liby- co, ad Ortum Ægæo: ad Septentrionem vero montibus a Thracia, Myſia, Dalmatiaque ſeparatur. Regio hæc præſtabat olim reliquis Europæ Coeli temperie, ac benignitate: Frugum omnium fertilitate, Armento- rumque omnis generis copia. Hæc illa eſt regio, quæ fama, quæ gloria, quæ doctrina, quæ plurimis ar- tibus, quæ etiam imperio& bellica laude diu floruit. Libera primum, ſed dum imperium in ſocios affe- ctar, ſer va. Itaque eam primum ius, poſtea Teræxes aliique Perſarum Reges vexaverunt. Subjecere eam ſibi inde Macedones tum perſeo devicto Ramani: quorum imperio diviſo ceſsit tota Conſt antinopolitamis, donec Got- hi Bulgari, Saraceni eam deprædati ſunt,& Turca poſtremum in miſeram ſervitutem omnem redegit, exceptis quibuſdam Inſulis quæ Veneto parent, Corcyta ſcilicet, Cephalenia, Zacyntho, Creta, aliiſque minoribus, Su- perbivit olim Græcia multis urbibus florentißimis: Athenis, Lacædemone, Delphis, Argis, Mycenis,(orintho aliiſque plurimis, quarum pleræque, ut caduca& fluxa eſt mortalium rerum conditio atque interitui obnoxia, proſtratæ& dirutæ jacent. Elumina hic& fama& natura ingentia xxx ii numero: Ea ſunt Stiymon, Chabrius, Echedorus, Axius, Erigon, ELydius, Aliacmon, Pharybus, Peneus, Sperchius, Panyaſſus, Apſus, Lous, Celidnm, Tihamus, Acheron, Arachiſiu, Achelbus, Evenus, Iliſſus, Aſopus, Iſmenus,(ephiſus, Boagrius, eAſopus alter, Sus, Peneus, Alpheius, Sclas, Panyſus, Eurotas, Inachus. Maria, onium nomen habet ab oma, quam regiun- culam in ultimis Italiæ oris facit dolinus: vel ab onio Illyriorum Rege: vel ab Ponibus, ut cenſet Archidamus, in trajectu maris ibi ſubmerſis. Cronium& Rhea Sinus antea dicebatur, ut antiqui Scriptores teſtantur: Creticum, ab Creta: Hodie Mar di Candia. Carpathium: ab Inſula Carpat ho, quæ ad Orientale Cretæ promontorium. Ageum dictum, ut Feſtus& alii ſcribunt ab Aegæo. Theſei patre, qui in id ſe præcipitaſſe perhibetur: ut Phe- recydes, GRE OCIA. Scp LSG ire N 2 8 N 7 .— Tag 9. 2 2 8 22 ARX 2 1 25 a O Toia peclu 2 7 clas: A 8 ll Lqgiton 2 el eu, 27 2 1. 4 . D MeL sf dies Montes. Sghola. 1 Ingenia& bo- 5 narum drtium i ſtudliis celebres Viri. 564 GR CIA. recydes, ab Neptuno, qui& Acgti. Aliorum opiniones prætereo. Nominatur etiam Ægon Valerio Flacco & Aegeon, Mare Gracum Thucydidi, Europæis hodie Archipel go voce Græca: Turcis Mare album. Romani totum hoc Mare duobus nominibus olim appellabant, teſte Pnio, Macedonicum quidquid ejus Macedo- niam& Thraciam attingebat: G cienſe quidquid Græciam. MAyrtoum, Egæi pats, AMyrtoum pelagus Ptolemæo circa Cariam, Aſiæ Minoris regionem: Caſtaldo Mar di Mandria: Straboni vero Plin.& aliis inter Pelopon- neſum& Atticam. Nomen illi a Myttilo Mercurii filio, quem in id deturbatum ab Oenomao volunt So- linus& Iſidorus; vel, ut verius ſentit Plinius, ab exigua Inſula, non procul a Caryſto Eubœo Opido ſita. Ica- rium, ab Icari nota fabula pleriſque: Andrætæ Tenedio, ab una Cycladum, quæ& Macris& Icarus: Hodie Aar di Nicaria, Caſtaldo ſcribente:& alia. Montes etiam plurimi; Bertiſcus, Athos, Ohinpus O0. Pelion, Citarius, Othiys, Oeta, Pindus, Acroceraunii, Stymphe, Calidromus, Corax, Parnaſſis, Helicon, Cythæ- ron, Hymettus, Stymphalus, Pholoe, Cronitto, Zaremu, Minthe, Taygetis, alii. In Græcia nempe Athenis Mer- catus olim fuit, bonarum Artium& Diſciplinarum celeberrimus. Quare a Diodoro Siculo Communis Schola generis humani dicitur. Cicero lib. 1 v epiſtolarum ad familiares, Nobillſimum Orbis J errarum Cym. naſium cognominat. Eo Romani aliæquæ nationes Philoſophiæ Græcæque linguæ gratia ſe conferebant. Ci- cero Græcis paſsim attribuit, multarum artium diſciplinam, ſermonis leporem, ingeniorum acumen, ubertatẽ dicendi, a quibus Philoſophiam, reliquas item artes& ſcientias Romani hauſerunt. Et Flaccus canit: Ga ingenium, Graiis dedit ore rotundo Nuſa loqui. Viri hic dlari literis& doctrina fuerunt Miſeus Poeta, Solon, Socrates Philoſophorum omnium præceptor, Xenophon, Plato, Iſocrates, Defnoſt henes, Thucydlides,& innumerabiles alii. Quod ad veterum Græcorum religionem, regnavit apud eos Idololatria. Deorum Dearumque numerus fuit infinitus. Auguſtinus de Civitate Dei lib. 1 l, ex Vartonis ſententia affirmat, ſimul tam apud Romanos, quàm Græcos extitiſſe oo Deotum, quorum ccc loves erant. Vnicuique ſuus Lar, ſuum Numen domeſticum. Vnicuique affectui, commodo, incommodo, periculo, ſuus tutelaris Deus: unicuique Deo ſuæ Ceremoniæ, ſux preces, ſui Sacerdotes, ſua Sacrificia,& libationes. Vulgus Græcorum hodie antiquitatis nihil retinet. Nam promiſſam plerumque geſtat comam, anterioremque capitis fronti imminentẽ partem tondere ſolet: dupli- catoque& craſſo piſeo utitur. Omnes univerſim pauca ſu pellectile, uti Turcæ contenti ſunt: nec plumeis lectis incumbunt ſed culcitras ſive centones lana, aut tomento ſuffultos ſubſternere ſolent. Odioſum omnes cẽlent Vinum aqua diluere,& etiam nunc poculis ſe invitant:ſedmulieres eorum Sympoſiis non interſunt, neque àc- cumbunt in accubationibus epularibus. Vetus etiam Mort nos deplorandi conſuetudo apud Ethnicos perdu- rat in G RA CIA. 555 rat in Grecia. Religione Græci Chriſtiani a Romanis diſsident, gaudentque titulo Eccleſiarum Orientalium. Pariarche ipſis quàtuor,(t antinopolit anias, Ale andrinus, Hieroſoqmitanus& Antiochenus. Hi a Metropoli- tanis creantur, ut a Cardinalibus Papæ: ſed ii perpetua Sanctimonia vitæ celeberrimi. Modeſtia in illis mirifi- ca. Annuus ſingulorum reditus ccc aureorum ab Eccleſiis quibus præſunt emendicatus. Nihil Eccleſiaſticis hæreditarium. Vxorem, ſed unam tantum ducunt, Sacramenta duo duntaxat agnoſcunt Baptiſmum& Sa- cram Cænam. Sub utraque ſpecie communicant, Pane& Vino. Purgatorium ignem execrantur: Sculptilia deteſtantur: Raſuram verticis non admittunt. Ceterum Græci qui opulentiores ſunt,& qui auctoritatis ti- tulo delectantur, veſtibus utuntur conſuetudini ipſius Ptincipis convenien: ibus. Qui Venetis fubſunt, Vene. torum veſtiuntur more: qui ſub Turca ſunt, Turcicis ſimiles veſtes geſtant. Rector Græciæ vocatur Vromli Beglerbey id eſt kom. Principum Rex, præeſt enim omnibus regionibus, quas in Europa habet Turca, quæ noꝶæ Romæ Conſtantinopoli ſubjectæ fuerunt. Hic ſub ſe habet xi. Sangiagler ſive Sangiacos, qui ſunt Capi- tanei Copiarum Equeſtrium ex Spachoglanibus electi,& in principalibus Civitatibus provinciarum comuio- rantur ad continendum eos in officio& pace, ipſiſque c Sobaſc Cimmeriotæ, aut plures, qui ſunt quaſi Vicar i per minora Opida diſtributi. Sub his autem Sangiacis xxx M Spachi ſunt, quorum quilibet tribus aut quatuot quis meret. Et ſunt hi Spachi per Flamboler, hoc ett, vexilla diſtributi, quæ cc, cc, ccc; aut 19 equites con- nent. Inter Sangiacos potentiores ſunt Rector Al odinæ, qui præeſt toti Moreæ, qui ad mandatum Begler- bey mille equites adducit, quos ſuo ſtipendio ſibi de inctos habet. Item Gubernator Boſae habens iocce equites,& I heſſalamcæ habens Ip equites, quorum centum perpetuo penes ſe ſervat, reliquos monitus Turcæ in ſubſidium mittit. Sunt præterea ſub hoc Beglerbeyo Sangiacis ſubjecti x x Equitum, qui Thy riotæ vocan- tur, quod ex Iymar, hoc eſt ærario Imperatoris ſtipendia habeant. Et item Tx millia Akengiſive Acconti, id eſt fatales ſive periclitatores, qui liberi& exempti a contributionibus abſque ullo ſtipendio equites ſerviunt, victũ ptæſtantibus Civitatibus per quas: tranſeunt. Sunt etiam multi feudatarii Moſſelin dicti, qui aliquando ad Lx millia Equitum& magnum peditum numerum colliguntur. Longum foret oninia accurate referre: neque id noſlri hoc tempore inſtituti eſt, quare ad ſpecialiora Græciæ pergo. . 1 5 bbb GAA Viſtitus. Situs. Soli qualitas. Imperium majo- rum. Macedonia. Rx CTA alii aliter diviſerunt. Quibus omiſsis, Mercatorem noſtrum ſequemur, qui tribus Pinaci- bus ejus partes graphice nobis& eleganter delineat. In hac autem Tabula tres Græciæ Provincias as proponit, Macedoniam, Epirum& Achatum: proxima Morcam: Tertia& poſtrema Candiam. Primo loco occurrit Macedoma, ampliſsima regio a Macedone Rege Oſiris filio, ali dicunt lovis& Thyæ no- mẽ ſortita: vel ut Solino placet, a Deucalionis Nepote. Emathia, ante dicebatur, Plin.& Trogo teſtibus. Pao. niam primo vocatẽ ſcribit Livius, deinde AÆmoniam, Edonia item& Pieria, Solino. Bœotiam quondam dictam ſcribit Trogus. Ejus partem Macctiam dictam ſcribunt Steph.& Heſychius;& inde totam regionem nomen accepiſſe, refert Euſtathius in Dionyſium.(erhim item in libris Machab. ubi legimus Alexandrum egreſſum eſſe ex terra Cethim. In medio duorum marium Ionii ab Occaſu& Ægei ab Griente deſcribitur: ab Aqui- lone Dalmatiæ partem& Mœſiam Superiorem: a Meridie Epirum& Achaiam attingit. Regio circumquaque fertilis: Montibus maximis circumvallata: cujus orajuxta Ionium Mare plana, ac nemoroſa eſt: nam tota ea pars Albania nunc dicta, quæ ſatis ampla, fertilis& amœna eſt. Auri præterea& Argenti Metallis ſatis dives eſt, atque in ea olim incognitum quoddam Auri genus, teſte Ariſtotele inventum eſt: Aſphaltum quoq; iſthic ex venis terræ eruitur. Gignit& Macedonia lapidem quem Pæantidem vocant. Hunc eundem& con- cipere& parere,& parturientibus opitulari fama prodiga eſt, ut Solinus ſeribit. Ha eſt Macedonia(inquit Plin.) terrarum imperio potita quondam hac Aſiam, Armeniam Iberiam, Albaniam, Cappadociam, Spriam, a ptum Taurum, Caucaſum tranſgreſſa hac m Bactris, Medis, Perſis dominata, toto Oriente poſſeſſo: hæc etiam India victrix, per veſtigia Liberi Patris atque Lereulis vagata: hic cadem eſt Macedonia, cujus uno die Paullus Hmilius Imperatur noſter L xx I I urbes direptas vendidit. Fantam different iam ſortis praſtitere duo homines. Macedonia regiones plures inſe complectitur, inter quas T heſſalia quæ nunc Comenolitari Caſtaldo, præſtantiſsima eſt. Vrbes Macedoniæ olim multæ& nobiles. Hodie præcipuæ ſunt Theſſalonica, nunc etiam ut olim frequenter a variis gentibus Chri- ſtianis habitata,& Iudæis, qui ibi Lx xx Synagogas habere referunt. Sedes hodie Sangiaci Macedonici, Hie ad juſſum Beglerbeii, quoties Turca expeditionem aliquam parat. 10 Fquites bene armatos habet, quorum C perpetuo penes ſe ſervat in defenſionem limitis ſui. Huic vicina Siderocapſa Metallis Auri celebtis, Pella, ubi Gaxæ regiæ cuſtodiebantur,& Equæ regiæ ad fœturam alebantur numero ſupra 3000: Plin.& Str. prodenti- bus. Stagyra Ariſtotelis patria. Apollonia in qua Auguſtus Cæſar Gręcas literas didicit. Dyrrachium quod ante di- cebatur Epidaurus e regione Brunduſii: Aulen, Croia,(alla. Fluinina Macedoniæ ſunt poſt Stiymonem in fini- bus Thraciæ Axius, Erigonus. Aliacmon& Peleus. Montes habet Pelion, Oſſum, Pindum, Nymphæum, At hon, Athos ingens elt, aſper, aditu perdifficilis, umbras etiam in Lemnum uſque Inſulam proiicit: conſitus eſt Vite, Olea, Lauro, Myrtho. Pomis: nunc a Caloieris incolitur tanta religione, ut etiam Turcæ eo ſolo abſtineant, ſæpe etiam Monachos ornent muneribus& eleemoſynis. i EP I Rus, e 5g NIA, Epir⸗ Act AcHaia P 2 2 25. 2 eee 1 reren eee ane: br 6 C denururo 2 AEN E TIA 7 22 — 2 MAcE O — LE n ry Trang ata 8 Sanda . 1 euch, 2. un, Molo 2 722 1 VDulicinoru.— * 6 PDctuino . 2285 8 2 1 e 2 * * 5 Nnigtues 8 e MACEgralca Eelaßonia Fan DO 2 92255 2¹ on- 5 N fee al 9 8 e engen 2 Dunes 1 2 2 5 8 ＋ c. N RO. NIA e K 8 U. 28 e NN cho 2. 5 5 1 2 en 1 2 * 3 Regio&. unde d. Sol fertilitas. = 70 1 . imalium va- 725 einm majo- mind. onres. nores. 9 5 IRS. PIT Rus, Græciæ Regio Ptol.& ceteris. Chionum olim dictam, ſcribit Martianus Capella: Oriciam& Dodonam ex Dionyſio& Thraſibulo Grabelius. Hodie Albamam vocari, ſcribunt Leander& Erythręus, Larta Richerins& Æneas Silvius: pannam nuncupari Caſtaldus ait. Terminatur hæc regio ab Ortu Acheloo fl. a Meridie Hadriatico Mari abluitur. ab Occidente Ionio pulſatur Mari uſquemad Celydnũ amnem ſeu Pepylychnum: qua Septentrio eſt habet Macedohiam. Regio multis in locis nemoroſa& ſterilis, ad oram vero maritimam ſatis fertilis. Scribit lin. Mala Orbiculata, ex figura orbis in rotunditatem circum- acti, dicta, in Epiro primum proveniſſe, atque inde Græcis Epnotica vocata. Animalia producit magna excepto Alino, imprimis. Boyes& Canes magnitudine egregia, atque etiam Oves. Equos generoſos Epiri commendat V irg. 1 Georg. Indlia mittit Ebur, molles ſua thura Sabai. Ai Chah bes nud ferrum viroſaque pont us Caſtorca,& liadum palmas Epii os equarum. Hanc regionem auctore Trogo Moliſſ primum tenuerunt. ITroianis vero temporibus rexit Vhſec. Poſt quem ad e Aab las res pervenit, ſub quibus longe propagatum Imperium. Deinde locus is ad Romanos poſtremo ad Conſtantinopolitanos pervenit Imp.& eorum concelsione ad Deſpotos, familiam quandam magni Epiri. Sed hanc Turca Amurai hes expulſis Chriſtianis Principibus ante x aànnos ſibi ſubjugavit. Vrbes hic ſunt Dodone oraculo Iovis Dodonæi celebris. Nicopolis, ab Auguſto in memoriam victoriæ, cum navali prælio ſuperavit Mar- cum Antonium& Cleopatram Reginam, condita. Civitas olim fuit egregia& Incolis frequentifbima: nunc Yreveſa dicitur. Aubracis, nunc Larta a fl. cognomine. Fuit hæc pyrrhi Epirotici regia, patria Cleombroti Am- braciotæ, qui referente Cicerone, lecto Platonis libro de animæ immortalitate, pertæſus miſeriarum vite, è loco edito ſe præcipitem dedit. Act um, quam etiam Acarnaniæ clariſimam urbem ponit Gerbelius. Hæc Auguſti fuit Colonia, nunc Capo Fggulo in recentibus tabulis. Bui hrotumStr.& Virg. Coloniam vocat Plin. Bitrinto ho- die Sophians. Et Leucas ubi Apollinis delubrum& ſaltus, quo crediti ſunt amatores ab amoris æſtu liberari, & ex quo prima omnium auctore Strabone, Sappho Poëtria deſiliiſſe fertur, ut Ovidius etiam in epiſtola Sap. phus meminit. Amnes Epiri ſunt Acheron Ptol. Ae heros Livio. Acheluus Str. Sophiano Aſpri, Nigro Catochi, Kyti- aco Anconitano, Geromlea. Montes, Ceraunii ſeu e Acroceraunut altitudine famoli, nautis formidabiles. Nam quo- tieſcumque nubeculæ inde elevantur, tempeſtates in eis maximæ exoriuntur. Smphe, ex quo Arachtin fl. pro- fluit, teſte Str. Incolæ, Bellonio referente, turmatim ſua regione æſtate egrediuntur, ob ſoli ſterilitatẽ, atque alio proficiſcuntur, nempe in Macedoniam, Romaniam,& Natoliam, ubi operam Turcis locant lucri gratia, ve- luri ad ſegetes metendas,& Frumentum expurgandum: qui poſtea meſſe perfecta domum Autunni tempore redeunt cum uxoribus& liberis vetam traducturi. Sunt autem Chriſtiani,& peculiarem habent linguema Græca diverſam: religionẽ tamen Græcam colunt,& quoniam Græciæ vicini ſunt. Græcũ etiam Idiomacallent. Reſtat 1 4. gio. Hane Ptol. Helladem quoque nominat. Maram Graci- Regio&. dne natur a Septentrione Theſſalia juxta amnem Sperchium, Si- dicta. a etam Montem, ab Occaſi Acheloo amne, ultra quem mox Epiri tractus incipit: Situs. FE uhil in Septentrionem reflectendo Ægæo Pelago,& Myrtoo pulſatur uſque ad Su- l Colon: qua Meridies eſt Peloponneſum habet objectam Iſtimo conjun- es hic ix reperio, quæ ſunt Doris re gio juxta Pparnaſſum. e AÆtolia ad Evenum fl. retum plana,& fertilis; ad Auſtrum aſpera ac ſterilis. Multas vetuſtiſsimas habuit urbes, inter quas praſtantiſsima fuit( ah don, quę hodie cum reliquis in ruinis jacet. Hanc regionem Evenus liquidiſsimus a- muls perfluit, qui in m. ma& nobiliſsima. In hac etia: ejus Delphi, ubi Iemplum Apo humido& paludoſo, ſed pingui& frugibu 11 0 lomemuu, Tireſiæ oraculo clara. hebe, quæ n Esr ar in hac am vocat Plin. qua Oriens eſt, non num Promontorium edevolvitur. Locrorum& Opuntiorum regio, aſpera erat, quorum Amphiſſa Vrbs maxi- Urbes E . quam ali in Ætolia locant. Phocis juxta Parnaſſum montem. Vrbs m& Oraculum. Yæotia, inter montes ſita agro potitur o. Vrbes Aſcra ad Heliconis radices, Heſiodi patria. Orc- henis cedebant olim claritate, Plinio prodente. Multo- 15 rum illuſtrium Virotum patria. Nunc vero proſtratæ& diruiæ jacent. CHeronda, patria Plutatc. Platæa memo- a nabili victoria Græcorum Duce Pauſania adverſus Mardonium nobilis. Tanagra Vrbs ſuperſtitioſiſsima. Au- eee,, ubi Græci ad Troiam profed ci fucre. Attica, terra ſterilis ac ſilvoſa. Vrbs primaria Athena, Werne Pomponio clariores quam ut in int. Euripidi apud Athenæum Græciæ Gracia, ſeu Græcię compen- 2 dium. Valde prædicat illam urbe ratione pro L. Elacco: lib. iI de Legibus,& in Dialogo de partiti- E one. Fuerent& Marat hon cel victoria notiſsima. Et Eleuſis clara ſacris Ceteris quæ Eleuſinia di- 1 da fuere. Megaris, a Steph. aſpera vocatur. Hujus Vrbs Megara quæ ipſi regioni nomen dedit juxta Ilthmum E poſita. Fluvii Achaiæ celebriores ſunt: Iſmenus, IThebas urbem adluens Bœotiæ fl. Cnopus quoque Straboni Flumina. U Aſcpus. Homero herbidus cognominatus. Cvenus, ante Lycormas Apollodoro& Strab. teſtibus. Fluvius eſt Etoliæ. Montes celebres Pa, Lucano lib. v Mons Phœbo Bromioſque ſacer: in ipſo totius Orbis medio Montes. 5 Claudiano& Lucretio ſitus. Helicon Plinio Muſis natale. EBymiettut Melle, Marmore,& omni eo, quod ad Me- dicinamutile eſt, clarus. Cir heren, a Cithara dictus Lactantio, quod illic frequenter hoc organum perſonaret& ali Poëtarum verſibus decant Epiſcopatus porro in hac Tab juxta Provinciale Romanum ſunt: Are- hiepiſcopus Philippenſis, cujus Suftra ganei Chriſt opolit ams, Drag 3 ftanus. Arch. Sereſſanus nullum habens Surffraganeum: Arch, I heſſalbnicenſis ſub quo( urenſit, Cerienſis. urch. Laritenſis, ſub quo Dmutriemſis, Almurenſes, Armiro credo: Cardic enſis, Sidonieſis„Dinucenſis, Arich. N eopatenſis: ſub quo Lariæten ic. Archiep Theba- nenſis, foro cemenſis, Caſtorienſis, Arch. Athenienſis, ſub quo Thermopylenſis, Davalienſis, Salonenſis, Nigropontenſis, Aalgarenſis, Megara opinor, Roof enſ, E ginnenſis. Arch.( vcyrenſis& Duracenſis. 5 G IC 570 Regis. Ec de præcipuis Græciæ Regionibus quæ ſunt in Continenti: MAorea& Candia ſuccedunt explicandę. prior Peloponneſus Ptolemæo, Straboni, Steph. Procopio ceteriſque, beninſula eſt, hodie e Morta, 4 Maurorum fortaſſe incurſionibus. Olim Appollodoro& Plinio teſtibus Apia& Pelſgia vocata fuit. Agos,& poſtea Argos Ac haicum nuncupatum, tradit Strabo;& Achaiam-. Orolius 1 cap. 11. Item Apuleius v i Aſini. Pelhpia etiam Euſtathio:& Inachia Stepnano. eAAgidlia vocatur quoque in Euſebii Chronico. Peloponneſo nomen eſt a Pelope homine Barbaro, qui ex Aſia profectus hic regnavit. Pelopis enim Inſulam ſonat, cum Inſula non ſit, ſed peninſula, Platani folio, ut ſcribit Mela, ſimillima, pari pene longitu- dine& latitudine. Ejus perimetrus eſt quatuor M Stadiorum, quibus Artemidorus addit ccc. Iſthmo ad- hæret continenti, cujus Latitudo eſt Stadiorum xl. Anguſtias iſtas perfodere multi irrito auſu tentaverunt, quos inter Demetrius, C. Cæſar, Caligula, Nero& alii: quo inſtituto fruſtratis, murum ducere placuit, quem Hexamilium, vocaverunt. Eum Amurathes Turca dejecit, Veneti reſtituerunt, Anuo cr αεαεαετ I ſpacio xv dierumʒ; ſed Turcæ iterum eumdem poſtea ſolo æquarunt. In hoc Iſthmo Neptuni olim Templum fuit, ad quod Ludi Iſthmici celebrati. Ceteruin Pelcponneſam- ad Ortum reſpicit Mare Creticum: ad Occaſum Ionium ſive Hadriaticum: ad Septentrionem Corinthiacum habet Sinum,& Saronicum, inter quos Iſthmus clauditur: ad Meridiem habet Mare Mediterraneum. Peninſula porro hæe Caput& Arx totius Græciæ eſt, &, ut ait Plinius, haud ulli terræ nobilitate poſtferenda. Ea ſiquidem rebus omnibus, quæ vel ad victum uberiorem vel ad elegantiorem vitæ cultum ſpectant, ſua fœcunditate, affluentiaque inſignis eſt. Colles enim & planicies frugiferas habet, ac Sinibus& Portubus refertiſoima eſt quos Promontoria multa efficiunt. Pe- loponneſum incoluere Eli,. eſſenii, Achivi, Sicponii,(brintiaci, Lacones, Argivi,& Arcade. Fuitque hæc Græciæ pars toto Orbe quomdam maxime celebrata propter S cenarum-, Argivorums, Lacedemoniorunt-, Sicyoniorum-, Elienſiums-, Arcadum-, Pyliorum&. Meſſeniorum Reſpublicas,& Imperium, ex quibus multi claruerunt Principes, ut Agamemnon, Aenclaus, Aiax,& alii. Ac loci ipſius, tum ſitus, tum majeſtas Im- perium quomdam totius pene Græciæ obtinuit. Athodie tota Pelopommeſus Turcarum dominio ſubjecta eſt, quemadmodum& reliqua Græcia: licet fuerit ab aliquot Ns Græciæ quos Deſpotas vocant,& a H eneris annis ſuperioribus gnaviter defenſa. Præ eſt autem nunc Turcæ Imperatoris nomine toti Moreæ Samgiacus, in- ter ceteros potentiſsimus, qui Modoni moratur,& ad mandatum Beglerbeii totius Græciæ mille equites addu- cit, quos ſuo ſtipendio alit. Vocatur hic Sang acus a Barbaris Aorabegi: cujus annuus in hac Provincia reditus at loc mill. aſprorum, hoc eſt xiv mill. Aureorum. Vniverſani autem hanc regionem in octo Provincias fuiſſe diviſam ex Ptol.& aliis auctoribus conſtat, quæ ſunt Corinthia, Argia, Laconita, Meſſenia, lis, Achaia, Sichonis& Arcadia. Coriniſua in Iſthmo ſita eſt: nomen ei a primaria urbe quæ primum ᷑pꝶhyre dicta fuit. Eam Cicero merito Nemina. Vndi dic ta. Situs. Imperium majo- rum. Vrbes. ichen —.— cc 5 5 — e 8 4, San 22 5 N N clue une 2 A ＋** 25 5 4 2 5 Ano. . 5 4. 8 — 3 ani. 5 2 1.*, Tim 2 D. 2 2* Zenn 2 S Ootri City 22 28 ne, alas 22a Negele, 5 8 1 — 22 vnd 14 0% 2 3 2 a 8 0 . LA a I. 75 m E 2 74 inm Le, Aglinb Vun 5 Zormun 8 N52 22 Le e Gj’ Duma 8 5 tagen edge, 7 to Jama 1 1 colochinn 0 6 il an, N Vale— 5 elenden . 1 8 n. 9 Bille pr 8 0 Ale 4. alem „ Cam, Zidarie& „ Baunia Polo e 6 deu 5 5 Nrmoas ee 14. 775 0 r 5 Narm F, 2 Ten&. e — e—ç N pale 2 golf 2 C0. ſoclinu= =——— f 1 572 MO REA. merito Grecia Lumen vocat. Vtrimque Portum habuit, quorum alter Aſiam, alter Italiam ſpe oportunitate loci urbs ſubito crevit: juvit eam etiam Iſthmicorum ludorum celebratio. Acroc te erat 111 ſtadiorum ac dimidiati altitudine, ſube t Corint hus ambitu xi ſtadiorum. In vertice montis ædes eart Veneri ſacra: cui vicinus mons Puene, quem fama finxit a Pegaſo illic ungulæ ictu excuſſum. Everſa eſt urbs a L. Mummio, quod in ea legati Pop. Romani exceptieſſent indignius, poſtannos nongentos quin- quaginta duos quam ab Alete Hippo: is filio erat condita, ut eſt apud Paterculum. Agia ſequmur: hodie Re- mania Ortelio. Vrbes hujus tractus Mycenæ regina agamemnonis, unde Ovid. Agamemnoniæ dictæ, celebres a Templo Iunonis vetuſtiſsimo& religioſiſsimio, unde Argiva Iuno. Eam Cyclopes muro ſcri cinxiſſe. Non procul inde fuit Lerna palus, ubi Hercules Hydram Lernæam, ſeu potius Latrones ad ea loca latrocinan- tes, ſuſtulit, vicit& diſsipavit. Argos, urbs exſtructa, ut aliqui perhibent ab Argo. Nauplia, hodie Neapolis Romaniæ urbs munitiſsima. C pid aurus in Saronici Sinus receſſu, ſculapii Templo celebris: Amycle. Argiam ſequitur Laconica ſive Latonum regio. Hujus Metropolis Sparta, quæ etiam alio nomine vocatur Lacedæmon, hodie Miſithra: urbs olim magna& potens. Euit hæc non muris, ſed civium virtute ſepta; non hinc ope- rum magnificentia ſed diſciplina inſtitutiſq; Lycurgi Pomponio memorabilis,& quæ cum Athenarum urbe de- inde de Imperio dimicavit, quemadmodum Thucy dides id libris vii expoſuit. Lenctra nota è Plutarcho a Filiarum Scedaſi triſti& tragica hiſtoria. Epidaurus quæ hodie alvaſia, Aeſſeniaæ àa Taygeto Monte& fluvio Pamiſo ad Alpheum uſque porrigitur. Primaria ejus urbs Meſene ad mare fit: 94 dicitur. Ari- Nomenis Meſſenii præſtantiſsimi viri patria, qui referente Pauſania, hirſutum cor mortuus habuiſſe, deprehen- ſus fuit. Sunt& Met hone nunc Modon, inſignis quomdam& nunc Sangiaci Turcici ſedes. Corone nunc Coon. Sylis patria& ſedes Neſtoris Homerici triſecli illius& dulciloqui. Et cariſit hodie e Arcadia. Elis, inter Meſſe- niam, Achaiam& Arcadiam ſita eſt. Vrbes, Elis per quam mediam peneus& Alpheus fluebant, memotata Jovis delubro, Ludorum claritate faſtos Græcorum complexa. Ohmpia celebris a ludis Græcorum ſolemni. bus, quæ Ohmpia dicta fuere,& templo lovis Olympii ſumtuoſiſsimo, quod ho juentia potentiſ- in mon- — ſimorumque Regum donariis adeo crevit, ut in tota fere Græcia nullum fuerit magnificentius, nullum clarius, opibus, cum etiam Iove ipſo nihil ibi putaretur ſanctius, nihilque auguſtius.( Corinthiorum tyran- nus, lovem totum aureum Olympiæ conſecravit. Deinde Phidias Athenienſis ſimulachrum ejus Dei, ex ebore & auro ſtupenda& inſolita magnitudine erexit, utpote pedum Lx. In quo opere illud ab alüs artificibus re- prehenſum, quod ſimulacri ad templum nulla eſſet proportio. Cum enim in eburneo throno ſederet Iupi- ter, capiteque templi faſtigium contingeret, neceſſe erat, ſiquando ſedendo defatigatus ebutenus ille Deus ſurgere vellet, ut Templi culmen una cum tecto dejiceretur: Et Piſa. Achaia ab Ptol. propria cognomi. nata, Ab Araxo Promontorio uſque ad Sicyonios cxtenditur, quorum terminus communis eſt 1 ad Auſtrum MOREA. 535 Auſttum eſt mons Stymphalus, ad Septentrionem Sinus Corinthiacus. Vrbes Dyme quæ nunc ¶ hiaren da, unde promont. Araxeum vocant Capo di chiarenxa: Olemus, Patræ urbs inſignis olim, nunc Patras dicitur: Au- urbs recentioribus temporibus oſtixa vel Boſtxau, dicta,& à Turcis exciſa. gira urbs quom- dam primaria in colle aſpero atque difficili poſita, quæ nunc diruta jacet& Ailacaſtro dicitur. Et in Cxiſſæo Sinu Helice, Bur, Pellene. Sicyonia inter Achaiam& Aſopum ſita: primaria ejus urbs Sicyon, om nium Græcarum urbium vetuſtiſsima,& tempore Abrahæ condita„Templis, aris, ſtatuis, ſimulacris pleniſsima Fuit& Phlius, quæ forte ea eſt quam hodie vocant Vaſilicon. Supereſt Arcadia regio peloponneſi mediterranea, undique a mati rcemota. Hujus urbs Aegalopolis, patria Polybii graviſsimi ac apientiſsimi Scriptoris. Hodie Leontari dici- tur. Stymphalus, unde Stymphalis palus,& aves Stymphalides. Lilea, Mantinea, Pſophis. Civitates autem totius peloponteſi nobiliſsimas, quaſi compendio complexus eſt Ovid. lib. vi Meta morph. Fimitimi Proceres cocunt urbeſque propinquæ. Orchomenoſque ferau,& nobilis ærè corint hus, Oravere ſuos ire ad ſolatia reges: Aeſſeneque ferou, Patræq ue humileſque cleovæ, eArgoſjue& Sparte, Pelhpetadeſque Myceng, Et AAelca Pylas, nec adhuc Pyl heia Trœxen, Et nondum tortiæ calydon inviſa Diane, uaque ur bes aliæ himari clauduntur ab Iſt hmo.. Ames celebriores ſunt Aſepas, nunc Arbon- Theveto; Penn nun Nigro& Theveto Igliaco Alpheus, qui Flumina. adcolis Rophea dicitur, ut Sophiano placet,& ſecundum Nigrum Oiphea: Italis vero nautis Carbon: atque huic flavio xl amnes inlabuntur:& albas maculas ac impetiginem ſanat. Paniſus, Stromio nunc Nigro: ſe Pax in Tabulis Caſtaldi& Mercatoris, totius peloponneſi fl. maximus. Hujus aquæ puerorum& infan- tium morbis mederi dicuntur. Eurotas, hodie Baſilopotamo Sophiano& aliis, ſed Iris Nigro: cujus ripæ Lau- ro abundant:& Inachus, qui Plaxæ hodie eſt Sophiano& aliis. Reliquos prætereo. Montes Stymphalus Mons Montes. Arcadiæ altiſsimus, qui Dominico Nigro Poglici dicitur. Pholoe, Xiria Nigro. Cyllenius, Melæ, lens, Strab. totius Arcadiæ altiſsimus. Menalus, Manalius Melæ, Cronium Ptol. revenos„Nigro Zarex„Gemiſtus Zafaca vocat. Minh ptol.& Strab. Olono vocatur Nigro.& vn videtur apud pauſaniam dici, ab Exoe Bacchantium voce: quod hoc loco Bacchus,& quæ eum ſequebantur mulieres, ſicexclamaſſe credantur. Tgetus Plinio, Pauſaniæ, Vibio& Steph. peloponneſi mons in Laconica, Eurotæ flumini vicinus. In hujus ſummitate exi- ſtentibus, proſpectus patet per omnem peninſulam, ut nulla celebris viſum effugiat Civitas. Hic Mons va- Tias Feras nutrit, conſecratus Baccho, Apollini Dianæ, Ceteri. In Morea Epiſcopi juxta provinciale Romanum hi: Archiep. Corinthienſis, ſub quo A giverſto. Arch. Patracenſi ſub quo Colmienſio Mothonenſis, Coronenſis„Armyc- len, fillenſis. Ce c c ij Tandem 2 7% Creta ſeu Candia, cum aliquot Inſulis circa Græciam. Fegio& unde AND E N ad poſtremam Europæ tabulam pervenimus, in qua nobis Candia cum aliquot exiguis circa cliclu. Græciam Inſulis a Mereatore depingitur. Creta Ptol. Maris Mediterranei Inſula. Hodie Candia vul- Situs. go dicitur. Eam a Septentrione Ægæi fluctus verberant, ab Auſtro Libyci& Ægyptii, ad Occaſum eſt Mare Hadriaticum, ad Ortum Carpathium. Forma oblonga eſt: ad Orientem Promontorium Samonium excurrit: ad Occaſum Cris Metopum contra Cyrenem: In Septentrionem vero tertium promi- net quod Strab. lib. x vocat Cimarum, nunc Capo Cheſin dicitur. Longitudo eſt cx u. P. Latitudo E. Am- . bitus oLXxxIIx. Regio omnis aſpera eſt& Montibus ubique horrens, ſed fertiliſsima Fkrumenti,& paſcua. Sol fertilen. Ilira ſoli indulgentia, arborarii proventus abundantes. Plinius quoque auctor eſt, quidquid in Creta naſci- tur, infinito pretio ceteris ejuſdem generis anteſtare. Profert Vites, Oleas, Mala punica, Ficus, Mala aurea, Citrea. Malvaticum Vinum in hac ſola Inſula premitur, atque ex ea Venetias& in reliquas Orbis partes defer- tur. Hoc Vinum antiqui Pramnium vocarunt, auctore Bellonio. At Volaterranus putat hodie Arviſia, Mal- viſia dici, adjectione unius literæ: additque id genus vitium ex Arviſio Chius Iuſulæ promontorio(unde Ar- viſia Vina olim) in Cretam eſſe delatum. Profert item Mel, Ceram, Caſeum, Coccum, Ladanum copioſe, Auimalum va- Dictamon ſoli Cretæ peculiarem. Inſula omnis Lupum, Vulpem Serpentem, aut omnino Animal noxium præ· „ ter Phalangium natura non habet. Eam ob cauſam magna cum ſecutitate A nimalium greges noctu in atvis Inprrium majo- paſci ſinunt, præſertim Ovium& Ariętum, qui Seraphoceri ab illis appellantur. Varia autem producit Animalia. 5 Hoc etiam de Creta auctores prodiderunt, Noctuam non habere, eamque mori quando invehitur. Rexere Inſulam primum Ppiter, tum& hadamantus poſt inos& Graci. Romanorum poteſtatis facta eſt a Metello, qui ex re Creticus dictus eſt. Conſtantinopolitani eam poſtea tenuere: Baldumus Comes Flandtiæ& Imp. Conttantino- Vrbes. poleos dedit Morchioni Montiſferrati: a quo vendita eſt Venetis anno cio α immani Auri pretio: itaque ad- huc illorum Imperium agnoſcit. Olim centum urbibus claram fuiſſe priſci Scriptores tradunt: earum circitet xl Plinii ætas novit. Vrbium notiſsima Gu ον, Minois aliquando regia, a qua Gnoſius arcus, tela Gnoſia dicũtur. Sequitur Coreyna, unde tela Cortynia, veltis Cortynia. Claudianus de raptu Proſerpinæ lib. 11 Ovidius. Criſpatur gemimo veſtis Cortyniæ cinctu. Tum Phæſtos. Pronima Iniſſi co jam quomdam Pheſtia regno Progenuit tellur. Et Cydon, unde Arcus Cydonius, Cornu Cydonium. Et Dictinna, Manethuſa, Lycaſtos, yctos, Holhpixos, a- liæque. Hodie vero, Bellonio auctore, tres tantum alicujus nominis habet urbes: quæ ſunt Candia, olim Ma- tium, utbs totius Inſulæ prima, a qua univerſa Inſula appellationem deſumpſit. Amplitudine ſecunda poſt Candiam, Canea, olim Oadon. Jertia eſt Metymo, quam veteres Methymnam dixere. Paullo incommodio- Flumina. rem habet hæc Portum: at Canea& Candia commodiſsimos habent. Flumina per univerſam Inſulam nulla ſunt quæ navem ferant. Sunt tamen multi& magni rivi, in quibus ſponte ſuà Colocaſia proyeniunt. In ö littore 8 CARTANTO ———̃x ILO EN Casidid „ Ierri 2 el, FG 0 T. ene 2 5 toriuni toriũ. 0. 8 5 o Ginoſã meter,-Aniunibe 2 2* une kandig 2 9 e TLaberint c, Dee 4 Fu 3 8 8 N 5 Aperol 5 7. C ANPINN 1—1.—— 8 1 Montes. Opera publice. Mores. Corfu. Situs. 370 CAN DIA.. ſittore Septentrionali ſunt Melipotamus, Scaſini(, lis, Epicidomus, Giſfo, Divotro: verſus Occidentem eſt No- puliar e verſus Meridiem Limens. Piſcem habet(t in littoribus admodum frequentem Muli Barbati magni- tudine, alis regionibus valde rarum, qui Scam dicitur, cujus veteres auctores ſæpe meminerunt,& apud Ro- manos olim in deliciis fuit, primarium inter pics ſocum facile obtinens. Montes ejus nobiliores ſunt tres, Ida, qui Pſiloriti adcolis vocatur: Leuci qui Plinio g, nunc vocantur 4e Madara:& Dicta, qui Set hia. Adeo celſi ſunt, ut nix tota hieme eos operiat: tamctſi uprcbi hinc inde inter ſaxa convallium naſcantur. Mons Ida omnium eſt eminentiſsimus. Nie ante Solis ortum Solem videt: nam ut eſt apud Lucretium: Idleis fam eſt e montibus altis ſes igueis orienti lumine cerni. Stirpibus rarioribus Herbiſque arüs abundat, quæ a Bellonio lib. 1 cap. vii enumerantur. Labhyrim hum in Creta Dædali opus multi me- morant: ejus, quemadmodum& Italici nulla veſtigia fuiſſe ſuo ævo teſtis eſt Plin. lib. xæxx vi cap. x 111. Miran-· dus propterea Incolarum ſtupor, qui etiam hodie ad radicem Montis Idæ pro vetere novum fictitiumque a- byrinthum oſtentant: ſed non eſt mirum Cretenſem Cretiſſare. Incolæ vel Cœli Solique larga benignitate. vel ſuopte vitio fuerunt ad mala propenſiſsimi. Mendaces olim, fraudulenti, rapaces, avarii,& vinoſt fuerunt, ut auctores perhibent, laboris iinpatientes nullaſque artes exquiſite diſcentes: ſed ut plurimum comeſſati nibus,& potationibus dediti. Hodie vero naturæ impulſu; ut auctor eſt Bello:& ab ipſa pueritia Sc; thico arcu ſeſe exercere ſolent, veterem ſequentes conſuetudinem. Namque tradunt eos olim Pianæ fuiſſe dicatos: propterea etiam ipſos Turcas arcus jaculatione ſuperant: quinetiam dextri, agiles& ſtrenui nunc in puguis marinis ſunt, ſicut olim. rimi enim Cretenſes navibus& ſagittis valuiſſe ſcribuntur, quod ita capien- dum puto, ut hi Græcorum primi hæc ſtudia ſectati ſint. Nam ut eſt apud Philoſophum cap. v1 II lib. 11 Polit. Videtur hæc Inſalla ad Principatum Græciæ nata, ac præ ceteris omnibus præclare ſita. Imminet enim univerſo mari: cui reci circumfiſi ſunt. Atque hac quidem parte cxigus abeſt inter vallo a FPeloponneſoeilia, ab Aſiæ loco qui eſt circa Tno- pium,& a Rhodlo. Quocirca Imperium maris obt nuit Minos, atque Inſularum alias ſabegit: alias quum diu faiſſent de- ſerte, colt fecit. Epiſcopatus in ea fuere iuxta Provinciale Romanum. Arch. Cretenſis, nũnc Candianus, cui hi ſub- 105 ſunt Suffraganei: Nirobęnſis, Archadienſis, Jerqpetrenſis, Sicinenſis, nunc Sittig opinor, Milopotamienſis, Arienſis, Ca- lamonienſis, Epicalamoſo forte, Agienſis, Kiſſanienſis. Arch. Atridenſis, ſub quo ſunt( ſenſis, Scopulenſis, Napronenſis, Margaricenſis, Arch. Soltanienſis, hos habet Suffraganeos, Heltnenſem, Sudenſem, Monovaſienſem Tauriſienſem, Ala rab hiranienſem. Arch. Voſſrenienſis, muic ſunt Suffraganei Tepheltenſis, Matrehenſis, Cerſonenſis. Atque hæc de Candia: reſtant paucis explicandæ aliquot circa Græciam Inſulæ. ona vulgo, Corcyra Ptol. Inſula olim nobilis, bello& navibus imprimis potens. Diſtat a Epiro duobus mill. ubi fretum elt arctiſsimum: ubi vero latiſsimum xx. Paſſus xc iI in longitudinem patet, teſte Plinio. Cœli CAN DIA. 5 a 577. Cœl hic mira clementia: qua fit ut Nemora ĩpſa ex Citris, Medicis, atque id genus arbotibus conſtent. Solum Cœli temperies fertile abundans Vitibus, Oleis, pomis; omniſque generis arboribus fructiferis: Mellis etiam ingens hic copia Solifertilitus. colligitur. Segetes vero minus lætas habet propter auſtrinos ventos, quibus exſiccatæ areſcunt àntequam ad matüritatem perveniant. Hodie Venetis paret, aquibus ſtrenue adverſus Turcarum rabiem defenſa eſt. Vrbem habet cognominem. Incolæ Græci ſunt. a i Zacynt his, vulgo Zunte. Hanc inter Cephaleniam& Achaiam ponit Plin. Ipſa in circuitu colligit æxxv i mill. Zantt. i 2 Ager Inſulæ Frumentum profert magna copia: imprimis vero Vvas paſſas, Vinum& Oleum, ex quorum annuo Sifu. proyentu, Incolæ colligunt c millia aureorum. Greci ſunt& Venetis parent. Habet ejuſdem nominis Opidum Sol: fertilitas. cum Arce in monte ſitum, mari imminens, silvis obſitum, Aeris ſalubritate, paſcuorum vicinorum ubertate, agtique fertilitate valde commendabile. Mons ipſe Elatos di ctus, nobilis eſt. 1 A ilo Inſula, ea Melos priſco ævo dicebatur, in Cretico eſt mari. Ambitus xxx milliaria complectitur. Nilo. Feraciſsimos habet agtos Frumenti& Olei, ſed Vitibus patum accommodos In hac etiam Argenti fodina& 792 Serdonius lapis reperitur.. e 1 Nærus, nunc Niſcia Sophiano,& alis. Hæc L xxx mill. in ambitu patet. Inter frugiferas Inſulas hæc etiam Niſca. 5 numeratur. Vini admodum fœcunda eſt: in eaque Marmoris genus reperitur quod Ophites Græcis& Plin. ma- 975 1 cuuloſum, Serpentum maculis non abſimile. Smirillus etiam lapis, Smitis Plinio, hic reperitur. Venam quoque oll fertilias. guri hic eſſe, ſed deſidia& ignavia Incolarum non inveniri, ſunt qui eredunt. Veſpæ genus in ea, cujus punctio N homini mortem adferre dicitur: Veſpertilionumque magna copia. Poammi Quarino Nobili Veneto hæc quom- 4 dam paruit. Poſtea ſub quodam Duce acobo Criſpo fuit, quem Solmus Turcarum Imperator hinc expulit. Ha- 4 en ditatur itaque hodie a Turcis& Iudæis. N 2. n 5 Santorini vel Santorino, T heroſia, Maris gar Inſula, juxta Atticam, Straboni& Ptol. Formam nunc Lunæ cor- 855 8 12 n cculatæ habet. licet prius aliam haberet, antequam combureretur,& a mari in duas partes ſcinderetur, inter S0 0 quas ſcopuli aliquot interjacent. Eſt etiamnum ſatis fertilis,& Portubus commoda. Incolæ piſcationibus fere o, a b dum quærunt. Hæc etiam ſubjugata a Turcis eſt. 5 5 1 Scarparto, olim Car pat hus, aut ut Homero placet ¶ pat hus dicta. Carpathiumhine Mare. Situs ejus inter Cre- Scarpanto. ee tam Rhodum, medio fere itinere. Ambitus ejus Lx, aut ut ali volunt Lx mill. paſſ Ardua& montibus paſsim Situs. La aſpera: ac in ea Marmoris Lapidicina reperitur. Olim quatuor urbibus prædita erat,& ob id Tctrapolis nuncu- Soli qualinas pabatur, ut habet in Homerum Euſtathius. Habet multos Portus ſed non admodum capaces,& male fidos. Portus. Incolæ Græce loquuntur,& Græcorum religionem amplectuntur: Venetorum tamen Dominio ſubſunt. 1 Sedde Europa qur dicta ſunt hactenus, ſufficiant. Reliquas igitur Orbis partes:& Prin Africam, cui in noſtradiſttibutione poſt Europam princeps tribuitur locus, quod feli fauſtumque lit, iugrediamur. g D d d d In Africa, . 1 Soli fertiliar. Animaliune va- ritas. „ Barbaria, In Qua regnum Tunetanum Et Ægyptus. B ARB ARIA. N Africa, quam nos ſecundam cum Ptolemæo Orbis Partem fecimus, primo ſe offert loco Barbæia nobi. liſsima Africæ regio. Ea nomen accepit vel a murmure inconcinno Incolarum, Arabibus diẽto Barbar, eo quod Numidarum ſermo. Arabibus talis vdeatur: vel a frequentibus deſertis. Bar enim eotum lingua deſertum ſonat. Ab Ægypto ad Fretum uſque Gaditanum pertinet, complectiturq; Mauritaniam utramque, Tingitanam videlicet& Cæſarienſem, Africam proprie dictam, Cyrenaicam, Marmaricam, cum Libya exteri- ore. Statuunt illi recentiores Africæ Scriptores ab ortu Solis Marmaricæ( quæ hodie Barc ha dicitur)deſerta ad Montis uſque Atlantis partem hodie e eie vocatam, quæ pars a Strabone forte ſub nomine Apis deſeri- bitur: huncque Montem Atlantem( ſecundum ejus ab Oriente in Occidentem ad Mare uſque, quod ab eo Atlanticum nuncupatur, longitudinem) a Meridionali plaga habet: ab Occidente ipſum Mare Atlan- ticum: Septentrionale vero latus mare Mediterraneum lambit. Aer& Cœli qualitas hujus Regionis varia. Ve- re Cœlum mite, clemens, ſerenum; Æſtate æſtus vehementiſsimi, inprimis Iunio& Iulio, menſibus; Autum- no calor remiſsior: Hieme frigus vehementius, potiſsimum circa Decembrem& lannuarium, ſed matutino dumtaxat tempore, adeo ut nemo ob frigus ad ignem accedere cogatur. Autumni finis, totaque Hiems, bo- naque Veris pars, impetuoſis plena ventis. Quin& grandinibus; fulguribus& tonitruis horridis interdum vexatur: neque deeſt aliquibus in locis Nix copioſa. Ager Dactylorum, Malorumque Punicorum feraciſsi· mus: ſed Frumenti non adeo fertilis: unde ejus Incolæ magna ex parte panem conficiunt hordeaceum. Fru- cus alios profert magna copia, Ceraſa, Ficus, Poma, Pira, Pruna, Mala perſica, Armenica, Cydonia, Olvas, & ſimiles. Abundat Oleo, Melle, Saccharo. Multjiugis item Armentorum, pecudum atque Ferarum gene- ribus. Alit enim hæc regio Dracones, Elephantes, Capreas, Bubalos,& ſimilia Animalia: item Leones, ac Par- dales: habet& Muſtelas Felibus pares ac ſimiles, excepta rictus eminentia: Simiarum quoq, maximam mul- titudinẽ. Coluerunt hanc Regione primum Phœnici Coloni, aliiq; qui ex Aſia aut A gypto eo devenerunt: P q ſtea paruit Romanus, tũ racis Imperatoribus deinde Vandulis, Saracenis, Arabibus: nunc partim Turca ſubeſt, par- tim proprio Ser fa: Hiſpaniarum quoq; Re Arces quaſdã in ea poſsidet. Regna omnino quatuot ſunt Maroeci, Feſſa, Teleuſini I unenmi, quibus nonnulli Barcæ addunt. De duobus prioribus Marocci& Feſſæ ſequẽtibus Ta- bulis agetur, de reliquis hic agamus. Telnaſmum regnũ quod vocant I remiſen, eſt Mauritania Ceſarienſi. Longi- tudo won e, 11 5 1 1% 2 Den 70 5 5 5 I.. Krug 5 N Cree 55 2 He 2— 2 50 8 Sell 4. 2* Alas 2 A 101 ori U, en, 2 1 5 3 N 88 n, n,,.. 5 ä 22 8 2 5 , a,— N 2 N— 8 unis 6 1 4 2 N 922 ait Fon N ee, 1 7 Cee 25 5 5 2 25„MARE er a 1. e e bin ga- 235 2 Suff Seen 3 5 0 2 2 5 7 1 725 8 0 9 N 755 12 8 e, 2 8 Aneſe Ti. mile 7 22 7„— See 255 22 41 750 28 e, au 5—5 A. Dem 270. 2 2 aa 8 1 300 Nannlant. 2 45 2 7 775—— 22 E 22 2 gene. 2 25 Ca R 2 0. del 8 2 00 875 79. 4 2 7825. 3 E A 1 7 2 2* 7758 e. 2 Dae f 7 2 7 2 N 2 e 4 c d 1 72 2 eleruiis pnlu- 11 1 N 2* 3 e, 5 0 1 ao 92 1 2 Palamet india nmli Elaoculſ AEGYP?VU Bulli J Demeriocurò Dune 4. * a um 1 Sa ed 9 Hatun alicia 1 Vrbes. Porta. 880 5 BAR BARI A. tudo ejus ab Ortu in Occaſum eſt cc xxx milliariũ. Latitudo arcta, milliarium xx v, a deſertis videlicet Nu. midiæ uſque ad Mare Mediterraneum. Hujus regionis maxima pars, inculta eſt, arida atque aſpera, eaque prę-· ſertim parte, qua Meridiem ſpectat. Maritimi autem agri aliquanto fertiliores atque fœcundiores ſunt. Raræ in hac parte urbes, raraque Caſtella. Metropolis eſt Teleſina, quondam ampla, nunc magna ex parte collapſa. In eodem tractu eſt Agra, urbs magna& probe munita. Hæc a Telenſino ge primum defecit, ac Bagis Re- gi tributum ſolvit: poſtea hoc deſerto Ferdmandum Regem Hiſpaniæ admiſit. Denique captaa Barbaroſſa im- perio Ottomanico adjecta eſt. Celebris eſt Naufragio Caroli V, triſti Chriſtianorum captivitate,& piraticis ex- curſionibus Turcarum. Hodie ita præſidiis firmata eſt, ut humana ope vix poſsit expugnari. Hanc Caſtaldus Salden ptolemæi fuiſſe opinatur, ſed Ortelius cum noſtro Mercatore putat Salden Ptol. nunc eſſe Tadelis: Iovius cenſe teſſe aliam ¶ eſartam,& ali Cirtam. Sunt quoque urbs Aer ſaltabir, Meſſagran- Auſtaganin-,& aliæ. Duos habet hoc Regnum Maris Portus nobiliſsimus atque frequentiſsimos- alterum Horam ſeu Oraniæ cum Arce munitiſsima, alterum Aaſa Eltabiri, ad quos ſolet confluere maxima Mercatorum frequentia: præſertim ex Italia: qui ambo ab Hiſpaniarum Rege ante aliquot annos occupati fuere, non ſine illius Regni maximo detri- mento. Regnum Tunctanum continet totam Africam minorem& magnam Numidiæ partem. Nam a Majori fl. quem Audum Ptol. eſſe putat Maginus, uſque ad Meſtatæ regionis amnem extenditur. Hoc autem Tractu Ager ſatis fertiles eſt, ac frugibus ac Pecoribus aptiſsimus, Arboribus fœcundiſsimus, præſertim ad Occaſum; nam ad Ortum ſteribis eſt.& Aquarum inops. In hoc Regno urbes ſunt Bugis ampla& copioſa, quam Petrus Navarrenus expugnavit ſpoliayitque anno co 10111. Hodie autem pulſis hilpanis occupat Turca. Hæc Regioni Bugiæ nomen dedit.( vnſtantiua, quæ creditur Cirta fuiſſe, regia Maſiniſſa, urbs eſt locuples, amœna, Muris altiſsimis præcincta. Ineodem tractu centum pene mill. a Mari Mediterraneo eſt Bana, ſive Hippona a Romanĩs condita, cujus eccleſiæ D. Augustinus præfuit. Tunetum, vulgo Tuniſi, quæ Themiſa ptolemæi, initio parvum Opidulum fuit, ſed poſtea crevit ex ruinis Carthaginis. In ea Templum eſt Mahumetanorum. Ameti Benatos. De Tuneto ita Scaliger; Invide demolire altas ¶urthaginis Arces Aufm ſors aqualis, parquꝭ futura manet. En te invito iterum Horens exciſa renaſcor. Te non vinco ego, nec me tamen ipſa premis. n BA RBA RIA. Adrretum stagni vicini quod Tunetum ducit, ſita fuit Goletta Arx, capta à Carolo v, deſtructa ab Vchialia Baſ- cia. Cat hago condita a Fhœnicibus multis ante Romam conditam annis, ampla, potens dives, Romæ æmula. Arcem habuit Byrſam, media urbe ſitam, exſtructama Didone, cujus ſpacium creditur fuiſſe duorum mill. paſ- ſuum, nimirum Taurino quantum potint cin cummdare tergo. Vrbistotius ambitus fuit xx rl mill. eamque totam fere Mare cingebat. Ejus ditum luculenter deſcribit Appianus in punicis. Imperium ejus non in Africa tantum ſed in Europa longe lateque patuit: Hiſpaniamenim a Freto ad Montes uſque Pyrenæos domuit. Italiam, Si- clliamque longo bello fatigavit. Tandem a Scipione capta totos dies vri atſit. Reſtituta eſt a C. Cæſare: po- ſteaquea Vandalis, Gothis, Saracenis ſæpius vaſtata: adeo ut nunc deſerta ex magna parte ſit,& præter rudera & aquæ ductus aliquot vix habeat quicquam antiquæ majeſtatis. De Carthaginenſibus veteribus Plutarchus iſta memoriæ prodidit Libro de ſuperſtitione: Mos fuit Carthaginenſibus Deos placare infantibus impoſitis flagrantibus aris. Adſtabat autem tunc Mater rigida& abſque gemitu(e) ſi autem ingemuerat, aut lachrymauerat, honore privabatur, puer autem nihilominus ſacrificabatur. Erant præterea omnia plena tibiis canentium,& tympana pulſantium ante ſtatuam, ne clamor exaudiretur. Scribit item Silius Italicus lib. 4 Re- rum punicarum. Milerrimas autem gentes in tanta cæcitate, in tantis tenebris ſine verbo manentes. Cartha- ginienſes fuere Tertullianus& Cyprianus Eccleſiaſtici Scriptores valde eruditi, quorum etiamnum exſtant ſeri- pta Theologica varia, ſingula in uno oper conjunctim edita. Tripolis Babaria hodie piraticis excurſionibus nobilis, cum prius mercimoniis maxime afflueret. Flumina Parbariæ ſunt Bagradas, Cynips, Tenſit, Omirabib, Saba, Luccus, cum multis ali. Regionis pars que mare Mediterraneum ſpecta quos Atlas, qui in nubila erigitur in ipſam Lunaris Circu vertice, ſed ſuſtinere etiam dictus, Montium omnium, qui cæ flumin creans, cujus vertex Virgilio ſemper nivalis, rigidiſque horret pruinis. Vento pulſatur& imbri piniferum caput. Silet, ſcribit Solinus, per diem univerſus, nec ſine horrore ſecretus eſt. Lucet nocturnĩs ignibus, choris ſatyrorem ac bacchantium undique perſonatur. Audiuntur& cantus tibiarum,& tinnitus cymbalorum per oram maritimam. Manat præterea Fontibus, Nemoribus inhorreſcit, Squalet jejunio, humo nuda, non her- bida. Incolæ probiſsimi( ſi Leoni fides) ſunt Viri: nullus illis fucus: ſimplicitatem atque veritatem non ample- ctẽtes modo, ſed& re ipſa comprobãtes. Validiſsimi ſunt atq; robuſtiſsimi; imprimis illi qui Montes incolunt De Ægypto proxima Deſcriptione agemus. N o n en D d d d ij Alhpn, t, Montibus occupata eſt. Inter Piimina. li viciniam, Cœlumque& Sydera non tangere modo Montes, ſunt in Africa Parens,& totius Africæ flumina pro- Mores 382 EUV. g Egyptus antiqua& nobilis Regio primum a Miſraim filio Chus, nepote Cham, abnepote Noachi cul- 1 ta eſt:quare a Chamo Chemia in ſacris Oſiridis vocata fuiſſe videtur, pro Chamia, ut ab alio Miſram, quã Nymina. appellationem etiamnum ſervat apud Arabas qui vocant Aaſe. Turcis dicitur Elquibet vel Elchebit. a Termini ſunt ab Occidente ultra Nilum deſerta Barcæ, Libyæ& Numidiæ, cum Regno Nubiæ. Ab Situs. Auſtro Agro Bugienſi& Nilo coneluditur, quo loco Nilus ab Occaſũ in Ortum nonnihil fertur. Plinius eam finit dyene urbe, quæ nunc Aſna dicitur. Ab Ortu ſunt deſerta Arabiæ, quæ inter Egyptum& Mare Rubrum ſita ſunt. Ab Aquilone clauditur Mari Mediterraneo, quod ea parte vocatur bPelagus Ægyptiacum. Raro pluit in Ægypto, imout Plato tradit, nunquam viſum eſt pluere in Ægypto, ſed Aer perpetuam habet ſerenitatem, atque ob id fortaſsis olim dicta fuit Aeria. Terra tamen etſi pene expers imbrium mite fertilis& Hominum aliorumque Animalium perfœcunda generatrix. Nilus efficit, qui per medium cjus labens,& ſingulis annis terræ ſuperficiem inundans, humectans,& adducto limo impinguans, fœcundam, mireqne fertilem eam red. dit. De hujus Soli felicitate multa paſsim extant ſcriptorum eſogia. Iuſtinus ſolum ita fecundum aſſerit, ut alimentorum nulla terra feracior ſit in uſus Hominum. Veteres etiam plurimi publicum Orbis Horreum. gyptum eſſe prædicarunt. Plinius quoque aſſerit Romani Imperii amplitudinem abſque Ægypti opibus Frugibuſque diu perdurare non potuiſſe, cum in ſolo Nelo Populi Romani abundantia, vel famès eſſet. dem etiam teſtatur, ſic abunde Herbis ad cibuin adcommodis Ægypti Agrum affluere, ut vel Frugibus carere poſ- ſit. Huc etiam pertinet illud Lucani: TLerraſuis contenta bonis non indiga mercis, Aut fovis, in ſols tanta eſt fiducia Nilo. Summa in Ægypto eſt ubique Iritici, Siliginis, Hordei, Avenæ, Fabarum, aliorumque Leguminum: Vini 1 etiam optimi fertilitas. Nec deſunt paſcua lætiſsima. Oleo tamen, ut plurimum, caret, raraque ligna ili Animalum va- naſcuntür. Præter beſtias ſævas ac nocuas, quibus hæc terra abundat, Animalia domeſtica mira copia alit, riems. Bubalos, Boves, Camelos, Equos, Aſinos, Arietes& Capras, quæ quidem omnia in magnam excreſcunt mo- lem, teſte Bellonio, ob Aeris temperiem, pabuli abundantiam, ac ſtirpium a Nilo irrigatarum bonum ali- mentum: inter reliqua vero Arietes pingues admodum,& craſsi ſunt, atque amplam& denſam, atque ad ter- ram uſque propendentem caudem habent,& palearia inſupere collo dependentia, ut in Bobus, nigraque lana veſtiuntur. Quia vero hæc Regio Hieme tepida eſt admodum ac paluſtris, in eam Aquaticæ Aves tanta copia commeant, ut Agri& Prata iis albeſcant; præſertim autem Ciconiis: Ranæ quoque tanta abundantia iſtic ge⸗ nerantur, ut niſi Ciconiæ eas vorarent, nihil illis eſſet frequentius. Chamæleones etiam frequentes reperiun- tur, codem Bellonio telte, in Fruticibus qui Rhamnus altera dicuntur,& in varios colores ſeſe commutant, qui non Cœlitemperies. Jus. 1 NN ö EOCYITVS. .* 5 ——— MaRIS ME DPI TERRA N EITARS Edle hiechier Vernt Aug U.* Euielle brule Matator. Nee, fe 1 3 4 5 E iu N lan um 0 Hukla 2 aller. ED Aaoru⸗ a A alac hs He bene Al, 2 a 2 auch K. e Ahe 43 Seuncb 85 Imperium mafo- rum. Urbes. 584* GY PT s. qui non vento veſcuntur, ut muhiĩ prodiderunt, quam is ii integro anno ſine eſca perdurare poſsint. Per univerſam vero Ægyptum, Pulli gallinacei a Matte excludi non ſolent: ſed Fornaces artificioſe exſtructas ha- bent, in quibus tria aut quatuor Ovorum millia reponunt: quorum calorem ita temperare norunt, ut om- nia Ova ſimul excludantur. Quod& Antigonus, Ariſtoteles& Plinius de Egyptiis prodiderunt. Metallis inſuper Regio hæc perpetuo abundavit. Ceterum univerſa olim Ægyptus floruit ſub variis Regibus diver- ſorum nominũ uſq; ad Ptolemæos: nam Pharaones admodũ pauci fuere. Ptolemæi longo tempore regnarunt, uſq; ad Romanorum Imperium, quo præfracto res Ægyptia pervenit ad e garenos Arabiæ Feſicis, quorum Prin- ceps Sultanus fuit dictus,& alii ſequentes quoque vocati ſunt. Sultan, Mahumetani omnes, regnarunt multis anniĩs donec a Turcis expugnati fuerunt. Poſsidet jam totam Agyptum Sohmammus Turca, relicto ibi Præfe- co, qui Baxa Ægypti dicitur. Div iſa fuit ab Alexandro Macedone in Nomos ſive Opidorum Præfecturas, quales Herodotus ponit xvi II. Strabo unum amplius. Ptolemæus xv. Plinius i. qui& addit quoſdam no- mina permutaſſe, ut proinde non ſit putandum tot Ægypti olim Præfecturas fuiſſe, quot apud Hiſtoricos no- mina poſſunt colligi, quum ejuſdem Præfecturæ plura nomina eſſe potuerint. Leo Africanus auctor eſt a Ma- humetanis in tres Provincias diviſam eſſe. Sahid quæ eſtſuperior ſive Thebais, a finibus Bugiæ ad Cairumuſ- que. Erriſam, qu eſt pars Occidentalis a Cairo ad Roſettum:& Maremmam quæ eſt pars Orientalis. Vrbes Egypti ſub Amaſide creduntur fuiſſe xx mille. Diodorus tria millia ſuo ævo ſuperfuiſſe teſtis eſt. Celeberrimæ fuerunt Syene, Thebe, quæ& Dioſpolis, Jentyra, Heliopolis Memphis, Babylon, Alexandria, Peluſſum. Jene nunc Af na dicitur: Sita ſub Tropico Cancti: Hic, teſte Plinio, Puteum habuerunt Mathematici profundiſsimum, quem rectis lineis ſol totum illuſtrabat, quum eſſet in principio Cancri. Quo reſpexit Lucanus lib. 11. Vmbras niſſ en Hetlente Spene. T hebe condita a Buſiride Rege àmbitu cx x ſtadioruim, ut refert Herodotus, centum portis, ali- jlque ædificiis publicis privatiſque inſignis, quæ jam olim eſſe deſiit: adeo ut recte Iuvenalis ſeripſerit ſatyra xy his verſibus: Atque vetus T hebe centum jacet obruta portis. Et Propertius lib. 1 1. Magni ſapo Ducer, magni cecidere Tyr ami. Et T hebe ſteterant altaque Tro flit. a Tentyra ab Inſula Nili nomen habet: Incolæ Tentyritæ, qui naturæ genio Crocodilis adverſi ſunt: qua de re apud Strabonem& Plinium videre eſt. Heliopolis, olim Sacerdotum habitatio, Straboni Hominum Aſtrono- miæ& Philoſophiæ deditorum manſio. Memphis olim Arſinoe, regia urbs, ubi Nilus primam accipit diviſionem & A formã facit. Hanc hodie vocant Cairum vel e Alcair. Vrbs eſt triangulari forma exſtructa, ambitu, ſecundum nonnullos xi v ſeu xv Milliarium. Templorum continet viginti duo millia, quinquies major Lutetia, ut refertur Tomo 11 Vrbium Orbis Terræ illuſtrium, in aliquot quaſi partes, Vrbes& Regiones diviſa, ita tamen ut cun- cdæ contextæ cohæreant. Arce inſtructa tam ſpacioſa, ut par magnitudine Lipſi eſſe exiltinetur. Incolunt eam 7 Turcæ, — EGVYPTVS. 383 Tuer, E gyptii, Arabes, Hebræi, aliique. Babylon paullo ſupra Cairum ponitur a Bellonio, conſpiciunturque adhue ſplendidorum ædificiorum ruinæ. Hic nunc eſt Chriſtianorum pagus Alexandria nobilis olim& ſplendida urbs ablexandro Magno in extremitate Maris Mediterranei loco ſituq; pulcherrimo condita: Tur- cæ Scanderiam vocant. Straboni ulqagvi ian ęaor diu, Ubi rd Hargu nu Gage A. id eſt precioſa- rum Nercium precioſa vectigalia: ey i es rie eg gglg Nazianzeno, propter Scholam eruditam; fre. 5 quentem& celebrem, de qua apud Euſebiũ lib. vi cap. x. Deſerta nune& in ruderibus jacens majori ex par-. te Curtius& Amnianus ſcribunt, nullo fere die Alexandriæ Solem ſerenum non videri, propter Aerem perpe- tuo ibi tranquillum. Alexandrinæ Eceleſiæ& Scholæ Doctores fuerunt Clement, qui Alexandrinus dieitur: O- ngenes e limbroſſus, item Diaconus. Alexandrini etiam fuerunt Philo udeus doctiſsimus, ac in lingua Græca cloquentiſsimus: Orillus; Didymus è parentibus cœcus, D. Hieronymi Præceptor; Appion- Grammaticus Poßyhiſtor Gellio; Appianus Hiſtoricus; Dichmus Grammaticus, qui Ciceronis ætate vixit,& tria millia& quingenta volumina conſcripſiſſe a Suda proditur; Achilles Sratius;& Claudius Ptolemaus Princeps Mathema- ticorum. Peliſium hodie vocant Damiatim, urbs eſt potens, opulenta, commodo portuò navium frequen-. tia celebris, ad Nili Oſtium peluſiacum. Regio hæc fluvio Nilo totius Orbis nobiliſsimo ſecatur, irrigatur, ö 9555 ac fœcundiſsima redditur. Ortum notavit Rex Iuba in Monte Inferioris Mauritaniæ non procul Oceano ha- Flamen Nilu. bere, Lacu protinus ſtagnante, quem aiunt vocari Nilidem. Alis alia mens eſt. Ex hoc Lacu profuſus longo curſu varias Regiones& quallentia arenis loca percurrit: poſtea multas efficit Inſulas, quarum clariſsiĩma eſt Mer, a qua quartus Parallelus Prolemaicus nomen accepit: ejus ramum dexterum dicit Plinius vocari A. 1 open, lævum Aſtaborem, nec ante vocari Nilum, quam ſe totum Aquis concordibus denique junxerit. Tan- 3 dem incluſus Montibus, torrentibus& properantibus Aquis ad locum vehitur, qui Camdupa vocatur: ibi in- ter occurſantes ſcopulos nonfluere, ſed præceps catarecte ruere creditur, tanto fragore, ut auditũ Adcolis au- Kerat. Ditionis Ægypti eſſe incipit a fine Æthiopiæ dyene. Poſt efficit illud Græcorum Delta,& diviſus in O- ſtia ſe in Mare exonerat. Oſtia hodie ſunt quatuor, quorum duo navigabilia, Pebuſiacum ubi Damiata,& a- napicum ſiye Heracleoticum, ubi Roſettum. Certis etiam diebus auctu magno per totam ſpatiatus Ægyptum fœ- cundus innatat terræ, pluviarum inopiam compenſans. Initium eſt vi i Juni; finis poſt diem quadrageſimũz non poſt centeſimum, ut ſcribit Herodotus. Major autem lætitia gemibus quo minus terrarum ſuarum vi- dent nam quæ inundantur ſunt fertiliſsima, cetera ſterilia,& quo altior Nilus, eo ſolum fœcundius. Auctus eus per putos menſuræ notis deprehenduntur. Sed hæc R ad reliquas Tabulas tranſeamus. 93 e ee Rs Regio& unde dicſa. Solz fertilitat. Animalium va- victat. rb. 556 Marocci Regnum. AR illa Narbarie, quæ olim N aurimnia Tingitina dicta, hodie 11 Regna comprehendit, Maæocti vide- licet& Feſſa, de quibus nunc ordine dicendum eſt. Marocci regnum nomen acepit ab Vrbe primaria . Marocto. Iacet inter Atlantem Monrem& Oceanum Atlanticum, Formæ pene triangularis. Amœ- niſsima eſt regio, abundatq; frugibus& Leguminibus omnis generis, Oleo, Melle, Saccharo, fructibus omni- genis. Dactylis, Vvis, Ficubus, Pomis ac Piris variis. Armentis item ac gregibus: multæ etiam reperiuntur Captæ, quatum pelles e Marocc hini dicuntur: villi utiliſsimi ſunt ad pannos contexendos quos ¶ anelortos, vul- go vocant. Rerum denique omnium quæ ad victum conveniunt, quæ naribus adblandiuntur, quæ oculos pa- ſeunt, regio feraciſsima eſt. Ejus Provincix ſunt, Hea, quæ ab Oriẽte clauditur fluvio Eſſcvalo, a Meridie Atlãte, ad Occaſum& Septentrionem Oceano: eſtque regio aſpera, montoſa, nemoroſa, dives& Incolis frequens. Fru- mentum hic copioſe non colligitur, ſicut Hordeum, Milium& Panicum. Fructuum autem magna eſt inopia, ignava potius Incolarum ſocordia, quam vel Cœli vel Soli injuria. Mellis vero magna copia, quo majori ex parte veſcuntur, Ceram tamen abjiciunt, uſum ejus ignorantes. Civitates paucæ hic ſunt, ſed pagi, vici& caſtta munitiſsima maximo numero reperiuntur. Sia quæ ad Septentrionem Atlantem habet& opidum Ha, ad Ortum fluvium Sus, regio fertilis, amœna, dives. Abundat frumento, Hordeo, ac legaininibus, ac quibuſdã in locis Saccharum ſatis copioſe profert, licet Incolæ illud, neque coquere, neque parare probe ſciant: Fructus etiam alicubi proveniunt, ficus, VVæ, Mala Perſica,& Dacyli: Oleo caret, quod tamen aliunde advectum hue defertur. Auri Metalla ſunt in monte Ilalmo. Præcipuum hujus regionis Opidum Tarodantum, Mauris Tau- rent, ſatis amplum, ab antiquis Africanis conditum. Domorum numerat circiter tria millia. Incolæ moribus ſunt civilioribus. Hic Angli,& Galli Mercatores degunt& Ferrum, Stannum, plumbum, Saccharo commutant. Sunt& Meſſa, ſub quo nomine tria minorum gentium Opida continentur, unius iniliaris intervallo alia ab aliis diſsidentia, a veteribus Africanis ad littus Oceani condita: Teiieut Civitas exſtructa olim ab Africanis in pulchra planicie, cujus unum latus lambit Fluvius ſus. Diviſa in tres partes ſpatio plus minus unius miliaris diſtantes, quæ conjunctæ figuram triangularem conſtituunt: Teadſi Civitas magna, fundata olim ab Africanis, ſita in agro fertiliſsimo:& Tagavoſt omnium hujus Regionis maxima. ¶Marocci territorium Formam refert triangularem. Ejus Fines ab Occaſu Mons Netiſa, ab Ortu Mons Hadimeim; qua Septentrio eſt in eumuſque locum extenditur, ubi notiſsimi Fluvii Tenſcſt& Aſclinua conjunguntur. Eſt autem(leone referente) regio hæc cultiſsima, Armentis, Pecoribus& feris abundans. Perpetua pene planicies, Lombardiæ non admodum dilsimilis: Montes ſiquos habet, frigidiſsimi atque ſteriliſsimi ſunt, adeo ut nihil præter Hordeum producant. In hac MARC CLRECQN XN 2 12 1 4 i 1 —————ö——＋.⏑— ine mn res„ u Ern en! rar ne an mand r e dan wn War! ü Ideuacal REGNITL . 8. NE c N n Da 25 ec co 8 ee 25 100 8 Tiſadoc- a*¹i EIn. n no 4 e, 5 ceuta Haſchora reg 8 5 Cichitheba Jade 4a A ighlamuba Adendum nen: 5. das. 85 2 225 mender —— 2. Anamor Serra N T neceg. neesg Inti 25 Agqmet⸗ 5 De Ham Aae N a, * Muſinudæ Guν,¶ la reg e ada 7 92 Aalen. 1 4 lidgin A Retdevet- FE GSA. 2 Se . 2 r 2 e Dellig i geg, Sn redle: popu Lui Ede cſena planitie⸗ PAR. 8 Serra Carnicara 2 Talis g 888 MAROC CIREGNVM. In hac Vrbs eſt Mæoccum, quod Bocanum Hemerum Ptol. fuiſſe quidam ſuſpicantur. Hæc inter maximas to- tius Orbis terrarum urbes adnumerari ſolet. Elt enim inauditæ magnitudinis: ĩta ut ſub Principe ſuo Aal lo- ſephi Filio domus numeraret plus quam centies mille. Portas in ambitu habebat viginti quatuor: ſed hæc am- pla quondam& celebris urbs, nunc ita frequentibus Arabum excurſionibus attrita eſt. ut vix tertia urbis portio Incolas habeat. Sunt& in hoc territorio Vrbes aliæ minorum gentium Opida: Elgiumuha. Opidum exiguum, in planicie, prope fluvium Seſſeva, ab Africanis conditum: I enecæa Civitas munita, olim exſtructa ab Africa- nis in latere illius partis Atlantis quæ dicitur hedmina; Deſgumuha Civitas nova in Monte altiſimo ſita, Atx valida; Imiæmixi Vrbs ampla Scopulo inſidens; Teraſt exiguum Opidum in ripa fluvii e fell poſitum; Agmer& Hanimmei. Guxæuls ad Septentrionem Atlanti adhæret, ad Ortum Heæ jungitur. Mittit hæc Regio Hordeum magna copia,& pecudes innumeras, habetque Æris& ferri Fodinas. Opida hic& Arces vallo ca- rent: pagi frequentes, ampli, divites: regio omnis Incolis referta. Duccala regio ab Occaſu 2 Tenſofto fluvio initi- um capit, terminatur a Septentrione Oceano, a Meridiefl. Habiel clauditur, atque ab Occidente luvio Ham- mirabit h. Paucæ in hac Civitates muris cinctæ. Inter quas Ax i Civitas in Littore Oceani ſira. Condiderunt eam Africani: ¶ me a Gothis& Tit ab Africanis condita; lmedina quaſe totius hujus Regionis Caput; Cen. topoxxæ i Opidum exiguum; Sabeit, Temaracoſt, Terga, Bulatiuan, Aumur,& Meramer. Haſcdra regio ad Septen. trionem Duccalæ confinis eſt, ad Occaſum terminatur Tenſafto fſuvio,& ad Ortum fluvio Quadelhabit a regione Tedeletes diſcluditur. Multa ad hanc regionem pertinent Opida opulentiſsima, populo ſatis numeroſa, ut Alemdin Civitas in valle quadam quæ quatuor altis Mötibus cincta eſt, exſtructa: quam Nobiles, Mercatores& Artifices habitant: Tagodaſt in cacumine Montis ſita, quatuor aliis circumdata: Eloiumuha in monte altiſsimo condita, inter duos alios non minoris altitudinis;& Bo Civitas antiqua in Monte admodum ſublimi poſita viginti circiter Milliaria Egiumuba diſtans, verſus Occaſum. Teal regio non adeo ampla eſt, ab Occaſu termi- natur fluminibus Servi& Oumirabih, ad Meridiem Atlanti contiguaeſt: ad Septentrionem vero terminatut, ubi fl. Servi in fluvium Omirabih prolabitur, unde regio ipſa triangulari forma clauditur. Sunt in ea nonnulla Opida: Præcipuum eſt TI, ab Africanis, conditum, populo ſatis frequens. Sunt& Ea, uhireb,& alia. Præ- cipua Flumina hujus Regni ſunt Ten& Omirabih, qui ex Atlante Monte erumpentès in Oceanum ſe exone- rant. Sed Tenſſt vritur in Marocci territorio, ac plurimis augetur fluviis, inter quos magni ſunt Sffelmel& N 5 Omirabi MAROCCIREGNVM. 589 Onfeabih vero ſcaturit inter altiſsimos montes, qua Teal provincia Feſſano Regno contermina eſt. In littore maris alibi magna Electri copia invenitur, quæ inde a Luſitanis atque aliis exteris exportatur in alias regiones, quod quidem Electrum viliſsimo pretio coemunt. Multi hic Montes inter quos N ipha, Seele, Seuſana&c. ¶QVorum plerique frigidiſsimi atque ſteriliſsimi ſunt, adeo ut nihil præter Hordeum producant. In hoc Regno neque Templorum, neque Collegiorum, neque Hoſpitiorum copiam deſiderabis. In urbe Marocco multa ſunt Templa, inter quæ nullum artificioſius, neque magnificentius, quam quod in medio urbis a dicto hali ex- ſtructum extat. Eſt& aliud ab hujus ſucceſſore Abdul Miomen exſtructum,& ab hujus Nepote Manſor amplia- tum, multiſque Columnis ex Hiſpania convectis opulentius redditum. Ciſternam ſub hoc Templo confecit, eus magnitudinis, cujus totum eſt Templum: tectum Templo addidit p—lumbeum: ſinguliſque angulis addi- dit Canales, qui pluvialem aquam in Ciſternam ſubjectam mittant. Turris ex lapide duriſsimo, quale Romanũ Veſpaliani et Amphitheatrum, altitudine Turrim Bononienſem in Italia ſuperat. Gradus quibus adſcenditur habent ſinguli novem palmos latitudinis: exterius vero muri latus decem. Septem habet hæc Turris manſiones. Huic ſuperſtructa alia turricula, quæ inſtar acus adſurgit. Hæc tres alteram alteri ſuperpoſitas habet manſiones, fique ab una ad aliam lignea ſcala adſcenſus. Siquis è ſumma Turri deſpiciat, huic Homines quamvis Staturæ rocerioris, non aliter ac pueri unius anni appareant. Habet& hæc turricula in ſumma parte ferrum quoddam una ornatum aurea, tres item Sphæras aureas, ſic ferro inſertas, ut maxima inferiorem, minima ſuperiorem partem occupet. Elt& Arx quædam munitiſsima in hac urbe, quæ ſi amplitudinem, ſi Muros, ſi Turres, ſi Portasex Tiburtino Marmorè exſtructas videris, Civitatem jure cenſeas. Templum habet altiſsima Turri orn. tibimum/ in cujus faſtigio Luna, atque ſub hac tres inæqualis magnitudinis Sphæras aureas, quæ omnes cxxx mille aureos pendent. In hac Vrbe intra Muros Vineæ, PalmæHorti ſpatioſi, Agrique Frumenti fœcundiſsimi. Nam extra Muros terram colere, frequens Arabum vetat incurſio. Incolæ hujus regni alibi civiliores, alibi mdlores, xc civilitatis plus ſatis ignari. Pane fere veſcuntur hordeaceo, non fermentato, nec in furnis excocto, interdum vero cibum ſibi ex Farina hordeacea Lacte& Oleo vel Butyro parant. Apud multos nullus menſa- rum i mapparum uſus. Veſtiuntur fere pannis ex lana in ſtraguli modum confectis, caput vero panniculo quo. dam ornant, remanente tamen ſuperiore parte nuda pileum non niſi ſenesaut docti Viri geſtant, ſubuculas non habent lecti vice culcitra villoſa utuntur, cui ſe involvunt. Barbam radere ſolent antequam matrimonium con- trahant, ſed matrimonio juncti promiſſam geſtant. 5 E e e e ij FxssA Nun Opera publisa. Montes. Mores. Victus. Veſtitus. Feſſæ Regnum. Regio& ande Ess ax uit vel Feſſa Regnum ſequitur, quod Ampeliſia olim a vitium copia nonnullis dictum: Feſſnum dicla. nunc ab urbe ejuſdem nominis. Hoc Regnum ditiſsimum& potentiſsimum, ab Occaſu habet Mare Situs. Atlanticum, a Septentrione Fretũ, Herculeum, ab Ortu Mulviam flumen, ab Auſtro Regnum Marocci. Eſt autem hic alibi optima Aeris temperies, alibi aliquanto aſperior. Ac regio ipſa etſi nonnullis in locis prorſus aſpera eſt, frigidiſdimis Montibus plena, ac in ea aliquot ſint ſolitudines ac deſerta: ipſa tamen unĩverſe conſiderata, quamvis altera ſui parte magis, altera minus, feliciſsima& fertiliſsima eſt. Ager enim tam Fru- Soli ferrililta. gibus atque Fructibus abundat; ut nulli cedere videatur: paſsim Vites, Oleæ optime proyeniunt. Ficuum& Amygdalarum magnam habet copiam, magnam etiam Goſſypii affluentia. Reperitur hic etiam Planta quæ- dam, Maus dicta, frudtum ferens valde dulcem ac eſui gratiſsimum, magnitudinis Mali Citrei. Mahumetici Rabini hunc eſſe Fructum ajunt, qui Parentibus noſtris Adamo& Evæ interdictus fuit, cujuſque folũs pudenda texerunt: folia enim habet longa& lata: harum hic magna copia. Abundat Armentis, Pecoribus, Equis, Came: lis, Capreolorum atque Leporum magna copia. Feſſ⁊ Regiones ſunt ſeptem Temeſua, Territorium Feſſe, Agara, Elhabata, rrifa, Jaretum,& Ele hauſum, ſive Chauc. Temeſia regio incipit a flu Onurabih verſus Occidentem,& Auimalium da- Protenditur ad Ortum verſus Baagragum fluvium: a Meridie terminatur Monte Atlante,& a Septentrione O- ritas. ceano. uit ſemper hæc Regio totius Africæ Caput, in qua olim nume rabantut Opida plus minus xl: Caſtella vero ccc. Sed ob bella quæ ibi magnopere ſævierunt, Civitates omnes& Opida deleta ſunt, totaque Provin- cia vaſtata. Sed tandem denuo reviviſcere cœpit poſtremis hiſce temporibus, atque Opida prope c continet. Inter ea Rabato Civitas magna ad littus Oceans condita. Hæc Muris& ſtructura Marocco perſimilis, ſed ma- gnitudine ambitus valde dilssimilis. Sunt& T Hagia, Salla,& alia. Fe Territorium a fluvio Bragrago, verſus Ot. tum protenditur uſque ad fluvium Inauem, a Scptentrione fluvio Saba, a Meridie Atlantis radicibus clauditux. Ager tam Frugibus, Fructibus atque Armentisabundat, ut optimis comparari poſsit. Vbique Vites, Olea& fruges optime proveniunt. Numerantur nonnulla Opida in agro Feſſano: ſed ipſa urbs Feſſa primaria. Hane putat Niger Tamiſigam ptolemæi, ſed erat: ac potius Volobitm eſſe ejuſdem Ptolemæi cum beucero& alis credo. Sita eſtin Regni hujus meditullio. Conditam ferunt circa annum Domini ſeptingenteſimum octuage· ſimum ſextum. Hane Metropolim totius Mauritaniæ dicunt:& vulgo, teſte Marmolio, Aulam totius Occi- dentis cognominant. Nomen habere ab auro, ſunt qui opinentur: quod cum prima ejus fundamenta jaceren- tur, eo loco inventus fuerit Auri cumulus, quod Arabibus Fes appellatur. Alii Fluviun: Fer qui mediã interluit, urbi nomen dediſſe autumant. Hic in urbemcollapſus in infinitas fere partes, per quoſdam aquæductus ſeſe ſpargit, ac per ſingulas fere domos, per Templa per Collegia, per Hoſpitia& Nenodochia ſeſe diffundit. De- inde per foricas percurrens, totius Civitatis ſordes ſecum trahit, atque foras in fluvium inducit. Atque hæc di. Citur ESN NYM. EESSA B 8 Ina 77 8 4580 N 8. Uca e, * 721 in* . Halcora 50 Agg. Beni 777 Hel. Ina: 4 r mon⸗ ſavan e velligi 271. Herner Te dles een 1 41 11453 5 e Marungia 2 8 Botholæ Pars gurrtum de- Henigua 24 ene 9 5 a ſerturn Fpecus Perpetub, ignem evom̃ens . e mons No ae Ar Self 604 Manliſnaraa A agdia onz N ullini pop 0 2 1 382 FES SEH REGNVM. citur Feſſa vetus. Eſt enim& alia urbs quæ Feſſa nova dicitur, duplici cincta muro altiſsimo ac munitiſsimo. Asana regio a Septentrione Oceano abluitut, ab Occaſu ad fluvium uſque Buragragum protenditur: Orientale latus claudunt Montes Gumara, Zaronii& radices Montis Zalage: a Meridie vero flu. Bunad a terminatur. Regio plana eſt, optima Aeris temperie gaudens. Equis& Pecore adeo abundat: ut non modo Feſſæ his a- bunde provideat, ed etiam omnibus Gumaræ Montibus. Nemora hic rara: Capreolorum tamen atque Lepo- rum magna copia. Fuerunt hic olim Opida& Arces quamplurimæ, ſed bellorum injuria major pars deleta eſt. Opida præcipua ſunt Lariſſa,& Caſar Elcabir, hoc eſt Regum palatium. Habat, ſeu& labat regio clauditut a Septentrione Mari Mediterraneo, ab Occaſu Ages paludibus, a Meridie Saga fluvio, ab Ortu vero Monti- bus Herculeo Freto vicinis. Regio hæc fœcundiſsima, ac Frugum ommium affluentia beata eſt, licet olim multo celebrior ac felicior fuerit, propter Civitates antiquiſsimaàs tum a Romanis, tum à Gothis conditas. In ea præſtantiores urbes ſunt Arzilla, ſeu Axella, ampla ſatis, atque a Freto Herculeo circiter Lxx mill. diſtans. Tings, ſeu Tanger, ampla& antiqua ad Oceani littus poſita,& a Freto Herculeo xxx mill. diſsita. Sept ſeu Senta maxima Civitas ad fauces Herculei Freti, olim totius Mauritaniæ Metropolis, ac Hiſpaniæ æmula, quæ quidẽ tres Civitates ſub Regno Portugalliæ ſunt. Erifa regio incipit non procul ab Herculeo Freto,& ad fl. uſque Nocer ſeu Hoccore ad Ortum protenditur: ad Septentrionem prima ſui parte, ut teltatur Leo, terminatur Medi- terraneo Mari, vergitque Meridiem verſus ad eos uſque Montes qui Feſſæ territorium ſpectant. Regio hæc prorſus aſpera, Montibus frigidiſsimis plena, in quibus Arbores altiſsimæ ac rectiſsimæ. Frumentum non pto- ducit: Vinearum autem, Ficuum, Olivarum atque Amygdalarum magnam hahet copiam. Armenta hic rata: Caprarum vero, Aſinorum atque Simiarum in hiſce Montibus magnus reperitut numerus. Opida hic rariſ- ſima, Pagi frequentiſsimi. Cæeti regio initium ſumit ab Occaſua Medulo flumine,& ad fluvium Mulviam ad Ortum terminatur, a Meridie Montes ipſam a deſertis Numidiæ ſeparant, a Septentrione ad Mare Mediter- raneum protenditur. Ager hujus Regionis fragoſus, incultus atque aridus, Numidiæ deſerto non admodum natura diſsimilis: ipſa autem Regio Incolis nuda fere eſt, poſtquàm duas hujus præcipuas urbes AN edelam-& Cheſalam Hiſpani occuparunt. Chaus ultima Feſſani regni regio continet tertiam ĩpſius fere partem: namque in longitudinem cxc mill. patet, nempe a fl. Zha ad Ortum, ad fl. G guigara ad Occaſum, in latitudinem vero mill. mill. cr xx. Nam omnis ea Atlantis pars quæ Mauritaniam ſpectat, teſte leone, hujus Regĩonis latitudinem præbet: complectitur& bonam planiciei& Montium partem qui libye ſunt contermini. Præcipua loca hujus tractus ſunt Dabde Opidum antiquum,& Tea, maxima, nobilis,& opulentiſsima Vrbs, quæ Civium frequen- tis de opulentia tertium iu tota Regione ſibi locum vendicat. Regnum hoc multis irrigatur Fluviis, quorum aliquot navigabiles: præcipui ſunt Saba& Luccus. Subu Veteribus Sabus dictus, originem ducit ex maximo Fon- te in horrida Silva Seligi Montis Provincia Cheuz, atque multos recipiens fluvios per longũ tradtum diſcurrit, & lato ſimul ac profundo Oſtio in Oceanum ſeſe exonerat, ubi Naves etiam magnas recipit. Luccus Ptolemæo Liſis, ex Gumaræ Montibus originem ducens in Oceanum labitur. In ejus Oſtio ſita Civitas Haraidos, cujus Portus ingteſſu difficillimus. Montes hic multi, inter quos Zar bon: Mons qui a planicie Eſeis incipiens, patet in longitudinem circiter triginta miliaria Occidentem verſus,& in latitudinem decem: eminus Silvam magnam & deſertam refert, cujus Arbores omnes ſunt Olivæ. Zalaga, item Selelgo, Argan, Centopox xi,& multi ali, quos beritatis ſtudio omittimus. In urbe Fe multa pulchra ſunt& amplà ædificia, publica privataq;. Templa, Col- legia, Xenodochia. Templa ſunt rocc in quibus magnifica& ſplendida. Ssummum templum quod vocant Ca- andes ambitum habet ſeſquimilliaris. Portas amplas atque altas unam& triginta. In hoc Templo ſingulis no- ciibus cc r lucernæ accenduntur. Reditus Templi in ſingulos dies feruntur eſſe ducentorum aureorum. Col- Eegia in quibus ſeudioſi artibus, medicinæ, legibus operam dant, permulta unt. Vnum præ ceteris nobile, in quod exſtruendum Rex Habu Henon quadringenta octoginta aureorum millia effudiſſe dicitur. PENNON DE VEBIES. 112 5 Er hæc de Aarocci& Eeſſa Regnis: reſtat paucis explicandum Pennos de velet, quod antiquiſsimum eſt Opi- dum in littore Maris Mediterranei cõſtructum ab Hiſpanis V elles de Jumenera, ive etiam Pennon de Velen, nun- cupatum. Inter duos viſendæ altitudinis Montes ſitum eſt. Ali ab Africanis, ali a Gothis ædificatum ſeribunt. ded de hoc Opido in Theatro Vrbium plura. . FEfff ABISSITNORUN D FE SSA REGNVM. f—5 Flumia. Montes. Opera publica. Abiſsinorum Regnum. B 155 NO RuM Regnum, AÆthiopia quæ ſub e Agypto, Ptol. dicitur. Ejus Princeps Mauris Ala. baſſi, lingua Ethiopicã Poannes Belul, quod eſt altus, ſeu pretioſus non Presbyter, ut quorumdam fert 4 9 opinio, dicitur. Hic ſe Davidis ortum ſtemmate gloriatur: utitur autem plerumque iſtiuſmodi in- l ſeriptione. N. N. Supremus meorum Regnormm, 4 Deo unice dilectus, Columna fidei, ortus ex ſtinpe fuda, Fi- lu, David, Filius Salomonis, Filius(olummæ Sionis, Filuas e ſemine Facob, Filius manus Maria, Filius Nabu ſecundum carnem, Filius Sanctorum Petri& Pauli ſecundum gratiam, Imperator Superioris&. Ainoris e At hiopia,&& ampliſſimo- rum Regnorum, furiſdictionum c. Terrarum-, Rææ Noe, ¶ Hares, Fatger, Angole, Baru, Balgnaxe, Adeæ, Vangus, NAL! Schams, abi Nili fonte,& c. Hic inter maximos noſtræ ætatis Monarchas procul dubio cenſendus, ut qui inten ex Sins. utrumque Tropicum a Mari Rubro ad Æthiopicum fere Oceanum pertingat. Et ut aliquanto accuratius ejus Imperii terminos deſcribamus: a Septentrione habet Ægyptum( quæ ſubeſt Turcis) vicinam: ab Ortu ad Mare Rubrum& Sinum Barbaricum ex parte pertinet: a Meridie Lunæ Montibus a Natura vallatur: ab Oc- caſu vero Regno Congi, Nigro Amue, Nubiæ Regno& Nilo flumine terminatur. Quibus terminis Veterum Æthiopiam ſub Ægypto cognominatam, Troglodyticam,& Cinnamomiferam regionem,& Libyæ Interioriz—— Seliſertilias. partem videtur comprehendere. Regio ipſa in univerſum(ut ex recentioribus qui eam luſtrarunt, conſtant). fertiliſsima. Æſtas ibi gemina eſt in anno,& ferme perpetua: ut uno tempore in aliis agris fiat ſementis, in alis vero meſsis. Alicubi ſingulis menſibus novæ Fruges, Legumina præſertim ſeruntur. Triticum quidem re. gio parce producit: Hordeum vero, Milium, Seſamum, Ciceres, Fabas, aliaque Legumina copioſiſsime pro- U 1 fert: quorum nonnulla nobis ignota ſunt. Hebeno Perſico& Siliquaſtro abundat. Aromata Piperis, Cinna. momi& Gingiberis hic leguntur. Saccharum etiam in arundinibus copioſe producit, ſed ipſum coquere& expurgare non notrunt. Vites iſtic multæ ſunt, Vini tamen hic nullus uſus, præterquam in aula Regis& mag Patriarchæ. Mala medica, Citrea& limones magna copia hic ſponte proveniunt: Mellis item immenſa vis. Nam Apes etiam in ipſis hominum habitationibus nutriuntur: unde Cetæ tantam conficiunt copiam, quæ toti Re- gioni ad candelas conficiendas ſufficiat abſque Sevi uſu. Linum habet etiam hæc Regio, ſed Incoſæ artem ex ipſo telas conficiendi neſciunt, atque magna ex parte pannos ſuos ex Goſsypio ſibi parant, cujus hic magnus Animallum va- eſt proventus. Metalla habent Auri, Argenti, Ætis, ſed ea non expurgant, artem ignorantes. Habet inſuper rieta:. hæc Regio omnis fere generis Animalia,& Aves: uti ſunt Elephantes, Leones, Iigres, Pardales, Lynces, Rhino- a cerotes, 00 N ABIS SIORVM REGNVM. 1 2 Scciclen: Im a, aft„ a Honda: a 7 5 aiſild * 195 8 5 2 2 1 1 5 See 4. 8 ——. 2 2 2 Aingſen 4 8 Hau Jadi- Wap. 68 . ee 5 Emi mobs ane 8 e.—.— Je 5 2 8 1 los. Ar e 8 che e 24 ange,. 0. Go 3 Cemegit* 54 D— 2 D e 2 41 Tie re⸗ 1 ite 17 ů 111. 1 8 4% 7 5 4 e. 2 5 54 1* 14— Zunaden. 22 3— 8 5 2. . lad,, e 2 Eu,% otaliſlin 8 5 aan. e 2 075 5 a 95 a* Brieg NE, e e 3 nian 0 Iberia arn litt 2— Haga- 2 00 Ne 1 o ana Hanſã— r 2 5 5. Ames 2.. 5 Tagge, E 70 N ie TN 222 a0 ee 12 3 5 n W been 2 — 2 3 27 a Ae, 0 2 n—— Se—. 5 au: ee 18 Hunt Nun— G A A, Tull. 2 Imperium majo- um. 596 ABISSINORVM REGN VM. cerotes, Meles, Simiæ& Cerviſ quod contra Veterum opinionem, qui negant Africam alere hoc Animal) Bo. ves, Oves, Capræ, Aſini, Cameli, Equi, Sæpiſsime etiam hic a locuſtis mirum in modum infeſtantur. Olim a Re- inis duntaxat gubernata hæc Regio fuit. Vnde in hiſtoria veteris Teſtamenti legimus veniſſe ad Salomonem Kegem, Auſtri Reginam de Saba, audiendi cauſa admirandam ejus ſapientiam, circiter annum mundi 2954. Nomen Reginæ huic fuit A Aaqueda. Credunt Æthiopiæ Reges ex Davidis ſtirpe,& Salomonis familia ſeſe pro- creatos eſſe. Ideirco ſe Filios Davidis& Salomonis, atque adeo Sandtorum Patriarcharum appellare ſolent, quod ex eorum ſemine orti ſint Namex Salomone filium ſucepiſſe Mag uedam- illam fingunt, quem Q cilech nominarit. Poſtea David fuit dictus. Is ſecundum eorum commentum, cum annum ætatis vigeſimum atti- giſſet, ad Salomonem patrem& Præceptorem a Matre remiſſus, ut doctrina& ſapientia utili acſalutari ab eo imbueretur. Quod ſimul atque aſſecutus fuit Aeiltch ſeu David, permiſſa Salonionis, Sacerdotes& Comites Nobiles multos de ſingulis duodecim Tribubus ſibi adjunxit,& in Regnum Æthiopiæ reverſus, gubernatio- nem ejus ſuſcepit. Ac una etiam legem Domini, Circumciſionemque eodem importavit. Hæc primordia fuer Religionis Iudaicæ in Ethiopia,& aiunt in hodiernum uſque diem ad aulicæ miniſteria& canonicatus nullos admitti, niſi de ſtirpibus ex ludæa adductis oriundos. Ab his igitur propagata eſt doctrina de Deo in Æthio- pia,& radices egit, ut ad omnes ætates conſequentes permanarit. Nam& libros Propheticos retinuerunt Æthiopes& Hieroſolymam adorandi cauſa verum Deumpatefadtum in Regno Iſraelis profecti ſunt. Quod ex hiſtoria Eunuchi Candacis Reginæ, quæ fudih proprio nomine dicta elt. prefecti, intelligi poteſt. Is enim circa annum a morte& reſurrrectione Ieſu Chriſti, x, Hieroſolymam cx L Milliaruum itinere acceſsit. Cumq; ibi officium& cultum Deo debitum tribuiſſet,& jam domum rediret, in curru ſedens Prophetam Eſaiam legit. Itaque ad eum divino mandato miſſus fuit Philippus, Chriſti Diſcipulus. Et cum proceſsiſſent ambo ad Vrbem Bethzur, tribus milliaribus ab Hieroſolymis: ibi in radice Montis Fontem conſpexit Eunuchus, cujus Aquis a Fhilippo baptizatus eſt. Reverſus vero in Æthiopiam Eunuchus baptizavit Reginã,& magna familiæ regiæ& populi partem. Ex quo Chriſtiani cæperunt eſſs Æthiopes, fidemque Chriſtianam omni ſequenti tempore Profeſsi ſunt. In toto hoc Imperio urbes paucæ: ac vicatim habitatur. Præcipua regna ad Superiorem Ethiopia pertinentia, quæ ut plurimum Abiſsinorum Imperatoti ſubjacent, ſunt hæc ſequentia.&cgium Sarneg: Hoc fluvio Abanthi& mari Rubro clanditur: urbs primaria eſt Beros ſeu Barnæ Ptolemæo Colome dicta, ut Sanuto placet: hic Regis vicarius degit: qui Abiſsinorum Regi ci. equos quotannis pro tributo pendit, cum ſerico alüiſque mercibus; Baſſæ vero Turcico mille uncias auri. I igremaon Marabo fſuvio proʒimum& mari rubro, quotannis pendit ſuo Imperatori cc. equos ex Arabia advectos. Subeſt huic Regno Regnum Ig, in quo elt urbs Carumo ſeu Caſmo, ſedes olim(ut in eotum annalibus eſt) Aegina Saba: ae poſt etiam Candace W Note 2 A BISSINORVM REGN VM. 597 Aga regnum numo caret, utuntur pro ea ſalis& ferri globulis. Amara nomen habet a Monte in quo Im- peratorĩs Fil firmo& vigili præſidio ſervantur, ut defuncto Imperatore heres educatur. Fluvii in hoc Regno duo memorabiles per Æthiopiam labentes e Abanhi, qui Astapus Ptol.& Tacaſſi qui Ptol. Aſtaboras, in quem Ring complures ali Amnes confluunt. Fons Abanhi eſt Barcens Lacus ampliſsimus ſub A quinoctiali jacens, in quo plures Inſulæ. Hic lacus eſt Coloe Palus Ptolemæi. Incolæ Chriſtianam religionem profitentur eorumque Eidei atticuli præcipuĩ ſunt hi. Credunt in unum Deum Creatorem Cœli ac Terræ, in tres Perſonas diſtindtum. Deum Patrem, Deum Filium ex Patre ab æterno genitum: qui pro nobis carnem aſſumpſit mortuus eſt,& reſurrexit; & Deum. Spiritum- Samctum- ex Patre& Filio procedentem. Hæc ſumma eſt totius religionis. Vetus Teſta. 25 mentum cum Novo ſic conjungunt, ut ritus nonnullos Iudaicos& Chriſtianos ſequantur. Infantes omnes malculos pariter& femellas, octavo ætatis die circumeidunt. Nullam tamen ſalutem circumeiſioni adſcribunt, quam in ſola fide in leſum Chriſtum collocant. Sed ad quadrageſimum diem maſculos, ad octogeſimum vero femellas, niſi aliqua ægritudo feſtinationem deſidexet, baptizant. Singulis aunis Baptiſmum renovant, tam in adultis, quam in infantibus, proferentes hæc verba. Ego te baprico in nomine Harris, Filii& Spiritus Sancti. Hunc morem a Majoribus acceptum ſancte obſervant, non ut primum Baptiſmum extenuent, aut infirment, ſed ut a peccatis abſolutionem ſingulis annis conſequantur. Adminiſtrationem Cænæ Domini ſub utraque ſpecie ob- ſexant, tam Laici, quam Clerici. Confirmationem& extremam Vnctionem neque pro Sacramento habent, neque uſurpare ſolent. Sabbathum æque ac diem Dominicum ab opere immune habent, veteri Chriſtianorum More. Legis uſum illum maximum eſſe putant, ut peccata nobis oſtendat: ſervari veroa nullo mortalium poſſe excepto felu Chriſto, qui eam pro nobis implevit, credunt. Sanctos quidem amant& venerantur, ſed non invo- cant. Mariam Chriſli Matrem magno honore afficiunt, non tamen adorant, neque opem ejus implorant. Con. jugiutn Clericis& Presbyteris non minus quam Politicis permiſſum eſt. Omnem fornicationem& libidinem puniunt. Habent Patriarcham Eccleſiis præſidentem, Virum perſpectæ Probitatis, gravem bonæ Doctrinæ& ptoyectæ ætatis: cujus munus eſt Eccleſiaſticos Status in unione conſervare, Eccleſiaſticam Diſciplinam tueri, de tebelles excommunicare. Epiſcoporum, aliorumque Eccleſiaſticorum electio, penes ſolum Regem manet. 5 Ff f f ij Regnum 755 Incolarum Me. S— Regio. Situs. Soli temperits. Soli fertilitms. Animalium va- riemi. Congi Regnum. Egnum Congi, alis Manirongo amplum potens& opulentum. A promontorio S. Catharina quod ſecun- do gradu abeſt ab Æquinoctiali, Auſtrum verſus protenditur uſque ad Promontorium Ledo. Ha- betque ad Occaſum Oceanum Æthiopicum: ad Meridiem Montes Lunæ,& Cæferes populos ad Or- tum Montem, a quo Fluvii emanant, qui in Nili fontes prolabuntur:& ad Septentrionem tertitorium Regni Benin. Mira hic Cœli clementia incredibiliſque Aeris temperies, hyeme atque æſtate nunquam ſæventi- bus. Abundat Regio Frugibus, Tritico, Milio, Oryza, Arboribus fructiferis. Palmarum plures habet ſpe. cies, unam quæ Dactylos producit, alteram quæ Nuces Indicas, tertiam ex qua Oleum, Vinum, Acetum, Pa- nem conficiunt. Ex Arboris cacumine terebrato vel fiſſo, ſuccus quidam lacti ſimilis emanat qui initio dul- cis, poſtea tractu temporis aceſcit. Ex Fructuum pulpa Oleum exprimitur noſtrꝰ Butyro haud abfimile, cu. jus uſus eſt in cibis, unctionibus, lucernis. Sunt& Caſsiæ,& Cedri magna copia. Nec deſunt in Hortis omnis generis Herbæ ac Fructus ut Pepones, Melopepones, Cucumeres,& ſimiles, præter alia genera quæ cum no- Uris Europæ Climatibus non conveniunt. Omnis præterea hæc regio Metallorum dives eſt, etiam Argenti, im- primis circa Loandam Inſulam. Arborem etiam habet alibi Euſada, cujus rami tenuia quædam filamenta demit- tunt, quæ ubi terram attigerunt, ſoboleſcunt, excreſcuntque in Arbores, mira propagandi aviditate. Anima. lium varii generis hic ingens copia. Elephantum imprimis hic maximus proventus, quos vernacula lingua ipfi Manx ao vocant, miræ magnitudinis, quorum dentes ce libras pendunt. Reperitur& Feræ genus, ipſis Zebra di- ctum, magnitudine& forma Mulæ inſtar. Mulæ autem genus non eſſe fœcunditas atguit? fœtum enim paxit: habetque pellem aceteris Animalibus diſsimilem: utpote trium div erſorum colorum faſciis variegatam: nigtis nempe, albis& fulvis. Animal tantæ velocitatis atque feritatis, ut domari, neque ad Hominum uſum accom- modari ullo modo poſsit. Adagium Luſitanis hine fertur, Velox ut Zebra. Sunt& hic, ut alibi, Leones, Tigres, Vubali, Onagti, Lupi, Bulpes, Cervi, Lepores, Cuniculi, Simiæ, Chamæleontes,& Serpentum multa geneta. Item Porci, Oves, Capri. At non habent Equos, Boves aut alia Iumenta humanis uſibus apta. Quaxe ligneis „Huis, n 2. F 5. r Bari 22— 2. r* 2* a N I 5 — n* f N— i 2 Sierras de Vaſtl * Pangue ung i a * N 8 8 8* 7 * CV Z FCA lerne 2* 4 5 ct. 2 ul. 8 2. 71 PAR N . g., e a Cu 5 N N N ee B. T guæ ſiune l*— ILuB. A D———— —— 600 coN GI RECGNVM. a Equis, teſte Maphæo, utuntur. Cujus commentum tale eſt. Cantherio ſeu tigno dodrantalis ferme craſsitudi· nis, pedum octo longitudinis, Bubulum corium ad ſellæ amplitudinem extendunt, huic exhippio divaricatis cruribus Viator inſidet: Baiuli ſuccollãt duo,& ubi longum iter eſt, ſuccedunt ali. Abundat etiam Zibethis, Ani- malibus formam Felis noſtræ domeſticæ habentibus, ſed paullo minoribus. Habent autem in ſe Odoramenti genus quoddam pretioſi quod& Zitberhum dicitur. Nutrit inſuper Aves omnis generis, inprimis Pſittacos virides& cinericios. Struthiones item, pavones& Gallinas Indicas, Perdices& Anates habet& Phaſianes, Co- lumbas, Turtures,& minorum Avium quæ Becca. fichi Incolis dicuntur, infinitum numerum Aquilarum præ- terea, Falconum, Accipitrum fringillariorum, pellicanorum magnam vim. Sunt& multæ Ardez candidæ, Aua Regis dictæ, ac aliæ Gruibus ſimiles, quas Incolæ vocant Flemminges. Dividitur autem Regnum Congi in Pro- vincias ſex, Bamba, Songo, Sundi, Pango, Batta& Pemba. Bamba littoralis eſt, ab Ambrizi fſumine ad Coanzam uſque: regitur a variis Præfectis, quos ipſi Mani vocant. Primaria urbs eſt Panda ſita in planicie quæ eſt inter fluvium Loe& Ambri. Hic moratur Præfectus provinciæ, diſtatque a Mari c. u paſ. Songo ad flumen Zane ſitaeſt. Primaria urbs eſt Songo, in qua præfectus hujus provinciæ àgit. Sundi a Congi urbe ad fluvium uſque Zaire protenditur, Metallorumque variorum copia abundat. Incolæferrum ceterispræferunt, quod ex eo gla- dii, cultri, arma cudi poſsint: habent& zebelinos& Martes, aliaque Animalia quæ in ceteris quoque Provinciis inveniuntur. Pango à Septentrione Sundi contermina, a Meridie Batta, ab Occaſu Comitatu Congo,& ab Or- tu montibus Solis terminatur. Vrbs primaria in qua Præfecti degunt Provinciæ cognominis eſt, diciturque Pango. Bata quinta Provincia: ejus fines ſunt a Septentrione pango, ab Ortu extenditur ad montes Solis,& ad radices Montium Salnitri. Eta Meridie uſque ad Montem Bruſciato. Hiſce finibus Barta terminatur, atque urbs ejus primaria, in qua princeps habitat, ſimiliter Batra dicitur. Sexta& ultima Provincia Pemba ſita eſtin meditullio Regni Congi. In hac ſita eſt totius Regni urbs primaria& Regia. Hæc hodie 8 Saluatoris nomina- tur, olim vero dicta fit Banxa, quæ vox ſignifcat Aulam in qua Rex aut præfectus plerumque agit. Sita 1 mill. CONGIREGNVM. mill. paullo plus minus a marĩ in magno& excelſo Monte. Multis Fluviis regio ipſa irrigatur. Præcipuus eſt Flame Zu é lacu Zembre ortus. Latitudo quibuſdam locis eſt quinque milliarium: tantam autem aquarum vim in l Oceanum Æthiopicum evolvit, ut x, atque interdum xi milliaribus ſervet dulcedinem. Adverſo flumine ad tantum Milliaria navigare licet: occurſantibus poſtea undis, magno impetu, quiaè cataractis ruunt. In Flumi- nis Oſtio Inſulæ quædam ſunt, quibus per Vicarios ſuos Rex Congi imperat. Lembi illic ex arbore Licondo capaces cc Hominum. Crococilos capiuut,& Hippopotamos,& Piſeem, quem ipſi Ambixe Angulo vocant, quingentarum librarum, eximii ſaporis, quem ſub pœnaà capitis piſcatores ad Regem deferre coguntur. Et quẽ- admodum Flumina Piſcibus abundant, ſic etiam Sinus& Maria. Et potiſsimum quibuſdam Piſcibus quos vo- Maria. cant San dinaes& a Auchioves, quorum tanta copia eſt, ut hiberno tempore ultro in littus ſaliant. Sunt& alia ge- f nera piſeium delicatorum, ut Accipenſeres vulgo Sturiones, Mulli& hujuſmodi: ac Cancrorum magna copia: adeo ut maxima pars adcolarum maris ĩis vivant. Non deſunt Montes, inter quos altiſsimus Luſitanis, Ea Sena Complida, hoc eſt, Longus Mons: Alons Cryſtallit ſic dictus a magna copia Chryſtalli quæ in eo reperitur: valde excelſus hic& incultus. Sunt& aliĩ qui dicuntur Sierras de Sol, id eſt, Montes Solis, qui ſupra modum alti ſunt Alu ĩtem qui dicuntur Montes Salnitri, quia in iis ingens hujus Mineralis vis: Montes(ubambe, ingentem Montes. Argenti vim proferentes,& ali: Incolæ& potiſsimum Bambæ proceri, rcobore corporis gladiatorio, vaſtis muſ- culis:geltant grandes gladios, Heloeticis ſimiles, quos a Luſitanis coemunt. Vno ictu vivum Hominem me- dium diſſecare, aut Bovi vivo caput præſcindere, Ludus eſt. Fuere qui vas Vino plenum ccexx v librarum brachiis ſuis geſtarint. Monilia ſibi nectunt ex caudis Elephantorum. Ex hac provincia talium Virorum xi. millia colliguntur ad militiam Regis Imperio, quoties id uſus aut neceſsitas poſtulat. G88 8 GVINEA Regio. Situs. Cœli temptries. Soli fertilimas. Animalium a- niems. 602 Guinea cum Inſulis S. Thomæ, Principis& Anni boni. GVINEA. 8 VI NE Æ Regnum eo tractu eſt, quo Gangines Æthiopes, de quibus apud Oroſium& Æthicum, teſte Ortelio. Incolis Ghinni dicitur. Regio Nigritarum eſt. Nigritæ dicuntur adcolæ fluminis Nigri, qui mediam regionem præterfluit Nili inſtar agros vicinos fœcundans. Creſcit hic, ut& Nilus menſe lu- nio, totos dies xl quibus per regionem vicinam navigare licet. Ita limo obducta tellus miro pro- ventu rerum luxuriat. Circa flumen planities amplæ, nulli Montes aut colles. Silvæ frequentes, quibus Ele- phanti paſcuntur. Crebri Lacus, qui ex Nigri inundatione dicuntur remanſiſſe. Aer ſaluberrimus, adeo ut morbo Hiſpanico laborantes, ſi in eam regionem proficiſcantur certo convaleſcant. Sermo Nigritis varius, pro Cœlo& Solo. Religio varia: Sunt in Mediterraneis Chriſtiani, Mahumetiſtæ, Gentiles. Maritimi vero omnes Idola colunt. Reges Nigritarum ſunt tres. Tombuti, Borni,& aogæ. Qualatæ etiam proprium Regem habent. Color omnibus nigerrimus. Ceterum Guineæ Regnum inter Gualatam, Jembutum,& Melli ſitum eſt,a Nigro flumine ad Oceanum uſq; Æthiopicum. Aer uineæ noſtris corporibus noxius eſt, tum ob Cœli intem- periem, tum propter pluvias, quæ putredinẽ pariunt& Vermes. Eſt autem Hordeo, Oryza, Goſſypio, Auro. Ebore: Ovibus item Gallinis abundans. Eſt& Aromatis quoddam genus, ſapore piperi conforme, Luſitanis Melrgneta dictum. Aliud item duplo efficacius Pipere Calicutiano, vocaturq; dictis Luſitanis Pimienta del Rabo, uod tamen vendere non licet, ne vulgare Piper prorſus ſordeat& vileſcat. Fructus alios præter Dactylos nul. los habet, ſed eos ex Numidia aut Gualata Incolæ perunt. Quadrupedum imprimis Elephantorum& Simia- rum, Aviumqʒ ingentẽ habent copiam, præſertim vero pavonum& Pſittacorumcinerieiorum. Habent& minu- tas quaſdam Aves quæ ex arborum ramis pendulũ ſibi ipſę nidum ſingulari arte conſtruunt. Arcem, Opidum, urbem, non habent. Pagum unum dunta xat ampliſsimum, quem Principes, Sacerdotes, Doctores, Mercatotes incolunt: ceteri ſparſim degunt. Circa Caput Lupi Con d alvi Incolæ Solem, Lunam, Terram adorant: hanc ſputo inquinare magnũ apud ipſos piaculum. Cutem ſibi ipſi conſcindunt potius quam ſcarificant,& poſtea unguen- to quodam colorato tingunt: bello ipſis, nobis ſtupendo ſpectaculo. Solutant Principem in genua prolapſi, manibus comploſis: alis inclamant Fuio, Fuio, Fuio. Inter prandendum potu abſtinent, pranſi bibunt vel Aquã vel Vinum è Palma. Palma hæc non ea quæ Dactylos ſeu Carvotas fert, ſed ab hac arbor diverſa, quovis anni tempore ſuccum emittens. Arboris truncum ſauciant, lachrymam inde manantem vaſe aliquo exceptam ad ebrietatem uſque hauriunt: quippe cum liquor is ſit Vino quovis etiam generoſo meracior. Color ei ſubcineri- cius, Mignolum vocant. Nec major eſt proventus arbori, quam binæ ternæye menſuræ intra diem natutalem, Fert ea SXIN EA. Seb tcutrio r HO A AF. 1 8 8 2 CARAGOL 2. 58 2 D S 4, e S m 7 Allen 75 ELII e Cana o a Cdo 3 Tra- 8 2— 855 3 5 55 2 225 ago. 5 Veſtitus. Negio& unde S7 Soll fertiltas. 604 INSVLA S. THO MK. Fert ea arbox fructum Olivæ triplici virtute pollentem: Oleum videlicet, ut odoris violacei, ſaporis olivæ: id ſi dapibus adhibitum fuerit, eas uti Crocus tingit, aut eo amplius, Viri juxta& Feminæ nudo ſcapite inee- dunt᷑: quibuſdam tegmen eſtex corticibus arborum aut Nuce Indica confectum. Sunt qui ſuperius labrum ſauciatum habent, perque illud foramen& per nares Eboris fruſta adigunt, hoc ipſo ut opinantur, valde for- moſi. Alii ex interſtitio narium, aut è labris ebur geſtant,& conchas: quidam etiam pertuſo inferiore labro linguam tanquam per os alterum exſertant. Veſtimenta contexunt ex arborum libris, hiſque decore ſcilicet, verenda tegunt: ex iiſdem ſtoreis non ad uſum, ſed ad ornatum nexas gerunt Simiarum& Cercophitheco- rum pelles, cum Nola. Oculum alterum rubro colore tingunt, alterum cæruleo. Feminæ ditiores ingentes annulos ex ferro, ære rubro, aut ſtanno cruribus nectunt. Poſtremum in ftupida& putida barbarie mirifice ſibi placent. Horum numi aurei ſunt nulla inſcriptione inſigniti: utuntur etiam numis ferreis in rebus viliori- bus emendis. 5 Inſula S. Thomæ. N NSsuT AS. Thome ſequitur nunc explicanda: inventa a Luſitanis die feſto B. Thomæ, a quo etiam indi- tum loco nomen. Sub ipſo Æquatore ſita eſt forma pene rotunda. Ejus diameter eſt Ex milliarium. Hæc cam detegeretur tota conſita erat procetis arboribus, quarum rami ſurſum creſcebant. Peſtem neſcit: Aer cCalidus,;& ſalubris: pauci tamen Chriſtiani hic ad quinquageſimum ætatis annũ pertingunt: ita ut prodi- gioſum foret inter illos cana barba aliquem videre. Indigenæ vero facile ad centeſinum annum viyunt. Dies noctibus ſemper æquales. Menſibus Martio& Septembri crebræ& denſæ pluviæ decidunt, quibus ſolum humectatur, cæteris menſibus rore copioſo recreantur Fruges. Solum ipſum Inſulæ tenax, lentum, colore ſabrufo. Frumentum, Vites, aut Arborem duriuſcula oſſa habentem non patitur: fert aurem Melones, Cucumeres, Cucurbitas, Ficus, Gingiberis& Sacchari inprimis ingentem copiam, adeo ut quotannis xi naves Saccharo onuſtæ ſolitæ fuerint ex hac Inſula alio exportari, proque Saccharo ſuo Vinum, Caſeum, Fru: mentum, Coria, aliaque ad vitam neceſſaria importari. Sed deſiit proventus iſte ex quo tempore vermiculi quidam arundinum radices perfodere cœperunt, adeo ut nunc vix vi naves Saccharo illic nato poſsint quot- annis onerari. Liber etiam Milium, Orizam, Hordeum ptæbet. Lactucas item, Braſsicas, Rapas, Betam, Petroſclinum, Herbas hortenſes magna luxurie profert. Præter has radicem quæ apud Indos creſcit in In- ſula Hiſpaniola, quæ illic Barata dicitur. Nigri hujus Inſulæ dicunt Ignamam, ac plantant tanquam herbam eximiam eorumque vicæ neceſſariam. Cortex exterior nigri coloris eſt, interior albus forma oblonga, inſtat majoris rapx, atque in radice plures ramos habet. Caſtaneas guſtu repræſentat: melior tamen& delicatior. 1 Vulgo ſubcineribus aut prunis cocta, aliquando etiam cruda comeditur. Incolæ Hiſpani hue aliquot Oli- vas, Perſicos, Amygdalos, aliaſque arbores tranſtulerunt: quæ plantatæ pulcherrimæ quidem aſpectu fuere: ſed nunquam ullos tulerunt fructus. Eſt in hac Inſula Cancrorum mirificum genus, quod in terra Talparum Inſtar INSVLA PRINCIPIS. ANNITBONIINSVLA. 605 inſtar degit, thalaſsii coloxis: ſolum ſubvertens: hoc omnia longe lateque infeſtat, arrodit, abſumitque. Reperi- e 85 tur etiam in hac inſula Avium ingens numerus, perdices, Sturni, Merulæ, Paſſeres virides modulantes,& Pfitta- 5 05 N ci. Vrbem in ea Luſitani condiderunt Yauoaſam, ad flumen, in qua io cc familiæ creduntur habitare, præter 756 Page Epiſcopum alioſque ordinis Eccleſiaſtici homines. Portum optimum amnemque ſaluberrimum habet. Ad 85 5 pilcatio nes incitant in Mari omnis generis piſces. Imprimis vero res miranda eſt infinitum numerum Bale. narum conſpicere, quæ in hoc,& in reliquis Africæ littoribus reperiuntur. In media Inſula mons eſt valde ne- moroſus, qui perpetuo nubibus tegitur adeo denſis, ut ex Silvis aquæ manent rigandis Sacchari arundinibus ſuffictentes: quoque Sol eſt ſublimior, eo magis Cœlum eſtcirca Montem illum nebuloſum. Incolæ partim albi Mons. ſunt, partim nigri. Mirum quod narrant, nigros admodum Pulicibus, pediculis& Cimicibus infeſtari: albos ne- que Fediculos, neque Pulices, neque Cimices in lectis habere. 10 Inſula Principis. Aup procul inde, citra quinoctialem tamen gradibus pene tribus, Inſala eſt Principis. Hæe ex eo no- Lade dic. men traxit, quod Principi Portugalliæ hujus Inſulæ reditus eſſet aſoignatus. Satis culta eſt,& proventu Sac: Coliſertiltas. chari celebrata. Creſcit& inea Palma, cujus ſupra mentionem fecimus, ex qua ſuccum elic iunt quo, ſitim levãt, Ani Boni Inſula. NN I boni vel de e Annobon Inſula, ſic dicta, quod ſub novi Anni auſpicia detecta fuerit. Ea ultra qui- noctialem Auſtrum verſus pari interval lo ſità eſt. Inhabitata eſt: ſed àd ejus littora optimæ piſcationes Vnde dicta. fiunt: atque his locis Piſces volantes interdum apparent. Crocodilorum etiam hic ac venengſotum Animalium incredibilis copia. Atq; hæc de quinea& hiſce inſulis, deque Aſfica hactenus dicta, ſuf. ficiant. Libet autem adſcribere Coronidis quaſi loco, quod Æneas Gazæus Græcus Scriptor retulit in Theo- phraſto ſuo, ſive libro de auimarum immortalitate,& reſurrectione mortuorum, Martyres ac Sacerdotes ma- gur Libyæ evulſa a Tyranno& exciſa ipſorum lingua, nihilominus clare locutos fuiſſe, ac annunciaſſe animo hilatĩ ac magno Dei magn ilia, quod obſtupefactum ſe vidiſſe& audiviſſe commemorat. Qui porro, quam ego attuli, plura petat, conſalat moneo ex veteribus Saluſtium in bello lugurthino Hannonis Africæ circumnayi- gationem apud Arrianum:& Iamboli, apud Diodorum Siculum: item Melpomenen Herodoti. Ex recentio- bus Aloyſium Cadamuſtum: Vaſcum de Gama: Franciſcum Alvares, qui Æthiopiam perluſtravit: Ioannem Leonem 9 ui omnium accuratiſsime eam deſcripſit:& Ludovicum Marmolium: item Livium Sanutum,& alios. De Nilo fluvio totius Orbis terrarum maximo, extant litteræ Ioannis Baptiſtæ Rhamuſi,& Hieronymi Fraca- ſtoxii l i imus. ox. Nos ad tertiam Orbis partem Aſiam pergimus 6888 ü In Aſca 7 60 Turcicum Imperium. N Aſia, ad quam nunc pervenimus, Imperium Turcitum primo loco occurrit. Tarcaum meminit Mela li- bro primo: Eoſdem agnoſcit Plinius lib. v I. cap. v 11. neque eſt dubium quin ab his& nominis& gentis originem traxerint illi, qui longe lateque hodie imperitant, ignam ia& diſſenſionibus noſtris magni. Po- ſtellus putat eos Hebræis Tg ma nominari: ſicetiam Benjamin TIudelenſis. Hi ſe ipſos Auſaimannos vo- cant, hoc eſt circumciſos, vel ut alii interpretantur, recte credentes. Turcæ vero appellari nolunt, ac nomen hoc contumelioſum apudipſos habetur, cum lingua Hebræa exules Significet, vel ſecundum alios, vaſtatores. Ceterum Othomanæ ſeu Oſmanida familiæ Imperium, quod ſane ampliſsimum eſt, ac potentiſsimum, permul- tas Provincias, ac regiones Europæ, Africæ& Aſiæ complectitur. In Europa extenditur juxta oram ma- ritimam Hadriatici Sinus a finibus Epidauri nunc Ragaſi& totum Ægæum mare ambiens, ſimulque Propon- tidem, ac non minimam ponti Euxini partem, ad Theodoſiam urbem in Taurica Cherſoneſo ſitam, quam nunc Caſfam vocant, terminatur: quod ſpacium oœto millia milliar: continet. In Mediterraneis vero proten- ditur a IavarinoOpido Hungariæ, Incolis Rub, ad Conſtantinopolim uſque in finibus Europæ ſitam. In Aftica habet Turca univerſam oram maritimam ab Opido. Bellis de Gomera uſque ad Sinum Arabicum, ſeu mare Ru- brum, exceptis paucis locis Hiſpaniarum Regi ſubjectis. In Aſia etiam quam latiſsitme ſeſe extendit. Regio ut Soli fertilits. plurimum, Frumenti, Iritici, Hordei„Avenæ, Siliginis, Fabarum, Mili aliorumque Leguminum fertilis. A- bundat Oriza, Lino, Goſsipio. Vineta quoque habet. Fert etiam magna copia Pepones, Melones, Cucumeres, Nuces, Poma, Pira, Mala Punica, Aurantia, Caſtaneas, Ficus, Ceraſa, alioſque Fructus: ſed non in omni Regno. Sunt enim loca, ut paſsim in Cappadocia& Armenia minori, ubi nihil horum(propter inten- ſiſsimum frigus) naſcitur. Venas item habet Auri, Argenti, Ferri, Aeris& Aluminis. Varii generis alit Ani- malia, magnamque Camelorum Mulorum& Pecudum copiam. Equi Turcici, Caneſque ferociſsimi im. Animalium primis probantur. Turcarum porto Imperio tale legitur fuiſſe initium. Primus illorum Imperator Orroman- Variet as. nus Tartarus fuit, miles magni Cham, homo audax, corporis viribus præ ceteris eximius. Hic prætextu in- Imperium majo- juriarum quarundam ſecedens a Tartaris, cœpit in Cappadocia Montes atque aditus inſidere. Habebat initio um. apud ſe equites x l.: acceſſere tum prædæ ſpe, tum ſcelerum ſuorum conſcientia permoti multi ali; quorum opera, quod antea clam inſtituerat, palam adgtedi cœpit, occupavitque Cappadociam-, Pontum-, Bit hyniams, Pamphiliam-& Ciliciam- regiones opulentiſsimas. Hæc geſta ſunt circa annum Domini ci ccc. Huic ſuc- ceſsit filius Orchanes. Hic a patre acceptum Imperium iiſdem artibus, ſed majore opum vi& divitiarum copia ſervavit auxitque: uſus imprimis oportunitate Chriſtianorum inter ſe animis diſſentientium: quo factum eſt, ut Myſiam, Lycaoniam, Pfrygiam, Carium viribus ſuis domuerit, Nicæam obſederit ceperitque; Regnum ſuum& ad Helleſpontum uſque protenderit. Contendebant eo tempore inter ſe Palæologi cum Catacuzeno. Ratu- a 0 60 5 N. 1— 100 25 b*— 3 2 8 L X came— e e 0 8 1— * actes—— Cacau 3 ritt s Nr Ee e eri eri 8 Sg 0 2 0 ten — 2 N Auen 2 lee eee 0 r 5 rt RCIC 9 00 PERU a 7 2 2.— 520 7 N 1 e eee 3 Bi? W 21 aer Bar Lug 4. dag ö e Echalana Lene, . Samiras 2 5. 1 ee N 2 MRO 608 TVNR OTG NN IMPERIVM. Ratus autem quod res erat, fore ut ſi huic faveret in Europam aecerſeretur, trajecit,& viam poſteris ſtravit Europam divexandi. Sub finem viter infeliciter cum Tartatis decertans occubuit, poſtquam regnaſſet annos unum& triginta. Huic ſucceſit Filius e Amurat hes, egregius ſimulandi& diſsimulandi artifex, robore animi, laborum tolerantia, diſciplina rei militaris Majoribus haud inferior. Hic content ones illas, de quibus di- cum eſt, inter Græcos diſsimulando fovit: quibus bello feſois& exhauſtis, Genuenſium navibus conductitiis uſus( hominum perfidiam& avaritiam vide) ex Aſia in Thraciam ſuperato Helleſponto trajecit. Anno cio ccclx II t,(allpolim in Cherſoneſo ſitam occupavit, quam magna ſtatim Thraciæ pars ſequuta eſt. Poſtea de- vicit Myſiam, Beſſos, Iriballos. Denique quum expugnata Adrianopoli Serviæ Bulgariæque inhiaret, à Serv/o Lazari Serais Deſpotæ olim Cliente quẽ in prælio ceperat, pugione confoſſus, petit. Libreos reliquit Simannum & Baiacrtem: Baiacttes Fratre interempto rerum potitus, Thraciam omnein vincere inſtituit. Vir erat ingenio acri,& maximarum rerum cupido: in rebuſque capeſſendis audax, in adminiſtrandis ſolers, in laboribus per- ferendis indefeſſus, in occaſionibus proſpiciendis acutus& ſagax, in exequendis conſtans. Igitur Thracia omni ſuperata, animum ad Conſtantinopolim adjecerat: ed primum Theſſaliam, Macedoniam, Phocidem, Atti- cam occupare viſum eſt, Mſias quoque(qui hodie Setvii) Ihricoſ( qui Boſnenſes)& Trihallrum(qui Bulgari dicuntur) partem reliquam Principe Bulgariæ interfecto ful it. Iamque Couſtantinopolim totos annos octo obſederat, quum Hungarorum Gallorumque( quos Imperator eo nomine in Italiam profectus accerſiverat) adventantium copias reformidans, relicta obſidione, ad Nicopolim iis occurrit: Congteſſus victor evaſit cæſis captiſque magna ex parte Gallorum Ducibus. Quo rerum lucceſſu elatus Baia dete rurſus Conſtantinopolim contendit, eamque biennii obſidione fatigavit: jamque actum erat de obſeſsis, niſi Tamer lanes magnus Tar- torum Cham igni& ferro Aſiam totam depopulari, urbes vaſtare, prædas agere inſtituiſſet, cujus ille ſubito terrore evocatus, in Galatiæ& Bithyniæ finibus aciem inſtru xit. pugnatum eſt acriter in multam noctem. At Bajazetes impar viribus ſuperatur,& captus aureiſque compedibus vinctus in cavea per Aſiam traductus eſt. Tandem dimiſſus in Aſia inglorius paullo poſt diem obiit, poſtquam regnaſſet annos x11„ menſes v1. Filios reliquit C alapinum, Mopſen-, Nl ahumetums& ut apham-,( alapinus ſubito extinctus eſt: Filius ejus Orchanes a Moyſe patruo interemptus, ipſe etiam Moyſes a Fratre Mahumeto. Hic Valac hiam- A ace. doniamque omnem devicit, ſignaque Tutcica ad Ionium uſque pelagus promovit: regiam conſtituit Adriano- poli,& poſtquã imperaſſet annos xv ii& vita exceſsit, anno Pon ini cio cc xII. Hinc Amurat hes ſecun- dus Imperium adeptus eſt. Hic Genuenſium ope in Thraciam delatus Patruum ſuum Muſtapham cui Græci magis favebant, bello vicit. T heſſalonicam urbem antiquam,& tum temporis amplitudine, amœnitate, opi- bus, ſituque illuſtrem, quæ tunc a Venetis tenebatur, evertit, Cyrum,&pirum, eitolim- ſubegit. Quum- que intelligeret rebus ſuis ſtabiliendis, Chriſlianorum vero debilitandis magnopere ſibi Georgii Deſpote Scryiæ Go bee, Autde(geg 1 TVRCICVMIMPERIVM. 679 Servi Domini amicitiam prodeſſe poſſe, eam modis omnibus ambiit, ducta inſuper ejus Filia in uxorem. Hac& ſuis viribus fretus, Belgradum oppugnare aggreditur. Periere in obſidione vir Turcarum millia. Succeſsit huic e ahumetus ſecundus. Hic Fratris nece tyrannide ſtabilita, Conftanrinopolmm- expugnavit an- nocio ccc 11, penultima die Maii. Biennio poſt Belgradum ſe contulit, ſed multis ibi ſuorum interen- ptis, ipſe ſaucius diſcedere coactus eſt. Poſtea Bulgariam occupavit. Dalmatiam& Croatiam cum Raſcia omni. Tapecuntem etiam expugnavit& Mytilenen cum alis quibuſdam Maris Egæi inſulis. Eubæam cepit,& Theo- altem nunc Capham urbem Genuenſium devicit. Præfuit imperio annos xxx 11. Baiaxethes 11 bellum cum Venetis geſsit: eiſque Naupactum, Met honam, Dyrrachiumque abſtulit, Dalmatiamque omnem depopulatus, veneno interiit. Hujus filius Sehhymus imperium invaſit. Hic Alcairo munitiſsima Ægypti urbe expugnata, Sul- tanoque cæſo, Alexandriam, totamque Ægyptum ſuo ſubjecit imperio: Damaſcum cepit. Sohmannus uni- cusdelymi Filius, patri ſuffectus eſt. Belgradum cepit propugnaculum non Hungariæ ſolum, ſed totius etiam Orbis Chriſtiani. Idem Modum devicit, Strigomum& Budam, aliaſque Vrbes expugnavit, Viennam Au- Ari obſedit, tandemque ad Zygethum periit anno Imperii ſui xL VII. Sequutus eſt Selimus ſecundus, qui inducias Maximiliano fecit annorum v1, Qprum Venetis ademit. Tunetum& Gouletam occupavit, obii- que anno cio forłxxv. Huic A murathes ſucceſsit,& huic Mahumethes 11, qui parricidio interemptis Fra- tribus xv 1 Imperium auſpicatus eſt,& adhnc pœnis reſervatur. In his Ditionibus quatuor habet Vrbes opulentiſsimas, Conſtantinopolim, Alcairum, eAlepum, Tauriſum. Conſtantinopolis, quondam Bixantium, de Urbes. qua in Thracia diximus. Alepum maxima Syriæ Vrbs. Emporium celeberrimum,& quaſi centrum, quo mer- cimonia Aſiæ undique confluunt. Tauriſium vel Tauris, ampliſsima quondam Imperii Perſarum civitas, qui: bus, noſtro ævo erepta eſt. Alcairum vel Cairum inter omnes Africæ Civitates principatum obtinet. Non enim alia ulla eſt, quam non longo intervallo poſt ſe relinquat. Maxima Turcis cura exſtruendi ſpatioſas Meſchitas ſwye Jempla,& Carbarſara live Xenodochia, adhæc Balnea, Aquæductus, Pontes, Vias, aliaque publici operis, Opera publica. quæ ſane omnia ſpectabilia ſunt apud Turcas,& præclara. D. Sophiæ Templum in Vrbe Conſtantinopoli pulc-& privata. herrima eſt ommium ſtructura, quæ adhuc permaneat, ſcribente Bellonio, longeque ſuperat Romani Pan- theonis ſtructuram. Regium Turcæ Palatium ac multa vetuſta Monimenta, ne prolixior ſim, prætereo. Oꝛto- manorum Regimen eſt prorſus Deſpoticum. Turcarum enim Imperator adeo abſolute Dominus omnium re. rum intra fines ſui Domini contentarum eſt, ut Incolæ, ſe ipſius Mancipia, non ſubditos nuncupent: nec quiſ- quam ſui ipſius, multoque minus, domus quam inhabitat, aut agri quem colit, Dominus elt: exceptis aliqui- bus fanullis in Vrbe Conſtantinopoli, quibus præmii loco,& privilegio, id conceſſum a Mahumete 11 fuit. a H h hh PROVINCIA „„)7„FFFFFFFFFFFFFTFTFFTFTTTCTTTTTTT Regio&. unde Sitius. Airis qualitas. Soli fertilitas. 610 Terra Sancta. RO VINCI A hæc Syriæ longe celeberrima olim Terra Chanaan- dicta fuit, à Chauaun- filio Cham, qui communis diſceſsionis neceſsitate pulſus eam tenuit: Terra item Promiſſa ſipe Promiſſons, quod Patribus Abrahæ, Iſaac& lacob a Deo promiſſa eſſet. Hæc ipſa veteribus Incolis ex ea pulſis, atque Iſraelitis in eorum locum ſubſtitutis, Iſcael&& Iudæa ccpit appellari. Ptolemæus& alii Paleſtinam nun- cupant, a Paleſtinis populis magni nominis qui in Sacris literis Philittim vocantur: Chriſtiani Terram San. ttam. Regio hæc in umbilico Orbis conſtituta, inter Mare Mediterraneum& Arabiam, qua ex parte Mon- tibus fere continuis natura ultra Iordanem ſſ. vallatur: atque ab Ægypto incipiens, ut vult Herodotus, vel, ut ali, a Sirbonis lacua uſque ad Phœniciam porrigitur. Ab Oriente autem Syriam& Arabiam: à Me- ridie deſertum Pharan& Ægyptum: ab Occidente mare Magnum ſeu Mediterraneum: a Septentrione vero Libanum montem, fines habet. Ejus longitudo ad Septentrionem a Civitate Dan ad radicem Mon- tis Libani ſita( quæ poſtea Cælarea Philippi& Paneas dicta eſt) verſus Meridiem porrigitur,& uſque ad Be. arſebach Civitatem in Tribu Simeonis contra deſertum magnum ſitam, plus minus Lx v iI conficit milliaria, ſingula unius horæ itinere commenſuranda. Latitudo vero quæ ab Occidente a Mari magno in Orientem ad Iordanem uſque ſumenda, quibuſdam locis x v, quibuſdam xvI II milliaria complectitut. Inter om. nes vero regiones quæ ſub Cœlo ſunt ob Aeris ſalubritatem Cœlique temperiem imprimis commendatur, in qua nec rigor eſt nimius hyemis, neque æſtatis ardor. Imprimis autem ob Soli ubertatem, Frugum omnis eneris abundantiam, atque aliarum omnium rerum copiain, quæ res tum ad hominum vitam ſunt neceſ- ariæ, tum etiam earum, quæ hominibus ſolent eſſe in delitiis, apud Scriptores tam ſacros quam prophanos maximis eſt celebrata laudibus. Moſes de hac ita Iſraelitis eſt vaticinatus Deutero. vi i. Ecce Dominus Dius tuus introducet te in regionem bonam&. amplam, cujus aqus, torrentes,& fontes abyſſi exeunt ex planitiebus& montibus, terram Tritico c Hordeo abundantem, Ditibus, Ficubus Malis Punicis, Palmis: terram Oleo& Melle affluen- tem, in qua pane tuo abſque penuria veſcaris: terram cui pro lapidibus eſt Ferrum,& cijus ex Montibus e Es effodias terrum Late& Melle mamamtem: terram quam Deus tuus procurat, cui divinitus proſperitas eſt collata, ut fertilitate omnes alias terras ſuperet, ac Paradiſi Dei ſit adſimilis. Longum foret reliquorum, Ioſephi, Plinii encomia quibus miram hujus terræ commendant fertilitatem commemorare. Videndus de his oculatus teſtis Bro- cardus. Ex his vero quæ ad vitæ delitias, vel Medicinæ uſum faciunt, præcipue commendatur Baſamum, huic olim Orbis parti generoſiſsimum uni a Deo conceſſum, quo nunc caret. Aromata, Maſfix, ac duo Nucum genera, alterum Anpgdala Latinis dictum: alterum vero quod optimum in ea regione eſt, Græcis& Latinis Piſtacea dictum. In Montibus etiam Ferrum atque Eris Metalla ecfodiuntur. Aquis& lutberopo, 255 8 2 arhes r v:; gebelim 2 R. N Mſedin N 1 5 8 5 2 2 9— Se Far! a dem 1. 1 05 0 eien Beipgpr e— e 8 pH 4* 5 e Acromium e eg. Agruindin 5 87 5 e N EER N AW Aaubatu 27 nens 7 Dothafl 185 rich 8 5 Ae„ eee A8. 25 5 L AMMARI 5 225 2 88 C prun 5 0 . 8. a n 0 ee — e 8 0„ e 4 8 7 ed 8 5 alp Laus Lebte Blagn De ſcam⸗ Nn N e 2* eee * N Ccleucia a 1 5 l S e—. N 28 9 2.* 5 ö p E, N be E* 2.240 gon Sagt, 8 G 3 2 Amonitis 1 1 Here i, lalelphia ſonte int. 2 Hilade e 2 —— Animalium va- vtetas. Imperium majo- rum. 612 TERRA SAN CTA. Aquis dulcibus& amcœnis paſcuis abundat: Pecoribus, Armentiſque frequens, Lactis copia,& bonitate nul- li concedens. Aprorum item, Capreolorum, Leporum, perdicum, Coturnicum, ac aliorum ejuſmodi Ani- malium& Avium optima hic venatio. Lupi, Cervi, Leones, Vrſi,& Cameli innumeri inveniuntur. Terra autem Chanaan Regna Regeſque habebat triginta& unum, præter Sydonios& Palæſtinos maritimos, cum ab Iſtaelitis occupataà atque obtenta fuit, maxima antiquorum cultorum parte vel interfecta vel depulſa. Ipſi vero Iſraelitæ ſub Ducibus fuerunt annis circiter quadringentis& quinquaginta uſq; ad Samuelem Prophetam. Quorum non fuit ſucceſsio ex certa ſtirpe, aut electio certi Senatus, ſed velut Ariſtocratia Seniorum in ſingu- lis Tribubus. Poſt mutata fuit forma hæc gubernationis a Deo inſtituta in Regnum, populo id flagitante, ac multos annos duravit hæc Politia. Succeſſu tamen temporis multas calamitates paſsi ſunt Iſraelitę, donec tan- dẽ omnino regno ſunt exuti. Varias enim mutationes expertam hanc gentum, multiſque bellorum tempeſta. tibus agitatam fuiſſe, vel gentis ingenio Imperium nec ſuum nec alienum ferente, vel peccatis eorum dis- nam iram provocantibus, vel exteris regionem feliciſsimam appetentibus, ſacræ& prophanæ Hiſtoriæ nobis teſtantur. Victi aliquoties, aliquoties in duram ſervitutem exportati, nec ſecundis nec adverſis rebus idonei fuere. Experti jugum modo vicinorum, modo remotiſsimorum populorum, AÆAggyptiorum, Chaldæorumæ, Moedorum, Perſarum, Macedorum, Romanorum: nec deſtiterunt unquam ſeditioſis conſiſlis ſeque ſuamque Rem- publicam omnem peſſundare, donec ipſum Filum Dei humani generis Servatorem, nefariis manibus( quo nullum ſcelus altius eniti potuit) cruci affixerunt. Ex eo ſequutus longa ſerie novus malorum ordo. T itud C paſianus Iudæa devicta, Hieroſolymis captis, multis Iudæorum millibus in captivitatem abductis, pluribus oc- ciſis fame, peſte, igni, gladio, Iemplum& quidquid ſacri aut prophani erat, vaſtavit diruitque, anno a Chriſto natol xx Iii: quod ipſe in terris agens futurum ante prædixerat. Vrbem reſtituit Ælius Adrianus: mutata non- nihil loci regione: Ac Templum vetus Salomonis diſsipatum dirutumque jacuit uſque ad annum ccœrx iI, quo lulianus Apoſtata Iudæis illius inſtaurandi copiam fecit: qui tamen miraculo territi a cœptis deſtiterunt. Anno locx v Choſoes Perſarum Rex urbem cepit,& in ea nonaginta millia hominum trucidavit: ſed ab Herac- lio ſuperatus& captus pœnas dedit. Anno io cxxxvi Haumar Saracenorum Princeps Iudæam omnem ſibi ſub- jecit, manſitque totos quadringentos quinquaginta annos ſub Saracenorum poteſtate. Anno autem cio quum Concilio Claremontano decreta eſſet ſub Vrbano 1 i, ſacra profectio recuperandæ Terræ Sanctæ gratia, Jotoffedus Bulioneus coactis Chriſtianorum copiis ampliſsimis(dicuntur enim ccc fuiſſe peditum millia, e mil- lia equitum) Saracenos expulit. Anno cio cIxxxv, Saladinus Perſarum Reæ Saracenos reſtituit. Haud multo ta- men poſt rurſum invaſere Chriſtiani. Iterumque Saraceni anno cioccxvii, donec poſt varias mutationes Turca eam omnem occupaverunt anno c ioo. Complectitur hæc Idumæam, udæam, Samariam,& Galilcam. I- aumas initium trahit a Caſsio monte, vel ſecundum alios a Sirbonis lacu& verſus Ortum ducitur uſque 1 Iu- ram TERRA SAN C TA. 8 615 dam. In ea ſunt hæ civitates e Mareſa, Numocorura, Ryphis, Aus hidlon-, Aſcalon, Aſctus,& Cara. Iudæa Pale Urbium nonima ſlinæ pars longe celeberrima, ſita inter mate Mediterraneum& lacum Aſphaltitem, atque inter Samariam S Idumæam. Nomen ei potiſsima Tribus udæ indidit, in qua urbes& opida plurima fuerunt: ſed omnium clariſsima Hierſalem Iudææ Metropolis toto Orbe celeberrima. Iempore Ptolemæi lia Capitolia dice. batur, hodieque a Barbaris incolis Cor ſeu God, aut Chutx dicitur. Præter Hieroſolymam in Iudæa ſunt etiam alia Opida, ac loca celebria, ut pericho, Poppe quæ nunc fu: Turris Stratonis poſtea nuncupata( aſaea, Bet ehem, Chebron= ſive Hebron prius Arbee,& Mambre& ¶ atathar be, hoc eſt civitas quatuor virorum. Et trans Iordanem A ac heris Opidum& caſtrum munitiſsimum. Hic etiam fuere Sodoma& Gomorra quæ ob flagitia & ſcelera funditus ſubverſa ſunt. Sequitur Samaria media inter ludæam& Galilæam ſita. Nomen ei a Metro- poli cognomine, quam Amri Rex Iſtael condidit, nunc Sebaſte dicitur: Opida hic ſunt Sichem poſtea Meapo- , Capernaum, Bethſada, Choraxin. CGalilea ſita eſt intet Montem Libanum& Samariam. Hæc in Superio- rem Inferiorem dividitur. Superior, aliter Galilæa gentium dicta, Tyrocontermina. Inferior ſita ad mare Iiberiadis vel Genezareth. Vrbes in hac ſunt Naim, Cana, Nararetn& Gadara. Cæterum tota regio inter duo Maria& Iordanem flumen ſita, Lacus non paucos habet, eoſque qui navigabiles ſunt,& optimis abundant Lacus&. Flumẽ pileibus. Fluvius vero ordanis qui Hebræis aden, hanc regionem quam ſonga eſt ſecat. Hic ut ſcribit Hie. Iordanis. ronymus, ex duobus fontibus haud procul à ſe diſsitis or ſcilicet& Dan bicornis erumpit, alterum cornu Por, alterum; Dan vocant adcolæ, conjuncti efficiunt pordm vel Iordanem. Montes præcipuos habet Hermon- ad Montes. Orientem& Tabor ad Occidentem, eoſque maximos& editiſsimos, quorum alii vel brachia, vel partes, vel ramenta ſunt. Ebal enim Bethoron,& Miſpa ſive Maſpha,& Betel ad Hermon: Gelboe 8 erixim„ Sarona,& po- remus ac mari proximus Camel ad Tabor referuntur. Sunt& iſti, Aons Sion, Noriah, Olivarum, Calvtrie,& ali Silvis etiam Lucis& Nemotibus ſuperbit. Multa etiam hic& potiſsimum Hieroſolymis præclara ædiffcia, Siu. E üs vero operibus quæ præcipua antiquis& recentioribus temporibus in urbe fuiſſe commemorantur, pri: Opera publica. mum fuit Mons Domus,& Iebuſeorum Arx, ad quam jam ditutam arca Domini a davide Rege aſportata fuit, ineoq; loco manſit, quboad Templum a Salomone conſtructum conſecratumque fuit: cujus loci veſtigia nunc erſlant, ubi& Chriſtus paſcha cœnaſſe perhibetur. Ibidem Davidis Regumq, Iu dæ monumenta viſuntur. Fuit etiam Domus David, quæ hactenus Turris David nomine appellata conſervatur. Mello etiam reliquiæ ſunt cer- tis ruinis ad Montis Moriah extrema conſpicuæ, Imprimis autem memorandum Templum Salomonis cele- berrimum, quod ſpatio ſeptem annorumcentum& quinquaginta millium Hominum continua opera abſol. it. De cujus magnificentia in lib. 1 Regum cap. vI& vII,& Chron. lib. 11 cap. 1 11& 15 abunde legere eſt. De legibus& inſtitutis brevitati ſtudentes nihil adjiciemus, Lectores ad libros Moſis, Exodum, Leviticum, Nume- tos& Deuteronomium remittentes 59 a H h h h ĩij As1A —— eee Regio& undi dicin. uli temperies. Soli fertilims. rum. Aſia Minor, quæ nunc Natolia. dr a cui nomen a Magna Aſia contigit,& ad ejus differentiam Minor cognominata eſt, hoc loco de- ſcribenda: ſic eam Romani quum Provinciam facerent, a Continentis nomine vocavere. Hodie Turcis Natolia aut Anatolia nominatur, quaſi plagam Orientalem dicas a Græca voce Anatolia, quæ Orien- tem ſignificat, ut Petrus Bellonius in peregrinationum ſuarum doctiſsimis obſervationibus docet. Hanc etiã ſubinde a recentioribus Turciam Majorem nuncupari videmus. Turciam Novam a noſttis, a Barbaris vero Rom dici tradit Marius Niger: eam partem nempe quæ verſus Septentrionem Bithyniam, Galatiam& Cappadociam complectitur. Auſtralem autem tractum in quo Iycia, Cilicia& Pamphilia ſunt,( otromanidiam nuncupari. Termini ejus ſunt, ab Oriente Euphrates fluvius, a Meridie Mare Mediterraneum; ab Occaſu Mare reſpicit Egeum, ſeu Archipelagum Græciæ: a deptentrione Ponto Euxino ſeu Mari Majori abluitur. Comple- &itur ĩtaque totam illam Cherſoneſum, quæ inter Euxinum& Cilicium, pamphiliumque pelagus protenſa eſt. Ejus latitudo ex traditione Plinii c circiter mill. paſſ. ab Iſsico ſcilicet ſinu, nunc G e Lajaææe,& Amanicis portis uſque ad Trapezuntem quæ eſt in ora Ponti, in quo quidem cum Herodoto conſentit, qui ait Iſthmum Aſiæ minoris eſſe iter quinque dierum ęxpedito viatori. Terra cui nulla clementia Cœli: bonitate felicitate ve Soli præponenda. Quod Cicero teſtatur his verbis: Cererarum- Provinciarum vectigalis Qurires, tanta ſunt, ut iis ad ipſas proꝛincias tut andas vix contenti eſſe poſſimus: Aſia vero tam opima et E fertilis, ut&. ubertate agrorus & varietate fpuctuum,& magnitudine pactionis,& multitudine carum rerum quæ eæportentu, farile omnibus terris antecellat. Fuit ergo olim frugiferis campis, copioſis paſcuis, Auriferiſque Amnibus abunde dives. Præte- rea quicquid ad bene beateque vivendum deſiderari poteſt habet, aliena non cupit, ſuis ſatis contenta. Vine⸗ torum& Olearum fertilitato nulli poſtponenda. Hoc tamen unum in ea malum, nuſquam in Orbe toto tam alsidui terræ motus& tam crebræ urbium evetſiones: quemadmodum Tiberio Cæſare imperante civitates in Aſia xi i una note · concidiſſe, author eſt Plinius lib. 11. In hac Aſa Regna olim fuere maxima Trajam- g rum, Crotſi, Nlithridatis, e Antiochi, Paphlagonum Galatarum, Cappadocum, aliorumque. Fuit autem pri · Imperium majo- mum a cyro perſarum Rege occupata, deinde a Macedonibus,& ab Alexandri Ducibusuna cum Syria, Egy- pto ac Babylonia mire fuit diviſa, poſt a Romanis ſpoliata, ac poſtremo à Turcis vaſtata, miſereque perdita, & ad maximam tenuitatem redacta ut nihil nune memoratu dignum fere habcat: totaque Imperatoris Turci- ci tyrannidi ſubeſt. Nulla hic datur Nobilitas ex antiquitate Sanguinis, aut Stẽmatis, ſed omnes quales ſunt&a f Turcarum Cu a Is, — 8 MIN QR. 0 13 50 N See 17 ON TUS EUXIN US ge N 3 e e 8— 2 Nexli 5 ar. 8 1 Bal 07. Cnuiendemda —.. B 5 g Aale 0 8 1558 unt 100 5 Je 2 8 Affi N bench a ui Bugſia Chuttaie ama Dt Za 5 22 Due e Congi 12 Tce Cuiopolt 8 inopi 2 8 8 ge g Sglamoni Heal, ulopoli 1 eie Serucri IA An dias * e Alu Uu. Amasia 15 Tahaton 5 Geng ch 5 Toca Ut Culeiſan Iaraſar 0. 8 Aruluc Sinus 8 1150 5—* a late-(anid 22 6 Nc 8 W. ene n 72 carpet Am aſta. ulla Jeton erh. etc** A age W rose Mripoli 1 A Vrben. 616 ASIA MIN OK. Turcarum Imperatore mancipiorum loco tenentur, qui hic ſuos Begler beios& Samgiacos habet in diverſis Re- gionibus& Provinciis. Habet autem Natolia Regiones iſtas, Pontum, Bityniam,eAſiam proprie dictam, Iyciam, Valariam, Pampſyliam, Cappadociam, Ciliciam,& Armeniam minorem. Pontus& Bithinia olim Sagari amne in- terfluente diſtinctæ, poſt in unam Provinciam redactæ ſunt, quæ hodie Burſia vel Becſangial vocatur. Hoc Mithridatis quondam Regnum fuit: Vrbes celebriores erant, Chalcedon, Nicamedia( craſus, Pruſa, ad mon- tem Olympum, ante captam Conſtantinopolim Imperatorum Turcicorum ſedes. Nieæa& Heraclea Ponti. Aſia proptie dicta nunc vocatur Sabrum vel Sarcum, ab Ortu Galatia, a Septentrione Ponto& Bithynia ter- minatur: Cætera Mari adluuntur. Habet in ſe Phingiam, Lydiam, utramque Myſſam, Cariam, Aolidem, Io niam,& Doridem. Phrygis duplex eſt, Aajor& e inor. Major Orientem ſpectat, in ea Vrbes paucæ, plu- res Vici, in ea elt Midaium urbs juxta Sangarium, a Mida, cujus Regia hic fuit nomen ſortita. Eſt& Apamass urbium Phrigiæ maxima, non procul a Mæandro. Doqmaum Opidum& Synnada urbs. Eſt& Peſſinus. In Minore Phryſia ſive Troade fuere Ilium& Troja, decantatiſsimis Homeri& Virgilii verſibus nota. Peggamis quã ex Arcè in ampliſsimam urbem Attalus Rex novis exflructionibus auctam mutayit: patria Apollorlori Rhe- toris,& Saleni. Inter Troiæ ruinas etiamnum marmorea ſepulchra, murorum fundamenta, Turrium rudera, Coloſſos portarum fragmenta exſtare, teſtis eſt omni exceptione major Bellonius. Eſt in eodem tractu S geum promontorium& Opidum, in quo Achivorum ſtatio& Achillis tumulus. dia quæ& Mæonia urbem ha- bet Sardeis, Crœſiregiam. Ayſia ad Helleſpontum Troadi contermina fuit. In hac Lampſacus urbs pariorum Colonia,& eAbydus Meleſiorum. Caris inter Ioniam& Lydiam ſita eſt, hujus Metropolis olim Miletus, quam nunc Malaxo dici putant. Falſo: nam hæc Veterum eſt Mylaſſa, quam Plinius vocat urbem liberam lib. v cap. xxix. Eſt& hodie Magneſia juxta Mæandrum. In littore fuere Ion prope Chium Inſulam in qua celebris illa quondam urbs Epheſaus. Mols inter hanc& Lesbum, cujus urbes littorales Myrina,(uma, nunc Cactri,& Pho- cæa, nunc Foglia Vecchia dicta. Doris ad Mare Carpathium in Cherſoneſo cujus urbs primaria fuit Halicarnaſus, patria Herodoti& Dionyſii Hiſtoricorum,& Regia Mauſoli. Gallatia quæ& Gallagræcia, nomen habet a gallis, qui Græcis mixti olim loca ea coluere, quæ ad Pontum Euxinum ſita ſunt, inter Pontum& Cappa- dociam. Vrbes in ea, Anchra, nunc Anguri: celebris pannis undulatis, qui ex Caprarum villis eo loco texuntur, Sinope Mithridatis patria: Amiſus, nunc Simiſo dicta. In hac Regione eſt Paphlagonia, hodie Rani dicta. Cappadocia quæ nunc Amaſia, a Galatia ad Antitaurum protenditur: ad Metidiem Cilicia eſt: ad Septen- trionem Pontus Euxinus. Longitudo eſt amplius ccc mill. Paſſ. Hic in campis Themiſcyriis Amazonum olim florentiſsima Regna fuere: quas Titianus, ut eſt apud Iſidorum, venuſte& eleganter vocavit unimammas. Vrbes ASIA MIN OR. 617 Vrbes ſunt Trapecis, I hemiſcyra, Amaſia, Strabonis patria, Iconium& Mara. Lycia Cariæ proxima eſt, ur- bes præcipuas habet Pataram& Telmeſſum. Pamphylia ſequitur ſolo fluvio Cataracte a Lycia diviſa. In ea ur- bes fuere S ada, e Attalia,& Aſpendum. Hæc cum Cilicia hodie uno nomine dicitur Caramania. Ciliciæ metro- polis hodie elt Hama, veteribus Taſus dicta, D. Pauli patria, vetus litterarum ſedes ad amnem Cydnum. Strabo eus urbis Gymnaſium valde laudat. Eſt& opidum Adena& ad Taurum Montem Heraclea. Armenia, mi- nor ad Fuphratem uſque protenditur, ad occaſum vero terminatur Cappadocia. Flumina ſunt Iris, qui nunc allmach Hals, Ottomangiuch: Parthenius, Dolap, Sangaris, Sangri, qui ſe omnes in Euxinum exonerant. In propontim fluunt, Aſcanius, Ryyndacus, A ſopus,& ¶ranicus: In Helleſpontum Simois& Scamander, qui& Aantbus. In Egeum, Caicus, Hermus, Caiſtrus, M æandrus, Pruſæo auctore ſexcentas flexuras faciens. In Mediterraneum poſtea( albis Aant hus, Lumyrus, Curaractes, aliique. Maria vero Pontus Cuxinus, Mare Agaum, Ifaria-. & Panphylum, Propontis, Helleſpontus, Icarium, Myrtoum& Rhodienſe pelagus. Horum magna oportunitate utuntur, cum propter navigationem qua omnia neceſſaria advehuntur,& mercaturam: tum propter piſca- Commodlit ate, tionem, quæ illis perutilis eſt. Montes habet celebriores Horminium in Ponto& Myſium qui& Oꝶympus. Iontes i Smadlcos lapidicinis nobiliſsimis celebratos, Idam vetere Divarum certamine& judicio Paridis memoratum in Phrygia: Tmolum auriferum in Lydia: Argæum in Cappadocia: Amanum, nunc Monte Negro in Cilicia, in quo celſæ creſcunt Cedri, Juniperus major,& Mons Sabina, qui etiam variis abundat Plantis. Sunt& Din- hm,& Mons Chimera ignivomus perinde ut Aethna, cujus flamma teſte Plinio affuſa aqua excitatur, fœno autem extinguitur. Tauri Montis jugum eſt cujus hoc loco initium ſumunt colles: in ejus cacumine leones habitant: in medio autem propter læta paſcua Capreæ,& in radicibus Serpentes. Vnde Poetæ monſtrum lin- gunt flammas evomens, capite& pectore leonino, caprino ventre,& cauda Draconis, ad quod tollendum 8 miſſus erat Bellerophon. Sunt& alii, ut Autitaurus, Scordiſcusꝛ, quos brevitatis gratia omittimus. Ad Opera Opera publica. publica venio. In Ionia fuit olim in urbe Epheſo Templum Dianæ toto Orbe tum celeberrimum tum magnifi- centiſsimum, inter ſeptem Orbis miracula numeratum. Multa etiam hic Aenodochia ſive Noſocemia, illis Car- bachara appellata. Nulla vero in iis provinciis quæ Turcæ imperio ſubſunt diverſoria, aut loca quæ iter facien; 1 tesexcipiant, ſunt. niſi publicailla ædificia: quæ diverſis rationibus exſtructa fuere, inter quas hæc maxime uſita- ta. Sattapæ Turcici qui opulenti evaſerunt, pium aliquod opus dum adhuc in vivis ſunt facere volentes, tales ſructuras zelo quodam fieri curant: nam neminem ſanguine junttum norunt, cui beneficium aliquod præſtare velint. Talibus ergo ſtructuris ſummum aliquod bonum ſe facere exiſtimantes publicæ utilitatis gratia, multa egregia opera reſtituunt, veluti elegantem aliquem Pontem, vel amplum Aenodocſium ¶ arbachara dictum, cui magniſcum aliquod Templum adjunctum ſit,& huic proximum 78 700 8 iii ö vpRus Flumina. Montes. —.—— Cyprus Inſula, cum Stalimene, Chio, Mitylene, Negroponte, Cerigo,& Rhodo Inſulis. v Rus inter majores Maris Mediterranei inſulas locum ſibi jure vendicat, dicta vel a Oro Cynicæ Filia vel ab arbore Cypro huie Inſulæ peculiari. In medio Iſsici ſinus inter Ciliciam ac Sytiam jacet: ad Ortum eſt mare Syriacum& Sinus Iſsicus, quem vulgo Goſſo de Lajax xo vocant: ad Occaſum Mare pamphylium: ad Meridiem Ægyptium pelagus: ad Septentrionem ſpectat aſperam Ciliciam, quæ nunc Turcomannia, vel ſecundum alios Caramania dicitur. Habet in circuitu quadringenta& viginti ſeptem millia paſſuum, in longitudine vero ducenta, teſte Bordonio. Ingrato quidem ac inſalubri, ut plurimum Aere fruitur, ob ſtagna tetrum v;aporem exhalantia. Inſula tamen omnis mire fertilis eſt. Fert enim u- bertate quadam ſtupenda, quidquid vitæ ex voto tranſigendæ, deliciiſque fruendis neceſſarium: Triticum, Hordeum, aliaque Frumenti genera: Vinum præſtantiſsimum quod cum Cretico gtatia certare poteſt: Oleum Saccharum Mel, Sal nativum ac foſsile, poma Medica& Citria, Limones, Dadylos, alioſque Fructus nobiliſ- ſimos. Aurum item, Goſſypium, Lanam, Crocum, Coriandtum, Sericum,& quid non? Smaragdo etiam Chry- ſtallo, Ferro& Alumine nobilis eſt: re imprimis, quod ibi primum inventum creditur, tanta copia, ut Cyprus æroſa ex eo dicta fuerit. Ex pilis quoque Capratum, pannus conficitut cui Zambelotto noſtra ætas nomen dedit. Diodorus Siculus libro xv i ſcribit huic Inſulæ novem Reges præfuiſſe, qui tamen omnes Hegi Perſarum audien- tes erant. Habuit& TyrAnιʒ Græcos. Olim quindecim urbibus claram fuiſſe legimus, quæ nunc majori ex parte lnperium majo- interiere. Harum clariſsimæ fuere, Paphos, nunc Bapho: Pale Paphos, quo pr um ex mati Venerem egreſſam gau. affirmabant accolæ: Salamis, hæc in amcniſsimo ſinu Orientalis littoris poſità fuit, habuitq; trajectum ex Syria Vr bes. commodiſsimũ. Ea poſtea dicta eſt ¶ onſtantia, habuitque Epiſcopum Epiphanium. Fuere& Amathus& Cerau- nia. Hodie celeberrimæ ſunt, Nicoſia&. Famaguſta. Ex Olympo autem Monte duo inſignes exeunt amnes, Flamina. Tycus& Lapethus, prior in Auſtrum, poſterior in Septentrionem decurrit. Quanquam alii torrentes potius dici debere exiſtimant, quam flumina: quia interdum exſiccantur: quo tempore Incolæ ſumma laborant aquarum penuria. Plures ſunt in hac Inſula montes: ſed omnium altiſsimus eſt Ohmpus, quem Trohodon vocant, arbori- Monte. bus omnis generis veſtitus,& undique exſtructis Monaſteriis inſignis, in quibus habitant Caloieri. Ambitus ejus TV mill. complectitur. C uli quali. Soli fertilitat. Stalimene. EM N Os Inſula Maris Ægæi, hodie Stalimene Turcis& Italis: inter Thraciæ Cherroneſum,& Athon Ma- LL dant montem, Thraciæ opponitur. Ambitus ejus ad centrum milla paſſuum(ut Bordonius refert) ex- Situs. tenditur. Qua Orientalem plagam aſpicit, aridam& Frugibus minus idoneam: inter Meridiem& Occaſum Soli fertilias. vero Agti admodum fœcundi, qui Iriticum, Legumina, Piſa, Fabas, Vinum. Linum, Cannabim,&c. proferunt. f Terra Inſala. 4 8 SX ER NCS INSVYLA. . dpi a 2 5 N E= Crlinnitg 8 1 1 5 19 5— S Popto, e 3 0. 92 2 2 a 2. a 725 4 N alla 2 2. IIa, 1 2 7 7 8 2. Lflact A4 5244 N a4 ae lle erg ine= N 5 J. Vegſe FEenegqin An 5 6 72 nein er 5 1 8 2 2 2 eile 2 22. 22 5 i 22 2 um, ee gre⸗ 55 5 2 Tamagquſin 3 gel, 2 2 calope- 9 2 Sala Se. ae, 3 2 chi, i n 2 Ae, lee, N.* ferme Aead. e f af ni 8 Dagffio-e 1 g * Amſe h lia 5 8 5. hariuo 75 S. Zuane 1 A aſoto Haſili gomimo Sin Seeki 2 25 . — Itali mini. Animalium va- riet as. Vr hes 4 Inſala& unde dicla. Situs. Soli fertilitas. rb.&. Opida. Montes. FViri celebres. Inſals. Situs. ¶ uli temperies Soli fertilitas. Opida. Inſala, 620 C HIOSMITYLENE NEGROPONTE.. Terra quæ olim Lerania, hodie Sigillata, nunc uti olim hic non ſine ſuperſtitionis apparatu ecfoditur, idque fin- gulis annis, v i Auguſti: alio tempore minime. Sub capitis enim pœna cautum, ne quis clam vel pa am eo ad fodiendum accedat. Locus ubi ecfoditur Montem Vulcan appellant. Inſula Equis gilvi coloris abundat: qui gradarii omnes, nulli ſuccuſſatores. Nec Serpentes deſunt. Vrbes hic olim Myrina& E phef tias. ac hodie pror- ſus deſerta eſt,& Cochino appellatur. Illa parvi nominis Opidum hodie, in Peninſula anguſto Iſthmo Inſulæ jun- cta, poſitum:hoc Lemno noſtra ætate dicitur. Chios. Ho s Inſula nomen habet, vel a nive, yel a Nympha Chiune. Dicta antea fuit Ætolis, ut Ephorus tra- didit. Sita inter damum& Lesbum, è regione Erythrarum. Ambitus ejus C atque amplius mill. paſſ. Chios Vino optima, ut libras ĩbi v i aliquando rãcemi pendant Straboni. Habet& Ficus gratiſsimi ſa- poris:& Marmor varium quod Rome in delitiis fuit. Sola inter reliquas Maſtichen generat. Olim vero Frugum adeo ferax atq; abundans fuit, ut horreum Populi Romani dici meruerit. Perdicibusetiam abundat maximo numero cicuribus, in agros ad paſtum excurrentibus, redeuntibus& paſsim per plateas palantibus. Opida hic ſunt xxx vi. primaria eſt urbs Chia, portum habens& ſtationem peroportunam. LTota Montibus adſurgit. Promontoria habet Poſſdium, Phhanæum, Arviſium, a quo Vina Arviſia quæ nunc Malvaſia. Ex hac ortti Ion Tragicus, J hecpompus Hiſtoricus,& T heocritus Sophiſta. Homerum quoque nonnulli hie natũ credidere. Ci- cero pro Archia: Homerum Colophonii ci vem eſſe dicunt ſuum, Chi ſuum vendicant, Saleminii repetunt, Smyrnai veroſul eſſe conſirmant. Itaquc etiam delubrum ejus in opido de dicaverunt. Per multi ali præterea pugnant inter ſe atq; contendunt. Mitylene. Esgus ſeu Milena, Metelin hodie ab utbe primaria: Phrygiæ objacet,& ab ejus Continenti v 11 mill. cum dimidio diſtat. Circuitus ejus traditur alis cx v 11 milliar. Aliis vero duntaxat cx xx. Hæc Aeris lalubritate, agrorum ubertate,& Fructuuni bonitate gaudet. Optimum hic Frumentum naſcitur. Vin profert optimum quod quidem Conſtantinopoli ceteris præfertur, atq; magna ex parte heluoſum eſt. Marmor hic etiam habetur, quod tamen pario marmore liuidius eſt,& Achates Gemma reperitur. Validos& robuſtos alit Equos, licet huiniles. In ea quinque olim Opida, Antyſſa, By rha, Ereſſos, Cirava,& Mitylene, nunc Aetelmo, totius Inſulæ primaria. Arcem habet& agtum amœnum ac fertilem. Olim inſignis fuit, ac ſplendidis Incolis,& ædificiis, ornata nunc majori ex parte collapſa eſt. Duos habet hæc Inſula portus ſatis commodos. T groponte. Ek o Anunc NIgvpontus vel Negroponte, ad Meridiem promontorium gereſto,& Caphareum: ad Sep- tentrionem, Cœneum extrudit,& nuſquam lata, duum millium ſpatium habet ubi artiſsima eſt: cete- rum CERIGO RH OD VS. rum longa totique Brotia oppolita, an guſto freto diſtat a littore. Olim Bæotiæ continua fuit. Ambitus ccc xv 80% frtila mill. patet Inſula. Tritico, Leguminibus, Vino, Oleo, atq; Arboribus, imprimis quæ navibus fabricandis idone, mite abundat. Metropolis fuit Chalcis nunc Negroponte de Inſulæ nomine. In planitie ſita eſt, ubi Mare in an. Vr bes guſtias arctatur. Clara hæc morte Ariſtotelis ibi mœrore exſtincti, cum cauſas Euripi ſive Maris reciprocantis i epties dieac ſepties nocte non poſſet reperite. Tametſi Sudas non mœrore animi: ſed veneno ipſum exſtin- Kum prodat: Laertius morbo, Sunt præterea Vrbs Ereryis patria Simonidis Poetæ Lyrici: Cariſtus Stephano Chios. Aga, nunc Cariſto, Marmore olim nobilis, Hella, Pyrrha, Neſos, Oechalia. Scribit Strabo duos in hac Inſula amnes eſſe, Cum& Neltum, diverſarum naturarum. Nam ſi animalia ex uno potent, albeſcit pilus Flumina. corum, alterius autem aqua pota, pellem eorum nigram reddit. Eſt& Euripus quem Livius& uboicum Sinum- voeat, tapidum mare,& alterno curſu ſeptiesdie ac ſepties nocte fluctibus invicem verſis adeo immodice fluens, ut ventos etiam, ac plenis velis navigia fruſtretur. Mons item Caphareus, Græcorum ex Ilio redeuntium clade nobilis, ob interfectum ad Trojam Palamedem, Euripidi Nauplii Eubœæ inſulæ Regis filium. erIigO. Vrurna ptol. olim Porphyris Plin.& Porplriſa Euſtathio dicta a Marmoris Prophyretici copia, quo Mon- Inſala. des abundant: hodie Cerigo. Prima Maris Ægæi inſula ad Occaſum èregione Sinus Laconici. Diſtat a littore S us. Peloponneſi v mill.& in circuitu patet xx Opidum habet ejuſdem nominis, ac multos portus ſed parum tu: Opidum. os, atque circa ĩpſam Inſulam ſparſi ſunt complures ſcopuli. Thodus. vez RE Sr in hac tabula Inſula N hodus. Hæc teſte Plinio ante dicta fuit Ophit, Acteris, Ait rea, Trina. Inſala. chia,(orymbia, Atabyria, ell acaria. Abeſt ab Aſiæ continenti xx mill, paſſ. Ampla eſt mill. cxl. Cœlo tem. Nomina. peratiſsimo ac clementiſsimo fruitur: ac Soli ſacra fuit, quod nullo non die Sol eam clarus aſpiceret. 5%. Ager fœcundiſsimus, paſcui imprimis mira bonitas. Fructiferis etiam arboribus affluit, quarum multæ 9% fernüia. perpetuo ſunt virentes. Vnicam nunc habet urbem munitiſsimam cognomiem. Sita hæc in Orientali Inſulæ Z,, 3. parte, partim in acclivi colle, partim juxta Maris littus. Portum habet nobiliſsimum, ac tutiſsimum, ac duplici muro, altiſsimis turtibus xi II, Arcibus v, atque aliis Propugnaculis munita exornataduc admodum eſt. Cele- bris quoque olim ab A cademia una cum Naſsilienſi, Athenienſi, Alexandrina,&. Tarſenſi celeberrima:& Col- loſſo Solis æneo, qui fuit ſeptuaginta cubitorum altitudinis. Poſt vr annum terræ Motu proſtratus, jacens quo- que mitaculo fuit. Pollicem ejus vix juſtæ ſtaturæ vir amplecti poterat. Digiti majorcs crant quam pleræq; ſta- tur. Valti ſpecus hiabant de fractis Mẽbris. Duodecim annis Coloſſus effectus eſti, cc talentis: intus magnæ molis lara diſpoſita fuere, quorũ pondere opus ſtabiliretur. Sultanus cc io Camclos ære hujus ſtatuæ oneravit. 5 liiiih Perſicum Soli fertilitas. Imperium majo- rum. cenis fuit, modo a Tartaris, tamen ruxſus emicuit ſub Perſicum Regnum. Sive Sophorum Imperium. Efſicum ſive Sephorum Imperium, uti olim celebre, ſic etiam hodie maxime clarum eſt. Ejus Incolæ per- ſe. Vocantur& e Ayami vel Aramii ab Aramiæ regno, quæ quondam Aſſyria ſecundum nonnullos: Ferſiani a Perſide. C Hcſelba a pileo rubro quem ĩmpoſitum capiti geſtant. Sophiam a Sepbo principe. Si- tum autem eſt Perſicum Regnum inter Turcicum Imperium, Iartaros Zagatheos, Cambaiæ Regnum, & inter Hyrcanum ſeu Caſpium mare, ac Sinum perſicum. Habet igitur ab Ortu Indos,& Regnum Cam- baiæ, a quo montibus ac deſertis ſeparatur: A Septentrione ſunt Tartari, juxta Abiamum ſiye Oæum fluviuni: partem reliquam claudit mare( piu. Ab occaſu ſunt ITurcæ juxta Tigridem& Lacum Ciocho: ad Auſtrum Sinu Perſico adluitur,& mari Indico. Quod ſane terræ ſpatium ampliſsimum eſt, complectitur enim plus minus gradus xxx 11x ab Ortu ad Occaſũm. A Meridie vero ad Auſttum xx occupat. De tempetie Aeris Perſidis regionis ic ſeribit Q. Curtius lib. v. Ręgio non alia tota Aſia ſalubrior habetur: tentperat um Cælum, hine perpetuum jugum opacum c umbroſum, quod aſtis levat: illinc mare adjun lum, quod modlico tepore terras fovet. Regio- nis autem hujus univerſæ non eadem paſsim eſt qualitas, non idem Solo genius. Qua Sinum Perſicum ſpe⸗ ctat, ob Fluvios ipſam irrigantes: atque etiam verſus mare Caſpium cum ob Fluviotum oportunitatem, tum ob Heris clementiam, auramque frigidiorem: tota felix, tota beata:& hinc omne genus Frugum, Anima- liumque non benigna ſolum Mater, ſed& Nutrix ſolicita. Abundat Tritico, Hordeo, Milio, ac ſimilibus. Metallis quoque adfluit& lapillis. Vini item& Fructuum ubertas magna Paullo Veneto teſte. Cetera ferro- ribus& ſiccitatibus exhauſtà deſeruntur. Perſarum porro gens obſcura prius, initium nominis ac famæ ac- cepit a Rege ro, qui ademptum Medis Dydſque Imperium, primus in Perſdem intulit, ac ampliſsimum& florentiſsimum ex minimo& tenuiſsimo Aſia jubacta,& univerſo Oriente in poteſtatem redacto, reliquit. Succeſsit Patri Cambyſes, qui Ægyptum imperio adjecit, a quo deinde ad Dæniams uſque, qui ab Alexandro, Macedone victus vitam paritet cum Regno amiſit, res Perſicæ in ſuo ſtatu manſerunt. Regnatum eſt annos c cxxx, quod Qurtius lib. quarto juſtiſsimo& ne minimum quidem fallente calculo tradidit: cui etiam ad- ſentitur B. Hieronymus ad Ix Caput Danielis. Hodie etiam perſicum Imperium quod penes Sophos eſt, inter potentiſsima totius Orientis Imperia numeratur: id quamquam oppreſſum aliquandiu modo a Sara- Iſenaele Rege. Regiones autem Imperio perſico ſub- jectæ hæ ſunt. Media, eAIHria, Suſiana, Meſocpotamia, Perſis, Parlia, Hyrcania, Margiana, Baclriana, Paro. Parniſſus, e Aria, Drangiana, G edroſia& Ca mania. el edis hodie Servan, dicitur„ inter Perſiam& Mare Hyrcanum ſita, ad Ortum Hyrcaniam habet& Parthiam, ad Occaſum Armeniam majorem& Aſſyriam. Dixiditur 4 100 N 10 1. 725 72⁰1 — 1 . ——— 22 Occiu en. RUsSlE CO Ba. Nunda eL ue een, Palau Itraliostt 7 C mee,. wut gane 22 8 L E N* 30 Juin 1 52 233 car. Baro Sher Cale. . C. LI ee rb; ö. 7 U Keul Aagulach 2 S Jamatrasg 5— Z Eon. Aalen, e, 1 0 Tachecbet 8 Char 2 4 2 2 2 MHiundani a Jemen 5 cho ie — N Bugc ud 5 AM SC GN 2 9 Hias e Velneliſig A Heroſt Ci giaue Jaca ee Danrun NA RIA. 4 8 nme. 5 e an 5 Myra, n lat N 2 le Chur 2 an hu 1. San. A. 74. 6— 2 We N i 4 z laſcum egg. N 5 grcund Lecce AMidion 2 rant Cie A G Erergl Bes une rc D alen — D 1 Cerſie 2＋ cad cube 721 45 k LERLIR 4 Peſertitu 72 4 1 inet Ng N. amn 7. 1 2715* e Medala ca- 15 MN 15 f NN Chirnan ieh 3 0 22 audi Cianmt , VN e ö Aggiau Tmociau 41 2. 12 6 2 K nd. Hjillits. 4. 22 Naum! bu. F alis 4 caſdar. A1. ans., Aemnis N. 70 Dal 2 aaler C. 4 Catia „ Barache Flumina. 624 pERSICVMRECGNVM. Dividitur in Majorem ſive Auſtralem,& Atropatiam- Septentrionalem. Hæc frigidior eſt,& ĩdcirco minus culta. Vrbs præcipua eſt Sumachia: ſunt præterea Der hent, Eres, Sechi& GiavoſlIlla cultior eſt: Vrbem ha. bet Taurim- poſitam ad Orontis radices, diſtantem a Mari Caſpio octo dierum itinere. Ambitus ejus pene xv mill. paſl. complectitur, quo ſpacio cœ Civium millia contineri creduntur. Hæc ſunt veterum Scha- tana, ubi berſarum reges æſtate commorabantur. Eodem tractu terræ ſunt Turcoman, Saru, Sultam-, Nag ſcuame, Ardovil, Nlarant. Aſhria quæ hodie Ar erum-, ad Ortum habet Mediam: ad Occaſum Meſopota- miam: Armenia illi Septentrionalis eit, Suſiana Auſtralis. Provincias olim habuit Arapachitem, Adiabenam,& Sittacenam: Vrbem Niniven ad Tigrim, cujus ambitus Lx mill. paſſ. complectebatur, Suſiana hodie Chus vel Cuſiſtan appellatur: nomen habet a 84s, urbe primaria, cujus ambitus xv. mill. paſſ. quæ ſic dicta a floribus, ut notat Athenæus: Suſum enim perſis Lilium. Meſopotamia, quæ in ſacris Padam Aram, hodie dicitur Diarbecha, ſita elt inter Euphratem& Tigrim, unde& nomen, quaſi nteramna. Regio eſt pro ſitu& tempore varia: part flumina impinguant: pars arida eſt& ſterilis, herbis arboribuſque deſtituta. Cres præcipuæ ſunt, Oia, cujus ambitus vi I mill. paſſ.& hac ipſa multo major ¶ vamit. Metropolis Meſopotamiæ, quam Sehmus Turcarum Imperator Sophis eripuit. Aerdin ſedes Patriarc hæ Chaldæorum:& Moſus Patriarchæ Neſtorianorum, cujus auctoritas ad Indos uſque& Cataium extenditur. In Perſide quam nunc Faſi vocant vel Far ſiſtum urbs eſt pri- maria Sas, quæ olim dicta fuit Perſepolis, regia quondam Magorum ſedes. Plinius vocat Perſici Regni caput,& Regiam totius Orientis Curtius. Hyrcamia hodie Gngiam dicitur vel Corcam vel Dargument, proxima Mari Caſ- pio, quod propterea etiam Hyrcanum appellatur. Vrbes habet Hana quæ Scythis eſt Car ub, Beam,& Maſandrnam. Muargiaa quæ nunc Iſelbas nominatur, ad Septentrionem Oxo fluvio terminatur. Vrbs præ- cipua eſt ſodion quæ priſcis Antiochia fuit. Bactriana hodie Batter vel Charaſſaa eſt Tartariæ Zagatheæ pars. Vrbes ſunt Bactra quæ nuuc Bochara& Iciigiu. Paropamiſſus Bactrianæ pars eſt ad Montem Pæropamiſum. Hodie regio vocatur, Candahar vel Ambleſ tam. Primaria urbs eſt ¶ andabar Emporium celebetrimum. Aria quæ a Metropoli ſua Er omnis vocatur ambitum xi Ii mill. paſſ habet. Carmania, Circam vel Chermain ad Mare In- dicum protenditur, uſque ad Gedroſiam, urbibus& Portubus frequentibus. Metropolis eſt Chir main. Sunt& in Carmania regna. Macran, Eracam, Guadel& Patan. Qedroſia nonnullis creditur eſſe ue falſo, quum Qua- rate ſit ipſum regnum Cambaiæ. Babylonia inter Sinum perſicum& Meſopotamiam ſita, dextra lævaque claudi. tur Suſiana& Arabia deſerta: Nomen habet a Babylane urbe primaria. Adhætet ei Chaldæa. In Chaldæa Ui fuit, Ioſepho Va, unde Dei monitu Abrahamus in Haran Meſopotamiæ migravit. Multos habet Hoc Regnum Flu- vios, Canac, Ararem& Oyrum qui Mediæ partem Septentrionaliorem abluunt: In Aſſyria Dyrim In Suſiana Eneleum: In Meſopotamia Euphratem: In Margiana Oæum, e rium& Aamgim: In Bactriana Ochunt na- vigabilem& alios: In Aria Aim. Tonclitum- Arapenem:& alios. Nec deſunt Montes, inter quos Orontes in blem! PERSICVM REGN VM. 8 625 in edia, Mons Coromus in Hyrcania. Taurus item qui perſiam mediam ſecat, vatiis pto populorum adja- centium situ nominibus inſignis. S/ vas etiam habet multas, inprimis Parthia quæ nemoroſa valde eſt, ac Leptentrionalis Hyrcaniæ pars quæ Silvas habet immenſas, Quercu, Pinu,& Abiete refertas, atque imma- nibus Feris plenas, Iigribus, Pantheris& pardes. Aria etiam Silvis ac Montibus obſeſſa eſt, ut& Perſis to- ta. Ad Opera publica quod attinet, multa in hoc Regno ſuperba& magnifica fuere,& potiſsimum in Ba- bylonia. Inprimis vero occurrit Pons ille magnificentiſsimus in Vrbe Babylone a Semiramide Regina ſuper Euphratem conſtructus, de quo vide Munſterum lib. v. Idem Horrum penſilem a Semiramide conſtructum deſcribit, eodem libro. In Suſiana in Vrbe Suſa Arx fuit, Medorum Regis Domu, quam, ut eſt apud Caſ- ſodorum, Mennon arte prodiga ill gatis amo lapidl bus fabricavit: hane inter fabricarum ſeptem terris attributa e miracula, idem numerat. Sed de his ſatis, ad Mores venio. Reges creabant ex una familia. Qui Regi non Aorese parebat, capite& brachiis amputatis inſepultus abjiciebatur. Wores ducebant ſinguli multas, alebantque ſobolis propagandæ gratia, pel liceſque plurimas. De rebus max imis non niſi inter pocula conſultabant, eam demum conſaltationem firmiorem rati quam quæ a ſobriis ſit inita. Noti inter ſe& æquales oſculo ſe in oc- curſa excipie bant. Qui humilioris erant fortunæ, venientem adorabant. Solo ſepeliebant corpora, cera ob · linentes. Ridere coram Rege aut ſpuere, nefas ducebant& flagitium. De mortuis ſepeliendis alii contrarium ſedunt, nempe Perſas corpora defunctorum extra civitates ad certum campeſtrem locum extuliſſe, ibique nudaexpoſuiſſe a Canibus& Avibus devoranda. Noluiſſe inſuper ut oſſa mortuorum ſepelirentur aut inclu- derentur. Cumque corpus aliquod non illico abſumeretur ab Avibus aut Feris, judicabant malum eſſe ſignum, ſuperſtitioſe credentes Hominem illum malæ& impuræ fuiſſe mentis, atque ob ĩd dignum inferno,& proximi cus plangebant ipſum ceu hominem qui poſt hanc vitam nullam haberet ſpem felicitatis · Sin citius devora- letux a beſtiis, beatum eum judicabant. Hodie Mores Perſarum multo ſunt molliores, quam vel Turcarum, vel Tartarorum vel Saracenorum. Natura liberales ſunt& civilitatis amantes:& Literas 8 Artes colunt, in- primis vero Aſtrologiam, Medicinam ac Poeſin. Apud hos Fratres„ ac Darentes humaniſsime tractantur& Nobilitas Sanguin is in pretio eſt: in quo a Turcis differunt, qui nullum Sanguinis aut Stemmatum diſcrimen norunt. Præterea advenas benigne, accipiunt ac tractant: ſed tamen zelotypiæ morbo vehementer laborant. Vnde uxores in advenarum conſpectum venire non ſinunt, licet alioquin illas venerentur, contra Turcarum 8 morem, qui uxores Mancipiorum loco habent. Mulieres autem perſicæ formoſœ admodum ſunt. Artes 1 55 Ona. chanicæ& ĩinprimis Sericorum pannorũ textura apud eos nunc viget, qui per univerſam Syriam ac alias Oriẽ- Vict 1. usregiones diſtrahuntur. Fructibus Terebinthi olim, glandibus, pyris agreſtibus veſcebantur: quotidianus ci- bus poſt curſum, ceteraſque corporis agitationes e, apud eos Mercimonia Vnionum, Margaritarum, Aromatum& inprimis Serici, cuj 15 15 1 is co pia. 1 tra publica: Mercimonia. Regis. Sitits. ( cli qualitas. Soli fert ilas. Animalium va- riet as. Imperium majo- rlii, 0 8 0*— 0 5 Tartaria, ſive Magni Chami Iniperium. ART ARI A, ſeuut exiſtimat Ioannes Leunclavius, Tataria, Regnum ampliſsimum eſt: præter enim Europæ partem, etiam Sarmatiam omnem Aſiaticam complectitur, cum Scythia& Serica, quam nunc vocant Cathai. Nomen habet a fluvio Tartaro, qui eam partem irrigat quæ a noſtris Magog. ab accolis e Mongul dicitur. Sita ad Septentrionem, ab Ortu potentiſsimum illud Chinæ Regnum habet, a Meridie Indiam, Gangem fl.& Oxum, ab Occidente Mare Caſpium& Poloniam, inde Moſcoviæ contermina eſt,& a Septentrione Mari Glaciali, ubi prorſus ignota eſt& inhabitata putatut& inculta. Aer hie & Cœlum imtemperatum& mirificum, tonitrua& fulgura in æſtate adeo horrenda, ut præ timore homines in. tereant: jam calor magnus eſt, mox frigus,& denſiſsimæ nives cadunt. Ventorum frequenter tam validi fla. tus, ut equitates detineant& ad terram homines dejiciant, arbores radicitus eyertant, multaque damna in. ferant. In hyeme ibi nunquam pluit, in æſtate frequenter, ſed adeo parce, ut vix terra madefiat. Regio tamen Tritici, Oriaæ ac ſimilium Frugum ferax eſſe dicitur: ac Serico, Zingibere, Cinnamomo, Pipere, Caryophyl- lis, Rhabarbaro& Saccaro abundare: Muſco item, Pice,& alicubi etiam Auro& Argento. Hic paucis in locis Vinum colligitur,& tota Provincia Cataiæ Vinum non profert. Sunt& Saxa nigra foſsilia ad ignem idonea quæ ex Montibus eruuntur: ĩis ob lignorhm penuriam ad ignem ſtruendum utuntur. Eſt præterea hic paſsim Boum, Caprearum, Hircorum& Porcorum magna copia,& imprimis Equorumac Iumentorum multitudo pene incredibilis. In Epiſtolis Tartaricis legimus Tartaroruus- Imperatorems alere Equarum can- didiſsimarum decem millia, quarum Lac bibat. Alere præterea xx Venatorum millia,& Accipitrarios de- cies mille. Pleua quoque Avium, ut Phaſianorum, Gruum& ſimilium. In ea parte Tartatæ quam Zavol- henſes Tartari tenent ferunt ſemen eſſe, ſemini Melonis ſimillimum, ſed minus& oblongum: ex eo ſi ſera- tur, plantam ſuccreſcere quam Boranet& 1. Agnum vocant. Creſcit enim Agni figura, àd pedum fere ter- num altitudinem: quem pedibus, ungulis, auribus, toto capite, præterquam cornibus repræſentat. Pro cor- nibus pilos gerit ſingulares, cornu ſpecie. Obducitur corio tenuiſsimo, cujus detracti uſus ad capitum 9 mina incolis. Ferunt, internam pulpam Cammari carnes referre: ceterum è vulnere quoque ſanguinem manare. Dulcore eſſe admirabili. Radicem humo exſertam, ſurrigere ad umbilicum uſque. Illud etiam mixa. culi fovet magnitudinem: quamdiu vicinis obſidetur herbulis, tamdiu vivere, quaſi agnum in læto pabulo: abſumtis illis tabeſcere atque interire: idque non ſolum vel caſu, vel tractu temporis, ſed etiam experiundi gratia ſubtractis atque ablatis evenire. Illud etiam auget admirationem: appeti eam a Lupis ceteriſque a- nimalibus rapacibus. In ciuitate Quelinfu reperiuntur Gallinæ, quæ loco pennarum pilos habent inſtax Felium nigri ſcilicet coloris, ſed ova edunt optima. Primum ex Tartarorum gente Imperatorem, qui Regnum acquiſivit& Legibus conſtituit atque judiciis, nominant Changium-( anem vel Chamum.( Hic Paullo Veneto Cinchis dicitur). Ejus ætas incidit in annum Chriſti milleſimum ducenteſimum ſecundum. Ferus 626 EUROPA 2 14 S Mcolai . irt zora f 28 5 4c. * e cr ine ſaggotod Carguggq; 5 14. 8 e 2 2 Fer po non 7 * N To. co Sale 55 7 l vo ges 5 S e A 25 lib, A illag 2— um bin y rem gctof it.. 4155 RT. NI CU CON GE bbicli- rar 5 renn ina 0 Gare 7 ce, 2 7 8. 2838 5 2 25 and“ 555 amba une U Can Helft Nunhes 5 elo 1 2 Lans 3 8 * 2 71 Buccara LA.. 4 4 e b aba 1 TACALTISTAN Pars & * Har 0 N su vd ion vd i 2 Mais Eriæaun Boran Allaria Germuiuat e . 22 55 6 ————̃ 20% —— Vrbes, Flamina. Opera publica. 628 T ART ARIA. Ferus ante hunc gentis cultus, ſine moribus, ſine lege, ſine civili conſuetudine, obſcuri inter Scythas nominis, fin; timis vectigalis de re pecuaria, quam exercebat. Ab hoc Changio cæterorum Principumorigo eſt. Pro- pa gavit hic Imperium inctedibili celeritate, asynarum regionè& Oceano uſque ad Caſpium mare. Hujus filius fuit Pocucham, qui genuit aincham tertium Imperatorem qui ab alis Bathi nominatur. Hic devaſtavit Rul- ſia m, Poloniam, Sileſiam, Moraviã& Hungariam. Quartus ex Bathi genitus fuit Temir ¶urlu, qui eſt Tamber- laner, in Hiſtoriis ob ſummam tyrannidem notus, qui totam Aſiam vaſtavit, ac uſque ad Egyptum penetravit. Hic Imperatorem Turcarum Baiatzetum vicit& captum aureis compedibus vintum in cavea pet Aſiam tra- duxit. Quintus Imperator ex Temir Curlu progenitus fuit Temir Gxar, qui adverſus Cruciferos Pruſsiæ fortiter pugnãs ferro occubuiſſe dicitur. Sextus Imp. ex Temir Gar genitus fuit Macmetegar. Hujus filius Armercgar vll Imp. Hic genuit Sziac hmet v 11 Imperatorem. Dividitur autem Tartaria in plures partes. Minorem, quæ Eu- ropam ſpectat& inter Boryſthenem& Tanaim concluſa, complectitur Tauricam Cherſoneſum, quam obti- nent Præcopenſes. De hac in Europa diximus. Tærtariam deſertam, in qua multæ hordæ: Z gatar, quæ Scythia eſt intra Imaum: Cataio cum regno I aꝶgut, quæ antiquorum eſt Scythia extra Iĩmaum,& Serica regio: ac denique eAntiquam ¶ artæriam, prolemæo incognitam. Metropolis regni elt Cambalu ad ripain fl. Polſſangi, enjus ſpatium eſt xx iv mill. Italicorum. Portæ ſunt xi i. extra quas totidem Suburbia. Emporium iſtud Gemmarum, Auti, Argenti, Serici eſt opulentiſsinum. Ferunt ſingulis diebus mille currus Serico onuſtos ex China huc adychi, præter alias Merces. Sunt præterea Vrbes multæ inſignes, Samarcauda a Tamberlane condita: Caindo, Vrbs mer. catu celebris, in extrema Tartaria,& aliæ multæ, quas brevitatis ſtudio prætereo. Lacus in Tartaria plurimi, quos longum eſſet enumerare, aliquot tamen infigniores recenſebimus. In Provincia Canicls Lacuseſt in quo tanta Margaritarum copia, ut pretium earum omnino vileſceret, ſi unicuiq; quantum liberet aſportare permit- teretur. Quare ſub capitis pœna cautum eſt, ne quis in hoc Lacu piſcari Margaritas abſq; permiſſu Magni Cha- mi audeat. Scatet etiam idem Lacus piſcibus. Eſt& alius in Prouincia Caraim valde piſcoſus, centum in ambitu complectens milliaria,& ali. Fluminibus rigatur non paucis, inter quæ fluvius magnus Pliſachnis nomine. Hic in Oceanum ſeſe exonerat, perq; eum naves multæ plurimis Mercibus onuſtæ aſcendunt. Caromoram, qui ob nimiam latitudinem& altitudinem nullum habet pontem: evolvitur vero in Oceanum: Quiamu, habens lati- tudinem dimidii milliaris, eſtque admodum profundus& piſcoſus: Quiam, quo major(paulſo Veneto ſcriben- te) in Orbe non putatur. Nam latitudo ejus quibuſdam locis x milſiarium, alis v 111& in quibuſdam vi. Longitudo vero ejus patet itinere centum dierum. Reliqua prætereo: ad ſiructuras& Opera publica tranſ- iens. Hic occurrunt multa ſingularia, cum primis maximum ac pulcherrimum Palatium ex Marmore con- ſtans,& Auro exornatum: a Chamo Cublai in civitate Ciandu conditum. Eſt& aliud in civitate Cambalu, 0 Miro ART ARIA. 520 miro artificio exſtructum, Ambitus ejus quatuor circiter milliarium: quadratura qualibet milliare unum complectente. Elt Murus valde ſpiſſus, decem paſsibus in altum conſurgens. Superficies extrinſeca colore Abo de rubeo nitet. In ſingulis quatuor Muri angulis Palatium pulchrum& magnum. Arcis loco conditum ell. die in tnedio cujuſlibet quatuor murorum, palatium egregium exſtructum eſt: eaque in univerſum v111 ſunt. In his ſervantur Arma, Inſtrumenta, Tormenta& Machinæ: Arcus, Sagittæ, Pharetræ, Calcaria, Frena, Lancer, Clavæ, Nervi,& reliqua in bello neceſſaria, ſingulaque Armorum genera in ſingulis poſita ſunt Pal à- tis. In ſpatio vero medio interiori eſt Regium Palatium, ſcilicet in quo Rex commoratur. Caret Tabulatis: paimentum vero exteriori fundo præeminet decem palmis. Tectum altum eſt valde, pictura exornatum. parietes Atriorum& Conclaium Auro& Argento fulgent. Vbique picturæ pulcherrimæ& bellicarum re- rum Hiſtoriæ ſeſe ingredientium oculis offerunt, vivis coloribus& rutilanti Auro coruſcantes. Habet Magnus Cham duodecim Barones aulicos, qui triginta quatuor Præfecti ſunt Provinclis horum officium eſt, ut ſin- galis provinciis duos præſiciant Rectores, ac regiis exercitibus in locis ubi morantur, res neceſſarias provi- deant& quicquid decernunt. Regi indicant, qui ſua auctoritate id confirmat, quod illi ſtatuendum duxerint. Malefactores hoc modo apud Tartatos puniuntur. Siquis furatus fuit rem vilem,& vita privari non comme- nuit erditur fuſte ſepties: accipiens ſeptemdecim plagas, aut viginti ſeptem, aut x IVI pro magnitudine peccati: idque uſque ad centum, addendo ſemper decem. Nonnulli tamen nonnunquam ex his percuſsioni- bus moriuntur. Quod ſiquis furatus fuit equum vel rem aliam, ob quam mortem meruit, gladio in viſcera merſo occiditur. Qod ſi vitam redimere voluerit, noncuplum reddet. In adulterio deprehenſi tam vir quam mulier, Lege ipſa occiduntur. In Hordas Tartari dividuntur, quæ vox illis Cœtum Conventumque plurium fgnificat. Sed ut varias longe lateq; diltantes Provincias incolunt, ita neque in moribus aut vitæ genere omnes conyeniunt. Homines ſtatura quadrata, lata facie& obeſa, oculis contortis& concavis, ſola barba horridi, cæ- ter raſi: corpore valido, animo audaci: inediæ& laboris patientiſsimi: equitantes, ſi fames ſitiſque illos vexa- eri, equis quibus inſident venas ſolent incidere, eorumque ſanguinem bibere. Natio profana eſt& barbara, jus ipſis in armis, Lex in robore& virib 15 5 Vagantur Sedibus. Stellarum, imprimis vero Poli Arctici, adſpectu curſum ſuum dirigere ſolent. Vno in loco non diu commorantur, rati gravem eſſe in res pro rebus commutant. Iſmaelitas ſe eſſe dicunt. iddue etiam præ ſe ferunt: Mahumeti Legem admiſere anno cioccxl vr, Veſcuntur Tartari cibis groſsioribus, præſertim carnibus, iſque crudis aut ſemicoctis: Lacte, Ca- ſeo: A Suilla abſtinent. Bibunt Lac Equarum, quod ita præparare norunt. ut videatur eſſe Vinum album, non admodum inſipidus potus. Victus immundiſsimi ſunt, utpote qui menſas mappis non operiant, mantilibus non utantur, quum manus non lavent, non corpus non veſtimenta. Bibunt etiam Aquam, Lac& Cereviſiam art * KK Kk Kk ij 8 us. Domos multi non habent ſed pro his Plauſtra Et quoniam incertis nlelicitatem diu in eodem loco hærere. pecuniæ uſum non habent, itaque Opera publ. Nxtio gubernan- 6. Leges& Inſti- tuta. Mores. Victus. Cæli temperies. &. Soli fertilitas. Animalium va- vit. Regnum Chinæ. 1 N A Regnum ampliſsimum ac potentiſsimum, Incolæ Tame,& ſeipſos Tangis vocant. Ptolemæus vel hos, quod quideni Ortelioplacet, quem plerique ſequuntur, vel vicinos Cataienſes, quod magis probat Mercatox, vocat Sinus. Sita eſt autem Regio omnis ad Oceanum Eoum,& ab Ortu Solis terra. rum extrema putatur. Eines ejus ab Oriente Mare Eoum, Cauchinchina provinciaa Meridie; qua Oc- cidens eſt, Brachmanæ: qua Septẽtrio ſunt Tartari, gens bellicoſiſsima. a quibus Montibus& muro longiſsimo diſcluditur. In univerſum autem cinctus ille ſive ambitus Muri Montiumque ad 19 Milliaria protenditur. Hi- ſtorici Chinenſes murum hun ante annos ducentos a quodam Rege Izintzoo nomine exſtructum memorię prodiderunt, poſtquam hujus Regionis incolas a Tartarorum tyrannide, quam xc i i r annos perpeſsi fuerant magna prudentia liberaſſet. Regio Cœli& Soli temperie, nec non Hominum induſtria, omnium rerum ferax. Habet enim homines minime deſidioſos, ſed labori aſſuetos: quibus nihil indignius videtur quam vitam in otio tranſigere. Hinc fit ut nullus totius Tractus angulus non aliquid producat. Loca arentia Tritico& Hordeo conſerunt. Humida, Plana, aut Paluſtria, Oryza, cujus quater uno anno ſatioeſt. Colles Monteſq; Pinetis abun- dant, quibus interſerunt Panicum vel Legumina. Nullus itaque locus, nullus A ger intrugifer:& ubique Horti, Roſæ,& varium genus Florum Frugumque. Lini etiam frequentes ſunt Segetes,& Arbuſta Moro conſita ad nutriendos Bombyces. Auri præterea. Argenti, Eris, Ferri, aliorumque Metallorum„Gemmarum, Vnionum, Muſci, Saccari, Rhabarbari magna copia: præſtantiſsimum habetur, id quod iſtinc per berſiam terta ad nos ad- fertur: Mare enim multum virtutis illi adimere putant. Profert& hoc Regnum Lignum ſingulariter medicum quod a Chinenſibus Lampalam-, a noſtris Radix China dicitur: eſtque ejus uſus per totam Indiam frequentiſ. ſimus contra quæyis Apoſtemata, paralyſim& Morbum Gallicum. Ejus Radix dura eſt& ponderoſa atque albi coloris. Pecorum in Montibus& Pratis greges infiniti. Silvas& Nemora incolunt Apri, Vulpes, Lepores, Cuni- culi, Zebellini, Martes; aliaque id genus Animalia, quorum pelles in veſtimentorum uſum expetuntur. Ho- rum jucunda hic utiliſque venatio eſt. Avitii generis mira copia, præſertim aquatilis, cujus tanta multitudo & præcipue Anatum, ut in urbe Canton, ex minoribus hujus Regni una, deceim vel duodecim millia uno die abſumantur. Quamvis autem hæc Regio Animalium ferax ſit, arte tamen hanc feracitatem adaugent hoc artiſicio. Vere duo aut tria millia ovorum ſimo condunt, cujus calore ſuo tempore erum punt Anatum pulli. Idem cad 4 ——— 2. 1 1 ＋* 1 1 1 2 1 1 8. 75 vfl 2 i Saly 5 e- RG. 8 Nan anti: 1— Dental e em 5 Cole Caan vm 2 Suinam oc! hn— 7 chiam 1 2 ee, tnliac p 5 IInna K. GK— 5 5 55 Dae e 5 mul ö guchis——— 10 4 genf ü K ö 85 litter uichell. 5 5 2 25 8. 222. 105. 8 er Mlohenhu 8 5 7, 1¹ 45& ſolanun n. 8 5 4— Lancii ee 0 A ünag Ja 5 5 1 2 3 1 2 2 2 2 5 N Fuinclio Eimunifß 8 2 2455 85 8 2 e 0 8 ee nochuo Daa. 1 8 3 De 0 5 2 5 8 88 S S 15 7 5 85 25 4 c an Larchrenrthr* 1 n Ak Cheitſiuu 135. 4 Liamſal 2 1. 8 8 Csunte h 0 * Autcaocit 2 82 8 e elug Honlao U e 8 2 D 8 lu Fibu—. a N 1 222 uch* Ii. Jpelnn 22 8 Tamm L 25 5 5 Chin. 5 c Nuri elne 2 C Fuguin 5 5 4„ Sencuntu a 4 5 322 Ulincti 72 beate öeng ne Nhiun 893* C. Mucles r N Tochio- 5 N 55 Segen ehe, lann— 158 m 4 — ibn e quiam 1 Schi cii N 2 Bob — b 200 Vrbes. Lacus& Flu. mina. Opera publica. Ratio Gubernaã- 432 REGNVM CHINE. Idem tempore hyemis faciunt, ſed tum ova non fimo condunt, ſed ſportæ arundinaceæ imponunt, cui ignem ſeu focum tepidum ſubſtruunt, unde aliquot dierum ſpatio, æque prodeunt. Tota hæc Regio uni fubeſt Regi, tanquam Monarchæ, quem Mundi Dominum ac Coeli Films vocant. Vrbes ſunt ci celebres, qua- rum nomina terminantur ſyllaba Fu: quod urbem ſignificat: ut( antonfis, Panquinfu. Opida quorum in- gens elt numerus, in Chen. Pagi innumeri ſunt, Incolis frequentès, ob continuam agriculturam. Omnes fere urbes ad ripam navigabilis cujuſdam Fluminis ſitæ ſunt, largis profundiſque foſsis& muris munitæ. In- ter Lacus qui amcœni hic ſunt, memoratur ille in Sanci Provincia rotundus, ex inundatione anno. cio19 E vII factus, in quo ſubmerſæ Civitates ſeptem præter Opidula& pagos& mortalium ingeutem numerum, uni- co tantum puero in trunco arboris ſervato. Flumina& Maria piſculenta ſunt. Et Regio hæc quia mariti- ma eſt,& paſsim fluviis navigabilibus irrigatur, haud minori populorum frequentia in navibus quam æ- dibus habitatur. Inter Opera& ſtructuras egregias occurrunt Portæ urbium magnifice ad miraculum uſque exſtructæ. Plates quaſi ad libellam factæ, nuſquam a recta linea declinantes, tantæ amplitudinis, ut iter præbeant decem quindecime una equitantibus: hæque paſsim interſtinguuntur Arcubus triumphalibus, qui urbes ſupra modum ornant. Luſitani quidam referunt ſe vidiſſe in urbe Fuchco Turtim quadraginta innitentem Columnis ex ſolido Marmore, quarum altitudo erat quadraginta palmorum( menſura Archite- conica) latitudoque duodecim. Hoc opus eſſe tantæ magnitudinis, tam exquiſitæ elegantiæ, tam inſignis ſplendoris atque ingentis ſumptus, ut omnes totius Europæ ſuperbas& magnificas ſtructuras longe polt ſe relinquere exiſtiment. Sumptuoſiſsima habent tam in Vrbibus quam in Agris Templa. Rex Chinæ habet ſub ſe Gubernatorem quaſi Proregem: quem ipſi Tatan- nominant. Hic cauſarum totius Regni diſceptator & Iudex. In fuſtiti a adminiſtranda huic magna ſeveritas. Latrones& Homicidæ perpetuis carceribus cu- ſtodiuntur, doneoflagris, fame, vel frigore vitam finiant. Quamuis enim ultimo ſupplicio(quod fere fi- gellatione conſtat) condemnentur, ſententiæ tamen executio adeo tarda, ut maxima horum condemnato- rum pars in vinculis moriatur. Hinc tantus captivorum ubique in Civitatibus numerus: ut in una urbe Can- ton ſepe milleſimum decimum quintum excedat. Furta(quo nullum erimen his partibus odioſius) flagri verberibus crudeliſsimis puniuntur. Elagellationis hic modus eſt. Nominem pronum collocant, manibus a tergo religatis: huic, flagro ex arundine aut calamo facto, ſuras crurum percutiunt, cujus ictus adeo ve- hemens, ut primo verbere ſanguis eliciatur: ſecundus ictus adeo maleficum excruciat, ut in pedes conſiſte- re nequeat. Singula crura ſinguli Carnifices flagellant: tanta vehementia ut plurimi ex quinquageſimo aut ſexageſimo ictu vitam finiant, omnes enim nerii diſrumpuntur. Luſitani narrant ſingulis annis eo mortis genere ſupra duo hominum millia interire. Flagrum hoc Latitudinis eſt quinque digitorum, craſsitudine unius, . RECGCNVMCHIN E. 633 unius, quod continuo aqua tingunt, ut flexibilius ſit,& majori impetu cædat. Licitum Viris plures ducere Vrores, quarum unam domi retinent, cæteras variis in locis diſponunt. Adulteros extremo afficiunt ſup- cg aba, plicio. In Vrbibus nullum Lupanar, omne Meretricium genus in Suburbia relegatur. Nuptialia Feſta ce- bene lebrant tempore Novilunii,& fere Martio Menſe, qui dies illis primus eſt ineuntis anni. Hæcque Feſta pera- Nen gun uti apud nos, ſplendide& magno apparatu. Per multos dies continuos convivia celebrantur; Organis een; muſicis Ludiſque Hiſtrionicis adhibitis. Sunt autem Chinenſes plerique facie lata, barba rara, naſo ſimo, o- been den eulis parvis: etſi quidam inter eos ſint forma ſatis decora. Color omnibus ut Europeis: ſubfuſcus autem iis en aqui circa Canton habitant. Rariſsime vel nunquam Patrio excedunt Solo, neque Fele peregrinum admit. tune anprimis ad interiora Regionis: niſi fide publica a Rege fuerit donatus. In comeſſationibus& compota- tionibus adeo ſtrenuos ſeſe exhibent, ut ipſis Germanis aut Belgis ne minimum quidem cedant. Quod ad e eligionem hujus gentis attinet, eredunt omnes res creatas, omniaque inferiora, atque horum gubernatio- em pendere a ſupernis, atque Ccœlo: quem ma: imum omnium Deorum credunt, eumque primo Alphabeti chatactere exprimunt. Solem, Lunam,& Stellas adorant, etiam Cacodæmonem,(quem ea forma qua nos Buropæi depingunt) ne mala ipſis inferat, ut ipſi dicunt. In Mechanica omnis generis conficienda ſupellectile Opiſtcia. a deo dextri& nitidi Chinenſes, ut opus a natura creatum, non manufactum videatur. Ars Iypographica æ 5 Iotmentorum bellicorum uſus hic adeo vetuseſt, ut inventorem neſciant. Luſitani multa de ſagacitate horum Hominum ſcribunt,& hoc(quod inprimis ſtuporem moveat) quod curribus utantur veliferis, quos ſic diri- gere ſciunt, ut is quocunque velint breviſsimo temporis ſpatio terra ferantur. Figulina illa opera pellucida,— 3 nireque candidiora, quæ apud nos in pretio ſunt,& Porcellana dicuntur, nequaquam hoc loco ſilentio ptætere- 8 unda. Ea apud hos fiunt hoc modo. Cochleas quaſdam marinas ouorum teſtis miſcent, aliaque quædam ad- E dentes, ſubigunt& maſſam conficiunt. Hanc ſub terra condunt, ibique eam macetati ad odtuageſimum vel E centeſimum uſque annum ſinunt, hæredibuſque ſuis pretioſi theſauri loco relinquunt. Ipſique ea utuntur quam 5 Mi Atavique poſuere. Obſervantque ex veteri inſtituto, ut qui vetetem tollit recen tem ejus joco recondat. Aſecimm Mercimonia hic maxime vigent Atomatum& inprimis Serici. Ex Malacca enim, Bengala& aliis locis Pipet, ercinomd. Ctocus, Nuces odoratæ vulgo Muſcatæ, Caſia& id genus Aromata in Chinam non exiguo quæſtu advehun⸗ tur. Sed Sericæ Telæ hic præcipuum mercimonium eſt. Ioannes enim Barrius in ſuis Decadibus Aſiaticis ſeti⸗ dit ad urbem Nimpo quaàm alii Liampo nuncupant, obſervaſſe quoſdam ex Luſitanis trium menſium ſpatio, naxigio evectas 166000 Serici libras. Muſcum quoque hine ad varias Orbis partes develii, aſſerit Antonius Pi- glafetta:& Rhabarbatum& Vniones Andreas Corſalis. 1 ¶Mores L111 INDIA Regis. Nomiia. Situs. Cæli temperies. Sol fertilar. Animalium va- ſuffi rieta. * 634 India Orientalis. NIA Aſiæ maxima& nobiliſsima regio, ab Indo fluvio nomen habet. Hanc Ptolemæus in dua di- vidit, in Indiam- nempe Intra& Extra Gangem, cognominatam. Hæc Heuila, vel ut ali ſcribuut Havi. lath aut Evilatß in Sacris litteris diciputatur- Illa Seria: Incolis vero Nan aut Aagin vocitãtem apud Marium legimus: alii Mangi& Chinam vocant, qui Mereatorem ſequuntur. priorem Indoſta- ab n- colis vocari autor eſt Ioannes Barrius. Hæc terrarum ampliſsima eſt. Pomponius tantum ſpatium litteris occupare ſcribit quantum per Lx dies nocteſque velificantibus curſus eſt. Clauditur autem ſecundum Stra- bonem ac Plinium, Occidentem verſus Indo fluvio qui Perſiam ab India diſterminat: ad Septentrionem ſunt Tauri juga: ab Ortu Oceano Orientali: a Meridie Indico cingitur. Regio lenibus auris& inprimis Fa- vonio ſalubetrima eſt: quamvis Cœlum habeat inæquale ob ejus vaſtam magnitudinem: alicubi enim calida eſt, nimirum Æquatorem verſus: alicubi vero temperata ſatis, ac potius frigida, verſus Boreain. Terra vero ipſauniverſim Situ, Cœlique clementia, bonitate ac fertilitate longe ceteras Orbis partes antecellit. Alia hic rerum facies, alii ſyderum ortus atque obitus: binæ meſſes in anno, binæ æſtates, media inter eas hyeme Eteſiarum flatu calores temperante. Ager quamvis ut plurimum Frumento careat, Legumina tamen& Eru- ges varias copioſe profert,& inprimis Hordeum, ac Oryzam. Fructus præterea arboreos multos producit, Piper, Thus, Myrrham, Caryophylla, Zingiber:& in partibus maximè auſtralibus Cinnamomum, Cala- mum Aromaticum, Nardum, aliaque Aromata, quemadmodum Arabia& Æthiopia. Eſt& in arundinibus Mel. Multa inſuper Medicamenta habet, multas Arborum radices, tum ſalutares, tum noxias. Quid vero de Metallis, Lapidibus, aliiſque Muneribus dicamꝰ Naſcitur enim in ea ingens Auri& Argenti vis: non parum quoque ¶Eris, Ferri& Orichalci, auctore Diodoro: ſed Plinius neq; Es, neque Plumbum habere tradit, Gem. miſque ſuis ac Margaritis hoc permutare, quas Mare littoribus infundit. Beryllis ſiquidem, Chryſo praſis, A. damantibus, Carbunculis. Lychnitis, Margaritis, Vnionibus, abundat. Serici hic tanta copia, ut reliquo Otbi cat. Animalia hic quam in reliquis Orbis partibus majora, Boves, Cameli, Leones, Canes, Elephanti. Ele- phantum incredibilis eſt frequentia. Dracones in deſertis immanes, æquant fere Elephantem corporis mole, & cum his perpetuo decertant. Canes tam ferocès, ut etiam cum Leonibus committi poſsint. Serpentes in- numeri, quibus etiam toſtis Incolæ veſcuntur: ut& Formicarum quodam genere, quod cum Pipere edunt, ſimiliter ut nos Cancros. Simiæ hic reperiuntur albæ,& Chamæleon, quem ſolo aere nutriri credidit anti- quitas. Ayes præterea variarum ſpecierum,& inviſæ cæteris nationibus, præter Gallinarum, Phaſianorum& perdicum INDIA ORIENTALIS. 4 1 cabul 22 5 5 ou f Talon 1 1 e CBgimun 5 0 ö 7 Blur — Nach 2 2 5 N= IRA—— 8 2 N* 11 D V W. Sinus Talmune 4 E. lindemaon- 4 0— , Lien. on De bun Cx 1 N guiacſiſ⸗ 4 AR 2 8 84 2 2 8 1 * D Fasſuin 7 ö 1 1250 g 2.—— 22 5 2⁰1 ＋ 1 1— 1 1 1— 2 I 1 1 1 1 2 1 1 3 1 1 g 5 N PCP 25 I FP ERST caulag 1 Ee ehe. 4 . ND ITA 8 1 725 n N PAR 2 Lim 8 Jiachelic 8 Cual 0 5 2 7 — 9 S p chiam buch — 1 ne 2 Tubus. Mill. Cermaniou Mer idiſe. 7 73⁰ 2 227 722 7 2 Nee 8 2 636 INDIA ORIENTALIS. Imperium majo- Perdicum ingentem multitudinem: nec non& Pſittacorum varii coloris. De Indorum imperio Plinius ita n rum. ſcribit: Indi prope Gentium ſeli numquam emigravere fiuibus ſuis, Colliguntur a Libero Patre ad Ale xandrum A- e 7 num Reges corum cr 111 mis v ID αανον0ũ adicuunt&. menſes tres, Scribit etiam Strabo de Indis, ad eds aan latent nullum præter Liberum parem, Hercultm& e-Alexandrum cum victoria profectum eſſe, quamvis a Cyro& Se. miramide tentatos. Sed his relictis ad Vrbes tranſeamus. Alexandri Magni comites in eo tractu Indiæ quem ſubegerant, vc ig Opidorum fuiſſe ſcribunt, nullum Co minus, unde hujus regionis vaſtitatem& ingentem f amplitudinem facile agnoſcas. Vrbs primaxia eit Cale hut totius Orientis Emporium celeberrimum. Sunt Vrbes. ö f N: 8. 8 & aliæ, ¶ ambais, Decan, Barticalla,(anonon, aliæque plurimæ. Non deſunt Lacus aliquot vaſti. In Hiſtoria Alexandri mentio ſit Lacus, vel Stagni vetuſſa abundantique ſilva coronati mille paſſus patentis, ubi exerci- tus ejus ſiti pæne confectus, tefectus eſt. Omnium vero maximus eſt Lacus hiamæy, cujus circuitus c c e milliarium, diſtatque a mari 10 c milliaribus. Hinc complures fluvii præcipui originem trahunt: poſt eum Flumina. Cincuihay, atque alli. Amnium hic mira vaſtitas. Proditur Alexandrum Magnum nullo die minus ſtadia 190 navigaſſe in de, nec potuiſſe ante menſes quinque enayigare, àdjectis Paucis diebns:& tamen minorem Gange eſſe conſtat. Oritur hic in Caucaſi jugo quod vocatur Paropamiſſus, hodie Naugocrot,& longo cut- ſu nongentorum milliarium in Oceanum Auſtralem ſive Indicum duobus oltiis erumpit. Vnde viginti re- cipit amnes, ſed clariſsimos Hydaſtem, quatuor alios adferentem„& Cantabram tres. Gangem ali incertis fontibus ut Nilum, rigantemque vcina eodem modo: ali in Scythicis montibus naſci d erunt, influereque 1 in eum x ix àmnes, Alii cum magno fragore ipſius ſtatim fontis erumpere: dejectumque per ſcopuloſa& 1 abrupta, ubi primum molles planities contingit, in quodam Lacu hoſpitari, inde ſenem fluere, ubi minimum 0 vIII mill. paſſ. latitudine: ubi modicum ſtadiorum c: altitudine nuſquam minore paſſ. xx. Hunc in ſacris Phiſom- vocari notatum eſt. Eu hodie Geographi quærunt. Sunt qui opinentür æurm eſſe qu in ſinum Ben- galæ influit, fortaſſe ob nominis vicinitatem, adcolæ enim vocant Juenguam. Sed Mercator noſter haud adſpernandis ductus rationibus G ggem dicit eſſe eum qui dicitur Ro de ¶ antaon. Poſt hoſce amnes nume- rantur Mandona, Chaberis, Ava, Campumo. M enam, Menon,& alii plurimi. Megaſthenes prodidit ſexa-· ginta amnes Indiæ numerari, quorum permulti æſtate creſcunt inſtar Nili, quæ potiſsima eſt fertilitatis hu- jus regionis cauſa. Nuttire dicitur Ganges, ſicut Nilus Crocodilos, item Delphines, Anguillas quoque ad tricenos pedes longas, Plinio teſte. Eſt vero potiſsima Indiæ& nobiliſsima Oceano pars Meridionali ſeu Indico obverſa, juxtalittus, ſeu oram maritimam: quæ etſi plurimum portuoſa ſit, attamen pleriſque in locis innu- meris Inſulis, ſcopulis ac brevibus cincta eſt, unde navigatio laborioſiſsima& periculoſiſsima redditur. In. dlica maria, ait Solimus, Balenas habent ulira Hatia quatuor jngerum. Sunt&. quos Pſyſetera nuncnpam, qui enur. Montes. mes ultra molem- ingentium calumnarum, ſuper antemnas ſe nabium extollunt, hauctoſque fiſtulis fuctus ita erul tant, e uu vimboſa alluvis pltrumque deprimaut alvtos urvigantium. Plurimi hic Montes, magnuſque labor ſit eos enumerare, Laciu, milla cæſaries elt, cultus præcipuus c INDIA ORIENT ALIS. 657 enumerate, quorum magna pars arboribus& iis quæ virent ſpoliata eſt. Iunguntur inter ſe I maus, Emocdls, Pacpamſſb, Caucaſi partes. Indorum nemo a, ut ſcribit Sol. in tam proceram ſublimantur excelſitatem, ut tranſſaci Silva. ne giti gquidem poſſint. Pumaria Ficus babent, quarum caudices in or hem ſpacis ſeræginta paſſuum exruberantur. Na- mar um um bra ambitu bina ſtadia conſumunt. Folia um latitudo forma Ama vnicæ peltæ comparatur. Pomum eximia ſua- vitatis. Qus palutt ria ſunt, arundmem creant ita craſſam, ut fiſſis internochis, lembi vice vectitet navigante. Hebe- num atborem India ſola habet,& in præruptis petris atbores quædam thus exſudant. Habet& aliam Arborem ſerentem Nuces Indicas. In v1 ordines olim diviſa univerſa gens fuit. 1 erat Philoſophorum: 11 Agricola · Nurio gubermon- rum: 11 1 Paſtorum: 1 V Artificum: v Militum: vi Locum Ephori tenent. Hi quæcunque in India fiunt in- di. ſpicientes Regi referunt. Septimum vero conficiunt, qui publicis conſiliis præſunt, numero pauciſsimĩ, nobi- litate prudentiaque maxime inſignes. Ex his enimad Regum conſilia, tum ad Rempublicam gerendam, tum ad tes dubias judicandas aſciſcuntur: Duces inſuper ex his deliguntur& principes. Ad Leges porro& inſtituta quod attinet. Legibus utuntur plerique non ſcriptis: quidam etiam ſeriptis: in quibus ſicuti& in Contractibus marima ſimplicitas: quod vel ex eo argui poteſt, quodnon multum lunt litigioli: Nam nec Commiſei nec De. Lege&Inſttu- pofti jura ulla habent. nec teſtibus indigent. nec ſigillis, ſed ſimpliciter credunt. Qui falſus teſtis deprehen-. ditt extremis decurtatur digitorum articulis. Qui membro aliquo quempiam orbaverit, non modo talio- nis pœnam ſubit, ſed etiam manu truncatur. Quod ſiquis Artifici manum oculumve allemerit, capitale eſt. No- biltas generis ac ſanguinis apud hos ſummopere oblervatur, idque ex veteri inſtituto. Literas plerique eorum ignorant, ſed memoriter omnia adminiſtrant. Sacrorum cura eſt penes mn op hiſtas qui B racſhmani dicun- tur: hi etiam Aſtrologiam, Philoſophiam, Medicinam ſectantur. Sunt præter hos etiam Abduti, qui ad tempus Morer. aliquod abſtinẽt,& hoc ipſo poſtea putant ſibi ad omnia flagitia commeatum factum eſſe Indis omnibus pro- um gemmis, habitus diſcrepantiſsimus. Lino alii veſtiuntur aut Lana: alii kerarum Aviumque pellibus, pars nudi agunt, pars tanrurm obſcœna velati. Niger vulgo corporis color, in ma- terno utero tales fiunt ſeminis diſpoſitione, quales ipſi ſunt qui genuere. Statura procera ac valida. Multas nu- ptas habent, quas a Parentibus accipiunt, pari boum emptas, alias obedientiæ cauſa, alias prolis ac voluptatis, acniſi caſtas eſſe cogant, fornicari licet. Artifices apud Indos magno in pretio: hi enim non ſolum immunes 3% mm ſunt a tributo, ſed Frumentum inſuper è regia accipiunt. Mercimonia hic multis in locis maxime vigent, Aro- matum i 9— 77 8 1 5 imprimis, Lapillorum, Goſſypii ac Serici 1111 Sequuntu ＋ 7 RRR 2 82 EEE ccc Moluocd. Situs. Aeris qualitis, Soli fertilimas. Moluccæ Inſulæ Celerrimæ, cum Nonnullis. Equuntur in noſtra Methodo Auioluccæ Inſule, alis. Aromatum& imprimis Caryophyllorum ingenti copia toto Orbe celebres. Hoc vero nomine præcipue comprehenduntur quinque Infulæ, Ternate zel Tarante, Tidor vel T heodori, QHorir quæ& Muthil, Machian vel Mare,& Bachian ſeu Bac hiamum. Iacent ſub E quatore, inter Celebes& Gilolo Inſulas. Harum maxima vix habet ambitum ſex mill paſſuum: om. nes intra ſpatium xx milliarium concluduntur, Aer hic valde inſalubris multique Mercatores lucrum plu- ris quam vitam facientes, his locis moriuntur. Ager eſt aridus, ſpongioſus, quique imbresè Cœlo decidentes confeſtim abforbet, antequam in Mare delabantur. profert varia Atomata, Nuces Myriſticas, Maſtichen, Li- gnum Aloes, Sandalum, Cinnamomum, Zingiber, piper,& Caryophylla tanta copia, idque ſine ulla cultura, ut mirum ſit. Quæ quotidiano eſui inſerviunt, raro hic& parce proyeniunt, ſed ea commutatione ſuarum Bier- cium abunde parant. Sunt etiam in Moluccis tam vaſtæ arundines, ut ex iis dolia conficiant Incolx. Caryo- phylli Arbor in rupibus provenit, quarto anno quam cœpit creſcere, profret Fructum. Arbor foliorum for- ma& craſsitie Lauro eſt ſimillima: Flores umbellæ inſtar prodeunt, ſimillimi floribus Mali Aurei. Fructus flore collapſo paullatim protuberant in formam clavi, unde etiam illis a pud noſtrates nomen. Initio rubri, mox Sole toſti nigreſcunt: quo autem duriores fiant& virtutem inſitam diutius ſervẽt, aqua ſalſa conſpergun- tur. Arbores vero ita inter ſe denſantur vel Soli felicitate, vel Seminis, aut ſtolonum fœcunditate, ut plerumque Lucos faciant. Hos inter ſe partiuntur Indigenæ, Fructuſque abdunt, ut Mercatoribus divendant. In his In. ſulis Avis interdum decidit Manucodiata dicta, maxima Ppica non minor nec major ſemipede. Caput ei non rotundum, ſed preſſum eſt, quale Hirundinis, cauda longiſsima, bifurcata, pedes nulli: itaque perpetuo volat, auram ruminat. Pluma in capitis parte ſuperiore adeo minuta, ut pilo propior viſum pene fallat. Ei viriditas quæ in feris Anatibus, ſed ita vegeta, ut dmaragdi ſplendorem imitetur. In parte inferiore ſub gula etiam. num& minutior& brevior, verum flava, ac nitore Citrii. Ad ſtomachum vergens dilutior eſt& dilucidior. Acapite collum in ſupera parte denſiſsima pluma tegitur, fulgore fuliginoſo, quæ ad caudam ſeſe demittens paullulum grandeſcit, ac de coloris illius intenſione paullatim aliquid remittit. Par ſub alvo magnitudo, color haud abſimilis. Alarum protenſarum prolixiras ſeſquipedalis. Pennarum color inferne buxeus ſuperne candibus leviſsima fuligine ſemitinctus. Pinnulæ pennatum non cohærent, ſed diſsitæ aerem tranſmittunt, Hanc ſi cadat; è Cœlo aut ex Paradiſo Mahumetano mitti ſuperſtitioſe credunt. Hanc etiam adeo ſuncte religioſeque habent, ut ſe ea Reges tutos in Bello exiſtiment, etiamſi ſuo more in prima acie collocati fuerint. Intet has Inſulas præcipuæ ſunt Tide& Ternate, quatum poſterior duos habet Portus commodiſsimos. Indigenæ MOLVCCæ. 77 4 25— Del Scpten TI 0 rere.— 1 1 I 1 1— I ee e eee ee eee . e N 5275 25 de Egan * g uc allaon 2 eee PAR S INO IAE 15 piitadas 93 a— Sl. Anon 8 de. Alatalahomnhre 8 * 8 Paracalle 2 2. ae Colos HII PP 0 5 .„ 8 I e, 8 ane 8 ale, e ORIENT LIS D. i ＋ Tao 5. Camboia= e 2 N 2 N 1 f 8 7 runder 22.. ö. Fulo sg— K 2 ar allen ee 1 8 Lale N 0. 7 2 1 2— 1 5 ö 2 Bu gits Pulor en 5 42— M i, un 1 B A 25 4. 5 e 2—— 1 2. 1 929 ele flit nini iger nate, E in afl 2 5. 5 N ee e en cc 3 lere. iim! 24 achnan. 8 chem und 2 8 Jolor. en g 1 2 8 84 21 27 75 9— 1 2 8 2 Borneo e Seen DAAlalans 4. ee, r r de Ras INSULA Bagucimmm— 8 är Dumaratos Banqica 21 — BoRNE O e 4 Taue 8 8 2* uro 1 74 * — ane abe N 2 2 1 4 54 22 1 e 5 5 5 r.. 2 er —— 8 autaie. J. de ite Bacaſde 5 8 8 2 E*. nabato 5. nganmꝗ T. 8 iſan in — 5 Bron l Exchee. 7— r cr naon Taduna 0 1 Sf Beuger. 2 2 8 ö 4 ae fac. 228 2 10 TAvA A1 0 N 1 10 19 Germanlas l 75 en ae ee ee dee 1 f f 7⁰ 4 Moroes, — 6⁴⁰ MOoLVC Cx. 2 Indigenæ harum Inſularum Caphræ, hoc eſt Gentiles ſunt, Solem& Lunam Deos colunt: Soli dici, Lunæ vero noctis Imperium adſcribunt, ilum Mare m, hanc Feminam dicunt, atque hos ceterarum Stellarum parentes vocant, quas omnes Deos eſſe, minutos tamen arbitrantur. Solem Orientem certis Cat minibus ſalutant po- tius quam adorant. Item Lunam noctu fulgentem, a quibus Liberos, fœcundam pecotis fœturam, Tertæ uberes frutices, aliaque id genus depoſcunt. Ceterum Pietatem ac Iuſtitiam colunt,& præcipue Pacem atque Otium amant: Bellum vero mazime deteſtantur. Moluccæ repertæ ſunt Caroli v auſpiciis: quam rem quia inprimis memorabilis, libet paullo altius repetere. Quum inter Luſitanos verſus Orientem, Caſtellanos in Occidentem, pomeria ſuorum Principum promovere pro virili adnitentas diſsidium eſſet ortum: ne alteri alteris eſſent im. pedimento, novus ille Grbis, auctoritate Alexandri vr Pontificis& aliorum, in duas partes eſt diſtributus: Scri- ptis Legibus& conditionibus, ut quidquid inſtituta ab Atlantici Maris Inſulis, quæ Heſperides ſolent dici, na- vigatione Orientem verſus reperiretur, Luſitanorum eſſet: quidquid ad Occidentem, Caflellanis cederet: ſie horum beneficio pernotuit America: illorum Orientis pleraque, ita lucri ſtudio lapſu temporis excurrentium, ut dicerentur etiam perrumpere in adjudicatam Caſtellanis portionem: quæ controverſia decidi non potuit, niſi Ferdinando Magellano quaſi judice. Hic enim Luſitanus, odio in Emanuelem ſuum Principem, ob non bene penſatam, quam illi navarat& effecerat, operam, exſtimulatus, docens Moluccas ex facta diſtributione pertinere ad Caſtellanos, anno milleſimo quingenteſimo decimo nono, auſpiciis Caroli Quinti ad quærendum dimiſſus alia via Inſulas, quas dixi, ita navigationem ſuam temperavit, ut ex Hiſpania in Auſtraliora Cœli ſpa- cia ad gradum Latitudinis II delatus,& inde converſa ad Occidentem Solem ¶Claſſe, per inferius Hemiſphæ. rium immenſo cœli mariſque tractu ſuperato, ſub Orientem Solem ad Moluccas Inſulas, quas quærebat, tan- dem naves ejus pervenerint: Ac inde per Superum Hemiſphærium prætervecti ejus ſſocii Littora Afiæ& Aftic in Hiſpaniam redierunt, pernavigato ſemel(auſu admirando& a nullo mottalium tentato) toto terratum Orbe. Ipſe autem Magellanus ante repertas Moluccas prælio contra Barbaros occubuit:& poſt inveſtigatas Moluccas a ſociis ſuperſtitibus ejus navigationis, ceteris navibus diſperſis, captis& detentis, una tantum na- vis ſuperſtes& incolumis in Hiſpaniam rediit Aromatibus onuſta: Margaritis etiam, quæ in Inſulis nonnul- lis grandes admodum reperiuntur, aliæ magnitudine ovorum Turturum, Gallinarum etiam& Anſerum. Di- gniores profecto Nautæ, qui æterna memoria celebrentur, quam qui cũ laſone Theſſalo Argonautarum Prin- cipe ad Coſchidem navigarunt Argonautæ. Navis etiam ipſa, quæ una ſoſpes& ſalva domum rediit poſtex- antlata tot pericula, multo dignior, quæ inter Sydera collocetur, quam vetus illa Argo. Hæc namque ex Græcia duntaxat per Pontum vecta eſt. Magellanica vero ex Hiſpania Auſtrum verſus indeque per inferius Hemiſphærium in Orientem penetrans, rurſum in Occidentem in Hiſpaniam pet Superius Hemiſphærium emenſo ſemel, quod dictum eſt, univerſo terrarum Orbe, remeavit. ded hæc hactenus ad alia A Jilolo MVLVCCGE. f 64¹ Inh vel Silnlam quæ& Batochina, ex Inſulis, quas vulgo nuncupant Hel Moro, una eſt. Cœlum hic inclemens,& Aer calidus. Ager abundat Oriza, ac medulla cujuſdam arboris, quæ Sega dicitur, ex qua panem conficiunt: è qua etiam arbore Succum eliciunt, quo loco Vini utuntur. Gallinas Silve-(%% 77% ſtres magna copia producita noſtris valde differentes:& vicinum Nare magnam alit Teſtudinum vim, Schl ſertiiras. 5 0——— 1 1 1 quarum caro ejuſdem fere ſaporis eſt cum carne vervecina. Incolæ barbari ae crudeles, qui ut olim, carnibus Aniraium us humanis veſcuntur. Celebes Inſula ab Occaſu Moluccarum jacet, cum nonnullis alis, quæ ſub eodem nomine a 57880 comprehenduntur. Am bon vicinis aliquot Inſulas nomen dat. Peridromus ejus 19 milliarium. Alperrima au- Iaaelrum mord temeſt ac ſterilis. Hujus Incolæ ſunt Anthropophagi, ac Piratæ Bandam pat væ Inſulæ numero circiter v1, Celebes Inſala. 2 Meridie Sindatum Inſularumac Moluccarum ſitæ ſunt, gradu circiter yr i Latitudinis Auſtralis: alii eas ultra 6285 5 geadus iv cum triente ponunt. Harum nomina ſunt Bandan major ceteris, ac iiſdem nomen communicans, ee ee Ara, Neſelergum, Ay, Rem, Meira,& Gunuape omnium minima, quæ continuo ardet: atque ob id deſerta 5 2 ell. Hæ Inſulæ Nuces Myriſticas q Maſtichen ex eadem arbore ſubminiſtrant. Myriſtica arbor procera& patu- 4 nals ae, noſttæ Quercui perquam milis. Nuci operimentum triplex. Primum craſsius adverſus injurias Aexis, vent& imbriutm. Alterum nie H ranæ inſtarreticulato munimento, quod tertium aliud putamen ligneum ambit: membranula illa eſt Muſcatæ flos, qui ab Hiſpanis Macis dicitur, nobile ac ſalubre Aroma. Zingiber quod in hiſce omnibus Inſulis provenit, duplex eſt, ſpontaneum& ſativum: hoc illo melius eſt: herba Crocum lefert, radix odorata eſt& mordax inſtar Piperis,& quidem Pipere ipſo calidior. Cinnamomaum quod Herodotus in A ium nidis,& præſertim Phœnicis reperiri tradidit, cortex eſt fruticis. ſimillimi Malo Punico. Hujus cor- teradcalorem Solis dehiſcens, aligno avellitur,& paullulum ad Solem detoſtus fit Cinnamomum& a cana- lum figura vulgo( ana la vocatur. Inſula Timor ſita eſt gradu x Latitudinis Auſtralis. Hæc Sandalum flavum&% neo Inſale. E Abum magna copia ſubminiſtrat, quod ab Inſulanis Ferro, Securibus, Gladiis& Cultris redimitur. Borneo In- Sitis. i 5 la Mercatori eaeſt, quæ a Ptolemæo Inſula Bone Fortuns dicitur. lacet inter Cambaiam& Celebes, proxi- 5 0 mamque ſibi habet Calamianes: parte Auſtrali ſubeſt Equinoctiali circulo, reliqua Boream verſus extendun- e t tux it autem omnium illius Oceani maxima, crediturque ex quorundam relatu trium habere menſium cir- Soli fertilitu eumnavĩgationem: ex aliorum vero ambitum bis C10& cc milliarium. Hæc rebus omnibus ad vitam victum. 0 neceſſariis abundat, Cam phoram, Agaricum, Adamantem, Equos pulillos producit. Multi per omnem In: Urbes. lam& præclari portus ſunt, amplæ Vrbes. Cabura, Taiacpura, J amoaratas, Malano,& omnium præcipua Bor- neo in qua Incolarum millia viginti quinque. ita eſt in palude aquæ mari ber hahumetanum, cum quo nefas niſi per interpretem loqui. ö f b M m m m IxsuL A Ge Tits Cli quali- itus. næ, ad inſtar Venetiarum. Regem ha- 605 Iaponia, ſive Iapan Inſula. 1 Regis. PNsuz Ahæe Marco Paullo Zipanęri dicitur, olim Chſe Magino, Mercatori e Anta Cherſmqſ EAW Nomina.:; 7 4 9 1275 5 2. . vulgo Paponiam& f apan- vocant. Præcipuæ tres Inſulæ ſunt, petro Maffeio telte, circumfuſis alis minori- 4 1 bus interfluo Euripo disjunctæ. Prima& maxima Ppan- dicta, in ſatrapias aut Regna tria& quinquagin- 5 1 ta dividitur: quorum potentiſsima ſunt, Meaci& e Amaguncii. Secunda dicitur Aimo, nabetque Regus 1 Sets. noyem in quibus præcipuà ſunt Bungi& Ffgen-. Tertia eſt Aicoum quæ IV Regna continet. Totius tertæ lon- 1 gitudo ferme in ducentas, uti ferunt, leucas procutrit. Huic nequaquam reſpondet Latitudo: decem tan- 1 tum alicubi patet: ſummum xxx, non amplius. De ambitu nihil dum certi proditum eſt. Iacet ab Equatote f in Arctum a trigeſimo gradu ad trigeſimum fere octavum. Ab Oriente obverſa eſt Novæ Hiſpaniæ. A Septen- trione dcythas vel Tattaros,& alios ignotæ feritatis populos, ab Occidente ſpectat Chinenſes. A Meridie, vag % M.ari interfuſo, inexploratas habet terras. Salubris hic Ccœli temperies, frigori& nivibus regio valde obnoxia, Celi quluu. neque admodum ferax. Menſe Septembri Orizam, nonnullis etiam in locis Majo Triticum metunt: nequs 5 n ex eo panem ut nos conficiunt, ſed genus quoddam Offæ, ſeu Polentæ. Etertæ viſceribus Incolæ varia ecſo. L fentiliat. Jiunt Vetalat 8c exteras longeque iss Nationes ea merce pelliciunt. Eſtq; hæc Inſula in tantum Auri ferax, ut Marcus Paullus Venetus teſtetur ſuo tempore Palatium regium aureis laminis tectum fuiſſe, haud aliter quam apud nos magnæ domus Plumbo vel Cupro operiuntur. Arbores vel ad amœnitatem, vel ad frudtum ſerunt haud abſimiles noſtris. Plurima vero variis locis exſurgit Cedrus, tantæ procetitatis& craſsitudinis, ut inde Fabri Baſilicarum olumnas,& cujuſlibet quamvis capacis Onerariæ malosefficiant. Ex Animantium ge · Animalium va. nere, Oves, porcum, Gallinam, Anſerem, fædaſque alias domi haud quaquam alunt Iaponii. Campos& prata, ö rieas. Boum, Equorumque militarium Armenta: Saltus atque dumeta, Lupi, Cuniculi, Apri, Cervi, pererrant. E vo- latilibus Phaſtani, Anates amnicg, palumbes, Turtures, Coturnices, ac ſylveſtres Gallinæ cernuntur. Taponum Imperium majo- Omne nomen uni quondam parebat Imperatori, cui titulus Co, ſeu Dar: quoad is diuturna pace in delitias 8 atque ſocordiam reſolutus, Fræfectis ac Satrapis ac præcipue ¶ ubis( ſic enim duo primarii vocabantur, quo- 5 rum alter deinde extinxit alterum) contemptui cœpit eſſe. Summus vero& potentiſsimus Iaponiorum ha- betur ille quiſquis Meacum& Meaco finitima nobiliſsima Regna(quem traqtum commun nomine Team- nuncupant) armis atque arcibus occuparit. Ea loca ante aliquot aunos obtinebat Nobununga Tyrannus, Hu- jus in ſolium a conjuratis interempti: liberis ejuſdem aut puſſis, aut occiſis, per factionem ac vim præcipuus Vrbiumnmina Ducum numero Faxiba ſucceſsit. Nunc autem T aicgſama ſive Taico Monarcha eſt Iaponiæ: 1 Vrbs primaria M cacum, Civitas, maxima, cujus ambitus unum& viginti milliaria patuit, ſed nunc bellis inteſtinis Inſulanorum tertia parte imminuta eſt. In hac ſummus Magiſtratus Iaponiæ moratur tribus Vixis conſtans. ö 5 Sunt 1 S — 5 12 — 42 PA — — ＋ 2 eee S e 9 2 Tonia 5 8 2 merge 1. 7.— Nuom Hina TIATATQA 5— Te— TL . a, Fal, Huli 4 ee ae, A Femali EN nano Agri K 8 e e e 1 ＋ DLM 41 LET Les 2 E 644 IAPONIA. Sunt præterea O ſſacain Civitas illuſtris, potens, libera, omnium ut quidam autumant totius Orientis opulen. tilsima. Magna hic Mercatorum undique concurrentium frequentia eſt, quorum qui mediocres facultates habent minimum poſsident xxx aureorum millia, qui majores, incredibilem ſummam. Bungum ſui tractus Vrbs præcipua, ſitu oportuno. In hac Chriſtianorum magnus eſt numerus.(ia Civitas Bonfio cuidam ſacra, quem Combodaſſi vocant. Principes omnes in hac Vrbe ſepeliuntur: aut ſi alibi, ſaltem hue dentem unum mittunt ſepeliendum: tanta hujus loci veneratio. Fiongo Vrbs decem& octo leucis Meaco diſtans. Hæc No- bunangæ tempore majorem in partem devaſtata fuit. Eamque anno i R V terræmotus ſic conxulſit, ut non minima ejus pars ad terram alliſa ſit:& paullo poſt etiam maxima pats, ut dicunt, igne conflagrarit. pP. Amangaſaqui Vrbs non contemnenda leucis quiuis disjuncta a mari Sacai oppoſita. Habet etiam I j., Mons Funaium. J aſam Vrbes nobiliſsimas,& alias quas brevitatis ſtudio prætereo. Portus marini hic multi, intet f quos Ochinafamanus, in quo fere magnus navium numerus ſtat. Editi præruptique Montes, cum alii paſsim, tum 11 præcipua nobilitate viſuntur, quorum alter incertæ appellationis, àdſidue flammas evomit: inque cus cacumine, certis Hominibus, poſtquam voti cauſa diu ſe maceraverint, ſpleudida circumfuſus nube ſeſe Opera publiaa. Cacodæmon oſtendit alter Egenoiama nomine ſpectatæ altitudinis eſt, adeo ut etiam ipſas nubes leucarum a aliquot interyallo ſuperet. Magnifica exſtruunt Templa& Sacerdotum utriuſque ſexus ſumtuoſa Cœnobia: ſuperba etiam& viſenda palatia. Palatii regii ex Paullo Veneto, ſupra mentionem fecimus, cujus tectum aureis laminis fuit opertum. Superficies quoque ſuperior aularum& couclavium aureis laminis ferebatur de- Ga. Nec minus hodie ſunt in hujuſmodi operibus ſumtuoſi& magnifici. Taico ſiye Taicgſama quem nunc his Monarcham eſſe diximus, opere viſendo& ſtupendo moles excitavit. Hic exſtrui curavit aulam mille Ta- tamis(ſtoreæ elegantiſsimæ genus eſt) opertam cum ſuis fimbriis damaſcenis, holoſericis, aureis: quælibet autem harum ſtorearum octò palinos longa, I V lata elt. Hæc aula è ligno maxim pretii ædificata eſt, tantoque Auro intus nitet, ut pene incredibile videatur. Ante hanc aulam in planitie pulcherrima, juſsit erigi Thea: 9255 trum ad agendas Comœdias: utrimque vero nonnullo intervallo divulſas turres bitas trium quatuorye coꝶ. 4 rive.„ tignationum. Multa hic prætereo hrevitati ſtudens. Ligneis plerique ob crebros tertæmotus, quidam tamen Eaio gubernadi ab imo lapideis utuntur ædibus, elegantia& arte viſendis. Meaci 111. Vi(qui totius Regi Primotes ſum. mum Magiſtratum conſtituuit) degunt: penes quos ſumma eſt rerum conſtituendarum poteſtas. Primus, qui Zaxo dicitur. Pontificis inſtar, præeſt ſacris. Secundus Vo dignitatibus& honotibus. Tertius Cubacama paci& bello. In v autem ordines diviſa gens eſt; quorum primus corum qui cum impærio ſunt, rerumque po- tiuntur: hoſce communi omnes nomie Tones nuncupant: quamquam inter ipſos Tonos alii dein exiſtane clignitatis gradus, uti apud nos Regum, Ducum, Marchionum& Comitum. Alter ordo eorum eſt, qui gen- dis illus procurant ſacta, capite ac mento prorſus abraſo: Cælibem hi profitentut vitam. Variæ ac multa nume⸗ 8 IAPONIA. 643 uumerantur eorum ſedæ. Nec deſunt qui ad Rhodiorum Equitum ſpeciem, bellicas una cum religione res tuadant. Sed communi oinnes appellatione Bonzi appellantur. Tertius Civium& reliquæ Nobilitatis eſt. Se- quuntur Inſtitutores ac Sellularii:& variarum opifices rerum egregia ferme ſolertia. Poſtremus eſt Agricola- tum locus. Sontibus quolibet nomine, haud leviora quam exſilii, aut proſcriptionis, aut capitis ſupplicia conſtituta ſunt. Gladio ferme trucidantut improvidi: quibuſdam tamen locis comprehenſos Latrones; cer- E toque ad ignominiam vehiculi genere, per Civium ora tranſyectos, extra urbem cruci affigi mos eſt. In Dei E cultu quod potiſsimum Iuſtitiæ munus eſt, miſerandum in modum errant. Magiſtris Religionis utuntur iis quos dixi, Boncin. Inter Numina ſuppliciter adoranda, ſunt eAmida&. Aaca. Sed habent& alia, a quibus luturæ vitæ bona expetantur, quos Fotoſuos vocant. Alios etiam veluti minorum gentium Deos adorant, bonæ valetudinis, liberorum, pecuniæ,& eorum quæ ad corpus pertinent, largitores: hoſce Camis appellant. Multa hic variis locis Gymnaſia, quas Academias dicimus. Bonſiorum Schola eſt in opido Banoum, in qua ſo⸗ emni ritu gradus tituluſque confertur a Præſedto ſtudiorum. Eſt& inter alia Seminars vi- Peſuitarum- Bungi in Mores, quo Iapones linguam Lulitanicam, Europæi Iaponicam diſcunt. Ipſi Iapones etiam typis ad impreſsionem u- tuntur. In univerſum autem, acuta, ſagax, ac bene a Natura informata gens eſt: judicio, docilitate, memoria. aupertas dedecori aut probroeſt nulli. Maledicta, furta, impiam temere jurandi conſuetudinem, aleæ genus omneexecrantur. Procera ſtatura, ſi cui contigerit,& decoro corporis habitu gloriantur. Lenta pletiſque viva- citas: firmæ vires: in ſexageſimumuſque annum militaris ætas extenditur. Barbam alunt modicam: in capillo vaiius elt mos: volſella depilant, pueri ſinciput, plebei ac ruſtici dimidium caput. Viri Nobiles totum ferme, paueis ad occipitium relictis capillis, quos attigiſſe quempiam, contumeliæ loco vel maxitmiæ ducitur, Storeis, culeiteæ in modum tumentibus, nitidiſque pavimenta conſternũt: In is& ſommum, ſubjecto cervicibus lapide 7, F veltigillo,& cibum capiunt genibus nixi, cruribus inſidentes. Munditiarum apud eos haud minor quam apud 5 Chinenſes, cura: paxillulis itẽm ipſi duobus inter edendum ita ſcienter utuntur, ut neque excidat quicquam, nec ligitos extergere opus ſit. Cœnãtionem ingrediuntur diſcalceati, ne cataſtromata calcando coinquinent. Te- nuiores, ad Mare præſertim, victitant Herbis, Oryza, piſce: divites ornant ſplendide atque apparate convivium: in ingula fercula. ſine linteis aut mappis mutatur ſua cuique conviraæ menſa è Cedro Pinuve, palmæ fere altitu- dine. ibi confecti in pyramidem exſtruuntur Auro conſperſi, cupreſsinis ramulis ad gratiam prominentibus. 3 Nonnunquam etiam roſtro pedibuſque inauratis Aves integræ nobilibus patinis inferuntur. Vigent er tanorum commercia. Inyeniuntur enim Margaritæ magna copia, rotundæ ac craſſæ rubei coloris, item alii La- Rides pretioũi, qui una cum Auro Inſulam ditiſsimam reddunt. 25 5 ö Mm m m ij ZEIT AN Scholæ. ————ů——„ Cali temperies. e 54. Zeilan vel Ceilon Inſula. EIL AN, vel Ceilon- Inſula Arabibus dicitur Tenarixim& Ternaſſeri Terra delitiarum:& Indis Huber. nar um. Hæc Ptol. Taprobana Barrio& Corſalo teſtibus: quod idem conſtanter affirmat Varterius, in ſuo de Ophyra Regione Opuſculo. Quorum ſententiæ lubens accedit Ottelius in ſuo Theſauro Geo- graphico. Mercator verb noſter cenſet Nanigerim( Panigeneris habent Sræci Ptolemæi codices) eſſe: cui ali potius fidem habendam arbitrantur: Ego reni in medio relinquo. Zeilam vero Inſula præſtantiſsima jacet non longe a Comorino Promontorio, x gradibus ab Æquatore. Ambitusejus ccxl Leucarum, vel ut alũ dicunt cin aut ic Milliarium: Longitudo Leucarum Lxxy if, ſeu Milliarium ccxłt, vel cr. Latitudo autem Leucarum x I LV, aut Milliarium cx. Hæg licet ſub Zona torrida, ſubque candenti Sydere ſita, Cœlo tamen ita temperato, Aere tam ſalubri fruitur, ut omnes Indiæ Provincias hac parte excedat: nonnullique iſthie Paradiſum terreſtrem fuiſſe olim arbitrentur. Mira Cœli clementia incredibiliſque temperies hieme æſtateque nunquam ſæyientibus. Ager fertilis perpetuo viret. Flores varii leguntur. Adeo ut cum poeta de hac Inſulaca- nere liceat; Hlic ver pur pureum, uarios hit Flumina pircum f Funutlit humus Flores f Arbores perpetuo Floribus aut Fructibus onuſtæ ſunt, ut ſunt Mala Aſſyria incredibili ſuavitate„ Mala Medica, Citria optima, Aurantia, Limones, aliique Fructus nobiliſsimi. Fert& palmam& Aromata, Cin- namomum, Cardamomum, Caryophyllum, Piper, aliaque. Ceterum Incolis cibum, potum, navigia, unica Palma ſubminiſtrat. Fructum vocant Coſuen-, librum( Hro. Ex Arborum truncis naves compingun- tur, è foliis vela, ex cortice funes, cujus tenuioribus partibus pro filo utuntur ad vela conſuenda, trabeſque colligandas, ſine ullo clavo ferreo: ita exſtructam nayem onerant fructibus ejuſdem arboris. Oryza tamen parce hic provenit quæ ex Regno Malabar& Caromandel copioſe eo defertur. Auri, Argenti, ceterorumque Metallorum Fodinas habet, quas tamen Reges non permittunt exhiauriri, eas velut theſaurorum loco in o- ſtentationem ſervantes. Nonmnullis cauſa videtur: ne quis illis Bellum inferat cupidine Auri. Ferrum quo. que, Linum& Sulphur producit. Eboris item ingentem vim. Sunt& Gemmæ hujus Inſulæ plurimæ, Ru- bini, Hyacinthi, Saphyri, Chryſolithi, Topazii,& quos vulgo vocant Ochi di gatta. Fer Ceryorum, Hinnorum, Aprorum, Leporum, Cuniculorum,& ſimilium magna copi vero nuſquam major frequentia& bonitas. Hos venales habent miro modo Ad men untur, ut Pannos, Aulæa, Telam, pretio in ſingulos palmos defin tio. Sunt vero hi Elephanti totius Indiæ Orientalis nobiliſsinu, at memorat Nugo Linſcotanus, ejuſdem generis Animantibus ex arum omne genus, a. Elephantorum 5 ſuram enim admeti- to: ita cum magnitudine cræſcit æſtima- que a ceteris, ut veriſaime ꝑrobatum eſſe aliis locis priyata veneratione adorantur. ded — 15 2 211 82 1 1 N 2* 9 8 Lodo Eni atis 1 289. N: Reino de Bamculo . 2 E Bax os de Bateculou U V — 25 ane mates A qui co N 5 eee, D — Tem- apane 2 r Muema F palne 3 4 5. N a ie da fala dgſorto 8 matus 2 1 8 XN. 3 55 et 17 N . 7 3 2 82 2 DFrra Raza) edematus 2 2 N 92. dank e Nd e Axis aſ la. a He eee 2 1 angues ö 4 5 5 6275 N 2 a N 2 gabhna Fertalſeaa 74* 5 Cand* a 5 5 Reino de 2 a— N 5 4 2 9.— N 05 Ae Se N 2 Ae ala⸗ 5 f* 2 7 nN, N Dgſertus intratu hle⸗ N 25 a B ee, ee e n Dangus 255 5* 2 N l 5* 2 72 f 4 N. 3* 160 40 n* Ke e Ferro* ö.. 5 g 1 1 1 3 835 4 Pedreria 2 I ä Hefidie 8 gllanieramcitte ge 2 2 8 1 5 Dive lui pr. 1: 2 5 9 2 4 V qui a. 5. Ale ala 5 23 22 12 2. 23 5 5 5 todo e dgſerto . 0 F ——— docuca A N 5 bofſern por ee 8 j 5 7. 2 Camino 8855: e lomapitum S. Ca 2 Hure 2 11 Tarnlaon gſilas F cine 5* t. 0 25 25 b . 1 U Tamttes de uanar 2 e 2 I Carlliua ——— —— Vrbes. 64 Z EILAN INSVLA. Sed quoniam in Elephantorum mentionemincidimus- non abs re viſum de hoc Animali pauca ſubjicere, Ne- phantem vocant Arabes Fil, ac dentem ejus Cenafil, thiopes Itembo. Animal diſciplinæ capax eſt,& natuta mite& tractabile. Inceſſu tardum videtur, cum tamen ne vel expeditus quiſpiam curſus ejus inceſſum adæ. quare queat Repertos ſubinde Elephantos aliquos ferunt, qui noctu cum ſuſpiriis& lachrymis iniquam ſuam ſortem deplorare videbantur. Vivunt annos ducentos. Magni illi dentes non niſi ex Elephantis maribus ſunt: Femellæ enim breviuſculos habent. Animal eſt mire zelotypum, atque adeo præ nimia zelotypia in furorem ſubinde tantum rapitur, ut& paſtum& ſomnum faſtidiat. Memorabilem Hiſtoriam refert de Elephante Chri- ſtophorus Acoſta, quam hoc loco luſti Lipſii V. C. verbis inſeremus. Elephanti cuidam in un be( chin ad hormm cibus non erat oblatus. Queritur& barrit. Magiſter excuſat,& uas æneum ejus cibarium oſtendit perfluens, cauſſam. hanc moræ eſſe, non poſſe ſe in pertuſum vas cibum indere. uber igitur, ſieſſe velit, ad Fabrum ærarium ferat reconcin- nandum. Ille parer. Promuſcide aufert, Fabro fert. Faber ſive per negligentiam, ſcve ludlos belluam faciens, infideliter re- parat at que obſtipat. Elepſias ræfert. Herus vitium vidrt, G. indignatur. Inc lamat illum abſentem hunc præſentem, denique redire jubet cum illo ipſo vaſe. Facit,& Fabro querulus impingit. lle homo ſuavis iterum imponere conat ir,& admo- to malleo claudere rimam ſimulat, non- claudit. Nec tamen impomit. Num ille catus lebetem reſumptum ad Flumen de- fert, immergit,& aqua implet, periculi faciendi cauſſa. Videt eſfluere. Plenus itaque irarum ad Fabrum recurrit, into. nat, magna voce. Confluunt vicini,& inter eos Vicarius. Faber blandis verbis demulcet belluam-: vas deniqus ſumit,& reſingit probe arque ex fide. Sedl ile ne tum quidem fidens, iterum ad Flumem-& ad hauſtum: dum conti, neri aquam videt, verit ſe ad adſtantes,&. oſtendir, velut teſtes eos advocans in hoc factum: ita demum abit dmum. Hæc libuit hoc loco interſerere, ut lectionis faſtidium atque ſatietas nonnihil levaretur. Avium præterea om- nis generis, Pavonum, Gallinarum, Columbarum&c. ingens copia. Vnus hie Rex olim imperabat: ĩs po. ſlea dolo ſublatus fuit, diviſo inter multos Principes Imperio. Suntque nunc Reges Inſulani novem. Horum potentiſsimus eſt(olmuchi, cui ceteri tributum pendunt annuum: hi ſunt Reges Panaſapitan, Triquinamalt, Barecolon, Villaſſem, Tananaca, Laula, allt& Cande. Refert Joannes Hugo Linſcotanus in ſuo itinerario cap. xiy Chirurgum quemdam præcipuum è Regibus è medio ſuſtuliſſe, ſibique Imperium adſcripſiſſe, pulſis inſi- gui tyrannide ceteris. Hun Chirurgum Regni potentem Ruis appellari, prudentia& ingenio pollere, rei- que bellicæ haud rudem eſſe: verum nemini fidentem. Cingales huic, eodem referente, infeſti ſunt tan. tamque tyrannidem oderunt preſsi interim metu ad obedientiæ miniſteria. Idem hoſtis Luſitanorum acer biſsimus, eo anno qui diſceſſum dicti Hugonis præceſſerat, ex India, Arcem Columbo obſidione cinxerat, led irrito conatu, auxilio a Luſitanis allato, In hac Inſula vi I ſunt Vrbes, quarum primatia eſt Colmuchi. Hie n Z EILANINSVIA. 64 fie complutes Naves Cinnamomo/ Elephantibus ac Gemmis variis onerantur. In hac Portugallenſes Arcem habent Rege permittente a ſe exſtructam. portus eſt amplus& tutus. Habet præterea ſex Portus præcipuos, prater alios minus celebres. Inſula valde montoſa eſt, viſiturque Mons ſublimis altiſsimo Situ inter totius Indi cacumina. Incolis Pico de Adam: dicitur. Credunt enim Indi firmiter iſthic Paradiſum fuiſſe,& Adamum ibidema Deo creatum, dicuntque etiamnum hodie exſtare primi Parentis pedum impreſſa veſtigia, longitu· dine duos palmos excedentia. Scribit ex relatu cujuſdam Mercatoris Mahumetani Ludovicus Romanus Pa- uitius in faltigio hujus montis ſpecum eſſe quendam, quo ſe recipiebant ejus Regionis omnes Incolæin primi Parentis ſanctiſsimi memoriam: memorate enim Incolas Adamum poſt Iapſum illi fletu& continentia, pœ- nitudine ductum culpam: redemiſſe. Refert idem auctor eſſe alium Montem vaſtiſsimæ longitudinis, ad cujus radices Pyropi reperiuntur, qui vulgo Rubini dicuntur. Cinnamomum hie naſcitur præſtantiſsimum tanta copia, ut Silvas ac Nemota hac arbore refertas habeant. Incolæ maritimi Mahumetani magna ex parte ſunt: me- derranei Gentiles(Cingalas vocant) color illis albus, ſtatura procera, abdomen prominens: ventrem enim curant. Imbelles ſunt, exigui ſpiritus,& ad bellum inepti. Tormentis ſcribit idem Ludovicus, non utuntur bellicis nec ferro: ſed eorum arma arundines ſunt: ob id perraro in prælio occumbunt. Sunt autem ingemioſi- Fim& ex Auro. Argento, Ferro, Ebore, opera faciunt politiſsima. Bombardarum ſive Scloporum Fiftulas in- gui arte nunc formant, velut artifici manu exaſciatas. Narrat ſæpius jam nobis memoratus Linſcotanus Arc- hiepiſcopo Crucis ĩmaginem oblatam, quam Artifer Ceilanus ex Ebore confecerat, longitudine unius ulnæ; tanto artifſcio, ut capilli, barba,& ipſa facies viventis hominis geſtum mentirentur, optima ſtaturæ menſura: In Europa nihil tale. Quare ab Archiepiſcopo arcæ inculſa ad Hiſpaniæ Regem miſſa fuit, digna æſtimatione inter precioſiſsima tanti Regis Cimelia. in Hiſtrionum artibus excellunt iidem maxime, multaſque venuſtates corpore ac ludis exercent, totam Indiam percurrentes, magna ſpectantium admiratione. Victus eorum ex Lale, Butyro, Caſeo, ac Oriza eſt: potum ex palmarum ſucco colligunt. Veſtis infra umbilicum è dSerico aut Via. Goßzipio. Superiora enim non tegunt. Niſi quod caput panno ſubtili contegunt. Aures Auro ac Gemmis or- Veſtitiis dant: Zonas gerunt aureas gemmis ornatas. Ipſa Inſula commerciis valde ob Portuum frequentiam ae rerum uentiam oportuna eſt. 85 N 5 Atque hæc de Inſula Ceibn deque tertia Orbis parte Aſia ſufficientzad quartam& poſtremam Orbis Terra- rumpartem longe maximam eAmericam, quam Iſtmus nobiliſsimus,& Septentrionalem facit& Meridiona- lem, pergimus a Nunn HISPANI Portus Montes 7 .—— 8* 0 Hiſpania Nova. Is PAN I ANora Americæ Provincia ampliſs ima, cæteris cultior, amcenior ac populis frequentior. Hæc magnis terrarum ſpatiis disjecta, a Tavaſco, ſiꝭe Grialviflumine Occidentem verſus excurrens, ad S. Michaelis& Culiacanas uſq, terras extenditur. Septentrio finitur Granata nova, aliiſq; regionibus Novi Mexicani regni nomine nunc ſignatis. Auſtrale littus Pacifici Maris undis abluitur. Inter Æqui- nodtialem& Cancri Tropicum pene concluditur, ideoque dierum noctiumque exigua hic diſcrimina,& per- petuum pene Ver. Menſibus Iunio, Iulio, Auguſto atque Septembri aſsiduæ pluviæ, leniumque ventorum ab xl temperie. utroque Mari commodiſsimĩ flatus, diurnos, æſtivoſque calores diiciunt ac temperant, quæ vera eſt ratio cur iltic ſub Tropico æſtivo commode habitetur, contra Vetetum Philoſophorum opinionem. Aerem ergo habet temperatum, quamvis ſub torrida jaceat Zona. Abundat regioipſa Mineris opulentiſsimis Auri, Argenti. Ferri 5& Eris: mittit Caſsiam Fiſtulam,& Fructus quoſdam, quos Incolæ Cacao nominant Amygdalorum inſtar, ex Sof, fertile. quibus potum valde ab eis expetitum conficiunt. Goſſypio ac omnibus inſuper Frugibus, Fructibuſque quos in Europa habemus, affluit: Tritico, Hordeo, omne genus Leguminibus, Oleribus, Lactucis, Braſsicis, Raphanis, Cæpis, porro, Petroſelino, Rapis, paſtinacis, Malis inſanis, Beta, Spinachio, Piſis, Fabis, Lenticulis& ſimili- bus. Sunt& Mala aurea, Limones, Mala Citria, Perſica, Armeniaca, magna copia. Creſcunt hicetiam Po. ma& pira, ſed tantum mediocriter, Pruna rara, Ficus magna abundantia. Malorum Cotoneorum mirificus proventus. Mala Granata ſatis multa: Ceraſa hactenus non admodum feliciter provenere. Vineæ inſuper ſunt ferentes uvas, ſed ex iis Vinum non conficitur. Ole, Saccarum, Mora. Habet præterea multas alias Fruges& Fructus nobis incognitos: imprimis Granum e ais dictum Ciceti non abſimile magna copia, ex Animalium va. quo panem conficiunt. Varia item profert Animalia, ut ſunt Oves, Vaccæ, Capræ, porci, Equi, Aſini, Canes, name. Feles, aliaque Animalia ſimilia: iſtiuſmodi enim omnia in India Occidentali teperiuntur. Item Leones, Tigres, Vrſi, Apti, Vulpes, aliaque fera& ſilveſtria Animalia: item Cervi, Lepores, Cuniculi. Præter hæc ſunt& quꝝ appellant Sainas, animalia inſtar exigui Porci, quæ umbilicum in ſpina derſi habent. Eunt turmatim per ſilvas:& alia plurima, quæ brevitatis ſtudio prætereo, Avium non iminor eſt varietas, ut ſunt, Anſeres, Anates, Imperium mojo- Coturnices, Gallinæ quæ noſtras longe ſuperant,& aliæ. Occupata primum fuit ab Hiſpanis hæc regio an- ir no ctolox vi Duce Ferdinando(urteſio: cum maxima tamen ſuorum& Incolarum ſtrage: cui remuneratio- f nis cauſa dono conceſſa fuit Tecoanteper regio novæ Hiſpaniæ, a Carolo V Imp. Regnatum fuerat in urbe Me- xicana omnino ſub Regibus novem per annos cxxx, poſt Iocx ix annos quam a Chichimeicis Mexicana terra primum occupata fuit. Horum ultimus fuit Moteguma, qui in quadam ſeditione fuit interfectus,& cumeo Mexicanorum Regum familia intercidit. Incolitur porro hæc pars ab Hiſpanis, qui multas in ea habent Co- lonias, nempe,(ompoſtellam, Colimam, Purificationem, G nad ala am-, Mechoacam-, Cacatulam- Mexico,& alias 5. Sunt 251 221 2 5 27⁰ l 2 — 8 4.— 85 2 2 2. 7 omgoſtellare 4 45 ee. lia. elan Cuax ac * argent copia e ditiir n as— A Cacate qua⸗ * 2 Arosol eu, Cuachuichules KK = fön mai 9 url N AAliſgiilan,. ag el, 3 flum uli armiema yaſcuntur 5 * Dentlam- — r 4— ATnceu 5 or Sreconierif 8 1 i 0 n Pro— 8 8 X 5 lng Clem 25 A 5 Perg * 75 lic. e, 2. Alicll— 705 8 ＋ niocotiſt 3 1— 72715 N che. 8 Al G 4 5*— eu 6 Aegſicl, gurtlan 1 Pian 2 6 gußanan, en, 40 1 87 3 llalellaquce, ee Auelal. 22 Rate e.. 2 5 3 1 5 ＋ FFman Aagiiucn 5 Cantaungß leclioncſanqui: 8 Capulaſpa 5 N Colli, X 1 5 5„ N N 9 2* Tusalqpa. Int. a 9 17 2 8. Nan, 8 lech nm, 7 Cacliiis„ ee 9 1 Peraſlan D 2 L 5295 Nen 5 2 8 1 2 Ani qu e N 8 2, 2 0 cncunqa. 1 05 Leni]. 25 2 85 2 Artig, cacumala NADchamucg- 7 8 Nee. 22* e 0. 67% 50 Aarlan 11515 1 5 1 Dex. 2 57* 178 Nee 2 3 2 2* ta I Lee 0 Fel, 4 N Sulahon. L K. 1 —— 5 2 ali 4 1 775 gl, 155 Hui fila Sum, 17 2 e e Le 5 U 2 9 Ge. N Halmatlas 7„ 5 1 Nauen. S 5 * J Luba, 5 2 33 Nö 1 Coatalpanecas. r e 11 1 1 i * ö —— 8——— a nen e ee e d een a der a t LI LU e ee e e e ee a 1 3 LL 95 1 20 1 Zo efidie 21 22. 1 1 Urls: Laciss. Flumina. ente 55 HISPANIA NOVA. dunt porro in hac Nova Hiſpania inſignes nonnullæ regiones, nempe nova Galitia, Mechuacan, Mexico,& Guaſtecan. Neua Galitia ab incolis prius Nalſco vocabatur: quam primus detexit& acquiſivit Numus Gi. mannus, qui in ea urbes aliquot fundavit, nempe(ompoſtellam ubi ſedes Epiſcopalis& Conſilium Regium: Spiritus S. Conceptionis, Aichaeclis& Gaudalaiaram celeberrimam ac totius Regni Caput. Pertinet ad Novam Galitiam regio illa quæ Culiacana dicitur ab Vrbe hujus nominis. Iacet autem inter fl. Piaſila,& fl:S. Seba- ſtiani, qui antequam in mare ſe exoneret, a terraabſorbetur. Metropolis Vrbs eſt Culiacan, ubi Hiſpani funda- runt Coloniam Domus Michaelis. Mechauchan regio ambitum habet xi leucarum,& ex opulentioribus ac fertiliotibus eſt hujus Novæ Hiſpaniæ regnis: nam in ea Maiz ter matureſcit ſingulis annis,& alii etiam Fructus. Regio hæc quas continet Vrbes principales ab Hiſpanis cultas, in quibus vigent Mercimonia, nempe Pa cuan& Caladolis, quæ eſt Epiſcopalis ſedes, præter alias minus celebres. Mexicana regio cæteris non tantum Novæ Hiſpaniæ præſtat, ſed univerſæ etiam Americæ. Nomen ſumpfit ab Vrbe Mexico, quæ Temiſtitan- quoque nuncupatur. Metropolis eſt Provinciæ Mexicanæ. Hæc ſita erat in peramplæ paludis medio, antequam a Corteſio occuparetur, qui eam ad ejuſdem Lacus ripam tranſtulit; eſtque nunc optime fabricata, ambitum occupans ſex milliar, Ital. cujus unam partem Hiſpani inhabitant, reliquam vero Indigenæ. Mexico tantun- dem ſonat atque fons& ſcaturigo: a primis fundatoribus ſig appellatà, ob ſcatutigines fontium varias quæ hanc Vrbem circumdant. Hæc Vrbs præcipua erat ac nobiliſsima totius India, imo totius Orbis maxima, quam Ferdinandus Corteſius expugnavit anno c io i xxl. Hæc cum totius Imperii Mexicani Caput eſſet, E- dium capiebat Lx x millia. Regis quidem& Nobilium des erant amplæ, commode& affabre exſtructæ: vul- giver o huimiles& viliores. Reſident in hac Vrbe Archiepiſcopus,& Prorex, ac Tribunal ſupremum Nowæ Hiſpaniæ. Elt etiam in ea imprimendi ars& cudendi pecuniam, In Lacubus porro Mexicanis& circa eo- rum ripas jacenr I Opida, quorum quodvis, continet plus minus xciↄꝰ domorum. poſt Mexicumeſt Tecuſa Vrbs ad ripam ejuſdem Lacus, quæ amplitudine ſua Mexicum ipſum adæquat. Eſt etiam in hac Provincia eAngelerum cinitas, quæ prius Vacipalam, id eſt terra Serpentum, vocabatur, quæ Lanificio celebris imprimis eſt, cujus ager vallibus& paniciebus diſtinctus eſt, in quibus innumera armenta& greges aluntur,& mag. na Segetum ac Fructuum copia colligitur. Gnaſtecan- regio Novæ Hiſpaniæ ad Mare del Nort poſita eſt. 11 hic Colonias Hiſpani habent, nempè Pauuco& D. facobi a Vallibus. Poſtremo in Nova Hiſpania eſt 714 calen Vrbs, quæ poſt · Mexicum ſecundum tenet locum, eſtque valde populoſa& opulenta& agro fœcundo: Reipublicæ more gubernatur, ſab poſſeſsione tamen Hiſpaniarum Regis. Sunt in Nova Hiſpania Lacus multi, magna ex parte ita ſalſi, ut ſal ex is conficiatur. Præcipuus is eſt, qui Chapalicum- Aare ob immenſita· tem vocatur. Eſt& Vrbis Mexicanæ Lacus. Sunt& in ea Fluvii quam plurimi piſcibus abundantes, quorum aliqui etiam auriferi ſunt. Inveniuntur etiam iniis Crocodili, quorum carnibus veſcuntur Incolæ. Eſt autem regio Montibus& rupibus aſperrimis referta. In Proyincia Mexicana Mons eſt flammiyomus, qui 7 Pc HISPANIA NOVA. 653 nurbe incolis vocatur. Eſt& Mons in regione Guaſtecan in quo 11 reperiuntur Fontes, alter ſcilicet Picis ni- ge, alter vero Picis rubræ ferventis. Eſt ptæterea hæc Provincia Silvis Nemoribuſque plena: ac uuiverſa Ar- dores magna copia profert, maximeè quibus lintres unico ex trunco excavant& formant. Habet& Cedros tantæ magnitudinis& craſsitudinis, ut ex ũs trabes quadrangulæ centum& viginti pedes longæ, x Ii vero Htæ conficiantur, tanta quidem copia, ut Montes Cedris, ut apud nos Quercubus aut Pinis conſitos dicas. Opera publica. Opera publica me vocant. Euerunt in hiſce Indiæ partibus plurima& quidem ſuperba& magnifica Templa N idolis conſecrata, ac Diaboli cultui deſtinata, quæ Hiſpani olim voce(M appellarunt. Imprimis fuit in Vrbe Mexico celeberrimum Templum Vit ilipuxtli, ambitum ampliſsimum habens, atque aream intus pulcherri- mam. Inprimis vero res admiratione digna, cura quam Mexicani gerebant in educandis liberis, certo ſcientes nhl eſſe in tota rerum univerſitate, quod plus adjumenti ad rectam rerum tum priyatarum tum publicarum conſtitutionem adfert, quam pueritiæ diſciplina. Sunt Indi rerum Mechanicarum egregii artifices, præſer- tim in cõtexendis variis Avium plumis& Ferarum pellibus admiranda varietate: qui& laborum tam ſunt pa- dentes, ut ſæpiſsime integro die cibum non ſumant, quo ſpecioſius concinnent& aptent, vel unicam plumam, eindem omni ex parte contemplantes, tum ad Solem, tum in umbra, ut percipiant magis ne recta àn inverſa comeniat, erectis an deflexis crinibus. Itaque ex plumis Animal quodcunque, aut Florem aut Herbam tan- ta dextetitate mentiuntur, ut videantur ad vivum expreſsiſſe. Aurifabrorum prima& præcipua eſt conditio, 8 cxteris artificioſa: adeo quidem ut res quaſvis ad vivum exprimant: valentque plurimum fuſionis Ar- tifcio, adeo ut vel Herbas quaſvis, tum res munitiſsimas fuſione fingant, tam exquiſitè, ut a naturalibus dif- etre non dicas. Sola Mexicana Civitas, omnem politiam& vivendi rationem totius Nov Hiſpaniæ patefa-· 3 cit. Qu cum eſſet totius Imperii Metropolis, diverſæ eo confluebant ejuſdem regionis gentes, negotiandi Mercimonia gaatia. Itaque ſingulæ Nationes ſua loca probe ordinata obtinebant ac ſerrabant, in quibus ſingulis diebus quinis fora obſervarent, omnibus rebus venalibus optime inſtructa. Itaque ſingula opificii,& mercaturæ ge- ner, definitum ſibi locum, ac ſtationem certam habebant, quem nec ulli præoccupare licebat, qu certe non eugua eſt politiæ ſpecies. Neque commodius aut Vrbs, aut Domus quæpiam poteſt gubernari, teſte Keno- phonte in Oeconomicis, quam rebus ſingulis præfinita certaque loca ſtatuendo, quod ad Indis obſervabatur- Nnnn ij Sequuntur Opificia. 3 Inf? Sell ferti lia. Animalium va- Ofida, Virginia& Florida. VII GI NIA. Equuntur in noſtra Methodo Virginia& Florida. Vn ginia quæ primo loco occurrit, nomen a VYguino Re. gulo, ſecundum nonnullos, ſeu, ut mavult ile qui Franciſci Praci expeditionis anno ci ο ad Occidentales Indias Diarium aut Commentarium edidit, ab Elizabetha Angliæ Regina nomen tulit. Incolis Mingandacoa dicitur. Fert autem ubertate quadam felicitateque miranda, quidquid Vitæ ex voto tranſigendæ, deliciiſque fruendis neceſſatium: Vinum, Oleum, Fabas incolis Ohindgere, Piſa, quæ illis Nic. Lusewr;: Peponts& Melones, ipſis Aacocquer; Herbas varias: Caſtaneas, Nuces Iuglandes, Fraga, alioſque Fructus nobiliſsimos; item Alumen, Picem aridam& liquidam, Terebinthinam, Ferrum, Cuprum, Sericum, Linum, Cannabim, Gemmas, aliaque plurima. Verum ante alia Frumentum,(Sagatowr indigenæ vocant& Indi Occidentales Mair) incredibili fœcunditate luxuriat: quod eo certe vehementius demirari licet, quod leyiſsimam tenuiſsimamque agriculturæ curam ac rationem exerceant. Agros enim leviter expurgatos,& lo- lis evullis ſarritos, cum aratrum vomeremque penitus ignorent, non tanto inductis ſulcis ſubruendi, glebas occandi, deinde poſt jacta ſemina cylindro æquandi labore fatigant Incolæ, quantum noſtri ad Fruges ſerendas requirũ t, ſed ligneapala modice vulneratam humum leviter invertunt, ſcrobibuſq; effoſsis grana paſtino ligneo, ſicut apud nos fabæ ſolent, depangunt, quę terra demum ſuperfuſa condita in ſummam luxcuriam prorumpunt. Animalia in nonnullis locis producit varia; Vrſos, Leones, Lupos, Cuniculos,& quæ Incolæ vocant Saqus- nuckot, MAaquoſpoc,& Squirelt. Aves pręrerea cum alias, tũ Gallos& Gallinas Indicas, Columbas, Perdices, Grues, Cygnos, Anſeres, Pſitacos, Falcones,& Accipitres. Opida hic exigua, decem aut duodecem Ædium capacia: defixis humĩ palis, anguſto aditu in orbem ædificant, Templo, Principis, Procerumq; manſionibus,& area, ſeu foro rerum vænalium, domibuſque Incolarum, circumquaque in cireuitu diſtinctis affabreque collocatis. Ci. Flumius. Sad virates circa littus ſunt hæ: Pyſhokonnakł, mulierum vivitas, Chipanum, Meopomtiob, Muſcamunge,& Matta- guen-, Ooanole Anglis dicta cæca civitas, Pemeolę, Shycoale civitas ampla, Chowanoabę, Sequotam,& aliæ. Flumina quibus rigatur ſunt Occam, Cipo, Nomopano, Neus,& alia. Quatuor menſibus anni Februario, Mar- tio, April& Maio, copioſa hic Acipenſerum captura: atque etiam iiſdem menſibus Alecum. Sunt& Trotta ſaporis jucundiſsimi, optimi nutrimenti: Raiæ, Mugiles, Paſſeres, ac multa alia genera Piſcium. Silvas etiam habet& Nemora frequentia, Cuniculis, Leporibus, atque Avibus referta. Silvæ non ſunt quales in Bohemia, Moſcoviaaut Hyrcania nudæ gignentiũ ſteriles: ſed celſiſsimis atque optimis quæ in toto Orbe reperiantur, f Cedis VIRGINIA& 7 ener LO RID A. 290 Pl. 2 — Ipalaau Hunter ulr A A 0. et arenen inuemntur 4 E Ziele AMayur qua 2 omi qj,qm⁰e a Auen, Edlanon M aachia. T. armani 8 Jarrdludi 0 5 A1 nl ecb np Jarrope— 2— 5 Al arnsen Emõ ond lallun enmld 8 Calin paul. Jaunurig u. ll c ee M le, 2 0 5 29 lalinacarti 3 1 Ne S Esko, Zliſfani 22 5. VON f 2 N 7 1 R e 2 5 fuß 2 Wemus louublug cheſepiooo? Ohaunoocl o uE ON 0 can iiuge 1 uurat Jan 8 Aclocuiem. chepanuii Aae e e e 5 ee 0* 5. AHedano. e, 85 ern, maaſdueroock 2 8 Vgſamotiquepeuc / aguuyp lac Aducſe 85 2 0 1 e. Germanic Regio c unde clicla. Sitns. Soli fertilimms. Animalium va- rietas. 650„ Eni Cedris conſitæ, binis, Cypreſsis, Lentiſcis, aut Arboribus quæ Maſtichen generant, ac multis aliis Arboribus o- doriferis. Incolæ mediocri ſtatura, æqui bonique tenaces: juſtitiam exercent, Animæ immortalitatem ſen- tiunt, ſed ſaltationibus aſsiduis, intempeſtiviſque compotationibus ad inſtar aliorum Americanorum, intem- peranter indulgent, a carnibus tamen humanis abſtinent. Aſsiduis venationibus Feras inſectantur. Arma ſunt Arcus& Sagittæ. Credunt multos eſſe Deos, quos nuncupant Mantoar, ſed variorum generum& graduum, atque unicum duntaxat præcipuum ac magnum Deum, qui fuit ante omnia ſecula. Qui, ut affirmant, cum Mundum condere decreviſſet, primum alſos Deos ordinis præcipui condidit, quibus tamquam adjutoribus & inſtrumentis, tum in creatione, tum in gubernatione Mundi uteretur: Tum Solem, Lunam,& Stellas, tan- quam minorum gentium Deos, atque inſtrumienta alterjus ordinis magis præcipui. Primum( aiunt) Aquæ creatæ ſunt, ex quibus opera Deorum omnis creaturarum varietas viſibilium atque inviſibiliumexſtitit. Ad ge- nus humanum quod attinet, mulierem primum conditam eſſe aiunt, quæ opera& adminiculo cujuſdam Deo- rum, concepit ac liberos peperit: atque in hunc modum genus humanum ortum eſſe aſſerunt. Sed de Moribus & natura indigenarum, deque alis Virginiæ commoditatibus aut mirabilibus plura ex deſcriptione Ioannis Wyts,& relatione Thomæ Harioti Rallegi domeſtici, per Theodorum Brium ſingulari libro deſcripta,& æneis formis inciſa circumferuntur. Florida. oN A(ut obiter etymon ejus exquiram) appellationem habet, quod ipſa Dominica Palmarum reperta ſit, quam Hjſpani ſuo Idiomate Paſcua ds Flores vocant. Inditum ei hoc nomen a Joanne Pon- tio Legionenſi. Ali inter quos Thevetus, alio referunt nominis originem, nempe quod tota viridis flo. ridaque ſit, ſtratis etiam undis herbis viridantibus: ſed penes authorem ſit hujus rationis fides, cum nuſquam ab aliis conſonantia tradantur. Ab Incolis paquaſa dicebatur. Circum ſcribitur hæc Provincia latiſ- ſimis finibus, ab Ortu Bahamam& Leucayas Inſulas habet, in Occidente Mexicanæ Provinciæ terminos at- tingit, a Meridie Cubam& Iucatanas terras reſpicit, excurrens in modum Iſthmi ad centum paſſuum millia, quàque anguſtiſsima eſt, triginta milliarium Latitudinem occupat. In Septentrione ſupra Floxidam ſunt Ca- nada, Virginia, Avanares,& Nova Francia. Regio ſatis amœna eſt,& omnium Fructuum fertilis. Magna Incolis annonæ cura: Maizium Martio& Iunio ſerunt, tertio dehine menſe maturum colligunt ac in publica horrea recondunt, mox ſingulis pro cujuſque neceſsitate& dignitate diſtribuunt. Alis præterea& quidem variis Fructibus beata, Moris, Ceraſis, Caſtaneis, Vvis, Meſpilis, prunis ſpecioſis quidem aſpectu, ſed inſciti ſaporis. Sunt& Radices ipſis Harle dictæex quibus in annonæ penuria panem conficiunt. Animalia produ- cit varia, Cervos, Hinnulos, Capras- Vrſos, Leopardos, Lupos, Canes ſylveſtres, Lepores, Cuniculos. Nec deſunt volatilia, Pavones, Perdices, Pſitaci, Columbæ, Palumbi, Turtures, Metulæ, Cornices, atque alia. Sunt FLORIDA. duut de vatia genera Serpentium, atque Animal quoddam Leoni peregrinum quoddam Vulpi perſimile, ſub v dur, ut fcetus editos excipiat, cumque iis 5 667 Aphricano haud abſimile. Habet denique entre loculo quodam ceu ſacco munitum, qui& aperitur& clau- pericula effugiat. Manſit hæc provincia poſtquam à Ioanne Pon. Imptriu tio detecta eſſet ad tempus intadta, nemine 5 ſibi illam depoſcente, propter Incolarum f ferociam. Procedente ceinde tempore, Ferdinandus Sottus, Præf ecturam hanc a Carolo Imperatore obtinuit multiſque veteranis miltibus ſeriĩptis, Floridam adnavigavit, anno trigeſimo quarto ſupra milleſimum quingenteſimum, ſed zurariis nimium in veſtigandis intentus, nulla cura urbis deducendæ condendæque, dum per provinciam va. gatur non imrentis quas crediderat Auri ſecturis, mœrore confectus interiit, milites ſociique paſsim a Barba. is cæſi& diſcerpti ſunt. Succedentibus temporibus, Galli, tempore Caroli noni, duce Joanne Ribaldo, floridam verſus enavigarunt, improſpere hac illis cedente narigatione. Alteram æque infauſtam navigatio- nem Duce Landoniero ſuſceperunt Galli anno c 10 1x HH extructa Arce Carolina, quæ brei ab Hiſpanis oe- cupatafuit. Biennio poſt Bominicus Gourgueſius comparata claſſe trium navium, cum œntum quinqua- ginta militibus,& I xxx nautis ultus Gallorum manes Carolinam arcem recepit, evertit ac ſolo æquavit. Sed iu editu cum a Rege ſuo hoc factum iniquo animo accipi intelligeret, quievit, neque ulla amplius Gallorum in loridam expeditio memotatur, manſitque Hiſpanis vacua harum terrarum poſſeſsio. Provinciæ celebrio- les Ierræ Floridæ ab Hiſpanis repeitæ, ſunt Pauuca Regio, in finibus Hiſpaniæ Novæ ſita, cujus Incolæ belli- col admodum,& in bello crudeles: captivos Idolis immolant& comedunt. Viri barbas ſibi evellunt, ur ſpe- cioſiores Appareant, nares& aures perforatas habent, nec ante xl ætatis annum matrimonio junguntur. Hinc Aumaeſ regio,& Alhardacſis Provincia, quarum Incolæ ſunt verſutiſsimi, moribuſque a reliquis Indiæ po- puls differunt. Eſt quoque in Florida Iaguazia Regio, cujus Incolæ adeo curſu valent„ ut Cervos ſuperent&& Flant, curruntque diem integrum nec fatigantur. Sunt& aliæ regiones& Provinciæ terræ Floridæ, ut Apalt- hs, Aubin, Somovia,& aliæ. Regio in univerſum plurimis rivis fluminibusque irrigua, eoque humidior: & in Montibus Apalchicis ingentes Rivi oriuntur Auri Argentique arenas provolventes, quas Incolæ ripis per oſſasdiductis, colligũt,& ſecundo flumine ad Maris littora venales deferunt. Inter Fumina præcipua ſunt Por- 170 keudictum, quod a complet b toria quorum alterum Occidentem, alterum Septentrionem ſpectat: item Rio ſecco, Fl. Magnus, aut Grandis, aumna, Charenta, Ligeris, Axona, Sequana, Ay, Serravahi, Maius,& alia. Regio plana eſt, ac paucos ha- bet Montes in Cedris conſitæ, O0 O00 SucckDudr ſonat Portum Regium. Oſtium fluvii tria milliaria complectitur, habetque duo promon- Flumina- 3 5888 85 ö Montes quibus Apalchici præcipui. Circa fluvium Portum Regium multæ ſunt Silvæ n& 8 he. in quibus Cervi plurimi ac Feræ, etiam multi Pavones Indici reperiebantur. Incolæ Ingenio 1 aft ſunt ac ſubdolo, ad bellum& vindictam proni. 2 8 1—— FFT Reio. 656 Cuba, Hiſpaniola, Iamaica, ð, Ioannis, Margarita, Inſulæ. CVBA. vccgpu nr nuf Inſulæ, Cuba, Hiſpaniols, Pamaica, S. foannis, Margarita, in noſtra Methodo ex. Situs. plicandæ. Cuba Inſula ſic ab Incolis dicta, etiãm Fernandina e Ioanma ab Hiſpanis vocata: item Alpha & O, ſi petro Martyri credimus. Ea ad Occidentem Mari ſecernitur a lucatana, ad Ortum Freto ab Hiſpaniola, ad Auſtrum eſt Iamaica. Ejus Longitudo ab Ortu in Occaſum extenditur ad ccc milliar. uli quali. aut potius leucas Hiſpanicas: xy,& alicubi xx habet in Latitudine. Eam mediam ſecat Tropicus Cancri. Soli ferti lituu. Qui Cubam videre, Salicis folio aſsimilant, eo quod longior quam lata ſit. Regio eſt admodum tempera- ta, quibuſdam tamen temporibus frigidior: eſtque fertiliſsima Auri ſed non puri,& optimi Eris ditiſsima. Magnam profert Rubiæ tinctorum copiam. Saccari item ingentem vim: Frumenta, Fruges ac Fructus va- rios, atque Herbas. Gignit inſuper Caſsiam fiſtulam, Zingiber, Maſtichen, Lignum Aloes,& Cinnamomum. Animalium vd. 5 g 1 e 5 Serpentes, quorum hie ingentium copia, in delitiis fuiſſe memorantur, Nemora Porcos& Boves maxima b abundantia nutriunt. Sex Vrbibus habitatur, quarum præcipuæ d. Iacobi&. Havana illa exſtructa a Iacobo Velaſco, ſedes eſt Epiſcopalis: Hæc totius Inſulæ Emporium& Navale: ad hanc ſolet claſsis Regia tamdiu ſubſiſtere, donec& anni tempus,& venti commodam navigationem trajectumque in Hiſpaniam pollice. antur. Nunc in ea triremes aliquot ſunt quæ oram omnem contra hoſtes tueantur. Multos habet hæc Inſula Flamila. auriferos fl. quorum aquæ dulces& potui aptæ ſunt. Dulcia& ſalſa Stagna frequentia, unde hic quoque Salis Montes. copia. Regio aſpera, excelſa& montoſa. Monteſque affatim Auri præbent ſecturis generoſis. Eſtque in ea. dem Inſula non procul a Mari mons, è quo Bitumen fluit aptum navibus ſtipandis. Aliam rem admiratio- ne dignam in hac Inſula deſcribit Gonzalus Ovetanus: Vallem quandam inter duos Montes ad duo aut tria milliaria Hiſpanica deductam,(Campum Lapideum veteres, uti in Narbonenſi Gallia hunc vocaſſent) quæ Lapideos Globos producit tanto numero, ut quis multas inde naves onerare poſsit, atque a Natura adeo Nores. ad ſphæricam formam rotundos factos, ut nihil circino poſs it ab Artifice fieri rotundius. Ipſa gens natutæ be⸗ f nignitate contenta, neq; meum neque tuum, aut exitialem pecuniam noverat, ſed omnia in communi poſside· bat, ſicuti Solem& Aquam natura ex æquo omnibus largitur: apertis itaque vivebant hortis,& ſine Legibus ſuapte natura rectum colebant. Nudi fere incedebant, raro tuniculis quibuſdam bombycinis induti. In Nu- ptiis mirum ritum obſervabant: Sponſus enim prima nocte cum Sponſa non concumbebat, ſed ſi Dominus eſſet, Domini vicem ejus ſupplebant: ſi Mercator, Mercatores: ſi denique Ruſticus, Domini vel Mere 0 —.— LS. IOANNIS TIIARGANET . 3238 2 N *. N Camaro 2 Alu Cetmanien 2 22 P llalaucue N 2* e Seger r d Sac 57 9 : 92 7. id. N Zlllaai ina [CIFBT LV J Alu Cermam hr 1 /onfis cnei 2 55. me 5 f 20 I 1 8 2 ale 15 85 Jiu: 70 Lac A 2 e alan Wir Dakine lie 72 7 Juan 1 9 6.15 lle, 25 2 N A 27 825 2 15 5 Lianen 5 S * A. 66 Yainia n. 2 EI 2 ＋ b 206 E 1 1 3221 5 25 32 . 0 226 — 660 HISPANIOLA. Ob leviſsimã cauſam Viri uxores repudiabant. Sed mulieres ob nullam Viros dimittere poterãt: Viriadmo- dum libidinoſi erant& obſcœni. Hiſpani quidem populi frequentia excultam invenerunt, at nunc pene a ſolis habitatur Hiſpanis, quod Indigenæ partim fame,& laboribus, partim lue venerea interierint, ac potiſsimam Incolarum partem in Hiſpaniam Novam, poſtquaàm a Corteſio ſubjugata eſſet traduxerint, ut jam vi x Indo rum ullus, aut ullæ ipſorum reliquiæ ſuperſint. 5 Hiſpaniola. ee 4 Aw c Inſulam Incolæ Haity& Quiſqueia quondam vocaverunt, Cipangi quoque nomen poſtea tulit. 1 1 Hiſpani a ſe Spaniolam ſive Hiſpanblam& à Dominico S. Domingo, ſive Dominici Inſulam; cujus etiam Situs. honori urbem exſtruxerunt, quæ omnium eſt præcipua. Hujus Inſulæ ambitus c io milliari. 5 um, ſeu ocol leucar. Longitudo 19 milliar. Latitudo pro Sinuum& promontotiorum ratione. Cali quali. ria. Hanc P. Martyr reliquarum omnium Inſularum genitricem vocat. Medium Inſulæ ab Æquatore diſtat Soli fert ilitas. gradibus pene x ix. Verſus Boream forma oblonga eſt, panditur enim ab Ortu in Occaſum. Aere fruitur tem- 2 5 perato, unde Arbores ut plurimum perpetuo virent: eitque præ cæteris omnibus amœna& fertilis. Sacchari cannas aiunt hic altiores craſsioreſque eſſe, quam uſquam alibi. Fertilitatis indicium hoc eſt, quod ITriticum ſatum centuplum reddat. Valentiæ in Hiſpania ex unica canna vix ſeptem phialæ implentur: in Hiſpaniola vginti, ſæpe etiam triginta. Gignit prætereahæc regio Caſsiam fiſtulam, Zingiber, Maſtichen, Lignum A- Animalium zu- los,& Cinnamomun: Salis etiam uberem proventum habet. Auri& Argenti Fodinæ ſunt divites: eſt& fictas. aliorum foſsilium non para quantitas, præcipue vero coloris crrulei. Ante Hiſpanorum ad v utum triatan- e tum hic erant Quadrupedum genera, nunc im portatis aliunde animantibus ita repleta eſt, ut ex ea pellium& corotum magna is quotannis in Hiſpaniam exportetur. Vrbes hujus Inſulæ multæ ſunt: præcipua eſtS. De- wuinici ad oſtium fl. Orama, ſede Epiſcopi& Vicarii Regii inclyta. Sunt& Vrbes minores, S. Poannis. Megums, Vrbium nomina Portus Plata, Portus leegius, Can and, Naragua, aliæque. Sunt etiam in hac Inſula Fluri complures, Lacus ac Fontes Flumina. admodum piſcoſ. Træcipuam tamen& amonitatem& commoditatem Incolis præſtant I v ingentia Flumi- Cacusa, na, quæ in ipſo Inſulæ umbilico, delapſa ex altiſsimorum montium jugis, in divertiſsimas Mundi partes ab- eunt: Tuna ad Orientem ad Occidentem decurrit Atihunicus, pacchus Septentrionalibus, Næibus Meridiona- libus aquis miſcetur, ſic ut quadripartito Inſula dividatur. Eſt præterea in Bainoa ingens Lacus, Indi Age. gabon noſtri Mare Caſpium vocant, is infinitis undique fluviis auctus, nuſquam tamen excurrit aut exonera- tur, ſed cuniculo abſorbetur 5 haud vanis conjecturis creditur rupes haſce ſpongioſas, per ſubterraneos mea- tus Maxis aquam recipere, quod ibidem multitudo marinorum Piſcium inveniatur,& aqua maris ſalſugine in- 70 fectatota muriatica ſit. Ali inſuper quantumiis minores in hac inſula ſunt ſalſi Lacus. VItra ſupradictos La- dus ingens ctiam Fluvius in Mate ſallus decurrit, quantumyis dulcis aquæ infinitis rivulis ſontibuſque auctus. 55 IAMIcA, Arc nao di fich. Ber tusehus 100 5 Indice 10 40 Ain böHipml den decun ks ddumt 1157 um der N Are ant bi, ede dd edel IAMAICA. 661 Au Af A, quam nunc S. pacobi Inſulam nuncupant, ad Orientem Hiſpaniolæ. xx v ab ea Leucarum in- Inſula. tetvallo diſcreta. xv i gradibus ab Æquinoctiali limite diſtat. Ad Septentrionem Cubæ vicina eſt. Qua Me- Situs. ridies S. Bernardi Inſulas,& Carthagenam reſpicit: qua Occidens Iucatanas Terras ſeu Fonduram. Ambi. Cal temperies. tus ejus loc milliarum. Regio grata Aeris ſalubritate& temperie gaudet: atque ita fertilis eſt ut ſoli fœ· Sol fertiluau. cunditate cum quavis alia cettarè poſsit. Habet Auri Metalla: Saccari& Goſſypii magnum proventum. Nec Animalium da- non Animalium diverſorum copiam. Frequens olim cultoribus erat, nunc Incolis aut ferro aut mortalitate rictas. i abſumtis, rarius culta, duabus tantum Civitatibus habitatur: quarum primatia Sevilla ſive Hiſpalis, in qua Ec Vrbes cleſia principalis cum Abbatia, ubi Primatum geſsit Perus A artyr Anglerius Mediolanenſis, Vir in tractan- Flumina. dis rebus Indicis diligens. Altera Oriſtan. Eluvii hic multi& Lacus piſcoſi. Gens Lege, Ritu, Moribuſq; in nul- Lacus. o ab Hiſpaniolenſibus Cubenſibuſque diſcrepat, tantum ferociores fuiſſe memorantur. Mores. Inſula S. Ioannis. Ns ul 4 S. oannis vulgo a portu divite cognominata, prius Borichena vel Borica dicta, habet ab Ortu In- Inſala. ſulam S. Crucis, Inſulaſque exiguas plures. Ab Occidente& Borea Inſ. S. Dominici: à Meridie promon- Nymins. torium Pariæ, a quo cx xx vi milliar. abeſt. Inſula in longitudine porrigitur ad L pene mill. in latum patet S. XII aut xv iI: maxima latitudo xv iir pene mill. Germanica coniplectitur, Affluit Frugibus, Fructibus, Soli fertilitas. Animalibus, ac Auro. Dividitur autem hæc Inſula in duas partes, nempe Borealem& Auſtralem. Borealis qui- Drbs S. poannis. dem Auro abundat plurimo: Auſtralis Frugum, Fructuum, Aviumque feraciſsima. Eſt nunc in ea urbs præcipua Flumina. S. ſoammis optimo gaudens portu. Fluvii hic ſunt aliquot, inter quos Cairabonus fluviorum maximus ad Septen- trionem decurrit, cumque omnes aureis glareis areniſque fluant. Septentrionale tamen latus, uti ſupra quoque a nobis dictum eſt, generoſioribus Fodinis commedatur. Meridiana pars portuoſior, frugibuſque beatior, Maizium cæteraque neceſſaria vitæ producit. Margarita. ARGARNT T Inſula vel Ma garitarum, alio nomine Cubagus dicitur, x millia ĩn circuitu patet, de- Inſals. cem gradibus& dimidio ab Æquinoctiali linea diſtans: omni ſui parte plana, ſterilis: nuda arbori- Situs. bus, aquæ expers. Itaque tanta plerumque humoris inopia eſt, quum propter contrarios ventos ni. Soli qualitas. hilè Cumana ſubvehatur, ut ſæpenumero cadus Vini pari Aquæ cado permutetur. Cuniculis, Sale& Piſcibus abundat. Imprimis vero Vnionum copia nobilis eſt. Incolæ colore fuſco ſunt, raro capillitio,& velut Mores. imberbes, feri, crudeles. Veſcuntur Oſtreis è quibus Margaritæ ſumuntur.. O ooo ij Sequitur r—— — Regio. Situ. Caſtella aurea. nds dlicla. Situs. clic Soli qualitis. Vr bes. Flumina. Popaiana regio. Sitits. Peruuia. Situs. del qual. 662 America Meridionalis. Equitur America Meridionalis ſive Peruana, inter quam& Hiſpaniam novam terræ ſpatium ad latitudi- nem decem& octo milliarium intereſt. Propter quam regio Peruana Inſula eſſe deſinit: diciturque Pro- vincia Dariena, mutuato nomine a magno fluvio Dariene. Potro America omnis Meridiomdis pyrami- dalem formam habet: cujus baſis prope Iſthmum eſt, Boream verſus: vertex ſive cuneus ſenſim exte- nuatus ad Magellanicum Fretum verſus Polum Antarcticum deſinit in acumen, gradibus pene II II diſsidẽs ad Æquatore. Ad Ortum alluitur Mari quod vocant de Nort: ad Occaſum Mari 4el Sur ſive pacifico. Regio- nem omnem a Borea in Auſtrum montes ſecant. Ambitus eſt ſedecim millium milliar. Partes ejus multæ: ſed præcipuæ hæ quinque:( aſtella aurea, Popaiana, Peruvia, Chile,& Braſilia. Caftella aurea Caſtiglia del oro nomen accepit ab Auri maxima quo abundat copia. Iuxta Iſthmum ſita eſt, quo pars Auſtralis Borealiconnectitur. Latitudo Iſthmi eſt Lxxi i, milliar. Eſt autem hæc terræ pars male habitata, ac parum culta ob inclementiam Cæli, ac ſtagnantes aquas. Eſtque earum rerum quæ ad annonam ſpectant minime ferax, tametſi bis terye in anno colligant ſuum Mai. Vrbes duæ ſunt, Nombre de Dios ad Mare del Nort,& Panama ad Mare del Sur. Flu- vios habet auriferos,& mineralia, unde facilitate propemodum incredibili, Auri vis ingens extrahitur. Popaiana regio incipit a parte Septentrionis ad urbem Antiochiam, deſinitque ab auſtrali parte ad url m Quito. Itaque a deptentrione terminatur ad fines Caſtellæ aureæ, a qua ſeparatur in urbe Antiochia. A Metidie vero Peruanæ Regioni vicina eſt, indeq; disjungitur urbe Quito; ab Ortu diſtinguitur regno novæ Granat Tranſandeno,& Peruana regione, quæ inde incipit, Orientem verſus. Ex parte Occidentis jungitur marti Auſt- rali. Regio hæc montibns excelſis, horridis& admirandis prædita eſt. EKA IA Regio totius novi Orbis nobiliſsima, tota fere intra Æquatorem& Tropicum Ca- pricorni clauditur. Nomen accepit a Portu& Flumine cognomine. Suntque fines ejus a Septentrione Noxa Granata, Caſtella aurea& Peru Fluvius ac Portus: ab Occaſu eſt Oceanus ſeu a del Zur: à Meridie Chi- li provincia:& ab Ortu Montes; occupatque Longitudine ſua mille& octingentas leucas. Næc autem di- viditnr hodie in tres partes juxta regionis ſitum: in planitiem: in Stieras ſeu Montes:& in Andes ſeu Vltt: tanam. Planities Peruviæ juxta maritimam oram expanditur milliaribus propemodum c 19 10 Ital. Eju: titudo major ad I accedit. Eſt autem hæc pars arenoſa, ſolitudinibus frequentibus deformis, ac majori ex parte ſterilis. Sunt tamen in ea agri permulti circa luminum ripas viriditate ac fœcunditate læti, luviorũ utili perfuſu ac inundatione irrigati: unde Goſſypiũ varii coloris,& omne Frumenti genus copioſe reddunt. Mon- dana regio longo extenditur tractu à Septentrione ad Meridiẽ mille circiter leucis,& aliquibus in locis minus. Salt AMERICA MERIDIONALIS. 663 — 5 SEA 29— 91 2 25. 0 3 N AR 7 Fe ue N* mila 9 r: 2222 Kun. 821 apa . 1 e 4 55 8 n. 2 Pal in leeneum oni, 5 umihi e N ia. 15 Ju md 4. 2 und. Hlinda . S. Hlaria R 5 RA e ele Harigorn 2 ei nam lrico ama —— 2 72 5 — 4 25 iar A 52 2* 1 1 1 cefa e.— Eupana ee 4 0 3 5 K, ame ta de f. cis SNL.. i apoanin 1 1 ulea 2 5 A. 9e. H,mugñ* N 1 2 5 1 2 2 8 TAbaiar 1 2 A ock! 252 D Mo E ο HAcu 1 Turo 12 4 U b N A 5 ARA 4 181 A 3 F TIN* N 7 R Pocc. 6 IIA 2 e, Nen NA TA Sia Sunn, 3 Ae Aube 18* u, e 2* Fur Nuilu I Ae. Aff. Kenſßon 8— 7 3 8 e J N 6 15. ö 3 2 anno 22* Sinn, 2 niit E ei 57 eee 2 N 2 Dapin Ac ima 2 Heer.— Concept ont* 1 1 8 8 CPrimiro a orto Deſir 950 i 8 le 3 monte Aa Criiæ 5 1 N e Acencam Cdes aq 1 C de lahiætaiig e las 1 Urbæ. — 1 Mores. Chili. Situs. s. AMERICA MERIDION ALIS. Sunt vero hi Montes admodum frigori obnoxii, in eiſque frequenter nives cadunt; nec arbores utplurimum roferunt, unde Incolæ ignem ex terra quadam ad hoc apta fovent. Andes ſunt etiam Montes, ſed conti- nua ſerie produẽti abſque vallibus. Hi etiam a Septenterione in Meridiem porriguntur,& inter hos& alteros Montes( vllas Provincia clauditur, quæ ſane utplurimum Montibus referta eſt, ac frigori ſubjecta, ſed tamen valde populoſa. Montana Regio, Lævino Appollonio teſte, Maritimæ Regioni hominum cultu, Vrbium frequentia,& Soli Aeriſque beatitudine longe præſtat, ac peculiati idcirco Regum Sede, Procerumque habi- taculo excoli conſuevit. Terra præter Chamæceraſia,& alia id genus mora dumetis aſſueta, lactucas, braſsicas, raphanos magna proceritate luxuriantes,& tenuium etiam menſis vulgares, amaracum& ſimiles herbas pro- fert:& reliqua porro omnia, quæ poſtea Hiſpanis ſerentibus accepit, uberrima referendi benignitate reddit. Verum ante alia Frumentum tanta fœcunditate luxuriat, ut ſi vere proditur, uno ex ſativo Frumenti ſextario, quinquaginta aut centum, ducenti interdum progignantur; quod eo certe vehementius demirari licet, quod leviſsimam tenuiſsimamque agriculturæ curam ac rationem exerceant. Auri Argentique ditiſsima inter om- nes totius Orbis regiones non immerito peruvia cenſetur. Continet autem Peruvia Provincia intra ſuos limi- tes plurimas Vrbes ac Civitates, quarum præſtantiores ac celebriores ſunt: Portus Vetus, AlichatliQu, Tru- gillum, Regium ſeu Lima, Arequipa, Quito, Cuſco, Argyropolis,& Potoſium. Quarum quinque priores ab Hiſpanis ane primum ſitus commoditate,& mercaturæ oportunitate allectis occupatæ ſunt,& ædificiis more Europæo ex- ornatæ. De Moribus autem peruvinorum in univerſum Lævinus Apollonius ſic ſcribit. Vniverſi tribus potiſ- ſimum gentibus diſtinguuntur, quarum ſingulæ plures ſub ſe populos nominum rurſus varietate differentes continent. Hæ gentes diſsimilitudine gaudent,& diverſis linguis ſunt diſcretæ: frequenter etiam Limites exce- dentes inter ſe bella gerere,& ferro injurias vindicare diſcordes ſolebant, priuſquam in unius Mnacænæ ditio. nem ad Æquatorem uſque Provincia ceſsit. Fœminis lanea veſtis eſt ad talos uſque propendens: Mares Indu- ſiolum ad ſuras uſque,& huic ſuperjectum palliolum geſtant. Quanquam vero idem fere tota regione corpo- ribus veſti menti ſit genus: capitũ tamen habitus mirifice variant, cum ſinguli pro uſitato patriæ moræ faſciolas tornatiles, multi ſimplices, plurimi verſicolores gerant: nec fere ſint quiquam, qui eo in capitum ornatu ſecun- dum patrium uſum ab alteris non vehementer diſcrepent. Admirabili vero omnes Natura indolis ſimplici- tate imbuit: adhuc vetuſtæ ruditatis hæres, qua ridiculas nobiſcum negotiationes exercent: vix inexhauſtas ſuas Auri atque Argenti Gazas norunt, atq; informibus eorum maſs is tantum utuntur, quanquam Aureorum atque Argenteorum emblematum non minore quam nos delectatione capiantur. Chil Regnum ultra Tropicum Capricorni ſitum eſt inter Peruriam& Patagonum Regionem, quarum hæc Meridiem, illa Boream ſpectat: ad Occaſum habet Mare Facificum, longo tractu. Nomen habet a fri- gote fubguotas ad Me füapdusobſzct. Fegzlencume 2 ar dedes nete dem 4 enen uumütthnicez Ken dchem ſeger — AMERICA MERIDION ALIS. 565 aan gore: quod interdum his locis tam vehemens eſt, ut Equos cum ſeſſotibus penitus conſtringat,& Marmoris C]. inſtar induret. Pluvias, Fulmina,& totius anni mutationem ſentit diſtinctis intervallis, haud aliter atque Eu- Sah e 8 ropa: niſi quod illic æſtas eſt quum nobis eſt hiems, mutatis rerum vicibus. Regio omnis partim maritima eſt, e apartim montana: quæ pars Mari vicinior eſt, ea magiscalet. Terra patura ſua fertilis, omniumque ad vitam n heceſſariorum abundantiſsima, Melle, Verzin oque ſive tinctorio ligno abundat. Gignit cumprimis Piper ongum: profert& laudatiſsimum Vinum comportatis eo ex Hiſpania palmitibus. Auri obriſi hic quoque in- ens proventus. Fructus qui ex Hiſpania allati hic ſeruntur facile creſcunt. Magna hic Pecudum& Struthio- um frequentia. Metropolis eſt Civitas S. Jacobi, Colonia Hiſpanorum, quam illuc noſtra memoria duxerunt. Urs S. pacobi. aal. laritima multis fluminibusirrigantur, quæ colliquefactis diurno calore nivibus dilapſa ſummis Montiun: ju- Flumina. u s, in Pacificum aut Magellanicum quor feruntur: ſed plerique ob indomitum frigus noctu concreſcunt, vad gterdiu vero decurrunt ſoluto gelu. Montes hujus Regionis cæteris ita præcellunt, ut in univerſo Indiarum Montes. om · factu ſimiles non reperiantur. „ Superelt. Terra Orientalior Braſilia, a Verzino, ſive coccinei Ligni illi enaſcentis copia ſic dicta. Inter duos Hraſilia. u. wios fita eſt, Maragnon-& Della Plata. Ea ſic a Maffeio deſcribitur. Braſilia duobus ab Æquatore gradi- Situs. us partibuſve, ad gradus quinque& quadraginta in Auſtrum excurrens, trigoni oblongi ſpeciem refert, cujus alis in Equatorem& Septentriones obverſa, ab Oriente in Occidentem recta protenditur. Angulus ex- temus ignotas ad Meridiem Regiones attingit. Latus in Orientem ſpectans, interpoſito Oceano Heſperiis 2 u Ethiopibus objacet. Alterum Latus a Provincia Peruana diſterminant juga Montium adeo celſa, ut ipſos avi- r mvolatus fatigare dicantur, uno dumtaxat, quod adhuc exploratum ſit, eoque difficillimo tranſitu. Regio dl. ↄta ĩnprimis amœna eſt, Cœli admodum jucunda ſalubriſque temperies: lenium quippe a pelago ventorum g temperin. an ommodiſsimi flatus maturinos vapores ac nebulas tempeſtive disjiciunt, ſoleſque puriſsimos ac nitidiſsimos . ddunt. Terra partim in planit iem ſoluta, partim in colles clementer aſſurgens, felix præpinguibus glebis,& Sol ferriltas. ales gno ſolo, ſemperque vernante, credita ſemina, multiplici reddit fœnote;& Sacchari ptæſertim eſt ferax. Qua-. Auimalium va n · rupedia hic plurima ſed ferme ſylveſtria, partim nota nobis, partim ignota: Aveſque coloris eximii. Multæ g. plc. ic Portugallenſium Coloniæ, in quibus complura unt ab ipſis ad Saccarum excoquendum conſtructa dif- ſatia, nempe Pernambicum, Caput S. Auguſtiui, Portus ommum Sant trum, ubi Epiſcopalis& Præſidis totius Pro- 4 conninciæ Sedes. Scatet ea tota ferme plaga Fontibus ac Sylvis& amnibus inclytis: è quibus(ut reliquostaceam) quem Argenteum vocant, jeucarum quadraginta Oſtio in Oceanum fertur, adeo violentus, ut inde Nauteæ dul- Jnula. 1 nes hauriant latices, priuſquam telluremex alto confpiciant. Nullos omnino Braſiliani colunt Deos, Orientem Mores. 0——— andern amen Solem venerantur,& Animarum immortalitatem credunt. * pP Er Hæc 4 en U 1 2 Ailum. Sim. 6 Fretum Magel- f L nicum unde 666 5 Fretum Magellanicum. He c de America e Meridionali: reſtat paucis explicandum Freimm N gellanicum, vulgo Eftriche dee. AMA agellanes. Nomen ei a Magellano, cui hujus Freti inventio debetur. Cujus conſilium de Inſulis Moluccis inveniendis navigatione Occaſum verſus inſtituta, alias diximus. Is XXIV Auguſti quum primum Maris procellæ miteſcere inciperent ſolvit ex Sinu D. Iuliani, in quo aliquamdiu hæſerat non tam fluctuum, ventorum atq; hyemis, quam diſsidiorum inteſtinorum inter Caſtellanos& Portugallenſes tem- peſtatibus exagitatus. Poſtquam aliquot dies Auſtrum verſus navigaſſet, ventum eſt ad Promontorium 8. Crucis. Hic una navis ad littus eliſa elt, ſalvis tamen vectoribus, armamentis& mercibus. Inde cum obſer- varet littora ab Auſtro in Orientem paullatim deflectere, ſpes fata eſt Freti conſequendi. Itaque xxvi No- vembris fauces quædam detectæ ſunt, quas cum quatuor navipus reliquis ingreſſus eſt Magellanus. Hic in dinu quodam operiri placuit,& naves tres præmittere quæ viam tentarent. referrentque ſiquid viſum a ſe obſenta. tumque eſſet. Harum una quæ Fratrem Magellani Aluaum Afeſchitam vehebat, elapſa Oceanum repetiit,& directo in deptentrionem curſu in Ethiopiam, inde in Hiſpaniam delata, octavo menſe poſt ſocios deſertos, Aluarum captivum Imperatori Carolo Caſtellæ Regi ſtitit. Atera natis Sinum tantum eſſc retulit,& quidem vadoſum. Tertia adfirmavit eſſe Fretum, obſervato fluxu Maris& refluxu. Menſis erat November, nox ho- rarum quinque præter propter. Dextra lævaque in littore ſolitudo, mortales nulli: niſi quod in parte ſiniſtra conſpecta magna igniumcopia. Hæc cauſa fuit, cur& regionem illam vocarent Terram del Fuego,& judicarent ſe ab Incolis eſſe conſpectos. Magellanus duabus navibus hoc modo amiſsis, tres reliquas prout ferebat tunc rerum occaſio inſtruxit,& luſtratis probe rebus omnibus, ſecundo& viceſimo die poſtquam Fretum ingteſſus fuerat delatus eſt in aliud Mare, quod a tranquillitate vocavit Mare del Sur. Ceteruin Fretum hoc altiſsimis un- dique rupibus cinctum, cxx paſſ. millia in longitudine occupat: vel ſecundum alios xx VI milliaria Latitu do non reſpondet, neque uſquam ſui ſimilis eſt, aliquando duo aut tria, nonnumquam decem aut quin. que milliaria patet, quaque anguſtiſsimum eſt, unius milliaris ſpatio concluditur. Ipſe Septentrio ex O- rientis latere inter utriuſque terræ anguſtias pet ſeptuaginta& amplius paſſuum millia invectus, auftralibus undis miſcetur, quæ ab Occidente promontoriis illis deſſeadis ſive deſyderatis inſinuatæ. Septentriona- libus Aquis occurrunt, magnoque inter ſe molimine concurrentibus undis, horrendo fragore totum in ſpumas vertitur Mare. Placidius Auſter fluit refſuitque, nam Occidentis hæc pars cum incredibilis ſit pro- funditatis, extenuatiſque paſsim littoribus majoreim in modum terra ſeſe aperiat, quietum fluitanti Mari acceſſum præbet. Sed Orientale hujus Freti littus, vadis brevibuſque infeſtum, interjacentibus pluribus Inſulis, frequentibus æſtibus agitatut&. ingentes aquarum motus ciet: littora altiſsimis arboribus conſita. Forro 55 Terra Auſtralis Sit us. Soli qualitas 5 668 FRETVM MAGELLANICVM. vorro Magellanus dum in Auſtralibus hiſce partibus per ſemeſtre circitur ſpatium hæſit, nihil fere præter lx tora detexit& perlultravit, interiora regionis penitus incognita manſere: qua tamen Antarctico Circulo vici- nior eſt, conſtat magna ex parte montoſam ac ſilveſtrem eſſe regionem, continuis nivibus rigentem. Auſtra- lem hanc I erram ¶Magellanus ab igne ſive ignibus, el Fuego nominavit, propterea quod dum hoc Fretum lu- ſtrabat pernavigabatque, nullos uſquam mortales, ſed frequentes, ut ſupra quoqueè diximus, longeque por- rectos ignes in ſiniſtro latere noctu ſæpius conſpexerit. Auſtralis autem Tarra ſub ipſo Occidente utramque Iavam, Sumatram& Moluccas reſpicit, ex Oriente Africam habet& Æthiopicum Oceanum, Septentrio an- guſtiis Magellanici Freti objicitur& Patagonum terris. Vtriuſque ripæ regio ſterilis eſt nullo Frugum benefi- cio recreata, ſatis tamen paſcua proceris ignotiſque arboribus conſita eſſe perhibetur. Eſt hic alibi omni tem- Mare Pacificij. pore Pinguinorum, Mergorum ac Phocarum copioſa multitudo. Mare autem in quod per Fretum hoc per- Mores. Vſtitus. venitur, Magellanus Pacificum nominavit: ſive quia vento plerumque ſecundo, minuſque tempeſtuoſo uſus fuerat, ſive quia propter ingentem vaſti æquoris amplitudinem nullos ibi ventorum gyros vorticeſque exper- tus erat, nunc vulgus Nautarume Mae Meridionale ſive del Zur nominat. Sed de his ſatis. Auſtrales brevioris ſtaturæ eſſe perhibentur, Septentrionales Chicæ Incolæ, vaſtaingentique cotporis mole, xi i aut xi pedum paſsim longitudinem æquant aut excedunt: colore fere ſunt albo, perinde atque Septentrionaliores noſtri: voce adeo ſonora& horribili, ut Bovis mugitum aut Elephantorum barritum potius, quam Hominis vocem exprimere videantur. Tantæ quoque ſunt àgilitatis, ut pernici curſu Cervos antevertant, ideoque difficulter ſclopis vuluerantur, niſi catenryatim ſimul incumbant, aut ex improviſo occurrant. Ad bellum profecturi, Du- cem eligunt cui omnes obediant, plurimum arcu valent, quo ita ſcite& gnaviter utuntur, ut quidquid oculis adſequantur, jaculis feriant;& ſiquando ſagitta aliquo navis tabulato hæ ſerit, vix multorum opera revelli poſ- ſit. Arcus habent prægrandes, quorum nervi è ferinis inteſtinis, pollicis craſsitudine conficiuntur: ingenti- bus quoque ligneis gladiis armantur: utuntur& funda, qua ſcite jaciunt& quo deſtinarunt, modo jactus meta concludatur, contingunt& disjiciunt. Veſtitum Incolis præbent Ferarum& marinorum ingentia Luporum tergora, quorum apud ipſos venatio adſidua. Atque hæc de Freto Magellanico, deque quarta Orbis parte America, ſufficient. Cujus inventionem omnes noſtri ſrculi Scriptores Chriſtophoro Columbo, neque immerito, tribuunt. Hicenim primus eamdetexit quo- dammodo, Chriſtianoque Orbi cognitam reddidit, uſuque& utilitate communicavit, anno poſt Chriſtum na- tum cio αι. Qui autem plura de his, vel noſtra pluribus explicata, petat, conſulat Lævinum Apollonſ- tum, petrum Martyrem Mediolanenſem: Maximilianum Tranſsilvanum, qui Latina Linguade iis ſcripſerunt: leſultarum epiſtolas: Item Maffeium de rebus Indicis,& alios. 1 VETERIS GEOGRATHILX AIT 743 LAR. LECTORIS. Hu noſtro Tabularum Geographicarum Gerardi Merca- toris eAtlanti: Minori, ſequẽtes veteris ævi Tabulas, in gra- a tiam priſcæ tam Sacræ quam Profanæ Hiſtoriæ Candidatorum a . me delineatas, adſunxi. Vt quemadmodü illis hodiernum locorũ ſitum echibui, his veterem quodammodo repræſentarem. Quem noſtrum laborẽ omnibus inprimis veteris Hiſtoriæ ſtudioſis& uti- 4 liſsimum,& gratum fore ſpero. Vale Lector,& noſtros conatus bo- ni conſule, atque plura id genus a nobis exſpecta. Pppp ii RADöxs ande! 2 470 Topographia Paradiſi. ARA DISVS qui Hortus Eden, Hortus Ichodæ& Hortus Dei alibi appellatur, ubi fuerit quæſſtum eſt iu. Initio diſtinguendus hic Hortus ab eo qui Amos I vocatur Beth. Eden,, nam is fuit in Cœloſyria. lam quum Moſes teſtetur Paradiſum ad Orientale Edenis latus conſitum a Deo fuiſſe, indicat clare, l partem Edenis fuiſſe Paradiſum. Eden autẽ deſcribitur a fluvio uno, qui ſe in quatuor fundit capita, Phi- ſon, Gehon, Trim Euphratem. Res clamat, alibi non fuiſſe quam in Babylonia. Sed Babyloniæ partes ſunt tres, Auranitis ad Euphratem, Mediana quam Chaldæam vocant ad Arabiam deſertam,& Inſima quæ A- mordacia, quibuſdam Merodacia dicitur, ad Sinum perſicum. Fluenta quatuor nobis deſignant Edenen non alibi fuiſſe quã in Auranitide, quæ initio Audanitis quaſi Edenitis videtur fuiſſe appellata. Iam Fluvios videa- mus. De Tigri qui Moſi Cidaetel,& Euphrate qui Phrat h nulla eſt contraverſia, notum enim eſt omnibus, hos ad Apamæam miſceri, atque inde uno ingenti alveo ferti, poſteaque exonerari in Mare Perſicum, ſicut in Chorographia noſtra videte licet. Superſunt Yon& Gehon. Piſon exiſtimant quidam eſſe Euphratis oſtium Orientale. Sed, quid attinebat Edenem facere vel tam amplum, vel loco infœcundiore, vel ubi non appa- rent diſtincte quatuor illa capita? Quærendus igitur fuit alius ei locus. Is eſt omnino inter Euphtatem& Ti- grim, ubi fluvius ab Euphrate manans lento agmine juxta Apamæam Tięꝑri miſcetur, diciturque Incolis Sa- iter corrupte, rectum enim eſt Piſctigris. Eum Plinius abundate Anguillis ait xxx pedum Longitudinis. Cer- g te Piſon Hebræis fœcunditatem ſigniſicat. In ejus arena Aurum præſtans inveniri teſtatur R. Moſes Ben- Na- chma. Atque eodem reſpexit Moſes quum dixit piſonem alluete regionem Chevilaubi eſt Aurum: Nam Che- vila Suſiana eſt, in qua Bdellium& Sardonyches inveniri Autores funt Plin. lib. 6 cap. 27:& Solinus cap. 68. Sihon elt primus Euphratis alveus Occidentem verſus, qui tertæ Chus hoc eſt Arabiæ deſertæ eſt proximus. Ex his apparet, quam illi ab omni rationis via aberrent, qui Paradiſum tam amplum fuiſſe arbitrantur, quam amplus ſit Vniverſius terrarum Orbis. Neque enim ſi tota terra beata, protinus etiam tota fuit Paradiſus, nam in Orbe beato Paradiſus fuit ſedes Adami beatiſsima. Sed illi tunc nobis ſidem facient, quum demonſtra- verint. vel uhique Edenem fuiſſe,& ubique Orientalem Edenis partem, vel fluvios Tigrim& Euphratem alibi uriſſe quam in Babyloue. Par quoq; illorum eſt error, qui Paradiſum nobis exſtruxerumt ſub Æquatoxe in Zo- da torrida: Quorum commentum xidere eſt æquius, quam refutate. f 2 e 2 3 18 3 Expleto IOPOGRAPHILA BEARADILSI ——— r— 25 eee 5 XX 7 ive e R 1. 8. Te 3 4 Ce 4 . 0 V Sinqams nas Bit N 1. R 1 A ö A Carne, Mehren XA.** e . 7 5 am ſuliinuit ö aha M. 2 5 S 5 Hebræis Mifirinn 0. Lene Telriuta lt 38 5 f N 8 7 K Thecond. 5 10 Valcaul. 5 B Jornallu e, N Mali a. . Ihle— . amen 8 0. e, 3. 2 bur N 2— Ig Didquu 0 8 5 2 i,% 0 1. ali 0 Rebe 8 Gunda 055 3 als rb hanna 222 Oreßos Tre ee. er e 8 Jalvſamle b Aumd ö 8 mi alfi 2 S N 866 Suben, 8 Ihemma-f W 4 e ERO Il au. 89 Alla, Lfclnia. N 32 rA FFF 11 22 29 2 22— 2 ——————.— — ITINERA DES EKR TI. re ſervitutis filiorum Iſrael in Egypto quod fuit aunorum 400 à nato Iaaco,(Ack. 7 norum vero 430 a profectione Abrahæ ex Vr, Gal. 3. ver. 19. Deus, ſicuti futurum prædixerat, ram Abrahæ promiſſam reducere per Moſem ſtatũit: ſed obſtabat duræ ceruicis Pharao: qui eos tandem dimiſit. Iter ex Ægypto in Chananæam paucorum dierum expeditum erat per Iſth- S Caſium,& regionem Cedar, qua via ipſorum majores ingreſsi Ægyptum fuerant, ſed ut eſt Exo. ait eos Dominus per diam terræ Philiſtiin qua v icina eſt yeputans ue forte poeniteret populum ſi vidiſſet adven- enſingere,&. reverteretur in Agyptum ſed circumduxit per viam deſerti quæ et juxta mare rubrum. Man- gitur uſque ad Iordanem fuere xl l, hocordine. Ægypto loco qui Rameſſis dicitur profecti ſunt menſis I die 15 Ex. 12. Ventum Succoth. Ex quo loco comitata eſt ipſos columna. 11 ignita& nubes. Ex. 13 Ethan in fine deſerti. 111 Pihac hiroth inter Migdol& mare, ante Baalſe- phon. Ex. 14. Inde tranſierunt per Mare. 15 ſalvi, merſo cum copiis Pharaone. Deſertum Sur, in quo poſt tridui iter venerunt ad Marah. Ex. 15. vocatur idem deſertum& than Num. 3 3. Elim, ubi fontes 12. palmæ 70 Exod. 15. I Mie Siph. Num 33. v II Deſertum Sin. inter Elim & Sinai. Cx. 16. Hic paſti coturnicibus& Manna. v1II Dophcabh. Num. 33. Ix Alus. x Raphidum. Cie. 17 prope montẽ horeb. xi Peſertum Sima, quo ven- tum menſe tertio. Hic lata lex, data judicia& cere- moniæ Ex. 19. Manſerunt hic an. I. dies. 4 Inde an- no 2 menſe 2 die 20 diſceſſerunt. x11 In deſerto Param loco qui Cibroth Hattavah ſe pulchra concupiſcentiæ dictus eſt, datæ coturnices. Num. 11. xIII Chaſeroth. Num. 11. Maria lepra punitur. Num. 12. xIv In deſerto Paran ventum ad Kade Num. 12. Porro in Kades manſerunt annos totos 37 cũ dimidio. Deu. a. Hinc miſsi Exploratores. Num. 13 Murmut Num. 14. Caſtra ad Rithhmah. In Paran caſtra ad Rinmom Peres. Libnab. xl I Riſſach. xv l I Cehelah. Mons Sephetß. xx Charadab. xxl Mac heloth. xxII Tachach. xxI11 Tarach. xxIV ittab. xx Chaſmonab. xxvl Moſeroth. xxv l l. Bene Paac han. xXXVIII Hor Gidgad. „IX othbat hah. xxx Habronah. L* Heſſongaber ad mare. Hinc f Calles in de- ſerto Sin. Num. 20& 33. Hic moritur Maria. Aqua populo tumultuanti datur e petra. Nuncii mittun- tur ad Regem Edom.. xXx III Afons Hor in extremo Edom. Num. 20. Hic moritur Aaron. Pugnaturque cum Rege Chanaan Num. 21. xxxIV Itum via maris Suph. Serpens Æneus erectus in Salnonah. xxx Punon Num. 33. 5 R O both Num. 21. XVII Montes Habarim in termino Moab. Num. 2 T. XXXVIII Dibõ ad Num. 3. xxx lx Halen Da blethain. x Habarim. xL I Camp. moab. Moritur Moſes. Deut. XV XVI XIX 34. Exptehenſum Cin e I Hericlſo 5 8 NVE I 5.402 S Ache 5 MARE MAC NN check. r 5 102 nom 5 germ Soſitud Alitcha 1, 55 5 1 2 c Soli tudo 27 Tnuh. 20. Heſcroti Hauburimi- 57 J NI. 1 par-— 1 1 5 e l Taran 8 Tuchut h* 3¹ 1 A N 2¹ Aike le ſoth 2— audi* 2 22 e* 25 dee 1 DUMAEA que Obo 4 Sehhor mon 1 1 5 8 3*—— 18 lche a* et ED OM (Sn Alnnqſer— 9 Rl 5 5 n Etham deſertum. 27 8 1 3 e Scale, 81 m d 2 257 0 Labs n R 8* 8 5* den, N mah. 14. cha got 235 20 ale N „Haben 5 4 * IISRAELTTAN U N mea bel. IN DESERTO 8 2 ek. 15 2 e Haclur. F De Religionum diverſitate per univerſum Orbem. Eprehenſum eſt diuturnis peregri nationibus, navigationibuſque per omnes Orbis angulos hacte- nus diligenter inſtitutis nullam eſſe gentem tam feram, immanem aut Barbaram, quæ non habeat ſine doctrina anticipatam aliquam de Deo notionem, ut quameis ignoret, qualem habere Deum& quomodo colere oporteat, tamen& habendum& colendum ſciat. Quoquo enim genuum hacte- zus delati ſumus, deprehendimus, aliquod ſemper Numen ubique honorari. Sed dici non poteſt, quam diffe- rant judiciis ſententiiſque homines in vero Deo ejuſque recto cultu deſignando. Vide Ægyptios veteres: Hi in Deorum numerum Boues, Equos, Ibes, Accipitres, Aſpides, Crocolidos, Canes, Lupos, Feles, Scarabæos„Hir- cos, Ichneumones, aliaque permulta beſtiarum genera repoſuerunt. Vide Syros: Hi Piſcem venerati ſunt, quem ſacræ litteræ Dagonem videntur appellare. Tyrii& Sidonii Baalem. peluſiotæ etiam Allia& Cepas. Oſanc fas gen- tes, quibus het neſcuntur in hortis Numina. Perſis ignis ſacer fuit: Iidem Solem ſub Mithræ nomine coluerunt. Iam vero Græci& Romani quo ne abreptiſunt inſanix?Si quid humano gener utile ſi qua vis grandior bona malave, ſi quis mortalibus cæteris præſtantior, ſi quid naturale, id omne Deorum numero Protinus adlcri- ptum eſt. Et poſt hæc omnia ne quem Deum inſcii prætermiſiſſe viderentur, cæteros ommes complexi ſunt uno titulo ignotorum& incertorum Pecrum: Itaque etiam aram illis poſuerunt cum tali inſcriptione, Dils As ix. EN OPR. Er. LIBIX. DI IS. IN OT Is. Fr. PEREORINIS, Sed ut Deus non niſi unuseſt: ita unica tan- tum vera eſt eum colenditatio:& hæc non ex humano ingenio ſed ex ĩpſius voluntate peti debet. Ille& quis ipſe ſit& quomodo coli velit ſolus ſcit:& ſolus docere poteſt. Quis ergo eſt verus Deus? Vnus ille creator ccrli& terræ, Pater, Filius,& Sp. Sanctus, qui ſe Adamo& poſteris ejusvarie patefecit, noſque aſe averſos gra- tios è ſibi iterum conjunxit. Quis ejus cultus verus? Vnus ille quem patribus quondam per prophetas, noviſ- ſimis vero diebus ipſe per Filium ſuum IEsum CRI srun: humano generi patefecit. Ab hoc didicimus quem- nam colamus,& quo modo, atque idcirco ab illo dicimur CR IST TANI:; Sed Chriſtianorum in quibuſdam capitibus diuerſæ ſententiæ ſunt: la multo veriſsima quæ ab Apoſtolica paratura minimum receſsit. Sunt ergo Chriſtiani in Britanniis, ſunt in Hiſpania, Gallia, Germania(ordinem ſequor ptolemæi) Rhætia, Pannonia, Norvegia, Suecia, Ruſsia, Italia Inſuliſque vicinis. idem per Macedoniam, Ihraciam Inſulaſque maris A gæi diſperſi ſunt. Habet& Africa Chriſtianos, in regno Abiſsinorum, Congo, Dan- t& Aſia varie ſob Turca, Moſco, Tartaro. Sunt præterea in Per uvia, Nova Hiſpania, ſunt in Goa, Inſs iu. bas noſtro Hominum potuerunt commercia peatingere. Iupa EI contumaces veterem legem amplectuntur. ſpretoꝰ C= ſto. Hi per Orbem totum varie diſperſi ſine fide, ſine ſolo, ſine Deo, ine duce( ita olim prædictum) vagantur. runcxRuM,ARABUA, SARAcENORuM lex nupera eſt. Mahumetum pro ſummo propheta habent, pleraque in Alkoranumex Iudæorum, Arianorum, paganorumque erroribus fermentata ſunt. Ac ANISuus quoque lon- ge lateq, extenditur. In quo alii idola habent, ali ea neſciunt, ſed vel Aſtra, vel Animalia, vel Plantas, vel ipſum Dæmonem, modo omnes rituque diyerſo, quem deſctibere non eſt hujus loci, Ex quibus apparet, quuma vero diſceſſeris, errorum anfractus eſſe infinitos.„„ a 5 Martyrium 80 Indggen⸗ univetſe A tun Anonunt 4% Dia bolum calnit ni quibuſcn in locus Fogus Mi pat co fia ſſtis e ee 5 1 Pre Boge, an 8* 2 r 5 Patagon um N 30 Bilx Wedelger id Tonbutto= . Gangs 14 1 5 G YIN, Hund, at C ä 78 — 7 Ocegnüs. 5 — 5— N N— 8 23 8 aB N nt J * Benomio⸗ tapa umi S 5 00 10 160/ ö Chriſtianiſinus A 17 5 Corponum t qui cus voti 9 1— 3 N E 0 I 5 yrun 0 77 n Univenſum qenuis fu: manu uli que ter: rurum il colit Drum * Huſſim uit qu ſntuunt (ende. vel gent. Animalia Metah- Tnrorteam bor t qu Dona ma. ITINERARITIVM B. PAVLI. mi, Act. 7. Saulus in ejus necẽ cõſenſit. Act. 8. aulus eos perſequitur. Act. 8. proficiſcens in itinere genvertitur, ac poſtea am proficiſcitur. Gal. r. Poſt redit Damaſcum Zal.. ac triennio poſt converſionem venit Hie- trum Gal. 1. udæos venit Cæſaream Phœniciæ, indę Tarſum lũ Tarſo petitũ ducit Antiochiam. Hic ſimul annſi at Act. 11. Diſcipuli primum vocantur Chriſtiani. ecleſias perſequitur. Collectæ fratrum per Barnabam n miſſæ Hieroſolymam ad famis ſubſidium. Act. rr. Iidẽ liaconia ſua redeunt Antiochiam adſumpto una Joanne Act. 12. as& Saulus Antiochiæ juſſu Spiritus S. ad miniſterium atur,& poſt impoſitionem manuum abeunt Seleuciam, in Cyprum Act. 13. gius Paulus Proconſul in Cypro convertitur, Act. 13. le Pergẽ Pamphyliæ Act. 13. Ioannes Marcus eos deſerens àbit eroſ. ibid. inde Antiochiam Piſidiæ, hinc pulſi à Iudæis, Iconi- Lycaoniæ Act. 14. inde ejecti Lyſtram, ubi Paulus claudum ſa- Hine Derben,& iterum Lyſtram, Iconium, Antiochiam. In- in Pamphyliam, Pergam, Attaliam Act. 14. 1 1 Manſit Corinthi an. 1. menſes 6. act. 8. Redeunt hue ad eum ex Macedonia Silas& Timotheus, ibid. ſcripta z ad Theſ. Gallio Achaiæ Proconſul non admittit accuſatores Pauli. act. 18. Eraſto Corinthi xelicto 2 Tim., veniunt Epheſum, tendentesfeſti ergo Hieroſolymam. act. 18. Epheſo Cæſaream, inde Hieroſoly mam, poſt Antiochiam, inde ad Calatas& Phryges, act. 18. 1 Epheſi diſcipulis xi i baptizatis a Ioanne, manus imponit. act. 19. pugnat cum beſtiis 1 Cor. v. 6 Docet ibidem biennium& miracula edit. act. 19. Eroreiſtæ pu- niti. Præmittuntur inMacedoniã Timotheus& Eraſtus act. 19. Tu- multus a Demetrio excitatur, ibid. Hinc ſcripta prior ad Cor. 17 Epheſo proficiſcitur in Macedoniã act. a0. Peragratque Eccleſias Græciæ. ibid. ſcribit priorem, ad Timotheum,& ad Titum,& po- ſteriorem ad Corinthios. Redit Corinthum, 2 Cor. 12& 13. Scri- bit ad Romanos quum ab Hieruſalem per cireuitum uſque ad I- lyricum omnia impleſſet Euangelio Rom. xv. Troade Eutychum teſuſcitat. Aſſo vehitur, Mitylenam, Chiũ Sa- mum, Miletum, ubi Epheſinis presbyteris valedieit. act. 20, inde Coum, Rhodum, Pataram, Tyrum, Ptolemaida, Cæſaream, ac tã- dem Hieroſolymam, ibi captus vinctuſque rationem fidei ſuæ reddit acto. 2122.23. Ducitur Cæſaream acto. 23, 24. 2, 26, inde navi vehitur Sidonem cum Ariſtarcho& Luca. act. 27. Sublegunt Cyprum, ſtringunt oram Ciliciæ& Pamphyliæ. Veniunt Myra ur- bem Ly ciæ, ibid. Hic gonſcenſa navi Alexandrina Cnidum veni- 13 74 55 18 tum tandem Antiochiam, Act. rg. tiochia ob quæſtionẽ de Lege profecturi Hieroſoly mam, ye. rant Phœnicem& Samariam Act 15. ponunt Hieroſolymis quæſtionem,& cũ reſcripto Apoſtolico eunt Antiochia, act. 15. Hic eſt annus 14 ab ea profectione quæ 1 85 anne Chxiſti 37. Vide Gal. 2. Docuit A ntiachiæ cum mul- 1 eſſio Barnabæ, Paulus allecto Sila Syriam& Silicià peragrat, o. 15. Venit Berben& Lyſtrã Act 16, Timotheus hic adſciſci- & circunciditur, ibid. Peragrant Phrygiam, Galariam, Myſia. liunt Troadem, ubi videtur ad ſcitus Lucas Act. 16. Inde Sa- thracem, ac poſt Neapolim,& Philippos, ubi Lydia converſa. „ Paulus& Silas per Amphipolim& Apolloniam veniunt da icã, act. 15. Hic Paulus ſuo ſibi opificio victum parat. 2. eam,& Athenas, act. 17. poſt Corinthum act. 18. otiſat, 1 Cox. 1. Scripta 1 ad Theſſalonicenſes, unt, inde in Cretam; hinc acti tempeſtate in Claudam, ac poſt in 59 Meſitam, ibid. Hic ger relictus Trophimus, 2 Tim. 4. Melita poſt tres menſes veniunt Syracuſas, inde Rhegium, Puteolos, ac per Forum Appii& tres Tabernas, tandem Romam act 28, ubi con- 28 285, 11 vocatis Iudæis fidei ſuæ rationem reddit. ibid. habitar in proprio conducio. ibid. Prima ejus defenſio coram Nerone, 2 Tim,, facta in Prætorio& alis locis, Philip. i. Philippenſes cum ſublidio ar- gentario mittunt Romam Epaphroditum, Philip. 4. Ex Iconio ve- nit Romam Oneſiphorus, 2. Tim. 1. Scribit ad Epheſios per Tic- bicum Bpeſ. s altera ad Timotheum in qua libros& membranas poſtulat, 2 Tim.. Demas Paulum deſerit 2 Tim. 4. Creſceus a- mädatus in Galliam. Titus in Dalmatiam: Tim. 4. Timotheus& Marcus ante hiemem Romam veniunt ad Paulum, Scripræ ad Philippenſes, Colloſſenſes& Philemonem nam in ha- rum inſcriptionibus meminit Timothei, Etia ad Hebræos, vide caput decimũ terdũ, atque etiũ ad 1 60 eee 5 PEREGRINATIO AVI PONTUS EUx A 2 Ae 2 Ancona. 3 te e* b Ii E Cg Aura 2 2 5 e nia-Pap Maga 2322 IIR Dp ral. Lariuma glenpeſcrali 2„ 8 0 .— 2 8 Poli„,. 4 Cor. Roma r.— N 2 7g. K. 1 11 5 W n Delorus Troas My ſia. erm 1 0 A A comonu e 5 ee i Ti, Ig, d. Galatia . Agum cui Sc W 5 Lemnas* 32* 5 7 * 1 a 121 a— Phrygia 2 f ade Un ARMEN 1b te„ Thrygia A g Capado j Tomgh A.. N b 8* 1 1. Arlelni. 8 Thęſſälia 8 Teſloc 5 Varl N N r eus A een cia 2* 3 8 1— Licaonia 2 ofuſlu — Epi U ach O lanium Der Camam B. 2 Fiſidia Tauſſinyolie li n Cilicia En laden 2 7 ſicupolit alia* 2 J„ Mies e 3 7*— 2 5 N T alnuis— ber Legs Licili: Mare Ionium c! e 7** a 9 26 l* 4 3 LE en Aclos 8 5 2 Car 8 8—— 4 en„ 8 1 A iaticil— Alien. dus Dee cpnere. ele be 8 ö D aſala nf ln I Tauli Auufingio nobilit Tenn Ag Arabia 3 Sinai ont p 5 2 Aanplame r U u — 8 2 PERECRINATIO PAULI In 44,& oinnis boat quorum fit nnen tio in actis r Hale Aullolbrlun EA bbc dEITrilunhtk. 15 eee 9— 3—.— 1— 5 1 2— 0 6 0 2 0 De magnitudine Imperil Romani 5 Ria quondam fertur habuiſſe in votis B. Auguſtinus: Videre Chriſtum- in carnt, ¶Apoſtolunt. Paulin concionantent-,&. Remam niumphatem- Nequediffiteor, quin& ego tum ratione cetta, tum maximi Viriexemplo trahar trium ĩſtarum retum cupiditate; non quod ad beatitudinem multum interſit ha- buiſſe iſta, potuit enim habere Simon Magus ʒ ſed quod liberalis ingenii ſit ſenſum optare earum re- am quas admiratur. Sed Romæ ſplendorem qui cogitat, hærebit ſæpe dubius, quomodo ad tantum ſplen- dorem& decus eyectaſit. Deo hoc omnè adſcribet qui cogitat ſacram ejus Providentiam, a qua periodi ſunt Imperiorum,& ſixi rerum fines. Interea etiam humana virtute creviſſe intelliget d quum ad Senatus conſtan- tiam oculos deffectet. Sed& vitiis quibuſdam creviſſe judicabit, quum fraudes, injuſtitiam, crudelitatem, ſuperſtitionem videbit. Vide ſpatia iſta terrarum, dices Orbem fere totum cultiſsimum fuiſſe hujus imperii rus. Specta ejuſdem Imperii initum; dices cum Etolis ecelere illud fundatum eſſe. Nonne in ortu ſuo(verba ſunt Mi- nutii Felicis) ſceltre& collecti& muniti immaniratis ſſec terrore creverunt? Nam lo prma plebs congregata eſt: con- fluxerum perditi, Facinoraoſi, inceſti, ſicarii, proditores: Et ut ipſe Romulus Imperator& Rector, populum ſuum fac inore præ· celleret, parricidium fecit. Hac hyima ſunt auſicia relgioſe Civitatis: Nox alienas uiſ gines jam del ponſatas& non- nullas de matrimonio mulierculas ſine more Tapuit, violavit, iluſit,& cum earum parentibus id eſt cum Soctris ſais⸗ bellum miiſcuit, propinquum ſanguinem fit. Nuid irreligioſtus? quid audacius? quid ipſa confidentia ſcelris rutius? pam ſfiniti- ugs agris pellere, Civitates proximas evertere cum T emplis C. altaribus, captos cogere, damnis alienis&& fais ſceleribus ado- leſcereꝰ Ita quicquid Romani tenẽi colunt, poſſident, audacia præcla eſt. Totiis ergo Romanis impiatum, quoties triumphatum. Audi Lactantium. Nutri nullam aliam ad immortalitatem iam ar bitrantur quam eæercitus ducers, aliena vaſtare, ur- hes delere„ Opida conſcindere, liberos populos aut ſaubiicere ſervituti. Videlicet, quo plures homines adiſtixerint, ſpoliave- int, eo ſe nobiliores& clariores putant. Audi denique Mithridatem e que ut ipſi ferunt conditores ſuos Lupæ uberibus altot, omnem illum populum ſcio laporum animos ine xplebiles ſanguinis habere, atq; Imperii divitiarumque ævidos ab jejunos. Hiſce igitur artibus ſub Regibus conſtituta Reſp. eſt. Sub Conſulibus, inter quos nonnunquam& Dictatores & Decemviri fuerunt uſquè trans padum Italia Occupata eſt: Africaque ſubacta Hiſpaniæ acceſſerunt: Galliæ c Britanniæ tributariæ factæ ſunt: inde Ichrici, Iſeri, Liburni, Dalmatæ, domiti: Ad Achaiam tranſitum eſſ: Macedo- nen ſubacti, cum Dardanis Maſis& I hracibus bellatum etiam ad Danubium uſque perventum. In Aſia ex- pulſo Antiocho primum pedem poſuere. Mithridate victo Poti Regnum occupatum,& Armenia minor quam idem tenuerat, armis obtenta eſt. In Meſopotamiam Romanus pervenit exercitus. Cum Part his fœdus initum. ales omnis victa, etiamque Cilcia- Sia. Sub Imperatoribus vero( Antabri, Aſtureſque ſub jugum miſsi. Ac- ceſſerũt Romano Orbi Ape maritime, Alpes otii Khetie, Noris, Panonie, Maſie,& omnis ora Danubii 1 heniq;. Alexander fr 110 Ten 41. 1 8 0 Midi 0 n CA L MA 2 N 4 22 n 2 n n. umd um. rununen· — ROMANN SUS Oe N 7 3 C 5 Tuſi: ISPA 2 Naht As Pkrs ng ee NIA Ren 9.5 2 2 Treuen Ga C Betica Corſica 3 2 r 0* XA. K E 88 n, nia MAURITANx HA 22 II Nur TAN Becke Re, „ e a CSANE NSH d n 1 I 2 N n 2 21 4 mog. ArRI CA ag INR — . MPERII 5. 41 e. E ee a 1 Pontus Euxinuß 1 ee AN 4 L 1 ee e 3 1 g r NE NE e 22 eggs 1 AR. 8 N= 715 mani Imperij en fuer 40 occilen tem ren 0, A Sepfennione Renu et Oniet Erie Aer. Atlas caſpium. Ser Hircanum N Per ſiei pars Expeditionis Alexandri deſcriptio ex Plutar chio, Curtio, Iuſtino, Arriano. Leander Magnus Philippi Macedonum Regis Filius initio 106 Olympiadis ſexta die Hecatombæoniz ö 0 a natus eſt Pells, Macedoniæ Opido, quo die TIemplum Dianæ Epheſiæ ab Heroſtrato incenſum arſit Primam ætatem aptam ſapientiæ ſtudiis ſub Ariſtotele docore conſumpſit. Poſtea ſub patre militan— rudimenta tyrocinii ſui depoſuit annos natus decem& octo, quo poſſ biennium defuncto quum ſuſcepiſſet Imperium, excurſionem fecit ad Iſtrum uſque in Triballot,& Getas, ac cum Sermanis fœdus iniit. Hin ſe convertit ad Thebanos quorum urbem evertit, ipſos ſub corona vendidit, excepta, honoris cauſſa Pindan Poetæ ſtirpe. Inde quum in conventu Ii hmico dux belli a Græcis lectus eſſet contra Perſas, conſulto Delphi ö Apolline, coactiſque copiis xxx i i millium peditum, equitumque 1* millium quingentorum, in quibus mil. tes omnes veterani, multi etiam emeriti, ductores pleriq; ſexagenarĩ, ſpei plenus, agtos ſuos omnes,& villas,& pagos amicis dono dedit, reliquumq; Imperium ſuum varie diſtribuit. Tranſmiſſo AHeleſponto, in geo ad Ac. hillis tumulum ſacrafecit. Interea Perſarum copiæ haud procul inde ad Grenicum amnemm in campis Adraſtiis conſederant, Græcos Aſiæ aditu prohibituræ, ſed prima congreſsione fuſæ vidæq; ſunt: Victor trophæum po- A ſuit, e Alexander Philippi, Et Greci, Prater Lacedamonios, De Bar baris Aſiaricis. Ide oram omnem matitimam obiens, cepit Sardeis, Epheſam, Miletum, ti alicarnaſſum,& quicquid præterea in eo tractu Vrbium eſt, uſq; ad Ci- liciam& Y hœniciam: tum Piſidas& Plnygas quorum in urbe Serdo fatalem nodum diſſecuit: tum Paphlgonas& 72 N Cappadocas. Darius interea cum ingenti militum numero ad Iſum caſtra promovit: Eodem tendens Alexander quum T arſem veniſſet ſeque in ſlumen Cyduum lavandi cauſſa dediſſet, gravem morbum contraxit, quem Phi. Uppus medicus tametſi proditionis accuſitus, feliciter intra diem octavum ſanauit. Congreſſus cum Dario Perſas fundit fugatq;. Capræ eo prælio Darii Mater,& Statira, Vxor pariter& Soror regia, cũ Filiabus. Cypru ul. tro ſe dedunt. Tru expugnantur. Caracum univerſa udæa Syriaque ſubacta. Profectus hinc ad Ammonem Alexander oraculi cauſſa, non multo poſt Al xandriam condit. Dariumque nuptias Filix cum magna regni par- te offerentem non audit, ſed Macedonica phalange fretus vim ferro facit, cunctaque cis C uphratem partis adii- cit. Ergo Darius extremum apud Ganſamalum diſcrimen belli tentaturus, cum x cemtum millium copĩis vinci- tur. Hinc itum in Babyloniam: Suſa capta: inde ad Perſus, Hyrcanos, Parthos, Scyt has, trajecto etiam Orexate fluvio- Hinc in Judiam Niſam urbem expugnat,& ad HAhydaſpin ff. li uperat Porum, inque equi ſui defuncti memoriam condit Bucephalam. Regreſſus hortantè exercitu allos vincit& Gymmoſophiſtau, totoſque menſes ſeptem Indo ſumine vehitur uſque in Oceanum. Hic exercitu inter ſe& Nearchum cſaſsis præfectum, diviſo, ipſe terreſtti itinere Cedaſiam contendit, Nearchus mari. Inde ipſe in Peſi lem, Nearchus in Oceanum. Calanus Indus rogo ſe iniicit. Suſis Alexander Dari filiam uxorem ducit. Inde in ¶QHediam abit, ubi mortuus Hephæſtion. Naves Euphrati ſubvectæ redeunt. Alexander Brbylonem- invehitur, moriturque anno ætatis trigeſimo tertio. Poſtquam 0 DE ber cytl& Euro- i Ahead Arie 4 7 D Tide 9 Da Nui Vril. CorLchls oraſmeni Moſſini. enz be eofyr. IX Monum cantpi Jcendum Ne Chah 5E r απ 22*. N ENA gegen lt N 807 reg falu- A, Andin: Til. Ee bacrna 2 Dgſu¹m e Alerandri-Alagni aummus auitig 77 0. CAI. S-Akunus lau- ile 3 4505 SAlrrale mn e LEXANDRI MAGNI EXPEPDITIO u ah eg, fe. ri! ſerib t Pim lat ucamdd Ke 3 and ld er Myrcumia edi bg „Tala 0 Charimis 25 e.. f Fam baſtæ 1 5 E IN S A. Wes er. 2 D 5 pn ANCIXNA. hanilucii N 2* S indomuuu Herandria. nila ee et Dacfe ge ſtæ 85 Alla 1 Cement P föfecklß Ener Ex Virgilio. Quoad Ejus Fieri potuit varie deſcripta. Eneas loquitur. Ot quam res Aſiæ Priamigue evertere gentem Vnde iter Italiam curſaſque breviſſimus undis, Dis viſum, capimus ſocios, claſſemqus ſub ipſa Italiam. Italiam primus conclamat Ac hates. Antandro&. Phrygiæ molimur montibus Idæ. Crebreſcunt optatæ auræ, portuſque pateſcit Littoraq ue( heu) patric lacryman⸗ portuſque relinquo, am propior, templumque æpparet in acer Mineruæ, it feror in Ihracum terra, atque ar va Lycurgo Hela legunt ſocii,& proras ad littora torquent, Legnata, hic vrbi nomen dee nomine fingo. Hic ſinus Herculei ſi vera ef fama Tarenti Sacra mari colitur medio gratiſſima tellus. Cernitur, attollit ſe diva Lacinia contra, Quam pius e Arcitenens oras&. littora circum. Cauloniſque arces,& navifragum Scilacæum. Erfantem, Mycone ceſa Gyaroque revinxit, Tum procul e fluctu Trinacria cernitur Etna. Immotamq ue coli dedit c contemnere Centos, Ignarique viæ Cyclopum adlabimur oris. Huo ferimur; Vento inde citi pelagoque volamus, Ecce autem Boreas angudtæ e ſede Pelori Bacchatamque jugis Naxon, viridemque Donyſam, Miſſus adeſt, vivo praæt ervehor, oft ia ſaxo Olearum, aiveamqusè Paron, ſparſaſque per æquor Pantagiæ, Megatoſque ſinus, Tapſumque jacentem. Cycladas,& crebris legimus freta conſita terris, plemmyrum andoſum ſupero.& ſtagnantis Elori At tandem antiquis Curetum adlabimur oris, Pingu ſolum; hinc cautes projectaque ſaxa Pachyni Has quoque deſerimus ſecles agimurque tenebris. Radimus,&. fatis nunquam conceſſa moveri Quurto terra die primus ſe rtollere viſa. Apparet Camatina procul, campique Geloi, Seruatoſque undis Strophadum nos littora tandem Immaniſque Gela, fluvii cognomime dicta. e Accipiunt: Strophades Grato ſtant nomine dic la Arduus inde Acragas ſcanſu,& palmoſa Selinis, Inſale fonio in maguo, quas dira Celano Hinc va da dura legoſaris Lilybeia cacis. Harppæque colunt fugimus ſpumantibus undis. Tum Drepani me portus,& illetabilis ora fam medio apparet fluclu nemeroſa Lacynthos, eAccipit. Hic pelagi tot tempeſtatibus actus Dulichiumque, Sameque& Neritos ardlua ſaxis, Heu genitorem, omnis curd caſuſque le damen SHfigimus Ithacæ ſcopulus, Laertia regna, Amito Auchiſen, longorum hat meta laborum, Mo& Leucatæ nimboſa cacumina montis. Hinc acti ſuto& ventis, devenimus urbem Et for midatus nautis aperitur Apollo. Eliſæ; hic quaſſas licilit ſubdutere puppes, Hunc petimus feſſi,& par ua ſucredimus Urbi. Degreſſi, freta Sicaniæ. charique pa entis Interea magnum Sol circumvoluitur annum, Oſſa peto,&& lætos illi celebramus honores. Protinus aerias ↄhæacum abſcondimus arces, Interea ignotis Palinurus mergitur undis, Littoraque Epiri lggimus, portuſue ſubimus Es claſſis ſcopulis Syrenum admota ſubivit. Chaonio& celſam Butroti adſcendimus urbem. Ac tandem Euboicis Cumarum allabimur oris Procedo,& par vam Troiam, ſimulataque magnis Tum ſe ad Caietæ recto fert littore portum Pergama,&. arentem Xanthi cagnomine rivum Claſſis:& hic radens Circeæ littora terra e Aguoſco, Scæęque amplector limina portæ. Optato tandem ſuccedit Tibridis aveo. ne delnimur pel go vilina Ceraunia j uxta, 2 N e 8 . 7 rind NAA TO 2.— X.V— 255 2 2 2 l 1 2 75 1 75— 2 ö NSN PN RS 8 5 5——435. Aliburni. 2 C14 0— E 8. 8 e 3 Heſperia Satiit* Nan dsl r 2 0 Naa TRR ABL,* 4 0 8* 5 8 2 Bycuanminn. — 2078 A e DNF—— 0 1 Segen 8 2 N lly 9 0 51 e A e rici 2 A,. ö n. 1 N 8855 5 e C. 8 NAC DO, 92* 8 7 5 8 ERNMCLI e 8 7. 5 N m 2. Gt. 85 ie e.*— i—— NIA— 2 2. W 4 158 77 1 f. Felaghi. feine 1 a 8 G 1 ee 1„ ben 28 Ani, Dane,* 85 35. 4 7* 7** 3 5 1 0.— Se 8 midonas, Do 3 8 0— 8. ace A S 1 A ö 1 2 N 5———— 2 4 4 5 9 9 2 r et ons. n ee 2 nd. c een. NE 85 1: 2„ e en 1 N ee. 80705 2 5 2 be P R 1 A ſue 135 Laucgſid„ e 2 2 5— 375 1 3 8 2 5 2 9 8 TINRIT ENU Tage, 8 7 c Tuche 2 or 8 2 r 2 2 88 Flonium Mare 5 Zagymthus 5. 8 Serphadis 7 e 2 7 e 5 en T e 5 et 4. 71,— 2 ee 4 2 5 2 Fenin 0 n P 2 6 Getulæ . 9 LI BIX. ur AF. 2 4 2 r IRI N 10 9 ä ů r— 22 — — 584. J 0 5* 0 Hæc ſunt, candide Lector, quę in recentis& veterĩs ævi Tabulas dicenda habuimus. His fruere,& vale. a 5755... TTT 2 — —— 8 EE ¼ ͤ. ⁵ 1 ³˙ Ä ⁵ ü! „ TTTTTTVTVTVTVTVVT ü . ————————-———————— CTCCCCTFTCTCTCTCTCTCTCTCTCTCTCTCTCTCTCT—T—T—T—T— EA ᷑]³ꝗ ͥ ͥ ũ.. ̃¾⁰᷑ͤ˙1üi]⅛—1 j⅛)̃]⅛—o 25 N ö 20. . ff ͤ. ͤ— 0. rr...—— ⁵—H—— g 95 5 DoRDRECHTI . Excudebat Adrianus Bottius ANxo ed, 10 cx. — 22345 2252 ————— g