Ex BIBLIOTHECA ILLUSTRIS CAROLI HESYCH ESRA

A ete COGITATIONES MIRACVLG PISCINAE BETHESDAE ad Job. Cap. V. comm.--V. placidae QinoroQovyruy cenſurae PRAESIDE GOTTFRIDO OLEARIO, p, P. Praeceptore ſuo ad cĩneres vsque colendo, INAVDITORIO PHILOSOPHORVM ſubiiciet alor RESPONDENS€t AVTOR; m DAVID EBERSBACH; m Suidnicenſis Sileſius, ad d. XXX. Januar, A. ch D ce VI w H LLP S IAL, LITERIS ANDR, MART. SCHEDII, R. 1714.

a l E| 2 laturis quid ſit miraculum proprio et magis re- ſtricto ſenſu perſpectum eſſe ante omnia debet ö atque exploratum. Non enim res quaeais fiue 3. rarius fiue nunquam viſa, ſiue confuſe et imper- fecte cognita, ſiue caufas habens minus exploratas; coque men- temattonitam ftupore implens atque fufpendens, Miracutuns fta- tim adpellabitur nobis. Certe enim innumera funt naturae at= que artis opera, quae, ſi iſtis conditionibus aeſtimandum veniret Aliraculum, in hunc cenſum referenda eſſent, periretque omnis miraculi vſus, omnis diſtinctio. Miraculum itaque res ſit opor- tet ordinarias naturae leges atque vires plane ſuperans, cuius cau- fam proinde aliam nullam quam diuinam virtutem, vel imme- diate operantem, vel miniſteriali cauſae conlatam atque concre- ditam teddere liceat. Per ordinarias autem naturae leges, quas ſuperare miraculum diximus, nihil aliud, ve rem ſimplicisſime exponamus, intelligitur, quam corporum animorumque, quibus omne naturae regnum finitur abfoluiturque, potentiae, quae quidem ab eſſentiis eorum attributisque eſſentialibus pendent, viresque quibusvalent ad certos motus atque operationes: pro- ducendas. Quasquae excefferitres maius quidem aliquid eſt et amplius, quam quod natura praeſtare posſit, viresque adeo ree quirit atque potentiam, ea quae in ſecundis cauſis eſt,ampliorem: A 2 cum

2 CoelrATroNES DE MIiRIACVYHO cum quantum eſt in effectu realis et verae perfectionis, tantum in cauſa virtutis atque operandi potentiae ſit admittendum, niſi exnihilo aliquid prouenire poffe velimus admittere: at con- trarios tamen ſiue effectus illos, ſiue virtutem ampliorema qua illi deriuantur, eſſe, atque aduerſos potentiis corporum ani- morumque eſſentialibus, h. e. aaturae, nihil neceſſe eſt; imo nun- quam eſſe cenſendi ſunt. Hoc eniĩm ſi eveniret, Miraculum ni- hil aliud eſſet futurum, quam contradictio in adiecto, quam vo- cantin ſcholis: eſſet hoc pofitio r3 effe fimul et'non effe, ehet facere obiectum omnipotentiae diuinae rem imposſibilem. Quod vt eft rationi, Gibì iph et euidentibus principiis attenden- ti, perſpicuum oppido; ita mirum tameneft multos in eam de- venire opinionem potuiffe, ea demum vera eſſe Miracula, in quibus repugnantia omniaeffe videantur, ita vt mentem ea con- liderantem nihil aliud quam merus occupet ſtupor: Imo et aegre patiantur a nonnullis ita Miracula explicari, vt percipere memt posſit, non eſſe in ĩis quae ratio inuieem repugnare deprehendat, quafi miraculi aliquid dece dat excellentiae, ſĩ posſibile illud vir- c. Fauſt tuti inlinitae elſe mens deprehendat. Alia mens Auguſtini fuit, Manich, 6. 30. nibilcontra naturam Deum facere ſtatuentis, ſed potius omnia ita diſponere, vt ad eiusdem conſerpationem ſapientisſume ſent apta Hocque ipſum ſpectaſſe puto doctisſimum Brittannorum Medi cum Bernhardum Connor, qui in Euangelio quod appellauit: Me- dici Miraculorum expofiturus: naturam, cam ipfam formam ra~ tionemque, quae miraculum conftituit, non in:effentia rei, fed attributo quodam et affectione quaerit, quae extra eſſentiam rei ſit poſita. Nempe cum motum nulli corpori eſſentialem eſſe ple- risque viſum Philoſop his fuerit, quis leges motus, inhac rerum vniuerſitate obtinentes, a liberrimo creatoris arbitrio pendere exiſtimauerunt; ex legum modus ordinariarum ſuſpenſione, quae faluis rerum naturis, nihilque contrarii et aduerli patienti- bus, fieri posſit, omnem Miraculorum rationem deduxit, ŞI oe rede' qum Í ump affirm iolt⸗ ingri d limita eiusd diam qep Miris mo: pre h ral tel oa. ā g9.*ms m Æ

PISsCINAE BETHESDAE, 7 o§. II. Vt vero Miraculum imposfibilia continere, nemo Er recte vſus ratione dixerit: Ita vicisſim nihil aliud in iilo effe r T quam id, quod caufis ſecundis posſibile ſit, et ex naturalibus ea- e rum potentiis deriuari queat, cum Nebemia Grevio non aulim e afirmare, Ilenimirumnihilaliud Miraculum effe ftatuit quam >” infolitum atque rariorem potentiae cuiusdam naturalis, verum Cosmol S. Lo "i incognitae, eſtectum, divina autoritate, circumftantiis quibusdam I. c. V. pe $ limitatum, atque fini cuidam conuenienti ſubordinatum. Quae Uis eius definitio vtređius intelligatur, exemplo ſtatim, ab ipſo inter alia multa allato, accommodare non abs re fuerit. Sic viam ita- que per rubrum mare ſtratam Ilraelitis Miraculo fuiſſe agnoſcit. Maris tamen diviſionem aquarumque cumulo aſſurgentium muros naturalis cauſae effectum fuiſle exiſtimat. Eurnm nem- pe vehementius ſpirantem, qui mare medium ſulcans et diuiſerit et vt murorum ad inſtar, gelu obri geſcentes, vtrinque con- ſiterent, effecerit. Eiusque rei argumentum vir cl. ipſum Mo- Exod. ſis Canticum ſibi ſuppeditare arbitratur, Vbi illa inter alia leguntur c. XV, f. le- amo ww TEN mn iten C yea gmna ο quae ipſe quidem de vento aceipit: imo et ex eo ſuae ſententiae {peciem quaerit, quod Aegyptiieodem itinere fequi Ifraelitas aufi fuerint; non auſuri; ſi firmum iter glaciem Gbi prae ſtituram non exiſtimauiſſent: qua tamen calidioris indolis fauonio lique- | facta illis fuerit pereundum. En ĩigitur cauſam tantae rei natu- ralem veutos, vere tamen miraculum habentes, quod exatieadeo temporis circumſtantia fuerint reſtricti atque limitati, ut tum quidem, cum Iraelitae effent leruandi ab ortu,ab occafu vero, cumoórcotransmittendi Aegyptii ellent/ ſpirauerint.Imo et eo mi- raculi tuentes dignitatem, quod rarum adeo atquẽ inſolitum iſtorum ventorum extiterit phaenomenon, vt nunquam ſimile aliquod vel in iſto mari vebin aliis quibuscun que fuerit oblerua- tum. §+ IN, Equidem commoda videri poterat ifta miracula 1 A3 expli- aquas,

6 CoOGITATIONES DE MIRACYVLO oo explicandi ratio, qua occurratur Benedicti Spinoſae doctrinae, qui, miracularem obfcuram putabat, osque quireligionem miracu-: Jorum fide confirmant, rem obſcuram per aliam magis obſcu- ram explicare exiſtimabat, vt loquitur ãn epiſt. XXXIII. ad Heur. A Oldenburgium. Imoetin tr, Theologico-Politico innuit, eos qui ‘Miracula tires naturae excedere docent, nunquam euincere poſſe eſſe aliquod opus Miraculum, cum vires naturae adaequate feal V cognitas non habeant atque perſpectas. Huic inquam difficul- t tati medelam afferre primo intuitu videri poꝛſit cl, Greuii fen- i tentia, quae dum naturalibus caufis Miraculum fieri poſſe conce- i dit, labore nos ſubleuat demonſtrandi, hoc ipſum quod mira- culum ek, viribus naturae ordinariis, nobis non vsquequaque co- gnitis, efle majus, et aliunde formam- atque rationem miraculi P defignat, ex eius fcilicet raritate infigni,& ſpecialisſima per cer- Á tas circumftantias& ad certum finem determinatione, Atta- men et medicina iſta nec certa ſatis eſſe videtur, et rationes quo- que obſtant haut paucae, cur faciles adeo nos haut praebeamus Spinoſas, qui hoc ipſum ſibi cummaxime coneedi poſtulat, mira- culum nihil aliud efle guar opns maturae kefolitum, cuius cauſa: wulgo ignorètur,` Non tutam fatis medelam illam puto, certe i enim non minus dubii haerebimus femper, an pro vero mira- culo opus aliquod habendum fit ifta, quam alia quacunque ad. y miſſa hypotheſi. Cum enim euenire posſit, vt Vel caſu vel impo- ſtoris induſtria, cui explorata ſit cauſa operis naturae infoliti, il- 4 Jud certis circumftantiis finiqʒ certo accommodetur, dubiis hae- B rendum erit ſemper, an fidem praebers an ſuſpendere præſtet, vbi tes miraculi autoritatem ambiens fuerit oblata. Vice factum eſt` plus fimplici vt Eclipfin totalem, rem, quae ratiſſima, illis ſaltem quibus hiftoriam natùrae perdifcere haut licuit, non videri non poteft, finibus ſuis& circumſtantiis temporum accommodaue · l rint Viri soàsixol, cauſarum phãenomeni huius rarioris periti, l Quid autem faciemus tali eclipſi quam adducendam praedixerit Hiſpa-

PIsciıNAS BETHESDAR.>o o Z “Hifpanus vel Belga catus, eiusque tenebris Indum. in fumma meridie territum, a ſeditionis vel alterius facinoris cuius uis moliminibus auertit? an miraculim dicemus, eo quod apte ad certum finem, certisque eircumſtantiis limitatum determina: tumque vid eamaus, licet naturae viribus rem ipfam deberi cogno- fcamus? at fic peribit omnis miraculorum vis. An negabimus miraculum effe? at fic deceteris quoque quae: Grentus agnoſcit, miraculis ſemper dubitandum. Cum enim ipſe ſibi plerorum- que, vel ſaltem haut paucorum naturales caufas cognofcere vis deatur, nec impoſſibile ſit easdem Viros Dei, per quos patrata. fuere, cognouiſſe: euentus Vero naturalis, cuius caufa determi- nate cognita eſt antea etiam posſit praeſciri, non video, quid ſu: perſit quo conuincamur miraculum aliquid eſſe. Hoc forte inquiet Creuide, quod diuinitus determinatum ſit ad certum finem, cir⸗ eumſtantiisque certis, quod in Eclipſeos a nobis ſuppeditato- exemplo minime valeat. At contra excipiet incredulus, id ve- tio, per hoe 10 ipſum in quaeſtione eſſe vnde ſit illa determina ipſum opus, vires naturae ordinarias excedens, eiusque intrine fecam rationem decidenda: deftituereque adeo nos demum ra- tionem, ſi dicamus miraculum inĩeruire conuincendis homini- bus, quod 4 Deo ordinatus et miſſus ſit ille, a quo patratur: Mi- raculum vero pro tali agnofciex diuina operis naturae determi= natione et limitatione ad certum finem certasque circumſtanti- as, quae obſcura tamen nobis fit neque€x euidentibus princi- piis explorata,; SN §. IV. Sed& ratienes fortisſimas obſtare puto, duo m nus illam miraculi definitionem, quod ſit opus naturae inſolitum, cuius caufa vulgo ignoretur y etc, admittamus, licet vel maxime ſerupulo paulo ante moto ſatisfaceret penitus, cui non ſatisface- re oſtenſum, alia ratione ſatisfieri poſſe paulo poſt oſtendetur. Hoc tantum vrgebo, quod iam olim iſti definitionis Greuianae parti, quae Spinoſae perp lacuerat, oppoſuit Henr, Oldenburgius:£p, Laxari.

6 COGITATIONES DE MIRACYLO Ehoari a mortuis lufiitationemyet Jeſu Chriſti a mortuis reſurre- Sionem omnem naturae creatae vim ſüperare; et ſoli potentiae divinae competere videri. Sane enim licet inuentus fuerit Mone tispelienſis Medici larua indutus Judaeus La Porta, qui A. 1608, in lolenni Panegyri recitata oratione probare conatus fuerit: nis Kil quod naturae vires fuperet in Lazari fuifle reſuſcitatione, qua- triduo nondum abſoluto facta, tum quidem miraculo non ca» ritura, fi pot quartum diem contigiffet, Gmilia haud dubie obli- que de Chriſti reſurrectione inſinuans; ridiculae tamen adeo ſunt rationes eius, ex neſcio quibus numerorum myſteriis et Se- tenarii refractione petitæ, vt commiſeratione potius et medici- na, homo ad Corcyras etcerebrum helleboro purgandum able. gandus, opus habeat, quam ſeria confutatione. Nec melioris notae fuiſſe puto Itali Medici de reſurrectione mortuorus natu- Naudae an. ſalilibrum, quem vifumfibi Gabriel Naudaeus teftatur. Magis .33 certe ingenue non nimis alias in Miraculis adhibenda fide facilis De incant pomponatius: Quanquam aliquas quae refersintur efe facia tam at. c. 6, Pein Hiftoria Legis Mofis quam Legis Chrifti, fuperficialiter reduci 87. l4. polunt in caufam naturalem; tamen multa fant quae minime in żalem caufam reduci poffunt: veluti eẸ de reſurrectione Laxari Juatriduani, etiam fuctentis: de coeco a nativitate illuminato: de ſaturatione tot mille hominum ex quinque paniburet duobus piſti- buse de claudo à natiuitatè reſtituto per petrum et lo annem: de fiaturigine fontis ex folo verbos et fic fere de infinitis aliis guoruns nullum potefi reduciin caufam naturalem, negue immediare: fuiffe fFactum per aliquam rem creatum. Et ipſe certè Sinoſa in epi- ſtola, qua reſpondit Oldenburgio, deſperan illa commode ex na⸗ turae viribus poſſe explicari, Oldenburgii quaeſtioni, quomodo mortui fufcitati naturae viribus potuerint, quaeftionem opponit an nos bomunciones, inquit, tantam naturat cognitionem halemur, vt determinare poſſimus, quousque eius xus et potentia ſt extendit, praefa- st quid cins vim ſuperat] quod pergit gpuia nemo fine arrogantia

mannm irent tetons L rit Mop Ao ne n ia Li k:[ie ia at Lit peat nein uw uhi h inn oi PiscIVIT BETUESDAE. praeſumere poteſt, licet ergo absque iatantia miracula per can- [as naturales quantum fieri poteft explicare,€ quae explicare nog poſfumus nec etiam demonſtrare, quod allſunda ſint, ſatiius eſt iudi- cinm de iis ſuſpendere. vi vere ſunt, quae explicari per cauſas naturales non posſint, ſi ſint de quibus ĩudicium ſit ſuſpenden- dum, quam indignum philoſopho vniuerſale pronuneiare effa- tum, omnia ↄniracula elſe naturae opera? Cetera enim nuga- menta Spinoſac ad Chriſti imprimis reſuſcitationem ſpectantia, quam ſpiritualem dicit fuiſſe, eum hoc modo ſuis aiens apparu- iſſe, quo tres vri Abrahamo in luco M ambre apparuerunt, nunc prætereo: vt quae ĩpſa facra hiſtoria manifeſte explodantur, idque vnice probent, Spinoſam, iſto miraculo ad deſperationem adas ctutn, hypotheſeos tuendae cauſa, quicquid confingere, vtcun- que inepte maluiſſe, quam vmbram ſemel a ſe apprehenſam adamatamque dimittere, $. V, Cum autem- hoc, quod Spizofa exiſtimat, nos qui vires naturae penitus perſpectas non habeamus: non poſſe nega- re miracula eius eſſe effecta, eo praeterea tendat, vt nos ex hypo⸗ theſi noſtra de miraculo iudicium non ferre poſſe oſtendatur, no- bisque adeo de Piſcinae Bethesdae miraculo differendi poteftatem eripiat, ea de re tribus verbis adhuc diſpiciemus. Nempe largi- mur Spinoſae manu, quod dicitur, vtraque, omnes naturae, machi- nae tam vaſtae, tam ſtupendae, vires et potentias nos quidem exploratas minime habere. Attamen exinde quod aliquis, quae posit aliqua res; omnia non cognoſcat, eum cognoſcere quaes dam quae non posſit non valere, minime fequitur, Non nouis mus omues anĩimae noſtrae vires et potentias, eam tamen ope- ratione fua pluribus rebusfimul effe praefentem haut poffe mini- më ignoramus, nec ignoramus eam motus corporis mere me- chanicos dirigere minime valere. Cur itaque idemin tota na- túra non obtineat, quod in naturae compendio homine? Jam potro ſi aliquod opus effectumque aliquem talem eſſe conſtiterit, ; B vt

COo'GITATIONES. DE Mıracyvtő vt nunquam vel ipſum vel eius producendi potentia in rerum natura comparuerit, concludete nos eerto poſſe exiſtimo vires naturat illud ſuperare, maxime ſi aduerſum etiam ſit motibus caufarum naturalium in agendo conſtitutarum, tale phaenome- non. Ratio atque euidentia huius principii in eo eſt, quod na- turae potentiae fint mechanicae, atque ad agendum certo modo determinatae: vnde omnes earum operationes ſunt vniformes, vt polita talĩ cauſarum coniunctione necefſario ſequatur talis effectus. Qui ſiſingularis ſit et cui ſimilis nunquam appareat alias, conſequens inde eſt, eum ex operatione naturae vniformi eius⸗ que adeo potentiis non procesſiſſe, vt ad aliam cauſam ſuperna. turalem confugere, talemque effectum pro miraruls habet e ne- ceſſeſit. Jam vero experientia nos docet omnino, an talis ſit effectus, de quo quaeſtio nobis eft, cuius auditis. conſiliis facile deinceps ratio ex eertis indicatis principiis iudicium ferre poteft. Quod ſi motus praeterea obſerventur, ordinariis et conſtantibus legibus corporum motorum plane aduerſi, res hoc magis erit in yado, Sic Joſuae miraculum, cuius nutu Sol gradum ſiſtebat, fa- cile autoritatem ſuam tuebitur. Nunquam ſimile quid factum Vla hiſtoriarum fide conſtat, non eſt ergo ĩſta mora etus.€x vni- formis operationis ſiue ſolis ſiue vicinorum ei corporum lege, facesfatqʒ Spĩ noſae refractio in glaeiali aere, qualis conſueto cur- ſu pergent ſole per totam diem continuari non poteſt: Nec proinde ex potentia eius eſt naturali, adeoqʒ naturatm excedit at- que miraculum ekt: Etfi vel maxime corpus oppoſitum fuifle foli; qùod faciunt nonnulli, fingas, quod ciusretardauerit MO- tom, illud tamen vel antea extitiffe dices vel minus, Si non extitit, ergo miraculo quodam ortum fuerit, miraculo rurfum, 10 peracto officio, disſilierit necelſe eſti. Si extitit, ipſum quoque determinatĩs ſuis gauiſum eſt motibus et potentiis, gaudetque: quarum legibus folutis Gtum quidem motum fuerit, miraculum kabebis rurſus, hoc eſt opus naturae vires potentias que et leges fuper: annn faper kdi bont! claru A8 y mo| natior debes dere Philo eper homi (iqui pir w j t m gn ib ik tati uir

— apn reum pavirs [yite Piscixar BETHESDAB ſupergreſſum. Nec dubito iftum rationĩs proceſſum in miracu. lis dijadicandis efe genuinum, quem Pharifaeis commendabat bonus ille vir, qui corporis oculisteftitutis animo quoq; videbat clarius? éx v3 oiavoc inquit du AREON dti zicit ric dQJaruse tQ- Joan. IX, 3i AB ysyemyive, a uñ Sros iv mapa Qs s 8k jdúvaro mocy 808v. Imo et ipfe Saluator ad opera prouocat d Sdiiç AANOÇ TET GINKE» 6. VI. Ex iftis vero patet naturalis iudicandi facultatis€t rationis efle de miraculis ĩudicium: vt mirum. nemini videri debeat; quod domas Bethesdaë miraculum: Philofophus expen- dere audeat, Certe naturae leges atque potentias cognofcere Philofophi eft, eiusque cognitionis lublidia, obſeruatio neinpe, experientia ſenſuum atqus rationis felta, omnibus patent, qua nomines lunt, ſenſuque vtuntur et ratione. Vt Theologo adeo, G quid hic praeftare cupiat, ſubſidiaris Philoſophiae opera ſit im- ploranda. Quod verum adeo ek, yt omnis miraculorum vfus et finis Gt abnegandus aliam fententiam amplexuro, ipſa- que ſapientia potentiaque diuina irriti accuſanda conatus. Non- ne cnim fidem antecedunt viamque ei ſternunt miracula.? imo infidelium caufa vrad fidem adducantur data ab omnibus agnofcuntur? quam in rem inſignem locum in Apoſtolorum habemus Conſtitutionibus. i fideles et nondum conuei ſos fmganiva Vi racula faa, idque ipfum peccatum indurationis ipſorum aggra- uare teſtatur. D ſtratio in hocce, in quo nunc degimus, im- §. VII. Vt veroe perfectionis ſlatu ad errorem proecliuis, ica lacile euenit, vt admĩ- ratione rerum ignotarum attoniti, atque dνασννναuιεσu, mi- yaċčala credamus,ļquae talia non funt, quod omni profanarum re- ligionum ſuperſtitioni addidit fulcrum. Certe enim nulla fuit tam ab omni ratione aliena Deum colendi ratio, quae hic fibi pracfidium non quaereret atque firmamentum, facrificulis lucro argue honoribus inhiantibus id agentibus ſirenue, vt limplicem Gra! B2 plebe- Ipſeque id rmat Saluator, qui in-€ diſſe et iute Lexiſſẽ Mi- Joan, EV fino Joan X f "VHL te

.l, Bibl. p48. i2 plebeculam, rigareia¹5 fuis deceptam, captiuam quali detine- CoGiTaTroNES DE MIRACVLO irent. no et viri asorti vt maior elfet legum decretorum- ue ſuorum ſtabiliorque autoritas, ad miracula tanquam ſacram anclioram eonfugerunt, nullusque fere antiquiſſimorum legis- latorum fuit, qui iracula magisque familiaria cum Diis com- mercia non iactauerit; quod innumeris exemplis conſtat, diligen- ter collectis a Diodoro Sic. et doctiſſimo Patrum, Theodorito, in Therapentiio Serin, IX, Quinet boni quidam Viriraritate et ma- gnitudine phænomenorum quorundam, ignorantia caufarum,et quod cafu quandoq; certos euentus cum certis quibusdam phac- nomenis coniunctos obſeruaſſent, phantaſia præterea, quam pau- 10 magis infirmam nacti fuere, omniaque percepta immane quantum augentem, exterriti, pro niraculis haut raro habent, et diuini aliquid ineſſe credunt rebus, in quibus folae potentias fuas iuxta leges limitesque fibi praeſcriptos exercent naturales cau- ſae. Indeque factum eſt vt Eelipſes, cometae, nubium variae figurae aliaque in cœlo Qaivóueias alitum pugnae, mutatus in aquis color, et cerera eius generis innumera, monſtriĩ aliquid ale-· re paffim credita fuerint, et in argumenta iudiciorum diuino- rum a quibusdam conuerſa: a quibus periculum eſt, ne magis noceatur religioni quam inferuiatur. Illis vero vt obex ponen- dus erat nimiae credulitati, firmiter inhaérendo vúlifimae di- ſtinctioni miraculorum et euentuum rariorum atque ſngulare aliquid habentium: regulaeque maxime neceſſariae, zibil pra miraculo babendum eſſe, quod vires et potentias cauſarum natura- Bum, debite nobis enploratas, liquidiſſime non excedat; ita inpri» mis quoque erat caveñdum, ne praecipitinimisiudicio male d⸗ illis fentirent, quos de quibudim quae iraculs credunt ipſi, ali- ter ſentire deprehenderint. Equidem eorum plane eandem rationem eſſe non dixerim ego, nec intercedam quo minus con · tra deteſtabilem quorundam curioſitatem vel petulantiam po- tiús, ét profanam omne id quod reuelatae religioni inſeruit euer- tendi end fek miti hibi Sint ror dini long peri tint, pred fimi wm m m, M f f iil ik ha

PtscinAE BfETRESDAE. tendi libidinem ſeueriſſima dicatur ſententia. At tales pro- fecto omnes non puto, qui quaecunque in vulgus iactantur miracula, vel accipere ſine examine recuſant, vel examine ad- hibito reiiciunt, eorumque cauſas palam oſtendere ſatagunt. Sint Vannini et Spinoſac manifeſta impietate omnem ve- rorum miraculorum fidem eleuantes: ſint Pomponatii, Car- dani et Caeſalpini, non immerito ſuſpecti; quod paulo longius ſaltem, ingenii forſan oſtentandi et rerum naturalium peritiae magis, quam religionis deſtruendae, ſtudio proceſſe- rint. At alii ſunt quĩ bona fide, et optimo animo hoc ſtadium in- grediuntur, qui ſi in quibusdam forte aberraverint, humanae in-⸗ firmitati id condonandum potius; quam vt turpibus propterea nominibus ſint proſcribendi. Optimum ĩtaque fuerit habere ad manum certas quasdam notas et characteres, ex quibus quo ani- mo, quo item Religionis reuelatae, eui ſtabiliendae miracula in- ſeruire debent, vel damno vel emolumento, ad cauſas naturales reuocentur a quibusdam miratula, iudicare liceat. Quae ut ali- quo modo, et qua licet mortalibus, qui xagõoyvosarjnon fint, alſequamur, primo quidem diligenter obſeruandum putem eſſe diſcrimen, inter ea quae antiquitus, cum ſtabilienda primum eſſet vel inter Judaeos vel Chriſtianos Religio, patrata fuere, ab iis quae hodie pasſim a quibusdam iactantur. Cum enim miracula confirmandae reuelationi potisſimum deſtinata eſſe, ipſa ratio ſuadeat; revelationem autem rerum ad fidem pertinentium nullam expectandam nobis amplius eſſe, ipſa Theologia iracu- lis confirmata prodat; Ratio inde concluſionem deducit, non adeo magnam noxam expectandam ab eo eſſe, qui modernis huiusmodi miraculis vel difficilius aſſenſum praebeat, vel plane ea in dubium vocet atque neget. Nec hoc tanium af- fit mauerim, verum id inſuper etiam, minus ab illis eſſe metuen- dum religioni, qui paulo difficiliores ſint in eiusmodi admitten- dis mniraculis, quam ab illis, quorum nimia extiterit credulitas; B 3 quos

Cogtririones De MfIXAcü —.— quos ſeilicet cilius lit a recto tramite verlutia hominum abdu- ci, quam cos quicerta verbi regula vnice nituntur: neſcioque an non virtuti eius difdere videantur, quialia hodie terrendorum conũuertendorumque nominum media quaerunt. Imo quo- modo imnpoſturis quorundam, miracula identidem noua, effie mo fine, excogitantium, obex poni queat, non video, ſi iſta in- geniorum in huiusmodi rebus inueſtigaudis ſolertia ſuffocetur atque extinguatur. Quantum ad ea Vero quàe olim patrata es- fe diuina humanague docent atque euincunt monimenta, eorum quoque nonnullum mihidifcrimen obferuandum videtur, Cer- te enim quaedam iſto praeciſe fine oftenfa fuerunt, vt confirma- rent diuinam Dođtoris alicuius miſſionem, doctrinaeque ejus Ves ritatem, quibusqʒ adeo deſtructis ipſa veritas in dubium vocatur, cui diuinam virtutem perea teſtimonium perhibere creditum. Alia vero eſtaliorum quorundam ratios Ita profecto illius generis ſunt, quae in Legis promulgatione patrata fuerunt, optimique in. primisdaluatoris reſurrectio, ut alia innumera taceamus, quac qui abneganerit non niſi peſſime de religione poterit cenſere. At quaedam non eo praeciſe fine patrata ſunt, ſed aliis emolumentis parandis;in quibus qoiprouidentiam Dei ſpecialem admiſerit in dirigendis cauſarum ſecundarum potentiis;licet vim naturae po- tentias ſupergreſſam non agnoſcat, profanus certe nullo ſuo mee rito videbitur, licet Curiofior fortequam par fit quandoque,€t eaſtigatione proinde dignus;iure videri poslite Sic nolim turpĩ profani impiique titulo proſeribere eum: qui coturnices, quibus Paſti aliquamdiu Iraelitae fuerunt, quac aduxerint cauſas natu- rales, ventos v. g. ex Aegypto, vbi prodigioſa earum copia, cas ad- ducentes, inquirat. licet conſtans, qua aduolaſſe eas conftat, lex ex- traordinarium quid hicguoqueadmittere ſuadeat. Multo mi- nus ſi ĩpſae ſcripturae quaedam ſuppeditant, quae vel totum phae- nomenon vel aliquas eius citcumſtantias aliter accipi ſuadeat, arripi ea in vitio poni poteſt, non magis certe pretatie quam alias inter-

PiscInar BETRESDAE. Ty pretandi vti libertate. Sic maxiliam afini qua Simfon vſus fu- it cum cladem mille Palacfinis inferrer, fi genus armorum quis eÑ e dixerit, puteumque non ex ipfa ea, quaecunque ilia fuerit, re, fed ex loco qui ab ea acceperat nomen, ſcaturiiſſe agnoſcat, ille cur merito nobis profani animi ſuſpectus eſſe debeat, ſane ego non video, Poftremo;vt finem faciam, non vltima illa mihino- ta videtur atque difcrimen eius, qui bona fide de miracu/is, quae vulgo pro talibus habeantur, dubiter, abillo qui proterua id faciat malitia odioque religionis; quod ille quidem vbi luculenta viri- um n aturalium veftigia fe non prodant, facile manus det, dig'- tumque diuinum agnofcat; ille quaecunque abſurda et ab omni ratione aliena comminilci malir, quam vt miraculum admittat auerſum hoc ĩpſo animum a religione, omnibusque iis, quae ſta- bilire eam poffint aperte prodens- Vt quod de Atheo vniuer- Gm dicere memini Virum ingenio et eruditione non incele- brem, nibil tam abſurdum elſè quod credere non malit, quam agno- feere Deum, id optimo iure ad huiusmodi miraculorum trahere Quis credat hominem dum ſapere etiam liceat cauillatores, cum maxime cupit aliorumque credulitatem ſuſpenſo naſu ridet, vt eredat Religionem in eo ſtolidiſſimac credulitatis poſſe prolabi, fai ortu miracula oflentare ideo, qaia in longifjimis temporum internallis potentijinae intercedunt Planetarum coniunctiones, quo tempore nonam relligiomem inſtitui ac ceſſars vcterem clariſſi⸗ polie ratione. Nempe quia ex MAGRIS ma Afirosomis conſtare fiderum coninnttionibus inferiora haec, furmmman cum nanciſcan- tur poteſtatem, admiranda opera proferant, infiper hominum vo- Öntiates tum immutari. Phantafiam qua jntellectus voluntatis confiliarids utitur coelo ſubiici. Virumꝗue adeo fapientom, ſacros geterni nominis bonores appetentems, cum haec fatura praenidety prophetam å Den fe milum praedicare, quaeque neceſſario cocleſti. um corporum Oi miracula funt, confftae ſui ipſſus omnipotentiae . adfiribere atque ita delufam plebeculami cam admirari: quae, per- k abſur·

16 CociTtATIoneS Dg MIRACVEO abfurda ekt Caefaris Vannini Philoſophia in Dialogo LII, tot con- traditionibus laborans., adeo phaenomenis circa religionum obferuatis ortum, indolique inprimis primorum cius autorum aduerſa, vt ea explodere pluribus otio ſuo ſit abuti. §. VII. Has notas atque characteres hominum profana impietate quicquid- eft miraculorum eludere atque euertere conantium, quisquis examinauerit, et cum ea contenderit indole quam diximus elfe corum qui bona fide de nonnullis, quae vul- go creduntur, miraculis dubitant; facile puto animaduertet, nos miraculum: piftinae Bethesdae defenfuros, non id agere ,vt bo» norum virorum, qui aliter ſenſerunt nomini labem adſpergamus, manesque eorum, quos veneramur, beneque iis precamur; ſolicitemus; quos non profano certe illi hominum generi an- numerare, ſed in poſteriore claſſe cenſere iubent characteres alle- gati. Magna nempe producimus nomina. Ex Anglicanae Eccle- Gae doĝoribus H, Hammondum, virum itaab omni alienum pro- fana impietate, vt vita et ſcriptis primas inter Eccleſiarum illarum doctores, qui ſanctitatis ſtudia coluerint, hodienum mereatur. Cuius rei ſialiud argumentum non ellet, aureus certe liber, quo omnia Hominis Chriftiani officia complexus eft, et quem plerique argumentis non contemnendis ili tribuunt, affatim loqueretur, Alter ex noftris eft, Vir fammus Thomas Bartholinus, cuius taf- tuim abeft, vt ſuſpecta nobis bona fides effe poflit; vt merito de egregio natura myſta, qui haut parum lucis ſupernaturalibus quoque Oei operibus eruditiſſimis ſcriptis attulit, Eccleſiis no- ſtris gratulemur. §. IX; Rès nempe, de qua quaeritur iſta, eſt: Erat Hieroſo- lymis, Judaeorum Regia, apud ouiariam piſcinam, domus, quam Bethesda Hebraice appellabant, quingue porticibus inſtructa, in his ingens aegrotantium iacebat multitudo, coecorum, clau- dorum, tabidorum, ex piſcina illa ſalutem expectantium. Nem- pe Angelus certo tempore in piſcinam deſcendebat, aquamque turbá-

\ PriScinar BETHESDAE: r? turbabat: poſt quam aquae turbationem, qui prĩmus in piſcinam deſcenderet, ſanus ſtatim euadebat, nihil eo, qui poft primum morbi depellendi cauſa aquis illis fele immitteret, proficiente. Haec an naturalium cauſarum debeantur potentiis, an miraculi aliquid viresque naturae ordinarias ſupergreſſum admitti hic debeat, mihi cum paulo ante laudatis viris doctis nunc diſpu⸗ tandum. aT: §.X, In co vtrique conuenit non opus effe vt ad ſuperna- turales caufas hic confugiamus, diuerſas tamen iniuere vias ad naturales rimandas, quibus hoc phaenomenon adſeribi poſſit, potentias. Henricus Hammondus nempe obferuat rarum haut effe, vt aegri certo morborum genere curentur immiſſi ventrĩ beſtiae recens euiſceratae, vel inuoluti cute ouis adhuc calente, vel adplicatione membri viui cuiuspiam animalis. Huiusmodi itaque, inquit, vifn haec pifcina adipifci poterat ex viſceribus Victimarum, quae quotidie in ea lauabantur, praeſertim feſto- rum tempore, quo multa victimarum millia vno die interficie- cantur. Tot vero victimae, ait, aquam tingere eamque vir- tutem in eam effundere potuerunt, praeſertim dum aqua caleret ex ablutione victimarum, et ab hominibus in eam deſcendenti- bus turbaretur. Cui ſententiae vt auctoritatem conciliaret, no- uitatisque abstergeret ſpeciem, qua minus quibusdam decora poterat videri, non ad T. beophylačti tantum identidem prouocat autoritatém, fedet ad opinionem receptam ex qna cam Theo. phylađtus referat. Qua de re antequam ab Hammondo ad Bara tholinum tranfeamus, operae pretium ducimus ipſam audire Theophiylactum. Sic itaque ille de hoc ipſo piſcinae Bethesdae phaenomeno loquitur: xov dÈ moAÀo ννν,, TI KÀ arè pove E O vré. Tav ispao, dúnauiv swa AauBaves Beorigar sò údwg. quae funt ipfifima verba, quibus fibi fuffragari Theo- phylactum putauit Hammondus: Ea autem ad verbum ita vertas: mulci antem in ea fuere opinione, quod a folis inteftinis[acrificio- a o G n rum

I8 COoiTATINESs De MIRACVLO zum ablutis vim quandam agna acceperit magts diuinam. quibus certe verbis tantum- abeft, vt Hammondo, mere naturalem virtus tem hic agnoſcenti, ſuffragetur Theophylactus, vt diſerte vim ap- pellet magis diuinam duiaun Juorigav, quae fcilicet aquae diui» nitus communicata fit co, quod ſacrificia, res diuiua et ſancta, in ea abluerentur, non naturali quadam viſcerum virtute atque po- tentia, Et ne dubium fupereffe poffit ipfe in fequentibus ita explicat menteni fuam Theophiplactus, did nd Ayyo imiQarav túto rë Vdatiuc indent tg) Qavuatsgyhvy M E. propterea Anges inm quoġ, ad aquam hancce-tanguam ad elettam accedere, MIRA- CYLVMģ, operari. Ergo. hic Qauuatseyia miraculi patratio, et quae Angelo quidem tanquam cauſae ſupernaturali debeatur, qui huic praecife aquae hanc vimindiderit, quod effet iwasnroç eleta h. e, /acrificiorum inteſtinis quali ſanctificata. Sed et porroaddit TO tis noÀuubBh Deac tarne atua Hνν ue‘ 70% Gech Etc. Ds es piſcinae buius MIRACVLVM pracordinaſſè Deum, al ad ba- ptiſini diuinacque illius. virtutis fidem praepararet Judaeos, qui ex eo, quod omnipotentia diuina aquis admirandam huiusmodi. in ſanandis corporibus virtutem poſſit conferre, debuerint colli- gere, impoſſibile ei non eſſe, ſimilem ad animos purgandos ſa- nandosque efficaciam aquis indere. Quae ex Chheltomo expreſſa argum entatio profecto nulla plane eſſet, et abomni ratione alie- na, fi Theophylaćtus.(upernaturalem aliquam in Cohmberhra Be- thesdae vim non agnoviffet, Poftremo diferteaddit:æyysior azla. naiga dalaivav detdgaoss to dwg, gà) iapatinne iveri9a titw: dú% paiiv, 4 yde djrs ý T3 YAATOLOTSLE duth zad duty iato, añ: imr) TH. T3 ayyiàs tvseyse: to mav. ineto. D,€, Angelus certotempore defiendens aquam turbauit et medicam: virtutem: ei indidit, non enim AQVAE NATVRA inſa per ſe ſanabat, ſed al Angeli virtu- te id omne pendebat. Vt{ole clarius effe exitimen.us meridiano; nihil commune effe. cum: Theophylaćti: fententia Hammondo<- id.quod oculatifimi Hammondi Canloris, Jo. Clerici, effugiffe: aciem non immerito. mireris,; r§, Xb-

— nS m, quidu Wuri PiscinAr BEYHESDAR: a §. XI. Paulo aliter quam, Theophylaćti veftigiis felfe inhae- rere exiſtimans, Hammondus rem explicauit T, Bartholinus no- fter, aquis enim illas medicatas fuiffe purat, quae in piſcina proba- tica ebulliuerint, quibus vis diuinitus immiffa fuerit per natu- ram: quales thermae, acidulae aliaeque eius generis, de quibus multa in Commentario de Paralythicis Noui Teflamenti Medico et Philoligico erudite collegit, praeſentique inſtituto accommodare conatus fuit. Singulas vero Hiſtoriae Piſcinae Bethesdae cir- cumſtantias diligenter opinioni ſuae vterque virorum doctiſſi- morum adaptare allaborat, quod an ſatis commode, et absque vi textui Ioanneo inferendafieri poſſit; nunc porro diſpiciendum. §. XII. Primo LOCs obſeruandus: quem Sacer Scriptor iftis verbis defcribit? Ps, Jiv ras iegordàúuor êr) añ Sοαννιν xohvuBndga n imiÀsyouén By3irda mévrs soaç sysoa, Vbi nolo cum Criticis prolixius diſceptare, an meoBasma porta intelligatur an locus? ancum zoivulraeg in datiuo caſu poſita conſtruen- dum’fit potius? quae origines ſint vocis aherd? quales quinque soa)? et quae alia ſunt, de quibus hic curioſius ſolent diſquirere. Illa enim ſcopo noſtro perüm conducunt, atque adeo ſine taedio hoc loco vix repeti poſſunt. Paucis: ille mihi verborum iſtorum ſenſus videtur conuenientiſſimus: quod fuerit Hierofolymis ad pifiinam Probaticam illa guae Bethesda dicitur domus j habens quinque aegrotorum receptaciila, Sane enim nifi mpoha]uy et oAayu andea in datiuo cafu coniungas, Bnet nomen tribui KoNouBnIga erit intelligendum ,abfonum autem aquas M3 fiue domum vocari, ad eandem poar pertinere erunt cenſendae, quae ad domum rectius quaru lacum referuntur: de ceteris vulgo inter- pretes affatim dixiſſe putamus. De hoc diſpiciendum in qua vr- bis regione pifcina ifta ſita fuerit. Videtur Hammondus in ipfo templi ambitu cam quaerere, eoque ſpectare ipſi videtur locus Beniaminis et Brocardi ei allegatus, quo nempe opportuna ma- gis ſit abluendis animalium, quaeDeo offerebantur, viſceribus. At fane nullus probati a certe Beniamin et Ta , dus

z0 CoGITATIONES De MrracyrLO dus minĩme exiſtunt, occurrit locus, quo vel piſcinam huiuscemo- di in templo extitiſle, vel ſacrificiorum inteſtina alibi, quam in de- ſtinatis huic rei conclauibus abluta fuiſſe dicantur: celebraturque inter templi Conclauia illud, quod lauantium appellatur, Maie- monidae aliisque Iudaeorum Magiſtris commemoratum, quod Vol. I. Oper. hiſce vſibus inſeruiiſſe conſtet: qua de re conferri poteft Liglite -6z5., Praeterea Nic. Epil:li:.81. Chrift. Radziuilius nonin templo, ſed prope illud hanc piſcinam collocauit, vt Brocardum adeo eodem modo accipiendum exiſti. mem, per areamque templiapud eum inte lligendum locum a tem- plo non nimis longe amotum, et quĩ proinde templo cum omni- bus porticibus ſuis ſpectato aream praebeat. Et ſane piſcinam illam ad templum non fpe&tare Joannes euincit„qui diferte Torov novula Yeas opponit vo iega commate XXII ed XXIV capi- | tis, quo hanc hiſtoriam expoſuit. Ad lecum extra templum ſitum vero deſcendiſſe ſacerdotes, extorum purgandorum caufa, precas ria eft ſuppoſitio, et Iudaeorum de conclaui lauationum traditio· ni penitus aduerſa, §. XIII. Sed tamen inquies antiqua eſt illa ſententia, vi- ſeera animantium Deo offerendorum in piſcina illa fuiſſe purga- ta, Hieronymo quoque et, vt paulo antea vidimus, Theophylacto approbata. Refpondeo primo, fi illi Patrum opinioni vel maxime verum aliquid fubefe concedamus„alio tamen modo a. rem explicandam. efle> co nempe quem Antonius del Ze h& g Caftillo in Itinerario, cui titulum Deuoti Peregrini fecit, in- dicauit: qui ſe quidem audiuiſſè ait piſcinac iſtius aquas emn templo feile deriuatacs, Eteo aliquo modo pertinere videbatur locus {fol 77. Talmudicus ex Joma quem breuitatis cauſa latinis tantum ver- his repraeſentabimus: Dixit R. Binehas nomine R Hanae Zippos renhis, riuulusqui emanauit e fanto[anorum principio tenuifi- mus erat, quaſi cornua cicadarum, Autingendo oſlium porticus re- ferebat flum fiaminis cum perueniſſet ad oſtium templi refe ebat | Llum[ubteminis„denique circa portam atrii excreuerat in oris i (i A |: l

— un ig k anug won Maic mgo| flight jaN, Waun miii Mii aun A. PiseixAE BETRESDAT) 41 ceoli cuiusdam magnitudinem. Deinceps balde augebatúr et F nalefiebat ad portam vsque arcis Dauidicae, atque porro quaff quidam fauins exundans-erat, inque eo què pafi. fuerant gonor= rbacam, menſtruatae ac puerperae ſeſc laualant. Quem tamen jocum merito affirmare non audet certo ad Betbesdam pertine- re illuſtr. Vagenſeilius. Vt taceam enim ſitui Bethecdae, quem Svtas p. pof: quidem vulgo ei tribuunt topographiae S. autores, minus iſta conuenire, nam forte et ille ſatis certus non eſt; ſane riuulus vel fluuius 40⁰ον minus apte diceretur. Quod ſi vero eum modum delatarum ex viſceribus animantium in iſtam aο feav lordium admittamus, quem B. Chemnitio quoque nofiro aliisque placuisſe animaduerto, faltem peribit Hammondo cir- cumſtantia, quam haut inter poſtremas, quae ſuae ſententiae faue- re poslint, adducit, potuiſſe nempe tot victimas aquam tingere, eamque virtutem in eam effundere, praefêrtim dum aqua adhuc CALERET ex alluatione victimarum. quomodo caluerit enim tam longe a templo diſcedens ex ſola viſcerum abſolutioneꝰ Quid quod tota ifta traditio de Bethesdae aquis ablutione inteſti- norum tinctis, incerta ſit vatrumque ingenio potius quam cére tae traditioni deberi videatur. §. XIV. Nec feliciusilli faccedit Jabor in TEMPORE fuo inflituto accommodando. Paſcbals illnd fuiſſe dicit, quo, effuſo tot agnorum Paſcbalium ſanguine, viſceribusque eorum in hae piſeina purgatis, praeter morem inualuerit vis aquae ex ablutio- ne harum victimarum CALENTIS, vt medicinae illa parandae jdonea euaderet. Et fane čograv fuiffe Judaeorum, cum Chriftus Paralyticum, ifti aquarum Bet besdae medicinae intentum, ſana- ret, Ioannes diferte teftatur, At primo fefumillud Pa/cha fuiſſe, nondum certum eſt ſatis atque explotatum. Sane enim ſi receptis- fima in Ecclefia fententia,ab antiquiffimis fcriptoribus tradita& a dođifGmis recentiorum, quos inter Dionyfius Petanuius primas facile tenet, propugnata, vltra duo nempe Paſchata ſeſum bapti- zatum non celebraſſe, et in tertio mactatum fuifle iplum, pére n€3 fitere

pag: 7 7- 22 CosfHrATioREs DE MiRACVH0 Gtere debeat, non poterit ifta, de quo nunc fermo nobis eft, serà paſebalis fuiſſe: quod nuperrime etiam non contemnendis ar- gumentis euincere denuo anniſus eſt Bernbardis Lamp in Asp- paratu Chronologico ad Hiftoriam Esangelicam, qui felum for- tium hic per éeriv intelligi in Commentario ad Harmoniam peringenioſe defendit. Sed vt faciles nos illi hac ex parte prac- beamus, ne minimum quidem in textu loanneo veſtigium eft, illo quo Chriſtus in Paralyticum illum incidit tempore ſanatio- nem expectatam fuiffe. Moram enim homo ifte, pariter ac alii aegroti, ibi trahebat continuam, donec forte iphis aliquando commota Angelica virtute aqua frui primis liceret. Vt adeo, quamuisceterá omnia, quae ſupponit Hammondus ei concedan- tur, parum tamen inde ad eum emolumenti videatur rediturum., Cyrilli locum adſcribere ne pigeat, qui pencecoſtes potius quam paſchatos tempore vi diuina commotam piſcinam ait: Die fen. tecoſtes, inquit, Angeli de coelo deſcendentes pifiinae buius com- monerunt agua.‘Cuiris mationis finus adefe ipfòs ad ſanctiſf. candam aquam ſigniſicauit. §. XV. Ad TEMORIS autem cireumſtattiam hoc quoe que pertinet, quod xara nagav tepore quodam certo Pifcina haec commota dicatur. Nam quod doctiſſimo Heinſio videtur et H, Hammondo fauere poffet, Ggnifidare nempe xera xao id quod Hebraeis quandoque notatur vocibus Ni D12 fefto koc, a ſtylo ſaltem noſtrorum ſcriptorum eſt alienum, qui vbique noſttae interpretationi fauent. Alio autem modo voces iſtas ſuo doftituto Bartholinus accommodat: Nempe faras curandi flu- endigue bices feruaffe dicit pifeinam Bethesdae aliarum aguaram medlicatarum more, multaque fontium ſtatis temporibus inter- mittentium fluentiumue, vel lingularem quandam vim exercen- tium, exempla diligenter et erudite accumulat. Quae quidem in dubium vocate nefas: attamen concluſio quam inde dedu- cit Vir dođtifimus htis firoa non videtur. Hinc inquit/ xata xagos de commodo feforam tempore in aefiate celehratornm im- terpre- ra a e?

PISscixAE BRETHRESDAI. 23 terpretemun, fiue de quauis opportunitate collečline; res pro na-. turali piftinae virtute erit confecta, calidioribus menfibus neuti- quam frigidioribus commendata. Miraculi fi fidem: mereretur, guouis tempore fine coeli varietate mortalibus aegris- profuifet, Quid igitur? huiusmodi tempus; ſtatum, quod cauſarum natu- ralium determinatione, ftatum fit atque. fixum phrali: xata. xosgov NEgamus intelligi, Certe enim Chriftus, qui xasa napo daidave, non: mortuus- eft obcaufam quandam naturalem, mør- tem cius'ad tempus. illud- determinante, Dicique ideo xata zasu Heri poteft, omne quod fit. certo- aliquo:tempore, qua- eunque de cauſa fiat. aa §, XVI., Verum in his quidem praecipuum: rej momen: tum minime poſitum eſſe videtur. MOD8s quo medicam vim aquae iſtae nactae eſſe dicuntur, haut᷑ paulo magis noſtrae, quam doctiſſimorum Aduerſariorum fauet ſententiae. Euangeliſta ait οσπνννpο. uαννα naigo: noré Raive: i: TH novely dea: nd: irdgače zotda,..angelustempore certo deſcendit in piſcinam et turbauit aquam.. Vel. vt in: aliis codicibus legitur dyysho; nugis Ag ETO iY T3 xouulnbea ng) irdenas To iag Angelus Domini lanabatur in pifiina et turbabat aquam. quarum lectionum vtra alteri fit con- uenientior, non: multum: ad rem: intereft excutere, hifi quod verbum xeraßaívs»: alias quoque: frequentius fit, vbi Deus fin- gulare aliquid opus vel ĩpſe praeſtat, vel ad illud prae ſtandum ex Angelorum exereitu aliquem mittit. MODYVM ex iftis verbis. medicae virtutis aquis illisinditae iſtum comminiſcitur Hammon. dus: fuiffe nempe miniſtrum vel ſeruum, qui mittebatur a ſa- cerdotibus tempore opportuno ad turbandam aquæmñ materiam- que ex inteſtinis ablutis rectius illi commiſcendam: eumqʒ; eſſet nuntius praemiſſus, Veluti ad aegros monendos, vt ſe ſequerentur, reĝe illum dici pole dyysàov non angelum natura fed nuntium.. At hic quam durum primo,cum Euangeliſta dicat, Angelum de- fiendiffe et turbaffè aguas, hoc ita interpretari: angelum vel nun. tium turbandas ab alio aquas annunciaſſe? Deinde ſi: miniſter fola:

2⁴'Cocirationes De MrRACYLO fola turbatione et motu aquae vim iſtam eius excitauit, quid eius miniſterio opus? nonne rectius hiſce partibus ipſe, qui ex aegris ptimus deſeendebat, defungi potuiſſet, maxime cum periculum effet; fubito difugiente aquarum iftarum virtute, ante eam dila· bi quam aeger poft miniftram defcendere poſſet? Imo annon re- Aius vis aquæ, quæ ſenſim, ipſo Hammondo fatente, dum moram in eatraheret miniſter, diffugere incipiebat, in plures aegros im- pendi potuiſſet? Certe illas difficultates ipſe fibi nectit Hammon: dus, dum ſcrupulum nobis eximere conatur de pluribg quam vno vice una non curatis: nam ĩta ibi inter alia:ſᷣi meminerimus, quam facile craſſiores ſanglinis pictimarum particulae, e fundo eddctae, rurſüs ſublidant, et cogitemus miniſtro aliquod tribuendum fuiffe ſpatinm, vt aquam turbaret et aſcenderet e piſcina, priusquam co aeger deſcendere pelſet, hinc neceſſaris ſeguetur vna aquae turba- tione unum duntaxat curari poffe aegrum, Ät fi ita fit, certe non ſuperuacanea tautum, verum‘etnoxiailla miniftri opera necra. tio poteſt oftendi, curilla in partes vocata fuerit, Denique cum Hammondus turbatis aquis, partibusque ſanguinis victimarum eo motu agitatis vim medicã harum aquarum tribuat, ſubſiden- tibus vero iis virtutis illius defectum, non video, quæ caufa obfta- re potuerit, cur non eadem anni tempeftate,(cupponamus enim cum Hammondo Paſchali tempore aquas gethesdae hacce virtu- te polluiſſe, idque ex victimarum ſordibus in eas effuſis,) ſta- gnante peraliquot dies in lacu materia illa exinteltinis vitima- rum, quae aquas eius faturauerat, iteraris vicibus ea cieri, aquis milceriet medicam fuam vim, fi non vna et ſemel, ſucceſſiue fal- temin pluribus exercere potuerit? Deniqi fita locutus fuifer[os annes deilla re, vtlocutus eft, nec aliud tamtn quam quod Ham- mondus cupit, fignificare voluiſſet, vix certe ſtudio quaeſitae ob- ſcuritatis careret vitio, vt qui aliis verbis ftylo tum quidem rece- pto vti non potuiffet, fi miraculum Angelica Virtute patratum vo~ fuiffet delineare, Certe verduni xærafaiven, vt iam monitum; in peculiaribus Dei Angelorumue manifeſtationibus receptii- muna

Prs CIN at BETHESDA 25 mum, in quibus criam moras vehementioris pasfim mentio, vt Matthe XXVII, 2. aliisg; in locis, quibus ipforum miraculorum patratio quoq; vehementioris motus ſchemate delineari ſolet, Deusque mira- cula N. T. quibus Eccleſiamiturus ſit ſtabilitum, per Prophetam prae- dicens, coelum& terram ſe commoturum dicit. Angelut denique non nominato mittente cuius ſit nuntius, nec alis circumſtantiis deſigna- tus, naturae ordinarie non officii nomen eſt, vt nihil ad obſcuritatem defit orationi Joannis, fi ex Hammonds Tenfu ea fuerit explicanda, $. KVIL Quaevltimoloco diximus,non minusqguam Hammondum Bartholinumetiam feriunt, Attamen cumin ceteris MODUM medicae virtutis, hisce aquis conciliatae, aliter ille delineet, peculiari opera eius cogitationes nunc erunt expendendae. ragagαονον itaque h. e. pertur- hatas eſſe cum ait Euangeliſta hat aquas, id ita ille explicat, vt dicat tur⸗ bari thermales aliasqʒ medicas aquas, ſiue ſtatis vicibus increſcentes. ſive ſubterraneo calore, vel concluſo aere vi erumpente oommotas e- bullientesqʒet luti virtutes per omnem aquae ſuperficiem diſtribuen- tes. Moueri autem thermales lymphas vel ex ſe calore et ſulphure ni- troque vel ſubterraneo igne efferuelſcentes, vel acauſa externa, aere nempe calido aeſtatis menſibus, ſiue a ventis aliisque commoto, qui· bus interna aquarum vis ſuſcitetur. Quae omnia ſatis bene ſe habent, modo et cauſa motus in textu dilerte nominata, et morbi ſanatitet iple modus ſanationis ea hic applicare patiantur. Et de poſterioribus qui- dem obſtaculis duobus deinceps ſuo loco ſeorſim. Cauſa Vero huius rageitcein textu nominatur&yy:Aoc. Hancitaq;vocem,vt ſuæ accom- modeêt ſententiae Vir doctiſſimus, per eam intelligit vim ſiue potentiam a Deo naturae inditam. Vtqqʒ ſpeciem huic ſententiae ſuae inducat, obfer- uat vocem"N Hebraeorum more virtutemDei etiam fignificare, Deo autem et virtuti diuinae immediate ſaepe tribui eſtectus, quos per caufas naturales mediata virtute ſciamus emerſiſſe. Imo et Pſ- CIV, Vs 4, Ventum et:ignem angelos dici canente Regio Vate guod faciat Deus angelos[nos fpirsins tt minihros fuos ignem vrentem. Et ne æx voce xataßansw nalcatur dubium, obſeruat ex Suida idem eam notare quod ywetwh. e. venire fimpliciter, promiscuogue vlu venire iußaivew et naraßalso vt Hebraeorum Y. Verum dici dyysàov potentiati naturalem a Deo rei creatae inditam, arguta tionibus ſepoſitis, vel, vnico exemplo nobis) probari velim, Locum Dauidis uod attinet, in eo, vt Bartholinianam interpetationem admittam, cui tamen Paulinam ad Ebr, cap. 1I, haut paie ) un b-

26'CocItrATr ones De MIRACULO obeffe exiſtimoʒnon potentia vel virtus agendi in creatura, quae certis temporibus in ea ſè exerat, vt medica vis in aqua Bethensdae, adeoque tanquam æyysàsç ciadueniat, JN 79 dicitur: verum ipla creaturas quatenus ſpectatur tanquam nutui et imperio Dei, ad certas quasdam resin vlus hominum expediendas, obnoxia. Ohſeruandumque prae- terea, in poetio iſto dicendi genere multa adhiberi ſchemata fgurasq; οο⅛Sigο qulae in Hiſtorico ſtylo locum non inueniant. Certe vt uubes nemo Hiſtoricus ita abſolute carras Dei appellauerit; ita nec ignem et ventos, angelos Dei, nullo addito, quod nein carmine quidem illo praetermittitur, rei quàm animo intendat indicio, dicturum pu- to, vel dixiſſe vspiam inuenio. $. XVIII. De MODO; quo medicam vim hifce lacus Bethesdac'a- quis conciliatam eſſe exiſtimant Viri dočti, fatis.. Jam de MODO; quo eam illae excruerint porro erat dicendum, Ateo antequam de- ũeniamus, diſpiciendum ante omnia, quinam morbi extiterint,quibus medela aquis iſtis fuit parata? Dicuntur itaque expectaſſe ahillis ſalu- tem rào moid tav ad avdvrwv Tuia, gwiw énan magna injrmo- rum multitudo, coecorum, claudorum, aridorum, et paulo poſt additur, quemcunq; qui ingreſſus eſſet primus ſanatum eſle ſ diroro nxciys· 70 vori uati quacungae morbo obfideretur, Hic ex Hammondi qüaererem primum,an fordes viſceribus animantium detritas putet iſtis ſanandis morbis pares eſſe poſſe? De coeciĩs profecto id minime ſibi perſuaderi patientur Medicorum filii. Nec ſuis aquis thermalibus ceterisque ſ/m- phis medicatis hanic'vim tribuere audet Bartholinus, indeque ad cee- citatem, cùi hüc medela fperanda, fuo ingenio explicandam recurrit, ~- Miraculó, inquit, res non careret, fi confrmataa primis incanabalis produita coccitas eo fonte illuminaretur. Non de his ſed leuioribus oculirum vifusg defeti- bus et vitiis ſermo eſt, medicata vnda ahlter gendis. Verum primo nullo iure reſtringit Bartholinus vocem suQAS lola hypothefidu&us, nulla tex- tus circumftantizadiutus. Deinde fi concedamus velmaxime, eos qui ab'iplis nåtalibus coeciextitere excludi hiċpoffe, vere coecos ſaltein, hoo eſt, oculorum lumine plane orbatos, hic intelligi fas eſt, tales enim zuοοα nomine intelligendos eſſe, perpetuus linguae Graecae vfus loquitur. At tales medicatis aquis ſanari poſſe ne ipſe quidem Bartho- linus audet affirmare, omniaque oculis allatae per medicatas aquas ſa- lutis exempla, quae quidem ipſe produxit, de languidis tantum et he- betudine quadam laborantibus oculis loquuntur. Quin etiam cum iſti oculorum morbi diuerſas aduerſasque plane cauſas habere poſſint, ma vi ie Mi pi fd

PrsēIin Ar BETHESDAE: p magis etiam reſtringendus vocis quQAav Bartholino fignificatus erit yt paucis tantum ex coecorum genere piſcinam Berherdas dicat profu- iffe. Eadem pleraq; de ceteris morbis hic nominatis affirmarĩ poſſunt. Mir umque tantam eſſe potuiſſe aegrotorum lalutis expectationema- pud illas aquas, vt-ne XXXIX annorum taedio quidem frangerentur, ſl dubia et incerta ſalus, paucisque tantum morbis proficuae illae eſſe potuerunt.At, quod palmarium eſt diſerteEuangeliſta dicit, primum a- uas iſtas ingreſſumꝶdij æore uariE yorjuatuguocungibfideretur mor- is liberatumele.. Sanc enimlymphas medicatas certis-tantummodo morborum generibus,ilisnempe quibus conuentens ſit materia medi- ca, quibus in terrae viſceribus tincta fuerunt atq; imbuta, idoneas eſſe agnoſcunt ommnes. Norunt hoc atque explorant diligenter Medici do- cores, multisque experimentis vel Patria noſtra Sileſia firmat, huius- modi aquis paſſim vt aliis bonis ſcaturiens. Notae ſunt thermae Cera uimontanae ad Alpium Sileſiae radices, et Svidnicenſes acidulae, ma- ximẽ vero acidulae apud Aquas antiquas: quibus fimiles nullas albi ccur- Mimus iudicabat, Idem kanc d= yere Vir in naturae myfteriis perfpicaci c[demk guamingquicbat, finota foret,st advenientes bene effent inftrulti, mira Faua ram, et tantum vadiquag, fore concurſam, Vt ne aguae ſuidem ſafficiant. Sed omnibus morbis tamen ſufficere tales aquas poſſe,tantum abeſt, vt ve⸗ rofimile cuipiam videatur, YE nemo non, mediocri rationts víu valenss videat ob aduerfas morborum cau Gsnon nocere non pofle tales fons > tes quibusdam, cum aliis proſint interea, Vidit hoc argumentum, eius- que pondus agnouit ĩpſe Bartholinus, vim tamen eius fe effugere pof- fe putauit, fi de omnium generum morbis phraſin Sacri Scriptoris ac- cipiat: Gc enim vniuerlalem affirmatiuam non raro per ſynecdochen generis reſtringi ad ſpecies obſeruat. Cui fanereiconfirmandae non irum dotum adExOd.IX,.XXXII, 3 Matth. IV, I 3. Actor. Opus eratV or. X, 12. rouocare, conceſſum enim apud omnes Signem univer fale accipi quandoque,vtin Scholis loqui amant, pro generibus fingulorum, imo et- iam pro quibusdam alicuius generis tantum{peciebus, At non ftis ſeliciter illa obſeruatio ad hunc locum applicatur. Non enim hic adli- betur nomen adiectiuum cãs vel aliud aequipollens. led§ dyTroTe.s quodexlinguae Graecae vlu et indole determinatum habet ad omni- modam vniuerſalitatem ſignificatum, reſpondetque Germanicae phraſi es mòͤchte ſeyn/ was es fůr eine yoolte, gricung, moio ille efèt:nec certevllum quo iſta obſeruatio inkrin gatur poterit proferri exemplum: quod donec ſuppeditet nobis vel Bartholinus, yel Hammondus, fir- -o S mum

2g CocrTAYIroyEs De MIRACVLO mum hocce argumentum perſiſtere putabimus. §. XIX. Jam quantum ad MODVM horum morborum in ae quis illis ſanandorum porro attinet, ſoli ſecundum Euangeliſtam ilii, quimearos ivélams petè thv tapayhy T3 daros primus polk pertu- bationem aquae. ingrederetur„ Medicina iſta profuit. Hammondut vt i. ftum nodum foluat, angultiorem xoàuubrbpav fuiffe ait, vt maior eſſet pharmacorum arctius coniunctorum, et minori aquae porti- one dilutorum vis atque efficacia, ynique adeo tantum capiendo idoneam: Materiam vero iſtam qua ſaturabatur commota aqua facile ſublediſſe, vt nonniſi vnico balneum hoece prodeſſe potuerit, Verum quum aliquot dierum interuallo continuo affluxiſſe ex Hame- mondi hypotheſi neceffe fit ſordes iſtas ex victimis, et per emiſſa- ria fua ex parte iterum eſſe dilapſas, nulla ratio apparet, cur non repeti faltem potuerit haec per balneum medicina. Imo quomo» do potuit conſidere lutum, ab ipſo ingrediente aegro non minus ac a miniftro agitatum? Demum„vt fuerit anguftisfima illa pifci- na, duobus. faltem hominibus, fuccedentibus ſibi inuicem, ſuffeciſ- fe eius virtus videtur ex ipſis Hammondi concesſis, qui tationem durantis tantillio tempore virtutis. medicae allegans, ad moram: confugit, quae miniſtro ad commouendam aquam in eo erat tra» henda; quam fi alif aegroto, qui aeque commouecre aguas pote- rat, tribuamus, vim iſtam naturalem duobus prodeſſe potuiſſe non immerito credas: quae ex parte Bartholino quoque opponi poffunt, euius vltima egpliçatio huius nodi ab Hammondiana in re ipſa non diſſentit. At aliam rationem ternam commentus eft idem iftis fefe expediendi, Nam primo‘ ó regrog, inquit, non tam’ ordinem notat, quam tempus: vt fenfus fit: gui Jatim poft motum piſcinae eain in⸗ greſſus ſit, eum ſanatum eſſè: Sic Medicos ait vrgere thy mgwtn in elleboro exhibendo, aliisquè ſimilibus. Verum hic alia plane con- ſtructionis ratio eſt, nec putem exemplo[firmari poffe quod'wgw- ron moOl ſignificet{tatim aliquid: facere.. Sed nec iple fatis con- filus huic interpretationi Bartholinus, ſi rewTog inquit natina: nomi» nis ſigniſioatione ſeruaudum, collectiuum crederem numeri ſingularis pro piue rali. At vt paucis reſpondeam hoc quoque: Papuaxov eſſe copor quidem: er calidum, fed minus folidum, patet ex Paralytici querela: iv a d teyomar iyd dec med ius naralaien vbi blum. boc, quod prior alius ingreciitur, pro: caufa expectationis irritas adducitur. Denique ait aegro corpore contaminatas aquas- vim medicam ami- fi

PISCOIN AE BET HESDAE. 29 ———— ſiſle: illane vero redire, per emiſſaria eductis illis, quae contami- natae fuerant, aquis, aliisque ſuccedentibus, denuoque adedo pro- defe potuit? 6. XX. Sed& illud in MODO huius curationis obſeruandum, quod vna lotione, atque adeo in inſtanti peracta ea fuerit, quod rurlus aquarum medicatarum vires ſuperare manifeſtum eſt. Hoc- que co magis quo magis Hammondi et Bartholini coniecturis con- cefferise Illi enim rationem. reddituri cur vni profuerit tantum haec medicina, ſubſidentis cito nimis materiae culpam eam effe di- cunt, vt adeo hoc breuioris fuerit temporis illa curatio, quo citi- us particulasillas, medicam vim aquae coneciliantes ſubſidere exiſti- mauerint. Sed vtcunque viſum fuerit de illo, hoc pro certo te- nemus, verum morbum vnico in aquis medicatis balneo penitus ſublatum eſſe, vel tolli etiam poſſe, neminem facile demonſtratu- rum. i f. XXI. Quod vero Partholinus exiftimat gloriae. miraçulo~ rum Chriſti detrahi, er Spiritui S. contradici, qui teſtetur miraculs Joh. XV3 Chriſtum patraſſe& dòsis. Mog weroings y» ſi virtutem miratuloſam 144 tribuamus Zerhesdae piſcinae morbos ſanandi virtuti Chriſti fautar mroa Gmilem z im eo: profeto nimis effe videtur religioſus. Cer» te Chriftus fecit miracula sotiç dMocs. ex licet Mofi quoque, Eli- de, Elifaeo; ceterisque Prophetis: quaedam fimilia concedantur, mor- borum ſanationes, mortuorum reſuſcitatio, aliquac eius generis, nec tamen minus verum elt neminem eorum feciſſe, quae Chriſtus fe- city Ille ſcilicet omne genus miraculorum, quandocunque vilum fu- erit, propria et inflita virtute, folo nutu er iuſſu patrabat, quo vt Prophetae ceteri, ita pifttaa multo minus Berhesdae» vecunque mor»: bos Oomnes ſanaſſe dicatur, paria ei feciſſe neutiquam affirmari poteft, y 7; §: XXI.. Multo'minus ex illo argumentari'eum velim, quod tem» pore eo: miracula ab'annis fere 400 in: Iudaica Ecclefia ceffauiffe» et per folum Saluatorem ea aetate patranda fuiſſe, quo rectius a- gnoſceretur, quod fit d seyómevog, Veroſimile videatur. Vt enim: concedamus per homines eo tempore patrata frequenter nimis. miracula haut fuiffe,(quamuis tamen daemonia eiecta a ludaeis quo- que hiſce temporibus nonnulli, non ſine omni ratione, ex ipla Ne T. hiſtoria colligant:) at alia tamen phaenomena naturae legibus non metienda paſſim ſe exerebant. Miraculo loquendi facultas D 3 Zacha-

30 CoGiraTiones De MrRaCyLO Zachariae, facra peragendi,‘eripiebatur, filioque nato reftitueba- cur. Miraculo vetula Zachariae coniux concipiebat: taceo alia, quorum non ſatis tuta fides, cum iſta ſuffcere posſint ad demon» ſtrandum miracul penitus deſiiſſe. a 400 ante Chriftum annis in Ecclefia Judaica non §. XXIII. Silentium Judaeorum de miraculo piſcinas merito Bartholinus inter argumenta fententiae luae omittere poterat, nam et alias argumenta huiusmodi, quae à ſilentio quorundam ſcri- ptorum ducuntur, exiguo pretio achtimari ſolent, et duos ſcri- ptores Fofephum et Philonem, plures enim ex antiquioribùs Judaeis non habemus, eius mentionem praetermififle non mirum, Quid enim? an quemuis ſcriptorem omnia gentis ſuae memorabilia con- ſignaſſe putabimus? Nec alia:deſunt, quorum nulla aputl eos pari⸗- ter ac alios ſcriptores mentio: Cenſus v. g. tempore Herodis M. in Judaea acti, infanticidium Herodianum, et alii inſigniores€- uentus, de quibus dubitare tamea nefas. Quod ex Jofepko allegat argumentum ipie deſtruit: Nam quando ſtagnum eum à piſcina pro. E, VIAn. batica non malium differens deferibere ait, fed, fine miraculimentione: dum c, VI non multum differens dicit ſtag num a piſcina, noltra, non idem tamen 2 eſſe fatetur, nec quisquam idem eſſe folide ex Jofepho-probauerit, Beniaminis, lcriptoris recentioris, quì pifeinae fed absque miraculi mentione meminit, nulla hic eft autoritas, qui illorum, guae fan- do perceperat partem, quae fibi mazime vifa eft verofimilis, in fcripta retulit. Apud Wonnum Joannis Paraphraſten Augell motiss- nem ſilentio praetermiſſam et duroydrav dàudrav mentionem fice ri agnoſcimus; inde tamen non ſequitur vim diuinam et practer- naturalem eum hic nullam agnouiſſe. Certe enim quae virtute di- uina patrantur miracula, more Hebraeorum vel ipſi Deo vel Ane gelis, per quos multa inter homines patrantur, tribui perinde pof fe cenfebat, cuius operatio fenfibus minime obuia dutoud tor aÀ- páræ(peciem praebuerit, Saltem certo affirmari non poteft Non- zsm nihil diuini hic agnouiffe, cum mancus fit locus, quo ifta sx- ponuntur, decffeque posfint ea ipla, quae ad rem maxime perti- nent: diferte vero isa ab ipfo haéc pifcina vocitetur, vt EAAn ob hoc ipfum miraculum fupra Theophylaćto dici audiuimus, Sal- tem ſi ita cenfuit Nonnus, dilcedit 4 reliquis Patribus, quiin iftam Hom. gain hiftoriam inciderunt, Rudolphi autem Gualteri teftimonium, Judae- Jean. Os Veteres naturalem credidiſſe huius piſcinat virtutem dicentis, ideo-

PiseixAE BETAHESDIE. zy ideoque nullam eius in fcriptis eorum fieri mentionem, conieĝura nititur parun folida, et per eaquae fub initium huius$ monui mus; concidere videtur,- §. XXIV. Sed colores tamen alii doctiſimo Barthelino non deſunt, quibus Helenam ſuam pingere allaborat, quae an dignae fint tanti viri ingenio et eruditione aequiorum eſto iudicium. Non luccenſuiſſe Judaeos Chriſto ait, quod vim diuinam aquae eluſerit, facturos id haut dubie ſi talem vim ei ineſſe eredidiſſent, cum id hic potius arripiant, quod. die Sabbati medicinam exercuerit.` Ve- rum quid mirum caufam arripuiffe Judaeos, quam maxime omni- bus probabilem fore iudicarent, omiſſa ea quae friuola plerisque non videri non poterat. Quid enim hoc ad vim diuinam aquae eluden- dam pertineat, ſi quis, quae paueisſimis tantum ab aquis illis exe: pectanda erat, ſalutem aliis mediis aegrotis reſtituat? An propter iſtas aquas omnes in tota Judaea Medicos extirpatos voluiſſe Judae- os, ſi diuinas eas credidiſſent, Bartholinus exiſtimat? Nec maior vis in eo eft, quod Judaeos exprobaturos fuiſſe Chriſto putat, per piſeinam miraculoſam admiranda opera eum edere, ſi vim quandam diuinam iftis àquis tribuiſſent, vt quod veroſimilius obiicere potus erint multo, quam per Beelzebub ab ipſo ea praeſtari. Quomo- do enim hoc obiicere potuiſſent yerofimiliuss cum xare xagoy tan- tum piſcina virtutè iſta valuerit, Chriſti yero miracula omnium eſ- fent horarum? lauacro inſuper opus fuerit harum aquarum, ct quotidie experiri vnicuivis licuerit, earum adiumento nihil operi- bus Chrifti fimile praeſtari poſſe? Quod vngus dicit non ita mirae tarum fuuiſſe opera Chriſti, eumque Filii Danidis titulo propser ea inſi- gniturum, ſi ſimilem cui andi filicitatem in piſcina obheruaſſot: Id inuerti- mus, imoideo, dicentes, populum opera Chriſti eſſe admiratum, quia quae diuina virtute piſcinàm effigere crederent, Chriſtum quo- que non alia virtute tam frequenter, iuxta cum maioribus longe, patrare poſſe iudicarent. Sed et illud infirmisſimum: Omnet acgri, inquit, luc pacto in Juduea fine Cbriſto ualetudinem amiſſum recnperaſſent? Quomodo vero? cum rarior, et vt plerique exiſtimant, quotan- nis vis illa in piſcina{e prodiderit, et huic, de quo agimus, Paraly- tico XXXIX annorum expectatione non fuerit conſultum. Quot aegri vol illa anni tempeſtate, quo aquae vim eam non obtinebant, poterant et decumbere ct amiorbis liberari? Saltem, inquir, Centurio- de puero fuo paraiytico auuit adeo nom laboraſſet, quum per wilites facile a= lanh PIY. x mong

32 Cocrr. DE MrRac. Prsi BETHESDAE moneri poinerint in piſcin am ingreffurs, At vero praefenti medicina ei opus erat, daväç Bardnlomiiw, et temporis pariter et loci,(de-| cumbebat enim apud vrbem Capernaum;) interuallo curatione, quacex pilcina Berkesdae exrpeftanda erat nimis remoto: vt centies malo, antequam inde remedium acciperet, potuerit ſuccumbere.| Pone enim quod vilum plerisque, Pafchali tempore Angeli tagai commotas Bethesdae aquas fuiſſe: Paulo poſt Paſcha miſerum i- ſtum paralyſi fuiffe correptum, an anni fpatio Baravs9a debebat, cum ad manum eſſet a Saluatore medicina? quid quod armis forte locus ſacer non fuerit polluendus, aliaeque eſſe posſint cauſae, quae vt centurio Chriſti praeterret'opem efficere potuere,, Quicquid ſit, ratiunculas iſtas nimis longe petitas,& mille modis facile diſpellendas, nemini ſerio agenti ſatisfacere poſſe, ego quidem exiſtimem. e TANT UNM.