E X BIBLIOTHE CA ILLUTSRIS CAR OLI HE SVCH EI. 6οο D. Friedrich Eberhard Boyſens Philologiſche Wibliothck fuͤr die niedern Schulen DDD Erſtes Stuͤck. Quedlinburg und Leipzig, bey Andreas Franz Bieſterfeld, 1766, Denen Hochedelgebohrnen, Hochgelehrten, und Hochzuehrenden Hertredu, 6 Herrn Johann Samuel Muͤller, Rektor des Johannei zu Hamburg. Herrn D. Johann Jacob Reiske, Rektor der Thomasſchule zu Leipzig. Herrn M. Johann Peter Miller, Rektor des Stadtgymnaſiums zu Halle. *5 Herrn ChriſtianGottfried Struenſee, Rektor der Domſchule zu Halberſtadt. Maͤnnern von der gruͤndlichſten und ausgebreiteſten Einſicht, und von recht groſſen Verdienſten, ſowol um die geſamte philologiſche Litteratut, als 415 um ihre Anfangsgruͤnde inſonderheit, wird dieſes erſte Stuͤck der philo⸗ logiſchen Bibliothek fuͤr die niedern Schulen, zur Pruͤfung, und zugleich R als ein geringes Zeichen wahrer Hochachtung 38 und redlicher Ergebenheit Wünlschherreicht 95 von Friedrich Eberhard oyſen, der bellgen Scheft Doktor, Ihrer Königl. Hoheit der Prinzeßin in Preuſſen ꝛc. Oberhofprediger, Conſiſto⸗ vialrath/ und des Förſtl. Gymnaſiums zu Quedlinburg Inſpektor. Vorbericht. 9 on der Abſicht dieſer perkodiſchen Schrift, und von den Stuͤcken, welche ſie in ſich faßt, hoffe ich, wenn mir GOtt das Leben friſtet, in einer Vorrede, welche dem ganzen Ban⸗ de, der aus ſechs Stuͤcken beſtehen ſoll, vorgeſetzt werden wird, ausfuͤhrlich zu handeln. Ich wollte gern etwas mit zum Bau der ſo ſehr vernachlaͤßigten niedern Schulen beytragen, und mein innerer und äuſerer Beruf verbindet mich dazu. Die Unterweiſungen des ſeel. Rektor Walthers zu Magdeburg, und die Vorleſungen eines Sei⸗ neccius, und eines Schulzens zu Halle, uͤber den pſe f,„ Styl, uͤber die Alterthuͤmer, und uͤber die alten Pro⸗ fanſeribenten, ſind mir nuͤtzlich geweſen, und ich habe mich von je her bemuͤht dieſen Nutzen mit den Lehr⸗ lingen zu theilen. Ich that es in meinem erſten Am⸗ in il te, welches ein Schulamt war, und da mich die goͤtt⸗ liche Vorſehung zum Lehrer einer anſehnlichen Ge⸗ meine beſtellen ließ, wurden dieſe Beſchaͤftigungen umse mit der Jugend, von meinem damaligen Nachfol⸗ ger, dem beruͤhmten Herrn Winkelmann, gegen⸗ waͤrtigen Abt, und Praͤſidenten zu Rom, fortge⸗ ſett. In Magdeburg bin ich nicht nur des Schulweſens wegen, von meinen Obern, und ſelbſt von dem nun in GOtt ruhenden groſſen Gottesge⸗ lehrten, dem unvergleichlichen Steinmetz oft ge⸗ W9 fragt worden; ſondern ich habe auch daſelbſt Ge⸗ legenheit gehabt, der Schuljugend mit meinen ge⸗ ringen Iyſiſto⸗ Vorbericht. ringen Kenntniſſen thaͤtigſt zu dienen. Hier aber in Guedlinburg, iſt mirs ſogar auch eine aͤuſere Pflicht, das Beſte ſolcher Kinder, und Juͤnglinge, welche ſtudiren wollen, auf alle Art und Weiſe zu befoͤrdern. Sollten Maͤnner von Einſicht, und Redlichkeit, glauben, daß durch dieſe Schrift, fuͤr die niedern Schulen, einiger Nutzen entſtehen koͤnnte, ſo wird mich ihre Billigkeit vergnuͤgen, und eine Reizung werden, in dieſer Arbeit, die ich, wie GOtt weiß! in der lauterſten Abſicht uͤbernehme, mit einem unauf⸗ haltſamen Eifer fortzufahren. Aber ich wuͤnſchte auch, daß diejenigen, denen mein Vorhaben nicht misfällt, demſelben durch ihre eigene Bemerkun⸗ gen, das ihm fehlende Anſehen, ertheilen, und zu⸗ gleich es nutzbarer machen moͤchten! Ich bitte ſie darum, und biete Ihnen fuͤr das, was ſie uͤber die Grammatik, uͤber die Alterthuͤmer, uͤber die alten griechiſchen, und lakeiniſchen Schriftſtel⸗ ler, und uͤber andere Gegenſtaͤnde, mit denen man die Schuljugend bekannt machen muß, geſammlet haben, den Raum in dieſen Blaͤttern, mit Ergeben⸗ heit an. Auch der Herr Verleger wird nicht un⸗ terlaſſen, ſeine Dankbarkeit dagegen an den Tag zu legen. Guedlinburg, am zten Tage des Au⸗ guſtmonaths, im Jahre 1765. D. Friedr. Eberh. Boyſen. I¹ (0 In Cornelii Nepotis Praefationem. Praefatio. Eſt hoc nomen a verbo hrudti, cu- jus vis ante excutienda eſt, quam 5 ad enarrandam alterius ſignificati nem accedamus. Praeſari autem a verbo fari eſt, et ſignificat 1) ante aliquid dicere, quam de re ihſa dicamus, etwas vorher reden, ehe man zur Sache koͤmmt. 2) Prabirt aliquid alteri, einem andern etwas vor⸗ ſagen, das er nachſprechen ſoll. Hine Livros L. V. c. 4t. praefari carmen devotionit dicit, qui locus citatur etiam in Dheçnh⁰⁰⁰/h HFhbro-Cullariano. 3) Praefari honorem dicimur, cum turpe aliquid dicturĩi, excuſandi gratia, verbis utimur veniam 1. Stuͤck. A pe- 2 2 petentibus. Honorem praefari itaque tantundem eſt, quod apud nos, init Erlaubnis zu reden, mit Zuͤchten zu reden. Honorem auribus prae- fari, mit Erlaubnis vor zuͤchtigen Ohren zu reden. Ex hisce autem hujus verbi notioni- dus, haud difficulter perſpicitur, quae ſit hratfu- tionis vocabulo ſubjecta poteſtas. Nimirum jita- que pracfatio ejusmodi eſt oratio, quam alteri cui- dam praemittimus, eine Vorrede. Quare à) praefatio eſt exordium, quod pro- logium etiam, groobmium, et prologus a veteri- bus dicebatur. Sic antiqui rhetores, declamatio- nibus ſuis quae praemittebant, exordia pratfatio- ner dicere ſolebant. Hinc PII ðIVs L. IV. Ep. XI. de Liciniano inquit: ſe de fortuna hraefatio- nibus bindicat, h. e. in exordiis, quae praemit- tere ſolet declamationibus, fortunam objurgat. Non ſolum autem orationum et declamationum, ſed 3) aliarum quoque rerum exordia dicebantur Praefationet. Svx roxrxs in Domitiano C. II. nunquam triftiorem ſententiam, ſine Praefatiione clementiae pronuntiavit. Vbi prasfatio ciementiae eſt exordium ſententiae, quo Domitianus ſuam teſtabatur clementiam. Immo 4) librorum quo- que exordia praefationes dicebantur, ut h. I. Cum autem in jpſis librorum exordiüs ſaepenu- mero veteres ſolerent libros ſuos vel diis, vel ami- cis, vel virĩs principibus inſcribere, et dedicare: factum inde eſt, ut 5) dedicationes ĩpſae librorum praefationer dicerentur. Neque illa nobis prae- tereunda eſt hujus vocabuli ſignificatio, quam no- tatam etiam vides in Lexico Fabro- Cellariano. Sci- Hlet! L.Me der Re E prz erit 15 R K 2 3 Scilicet 6) praefatio ultionit apud VaLERR. Max. L. VI. c.38. eſt titulus ſupplicii. Die Urſache der Rache, oder der Strafe. Non dubito, fore plerosque, Attice. Non dubito, ſore.) Dubitandi verbum ad- firmative poſitum, jungitur particulis an, utrum. num, quod, vel etiam infinitivo, ſequente vel co- mitante accuſativo. Poetae tamen ſaepius parti- culas omĩittunt. Oviptus L. II. Triſt. v. 331. vyfitan et dubitem, numeris levioribus aptus ſim ſatis, in parvos. ſiliciamque modos. Pro: Forfitan et dubitem, an numeris lenioribus aptus ium. 2) Idem negatiue uſunpatum, jungi- tur particulae quin. Sed noſter verbo dubitandi ntgative uſurpte hoc loco jungit accuſitivum ſe- quente infinitivo, non dubito, fore. Et ea ele- gans ſane eſt conſtructio, atque latina. 3) Si in- terrogative poſitam negationem involvit, eadem eſt ejus conſtructio, quam antea n. 2. notavimus, e. g. quiſ dubitabit, quin deus cunbxa gubernetꝰ Ucet hoc etiam in caſu nonnunquam accuſativus ſequente infinitivo jipſi jungatur. Vid. NolrE- NII Lex. Antib. p. 1417. Grammat. Marcũ. p-. 624. Id tamen notandum poſtremo eſt, Ci- eESOGNEM plerumque poſt aon dubitò ſubjungere guin. Fore.) Forem, fores, foret, fort, videtur quibusdam eſſe ab inuſitato et antiquo ſuo, unde praeteritum ſui. Vid. Gr. March. p. 02. pſum enim ſum, pro quo vetetes dicebant ſu]n, unde eſem, et eſſe, facta videntur, conjugandi ratio- 2 nem 4* nem partim ex ſſum ſive ſum, partim ex ſuο gat. tributam ſibi habet. Hore autem licet plerisque non praeſentis ſed futuri temporis elle videatur, quod quidem Vossius de aαuοia⁴ 35 III. c. 16. P. 30. contendit contta AVVSfINVN SS TVENI- VNM: idem tamien ptacſentis tem nporis in ratione cationem fututi h ri, prob avit PRGIi⸗ etymoloꝑic aklſe et ſignifi⸗ ideo, quia iden ſit quod„ 20Nlius in notis ad SXNCTII Mi IneTVam P. 73. Atqui hoc inde quoque patet, quia Fore nonnun- quam Prole ponitur. CitefER 0 de ind entione L. IL. p. m. 116. e αua conſicitur, ut cortas ani- nο tenbat auditon, qulibile 265 intelligat ſore peroratum, proſe peroratum. Alia ex- empla habet BVN GIvs inO EBilol 102. p.5 506. Caeterum Fore idem ſaepenumero ſignificare, quod 1 e, ex illis conſtructionihus adparet, in quibus fore jungitur participiis in ſuα et dus, in quibus pervetu iſta et elegans eſt dicendi figura. CicRERad Atticum L. V. Ep. IXx. deinde ad- dis, ff quid ſecus te ad nie 360 Venturum. Se conſtantius tamen et frequentius eſt, Yo idem eſſe, ac futunum bſe. Plerosque.) Plerique eſt ab obſoleto lerul, Hac enim rHat. a, um, h. e. multus, pleri plures. vocè veteres fuiſle vſos, PGISCIANVS auctor eſt, qui hoc dictis PacyN8IIT aliorumque Scriptorum NN de otiginibus tum pleruſ eſſe etuſtotum confirmat. Becn L. L. p. 873. Illud aueem Gb br quibusdam a gtacco αννσ ν quoch cum implere ligmficet, copiam denotat, et multitudi- nem; vel etiam a Wötes neutro ſcilicet adjecti- vi 1 Vett X 5 vi Plenur, mlf,. Hae de vöcis nota- tione et ori gine. Sechaicur ut de ſignificatione di⸗- camus. Eſt iguẽ plurimi, die mei⸗ ſten, der g oͤßte Theil. Non ſine elegantia huic voci 10 5 omne ERENIIvs in Andrn a. 15 50. I. Herigus omnsc, die Weiſten, ja faſt alle. Sic enim explicanda eſt haec Phraſis, ne contraria juncta vLideantur. Attice.) Eſt iſle T. PouvOoNvs Arricevs icus et familiaris NEUIs. Caeterum elegan- Is non jinitio ſta- àHotanda eſt, cum vocativ orationis poſitus, ſed vocibus aliquot prae- fiil bijungitu 2 Vid. Heixsrccift Fundam. .19. zubito, for“ plerotque, qui—— pu- Eleg⸗ anter hoc dictum eſt pro: non dubi- lerOSH aturoc, ſeu non dubito, quin HlE= 1 1t¹ uri ſint. Vid. HetNrCCIf F.St. C. P. A58 0. 15 116. 20. Ejusmodi dicendi forma vocatur (οννοα MoahOrr. Polhl Ein Dird e6 en im: plerique 8000 dicit, non dubito, fore pleroſque, quli—40 Semper itaqde Oratio recta tranſit in obl liquam, et obli⸗ qua in redtam; qui eſt xανννον̃. Awi hoc gen us ſeripturae leve, et non ſatis dignum ſummorum vir perſonis judice H 0C genus 8 ſcriptui quod ſcribitur. Vnde e pe pro ſlilo ponitur. Sed/ ro veteres non 1 gitur. Ma'e itaque dicunt ſac 9— ſcriptu criptura pro 1 8 8 2 „ N 2A ſcriptura pro codice ſacro. In transcurſu id ve- lim notent tirones, ¶cripturam ſaepius eſſe vecti- gal ex pecore, et pascuis, Trift- und Weyde⸗ geld, uti apud CIEROοNͥNpro lege Manilia C. VI. n. 15. Genus.) Genus eſſe ab antiquo verbo geno, pro quo nunc dicimus gigno, id ſane quam per- vulgatum eſt. Notabimus hoc loco elegantiores hujus vocis ſignificationes. Genus jtaque 1) ſigni- ficare ſtirpem, et originem familiae, das Ser⸗ kommen; 2) homines ab eadem ſtirpe ortos; 3) gentem, populum: ea quidem omnia ſatis obſervata videas in Lexicis. Sed praeterea illud notandum eſt 1) genus ad vivos tantum pertine- re, familiam et gentem etiam ad defunctos. 2) Ge- nug ducere ab aliqua familia, recte dicimus; ſed Familiam ducerè ab aliguo genere, illatinum. Vid. NorrsNIt Lex. Antibarb. p. 964. Eſt autem genuus dlicome ab aliqus familia, aus einem Hau⸗ ſe, von einer Samilie herſtammen. 3) Ge⸗ nus etiam complectitur ſpecies. Sic CiEEOto- picor. n. 26. p. 397. P. I. genus, inquit, eſt no- tio ad plures differentias pertinens; et de Orato- re L. I. genus autem eſt id, qued ſui ſimiles com- munione quadam, ſpæcie autem differentes, du- as aut plures complectitat partes. 4) Gemis eti- am vivendi dicitur die Lebensart, certus vitae modus. CicERO de officiis: implicari aliquo certo genere, curſuque vivendi, in eine gewiſſe Lebensart eingeflochten werden. 5) Les 19, dicitur eleganter genus. Sic dicimus ſatis belle: in koc genere elaborat; er arbeitet in die⸗ ſer 00 X& 2 7 ſer Sache; er giebt ſich in dieſer Sache Muͤhe Leve.) Leuis ad pondera refertur, et ſigni- ficat 1) illud, cujus exiguum eſt pondus, leicht. 2) Ad pretium rerum refertur et dignitatem, et tum denotat gering, ſchlecht. Sed bae notio- ne de rebus fere dicitur, non autem de petſonis. Hinc elevare quod non denotat attollere, ſed im- minuere, gering machen, ut: elevare fidem, den Glauben, die Treue ſchwaͤchen, und ver⸗ mindern. 3) De animo quoque uſurpatur, et tunc lovitat animi eſt, die Leichtſinnigkeit, Un⸗ beſtaͤndigkeit, Vomo levis, ein leichtſinniger, luͤderlicher Menſch. Non ſatis dignum.) Eleganter adverbium hoc jungitur nominibus praeſertim adjectivis. Sic dicunt romani ſcriptores ſatis multuf, ſatis litte- ratue, viel genug, gelehrt genug. In hac autem conjunctione ſ/atis auget ſignificationem adjectivi, cui jungitur. Vid. Honxr. TVRSEIL= LIxVs de particulis L. L. p. 927. Putat quidem TVISELLINvs I. c. hoc adverbium nonnunquam, quaſi nomen, aſſumere genit. neutrius generis, c. g. ſatit ingenii, ſatis temporis: ſed idem quo- que, tamquam nomen, adjicitur genĩtivo aliorum generum. Cicxgo de finibus L. II. teſſium ſat elt, es ſind genug zeugen da, et WmriI1- Nvs ſatis abundeque poenarum eſt. Conf. Er. Harch. p. 660. II. non Jatis dignum dicitur pro indignum per ονοναj]—u, qui eſt, cum res in- gratae vel illis ſimiles deſignantur nominibus non ingratis. A 4 Sum 2 Summorum virorum.) Summi viri a roma- nis dicuntur, qui vel munerum amplitudine, vel rerum geſtarum magnitudine, vel ingenii denique gloria ſupra alios excellunt, principes, droſſe Leute. Nam ſuperlativum non ſemper ultimum rei exceſſum, ſummumque in comparatione gra- dum, denotari, obſervavit, jureque oſtendit Sax- Cus in Minerva L II. c. 11. Perſonis.) Perſona graece rονον uvel 0 Vatias hiijus vocis ſignificationes ha- bes apud GerLVνν Noct. Attic. L. V. c. J7. Quae- nam vocabuli origo ſit, id ſane quam controver- ſum eſt, et plenum diſſenſionis inter eruditos. C. Bassys in libris, quòs de otigine vocabulorum compoſuit, apud GeLIHIuνN. A. L. V.cC. 7. a Perſonando 5 vocabulum 15 eſſe coi Huic autem originationi exprobant alii, interque eos VossIVs in etymol. p. 385. ScalneEER per- ſonam dictam efſe putat a gracco ον quia perſona fuerit cuεναν]ͤ oσοονe., Vossivsau- tem perſonae vocabulum ex graeco Coclön 1νna⸗ tum ſtatuit. Nos inſuper habitis reliquis de hu- jas vocis origine ſententiis; eam potiſſimum ſe- quimur, quae rtfonne vocabulum a pοννοjMf.lo jcit. repetit. Licet enim 1) hοuοα,smeẽ 4 yllabam W habeat, 3 n0 autem brevem: id tamen aliis quoque vocibus aceidit, quae ex aliis factae ſunt. Sic rege primam ſylia Har mlongan licet ιενενα quo illud ſine dubio mana dem ſyllabam primam corripiat. 20 n hui va ſign originatiorũ ĩpſa vocis proptia et nati⸗ icatio. Eſt enim ph,ſoĩα proprie larva, ſive K 2A 9 tia facies, quam ori obtendere ſolebant ſlivye actores fabularum, inſtar galeae 32„ 3 tacta, totumque caput ea ratione tegens, ut ad- verſa pars fa ſimilitudigem etficta, averſa auten Ta. Eßo autem loco, quo os et⸗ foramen habebat perſo- EN re Per perſonas 10 CUut0os 1 VvVeteres COnioe- dos conſtat. Jam ſo- uti apud VISSIIIEVNI Aeneid. 10 40. Ler centum ſonat ore deoe, Erebiinque, chao 0 one dic- amds. Stia facies, quae, limilitu- 88 ebat e 84 ratiot 1e5 Ur P4 dinem humanae faciei imitaretur, cla autem ca⸗ pillamento tecta eſſet Hac olim bantur hiſtriones et comoedi. Ejus Heur A2 0 1118 1 43 ditur Ha/% megarenlis comoedus * Ariſtopliane grammatico perſonas p imnum fabri⸗ catas exiſtimant. Ante eam aetatem comoedi daccibus Ora perungebant. Vnde lucem accipit HosATii de A. P.à quae 0 Ord. Sed Hos“ Tivs de A. sTRà TVs in vita Apollonii lum faciunt perſonarum au ud romanos Pehοονναν ꝓanο excultae a hültrione galloz licet alii malint, Cintium A 5 10 M 2 liſcum comoediam, Minutium vero et Protoni- um tragoediam, perſonatos primos egiſſe. Vid. ScALIEERIT Poet. LI. c. 13. RAPPOνrr com- mentar., in Hoßxr. p. 1014. Harum perſona- rum exempla videre licet in TERENTIO, quem edidit AmNI DACIERIA, et in BERNEERI com- mentatione de perſonis. 2) Huic perſona ſigni- ficat, quidquid ſimulationis cauſſla ſumtum eſt, ein angenommener Schein, angenommene Geſtalt, et ſic faciei opponitur apud SEπναE ep. 24. non hominibus tantum, ſed et rebus per- Jona demenda eſt, et reddenda facier ſua. 3) Ipſi comoedi, ſive fibularum actores dicuntur pEνſο nne, et eatenus perſonam dicit ScabteEä de re poetica L. I. c. 13. rem animatam ficlam in foena vorae imitatnicem. 4) Perſona denòtat qualita- tem hominis poſitam in moribus, dignitate, et fortuna. ScarieEn de Poet. I. e. die Auffuͤh⸗ rung, der Stand, und Anfehn. Haec no- tio hoc loco occurrit; ſummorum virorum porſo- na, die Wuͤrde groſſer Leute, das Anſehn groſſer Leute. 5) lpſi quoque homines, qua- tenus certam perſonam fuſtinent, dicuntur perſo- nae. 6) Solent etiam ſinguli homines, ſine re- ſpectu perſonae, quam gerunt, perſonae dici. Verum id nulla CIcERONIS et aequalium aucto- ritate nititur, licet argenteae actatis ſeriptores ſic loquantur. Vid. NoETENEI Lex. Antibarb. p. 1094. Cum relatum legent, quis muſicam docuerit Epaminondam; aut in ejus VII- IUImene Hen »rSeAV VECAX X 2 IX virtutibus commemorari, ſaltaſſe eum commode, ſcienterque tibiis cantaſſe. Cum relatum legent.) Referre eſt 1) fetro Fferre, zuruͤcktragen, zuruͤckziehen. Livtvs L. I. c. 14. eum velut inter pugnae fugaeque con- ſilium, trepidante equitatu, pedes quoque re- Jerret gradum. Vbi referre gradum eſt recedere, zuruͤckweichen. 2) Lexortare. Hac notione LivIivs L. V. c. 17. dixit vidloriam referre pro victoriam repottare. Male itaque Casb. Sctor- plvs in infamia Famiani Stradae judicat, cum phraſin referne vidtoriam ex aliguo, vel ab aliquo damnat. Hlisce notionibus valde cognata eſt J) illa hujus verbi ſignificatio, quae obtinet in locutionibus re/erre ſalutem pto rgfalutare, wie⸗ dergruͤſſen, et erre gratiam, dankbar ſeyn in der That, item, bonam reſerre gratiam, gut verdanken, et malam referre gatiam, uùbel verdanken. 4) Referre ſignificat narrare; hanc lignificationem huic loco adcommodatam eſſe plerique exiſlimant: ſed perperam, ut mox vide- bimus. Hac notione adſciſcit dativum ejus, cui narramus. Dicimus enim reν alicui aliquid, einem etwas erzehlen, vel ſimpliciter referre aliquid. 5) Leſerre eſt exponere aliquid ſuperi- ori deliberandum aut judicandum, einem Be⸗ richt abſtatten. In hac ſignificatione jungitur praepoſitioni ad cum accuſativꝰ pertonae, et ac- cuſativo rei, vel praepoſitioni de cum ablativo rei. Dicimus enim reerre ad aliquem aliquid, vel re- IJuο 12 R 2 Frre ad aliquem dę aliqua re. Keferre aliguid in Heumnentarium, rolumen, Fabulat, codicem, et⸗ was aufſchreiben, pro quo barbari dicunt ad- Vibere aliquid commentario, tabulig, Haec eſt ca ſigni ihᷣcatio, quae huic loco maxime convenit. Referre enim h h. I. von eſt narrare, ſed aufſchrei⸗ ben. Cum rolatum legent, wenn ſie a ben leſen werden; wenn ſie angemer den, Denique 7) maledicitur 17/ 41 cauſſam alicuſfus halimen, einem die emer Sache beymeſſen. Tu melius dixeris cul- bam vel c. ſam al Weaſte in aliquem fyaneferre, conſerre, conficere, defibare. Nourkx. E 1718. Muſicam.) 0 Muficam a muſis dici, in vulgus Vade vero mnt ſas dictae ſint, ea de notum eſt. re diſputant Vossiv 8.ela LLE p.834 BE„ m Aſtionerum. BECMINN de origi Seilicet ſicuti omniv ita cautus quoque inventrices et praeſides habe- 555 muſae. Hinc omnis ſive vocis humanae, liwe tibiarum, ſive fidium nemorumque cantus, c dictus. Veteres autem Graeci ab iisdem me, fer re hunianitatis ſtu⸗ muſſicae adpe dia, quibus impe Olim ſigniſicab ione, omi dentes ſolent, E¹ probat 2 +. J. C. 17. NMV. 0 p. 198. obſervat QVINTILIXI ut. Orat. I 7*3„ RE ad 1.I uclllan. quaeſt. Cicere Maſicam autem praeſertim de poeſi dici Ivasrtys adverſariot. L. III. c. 20 Immo quidquid recte, et ex arte faktum, id vetetes olim ment Ment. Ct. ila tent 1* 8 X 13 N 8 Olim Hοννẽ et εανiονννẽeuo dixerunt, auctore 91 Sνινν ,Heinmr̃ico adverſus Mathematicos L p. 356. edit. Lips. 1718. Patea Wemf nomen ad cantum et modulationem eatumque re- rums quae/a cantu ſunt, ſcientiam ſic translatum eſt, ut iſti ſoli adhaereret. Hac vero in 1 catione duplici modo apud Graecos muſicam dic tradit Sαεuν Enpiricus l. c. Plura de 65— nomine, origine, diviſione, habes apud Vosst- vx de quatuor artibus popularibus C. IV. p. 36 ſeqq. Onetetum male et barbare dicitur muſica uſtrumentalis, et muſica vocalis, die Inſtru⸗ mentalmuſtk, die VDocalmuf ik. Nam et in⸗ Arumentalis vocbulum eſt nulla veterum ſcripto- rum auctoritate probatum, et vocalis, non eſt illud, quod in voc ehumana poſitum eſt, ſed idem, qu 10d ſonοοο, loqueng, klingend, lautſpre⸗ chend, ſc unde nocaliſſimus Prf- 110 eſt. d ſehr ſtark ſchreyet, oder ſpricht. Quare 128 5 45 tu, chntusg Vhoο], Vocalmu⸗ ſik, cantus nervorum et tibiarum, Jeſtrumental⸗ muſik. Muſicam docuerit Epaminondam) Omnes 5 u¹ adoleſcentes apud Graecos muſicam diſce- bant. Putabant enim Graeci muſicae ↄpera fi gi animos et concinnari ad decorum poſſe. EzECH. SpANEHEMIVs Obſerv. in Callimachum p. 56. Eaque de re ſummo ſeinpet in pretio apud Graecos muſica fuit habita. Quare etiam omnes illae Graeciae civitates, quae optimis legibus vive- rent, maximam muſicae curam gerebant, auctore PiVTARChñO de muſica fol. 1146. Oopb. Im- mo 32 1 14 X 2 mo Pſthagorat philoſophorum graecorum̃, ſi quis alius, clariſſimus, mulicam in literarum ſtudia induxit, quod eam demulcendis et parandis ani- mis aptiſſimam judicaret. Prvranxchvs de vir- tute morali T. II. Oypi f. 441. Neque turpe cuiquam erat, mulicae peritiam canendo proba- re, quod cum facere in convibio nollet THEMI- STCCIES, ab aliis&αννοοο hoc eſt, non ſolum muſicae imperitus, ſed indoctus quoque et illibe- ralis habebatur. Aut.) De hujus particulae uſu vid. TVnsBTT. de particulis L. L. p. 148. NorrENII Lex. Antib. p. 836. Differunt autem particulae aut, five, vel inter ſeſe uſu atque ſignificatione. Nam 1) aut et vel diverſis rebus interponuntue, Ave jisdemrebus, ſed diverſo nomine expreſſis, quae tamen differentia non videtur perpetua apud ſcri- ptores probatos. 2) Quamquam vero aut et 5⁴ diverſis rebus interponantur, tamen alterum ab altero quodammodo differt. Nam aut proprie dαανονοννα eſt, et contraria ſibi invicem opponit, ut alterutrum tollat Vil proprie diverſa conjun- git, nihil excipiendo, ideoque umoda giοννο adpellatur. E. g. non dicimus vel dies eſt, vel nox, ſed, aut diet eſt, aut nox. Contra non dici- mus aut te, aut uxorem tuam, aut ſilium tanget fnaec calamitac, ſed, vel te, vel uxorem tuam, vel Hlium laec calamitat tanget. Hoc tamen loco aut ſignificat vel. quod ex ĩpſa orationis ſtructu- ra facile adparet. In ejus virtutibus commemorari.) Com- memorare eſt recitare, nartare, et h. I. referre, rech⸗ kechle ali, werde dlguit Remoz died V auin CbEh 01 X& 8 15 rechnen, zaͤhlen, in virtutibus eỹur commemo- rari, daß unter ſeine Tugenden gerechnet werde. Dicimus autem commemorare aliquo aliquid, von einem etwas erzehlen, et coy⸗ memorare in uirtutibus aliquid, etwas unter die Tugenden zaͤhlen. Virtutibus.) Virtus dicitur a viro, quaſi viritus, unde per ſyncopen virtucg. Hanc vocis originem ipſe comprobat ſuffragio ſuo VARRO L. IV. de L. L. Quare proprie virtus eſt 1 ea animi conſtantia rełie ſentientis, quae in viris ineſſe debet. Hac in notione diflert a probitate, quam nos dicimus, die Froͤmmigkeit, Kedlichkeit. Sic Oyvipivs L. III. epiſtol. ex ponto. Epiſt. 1 v. 93. probitatem in uxore agnoſcit, at requitit virtutem. Nota tua eſt probitat, teſtataque tempus in omne: Sit virtuc etiam non probitate minor. Hinc 2) apud veteres virtus ſignificabat forti- tudinem bellicam, die Tapferkeit. Vid. Sca- F1GEA Poet. L. I. c. 22. ejuscue ſignificationis exempla obvia ſunt apud optimos quoque ſcripto- res. Attius vetus Poeta apud VossiV I. c. Melius eſt virtutèe jus: nam ſaepe uviriutem mali nanciſcuntur: jus atque aequum re a malis ſpernit procul. 3) Virtut cum de animo dicitur, eſt habitus animi rationi conſentaneus, uti etiam definit Ci- cERO de juvent. L. II. c. 5 3. idemque parado- x0 III. c. 1. una virtuc, inquit, eſt conſentiene cum 38 16 X 2 A— 8 cu Faone bt poß pet conſlantia. 4) Quaeli- bet höitis praeſtantiores dotes dicuntur virtu- zer, gute Eigenſchaften, ut h.l. Immo 5)re- rum etiam aliarum dotes dicuntur virtütes. Sie OrHiꝗttibmtur virtutes, Plantis etiam, ani- Mlbν˖ ο¹νPione rarentibus, aliis. Faltalle Eum) Sultare quid ſit, id ſane quam notiflimum eſt. Apud Graecos ſaltatio non erat turpis; ſed inter exercitia corporis ho- neſta ducebatur, ideoque apud eosdem pars gym- naſtices hand poſtrema erat. Apud Romanos au- tem, hömines utpote graviſſimos et verecundiſſi- atio habebatur. Etenim Cr⸗ eERHU de I. c. 24. Jaltatoret, et ſalta- tionmn; artibus lis accenſer, quae illiberales ſunt, et ſordid et miniſtrae voluptatum; et in ora- tiohe pto Muraena C. VI. /ohriur, ait, nemo terimus in praeſenti aliorum mos, dedecorifa 4 CI15 Hat. 15 Im latinorum contra ſaltationem teſtimo- Vetrum, longe a vero; noſtra quidem, ali- ue ſententia abertant, qui haec Romano- rum de faltatione judicia, ad omnem ſaltationem extendubt. Primum enim apud Romanos ea ſul. tatio, quae in deorum caerimoniis pompisque adhibebatur follemnibus, adeo non erat inhone⸗ U non abltiperent. Sie Vemus non ſolum à mere- ſta, ut nobiliſſimi etiam romanorum ab eadem jcibus ſed etiam a matronis, puellisque honeſtis laltätione cofebatur. Deinde alia quoque erant tionis genera tomanis ſatis probata, et in ju- ventu et in matronis honeſtis. Mackosivs L. III. Saturnul. C. x. Taceo, inquit, quod ma- E5 Hätton; bintz dcun Peciont 5 Laltare Adeo Laltate mdiclt Clkd 615 q euim nutiſe Rleye ſumtlt Hatlüt dt min * K 2 12 matronae etiam ſaltationem non inhoneſtam puta- bant; ſed inter probas quoque earum erat ſaltan- di cura, dummodo non eurioſa usque ad artis per- fectionem. Quid enim ait Salluſtius? Pſallere et ſaltare elegantius, quam neceſſe eſt probare. Adeo et ipſe Sempronium reprehendit, non quod ſaltare, ſed quod optime ſeiret. Idemique Mà- cnostes l. c. ſaltationem non omnem apud Ro- manos inhoneſtam eſſe, confirmat ex ScipfONIS ArBICNI AENLIIIANI oratione contra legem judiciariam TIIERII GBACCHL, et aliis exemplis GABINIIconſularis CIicRRONISõ inimici, M. CaE- 111, quem CicERO defendit, et LicixI1t CRAS⁵ st, qui cum patre à Parthis fuiĩt interfectus; hi enĩm omnes ſaltationis non ſtudio, ſed peritia glo- riati ſunt. Inprimis vero illud ſaltationis genus grave et modeſtum, ab armis atque palaeſtra de- ſumtum valde probabant. Damnabant igitur Ro- mani eas tantum ſaltationes, quae laſcivae eſſent, et mimicae atque hiſtrionicae. Et haec ſunt illa ſaltationum genera, quorum ſtudium in Ca11- EVνι] atque NxRONE improbatum fuit, et in viro quaeſtorio reprehendit Doiνπνιιν,,ßs. Vid. Svx- Toxivs in CaLTGVIXA C. LIV. in DoMnITIANO C. VIII. Hinc Saltatoris adpellatio viro gravi tri- buta, haud leve maledictum erat apud Romanos, cujus exemplum ſatis memorabile eſt in CIcxR. Orat. pro Muraena C. VI. Commode.) Commodé eſt ſcite, et apte, geſchickt, artig. Eſt etiam commode idem quod bene; hinc apud veteres, commode valere, et conmoda valetudine uti, eſt bene valete, bona 1. Stück. ſye 18 K ſve ſecunda valetudine uti, wohlaufſeyn. Sed commodum adverbialiter poſitum eſt oοροune. zu rechter Zeit, cujus ſignificationis exempla apud probos ſcriptores ſatis ſunt Oobvia. Illud non aeque vulgatum eſt, adverbium idem com- modum etiam ſignificare, zu eben der Zeit, eo- dem tempore. CIGRRO ad ArT. L. XIII. Ep. Ix. comimodum diſcélſerar heri, cum Trebatius denit, eben da du geſtern weggegangen wareſt, kam der Trebatius, Scienter.) Srienter eſt 1) wiſſentlich, weißlich, unde ſcienter fallere, wiſſentlich, oder mit Vorſatz betruͤgen, 2) Perito, et exalde, nach der Kunſt, kuͤnſtlich, ut h.!, Tibiüs.) Tibiae a tibia. Tibia autem eſt, das Schinbein, habetque duas partes, altera vocatur crta, altera ſura. Non ſolum autem ti- biae numero plurali, ſed ſingularĩ etiam, die Sloͤ⸗ te, ſignificat. Patet hoc ex proverbio illo tritiſſi- mo tibiam tubae comparare. quod dicitur de com- paratione inepta rerum plane diſſimilium. I tibia autem, ex quorundam ſententia, tibiae dictae ſunt, quoniam ex tibiis ſwe crutibus hinnuleorum et capreolorum tibiae confici ſolebant. Sed in alia heic oinnia abit Voss1vs, in notis ad Cà⸗ IVLIVN p. 226. qui Phryges, primos utpote ti⸗ biarum inventores auctoresque, olim fibios voca- tos, et hinc fibias fuiſſe adpellatas exiſtimat. At- que haec Vosst1 ſententia, multo videtur veri ſimilior illa altera, quae fibias, a libia, dem Schinbein, vult elle dictas. Antiquiſſimae enim tibiae non cruribus, ſeu tibüs animalium, ſed J d0 Ffel 10 0 ven Lr Vel Pa f VI b le en ner 5 19 Led e ſambuco èmedullata confici ſolebant. Vid. BaRTAHOILNys in ſingulari de tibiis libro, et Sa- LOMOο vννᷓ IIIV in der Dicht⸗ Sing · und Spielkunſt der Alten p. 156. ſeqq. edit, Belg. De origine, et inventione tibiarum quae- dam diſputare, a praeſenti inſtituto non valde alienum eſt. Haud igitur abſurda nobis videtur eorum ſententia, qui cum LVενο o exiſtimant, ventorum per calamos ſive ſtipulas potius de meſ- ſis frugibus ſpirantium ſibilos paſtores tibiarum docuiſſe incentionem. LVCRXTII verba haee ſunt de R. N. L. V. Vt Zephyri cava per ſibilorum ſibila primum agreſtes docuere cavas inflare cicutas; inde minutatim dulces didiciſſe querelas tibia quas fundit, digitis pulſata canentum. Videntur igitur primi tibiarum inventores cala- mos, ſive ſtipulas plures conjunxiſſe, et inde Fſtulam coniſtruxiſſe, quae primum tibiarum fuit rudimentum. Hine intelligitur, quare Panis in- ventum fiſtula dicatur. Eſt enim agreſte inven- tum, et Pan agreſte numen eſt. Quisnam in- ventor ſit tibiarum, ea de re, variae et diſcre- pantes ſunt eruditorum ſententiae. Vid. Scart- GERL Poet. L. I. c. 20. Eorum tamen ſententia valde eſt probabilis, qui Phrigibus tibiarum tri- buunt inventionem. Nam ipſe MaxsxAs in Pſi. gia ptimus inter mortales tibiis dicitur ceciniſſe. Rem ſic natrat PITTscVSs ad Q. CVRTIT L. III. cap. 1I. Minervam, cum tibiis a ſe inventis ca- neret, in limpido quodam rivulo conſpexiſſe, ge- nas ſuas in flatis tibiis, usque ad deformitatem B 3 tumes⸗ 2⁰ X 2¹ tumescere, ideoque tibias abjeciſſe. Abjectas à Minerva tibias Marſyam reperiſſe, iisque cum Apolline de principatu contendiſſe. Victùm aus tem has poenas dediſſe, ut ab Apolline vivus ex- coriaretur, excoriatusque in cognominem ſibi fluvium Marſyam mutaretur. Quare cum Miner- va tibiarum inventrix crederetur, factum inde, ut quaedam tibiarum ſpecies à graecis vocaretu α Dicunt etiam S'riten tibiam,; qua ipſe primus in Lybia uſus fuerit; libyn vocafle. Ma- gna vero eſt tibiarum differentia, quam hoc loco perſequi non vacat. Adeundus de eadem eſt Sca⸗ 116ERK Poct. L. I. C.20. Antiquiſſimae tibiae à ſummo inflammabantur; flatu directa, uti illae apud nos, quos galli Hutis douces vocare adſo- lent. Afri primi invenefunt tibiam, quae a la- tere inflabatur, et quam Galli la fleute allemande. noſtri, die Swerchfloͤte, adpellare ſolent. Iſti- usmodi tibia a latere inflanda antiquituę diceba- tur plagion, et plagiaulon. Cantaſſe.) Canere et cantare non ſolum de voce humana, ſed etiam de ſono fidium tibiarum- que dicitur. Hinc fidibus canere, auf den Sai⸗ ten ſpielen, tibiir caners, auf der Sloͤte ſpie⸗ len, tuba canere, die Trompete blaſen, re⸗ ceptui canere, zum Abmarſch blaſen, et quae ſunt aliae hujusmodi locutiones. Verum canere noti quemlibet ſonum,; ſed modulatum, einen taktmaͤßigen Klang, lignificat. 2) Poetae quoque canete, et canturè dicuntur, cum carmi- na ſcribunt, vel recitant. Praecipue autem tum canere dicuntur poetae, cum fabulas narrant,. Vn- de Kun Velas e e vaãd 18 R ſim de olt boů u0 ln ſtu UUe 00 fift t51 Ru⁰ jus V. P. 11 X 2 2¹ de caner? eſt fabulas nectere, narrare autem res veras exponere. 3) Hine canere, et cantarè etiam 8 de vaticiniis dicitur, et eſt vaticinari. VIXKG111- — vs Aeneid. L. V. 523. Eamque jipſam ob cauf- ſam 4) canere quoque de rebus divinis uſurpatur. Sic Vĩ.xSILIVs Aeneid. L. III. 438. Junoni cane vota libens Vbi vota canere nihil aliud eſt quam vota dice. re, Geluͤbde thun. Sed hoc poeticum eſt. Vn- de non placet illud Boxrurt de conſolat. philo- ſoph. L. III. haec cum philoſophia leniter ſuaviter- gue ceciniſſot. Poetice euim magis quam recte haec dicta ſunt. Quae itaque in FHESAVRO Ha-⸗ bro-Cellariano, de verbo canert dicuntur de rerum anctarum, venerabilium et divinarum enumera- tione uſurpato, ea de uſu hujus verbi poetico ſi intelligantur, vera quidem ſunt: ſed ſcriptores proſaici boni nunquam hanc notionem huic verbo tribuerunt. Addendum tamen illud eſt, caner quidem vocis humanae fuiſſe apud Romanos, Hſal- lere autem fidium tibiarumque, aliorumque in- ſtrumentorum muſicorum. Vnde cantare, et Hſal. lere diligenter diſtinguit CcE xo Catilin. II. c. 10. n, ne⸗ Apud GEILIVH quoque N. A. L. XIX. c. 9. ca- et quae nere voce, et gſallere diſtinguuntut. canefe Tibiis cantaſſe.) Tibiis aliisque inſtrumen- tis mulicis canendi peritia, ſi non inhoneſta, non laudabilis certe apud Romanos habebatur. Cu- jus rei avttorem habemus ipſum CORNELIVVI NepOTEN in Epaminonda C. I. ſcimus enim, inguit, muſicem noſtris moribus abeſle à princi- B 3 pis 22 R 2 pis perſona, ſoltare vero etiam in vitũs ponĩ. Haec tamen opinio non conſtans videtur fuiſſe apud Romanos. PlVTrARCHVs enim de Corne- hia Filia Metelk Scipionis refert, eam in litte- ratura pulcre fuiſſe exercitatam, item in lyrae cantu, et geomettia. Et RAruNνSů de Ma- ſurio jure conſulto, quĩ ſub Tiberĩo Caeſare cla- mit, narrat, eum praeter legum interpretationem, mulices etiam ſtudĩium aſſidue coluiſſe. Vosslvs de quatuor artibus popularibus C. IV.§. 28. Sed hi erunt fere, qui, expertes litte- rarum Graecarum, nihil rectum, niſi quod ipſorum morihus conve- niat, putabunt. Hi erunt fere.) ore hoc loeo ſignificat hle- rumque ajc àu reανον gemeiniglich. Expertes.) Experc eſt 1) imperitus, un⸗ wiſſend. 2) Carens, et deſtitutus, erman⸗ gelnd, ſic exherg laudlis, der kein Lob hat, oder verdient. Litterarum Graecarum.) Litterae ſunt ſcientiae, atque artes liberales, quia hae litterae tradi, atque impertiri ſolent. Plerique Coxxs- 1II interpretes, exiſtimant, latteris hic hiſtorias ſignificari. Sed non video, quare altera illa ſignificatio ſcientiarum artiumquè liberalium non ſit aeque huic loco conveniens. Id ſcilicet ſigni- ficare vult Nx pοö: eοονte e Sru] rerum, quas ad artes Iiberalos à Graccit reſerri ſolebamt, qui kaec, quae in laude ducantur ahud Gratcos, in fſummorum virarum perſonis damnent, et criminen- tur· K N 2 23 tur. Saltationem autem, et muſicam apud Grae- cos in liberalium artium numero fuiſſe, ex Vos- 511 libro, de quatuor artibus popularibus, ſatis patet. Nihil rectum, niſi.) Niſ, hic eſt praeter, praeterguam, aus genommen, auſſer, als. TVBSELIINVs de part. p. 571. Rectum.) eectus eſt àęgos, recht, gera⸗ de aufgericht. Proprie, quod quadrat regu- lae, neque excedit, nec infra eſt, nach der Schnur, nach dem Lineal: et ſic opponitur diſtorto, et curvo. 2) Sed hoc loco rebius eſt, honeſtus et bonus. Immo 3) rectus ſae- pe numero idem eſt, atque verug. Vnde ſaepe numero recta et vera conjunguntur, uti apud Pravrvn in Captiv. Act. V. Sc. 2. c. 7. rella et vera loquere, rede die Wahrheit. Moribus.) Mes alii factum putant ex voce modus extruſis mediis litteris d et u, quae eſt ſen- tentia PEROTTI et ScALIIEERI. Et haec origi- natio multo eſt probabilior illa altera, quae vel à meo hoc eſt eo, hanc vocem factam ſtatuit, quia moc ſit veluti via quaedam, der gemeine Weg, der gemeine Wandel, vel a veu eamdem repetit, abjectis priotibus duobus elementis v et o. Vid. Vossi1 Etymol. L. L. p. 329. Eſt autem mos, 2OHoc confuetudo, die Gewohnheit, 2) 5806 habitus animi, qui vel in vitio, vel in virtute conſpicitur, die Sitte. Vnde mores et de virtutibus, et de vitiis dicuntur. De virtu- tibus quidem in illo CrοNi½; 2 4 Maxi- Maxima enim morum ſemper patientia Virtus. De uitiic autem apud Tacνναν‚ Hiſt. L. III. c. 72. propitiis, ſi per mores noſtror liceret diis; per mores noſtros, id eſt, per vitia noſtra. Hoc autem loco mores ſignificant inſtituta, conſuetu- dinem, Gewohnheiten, Gebraͤuche. lpſorum moribus conveniat.) Hoc eſt, quod ipſorum moribus conſentaneum ſit, was mit ihren Sitten und Gebraͤuchen uͤberein⸗ ſtimmt. Convenit hoc illi rei, das ſchickt ſich fuͤr die Sache; das koͤmmt mit der Sache uͤberein; comenit mili tecum, ich bin mit dir einig; conſentio tecum, ich habe mich mit dir verglichen; eonvenit inter nor, wir ſind unter einander eins; convenit milti tecum lac de ve, ot ſuac re, wir ſind hierinnen eins, item, conuenit ſaec rh mnihi tecum, wir ſind hieruͤber eins; /gnum liac conubnerat inten milites, die Soldaten hatten dieſes Zeichen unterein⸗ ander verabredet; convenire aliquem eſt invi- ſere aliquem, einen beſuchen. Hi, ſi didicerint, non eadem omnibus eſſe honeſta atque turpia, ſed omnia majorum inſtitutis judicari: non ad- mirabuntur, nos in Grajorum vir- tutibus exponendis mores eorum ſecutos. Majorum.) Majores ſunt, qui ante nos na- ti, et a quibus ipſi originem ducimus, die Vor⸗ aͤltern. Klis opponuntur minores poſteri, die Naͤch⸗ un elt haben, fihlt ihem dem. Rem waz 0 De 8.67 Ickt ſich Sache At dir rell 7 di ch mit ir ſind K 25 Nachkommen, VIsSIIws L. I. Aeneid. V. 536. nunc fama minores italiam dixiſſe Inſtitutis.) Laſtituta dicuntur ab inflituendo. Jaſtituerèe autem non ſolum eſt incipere, anfan⸗ gen, vornehmen, ſed etiam componere, ordi- nare, inſiruere, einrichten, ordnen, beſtel⸗ len, quae ſignificatio in Lexicis vel omiſſa vide- tur, vel non ſatis notata. Ea tamen apud caſti. gatiſſimos ſeriptores huic verho adhaeret. Let. RENTIus in Andria, a. I. Sc. I. v. 41“ ſanientor vi- tam inſtituit, hoc eſt, ordinavit, rexit, comno- Huit, er hat ſein Leben kluͤglich eingerichtet. Et apud CicRONEN de Orat. L. I. b. 10. in- Hituere ciuitates eſt ordinare; niſi forte interpre- tati malis conſlitlers, anlegen. Hinc in/litu- tum eſt 1) propoſitum, deſtinatum, ein Vor⸗ haben, Abſicht, Endzweck. Abduci ab in- ſlituta CichBO in Verrem divinat, c. 11. von ſeinem Vorhaben abgebracht werden; aus dem Concepte gebracht werden. 2) Con- Hilutio, ratia, die Anſtalt, Anordnung, CaksaE de B. G. L. VII. c. 24. inſtituto Cae- Jaris duae ſemper l.gionet prd caſlris excubabant, nach der Auſtalt des Caͤſars hatten allezeit zwo Legionen die Wache vor dem Lager. LiVIVSs L. VI. c. 10. militem eα iuſlituto dare, Soldaten geben vermoͤge der gemachten Anſtalt, quo tamen loco inſlitutum etiam expo- ni poteſt Hallum, ex inſtituta, ex pacto, nach dem Vertrag, vermoͤge des gemachten B 5 Ver⸗ 26 KK 2 Vertrages, oder Vergleichs. Caeterum znſtitutio, et inſtitutum, promiscue uſurpantur, ſic tamen, ut inſtitutio femper dici poſſit pro in- ſtituto, in,litutum autem non ſemper pro inſtitu- tione. Vbi enim inflitutio ſignificat doctrinam, ibi dici nequit inſtitutum. 3) Hſtituta funt illa, quae ex certo decreto, longoque uſu a certa ſecta recepta ſont, et paſſim adprobata xuglcr. SoCckl, uͤberallangenommene Meynungen. Sic in⸗ terpretarur hane vocem MarvnxRNTIvs in illo 100 CickxUHeů”unis de Offc. L. I. c. I. abundare oportet nrabceptit inſtitutimqus piloſopſtiae.) In- Hituta ſunt mores, qui per quamdam conſuetu- dinem obſetvantur, ut h. l. Gewohnheiten, Gebraͤuche, das Herkommen. Nonnun- quam tamen, ut patat GohαHOrREDes ad CrcE- RONIs Orat. de lege agraria, inflitutum ſie differt a more, ut inſtitutum lit ratio aliqua confilio in- ducta, et longa diuturnaque Oblervatione firma- ta, mot veroex inſtituto naſcatur. Inſtitutis judicari) Judicare aliquid aliqua re, etwas nach einer andern Sache beur⸗ theilen. Dicimus etiam fudicams ali- K qua v eadem lignificatione. Praepoſitio enim ex, cum ſecuimdum valet, ſive modum rei ſignifin cat, ſaepius omittitur. Quare etiam in Phrafi, judicare aliquid aliqua re, propoſitio ↄx omiſſa vi⸗ detur. Conf. Gram. Marclt. p. 587. Grajarum.) Graji ſunt Graeci. Quemad- modum ſcilicet Graeciae nomen ab antiqua et no- bili urbe Graja, quae etiam Tanegra et Tana- graca(raποyα] dicebatur, manaſſe recte ob- ſet⸗ llnlit ,L.e. Ghueti, nen(i 1e5, us 0 01 inp temg Vos dheir, * Nonnun⸗ % 2 27 ferbavit LAKEMAchEnvs in Antiq. Graec. Sacr. P. I. c. I.§. t. ſie inde quoque Graeciae incolae Graeci, et Graji fuerunt dicti. Caeterum no- men Grnecus frequentius eſt apud ſolutos ſcriptg- res, quam alterum Grajuc. Noſter autem ſae- pius Er 700 dicit pro Graecis; nempe in hoc lo- co, et in HANNIIALE C. III. Sed CicERO quoque Craji nomine utitur de inventione L. II. c.23. Graji de Grajis aeternum inimicitiarum mo- numentium flatuerunt. Apud poetas autem nomen Crajus eſt frequentiſſimuni. Exponendis.) Exponere proprie eſt, aus⸗ ſetzen, ut Poenum in ſole exvonere, das Heu an die Sonne legen expOHH ventis et tem- Peſtatibur, der dem Wind und Waetter aus⸗ geſetzt iſt. Sed hoc loco ephοhere eſt, erzeh⸗ len. Nos in Grajorum—— exponendis.) Integer eſt hexameter Nos in Grajorum vir ſtu tibos Lexpon dis. Damnant qvidem metrum et verſus in proſa oratione CIcRSO de oratore L. III. QvixTI- 1IIANus itzſtitut. Orat. L. IX. et e recentioribus HeixEccixs inſtitut. ſtili cultioris P. I. c. I.§. 19. Verum non ſemper vitioſe metrum orationi ſolu- tae immiſceri, contendit BRNνανö de naturali orationis pulchritudine p. 319. Neque veteres in proſa oratione ſemper a metro et verſibus ſibi temperarunt, quod plurĩbus exemplis Oſtendit Vossivs inſtitut. Orat. L. IV. c. 4. Noſtram ſi in⸗ interponere licet ſententiam, putamus quidem. non ſemper metrum proſae orationi recte immiſ- ceti, neque tamen ĩd ſemper vitioſe fieri. Quan- d vero id vel vitioſe, vel ſine vitio fiat, id ex 5 numero orationis ſolutae cum exiſtimandum ſit, hoc loco definire non poſſumus. Iirones ta- men; ut ſibi a metro in oratione ſoluta caveant, monitos volumus. Neque enim Cimoni fuit turpe, Athe- nienſium ſummo viro, ſororem ger- manam habere in matrimonio: quip- pe cum ejus cives eodem uterentur inſtituto. Germanam.) Germanut a germinè deducit Fyſtur dè verbor, ſignificat. germen, inquit, lm germani, Juaſi eadem ſlirpenati. VaxkRO tamen, eſt, quod ex arborum ſi culis naſcitut, unde et 3 11 quod ex SeRVI⁰ ad L. II. Aeneid. VIXCIIITxT v. 412. diſcimus, germanum dittum eſſe putat, litde quaſi de eadem genitric?“ manantem. Verum huic RMuul vocis origini obſtat propria ejusdem ſiguificatio;-m quare magis utique probanda elt illa Hyti de hu- tegro jus vocis nativitate veluti ſententia. Sunt autem germani 1) proprie eodem patte prognati; ger- 0¹ manus frater, qui eodem mecum patre genitus, flſ germana ſoror; quae eodem mecum patre nata imn eſt. Germani igitur fratree, germanae ſorores.65 differunt ab uterinis. HVtorini enim ſunt fratret, 30 qui eadem matre nati, aterinat ſorores, quae memb eandem matrem agnoſcunt. Quare errat VaRRO, quod. qui germanor dictos eſſe putat, quaſi de eadem nied geni- X&* 29 genitrice manantet. Sic enim forent germani ü⸗ dem atque uterini; quod tamen falſum eſt. Ve⸗ rum improprie iidem nonnunquam, qui uterini, dicuntur germani. Sic apud VIRIIIVN Aeneid. L. V. 412. Euyx vocatur germanu Aenbat, quia eadem matre, Venere ſeilicet prognati erantʒ licet pater Luiyjcis eſlet Butus, Aentaè autem Au⸗ chiret. 2) Cermanus eſt proprius, merus, ſin- cerus, eigentlich, rein, unverfaͤlſcht. Sie apud OrcROοM germana patria, das eigent · liche Vaterland, germanus afinus, ein rech⸗ ter Eſel, apud PrAVTV germanum nomen, der eigent liche Name, et germanae nugae, rech⸗ te Narrenspoſſen, et quae ſunt alia hujusmo- di apud alios ſcriptores latinos obvia. Verum Germani, ſive Dutones, die Deutſchen, non quod multi putant; germanorum nomen accepe- runt, quod fratrum inter ipſos eſſet concordia; ſed germanica ſive teutonica hujus populi nominis origo eſt. Alii enim illos ab HERεMANNO ſive ARMuISIO, alii a THOGARMA, alii a GoMRRO, alii ab HxRER et MaNxN veluti GARMANNEN in- tegros viros, alii a guerre bellum, unde, weh⸗ ren, defendere, dictos putant germanos. Quippe cum) Quinpe cum hic dicitur pro ut potè cum, et lignificat, indem, dieweil, immaſſen, vid. TVXsEIIIN. de partieulis L. L. P. 895. Cives ejus.) Civis t) abſolutè ſignificat membrum quodlibet civitatis eidem ſubjectum, quod ejusdem civitatis juribus fruitur, ein Mit⸗ glied und Unterthan einer Republick. 2) Ae 2) Reſnetlive denotat, qui ex eadem eſt civitate, ex qua alter, ein Mitbůrger, Landesmann, pro quo harbari dicunt concibis. Verum cive- dicuntur, qui ejusdem ſunt civitatis: qui vero in eodem ſolo nati, dicuntur conterranei, popula- reg, gentiles. Eodem uterentur inſtituto.) Atlenienfi- 56 enim lictbat eodem patre natas uxorès ducere, uti noſter ait in CIMOofNE C. l. Huic licet recla- ment PIVIARBCHVS, ALIHENAEVs, AxDocipEVö⁵ in Oratione contra Alcibiadem, et Svipas in Ci- mone, qui omnes improbant hanc cum ſorote conſuetudiuem. Sorox tamen athenienſium legis- lator permilit ſorores ohαννjðHlus, id eſt, eodem patre natas ducere uxores, quemadmodum Lx- CVSGVSs Spartanorum legislator ſorores oHe] relxc. id eſt, uterinas, ſive eadem matre natas, matlimonio libi jungere permiſit. At id quidem noſtris moribus nefas ha- betur. Laudi in Græcia ducitur adoleſcentulis, quam plurimos ha- bere amatores. Nulla Lacedaemo- ni tam eſt nobilis vidua, quae non ad ſcenam eat, mercede conducta. At id quidem.) At hoc loco conceſſioni ſer- vit Quidem hio pro vero ponitur, quae hujus particulae notio non eſt inſolens. Vid. Tusssx- 11Nus de particul. p. 884. Videtur igitur hic at quidem eſſe, nun aber gewiß. At id qui- dem noſtris moribus nefat liabetur, nun wird dieſes aber gewiß nach unſern We nach ſch. halten. N0ll ſedleg 108 C noxes ſigif u, 0 Lond nben, Etro! duen 2 3¹ Cnach unſern Geſetzen) fuͤr ſchuͤndlich ge⸗ halten. Noſtris moribus.) Non moribus tantum, ſed legibus etiam inceſtae habebantur apud roma- nos cum ſororibus germanis uuptiae. Quare enorer hic denotare videntur leges, quae quidem ſignificatio apud ĩdoneos ſeriptores non eſt inſoli- ta, cum conſuetudo diutunna, id quod ex inſtitu- tionibus juris romani patet, etiam vim iegum habeat. Moribus autem apud veteres ſaepe nu- mero leges denotari, ſequentia fidem faciunt at- gumenta. VisoIIxvs Aeneid. L. I. v. 268. morergae viris et moenia ponet. Leges adpellat mores, id quod teſtatur SæRvi- Vs ad h. l. cum mores et monia interpretatur le- ges et moenia. Apud CyxrνπM autem L. IIx. o. 4. mores gentis condere idem eſt, quod apud CicEBοdHe M de LL. L. II. c. 5. Ieges condere, id eſt, leges ferre, jura dare. Denique illud, quod inter mores, cacrimonias ritusquè interjacet diſcrimen, ut recte diſcant, tirones, vſus exigit. Eſt igitur nor quodlibet inſtitutum, conſuetudi- ne firmatum, quaelibet ratio longo uſu compro- bata: cabrimoniaè et ritus autem ſunt mores ſol- lemniores, praeſertim in rebus ſactis et divinis lollemnes. Licet itaque ritus pro more ſaepius dicatur, ut apud CicꝝE RONM in Laelio et Orat. Hfeilipp. II. tamen morer dici pro caerimoniis et ritibus, non ſatis eſt uſitatum. Nefas.) Nefur eſt a fat. Fus autem dici- tur a ando, quaſi falum a diis vel a ſacerdotibus, was die Goͤtter und ihre Prieſter ausge⸗ ſpro⸗ ſprochen haben. Qvopiam autem quod a diis et ſacerdotibus fatum credebatur, illud omne le- gis quondam auctoritate ſubſiſtebat: ſas proprie jus eſt a dis vel a ſacerdotibus conſtitutum. ju- ra autem a diis et a ſacerdotibus ptaeſertim in re- bus lacris èt deorum cultu ſanciebantur: ideoque Fas proprie eſt jus ad deorum cultum et caerimo- nias pertinens. Confirmat haec SERNVIVS ad il- 1ud VIACIIII Georg. L. I. v 168 Quippe etiam feſtis quaedam exercere diebus fas et jura ſinunt. Ssuvivs itaque ad h. l. faf interpretatur di- vina jura, et fura, humana ſura, additque: nam Vat ad veligionem, fura pertinent ad lominet. Hinc n, quod Graeci interpretantur&αν 700 et&ν, eſt proprie, quidquid contra jura divina eſt, ſocrilegium. Quonjiam vero il- lud omne, quod contra jura divina eſt, et ſacri- legium dicitur, atrociſſimum facinus habetur: ne- far a) denotat facinus impium et atrox, eine graͤuliche Schandthat. Atque haec ſigni- Reatie huic loco valde videtur adcommodata, cum nuptiae cum ſororibus germanis apud toma- nos haberentur inceſtae, quod quidem paullo an- te notavimus. Adoleſcentulis.) Adoleſcentulus eſt demi- nutivum. Quemadmodum vero deminutiva quin- cuplicem habent ſignificationem, cum vel berita- ti gratia adhibeantun, et rem parvam ſigniticent. vel 2) urbanitatis et joci gratia uſurpentur, vel 3) modeſtias cnilſſa dicantur, vel 4) adulatoria ſint ſiwe vοονιννάvel denique 5) pet contem- tum Hbitum tite ſpat ling elcent Ugue Pibtzn dit ll b. I.. Giogee feſb duoes lihtes duan Ahad Hne KA 2 8³ tum de rebus uilibus dicantur, Vid. BANSIIf Ob- ſervat. philol. p. 409. Gram. March. p. 2 14: ſic adoleſcentulus hoc loco videtur veritatis cauſſa ad- hibitum, eum ſignificare, qui prima adoleſcen- tiae ſpatia vix ingreſſus eſt, einen kleinen Juͤng⸗ ling, einen ganz jungen Menſchen. Ado- leſcentia vero apud Romanos ab anno aetatis xV uſque ad XXx porrigebatur. Quid? quod tri- ginta annis majores dictos fuiſſe adoleſcentes oſten- dit MaNvrivs ad CIcRSORNIS Ep. ad Famil. L. II. Ep. 8 Amatores.) Amator 1) dicitur in conſtru- ctione cum aliis vocabulis, et eum ſignificat, qui rem aliquam amat, einen Liebhaber einer Sa⸗ che. Qva in ſignificatione et conſtructione ge- nitivum rei ſibi jungit, ut amator urbit, amato rurit apud HoRArVνν f2) ſimpliciter poſita haec vox ſignificat eum, qui venereo aliciſus perſonae amore captus eſt, einen Buhler, Galan, Ver⸗ liebten, ut h. Il. Sed ea ſignificatione nonnun- quam genitivum perſonae amatae adſciſcit, ut apud TERENTIVN et reliquos comicos latinos. Hinc amatorius, buhleriſch, das zur Buhl⸗ ſcbaft und Liebe gehoͤrt. Sic amatorium me- dicamentum apud Suæ roνuαu in Caligula C. L. Philtrum, ein Liebestrank, amatorium pocu- lum apud HsLV PavHVNι jureconſaltum rece- pturum ſententiarum Tit. XxXIII. ein Ciebes⸗ rant, epiſtola amatorie ſcripta apud CICRERO- NENM Philipp. II. c. 3t. Quam plurimos habere amnatores.) Ana- tores puerorum et adoleſcentillorum apug Graecos I. Stuͤck. C du- 34 X* duplicis olim erant generis. Alii inhoneſti, et im- pudici, et nefandi, quorum turpitudinem ſcele- ftiſlimam ſatius eſt reticere, quam per impruden- tiam tironibus effutire. Contra ea alii amatores adoleſcentulorum caſti, pudici atque honeſti erant, qui non erant amatores 75 Oααον ſed ⁊ Ju- Xic. Talis erat amor SoCRAAUTTSs in Alcinik- DEMeét PLATONILS in PRAEDONEM. De hone⸗ ſtis adoleſcentulorum amatoribus loquitur hic no- ſter, non de aliis. Apud Lacedaemonios eadem erat opinio laudem eſſe praecipuam, plurimos ado- leſcentibus eſſe amatores. Inde ſunt celebrati apud eos in hello militares ordines, ex amatis et amatoribus conflati, quos quum PHiILIPPVS con- ſpicaretur, Macedoniae rex, animam omittentes prius, quam demigrarent loco, aut moverentut gradu: male, inquit, ſit üs, qui hosce putant tur- pia, vel facere, vel pati. Confer. KRnoDοιαεᷓ̃ lection. antiq. L. XVI. c. 25. Lacedaemoni.) Pro Lacgdedemone. Veteres enim ablativum tertiae declinationis promiſcue in ſet i fotmabant. Sav111 Minerva L. II. C. J. P· 1 38. Nobilis) Nobilis dicitur veluti noſcibili, a noſcendo, eſt ĩtaque is, proprie, cujus nomen eſt clarum, der ſehr beruůͤhmt iſt. Et hac ligni⸗ ficatione vox nobilis eſt uαν ſv media, quae et in bono et in oppoſito malo ſenſu accipitur. Ac de bona quidem ejus ſignificatione dubium non eſt; malo vero eandem ſenſu uſurpari, patet ex illo PIAVII in rudente Act. III. Sc. II. v. 5. Ji ne ſcelere ieri volunt nobiles, welche durch Schand⸗ Hbet u oben notiog lult 1 ntits chfß nati ſn n t0, l0 mlos 15 u0 kundtl qu U tur. V085 flh ſunt, bos, mulat VIũ wilt, I 60 Schandthaten nicht wollen beruͤhmt wer⸗ den, et ex LIVIO L. XXXIX. c. 9. uti nobil ſcortum, eine beruͤhmte, berufene Sure. Verum 20 nobilis honeſta plerumque ſignificatio- ne accipitur, eumque ſignificat, qui elakitüemn habet nominis, cum laude conjunctam, der durch lobenswuͤrdige Thaten beruͤhmt iſt. Has notione nobiler dicuntur, et qui ingenio celebres ſunt, et doctrina, ut HouERVs, EVRIPIDEs, VISGIIIVs, Crcxko, et qui virtute ac factis inclaruerunt, ut HANNISAL, ScIPIONES, Av- GVSHS. Sed ii quoque 3) elaritatem habent no- minis, ideoque nobiles dicuntur, qui nullis ſuis meritis clari, ſed parentibus, ſive ob divitias, ſive ob facinora et res geſtas, aliasve res celebribus, nati ſunt, die von beruͤhmten und vorneh⸗ men Aeltern herſtammen, et haec ſignifica- tio, hoc loco eſſe videtur. Poſtremo apud Ro- manos 4) ii nobilec dicebantur, qui majoribus iis prognati erant, qui magiſtratibus curulibus functi fuerant, ideoque jus imaginum habebant, qui etiam clari propria ſignificatione adpellaban- tur. vero a nobili ſic differre putat Vossrus inſtitut. orator. L. I. c. I4.§. 7. ut nobiles ſive Sονοννναν,ꝗ lint, qui claro orti genere ſunt, licet a majorum virtutibus deflectant, ge- neroſi autem ſive YανiuiDο qui claris orti majori- bus, non degenerant, ſed virtutes majorum ae- mulantur. Vidua.) Vidua eſt, quae maritum morte amiſit, et ſola vivit. De vocis origine vid. Vos- 511 Etymol. L. L. p. 557. Adj eckivum le vera C 2 eſt 36 R2 X eſt biduut, a, um, einſam, verlaſſen: de mu⸗ lieribus autem marito orbis Abſolute, id eſt, non addito ſubſtantivo dicitur, de viris et aliis rebus non niſi adjecto ſubſtantivo. Sic Viri vidui apud PlaVvrvu in Mercatore Act. IV. Sc VIL VIis ſunt mariti, ab uxoribus ſtupri cauſſa ejecti, et apud ArVIRIVν inene viduus necdum ſuus eſt, der nicht recht bey Sinnen iſt. Ad ſcenam eat.) Scbnn a graeco ανν— umn- praculum, tentorium, item qbhaα⁰ν⁰οm titcatri parg. Erat nimirum ſcena ea cheatti pars, unde primum actores prodibant, et porrigebatur, ab uno thea- tri cornu ad alterum. Trinlex autem ſcena erat, comica, quae aedificia privata repraeſentabat, fra- gica, quae regium in cultum, columnis et ſignis erat ornata, et ſathyrica, quae arbores, ſilvas, montes, et ſimilia ſiſtebat. Vid. NIRVVOORT Antiq. Roman. Sect. IV. c. F.§. 7. Proſcenium erat locus ante ſcenam depreſſior, in quo agebant, et loquebantur maxime hiſtriones. Pulpitum erat locus in proſcenio elevatior, in quo fabularum actores recitabant, et agebant. Poſiſcenium erat pone ſcenam, ubi ea peragebantur, quae in ſcena apte, et decore fieri non poterant. Orchiaſtra dicta ab oνααννοοαι quaſi /altatorium, der Tanz⸗ platz, erac ille theatri locus, in quo apud Grae- cos ſaltationes peragebantur, apud romanos au- tem ſenatores ſpectatuti conſidebant. RosfNU Antiq. Rom. L. V. c. 4. 2) Hoc autem loco ſcena per ſy necdochen partis pro toto ſignificare videtur totum thbatrum. Ad ſcenam ire, hic non eſt, ire ſpectatum comoedias, vel tragoedias, ſed 2 37 ſed aNoris partet ſiſſcipere, et beragere, ein Aeteur ſeyn, ar 3—— Theater agiren. Mercede conducta.) Conducere triplicem Rabet ignificationem. Eſt enim 1) cogere, zu⸗ Eemumen eir 1 gare. Hanc kaiekern 642 SAREM enim 8 G. L. conducere, eſt congregare mi- pen zuſammen bringen, et GrR xO de inve. ntione L. II. dicit: Cyotoniatae 0 de confilio virgines unum in locum condu- allunt, die Buͤrger der Stadt Croton haben, auf 9* meinſchaftliche und oͤffentliche Entſchlieſſung, die J üböfer en an einem Ort zuſammen gebracht. 2) 5 gnificat hro pecunia, vel mercede rem fibi ali- a¹ιν ονi¹¾ OPνο],. ad temnut vindicare, miethen, pachten. Conducere nat em, con- ducere hortum. Eier reſpondet Iocare pro merce- 8 rem, vel operam ſuam alicui ad certum tem- addic vermiethen, verpachten. Con- G0 5 fuͤr einem gewi ſſen Lohn ge⸗ miethet, um Geld n, ut h. l. 3) Con- ducerè eſt οire, nutzlich ſeyn. Hac in no- tione in tertia perlona et intinitivo tantum uſur- Ppatur, et jungitur dativo her. acciſſatiuo ve- e a vel 55 vel datiuo iti conducit rs, conducit as dient zu deinem Lobe, uam, das dient in deinem 10 rel, etiam 1¹ Bram. Quae non ad ſcenam ea con- .) Ex Lycurgi 1 5 ſui inſtituto C 3 Spar⸗ * E Spartani in univerſum comoedias et tragoedias ne audiebant quidem, auctore PPVTARCHO, quod monet CRIIARIVSs ad h. I. Sed poſteriori aeta- te hic mos ſic mutatus apud Spartanos, ut non ſolum ſpectarent comoedias, atque tragoedias, ſed honeſtiſſimae etiam apud eos matronae, et viduae adeo, in ſcenam prodirent, et partes acto- rum ſuſciperent, id quod tum ex hoc NSDrI⁸ loco, tum ex ArHNAEO patet. Mag nis in laudibus tota fuit Graecia vi- Storem Olympiae citari. In ſcenam vero prodire, et populo eſſe ſpe- ctaculo, nemini in iisdem gentibus fuit turpitudini: quae omnia apud nos, partim infamia, partim humi- lia, atque ab honeſtate remota po- nuntur. Magnis in laudibus.) In laudibus magnis eff, es wird fuͤr ſehr loͤblich gehalten, es ge⸗ reicht zu groſſem Lobe. Num autem in laude e apud bonae notae ſcriptores reperiatur, ego non definiverim. Tota fuit Graecia.) Tota Graecia, pro in tota Graecia, in ganz Griechenland, durch ganz Griechenland. Praepoſitio enim in ab- lativis nominum regionum adjicienda ſaepius omit- titur. Cram. Harch. p. 609. Graecia.) Graecia quae poſtea dicta fuit, olim Pelasgiae nomen habuit, a Pelacgis, qui tantus olim fuit populus, ut HERODOοοο et Tavevorpx teſtibus, univerſam illam regionem Op/ 5 m L. 1. U0 Imtel nog.! Auum lum e Ude 6 90K Hon 7½ —— tohe Lole Urg . E ν e oppleret, cui Graeciae poſtea fuit inditum no- men. LAKENMACHßBS Antiq. Gtaec. P. I. c. 1. §. 1. Graeciae vero nomen huic regioni attribu- tum ex Graecis, qui teſte ASFOIELE Meteo- rolog. L. I. c. 14. circa dodonam et acheloum fluvium, olim inhabitarunt. Iſtos vero nomen ſuum ex Graja, ſive Tanagra antiqua et nobili urbe acepiſſe, conſtat. Poſtea univerſa illa re- gio Hellas fuit dicta ex Hellade Theſſaliae urbe. Ho uEo Graecorum regio ſaepius vocatur 323 deet dανε ννααά, unde non immerito colligit LakRMachERVs, hoc iſtarum terrarum nomen HoxEEfr tempote uſitatum maxime fuiſſe. Grae- ciae vero nomen apud ſcriptores romanos eſt fre- quentiſſimum. Haec de nomine Graeciae. La- tiſſima ſignificatione Graecia omnes eas terras, et civitates complectitur, quae graeca lingua, gtae- cisque utebantur inſtitutis. Anguſtiori ſignifica- tione Graecia comprehendebat univerſas illas ter- ras, quae illyrico, dardania, thracia, et tam adriatico jonioque, quam aegaeo mari continen- tur. Senſu denique arctiſſimo et proprio, Grae- cia eſt, omnium illarum provinciarum collectio, quae Hiellat propria dicebatur, et libera, quia ejusmodi olim conſtabat n quae ſui ju⸗- ris, et nullius eſſent ſubjectae imperio. Hoc autem loco Graccin propria intelligitur; in ea enim ludorum oly mpicorum erat Victorem Olympiae.) Vitlor Oufmniae hoc loco eſt victor in ludis o olympicis 0α 01- Ans. CIlumnia enim hic dicitur pro ludis olympi- cis per metonymĩiam ſubjedti pro adiancto. Olym- 4 Pia 40 ja ſcilicet, urbs illa erat, ad quam ludi olympii celebrabantur. Schorrvs autem Olympia hoc Ioco eſſe putat adjectivum, et ſubintelligendum ſubſtantivum celebritag. Erat autem Olumpia, olim piſa dicta, urbs provinciae elidis juxta alphe- um fluvium. Vid CSTIIARIVSs Not. Orb. Aut. + IL. b.9. Alii autem, et quidem rectius putant, non eandem fuiſſe piſam, et olhmpiam urbem; alio loco piſam, alio ſed vicino 009 inpi- am ſitam fuiſſe; olinpiam denique ex ruinis Viſae ſuccreviſſe. Ad eam urbem ludi olimpici in ho- norem Iouis Olimpii celebrabantur, unde ipſum quoque urbis nomen manavit. De origine Iudo- rum olmpicorum mira eſt inter veteres ſcriptores diſcordia, et diſſenſio. Aliter enim eam refert PVSXNIAS, aliter STRABO0, aliter PixDARVs in DOiump. Od. Il. v. 5. et DrioponVYs Sicytlys bi- blioth. hiſtor. L. IV. c. 44. PavSsANIAsõ ſcilicet Herculom idatum, SrsEäO quandam aetolorum coloniam, Herculic poſteris ſociatam, PixDa- RVs autein et DiopokRVSs Stcvivs Herculem Hlium Jovis et Alcumenae ludorum olym- picorum faciunt auctores. Diverſas vero hasce et diſorepantes opiniones ſic conciliare inter ſe ſe ſtudet. ERASMVS SchMtofvs, ut ab Hercule idabo inſtitutos illos ludos primum putet, a reli- quis vero, quos alii illorum ludorum auctores faciunt, inſtauratos, et reparatos, cum in de- ſuetudinem aliquam diu abiiflent. Verum quid- quid id eſt, eosdem certe ludos hosce, cum per quadringentos fere annos intermiſſa eorum cele- ritas fuiſſet, reſtitutos ab Ihρhto Praxonidar, ſive ut X 2 41 ut alii volunt, Haemonic filiò fuiſſe, uno ore te- ſtantur ſcriptores veteres. Quo potiſſimum tem⸗ pore inſtaürata fuerit ab eadem ſudorum olympi- corum ſollemnitas, de ea rę non ſatis convenit abbas Cedoyn in Obſervat. ad c. g. primi eliachrum PAVSsNILARB inter eruditos. Putat tame inſtaurationem olympicorum ab congruere anno ab orbe terrarum et ante Chriſtum natum 776. ludos Olympicos, non univerſa ſolum Gfateäs⸗ ſed exterae quoque noationes, ex àegypto, libya, ſicilia, aliisque regionibus, patcim decertandi, partim ſpectandi cauſſa. Pra eter Graecos tamen, ad de Reat iones rebus 1555 e, 481 ſateipicbanto⸗„ nemo a a0 ttebatur; cum cui- übet certamina inire liberum eſſet, et integrum. Oelebrabantut iſti ludi, anni libet quinti menſe primo, quem menſem et Athe- nienſes praeſertim l 0αν adpellare ſole- bant. Procuratio ludorum 01 ympicotum prĩ imo guidem pi/acit, pila vero, ex cujus ruĩnis olym- piam ſuccreviſſe diximus, deleta, elbis, ſive elidis urbis, quae princeps erat provinciae elidis, de- mandata erat, habitatoribus. Ii pr opterea omnis periculi omnisque bel li nt, ex iisdem- que legebantur lodorum praeſides judicesque, qui ſua victoribus adit dienen praemia, ideoque, EAUα Aοοννν]õ et dανν]?Eααν⁰ora- bantur. Numero nobem Erant, tres de equorum certaminibus, tret de quinquertio, res de cae- teris certaminibus cognoſcebant. Hisce deinde 89 5 doci- ** D decimus aceeſſit, poſtea duodecim conſtituti, tan- dem rurſus immĩnutus eorum numerus fuit ad de- narium. Alii ab illis et diverſi erant αάννννα AEc, ſiwe legum conſorvatores, qui ideo hoc no- men gereban t, qdod leges, quibus modus atque atio ludorum ci npicorum definĩebatur cuſtodi- rent. Op bortebst autem EAAAοονν per decem menſes ante, quam ludi olympici ü1b in loco urbis elidis, qui prope forum Gtus NAAοοο ꝰοpbatur, habitare, ut ibi a legun cuſtodibus illis, quos inde v0YͤuοννmοHuceg dictos fuiſſe monuimus, jura ludorum perdiſce- rent. Vt autem ENAaο3ο coercere ſtatim poſſent achletas Aecaiter ſe gerentes, miniſtri il- lis dabantur publici, qui in athletas peccantes flagris, vinculis, et aliis ſuppliciis animadverte- rellt. Hi rh⁰ο Aανννναν miniſtti vocabantur dlAUrααν et lictore: proprie erant, oorumque prae- fectus vocabatur AννεYπ) Qui decertare in his ludis volebaut, dicebantur c8Aαεινε. Cer⸗ tamina omnis generis in hisce ludis habebantur, de quibus videndus PPRIFTERVS in Antiq. Gr. L. I. c. 49. et LARnMuACHEEVs in Antiq. Graec. Sätt. E.3 Citari.) Citare eſt frequentativum verbi cie- re. Quemadmodum vero ciere non ſolum eſt movere, commovere, ſed ſaepius etiam vocandi, et inclamandi, nominandique vim habet, atque ſignificationem; ſic citart etiam hoc loco eſt hra- elamare, pronuntiare, adpellare, renunciart, ausrufen. Verum hac ſignificatione dicitur de perſonis, non autem de rebus; ſic recte dixeris, cita⸗ pat, C0 K citare teſtem, einen zum Zeunen anrufen, male meretm eitare, die Waare ausrufen. 2) Non de omnibus perſonis, ſed de iic dicitur, quibur adpellando certa quaedam qualitas et digni- tac conciliatur. Sic recte dicitur vighorem citare, ſhonſum citare, einen als Braͤutigam auf⸗ bieten; ſed male citare mortuum, eines Tod verkuͤndigen, oder ausrufen. Hinc elegan- ter dici poteſt citarè rigem, einen zum Roͤnig ausrufen, citare doctorem, einen als Dottor renunciiren. Habet vero cita/e aliam ſignifi- cationem et vocarè aliquem in Jus denotat, einen vor Gericht laden. Victorem Olympiae citari.) Proclamatio 70 Oάννο⁰Ldν publice fiebat a praecone. Pri- mo certaminis genus, in quo victor erat, deinde victorit nomen, tertio vifioris pater, quarto deni- que vicloris patria, ſive provincia, ſioe civitas, ſwe utraque nominabatur. Et cum ſummus ⁊α 6uαο,ν‚ða eſſet honos, ſumma gloria: cisita- tes etiam atque provinciae magnae ſibi laudi du- cebant, ſi qua oαονναναNprogenuiſſet, et edu- caſſet. Quare aegerrime etiam et indigniſſime ferebant eivitates, ſi quando victores aliunde ſe renuntiari voluiſſent, et ingratos hosce cives ſuos, praeſertim ſi pecunia corrupti, aut malitia hac feciſſent, graviter ulciſcebantur. Fiebat quippe ſaepe numero, ut vel pecunia cortupti, vel ex amore alicujus perſonae, aut loci, vel quod ſe a civibus laeſos putarent, aliunde quam ex natali patria, proclamari ſe vellent victores olympici. Contra ca pretio nonnullae ſcivitates adduxerunt, vt 7 ut ſe de ſua civitate adpellari paterentur. Haee autem eitatio, ſiwe proclamatio a graecis vocaba- tur ebνhοö; et citare, proclamare, renun- tiare villorem olimpiaè eſt 1 οονE,ꝗdu Populo) Populu§virilis nomen, di- ſerſum a Poρ, der Pappe elbaum. quod facminei generis nomen eſt. De prĩmo hic quae- ritur, non autem de altero, quod vel tironibus 1ve eſt ad intelligendum. 1 οοhẽ itaque 70 eſt multitudo hominum liberorum ſub iisdem 4 gibus in urbe, vel regione viventium. Hac no- 8 mes civitatis ſe rei publicae or- tione pοοls dines complectitur. Quare ArrEjVvs CaPITO jureconſultus, lic gopulum definit, ut hac ad- Pellati tione omnem partem civitatis omnesque ejus mp lettatur Vid. GEIIIVS N. A. L. X. ſi ſit hajus vocabuli ſignificatio, idem et a 5 zente differt. Et a plebe quidem, quo jam e nomine cives denotantur il- Ii tantum, qui ex ordine non funt ſenatorio et patricio; or nonnunqua Ke nteatur, ösque 15 ndat. Cujus no- n, qui L. IV. 720¹⁰ N N gente a 185 tem;, quia ill 1a Aäeeinet laxs- 25 ctiam Tae tionis c. 49 que populum ad ad totum. 1 ra hujus expromſit GSOον Attamen notio 55 ta paullo infreq endumque fententiae AvSõNII de different. verb. p. 160. gentem elle titudinem unius populi, nation nus homi- Num tlicn num ex diverſis generibus collectum. Quam- quam ne hoc ſemper obtinet. Verum de gente alias plura. Revocanda oratio ad Populi vocem. Ejus latiſſimam ſignificationem protulimus, caete- rae paullo ſunt arctiores. Etenim 2) oοονs pa- tricii ſunt, caeteri autem cives plebe. Hinc Cr- Eοpro Muraena populum a plebe diſtinguit: Hopulo, inquit, Elebique oαuae bene ac feliciter eeniret, et Livivs Hiſtor. L. Ii. c. 56. Hophullum videtur ſic dicere, ut patricior, intelligat. NVon Bohuli, inquit, ſed plebit æum magiſiratum HE. Loquitur de fribunis glebit, qui jus tan tum in plebejos, non autem habebant in patricios; iĩdeo- que illum tribunorum plebis magiſlratum, non Populi, hoc eſt, patriciorum, ſed Plebis eſſè dicit. Quare populur apud eum ſunt pntricii. Niſi ta- men ſic velis rationem ſubducere, LIvIVII ſive potius Appiv conſulem, cujus ſermones ille re- fert, contendere, non eſſe fas LaETORI10 trib. Pl. patricios adoleſcentes a viatore prehendi, ju⸗ bere, quoniam, niſi in plebęſum, non it in quem- quam fus tribuno; eique rei ſubjicere cauſſani eam, quod illè tribunorum plebis magiſtratus non t pPopuli univenſi, ſed plebis. Sic enim non eſt ne⸗ ceſſe per populum intelligere ſolos patricios. 3) li, qui a cenſoribus, non erant; neque in ſenatum, neque in equeſtrem, lecti ordinem, ſi- ve patricii eſſent, ſive plebeji, de Poορν,οο, vel Plebs eſſe dicebantur. Hinc uti Hatricii, vel ſe- aatorer erant, vel eguiter, vel de Hopulo, ſive Plebe. Et haec quidem ordinum diverſitas obti- nuit tandem, poſtquam tempore decemvirorum, ſive N ſive cirea annum CColl. urbis conditae plebeji quoque in ſenatum fuerunt admiſſi. 4) Poꝑulus omnes cives romanos complectebatur, praeter attes, ſive ſenatores. Perſpicitur hoc ex vul- gatiſſima illa formula 8. P. Q. R. Patet illud quoque ex illa formula, cum ſenatus ereverit no- gulluſue julſerit. 5) Populus dicitur ea civitatis pars, in qua ſunt cives honeſtiores et opulentio- res; plebs vero inopem, et vilem multitudinem denbtat. Sic Tacirus hiſtor. L. I. c. 4. diſer- te houuum, a plebe, diſtinguit. Per plebem ſordidam intelligit vilem multitudinem: non poteſt igitur Poοσ non ſignificare cives ho- neſtiores. Sed habet forte hoc TACIrI loco hanc ſignificationem populi vox, quia dicitur parr pohuli imtegra. Quare alia exempla con- quirenda ſunt, ex quibus eadem notio certius elu- ceat. Vide ſis AVvsONIVMPOMAM de differen- tiis verborum p. 238. 6) Pohuluνα ꝑplebem ſigni- Kcat. Ea notione uſurpatam videas hanc vocem a PHAEDRO L. V. Fab. VII. v. 34. Quo in lo- co diſtinguitur ab equitibue, pohuuα, eamque ob cauſſam vel ſenatores, vel plebem denotat. Sed non ſenatores, quia iſti, cum ab equitibus diſcer- nüntur, hoc nomine non compellantut: denotat igitur hoc loco pohuñlur plebem. Eamdem habet haec vox ſignificationem apud eumdem PBrk- DuVN L. III. Fab. XxIV. v. 7. apud CIicEROοNE Ep. VIII. L. IX. 7) Populus quamlibet deno- tat multitudinem. Quae quidem ſignificatio pro- pria videtur, cum ad originem hujus vocis quam Proxime accedat. Eſt enim populus a rh mul⸗ fudle de n Auten Cem cct tlö, etis cü0 f.g 500 ſoſl fl tius E X 2 47 Nedei multus, unde primum manavit polus, et in ſerta littera ꝓ poο, qua voce veteres pro pohu⁰˙ uſi ſunt. Hinc autem facta tandem ipſa vox pοοlus. * Et de rationè quidem praeditorum multitudine Ugqualibet hanc vocem uſurpant ſcriptores etiam ſo- luti ſermonis, ſed ſequiori aetate. JVSsTINVs L. X. Hiſtor. c. 1. SENRECA de boòneficiis L. VI. c. 33. De animalibus vero brutis, eorumque Watg multitudine, praeſertim de apibus, et ſcriptores + d proſaici, ut poetae pohuαu]“m dixerunt. Colv- 17 XELIIA L. IX. c. 13. MaxiLivs aſtron. L. V. in Metaphoricae quidem iſtae ſunt locutiones, in ves lo- quibus de rebus ratione carentibus; et inanimis adeo, popnuli vox uſurpatur. Sed ſi dicendum quod res eſt, extra poeſin merito abſtinemus ab jisdem. Quisquis igitur purae et caſtae orationis ſtudioſus eſt, ille 1) uſurpat recte poοhui vocem de multitudine ratione pollentium, praeſertim autem de multitudine hominum liberorum ſub iis- dem legibus viventium. 2) In poeſi quoque li- cet de ratione carentibus, hoc eſt animalibus bru- tis, hac eadem voce uti. Apum„ſero eaαmina, etiam in ſoluto ſermone, cum ColVNAEA recte dixeris hopuloc; verum 3) de rebus inanimis, neque in proſa, neque in ligata oratione hopuli vox uſurpanda eſt, licet illud fecerint ſeriptores ſequĩoris aetatis. 4) Multo minus de rerum af- fectionibus haec voæ dicenda. Sic male et licen- tius StpoNVS APOTLIISAaISs dixit ſcelerum po- Pulut pro ſcelerum multitudine. Eſſe ſpectaculo.) Verbum ſubſtantivo ſ dativo petſonae, et rei quoque dativo junctum, 48& 2* ſignificationem uſus, commodi, vel incommadi habet. Vid. Gram. March. p. 555. SHeHHaculo eſe hopulo, dem Volke zum Schauſpiel die⸗ nen, f h%½ turf hitudlini, es gereicht ihm zun Schaͤnde. Speltaculum a ſpec mde eſt, et ſignificat 1) omne illud quod ſpe ectatur, Schau⸗ ſpial Aatken, W deide. Sic ho c loco. CicERO E omnini non amico noflro 05 nollem, ich moͤchte der un⸗ incommodo ſhel nicht gerne,d ſer— nick Auge weide dienete. 8 ludi, ſive ſiwe gladiatorii, ſive alii, qui vel in the⸗ atro, vel am Phitlieatro, vel circo, populo ede- bantur, /hh. catio, quoniam de ſcena, et theatro hic ſermo eſt, huic loco eſt convenienti ife, 3) Ipſa lo- ca, ubi edebantur ſpectacula, dici ſolebant /he⸗ Jacula, die Schaüplaͤtze. Nemo Fadtum videtur a particula negandĩ ne, et hemo, Na8 veteres di xerunt pro Homo. In iisdem gentibus.) Geus duplicem habet Ggniftesrionem. Etenim 1) geng eſt collectio i volunt, gens eſt imultitudo unius populi. 2) Geng in cognatio- nibus dicitur collectia plurium familiarum, quem- admodum Familie eſt plurium ſtirpium collectio. HelNECCII Ant. Rom. L. III. tit. 2.§. 2. Fuit turpitudini.) De verbo ſubſtantivo cum duobus dativis, altero perſonae, altero rei, 1III Plaium, populorum„Vel ut a diximus ſupra. Turpitudo autem eſt a furpic, quod ipſum,, turba, per⸗ Tu daculla dicebantur. Et haec ſignifi- fhafj et Hie Rem c be he Vosst WS6 glicet Kuck Petthot lIhehrt thend 0 4f abimo, Oebles Ibast Fitt, 44 it. , 0 früt 11 ekl ſt 1N8N keltit a14½% eal 0 Fro,e 18 X* 40 Tubatio, confgo, tumultus fabtum eniftimant, 1a Veritate proxime abeſſe videntür: In turpi⸗ rudine enim omtia ſunt inordinata, praeter le. gem certam atque normam; et in tumültu, at⸗ que perturbatione tutpitudo quaedani ineſt. Vid. Vossros in Etymol. L. L. p. 5 36. et BEEUANI NVs de origin. L. L. p. 1127. Et turpitudo quidem omne eſt illud, quod non ſoium ommt laudè vacat, ſed reprehenſionem quoque et vitu- Perationem meretür, Schimpf, Schande, Unehre, vel poͤtius, ſchimpfliche Thaten, ſchaͤndliche Thaten. Differt autem turpitudo 1) à., fbeditate, nam turpe,; ac turpitudo eſt in animo, ac celari poteſt, bedum et fobditat in oculos incurrit. Hoctamen difcriment à ſeripto⸗ tibus romanis, etiam optimis non ſemper obler⸗ vari, monet GodtENWsSöbſetvat. 37. Practes tea turpitudo levior eſt ignomitia, ſed fheclitas major. 2) Tunp' diſtert àa nefarib. Turpi enim eſt, quod omni laude et honore ſpoliahdum, ſie- Farium, quod lege etiam a poenis cereendum. 3* Hurpitudo differt à dꝗεεο DAον]“ quip⸗ pe eſt ignominia,; quae oritur ex turpiter geſtis: upitudo complectitur ipſa turpiter fà&a. Pärtim.) Hartim quid ſit, ea de te diſſident inter ſe ſe grammatici. Sunt, qui putent! Bafa tim elſſe advetbiũm, in quoruin numero eſt Gęt⸗ L1es N. A. L. X. d. 13. Et ille quidem Huie ſen⸗ tentiae ſuae hane pPractexit rationem,; vocem il- lam in caſus non inclinari, hoò eſt, in vatiot non flecti caſus, adebque dici, cum Hartim hominum, pro, cum quibusdam homitibus, cum hominum 1. Stuͤck. D all⸗ aliqua parte. Nos autem cum Saxcrio in Mi- nerua I.. IV. p. 554. et cum BSOο obſervat. p. 1165. Partim elle accuſatiyum obſoletum, eum- que adverbialiter dici ſtatuimus. Veteres enim, cum dixerint parti pro parte in ablativo, credi- bile quoque eſt, partim in accuſandi caſu, pro partem, eosdem uſurpaſſe Caeterum de conſtru- ctione bujus voculae ſic habe. 1) Quemadmo- dum varf jungitur genitivo, ut Har- Homninum, Pars ciuitatic: ſic haec quoque genitivum nomi- nis, cui adjicitur, adſciſcit. CicEEO de ora- tore L. II. c. 22. ſed eorum partim in homon, (pompam intelligit rhetorum) gartim in acie il- Leres eſſe voluerunt, et L. II. Officiorum: eorum autem inſorum partim ſunt ejusmodi, ut ad uni- verſos ciuet pertine ant, partim ut Vinguloſ attin. gant. 2). Non tamen ſemper Sien, ſed alios quoque caſus ejus nominis ſibi conciliat. Sic hoc loco nominativo. nominis jungitur: quae omnia apud nos partim infamia, hartim laumilia, atqut ab Honeflate remota honuntur. Accuſativo nominis aptatur apud noſtrum in PELOHIe, 8 aſteriut fallionis principes martim inter fecerant, aliot in łxilium ejecerant: apud SaTIVSIIVNI de B. J. c. 21. ſemiſomnos partim. alios ſumentes arma fugant, funduntque. 3). Partim ſaebe no- minstivi, alias accuſatiyi, ſed rarius et inſolen- tius ablativi vice fungitur; et tune ſemper geniti⸗ 70 nominis aptatur. Nominatiuus elſt apud O- SEKOoNRM de Orat. L. II. c. 22. ſed éoανν⁵ h tim in pompa, hartim in acie illuſtret eſſe uoluetant. Conf, de Othic. L. II. c. a1. Acciſatirus eſt apud lie pone ſagl 0000 frfi L. ſufti RV. cfl net elte at fin ſm elidt 70% U In der? an Rel, *K* 2 apud eundem CicοN M, Orat. in PrSoEM c. 21. Ablativut eſt in illo loco, quem ex Ca- Toxis Orat. citat GHIIVs N. A. L. X. c. 13. Sed haec ſunt inſolentiora, et non imitanda, uti et illud CłAvDIt, apud eundem GSIILVX I. C. cum enim cum partim copiis ominum adoltęſcentium Placentem ſibi. 4) Ter et quater haec vocula ge⸗ minatur. Sic apud noſtrum, partim infamia, pPartim humilia. Ctc xx de re publica, li, qui terram incolunt, partim obliqui, partim Verſt, pPartim etiam adverſi nobis flant. Idem tuſculan. quae/t. L. I. c. 28,. 5) Partim, cum nominativi vice eſt, ſaepe ſingularis, ſaepe etiam plurativĩ numeri verbum ſibi adjunctum habet, prout vel ſingularis vel pluralis numeri illud nomen eſt, quod ipſi jungitur. GerLIVS N. A. L. X. c. 13. partim hominum venerunt. Cterko de divinat. L. I. c. 42. ob eandem caiſſam multa inuſitata, Partim ex coelo, alia ex terra oriebantur. Tr RENTIVs in Prolog. hecyr. partim ſum earum ex- allur, partim vix fleti, ubi ſingularis verbi nu- merus regitur ab omiſſo goο 6) Supra, partim eſſe, diximus, accuſativum obſoletum nominis pars. Plerique igitur putant, in locutione par- tim omiſſum eſſe quod ad, vel gquod attinot, ad ſimilitudinem graecorum, qui ſuum xαν ſaepe elidunt, accuſativo nominis ſolo ſervato, e. g. 70% v5 pro αννο οτνοννοανu. Infamia.) Infams dicitur a fama, der Ruf, der Ruhm. Partic. in iſta in voce negat. Quare infamis eſt, qui ſine fama, qui nullum habet no- men, qui male audit. Quare infamis eſt, un⸗ D a ehrlich. 5³*„8*. ehrlich. 2) Inter inſamiam et ignominiam hoe diſcriminis intereſſe exiſtimat CoꝶNrαννs Fkox- ro, grammaticus antiquus, in lbro de diſferen- tiis vocum, ut ignominia imponatur ab eo, qui poteſt animadverſione notare,(h. e, vel a cen- ſore, vel lege et edicto praetoris; haec autem ignominia paullo levior videbatur. CtcEEV enim apud NoNIV MASCETLLVN: cenſoris judicium nihil fere damnato, ait, adferre praetet rubo- rem.) infamia autem ex multorum ſermone naſca- tur. Verum haec differentia non ſemper obſet- vatur. Iguominia autem minor eſt, quam infa⸗ mia, quod vel inde patet, quoniam ignominioſi non ſunt infames, ut infamium ac damnatorumi poenis teneantur. Infamia autem definiri a Ju- reconfultis ſolet, priuatio æxiſtimationis oh uihla- tam tunpibuss fallis exiſtimationem. Quare apud nos etiam ſic uſurpari haec vocabula poſſunt, ut ignominia miuus ſit dedecus, infumia autem ma- jus. Sic homines, qui virorum bonorum, gravi- umque judiciis notantur, veluti inertes, ignavi, otioſi, turbidi, ignominioſi erunt; at infuines con- tra, qui publicam magiſtratus animadverſionem incurrunt, veluti qui furtorum, adulteriorum, latrociniorum, aliorumque criminum damnati ſunt. Sic virgines, quarum pudor ambiguus, ignominiqſat quidem ſunt, ſed non infames. Scorta abtem, proſtibula, quadrantariae, quae publicae libidini patent, ſtuprorum et adulterio- rum internuntii, lenones, et alia ejusmodi ho- minum propudia, non ſolum ignominioſi, ſed in- famer etiam. Quac ſi quis probe penſitet- facile intel- fU then 5 Oue dief e 0 Ur XK intelligat; ignominioſum eſſe, uͤbel beruͤchti⸗ G55 infamem, unehrlich. Si quis autem ſeire elit, quid differant t turpic, et influimig, vel igno- v0if is lectis lis, quae ſupra tradidimdos, repetiet haud difficulter, turpe eſſe genus quod- dam, ſchaͤndlich uͤberhaupt, ejusque partes vel ſpecies eſſe infame, unehrlich, et gnomi- nioſtim, ubel beruͤchtigt. Humilia.) Humile dicitur, quidquid humi eſtterraeque pProximum„qua ex re etiam nniomen ductum W850 nied rig. Hac notione Humi- le dicu zntur ricae apud VIRSGIIIVUν Eclog. IV. 2. di ntedrigen Tamarisken; turrit hu- milis et harnva, ein niedriger un d kleiner Thuren, apud Oa—* XENH de B. C. E. II. C.8. et apud Ces VV IE. VII. clg. Serythiarum le⸗ minem ditebat tam l N, unter den Scy⸗ then ſagte er, ſey keiner ſo klein, et apud PLINIVNIL. VIII Ep. 20. Humilis rndix dicitur, quae non alta, floe— 87 da eſt, welche nicht tief in die Erde geht. Sed ad alia quoque haec vo& transfertur. operaè pretium fa- cturi nobis videmur, ſireliquas quoque hujusdem vocis ſignificationes excuſſerimus, braeſertim cum in ĩis facilis lapſus ſit, atque hallucinatio. Hu- milictĩtaque 2 de dignitate, èt pretio petſona- rum, et ferum ulorpatur. 8 dè perſonarum d di- ghitate dicitur, plebejum, tennem;, ignobilem, paupèrem, denotat, gering f ſt lecht. Päatgoses L. lI. fah. 30. Humilet laborant, hohente- diſfidont, der gemeine Mann leider Noth, wenn ſich die groſſen Herren zan⸗ D 3 ken 8 *4 · 2 ken. Vbi notetur, humiles opponi potentibur. SaTIIVSTIVs de B. Jc, 72. humilitas generic, das geringe Geſchlecht. Honarvs L. I. carm. ode 30. v. 12. en humili potent. CÆSIAR de B. G. L. VII. c. 39. e humili loco ad digni- ſatem ſummam perduci. Si de pretio rerum uſur- patur, rem vilem, tenuem, abjectam denotat. Oratio humilis eſt oratio tenuis, eine ſchlechte, eine in der niedrigſten Schreibart abge⸗ faßte Rede. HoraArtvs L. II. carm. od. 47. V. 31. nos humilem ferĩemus agnum wir wollen ein ſchlechtes, ein geringes Lamm ſchlachten. 3) Humilis, et fumilitas transferuntur ad animum, qua in notione ſtiumi- lis animum abjectum, atque anguſtum, ein nie⸗ dertraͤchtiges Gemüth, vel animum deje- ctum, timidum, fradtum, ein niedergeſchla⸗ genes, furchtſames Gemuͤth, ſignificat. CicEno Pbilipp. II. guir unquam apparitor tam hhumilis, tam abjeddus, idem L. II. de finib. Au- milit et inbecillis animus. PIIxN. L. I. ep 3. Huu milles et ſordidae curae, niedertraͤchtige und ſchimpfliche Sorgen. Hinc VIX SIIIVs Ge- orgic. L. I. v. 33 1. humilem dicit pavorem, quia animum frangit, dejicitque, et quo quisque an- guſtiori eſt animo, eo eſſe ſolet timidior. 4) An ſaummilic et humilitas, de ea quoque virtute recte dicantur, quam modeſliam veteres ſcriptores ad- pellant, nos, die Demuth, vocare ſolemus, id multum inter eruditos diſceptatum olim fuit. Nos in ea ſumus ſenteutia, ut ſtatuamus, apud vete· 2U Von. 911 num, Helt W put met d0 que qun telt 0 virt tio cunt alen, eln ni⸗ um det geſchl⸗ on 2¹ gDcal. R8* 2 vetetes aureae et argenteae aetatis ſeriptores, has- ce voces non hane fignificationem habere, et ſem- per vitium animi timidi vel abjecti, nunquam autem virtutem denotare. 5) Hoc autem loco umile denotat ſordidum, plebejum, abjectum, niedertraͤchtig, Et ab honeſtate remota) Niſi intelligatur, quid ſoneſtat ſit, intelligi profecto non poteſt. qoid ſit ab fonefiate remotum. Hbnęſlas igitur, eſt idem quod CicksO in libris de MHciis hone- Aum diet. Quate hongſtus, ſive Foneſtum eſt 1) ipf birtur, Cicsso de Offic. L. I. c. 3. 2) akio, June E virtute oritur, qua in notione ulurpatam videas vocem apud eundem CtcERο NxEu de Offic. L. I. c. 4. 3) Loneſtac, et ſio- neſlum omne illud denotant, quod virtuti vici- num, ejusque vel adjumentum eſt, vel orna- nentum. Cterso de Oratore L. III. artet li- beraler dicit eas, quibus liberales dofrinae, at- que Hongflae contineantun. Artes enim liberales, partim adjumenta ſunt virtutis, partim ejus orna- menta. 4) Quemadmodum CicEια ſaepe in doctrina morali ſtoicos ſequitur: ſic ille quo- que Foneſlum ita à virtute diſtinguit nonnun- quam, ut Hongſlum et loneſtas ipli ſit actio fotas tendeus, ſive externa, naturae conſentanea, bix- tus autem ipſe habitus animi, naturae conformis. 5) Honeſtar iis etiam rebus tribuitur, quae ſunt virtutis quaedam ſigna; ſic fima et exiſtima⸗ tio dicitur honeſta. 6) Hongſta etiam illa di- cuntur, quae non ſunt ab houeſt ate, ſiVe virtute aliena; e. g. lucrum licitum, artes quaedam vi- D 4 lie- 96 RK 2 liotes, ſed non iniquae tamen. 7) Ea, quae vi- rum probum et honeſtum decent, vocantur ho- meſta, Sic apud TERENTIVNIin Andria A8. I. Sc. I. v. 444. oratio hongſla eſt, oratio uirum ld- neſtum et probum decent, 8) FHoneſtas eſt boni- tas, humanitas, die Guͤte, und Menſchlich⸗ keit. Sie SyFuONIVs de N8 Grammat. C. 13. ſunt, qui tradunt lantg eum Loneffatg Brae- ditum ete. Hoc autem loco Hhοννꝓ iplam vir⸗ tutem, eaque omnia, quae homini virtutis ſtu-⸗ dioſo conbeniunt, denotare videtur. Quare ab omni luoneſate remotum, noſtro ſermone erit, was wider die Tugend und den Wohl⸗ ſtand laͤuft; was einem ehrbaren und tu⸗ gendhaften Manne unanſtaͤndig iſt. Ponuntur.) i. e. Exiſtimantur. Ponere, enim, hoc loco eſt, Glliwale⸗ Iflud quidem ptotritum ſatis, et petvulgatum eſt, verbum pPontre, cum exiſtimandi vel putandi habet figni⸗ Hcationem, jungi ablativo cuin Praepoßtions: Int. Sio dicimus aliquid poner“ in laude, etwas fuͤr loͤblich halten. Sanmum bonum in virtuté po⸗ ueu, dafür halten, daß die Tugend das hoͤchſte Guth ſey. CicCERO 10 G. idem pro FtANCαO: Honhere aliquid in latcro, et⸗ was für Gewinnſt achten. Sed idem verbum accuſativo jungi, non acque notum eſt, et ele- ganter tamen dicitur: Honere aliqrtid/ iumile, in- famé, etwas fuͤr niedertraͤchtig, fuͤr unehr⸗ lichl halten. Var ei nemo ponitur, niemand wird ihm gleich geachtet. Quae onkre heh eke 4 in0 emaßd Cu Quae omnia apud nos—— ponun- tur.) Intelligit ea, quae antea dixerat apud graecos partim licita, partim honeſta, et in laude fuiſſe. Contra ea pleraque noſtris moribus ſunt decora, quae apud illos turpia pu⸗ tantur. Quem enim Romanorum pudet uxorem ducere in conviI. um? Aut cujus materfamilias non primum locum tenet aedium, atque in celobritate verſatutꝰ Quod multe fit aliter in Graecia. Nam neque in coiii,,jͤe adhibetur, niſi propin- quorum; neque ſedet, niſi, in interi- ore parte aedium, ꝗuae gynaeconi- tis adpellatur, quo nemò accedit, niſi propinqua cognatione conjun- ctus. Contra ea.) Contra ea eleganter dicitur pro Cala, e contratio, hingegen, im Gegen⸗ theil. Decora.) Decorus eſtomne illuc, quod de. cet, anſtaͤndig, ehrlich. Sech alias Gecoru elt elegans, et pulcer. Decorim ſubllantige po- ſitum eſt ç ενμννε der Wohlſtand. Worem.) Hvor dicta quali unxor ab iin. gendo, auctoribus SesVp ad, Aeneid. L. IV. 466, et DoNAT ad TEEENIII hecyr. Act. I. Sc. 2. Neque il ud huic fententiae ollicit, quod vulgo praecipiunt Grammatici, verhalia nomina in or elle maſculinz. Oſtendit enim Vossivs de D 5 analog 58 X&K aualog. L. I. c. 27. verbalia nomina in or antiquis fuiſſe communia. Dicta vero ab ungendo uxor, quaſi unxor, quia nova nupta marito jungenda, cum a ſponſo domum ducebatur, poſtes aedium mariti axungia, id eſt, adipe lupino vel ſvillo un- gebat, 1 aneisque vittis ornabat. Nulla vero axof etat, niſi juſtis nuptiis marito juncta. Quae- nam vero fuHu nuntiae apud romanos fuerint ha- bitae, ea de re diſputat HxiNαασ us Autiq Rom. ſeu amica, quae ſine Hinc uror differebat 1) a concubina ſtis nuptiis conſueſcebat cum vito, et a.pellico, quae corpus quidem mi- ſcebat cum viro, ſed libidinis, non prolis cauſſa, et cum viro non vivebat erat mate/familias. 2) Non quaelibet uxor 3) Differebat uο apud romanos a fuemina, mulierè et matrona-. Væor enim erat. quàe juſtis nuptiis juncta marĩto, Fat⸗ mina ſexum denotat, ulier adultam aetatem. Ducere.) Ducere hic eſt adducere. Vxo- tem dusere in convivium, ſeine Frau auf die Gaſterey fůͤhren; ſeine Frau mit zu Gaſte nehmen. Convivium.) Convivium oulgo a conviben. do repetunt, quia conjunctio in epulando, vitae Etiani cohfortionem contineat. Ejus opinionis auctorem habent CICcERONEM, qui Cat. Maj. c. 13. bene enim majores, inquit, accubationem epularem amicorum, quia vitae conjunctionem habet, convibium nominarunt, melius quam grae- 8, qui hoc idem tum comoiaionem, tum con- Cναι tionem vocant. ium dicebatut cuανẽeοον Apud graecos enim conbi- veluti compotatio, et 1nl 0 fl ſbium b ſon aln U. et he patt0 vetel i100 b00 000 lit bo de, Datot Inn J. quem VI Cbe * 0 In cel 11⁰ N tiot 000 qu0 man tt ciſ hine atem. Lab. auf die Gaſte D 59 et cu⁰οοuον a dνον quod alii coenam, vulgo vero prandium, interpretantur. Alii tamen con- vibium dictum putant quaſi combibium, litera 5 ob ſoni ſimilitudinem, mutata in cognatam ali⸗ am. Verum magis placet ill 3 8880 protrita et pervulgata, ortiginatio, cum, quod ipſe ei patrocinatur Cicxο tum, quia, contiuere apud veteres etiam dictum pro æhi, connivari. Eſt itaque conuivium hominum plurium in potu, ciæ, boque lautiori capiendo ſocietas, eine Gaſterey, Gaſtmahl, Schmaus. Differt itaque conbi- vium i) ab hονοx Tpulum enim eſt convivium publicum ac ſollemne. Apulum celebrabatur de die, ſive meridie. Auiνn megiltiatibyst ac ſe⸗ natoribus, qui ſoli jus habebant publice epulandi, prandium autem ab imperatoribus dabatur popu- 10. Vid. SVETONSIVs in CaRSARH ci38. Ad- quem locum interpretes recte obſervant, SVEA 0 NIVNI eHααpνM diſtinxiſſe a l, quia nhuu]ͥ dabatur magiſtratibus, mrandtten verd populos 2) Conuiuium differt a commiſſatione. Conuiui- um enim vel ipſo coenae tempore, vel maturius celebrabatur: commiſſatio poſt coenam. Conui- via honeſtiſſimus quisque frequentabat; commiſ. ſationet homines tantum diſſoluti, et galones, in iisque profuſiores erant dapes, et immodera- tiot poculorum uſus. 3) A Coena quoque quodammodo differe videtur conbiniium. Quam- 5 5 quam enim coena a graeca voce νιεν νο)unis. manavit, eamque ob cauflam, quamndam victus et ciborum communionem ſignificat; eoque no- mine conviuio congruit: tamen nonnulla ſunt, qui- 6⁰ 2 quibos chnꝛñm a conbibio autiquitus diſcrepaſſe novimus. Comivia sé.g. erant ſollemniora, ma- jorique ciborum adparatu celebrabantur; cocnae, cum qustidiabae eſſont/ ſimpliciores quoque eſſe, et frugaliores ſolebant. 4) Differebat porro convibiA jentuttilo, Prandio et meronda. Jen- takillum enim, quod prandliculum etiam priſci ad- pelſabant⸗ et matirinam jentatibmem, manè ca- picbant lingeul ſeorhin; et leviof erat cibus. Hlandtum et merenda itidem renuiori, et parcioti cibo conſtabant, quem ſinguli ſeorſim capiebant. Matérfamilias.) Vxores vocnbäntür matret falninöt. FRinllias antiquus eſt genitivus pro Fainiline Gram. March. p. 85. Scilicet veteres genitidum primae dschnationis formabant in ac longum, more graecorum, quibus genitivus no- mindm, in da, Gg, ga, et a purum exeuntium, definit in as, Hince genitivus familiac pro faumi- liae temanſit in compoſitis paten fumiliat, mator faimiliac, flius familins. Caeterum non quaeli- bet dvor legitima vocabatur materfinniliat, ve- rütn illa tantum, quae in manum mariti convene- rat. Quae vero ſine in manum mariti conven- tione, confectis tantum inſtrumentis dotalibus, uxör flebat, illa non materflimiliat, ſed matro- nd dicebatür. HsINECOHH A. RK. p. f43. Non primum locum tenet.) Lnore hic eſt, inne haben, inbabitare, bewohnen. Primus Locus aedium eſt attium. lbi enim ma- ttésfatnilias, illae etiam, quae primi ordinis, ſe- debant, lanificium exercentes,; telam texentes, veſtes conficientes, aliasque operas muliebres tra- ctantes. lalte uds 055 eum P9. MIVI IN. ſal aln Dege fent „ R ctantes. Lanificium enim, textrina, et quid- quid ad perficiendas veſtes pertinet, muliebre olim opus erst. Atrium illud, quod noſter primum locum aedium dicit, HoRaπr.οs adpellat aulam Ep. L. I. ep. I. 87. 88. lectus genialis in aa eſt? Nil, ait, eile prius, melius nil caelibe vita. Qui locus ut rette intelligatur, addimus illud quoque, in atrio, ſug gu⁰j, novae nuptae læ- Hum genialem magnifico adparatu ſterni ſolitum fuiſle, eumque poſt celebratas nuptias ſedlum ad- ver ſum fuiſſe adpellatum. Neque) MVeque hic geminatut, et ſignificat idem, quod noſtro ſermone, weder— we⸗ der. kamdem ſigniſicationem habet nec mnet. CicERxO de amicit. c.2. nc enim melior vir tuit Atricano quisquam, nec clarior, denn es iſt we⸗ der ein ehrlicherer Mann geweſen, als der Sci⸗ pio Africanus, noch auch ein vornehmerer und beruͤhmterer. Saepius etiam eadem notione ne- que praecedit, nec ſequitur, vel nec praecedit ſe- quente neque. CICESOad Famil. L. XV. Ep. l. reges miequẽ opibus ſatis fitmi, nec voluntate ſunt. Idem ad Attic, L. II. ep. 19. Niſi propinquorum.) Intellige convivium. Senſus eſt, uxotes apud graecos non duci in con- vivium, niſi illud propinquorum ſit comtivium. Niſi duplieem habet ſignificationem, primam 4b- ſolutam, uti eſt, wenn nicht, ſecundam vela- tivam, ut hoc loco, ubi, praecedente particula negandi, ſignificat, als nur. Sed haec ligni- ficatio relativa, ſaepe etiam obtinet, ſi praeceſ- ſetit X Kerit adfrmatio. LIVIVs L. VI. c. 26. Cier⸗ 10 ad Altic. L. XVI. ep. 11. moriar, niſi face- te, ich will ſterben, wenn es nicht artig iſt. Propinquorum.) Propinquus, cum de ſitu locotum dicitur, quid ſit, haud eft obſcurum. Cum autem de hominum conjunctione praedica- tur, Vocabuli põteſtas non ſatis adcurate perſpe- &a eſſe ſolet. Propinqui ĩgitur apud romanos di- Cebantur, qui cognati erant, maxime conſangui- neij non autem lHHn. Propinquot enim ab ad- finibus diſtinguunt CIHεO Orat. pro Plancio C. II. et SoSrTONtVsin CAESARKE C. I. Haud ſatis fecte igitur HEINRHCIVS A. R. L. IV. Tit. XIIX.§ 77. vroginquos dittos fuiſſe exiſtimat, qtii aüt roguaο aut acinitatè conjuncti eſſent. Ni forte defendendi B. viri cauſſa illud praetexas, nonnunquam etiam adfines dici propinquos Sunt igitur Popingui, nahe Blutsfreunde, eos- demqque noſtet paullo infra dicit prohinqua cogna- tione confundfoc. Neque ſedet.) Sædere hic eſt commorari, veilati, habitare, ſich aufhalten, wohnen. Similem ſignificationem hoc verbum habet apud CictkoNRMöad Fumiliar. L. XVI. Bp. 7.— n0 Cbrcirae non ſederumus. Vbi antem /edene non voluntariam nec perpetuam; ſed involunta- riam, et temporariam commorationem ſignificat, quod nos dicimus, an einem Orre haͤngen, oder ſtecken bleiben. Sedd h. I. /edlere volunta- tiam et petpetdam denotat commorationem, quam allas abitatioſem dicunt. Neque ea ver- bĩ Nacte c. 0 Utaton alun, um ul lit L. des§ Ne 10nſeſ Init K don kum L.l. eſlt Helſt 0 10 Aä. Win W2 I110 Ghu con mul ithi 030 etäat biit et o f0. ſertin ult0 & 2 63 bi notio apud alios bonos ſeriptores inftequens eſt. Kalle etiam numero pluratidꝰo dici de ha- bitatione, ſatis eſt notum. CicxRO guneft. Tus= culan. L. I. c. 9. Sed ſedere etiam de ſitu loον rum uſurpatur. Por‚οLs Mera de ftut or- bis L. I. c. 19. trans amnem /edet— jenſeits des Fluſſes liegt Cygicum. Neque ſedet niſi.) NMequeé ſequente niß, et u˙n ſequente niyi, ſignificat ſolum, tantum, nur:. In interiore parte aedium.) Partes etiam de domus conelavibus, cubiculisque dici, trans: latum eſt, atque pervulgatum. Sed PlixIvs L. II. Ep. 17. et L. V. Ep. 6. partes aedium membra vocat. Interior pars atdium, die in⸗ nerſten Fimmer des Hauſes. Gynaeconitis.) Cynaeconitit a PrAννο Mo- fellar. a. IIl. Sc. 2. et a TEAENTIO gHioοm. Act. V. Sc. 6. vocatur g/ynaeceum, graece yοοσο xcuirig et Ylcunci0on. Origo vocis repetenda eſt vel a Juι,,)udu, quod idem ſignificat atque g naeconitic, vel ſtatim a 7uοσ¹—. Eſt autem gynaeconitis, ſive ginaeceum, mulierum domus, conclave mulierum, hoſpitium et contubernium mulierum, ſive ca pars aedium, quam mulieres inhabitabant. Scilicet quemadmodum apud ali- os orientis populos cultiores, ſic apud graecos etiam, faeminas non decebat in publico et cele- verſari, quoniam ibi violandae pù dicitiae, et corruptionis facilis eſſe ſolet atque obvVia occa. ſio. Quare etiam apud graecos, mulieres, pi ſertim honeſtiores, et virgines, domi coneluſae cuſtodiebantur. Hinc Graecis virgines Maban tült X 2 tur KarcduNeiSe toncluſae, aà dαετννꝗbeo includo, conclado. Sic. 2) Aactab. III. 19. legimus: G1 K Aονονο αννοννννν et in fragmento veteris cujusdam poctae lyrici apud HxeHassT1= oNE M Hrαν⁰αꝗ ða]-jeασoο hlla incluſi. Im- mo et domi ſeorſim habitabant mülieres. Qua de cauſſa graecorum aedes in duas, ut videtutz partes diviſae fuerunt, in quarum altera; quae Kugονε item undron Aοον vocabatur, viri ſo- habitabant. Alteram autem mediam partem ſolae mulieres inhabitabant, quae inde gynabck. um, vel gunabconitic dicta füit. Hanc gynacb- ida Nevos noſter interiotem partem aedium fuiſſe dicit. Quo nemo accedit) Qui hic eſt ad quem locum. Caetetum quo quadruplex eſt. 1) Com- Haratipum, quod comparativis accedit. CICE- K0 ad Q. flatrem L. IIl. Ep. I. ſed g⁰ erant ſula⸗ vioret, eo majorem dolorem illè caſus adferebat. Ei retpondet eo duνμ compatatico, et ſiot cum comparativo. CicEBO de n 9¹ο difficilios,„ioc ptaeclarius, je ſchwerer es iſt, deſto angenehmer iſt es. 2) Nnals, et ſignificat ut. CicEAO ad Attic. L. I. ep. 16. 3) Locale, et lignificat, wohin, ut h. 1. Sae⸗ pius etiam ubi denotat, ut in locutionibus, 40 loc, quo gentiun, 40, Challale, er,lignifient Hinc. Sic noſter Tuemiſt. 838 VI. 4e fallum 4l, pro, hinc faltum eſt, daher es denn geſche⸗ hen iſt. Quo nemo accedit.) Scil. in gynsecofßitk- da. In Graecia ſcilicet aditus in Gynaeconitl⸗ da Neg ſ52 fo Pro ſingus luus, cohntt ccſtt, 00fl Tal 8 chilke 10 20 1 ſchleſ M2 loe N gijßpe Horum 18 cum . 109 erer tz K 2* da vitis non patebat. Lepide hunc graecorum morem attingit TERENTIVS Eunuch. Act. III. Se. V. v. 30. Nemo niſi.) De voce nemo ſequente nijñ. quae formula ſignificat keinen, als nur. Propinqua cognatione con junctus.) Pro- pinqua cognatione conjungtus, idem qui propin- guus, ein naher Blutsfreund. Caeterum,. cognationem de iis dici, qui per faeminas conjun- cti ſunt, agnatos vero eſſe per virilis ſexus perſo- nas conjunctos, oſtendit HrN RCCIVS A. R. L. III. Tit. II. H. 1. lis ſcilicet omnibus clauſus erat in gynaeconitidem aditus, a quibus pudicitiae mu- lierum periculum imminebat. Sed hac ſuſpicio- ne carebant pater familias, et reliqui propinqua cognatione conjuncti. Sed plura perſequi tum magnitudo vo- luminis prohibet, tum feſtinatio, ut ea explicem, quae exorſus ſum. Quare ad propoſitum veniemus, et in hoc exponemus libro de vita excellentium imperatorum. Plura perſequi.) Perſequi h. I. eſt enarrare, ediſſerere, erzehlen, ausfuͤhren. Sic Cicx- ko ad Familiar. L. XV. ep. 2 f. aliquid ſcriptura Perſegui, etwas ſchriftlich erzehlen, be⸗ ſchreiben. Magnitudo voluminis.) Magnum igitut hoc NxpOrIS fuiſſe volumen oportet, in quo quippe duces non ſolum graecorum, ſed roma- norum etiam àc aliarum gentium expoſuerat et 1 6 Stuͤck. E deſcri⸗ 6⁰ K 8 deſcripſerat vitas, qui immo alios quoque viros claros atque excellentes perſecutus fucrat. Qua-: re magnam hujus operis partem intercidiſſe, ex hoc quoque loco adparet. Voluminis.) Hulumen dicitur a voluendo, adeoque proprie denotat omne illud quod conho- lutrmn eſi, was zuſammengerollet, zuſam⸗ Hinc Volumima etiam dicun- 1 men gewickelt Iſt. büs ſerßentum in orbes convolutis tur de corpon VisG1L. Aeneid. L. II. 207. et L.XI. Aeneid. 753. ubi Himnß volumina ſunt corpus ſerpentis in orbes ſwe ſpiras ſinuatum, et curvatum. Sed miſſis reliquis hujus vocis bõgnificationibus, de quibus Lexica conſulenda ſunt, illud maxime no- tandum eſt, ad hujus loci explicationem, ol ming 2. dici librorum certam ſueciem. Libri ſeilicet veterom vel quadrati erant, et codices, vel pli- catilet, vel Voluminæ. Volumbn etat liber ex plurihus ſchedis conglutinatis, cirea baculum tere- tem in cylindri modum volütis. Vnde volumi- ¹ apud graecos vocantur Aνε⁰h Sεαντεε eiAαανε eigν et Tollclic. Romanis vero volumina x Eονν libri dicebantur. Non unius autem generis materia, ſed charta mem- brana, philyra, tilia, corium, alia, quae volvi circa cyſindrtum poſſunt, et ſcribendo adcmmo- data ſunt, hiſce voluminibus conficiendis inſet⸗ viebant. Schedae illae, quibus conſtitiſſe glim volununa diximus, glutine in longam ſetiem con- jungebantur; pro magnitudine libri futuri, et eo plures coiijungebantur paginae, quo ſpiſſius et majus volumen fieri debebat. Paxtes iſtae volua minis minis conglutinatae latinis dicebantur ſeſiedae, Plagulae, paginae, graecis cανιεσα Locus, ubi iſtae œπ]εαεα, ſive ſchedae coibant, et cohaere- bant, οννBn et commiſſura dicebatur. Prima ſcheda vocabatur æρ ν/¶fνν et ultima zοH οννο a vοινννευ gluten. Hinc MaRTIALIS de volumine breviori L. II. ep. 6. ait: Lectis vix tibi paginis duabus Spectas ẽνννονννν Severe. EoNα Hονα addebatur bacillus teres ſive cylin drus, qui umbilicus dicebatur, graece duαοσοοα. Umbilicus, cum volumen explicaretur, in fine ejusdem erat; cum vero idem in ſpiram collectum obvolveretur, medius in volumine erat. Ad- eundus de voluminibus eſt Schwakzivs in Di- ſput. de ornamentie Codicum veter. Feſtinatio, ut ea explicem.). Inter fERHii- nare, et properarèe hoc intereſſe exiſtimat NoxNxIvs, quod feſtinarè ad corporis, hproperare autem ad animi actiones pertineat. Verum haec differentia non videtur perpetua, ſiquidem optimi ſcriptores feſlinare quoque ad animum referunt, et prope- rare ad cotpus. Melius itaque FEsrs ſic diſtin- guit, ut ſtinare eum dicat, qui coactus neceſſi- tate, quod inchoavit, raptim tractat, nec perfi- cit plane: maturare, qui in tempore, atque pet otium, nec ſerius, nec citius, aliquid aut ſegni- ter facit: properare, qui celerat, ne tranſigendi occaſio èlabatur. Caeterum in phraſi fſlinatio, t ea explicem, feſtinatio non neceſſario poſtulat t, quia dici etiam poteſt feflinatio ad ea expli- E 2 canda: X 22 eanda: ſed ut h. I. eſt&αανiοον ſive ebentualea et ſignificat cauſſam vel finalem, vel impulſivam. Vid. Gram. MNarcſ. p 695. Explicem.) Exhlicare eſt h. l. fnire. Ratio dictionis petita eſſe videtur a Voluminibus. Li- ber, qui evolvebatur, dicebatur æπicari. Hine liber ęplicitus ĩdem eſt atque liber evolutus. Ve- rum cum liber plane evolutus, ſive explicitus eſ- ſet, tum ad finem ejus perventum erat. Eamque ob cauſſam explicitus liber dicebatur liber finitus. Explicare in genere finire denotat. Sio CaxSa de B. G. L. III. c. 75. dicit exylicare res, i. e. res perficere. Alii exhlicare h. I. eſſe dicunt eæxhonere, enarrare. Verum licet non inficiemur, hane hu- jus verbi eſſe ſignificationem: ea tamen hujus loci interpretatio, quam nos dedimus, multo elegan- tior, et huic loco multo videtur convenĩentior. Exorſus ſum.) Exordiri proprie dicuntur textores, cum telam incipiunt; et ſtamina prima ponunt. Stamen enim eſt in textrina, der Wurf, ſwe der Weberzeddel, cui opponitur ſubteg nen, der Eintrag. Hiac ordiri telam, das Gewebe anzeddeln. 2. Exordiri aliquic generatim dicuntut illi, qui aliquid incipiunt, ut, exordiri bellum, Krieg anzeddeln, anfangen. 7 Praeſertim autem exονꝗ˖ ticuntur oratores, cum dicere incipi'unt. Et ſic quoque a noſtro uſurpatum videtur hoc verbum. Ad propoſitum.) Propoſitum eſt id, quod quisque faciendum ſuſcepit, der Vorſatʒ, das Vorhaben. 2. Sécheα, ſwe illud, quod diſce- ptandum proponitur, qua notione differt a cailſſa quam 0 n, K* quam Graeci dᷣα οιενν adpellabant. Venire ad propoſitum, zur Sache kommen, quod alias Romani dicunt venire in rem praęſentem. Exponemus- de vita.) Ultrumque di- citur recte, æxponere aliquid, et de aliqua r euhο- nere, etwas erzehlen. Svrrordtvs Caeſar. C. IX. de aliqua re ſigniſicare, auf eine Sache zielen, cuni alias dicatur, ſignijficare aliquam rem. --Wdb-20—-Atk--Nek--2 Kas--Setk--Sck--Je7k-J6 k30 II. Potiſſima Apollinis cognomi- na, ex primis ipſorum originibus, id eſt, ex cadmaea antiquitate illuſtrata. 5 ropoſitum nobis eſt, ut cognomina Apolur- SIis e Phioenicia adeoque ex oriente deri- varemus, cujus incolae in partes Europae, Aliae proximas, effuſi ea primum ex vocibus in- digenis finxerint, quae autem poſtea fabuloſa Poetarum aetas in varias commentorum formas converterit. Quibus praemonitis aequum fasque eſſe exiſtimamus, ut jure tot fabulis permixta, totque commentis obſcurata, ex ruderibus ſuis eruenda, ea indulgcatur nobis libertas, ut men- tem noſtram nobĩs aeque dicere liccat, atque aliis licet pro eadem libertate ſuam exponere: inpri- mis ſi nobis non delint probabiles rationes, quan- 53 tumvis 7⁰ O2 tumvis non ſatis certae, quibus ſententiam no- ſtram confirmare tentemus. 75 Agmen ducant ApOoLINIs GRYNAEI ae CaxNaEHcognomina. Quod ad GRXNAEI co- gnomen ſpectat, a Virgilio ipſi aliquoties impo- ſitum, non ignoramus quidem id vocabuli vulgo deduci, 304ore Servio, vel ab oppido quodam Griynia, poſt Clagomen“ dicto, vel aà nemore quodam Anollini ſacro. Sed non certo conſtat, oppidum, vel nemus hujus nominis unquam in Aeolidis, atque Joniae confiniis extitiſſe. Du- bitare nos jubent veterum geographorum ſilentia, inprimis Pomponii Melae, qui ne Grynii quidem oraculi in his finibus, ſed Clarii Apollinis dun- taxat, ſuccinctam/fecit mentionem. Accedit, Paiſſaniam, adcuratiſſimum locorum ac monu- mentorum veteris graeciae ſpectatorem deſcri- ptoremque, Grnnaci 45 pollinis templum cum ſaltu ad Attica, non Jonica vel Aeolica retuliſſe me- morabilia. Ex quo mihi conjicere poſſe videor, quidquid forte STRAOο de Grinio oppido, et nemore in Joniae et Aedolidis regionibus celebri memoret, id ex ſuo confinxiſſe ingenio; majo- remque fidem Pailſaniaè eſſe adhibendam, quippe qui loca ipſe luſtraverit, resque in ĩis prae ceteris memorabiles ſpectaverit, fideliterque deſcripſerit. G.IIl. Quac igitur cum ita ſint, nihil video, quod me impediat, quo minus a vulgari Philologorum vocis % 2 7⁴ vocis Grynaei detivatione abeam, eiusque incu- nabula ex longe antiquiofi Cadmaeotum aàeο, qui ptimi Graeciae oras incoluerunt cum indige- nis, primique et locorum et quos Grae- etam. Fue- lde e Phoe· ſghaartus plu- ci coluerunt, nomina form runt Cadmati Phoenicii ni cia 5 C gun⁰ον duce 1I ofugi, ot 4 is comprobatum dedit. Hi mihi videntur no- ginem vix ac ne lem e 1 veteri, non invita Minerva, in ipſam GClaeciam invexiſſe. 1a N eſt vercitatus 3 15 18 delign at Kerti- kacellentem,; ut adeo vel t tione graeca in fine ad- A nõtet bxercitatum, in artibus 4en Ner obſcore ad phoenicium hoc vo- 5uluni törl in aliis nominibus alludi. Com-⸗ Aius, Diogenem il⸗ ncolam, cynicorumque, uti 6 80 coryphaeum, in Craneo, ymnaſio ante Corinthum condito, pallio n animam éKhalaſſe. Ol im gymnalium conditum n jam inſtitut ariis, et c orpotis⸗ et animi 5 mina, quorum 0 9¹ ui Eas, Jam vero Phoenicum fů fuit, unde vel 5 7 11¹ „ Alt, vocantur, phi Itmatus: Höc autem Gymnal vel ab ejus 7³ E Apollo. Ego me putavi longe facĩlius ex obſcu- ritate hujus vocabuli expedirĩ poſſe, ſi ejus Origi- nem ex veteri Phoenicum lingua repeterem, eo- que locum exercitiorum publicorum deſignari crederem. §. IV. Etiam CaxxAEf cognomine apud veteres or- natur ApOO. Ignorat vetus Graecia urbem carnem dictam. Macxostvs equidem Sarvn- NIL. L.I. C. XVII. hujus nominis compoſitio- nem tentavit, ori αAuoc dgd r αεονο‚ αu¹⁰ον ureng et candene videatur nobus: ſẽd nemo non emunctae naris, videt, hanc nominis rationem componendi eſſe nimis coadtam. Ecquis enim ignorat, graecorum compoſita, ex integris vo- cibus, ſyllabisque, non una vel altera litera ea- rum ſolere componi? Quis tam emunctae naris eſt, ut citra pulveris jactum, audita Carnati voce, ſtatim odoretur, ſyllabam à ex uοꝗ‘Rl) öex ogaοννt et vloç vel veioç ex ilos juvenis conflatos eſſe? Felicius longe MacROUAſs in compoſitae hujes vocis reſolutione verſatus fuiſſet, ſi eam con poſitam dixiſſet ex vocibus dαε vel ueę canut, et ibog juuenio. Nullus autem dubito, quin haec ipſa vox parĩter e Phoenicia ſit repetenda origine, et quidem vel ex eadem voce ſM, quam fupta voci Grynei illuſtrandae adhibuimus, vel ex ra- dice M cornu infirudlur fuit, radiauit, ut adeo Apollo Carnacus ſit Avollo fulgentiſſimo nimbo, vel ſplendidiſſima facie conſpicuus. Neque en m nobis incos nitum eſſe poteſt, Moſi, viro div no, el Can f0 Hdiat ſicker undt àve 151 Vat II fleti briöt II0 900 ſub Id P. ine f03 2 et cum Deo, quadraginta diebus in monte ſinai- tico verſato, ac de monte tandem deſcendenti, radiantem, i. e. fulgidiſſiio ſplendentem nimbo faciem fuiſſe, quam improba pictorum ſolertia tandem peſſimo errore cornutam fecerit. Immo a veteribus quoque poetis, profanarum gentium deos per Aανονiν Chryſocomas, i. e. aurig crinibus fulgenler fictos eſſe, ſicut ab Hss10οο xxον¶Hꝙ dicitur quονονο ονο Rathur aureit comir Hylendens, ſpeciatimque ArorLIN EM aà latinis poetis dici Nauum, roſeum, inter omnes conſtat. §. V. AporlIxRN a vetuſtis poetis DELIVN fuiſſe nominatum, nemini qui eorum monimenta, vel fugitivo, quocꝭ ajunt, oculo luſtravit, ignotum eſt. Vulgus eruditorum exiſtimat; eum propterea Dx- LIVM a vatibus illis dictum, quod ex inſula Delo fuerit oriundus, ſpeciatim in monte ejus cele- briore Cintho, in dias luminis auras prodierit. Inſulam autem eam Delon vocatam volunt eruditi, quod Latonam, Arou EM enixuram, Jupiter ſub maris latentem undis protraxerit, feceritque manifeſtam. Atqui Samuel Bochartus, docet, Phoenices, antiquiſſimos Palaeſtinae incolas, ut in omnibus Inſulis cycladibus, ſic etiam in Delo ſuas fixiſſe ſedes. AJuod ſi verum eſt,(proba- tum enim hoc dedit haud infeliciter ex Thucydide) neceſſe eſt, ut a Phoenicibus inſulae iſti Doli no- men fuerit impertitum. Ild quod etiam fecit, ut idem vir ſagaciſſimi ingenii maluerit inſulae Deli nomen aà Phoenicio vocabulo aumen, ſeu E 5 5 deum 8 74 Jeum Phöenicibüs ſignificante, quam aliunde ar- cellere, ut adeo inſula veluti dei ſit nuncupata. Quemadmodum autem, quod Bochartur de Phoe- nicibus, primis Deli incolis, ex Thucidide attulit, utroque brachio lubens amplector: ita contra vo- cis Holi deductio ex notione Dei, vel numinit, quam inſtituit Bochartue, non videtur mihi ita efle comparata, ut ipli calculum adjiciam. Et⸗ enim ſi Dllosa voοο ον originem traxit, quod fuerit inſula dei, jam nihil obſtat, quo minus et alia loca, aliaeque inſulae, in quibus deos ſuos in lucem editos, vel dieino adfectos honore, fa- buloſa credit ſuperſtitio, delorum nomine ſuper- biant. 6. VI. „mizhi in indaganda vocis Delii oti à incedendum eſle via. Idem nimirum, recté e& Thücydide probat, Jelum inſulam ſub mari latuiſſè, aſt a Iov Quam ob rem ext ek undis prötractam, ut habitaria mortalibus poſ- ſet. Quodſi verum eſt, ope hanc inſulam % nußcupatam fuifſe, quòod eæ undig emenſb- C¹ 1 1¹t, fueritque manifeſtata. Hucusque, fateor, ommnes Pbilologi, Tbucydidis auctoritate moti, meécum idem fentiuùnt, nec diffiteor, me nihil, quin jam antea ſit dictum, dixifle. At vero paulo — enitius in vocis graecae dον ad quam veluti ad ſacram anchoram philologi confagere ſueve⸗ runt, originem inqunere, mearum duco par- tiom. Nimirum non poflum a me impetrare, ut credam, eam eſle ex graecia, tanquam e patria ſua neme WꝛHil Celto 0 tubue NX 2 75 ſua evocandam, ſed arceſſendam omnino ex tertis Phoeniciorum, quippe primorum inſulae habita- torum. Iam vero apud Phoenicios, ſpeciatim eorum vicinos eſt celebiè et notum 2¹ 4,it cum antea 1 5 ohſcurum. Ex qua voce formatum, manHgun deſignat, cui ſi termi- natio graeca, in fine 30 pendatur, graecum A5, quod mami ſeflum notat, prognaſe citur. Confir- mari quo Gmmode videtur à nobis inſtituta vocis d derivati 10, fabula, qua Apoνιννο Latonaẽ filius fuiſſe dicitur, graece AntS. vetus petſuaſio mortalium, qua te 10dli enim tram alicujus patriam ejus matrem effe crediderunt, tum quo- que temporis mentes etehit probabile, per Auν ill ſumme videtut am QMAο deſigna- quam, Ahollinam parituram, ex maris undis à Jove 8 8 fuiſſe, ante diximus, cum antea ſub mari latuiſſet. Ecquis autem non intelligat, vocis Lond⸗ latinae, Ayursç graecae cunas in phoenicio vocabulo N vel quaerendas eſſe, Hebraeis Pariter atque Arabibus ſub notione— tendi familiari. lis igit ir fundamenti loco prae- ſtructis, AroltINR Heln dici potuiſſe arbi- tramur, non quod ex delo ortum traxerit, ſed quod 39 fuerit, i.e. Dum et la- tentium lator. Quae enim de deorum ſuo- rum locis ac regionihus genialibus fabuloſa finxit ſuperſtitio, en omniefabelss. et commenta olere, nemo, 5 110 urn eſt fi linciput, temere negaverit. 12 913 amn inſu Nihilo tamen minus fabulis 1128133 antiquitas pro certo habuit, Delii nomen Abotitxi jure merito tribuendum eſle. Ipſe etùm ArOlTLo Lib. I. Me⸗ tamorph. N 2 tamorph. Ouid. fab. 13. gloriatut pet ſe, quad futurum fit, fueritgue fitque patere, et apud Ho- merum fecens natus promittens inducitur, ſe ho- minibus JIovis rerum conſilium interpretaturum. Immo cum a poetis pro artium inventore ſit habi- tus, non minus ratio manifeſta eſt, cur Delius fucrit nominatus. §. Vll. Pyrnles etiam dicitur muſarum praeſes. Vnde autem? eruditi diſſentiunt, et jam Macrobii aetate de hoc nominẽ diverſa ſenſerunt. Fuiſſe enim, ait, Saturnal. L. I. Sect. XVII. qui a pythone monſtroſo dracone ab Apolline ſagittis interemto, hunc Vthium adpellatum cenſuerint. Hunc enim draconem poſtea computruiſſe, quod graece eſt 10οον Contra idem prodit, fuiſſe quoque ſua aetate phyſicos, qui exiſtimarint, Apollini no- men Pithii haeliſſe anον οtiic rreοανον], ſeu a con- fultatione oraculorum, quod oraculum ejus ma- xime flierit conſultatum. At ſi ãnter recentiores HBocſartum conſulamus, ab eo Apollinem Puthium, à Puto, Hamonis ſeu Chami filio, dictuni obſerva- mus. Id docere hiſtoriam caeſi draconis; dra- cones autem magnae molis vix alibi repetiri, quam in Africa, et India; immo a quibusdam veterum, Apollinem Lybicum vocari Anonis filiuVum. Sed ptima illa hujus vocis deductio, fete ridicula eſt, et prorſus explodenda videtur, quantumvis vete- rum auctoritate nixa. Quis enim ſibi perſuadeat, primos rerum nomenclatores tantum numen; quantum Apollinis tingebatur, a draconis, Apol⸗- linis 15 fl mcup tefalts copno! teus, fibole giote 10 c0 dicin kt cakt oncol Gores, Vce U0 50 Nti Graec theſao quam quod nobis di. Vln elit J kn e X 2 77 linis ſagittis transfixi, putrefaßlione, Plthium nuncupalſe? Quis credat ab ignobili effectu pu- trefactae belluae tam nobile numen Puthhium fuiſſe cognominatum? Et cur non idem Apollo gigan- teus, vel t/hοE“ a poetis dicitur, cum tamen fabula ab antiquis circumlata ſit, ab Apolline gi- gantes, inptimis Typhonem, kuiſſe proſtratos, ac confectos? Quid vero de Bocharti ſententia dicam? Parum abeſt, quin ipſi adſurgam, dum non obſtet, quominus id faciam, nominis Put in Hebraismo ſcriptio. Hebraeorum enim Tet vix apud graecos ſcriptores ſcriptum per Theta te- perias. Tandem, ſi Apollo Puthiur propterea cognomĩnatus eſt, quod conſultus ſit a ſuperſti- tioſis gentibus, quae cauſſa fuit, quam ob rem et caetera in orbe, inprimis in Graecia celebrata oracula, non dicerentur Hthia, vel eorum au- Ctores Pathii? 6. VII. Neceſſe igitur eſt, ut gravior ſuppeditetur ra- tio, quare Apollo prae ceteris fuerit nuncupatus Pijthius? Atque eam quidem, non in anguſtis Graeciae terminis, ſed in ampliſſimis Orientis theſauris deprehendere mihi videor. Nequa- quam huc refero, quod Hebraei, quod Chaldaei, quod Syri, quod Acthiopes, ſed quod Arabes nobis praebent pro voce Pytlii illuſtranda ſubſiaæ dia. His enim vox ON vel D eſt pratvertere gquem conſilio. Quae vox hue ſi refetatur, Y erit promtus et alacriſ ad conſfilium impertiendum. Jam vero nemo eſt, quin ficto illi Apollini hanc ttibuat 78 N 2* tribuat excellentiam, ac praerogativam, ut alia oracula, et conſilii celeritate, et frequenti cele- britate ſuperaverit. Non enim Graeci ſolum, ſed et extranei populi ad oraculum delphicum conſu- lendum confluxerunt, manifeſto documento, Apollinem oraculum proferentem, pro tali a pro- fanis gentibus habitum eſſe numine, quod alia oracula conſilii celeritate ſuperaret, et ad quaeſita ac rogata promte reſponderet. 6. Ix. Cognomen TESAEI, ab antiquis philologis, quorum auctoritatem etiam recentiores religioſe exoſculantur, ab urbe Arcadiae Tigta A quod ibi paſtor armenti fuerit Apollo. Mihi autem levicula cauſſa videtur, aliquem ab urbe cogno: minare, in qua gregem paverit; ſed cum Apollo apud 15 latinos Iaureatug, lauriger, et apud graecos da OrnOgο audiat, arbitror, nomine TEGIAEI idem epitheton, idemque exprimi Apol- Iinis cognomentum. Apud Phoenices enim fertum, et coronam, et σ coronatum ſignificat. C X. Porro THXNMBRAEVS vocatur APOTTIO. Me autem non fugit, hoc cognomen, a plurima Phi- lologorum parte a campo Troadis, cunilae, Seude graecis dictae, feraciſſimo formari, et non ignoro, a nonnullis id vocabuli a flumine Tymbro, derivari. Sed Macrobius Saturnal. L. I. C. XVIIl. exiſtimat, hoc nomen ideo Apol- lini a poetis indi, quod imbres eicat, ut ſit adeo Tluſm— ſen, 0 77 Ielm El el 10 U0 rem, W01 8) mmet Lotauru. 00 6 fell llogts, duem; 10 0J0 ur, 10 * DR 729 Tuiymbracus o Gels νοον Honent vel cieng im- brem, ſeu ut Macrobius rotundius exponit: deus imbrititor. Mihi autem videtur, hujus vocis ba- rem eſſe cum illa I.gati rationem. Notius enim eſt, Juam quod notiſſimum, Apollini medendi artis inprimis inventionem tribui, ideoque ipſum, maxime ab 4 riſtophanis in erprete, iατννο h. E. medicum adpellari. lam 5 öhoenices DDn eſt Berfedus fuit, et 82 vr ſlneſanel, rahli⸗ tuit, unde vox 7ſ inbrai, et cum terminatione nbraC¹ deſignabi it eum, qui priſlinae Ne reſtituit acgrotantes, ſeu eum, ui Verfecdus eſd in aegrotis hriſtinat ſanitati reſlituan⸗ dis. Succurrit mihi cognomen VIII, quod Anol- lini a MaRN̊DRO tribui, atque impertiri, Mas CROBIVs c. l. auctor eſt. Videtur enim hoc no men idem 5 are quod TZalanbraeus, nec ĩgno- ro, eam vulgo a themate graeco CUAαο, guvd ſa⸗ num atque integrum eſſe ſigniticat, derivari, ut adeo Vłrus integrum et ſamum per ſe, et ſanita- tiſ audlorem, interprete MocRHOUνẽ deſignare vi⸗ deatur. Quae cauſſa, ni fallor, exiſtit, quam ob rem, referente MeEANDRO, Mileſii GuA AH VAlo pro ſalute ſua immolarint, et Tueſcus, commemorante Pierecide, eum in Cretam ad Mi- notaurum mitteretur, votum pro ſalute ac reditu ſuo cαννναονννν Aεοανο ν] ενεαεi Shα nuncupa- verit. Verum in eo mihi non convenit cum Phi- lologis, hanc vocem cum ſuo themate, ſui ori- ginem voci&Aαν debere, ut jonica diale ecto SAg pro SAο, Lotus, integen, et& xog pro&og dica- tur, ſpititu aſpero in legem converſo, Vox enim AAoο graeca 7 ſanitati] 3⁰* XK Zàe totum, i. e. omnibus partibus abſolutum ſignificat, non ſanum et incolumem. Igitur hanc vocem cum ſuo themate ex Phoenicia arceſſo, in qua radix ſignificat ad ꝓriſtinum bonum fla- tum redire. 6. XI. In primis duo cognomina neutĩquam ſilentio praetermittenda ſunt, unum, quo DsrrenVstvs, alterum, quo Lycixs a vetuſtiſſimis audit poetis Apollo. Prius in hymno exſtat, quem Home- zu in Apollinem compoſuit. Narrat Poeta, Apollinem variis locis, montibus, ſilvis et cet. peragratis, tandem Delphuſam veniſſe, quod hu- jus regio ipſi prae cetetis placuerit; et Delphu- ſam his compellaſſe dictis: Delphuſa, conſtitui bic α uαν˖ vnoi condere, aα οννu˙ Xeneij⸗ Ciou, lominum oraculun. Quae qui attenta mente legit, non poteſt quin credat, per Delphuſam, nonniſi Delphos illos, quorum ob oracula ibi edi- ta; atque in varias orbis terrarum plagas, inde depottata, celebratiſſima quondam exſtitit memo- ria et exiſtimatio, eſſe intelligendos, atque ab hac regione, vel urbe, Apollini Delphuſii cogno- men haeſiſſe, quemadmodum idem a Delphis ipſis, delphicus fuerit cognominatur. Quod uti extra omnem dubitationis aleam poſitum eſt, ita contra dubia videtur vocis delphuſae, et inde formati delphfi derivatio. Quamquam enim vox Delphuſat originem ſuam, ex verbĩi cujus- dam participio praeſentis prodere videtur, ita ut eredi poſſit, eſſe matrem ejus denpiu vel dοο unde U 171 ote ſomat cij Heatu Pand hetz N726 f h 1.Alt Kfe Fin, Periz l f0 guo. 10 ort Ulecn Hale au ſmfl Wondat Hhfent litente Juo kes ötltiae bugue 18 8· unde participium prtaeſentis faeminini genetis dOEον vel SeADοοα. contracte AHον formari, facili minetva queat: lexica tamen grae⸗ ca, verbum illud ignorant, multo minus ligni⸗ ficatum ejus, in quo adquieſcere poſſimus, nobis pandunt. Cum igitur ratio graecae originis de- ſperata ſit, non poſſumus, quin ad prima gentis graece loquentis incunabula regrediamur, diſpi- ciamusque, utrum Cuimus, primas vocis Del- Phuſae cunas ſecum ex Phoenicia in Graeciam ex- tulerit? Atque, ut hoc, quod in quaeſtione eſt, adtirmemus, facit Samutl Bocſiartus ad mitacu- lum usque in veterum ſcriptis verlatus, qui in opere, quod de Ceograplia ſacra conſetipſit, in- gentem nominum urbium, aàc regionum nüume⸗ rum, in medium produxit, quae non graecam,; aut aliam, ſed phoeniciam ſui originem prodi⸗ dere; ſed quod mirandum non eſt, ingens ſpicl⸗ legium, vel mellem potius ingentem intaktam poſteris reliquit. Quo cum merito referenda fit vox Delphuſa, tanquam nomen loci celebratiſſi- mi quondam, operae pretium arbittamur, ut eſus origines et fontes ex Phoenicia arceſſamus, Gtaecia nos deſtituente. Quod ut rite flat, non male auguramus, vocem illam eſſe compoſitam ex limplicibus, quibus orientales linguae omnes abundant, quorum Unam eſfe Jl Hotiſcnvit, Igniſicabit; alteram LNðR exhplicuit dichlum clare et ebidenter, ut adeo Delpluſa locum delignet, in quo res obſcutae, incettae, atcanae, hominum notitiae ſubtractae, eonſulentibus, deliberanti.- busque fuerint notifleatae, ſignificatae, elareque, 1. Stuͤck. F et K 2 et evĩdenter expoſitae, atque ex obſcuritatis, igno- rationisque faſciis evolutae. Quicquid autem artium, inprimis conjectandi, divinandi, conſu- lendi, dubia ſolvendi, explorandi incettos terum caſus, ac negotiorum exitus, apud Graecos olim cogitarĩ potuit, id potiſſimum Apollini ſuo, mille quippe artium ſcientiſſimo magiſtro, et dockoti. acceptum ferebat fabuloſa antiquitas. 6. XlII. Nusnc de nomine Lxcir, quod Apollo non minus apud veteres Poetas gerit, paucis mentem noſtram exponemus. Nec autem ignoro, nee nego, in hujus vocis derivatione recte inſtituenda jam ante nos non incelebres viros laboraſſe; in quorum autem opera, non habemus, quod deſi- deremus, niſi quod ſibi jipſi non conſtant, ne- ſcientes, ubi pedem tuto figant. Ne vero in ad- ducendis eorum, de hoc nomine opinionibus, ni⸗ mii ſimus, paucis dicere nobis licebit, quid ſen- tentiae de hac voce nobis ſedeat. Exiſtimo ni- mirum Apollinem ideo LxcIV adpellari, quod omnis dołtrinae, et eruditionis doctor, ac magi- ſter, ab antiquis habitus fuerit, proptereaque au- ctore Paulſania, templum ipſi Athenis ſacratum, dictum fuiſſe Lyceum, in quo Lucianus et ipſum publice docuiſſe, et peripateticos philoſophos, in- ter ſe deambulando diſputaſſe tradat. Hoc enim nomen, non in anguſtis Graeciaè finibus, ſed in ditiſſimis linguae Phoendciae theſaijris quaero, in quibus deprehendimus radicem 5³⁰ Aethiopibus familiarem, quae ſignificat adoleſcere, creſcere, ſpe⸗ fleit 0 fuun 10 Aol diſeh plin vocl LI0 00 450 V436 etg Hls uner Unde um ap Gn Inl tue 9 0ut fick Tum ex e⸗ dccer 156 &K 2. 83 ſpecĩatim aetate, et rerum intelligentia. Vnde quoque Abeſſinis 5⁰⁰ dodlorem, magiſtrum prac- cipuum in qualibet arte, ductkorem, moderatorem,. in aliqua arte principem deſignat. Cum igitur Apollo omnium muſarum, artium omnium, ac diſeiplinarum moderator, doctor, magiſter, ac princeps audiat, mirum non eſt, eum propterea vocitatum fuiſſe P⁰ addita graeca terminatione Licium, omnesque ſcholas, ac Gymnaſia Liſcea adhuc dum nominari. §. XIII. Duo adhuc cognomina excutiemus Apollini aPoetis paſſim tributa. Apud Homerum, Iliad.I. v. 38. Smintſieus vocatur. Haeſi in hoc nomine, et quidquid mihi veterum monimentorum ad ma- nus fuit, id ſedulo ſum expiſcatus; nec quidquam tamen mihi reperite licuit, ex quo cognoſcerem, unde hoc Apollini, cognomen, fuerit a poeta- rum patre, ac principe inditum. Veteres GCeo- granhi neque tertam, neque urbem Smintſie di- Cam recenſebant, unde forte id cognomen Apol- lini impoſitum eredere potetam. lta me deſti- tuebant quoque fabularum interpretes, vetuſtiot Macrobius, recentior Natalis Comas, ut ne co- gnominis quidem illius facerent mentionem, ne- dum ut ejus explicarent rationem. Quid igitur facerem? Non poteram, quin ad Orientis lingua- rum penum confugerem, viſurus, ſi forte aliquod ex ea lumen pro nomine obſcuriſſimo illuſtrando accenderetur. Nec fruſtra in hoc negotio verſa- dar, quin potius ſuccurrebat diſpicienti vox D, F 2 quae 84 quae apud Atabes ſignificat opinando cotjetlatit, auguratus +. Qua in memoriam revocata, pu- tabam, vocis Smintſio otiginem deduci poſſe non invità minerva, ſi inter M. et Ili inſereretur litera N epenthetica, ut pro Snitieus poneretur Smin- theus. Literam enim Nvocibus in Otiente na- tis interdum interſeri, harum literarum peritis haud incognitum eſt. Quvam ob rem haud abs Te atbitrabar, Apollinem ab Homero citato Ioco Smintheum dici, ab arte coniedhandi. Hanc enim artem callide conjellandi, atque futura augurandi, veteres fabularum conditores, in Apolline admi- ratos flüiſſe, nemo facile infieias iverit, niſi vete- rum monumentorum ignarus. 6. XIV. Cognomen Apollinis PaTARARÆHVS deducunt Phiſologi à Patara urbe Lyciae. Fama enim fuit apud veteres vulgatiſſima, Apollinem ſex menſibus aeſtivis Deli oracula, hibernis autem Patarat in Lycia dediſſe; immo, oracula Apollinis Pataraei paria fuiſiè fide oraculis delphicis, vulgo creditum eſt. Sed, utcunque res eſt, nos acque commo-⸗ de nomen Patarae urbis ab Apolline ipſo, atque nomen Apollinis ab urbe Patara deribari poſſe exiſtimamus. Potuit enim Apallo D vel α- ragiog diei, vel ex MD quod Hebraeis et Chal- dacis interpretatuc e/, ſignificat, vel ex Arabico WD au/picutus et, mtenter aliquid frcit;, cum antiquitus crediĩtum ſit, Apollinem atem inter- Pfetandi inveniſſe, ptimumque culturam ingenio- rum inter homĩnes eſſe auſpicatum. III. 12 12 U S. — — X 2 85 eeeee III. Unterſuchung 13 einiger Stellen aus dem Caſar und Tacitus, n Hacd mit welchen man das hohe Alter der deutſchen Buchſtaben erweiſen will. 88 2 acitus bezeugt, daß die alten Deutſchen den + Tuiſton, einen aus der Erde gebohrnen Gott, und deſſen Sohn Mannus, als Urheber, und Stifter ihres Geſchlechts, in Liedern ruͤhmten, welche Lieder bey ihnen die ein⸗ zige Art der Nachrichten, oder Urkunden, und der Jahrbuͤcher waͤren: Celebrant car⸗ minilbus antiquis, quod unum apud illos memoriae et annalium genus eſ/t, Tuiſtonem, deum terra editum, et filium Mannum, originem gentis con- ditoresque. Locir vs de moribus Germaiorum C. Ul. Haben nun, will man hieraus ſchlieſſen, (Byscνuο Commentar. de linguds latinae in Germania fatit P. l. C. l. p. i 2. ſeqq.) die alten Deutſchen Urkunden, und Jahrbuͤcher gehabt; ſo muͤſſen ſie auch Schrift, und Buchſtaben gehabt baben. Das Erſte iſt aus dem Tacitus klar, als welcher erzehlt, daß die Lieder bey den alten Deutſchen, die Urkunden und Jahrbuͤcher gewe⸗ ſen. Alſo muß auch das Letzte richtig ſeyn. 5 86 2 8 Allein die Folge, worauf ſich dieſer Beweis gruͤndet, iſt ſehr uͤbereilt, und wahrhaftig falſch. Man ſchließt in derſelben, aus dem angegebenen Grunde mehr, als daraus folgt. Daraus, daß ein Volk eine gewiſſe Art Urkunden und Jahrbuͤ⸗ cher hat, laͤßt ſich noch nicht ſchlieſſen, daß es auch Schrift, und Buchſtaben habe; wofern nicht dieſe Urkunden, und Jahrbůcher eigentliche, das iſt, geſchriebene Urkunden, und Jahrbuͤcher ſind. Die Mexikaner wußten auch nichts von Schrift, und Buchſtaben, dennoch erſetzten ſie dieſen Mangel durch gewiſſe Mahlereyen, wo⸗ durch ſie das Andenken vergangener merkwuͤrdiger Dinge erhielten, und welche ihnen ſtatt der Ur⸗ kunden, und Jahrbuͤcher dieneten. Die Peru⸗ vianer hatten nicht einmal ſolche Bilderſchriften, als die Mexikaner; ſondern bedienten ſich, ſtatt der Nachrichten, Urkunden und Jahrbuͤcher, ge⸗ wiſſer buntfaͤrbigen Schnuͤre, in welchen verſchie⸗ dene Knoten, in gewiſſer Entfernung von einan⸗ der geſchuͤrzet waren. Wir berufen uns deßfalls auf dasjenige, was man in allen glaubwuͤrdigen Nachrichten von Amerika, inſonderheit von Peru, leſen kann. Hier hat man alſo Volker, welche eine gewiſſe Art von Urkunden, und Jahrbuͤchern gehabt, ohne Buchſtaben, und Schrift zu haben. Allein nun wird man vielleicht ſagen, Tacitus verſichere doch, die Kieder waͤren bey den alten Deutſchen Inum memoriae et annalium genus gewe⸗ ſen; memoria und annaler aber koͤnnten nur ge⸗ ſchriebene Urkunden, und Jahrbuͤcher bedeuten; und liſten, 9, ſtatt e, ge⸗ und alſo folge dennoch aus dieſem Orte des Taci⸗ tus, daß die Lieder, die bey den Deutſchen die Stelle der Urkunden, und Jahrbuͤcher vertreten, geſchrieben geweſen. Aber hierauf iſt leicht zu antworten. Denn einmal bedeutet memoria auch alsdenn, wenn es von Urkunden gebraucht wird, nicht allezeit geſchriebene Nachrichten, ſondern es wird von allen Denkmaͤlern, ſie moͤgen geſchrie⸗ ben ſeyn, oder nicht, geſagt. Wir wollen uns ietzt nicht auf die lateiniſchen Dichter berufen. Aber Cornelius Nepos, ein Geſchichtſchreiber, der, auſſer dem Vorzuge der Reinigkeit, Deut⸗ lichkeit, und ungezwungenen Zierlichkeit des Aus⸗ drucks, auch das unſtreitige zob hat, daß er ſich von der eigentlichen, und ungewoͤhnlichen Bedeu⸗ tung der Woͤrter, niemals ſonderlich entferne, hat das Wort memoria von einer Bildſaͤule ge⸗ braucht, da er in dem Nmot, C. 2. ſagt: Cujus laudis ut memoria maneret, Timotheo publice ſtatuam in foro poſuerunt. Auch andere gute lateiniſche Scribenten, und ſelbſt Cicero brau⸗ chen das Wort memoria von ſolchen Nachrichten, und Denkmaͤlern, die ohne Schrift ſind. Und wie gewoͤhnlich iſt es nicht dem Livius, daß er memoriae, memoria rerum geſtarum, von ſolchen nachrichtlichen Denkmalen ſagt, die wederf in Schriften beſtanden, noch auch dergleichen in fich fuͤhreten. Vielleicht iſt eben von dieſer Bedeu⸗ tung des Worts nemoria, der Gebrauch deſſelben, in den folgenden Zeiten entſtanden, daß, inſon⸗ derheit bey den chriſtlichen Scribenten, die Graͤ⸗ ber memoriae genannt werden. Naͤchſt dem, 10 §F 4 agt E N. ſagt Tacitus mehr nicht, als daß die Lieder bey den Deutſchen, das einzige geweſen, deſſen ſie ſich ſtatt der Urkunden, und Jahr⸗ buͤcher bedienet. Allein, daß die von dem Tacitus erwaͤhnte Lieder geſchrieben geweſen, iſt ſo wenig erweislich, daß ſich vielmehr das Gegen⸗ theil ſehr zuverlaͤßig darthun laͤßt. Caͤſar ſagt von den Druiden bey den Galliern, und von ih⸗ ren Liedern, oder Geſaͤngen: Sie lieſſen ihre Schuͤler eine groſſe Menge Verſe auswen⸗ dig lernen, dergeſtalt, daß viele zwanzig Jahre in der Unterweiſung blieben, und hielten es fuͤr unerlaubt, dieſe Verſe ſchrift⸗ lich zu verfaſſen: Magnum ibi numerum ver⸗ ſuum ediſcere dicuntur. Itaque nonnulli annos vicenos in diſciplina permanent; neque fas eſſe exiſtimant, ea litteris mandare, wovon er ſelbſt zween Gruͤnde angiebt. Domponius Mela ſagt faſt eben dies von den Druiden, und zwar in ſolchen Ausdruͤcken, woraus man leicht ſiehet, daß die Druiden ihre Lehren, die ſie in Verſen und Liedern ertheilt, nicht ſchriftlich verfaſſet, ſon⸗ dern nur auswendig lernen laſſen: Docent multa nobiliſſimos gentis, clam et diu, vicenis annit, in ſpecu, aut in abditit ſaltihus, de ſitu Orbis L. III. C. II. Segm. 20. Ob man nun zwar nicht zuverlaͤßig beſtimmen kann, wenn die Druiden aus Gallien nach Deutſchland gekommen; ſo laͤßt ſich doch gar wohl wahrſcheinlich machen, daß auch die Deutſchen in den entfernteſten Zeiten, eben ſolche Prieſter, und Gelehrten gehabt, der⸗ gleichen die Druiden der Gallier waren. Da nun die NU lchek, fel, llge end ſcheiſß den e ſchti Zeit 0 6 Kett eng hakt! der 0 Id fa0 I4, 0 bitte CI Ih 35 Wez heß eih ſſ. 100 Ca Nun Ste dl, die Druiden bey den Galliern, ihre Verſe, und Leder nicht ſchriftlich verfaſſet, ſondern dieſelben ihren Schuͤlern nur muͤndlich vorgeſagt, und ſo lange wiederholet haben, bis dieſe dieſelben aus⸗ wendig wußten; ſo iſt es um ſo viel unwahr⸗ ſcheinlicher, daß die Gelehrten, und Prieſter bey den alten Deutſchen, die gedachten Keder aufge⸗ ſchrieben haben, da dieſe damals, das iſt zu den Zeiten des Caͤſars, und des Tacitus, noch weit undiſciplinirter, als die Gallier waren Jedoch, es laßt ſich noch wahrſcheinlicher machen, daß die Lieder der alten Deutſchen, vor Carls des Groſ⸗ ſen Zeiten nicht aufgeſchrieben geweſen. Egin⸗ hart berichtet, daß Carl der Groſſe die Lieder der alten Deutſchen, in welchen die Thaten und Rriege ihrer alten Koͤnige beſungen, und verewigt wurden, habe aufſchreiben laſſen: Catzorus barbara et antiquiſſima carmi- na, quibus veterum regum actus, et bella cane- bantur; ſcripſit, memoriaeque mandavit, ip vita Cο M C. XXIX. p. 131. Wenn nun aber dieſe alten Leder, ſchon vor Carls des Groſſen Zeiten, geſchrieben geweſen waͤren; ſo wuͤrde ent⸗ weder diefer Kayſer dieſelben nicht haben aufſchrei⸗ ben laſſen, oder Eginhart haͤtte dies nicht, als etwas Sonderbares angemerkt. Allein beydes iſt geſchehen. Daher iſt es wenigſtens gar nicht wahrſcheinlich, daß die mehr gemeldeten Lieder, vor Carls des Groſſen Zeiten geſchrieben geweſen. Nimmt man aber die natuͤrlichſte Erklaͤrung der Stelle des Tacitus, worauf es hier aukommt, an, daß uemlich die Lieder bey den Deutſchen F5 das 9⁰ 2 das einzige Mittel geweſen, deſſen ſie ſich, ſtatt der lürkunden, und Jahrbücher be, dient; ſo kann man aus eben dieſer Stelle noch gar nicht ſchlieſſen, daß die Lieder bey den alten Deutſchen geſchrieben geweſen, oder, daß die al⸗ ten Deutſchen geſchriebene Urkunden, und Jahr⸗ bucher gehabt. §. 3. Tacitus erzehlt ferner, daß Maroboduns, der Herzog, oder General der Speven, in feinem Ungläck an den Tiber, Ad gandeſtrius aber, ein Furſt der Catten, an den roͤmiſchen Senat geſchrieben, und der Brief dieſes letztern in dem Senat zu Nom verleſen worden. L. II. annal. C. 63. und 88. Was iſt nun hier⸗ aus klaͤrer, fagt man, als daß bereits zu den Zei⸗ ten des Tacitus, Buchſtaben, und Schrift bey den Deutſchen bekannt, und gebraͤuchlich geweſen? (Salldauer in der Anweiſung zur Oratorie Th. I. C. IIl.§. 3.) Allein, wenn Maroboduus, und Adgandeſtrius dieſe Briefe ſelbſt geſchrie⸗ ben; ſo haben ſie doch dieſelben nicht in ihrer Mut⸗ terſprache, das iſt, in einer deutſchen Mundart, ſondern lateiniſch geſchrieben. Gleichwie die Roͤ⸗ mer zur Erhaltung, und Vergroͤſſerung ihres An⸗ ſehns, und damit ſie ihre eigne Sprache ausbrei⸗ teten, eben dadurch zugleich aber auch die Aus⸗ breitung ihrer Herrſchaft erleichterten, an aus⸗ wärtige Voͤlker keine andre Briefe, als in latei⸗ niſcher Sprache, ſchrieben; ſo ng n ſie auch von fremden Voͤlkern, Staaten, und deren Haͤu⸗ ptern lt gite 16 Et uniſch oder a den, teniſ Cunn bohe A ſen ſe fch g Wun nlekl, Hals“ flhen, l khen eriue Ube N f Wuk an M. niſc bey eign denſ. s iſt licht X ptern und Regenten, keine andre, als lateiniſch ab⸗ gefaßte Schreiben an. Livius bezeugt B.XI. C. 43. daß eben das Jahr 573. nach Erbauung der Stadt Rom, das iſt, nicht lange nach deg puniſchen Kriege, die Cumaner, die ſonſt oſciſch oder auch griechiſch redeten, dahin gebracht wor⸗ den, daß ſie ſich in offentlichen Schriften, der la⸗ teiniſchen Sprache bedieneten. Er ſagt zwar: Cumaniſ petentibur permiſſum, ut publice latine loquerentur. Aber dieſe Bitte der Cumaner iſt unfehlbar dadurch veranlaſſet worden, daß ſie ſa⸗ hen, ſie wuͤrden ſonſt bey den Romern nicht ſonder⸗ lich gut ſtehen, und mit ihnen nicht auskommen, wenn ſie ſich nicht der lateiniſchen Sprache bedie⸗ neten. So gar den Griechen antworteten ſie nie⸗ mals anders, als lateiniſch, und noͤthigten die⸗ ſelben, nicht nur zu Rom, ſondern auch in Grie⸗ chenland, und in Aſien, ihre Beduͤrfniſſe durch einen Dollmetſcher lateiniſch anzubringen; Va⸗ lerius Maximus L. II. c. 2. Suetonius in Tiber. C. 71. Vielweniger werden alſo die ſtol⸗ zen Römer von den Deutſchen, welche von ihnen fuͤr ganz ungeſittete und wilde Volker angeſehen wurden, andre Briefe, als in roͤmiſcher Sprache angenommen haben. Sind aber die Briefe des Maroboduus, und des Adgandeſtrius latei⸗ niſch abgefaßt geweſen; ſo folgt daraus gewiß noch bey weitem nicht, daß die Deutſchen ſchon damals eigne Schrift, und Buchſtaben gehabt, und mit denſelben ihre Sprache geſchrieben haben. Allein es iſt aus dem gedachten Orte des Tacitus noch nicht einmal erweislich, daß Maroboduus, und 92² N und Ad gandeſtrins dieſe Briefe ſelbſt geſchrle⸗ ben haben; und vermoͤge der damaligen Umſtaͤn⸗ de, können eben dieſe Briefe auch von Roͤmern, die ſich bey den gedachten Herren aufgehalten, und vielleicht in ihren Dienſten geweſen, geſchrieben worden ſeyn. Denn es waren ſchon in den da⸗ maligen Zeiten, wie Burkhard in dem Com⸗ mentar., de linguae latinae in Germania fatis P.. C. J. deutlich erwieſen hat, viele Romer der Spra⸗ chen der deutſchen Voͤlker kundig; woran um ſo viel weniger zu zweiflen iſt, da wir ſichere Nach⸗ richten haben, daß ſo gar, auf Befehl der roͤmi⸗ ſchen Fuͤrſten, verſchiedene zu Rom dieſe Sprache erlernen muͤſſen, Fuetan. in Caligula C. 47. Wie wir denn auch wiſſen, daß ſelbſt unter den Gal⸗ liern, und Deutſchen, die lateiniſche Sprache be⸗ reits in den damaligen Zeiten ziemlich bekannt ge⸗ weſen, und ſich unter dieſen Voͤlkern verſchiedene gefunden, welche fertig lateiniſch reden, und ſchrei⸗ ben köͤnnen. An dem Hofe des Maroboduus hielten ſich, nach dem Zeugniß des Tacitus, An⸗ nal. L. II. C. 62. viele Leute aus den roͤmiſchen Provinzen auf, die der vomiſchen Sprache gelaͤu⸗ fig waren. Und hieraus muß jeder Vernuͤnftiger begreifen, daß es gar wohl moͤglich geweſen, daß ſowol Maroboduus, als Adgandeſtrius, ihre Brieſe von einem gebohrnen Romer, oder einem andern aus einer roͤmiſchen Provinz, dem entwe⸗ der die roͤmiſche Sprache angebohren, oder der doch ſonſt zu derſelben angewoͤhnet, und ihrer maͤch⸗ tig war, aufſetzen laſſen. Wollte man nun aus dem gedachten Orte des Tacitus erweiſen, daß Maro⸗ Wreot f ſchſt ſhen, ſlaſ in det dte d ſueſeth dus deſ Oehacht ſchlebe i . Cutitue 000 N0 flbt ge chen di buͤlk! ſcher, fllſet, Zalken d Kekant Multe N citus habel, braut ſher, dern ſ Walaß, iniſt XK Maroboduus, und Adgandeſtrius ihre Brie⸗ ſe ſelbſt geſchrieben; ſo muͤßte man entweder an⸗ nehmen, daß ſie dieſe Briefe von andern ſchrei⸗ ben kaſſen, oder es muͤßte ſolches, aus den Ausdruͤ⸗ cken des roͤmiſchen Geſchichtſchreibers, auf eine andre Art geſchloſſen werden koͤnnen. Jene Vor⸗ ausſetzung iſt falſch; und daß es auch ſonſt nicht aus den Ausdruͤcken des Tacitus folge, daß die gedachten deutſchen Fuͤrſten ihre Briefe ſelbſt ge⸗ ſchrieben, iſt ſo augenſcheinlich, daß es thoͤricht ſeyn wuͤrde, daſſelbe ausfuͤhrlich erweiſen zu wol⸗ len. Daher laͤßt ſich aus dem gedachten Orte des Tacitus gar nicht erweiſen, daß Maroboduus und Adgandeſtrius ihre oftgemeldeten Briefe ſelbſt geſchrieben haben. Und ſolchergeſtalt iſt eben dieſer Ort des Tacitus, auf welchen Sall⸗ bauer mit andern fuſſet, theils ein ſehr unzulaͤng⸗ licher, theils ein ganz untauglicher Grund, zu er⸗ weiſen, daß die alten Deutſchen, bereits zu den Zeiten des Tacitus, Buchſtaben, und Schrift gekannt, und gebraucht, oder gar in ihrer eignen Mutterſprache geſchrieben. §. 4. Jedoch man glaubt bey dem Caͤſar und Ta⸗ citus noch einen anſehnlichen Grund gefunden zu haben, woraus man die Kenntniß, und den Ge⸗ brauch der Schrift und Buchſtaben, bey den Deut⸗ ſchen, in den Zeiten des Tacitus nicht nur, ſon⸗ dern ſo gar auch ſchon des Caͤſars, mit vieler Zu⸗ verlaͤßigkeit erweiſen will. Caͤſar ſagt erſtlich, wenigſtens wie die Stelle deſſelben gemeiniglich geſchrie⸗ 94 N 2 geſchrieben zu ſeyn, und geleſen zu werden pflegt: Die Gallier bedienten ſich in oͤffentlichen und beſondern Angelegenheiten, der grie⸗ chiſchen Schrift, und der roͤmiſchen Buch⸗ ſtaben: Cum in reliquis fere rebus, publicis pri- vatis que rationibus, giaecis litteris utuntur, de B. G. L. VI. C. 14. Denn dieſe Stelle muß nur von griechiſcher Schrift, und von griechi⸗ ſchen Buchſtaben verſtanden werden; und die⸗ jenigen irren ſich ſehr, welche dieſelbe auch von dem Gebrauch der griechiſchen Sprache ſelbſt, bey den Galliern erklaren. Denn der groſſe Haufe der Gallier verſtand damals die grie⸗ chiſche Sprache nicht. Caͤſar de bello Gallico erzehlt, L. V. daß er ſeinen Brief an den Cicero griechiſch geſchrieben, damit den Galliern, wenn ſie den Brief etwa auffiengen, das Vorhaben der Roͤmer nicht verrathen werden moͤchte, und L. I. de B. G. C. 19. ſagt er, daß er mit den Gal⸗ liern durch Dollmetſcher geredet habe, welches ge⸗ wiß nicht noͤthig geweſen ſeyn wuͤrde, wenn die Gallier, und Vinitiacus inſonderheit, die grie⸗ chiſche Sprache, welche Caͤſar vollkommen in ſei⸗ ner Gewalt hatte, verſtanden haͤtten. Zweytens ſagt Caͤſar: Man habe in dem Lager der Selvetier Verzeichniſſe, ſo mit griechiſchen Buchſtaben geſchrieben geweſen, angetrof⸗ fen: In caſtris helvetiorum tabulae repertae ſunt, litteris graecit confictae, et ad Caeſarem perlatae de B. G. L. I. C. a9. Und endlich berichtet auch Tacitus: Man glaubte, daß auf den Gren⸗ zen von Deutſchland und Rhaͤtien verſchie⸗ dene dutſ ſhen? onit nären inan dim g miat fl 45 d K eineg 10³0 ſcht geleht det, ſel. U behſcbe 5 fe A Mlwic dewieſ Aäßign Scc0 ken di Werſ Temült Wiet von iſ und x ſchen! Mein Vreten Us diege 10 Calle nlicn rll, wer orbab⸗ hte, un denGe elches! Wenn X 2 dene Graͤber und Grabmaͤler mit griechi⸗ ſchen Aufſchriften, oder mit Aufſchriften, ſo mit griechiſchen Buchſtaben geſchrieben waͤren, noch zu der Zeit gefunden: Cuidam opint˖-Ʒ.ömonumentaque et tumulos quos- dam graecis litteris inſcriptos in confinio germa- niae rhaetiaeque adhuc exflare, de moribu Cerm. c. 3. Schedius de dis Getman., Sallbauer und verſchiedene andere, eignen dieſem Grunde eine groſſe Staͤrke zu, und verſtehen ſo gar alles, was Caͤſar von den Galliern ſagt, von den Deut⸗ ſchen. Allein, wir wiſſen nicht, ob ſich dieſe ſonſt gelehrte Maͤnner, bey der Anwendung dieſes Grun⸗ des, nicht etwas wider die alte Geſchichte verſtoſ⸗ ſen. Wir wollen dieſe Stellen nach einander pruͤ⸗ fen, und alsdenn wird ſich bald zeigen, daß aus denſelben dasjenige gar nicht folge, was man dar⸗ aus ſchlieſſen will. Vorhero aber muͤſſen wir ei⸗ nige Anmerkungen machen, welche hiebey um ſo viel wichtiger ſind, da ſich diejenigen Gelehrten, die wir ſo eben genannt haben, durch die Vernach⸗ laͤßigung gewiſſer hiſtoriſcher Umſtaͤnde, zu ihren Fehlſchluͤſſen haben verleiten laſſen. Erſtlich wa⸗ ren die eigentlichen Deutſchen von den Galliern unterſchieden; obgleich beyde Voͤlkerſchaften, ih⸗ rem Urſprunge nach, mit einander verwand waren. Wir beziehen uns auf dasjenige, ſo Cluver hie⸗ von in ſeinem Germania Antiqua L. I. Capp. X. und XIII. hievon angefuͤhret hat. Die alten Deut⸗ ſchen waren zwar ſowol Celten, als die Gallier. Allein die Celten, zu welchen die alten Gallier ge⸗ hoͤreten, waren doch von denen Celten, von wel⸗ chen 95 K R chen die eigentlichen Deutſchen herſtammeten, und welche eigentlich Celtoſeythen waren, noch unter⸗ ſchieden. Der ſel. D. oͤſcher hat dieſen Unter⸗ ſchied in ſeinem Litteratore Celta p. 11. 12. ſeht genau bemerkt. Zweytens waren auch die Hel⸗ vetier, von welchen Caͤſar, Tacitus und andere alte Geſchichtſchreiber reden, eine galllſche Voͤlker⸗ ſchaft. Selbſt Caͤſar de B. G. L. I. c. t4. und Tacitus Hiſtor. L. I. c. 67. bezeugen dies, und Cluver Germ. Ant. L. II. c. II. p. 366. wie auch Cellarius Notit. Orb. antiq. T. I. p. 35, fuͤhren noch anderer alten Seribenten Zeugniſſe hievon an. Daher muͤſſen auch die alten Helvetier, de⸗ ren Caͤſar, Tacitus und andere alte Schriftſtel⸗ ler gedenken, von den eigentlichen Deutſchen un⸗ terſchieden werden. Drittens waren die Rhaͤtiet eigentlich Nachkommen der alten Sicanier, oder Aboriginer, als welche, nach aller Wahrſchein⸗ lichkeit, unter den erſten Voͤlkern geweſen, die aus Aſien, als dem urſpruͤnglichen Vaterlande des menſchlichen Geſchlechts, nach Europa gegangen, und ſich in Illyrien, Pannonien, Norikum, und Rhaͤtien niedergelaſſen, wie auch den groͤſſeſten Theil von Italien, Sicilien, endlich das mittaͤg⸗ liche Gallien und Spanien eingenommen haben. Allein die Celten hatten ſich dergeſtalt unter dit Rhaͤtier, Vindelicier und Noriker gemiſcht, daß ſie endlich unter ihnen herrſchten. Eben dieſe Voͤle⸗ ker waren ſchon lange vor Chriſti Geburt, mit ver⸗ ſchiedenen itallaͤniſchen Voͤlkerſchaften, die iht Vaterland verlaſſen hatten, vermenget worden; und endlich fanden ſich auch verſchiedene Breſh, e C0l neth 10 N0 ſen h Aldes ſchdi diegth Uüntt tz fir l Ouf mungt Gali liem, dienet ſch, Zurn. lähnſer li, fl fleif, Ruuſt Jhnt 0 ml On Hgch geche, ftben dlhew Khhiitd kant! laſſt, 18 2 97 ſche Colonien unter dieſen Nationen. Woraus denn erhellet, daß auch die Rhaͤtier, Vindelicier und Noriker mit den eigentlichen Deutſchen nicht muͤſſen vermenget werden. Was nun den erſten Ort des Caſars betrift, in welchem er ſagt, daß ſich die Gallier griechiſcher Buchſtaben be⸗ dient haben; ſo wollen wir die Richtigkeit der Leſeart deſſelben nicht ſtreitigmachen. Wir wol⸗ len es zugeben, daß das graecic, welches Voßius fuͤr eingeſchoben haͤlt, im Originale geſtanden. Der Gegentheil gewinnet dadurch fuͤr ſeine Mey⸗ nung nichts. Denn Caͤſar berichtet nur von den Galliern, oder von den Druiden bey den Gal⸗ liern, daß ſie ſich der griechiſchen Buchſtaben be⸗ dieneten. Unter den alten Galliern aber hatten ſich, wie Cluver anmerkt, ſchon in den aͤlteſten Zeiten griechiſche Colonien, inſonderheit der Pho⸗ cäenſer und Rhodier, feſtgeſetzt; wie denn Maßi⸗ lia, welches das heutiges Tages ſo genannte Mar⸗ feille iſt, und ſchon zu der Roͤmer Zeiten, einer der Hauptſitze der Gelehrſamkeit war, auch von den jungen roͤmiſchen Herren ſelbſt, der Studien we⸗ gen, haͤufig beſucht ward,(Strabo nennt es dEUrIRW L. IV. p. 125; die Gallier waͤren νν]e, ſolche Liebhaber der griechiſchen Spra⸗ che geworden, daß ſie auch ihre vννναα, VBer⸗ gleiche, Contracte, Nν griechiſch ge⸗ ſchrieben) eine Colonie der Phocäenſer geweſen. Daher waren die Gallier, ſchon in den aͤlteſten Zei⸗ ten, mit der griechiſchen Gelehrſamkeit und Sprache bekannt geworden, und wurden eben hiedurch ver⸗ anlaſſet, die griechiſchen Buchſtaben, weil ſie ſelbſt 1. Stuͤck. G keine 98 K keine eigne hatten, zu ihrem Gebrauch im Schrei⸗ ben anzunehmen. Dies alles fiel in dem eigent⸗ lich ſo genannten, oder groſſen Deutſchland weg/ als welches nach dem Zeugniß des Talitus ſelbſt de motib. Germ. c. 2. niemals mit fremden Bol⸗ kern, mit griechiſchen und italiaͤniſchen Colonien war vermengt worden, und mit den Roͤmern ſehr ſpat bekannt ward, nachdem dieſe ſich ſchon lange vorher in Gallien ausgebreitet, und einen anſehn⸗ lichen Theil der Gallier ihrer Herrſchaft unterwor⸗ fen hatten. Daher hat man nicht einmal einen ſcheinbaren Grund von den ei zentlichen Deutſchen zu muthmaſſen, daß ihnen die Schrift und Buch⸗ ſtaben der Griechen, in den aͤlteſten Zeiten ſo be⸗ kannt geworden, daß ſie ſich derſelben haͤtten be⸗ dienen koͤnnen. Die Gallier waren ferner von den eigentlichen Deutſchen dergeſtalt unterſchieden, daß man weder beyde fuͤr ein Volk halten, noch das enige, was von den Galliern geſagt wird, auch nur auf die alten Deutſchen ziehen kann. Alſo laͤßt ſich aus der gebachten Stelle des Cäſars gar nicht erweiſen, daß die eigentlichen alten Deutſchen griechiſche Schrift und Buchſtaben gekannt, und ſich derſelben bedienet haben. Hiernaͤchſt waren die alten Helvetier, deren Caͤſar, Tacitus und andere al'“ Schriftſteller gedenken, eigentlich eine galliſche Voͤlkerſchaft, und alſo von den eigentli⸗ chen Deutſchen unterſchieden. Wenn alſo Caͤſar an dem angezogenen zweyten Orte ſagt: Man habe in dem Lager der Helvetier, Verzeich⸗ niſſe ſo mit griechiſchen Buchſtaben ge⸗ ſchrieben geweſen, gefunden; ſo kann 71 darau Araus fU De ſben. it gar Uci betbei eezch daß voſ Uie ll, 0 teküm Geſch mile ge in baich figer deh. Sige Wotn oſſ den tien mit dükch ſtabe dacht dieſ al be ſ, der 2 X 82 99 daraus nicht geſchloſſen werden, daß auch die al⸗ ten Deutſchen griechiſche Buchſtaben gebraucht haben. Die Unrichtigkeit eines ſolchen Schluſſes, iſt ganz offenbar. Aus dem angefuͤhrten Orte des Tacitus aber folgt dasjenige, was man daraus beweiſen will, noch weit weniger. Denn einmal erzehlt Tacitus nur aus einem gemeinen Rufe, daß auf den Grenzen von Deutſchland und von Rhaͤtien, Graͤber und Grabmaͤler mit griechiſchen Aufſchriften, oder mit Aufſchrif⸗ ten, ſo mit griechiſchen Buchſtaben geſchrieben geweſen, gefunden wuͤrden. Er ſagt: Cae- terum quidam opinantur, u. ſ. w. Der roͤmiſche Geſchichtſchreiber hat alſo dieſe Graͤber und Grab⸗ maͤler nicht ſelbſt geſehen. Dieſe gemeine Sa⸗ ge und Meynung aber, worauf ſich Tacitus bezieht, konnte eben ſowol falſch ſeyn, als ſie die⸗ jenigen fuͤr wahr ausgeben, die ſich darauf gruͤn⸗ den. Wem iſt die Zuverlaͤßigkeit einer gemeinen Sage nicht bekannt? Geſetzt aber, daß der Ruf, worauf ſich Tacitus bezieht, gegruͤndet geweſen; ſo ſind doch dieſe griechiſche Aufſchriften nur auf den Grenzen von Deutſchland und Rhaͤ⸗ tien befindlich geweſen. Da nun die Rhaͤtier mit griechiſchen Colonien vermengt, und eben da⸗ durch der griechiſchen Sprache, Schrift und Buch⸗ ſtaben kundig geworden waren; ſo iſt in der ge⸗ dachten Vorausſetzung, doch weit glaublicher, daß dieſe Aufſchriften von den Rhaͤtiern, oder wohl⸗ gar von den unter den Rhaͤtiern befindlichen Grie⸗ chen, hergeruͤhrt, als daß die Deutſchen Verfaſ⸗ ſer derſelben geweſen. Die Rhaͤtier aber waren, G 2 nach 10⁰0* u nach dem, was wir oben beygebracht haben, von den eigentlichen Deutſchen unterſchieden, und alſs kann von ihnen auf die eigentlichen Deutſchen noch kein Schluß gemacht werden. Daher iſt die Folge ganz ungegruͤndet, wenn man aus dieſem Orte des Tacitus beweiſen will, daß ſich die alten Deut⸗ ſchen griechiſcher Buchſtaben bedienet hätten. Wenn man aber auch endlich alle unrichtige Schluͤſſe einraͤumen wollte, welche aus den ange⸗ zeigten Stellen des Caͤſars und Tacitus ge⸗ macht werden; ſo wuͤrde doch daraus aufs hoͤchſte nur ſo viel erwieſen werden, daß die Deutſchen, zu den Zeiten des Caͤſars und des Tacitus, ſich griechiſcher Buchſtaben bedient, nicht aber, daß ſie eigne Schrift, und Buchſtaben gehabt. οον αονοεεενστπ ο ριοεαπσεοοιι V. OBSERVATIONES IN Homeri Librum I. lliados. Ad ARCVMNENTVX. orE gecαν] ab Uονννu, ejusque vel ſecunda perſona præſentis paſſivi dονννοαα contracte vrrorlon, vel ſecunda perſona imperfetti paſſivi arerlgrοο, contracte uεννάε, vel tertia perſona a0r. 2. act undνν]ν vel a ſecunda perſona ſin- gul. aor.. med. uji dονο] quæ ultima originatio omnium videtur commodiſſima Quemadmo- dum vero uxονοHi etiam ſignificat hono, dico, conten. A2 1 f Aben 10 Du contendo, 65 ic Uανρ eον,o¶enotat hoc loco proοαο- fitum, inſtitutum, caput cauſſeæ, ſumma dicendo-- rum, argumentum, das Vorhaben, die Saupt⸗ ſache, der Hauptinhalt. Hinc ſepe dnOg- cis apud rhetores prafertim; cauſſam et contrb. Verſiam ſign ficat. 64 ο¹ο Contextura carminum, ex pd ro conſlio, et 6 gon cantus. vUανανον I. Hatio navium, navale, 2. claſſit. Sed νν⁊ ſunt naualia, das Ar ſenal. Eſt a vadę et ca S Agtatio, ſtabulum, quod ipſum eſt ab 10. aονσονuανονανν]ν] οννν Gollel redimo, canti- vum vel ſervum dato pretio libero. Eſt a urεο eretium, quo quiſ redimitur, Loͤſegeld. Quod ipſum vocabulum in ſacris etiam occurrit litteris Hattl. Xxx, 28. MHarc. X, 14. quemadmodum etiam verbo Aνεσ ſacri ſcriptores non raro utuntur. Lucꝶ XXIV, 21. Ep. ad Titum II, 14. 1 Petri I, 18. ibEανν νναν αάεννν-ʃia eUπνm rul, oro, im- Ploro- aligum, vota nuncuyo alicui, 2Uö!i 1¹ Aαιννά T1109 implor 0 aligdem en alerum, vota nuncupo contra alterum; æοπσσάεσα]αᷓ riui vnre ruuos, vota nuncupo alicui pro altero. Jungitur igitur dativo perſonæ, quam imploramus, vel cui vota nuncupamus, et accuſativo rei. Aαννα Aν Boſlilontia. Hinuc Aoαν Peſtil⸗ ng. Sed uluoe attice 1 et dorice d fames. 056 cinde], eicg, neutro tiuοσνι˖ part. præter. med. Cucd verbi éαεhνι Significat pan, decene, conſen- taneum, vero Hroximum. Hoc autem 10co for- G 3 Nitila 10²* D2 mula dig ciu reliquæ orationi per parembolen inſerta, denotat, non mirum, veriſimile eſt, cre- dibile, wie leicht zu glauben iſt. NOYν,Ʒ¶] diajα non ſolum eſt corrumpno, labefacio, ſed etiam interimo, perdo. Hinc dαο ονναάν ονrinsor, morior. Vnde apud PIVrARchMν in camillo duegdgn(p. 3. acr. 2. paſſ.) mortem opgotiit. αννẽα]αuy] Eάαiα i ſẽEhνά ỹ,⁰ con- voco, deſignat chtum, concilium, congregationem, comitia. Athenienſes ſic vocabant civium con- ciones, quæ erant vel ordinariæ πνn ſimpli- citer dictæ, vel extraordinariæ αννεάUνu¾f vel SονjGml Euινpui vocatæ. Hinc eſt gοπάά- conventum cllebro, ad concionem voco, 2. concionor, i, e. verba ad concionem facio, oro, dico. Ab zuIIN vero manavit æπiAEνναανν concionator, qui verba ad hopulum facit. οννοναν)νν] P. 3. aor. 2. act. verbi ꝙvoν)οο colligo, congrego, convoco. Quod tamen inuſi- tatum, licet verbi πναyj tempora ab eodem for- mentur. Sive aor. 2. eſt 37, attica teduplica- tione 7αj⁰, quæ reduplicatio etiam in præſenti retenta a Poetis, aliisque. Hinc πννννα pro hονο) οα νννά pro ονάſνονά vid. Gram. March. p. 702. diαοα ονανοοε] αννάO eſt a SαοHον, ma- nifeſtus, apertus, Berſpicuus, chrtur. Significat eD]õ,,² hοο, aherio, declaro, indico. Hine diοσνOοονε quod ĩdem denotat, et diaga Omui, C,(a Cα/et claritat, p rſmicuitat, decla- atlo- ratiao, et cagοh⁰e comperto, uvere) exhono, 46 uhν&-ꝗ·ũih. Sα ονεεαε]ν αiνον αννναα MD‚Qꝓred- dor, propitius ſim, 2. exvio, placo, ut h. l. Eſt ab νάρ ννναε quod idem ſignificat. Hec autẽm eſt ab Adν nu hopitiuin reddo, placo; quod eſt ab LAæo et attice IASαν ο ν]αfacilis tlement. 8eν] a0r. I. pafſ. 0αο irritor, ird- ſcor ſeuccenſco. 6 J inrito, ad iram 018 Eſt ab 5% ira, quod vulgo arceſſunt 45 8 Sg eito; et 4 impollo. dmEννν duOοο] 1 ruανο diſſideo ab aliquo, contendo cum Hinc dia Oogd etiam lic, contentio. auοναõ̃ ιννεννααάjε αHαονl̊ regitur ab dnð in ver. bo ινανe. aαοαναον αν aufero, abſtrahib. A ondo vello, tralio, fringo, abduco, attraſo. 4*„.——— 9. Yν]νοανο νανν⁶æ decus, dignitas, dignatio, 0, Honon;. pHmiuni, femumeratio, 3. hoe autem loco prdam denotarèe videtur. Achilles enim Briſeidem prædam ceperat. 51 Serig] Hæc dea mater erat Acbillis. dendννοε Eſt a JeD,ꝛr quod inuſitatum. Vid. Gram. M. p. 709 2 7 2 emingdregν SAνιεEαMνννοο iu. E, Foftis, prapotenc, Orοε 0N orrον Ppfro lα k. l. poſitum vi- detur Gr. M. p P. 984. 587 110% lit Juno. Vndeæ hoc nomen habeat, in- fra videbimus. 4 Lh6] 104 2 7061 2006 et Loc dv, item Log öre, Loc& et Z0hg IrS f. gnificat donec, quousque, urqut ad, et quidem r. ita, ut tempus ſequent ecludatur ut B. I. 2. ita, ut tempuſ ſequens non excludatur, ſed fimul inuolvatur e. g. Matth. XXIIX, 20. 3. Non- nunquam etiam negat, et denotat nunquam, e. g. Sh½ ERNng uCNe L0e d dονg ĩ.e. nunquam exibis. Hæc de ſignificatione horum vocabulo- rum, ſi tempus delignant. Sed dicuntur etiam de loco, de quo alibi dicemus. Conſtruuntur cum indicativo ut h. l. cum conjunctivo, cum opta- tivo, et cum infinitivo. Vid. PossELII Syntax. Ling. Gr. p. 272. SEAuοI Sauοα eſt d Molvo, diſcutio, diſper- g0, reſcindo, ſoluo: 2. vetum is quoque duιοε dicitur, qui litigantes conciliat, litem dirimit ut h. I. Sic fere romanĩ dicunt dirimerè litom, deci- dere controverſiam. u ö8 Fulcanus. Nominis hujus rationem infra excutiemus. Gοπνοοοανι dονονν vinum fundo, vinum mi- niſtro, duον‘εοα, Zudi vbinum à miniſtris vel pocillatoribur accipio. Eſt ab duoc vinum, et vi fundo, ſive potius ab ou Pincerna, vocillator, quod ipſum eſt ab õ dug et Xto. Eumdferi] eανναuαά, arο Poculum, cyatſlt. Eſt a iA1 præter. paſſiv. verbi aοο, quod formatur a αν. xEεαά] Xguoeios et Xędocoο aureus, fulvut, item Leuobo, 860 aurbus, auro ſolidur. 70 Aνοαν ασ iuEʃ] reliquum diem, rtliguum diei. Duplex hic eſt ellipſis. Primo enim omiſſa eſt cſ ſ 10 1 0 tt eß bant nen pol vel ol Ih6 110 f10 à pr. ek 1 fell, KR 2 1 eſt præpoſitio di vel xαπτνν] deinde omiſſum eſt u¹οοε. Integra enim locutio foret: xdνι veα ον 170 Aoνν ν˖ůndięcg lulEο. o· N] ſcil. Seol, hi enim poſt commiĩſſationem, et epulas, quibus ſe liberaliter excipiebant, da- bant ſe ſomno. bοτονννεε] Aor. I. paſſivæ formæ h. l. depo- nentialiter uſurpatur. Attice enim omnia tem- pora formæ paſſivæ, a temporibus verbi medii di- verſa, deponentialiter, ſive ſignificatione media poſſunt uſurpari. Gr. M. p. 489. eοάν iνu)ui epu Lor, veſcor, commiſſon; οοοννν convivio, excipio, ſatio. Hinc ibi conuviuium, enulum. Dictum putant rafαr v οAαEαννν quia in conviviis libera- Iiter nos excipere ſolemus, cui reſpondet Germa- norum, Wohlleben. eig dονοεανονννα cubitum ire eic öᷣm0¹ 65- re ſomno ſe dart. dOα] i. e. 18 æghαάnv vñ Mνẽies GlBNe. In numerandis enim vel iliados, vel odyſſeæ libris, utuntur litetis græcis, eo ordine, quo alias ſeſe excipere ſolent. 8 urds] Xuri ſupplicatio, precet. Innvuit ſcil. hoc argumentum, in primo Iliados libro, preces Chryſæ enarrari. Ad L. I. Liad. v. 1. uhαο] ij uiue: i00ç eſt vel a A maneo, dure, vel a usn et nula franum, quaſi Frœnis ira, vel a præter. med. verbi οννννufuro, inſanio, quod eſt uννάi Eſt autem uu¹, proprie ira perma- nent. Hanc vim proprie h. I. ſubjectam eſſe, ut 5 ſit 1056 DN ſit colore obſtint, putant auctores du&ournal litte- raire T. IV. p. 130. eique interpretationi momen- tum addi poſſe e exiſtimant illo HoRανu interpre- tamento: Pelida ſlomacſum cedlere neſcii. Inde etiam auctor ſcholiorum parvorum in HoEuux, quem DłDRVNο eſſe plerique exiſtimant,— vocem interpretatur οσ σt ννν‘ν¹ Quare ſatis apte, et ad inſtitutum adeommodate dixit Poeta αάi. Achillis enim ira ſatis diuturna erat. Accuſativus autem eſt uIde, et Axi] eſt enim barytonon, cujus Genitivus hahet eg im- purum. Gram. Hall. p. 43. Sed EVSTAITHIVS dicit Ani pro NI0 atticum eſſe et jonicum. Gr. M. p. 313. Sed 2. hibig quamlibet iracundiam, iram, et bilem ſigniticat. 3. Inuidiam etiam de- notat; et 4. denique gug Stoĩcis innuit 5 rE- οανινπννινεν nd) S0riοοο)ã ẽmuν,Eenrν) iram inbeteratam et ulciſcendi tempus ohſerhantem, ut loquitur CicERO Gleide ierg Præſent. Imperativi enim ac- centum ſemper habent in ea ſyllaba, R* eſt a fine remotiſſima. Gr. M. p. 1060. arο heic poe- tice poſiti um eſt pro G0d. Ipfum enim dd per concractionem Belnine eſt pro acιν Poetæ vero et jones 33 reſolvunt contracta in ſua elementa. Gr. Hall.p. 296. Non folum autem ob metrum poeta hic Ael Aeide, prO Ade; ſed etiam nume- rum uti orationis 655 et ſonantiorem efficeret, Gr. M. p. 1213. geα] a longum eſt. Subſtantiva enim et ad- jectiva primæ in æ purum deſinentia, 6& illud longum habent Gr. M. p. 1089. Invocat ‚ deam auten 27% Uitie Ii InI 2 deam cantus, i. e. miſſam, quam communi omni- bus deabus nomnine vocat Sν Cæterum, quod auctor ſcholiorum probe advertit, non omnes muſas intelligit, ſed Calliopen præſertim. Carmina Calliope lihris heroica mandat, ut eſt apud AvSONIVV Idyllio xx. Quoniam autem ſermo poeticus, non humanus, ſed divinus habe- batur, et nemo, niſi deorum, muſarum inprimis numine adflatus, carmina ſeribere poſſe, putaba- tur: factum quoque inde eſt, ut poetæ in princi- PI¹⁸ carmmnum mulias invocarent. ονονdο] Eſt genitivus nominis ænx,α Aus, jonice pro nAh,ãdds. Gr. H. p. 304. nον˖j ue autem non eſt a σεοε, l0, jonice xAHõο²: ſed a rποõis, quod eſt adjectivum formatum ex ge- niĩtivo jonico ænιπsοε, nominis πενε. Patro- nymica enim in diòne formantur, ex nominibus in os, quæ in Genitivo habent à impurum: pa- tronymica autem in edν˖ et idns fiunt ex nomini- bus, quæ in Genitivo habent impurum, og, 86, et. Gr. M. p. 368. 369. 370. Alias à νε fit patronymicum ænννεudne et per craſin idns. Alii igitur, ſic ſolent rationem ſubducere. Pro genitivo hοααfieri jonice ινον,, hinc patro- nymicum ænα]αne, et inſerto jonice&ꝙ Aνiα ue; ſive ex aα]οe per diæreſin fieri æοο]αα jonice annine,; et denuo jonice inſerto æ rνν- id Eſt igitur aορε et nnο ³s pelidec, i. e. Pelei filius. Poeleus autem Aeaci fuit et Pe- neidor filius, ex ægina, inſula ſinus ſaronici, inter peloponeſum et atticam, ubi regnabat pater Aea- cur. Fuit inter argonautas. Cum fratre Lela- mone, 03 mone, ob cædem alterius fratris Phoci, patriam relinquere cogebatur. Peleus Phtiam, urbem Theſſaliæ auſtralis, unde ipſa Theſſaliæ pars auſtra- lis phthiotis dicta, concedebat, Tlamon autem Salamina. Vid. Hyginus Fab. XIV. Phtiæ Peleus ducebat Tlietidem, ex eaque ſuſcipiebat Achil- lem. dRιανε] ανοονσν, los poet. cxHανDGr. M. p. 1219. genit. aN et jonice a uνν p Gr. M. P. II5õI. Ad v. 2. Sοονu] Jonice pro oοmi Gr. M. p. 1150. Eſt part. aor. 2. med verbi ο, UH¹. Alüů dicunt eſſe ab SAοg· ůhernicigſus, pro quo etiam dicant cον, et Atαοεꝰ viſ, ut SAανuοοαe ſit veluti SAον uο οον Dernicioſam vim fiabent. Verum prior illa notatio magis eſt nativa, et genuina. Eſt igitur SAGνον Hernitioſus, exitioſus. ονο]] pro ubiνα, per apocopen, ſive potius per apoſtrophum poetis admodum familiarem. Gr. M. p. 12. 19.§. 0. Ai⁰ν, xero diverſum eſt a Auοα.. uub enim eſt a ubο s Aα ν, multi- Plex: luνα autem ſunt decem millia. αάWE] pro Aνα per apoſtrophum, quo græ- ci, loco eliſionis, qua carent, utuntur. Gr. M. p. 1o04. dAννε Hο dolor, triſtitia, molgſia. 59α] vidnν non ſolum eſt poν ſed 2. etiam Facio, ut h. l. Sic etiam H. Z. 139 n ˙ν νοοοννν νν Aαονν naig el inſum cœcum efe. cit Saturni fliut. CAIIIMACHVs Iavaer. pallad. v. 98. * 10 i ſalb. 4 graci pote Vd. Cat ell merl i0h enn flen 11 45 0 ſu, 1b le zpud ben Polt Crn tem long Eecl * D 109 2 7 v. 98. 2% öοννον νανον ete, go vero flium non eſfeci cacum. FEadem etiam notione occurrit in facris. dNασνν]] dαα)es achivi, quo nomine omnes gtæci ſæpe numero dicuntur. Nam Homeri tem- pore græcia vocabatur axaig vel cixaοα⁰ οναν]. Vid. Latemacheri Antiq. Græcor. Sacr. P. I. c I. Cæterum achaa fere tripliciter accipitur. Etenim eſt Græcia uniberſa, ut apud Homterum ſæpenu- mero. 2. Græcia propria inter theſſaliam et iſthmum atque peloponneſum intercepta; 3. Pro- vincia peloponnefi ad iſthmum ſita. Immo 4. poſtquam romanĩ græciam ſub jugum redegerant, emnes illæ provinciæ, quæ græciæ olim adſcriptæ fuerant, in macedoniam diſtribuebantur atque achajam, ut adeo eo tempore achaja eſſet dinidis pars univerſæ græciæ europææ. Ad v. 3. 1 0 ναẽ&j] 10uᷣοο ννοα˖ robuſtur, animg- ſus, fortis, Eſt ab IOi fortiter, quod ipſum eſt ab lc, 110g Hbra, nervus, robur. Invenitur etiam apud noſtrum fæmininum OOlun, ut iliad 3. Penultimam habet longam, quia ante cedit ſyllaba poſitione longa, et ſequitur natura longa. Vid. Gram. M. p. 1077. Iνάε Penultimam habet longam ob ſequen- tem adfpiratam x. Gram M. p. 1078. Ulltimam longam habet, quia accuſativus eſt pluralis primæ declinationis. Gr. H. p. 328. Sed idem hic ac: cuſa- 1t0 2 ouſativus pluralis primæ declinationis, jonice et dorice corripitur. Gr. H. I. c. Gr. M. p. 1094. dlidi] dis- 40og o, orcuc, mort. Poetæ ſæpe- numero utuntur hoc vocabulo pro ò Ad et alodns, quod idem denotat. Eſt ab æ privatiyo et 0% video, eamque ob rem proprie eum locum denoa- tat, ubi videri nihil poteſt, qui caliginoſus eſt, et tenebricoſus. Sive eſt ab&idu o H i 0h/curus. 1SoοοI p. 3. aor. I. act. verbi οurα præ- mitto, procul mitto, a verbo idnααν mitto, noceo, lado, quod ipſum eſt ab iec miſtile, jaculum, ſa- gitta, et Inrο vel Imανσ noceo, lados unde quo- que idmr eſt veluti ſaculo ldo. Sed verbum iſtud ꝓg‚,ανν lic exponunt ſcholia minora, ut illud eſſe dicant, ο v eiuαν)e AEIl. Quæ interpretatio, ſi vera eſt, ut eſt certe, Ho- MERVs ſignificat, iſta fatali diſſenſione reguni, multorum heroum animas fortes antè diem a fato conſtitutum, et cum diutius vivere potuiſ- ſent, ad orcum demiſſas. Die Fortſetzung hievon folgt kuͤnftig. UI. Unterſuchung einiger Stellen aus dem Caͤſar und Tacitus, mit welchen man das hohe Al⸗ ter der deutſchen Buchſtaben erweiſen will. brum I. Iliados. Inhalt des I. Stuͤcks. I. Obſervationes ad prœfationem Cornelii Nepotis. II. Potiſſima Apollinis cognomi- na, ex primis ipſorum origi- nibus, id eſt, ex cadmea antiquitate illuſtrata. V. Obſervationes in Homeri Li- 1 Se⸗ 90 ανεν 4 69 85 100