Läsw MM MTS' EM ig:^; '/«Jr 5M87 ■XüZ; sV*** 5sS^ W 25 ' ^SL>: ?j&£- ’xä&ti '•j-'&f: tä&& MWW E": SK*V ■/&}*■/ »'N :V' C. ■■irk msm £g£. ,**VO$ •>K GK^M WWW v.?v:tj ’i.v'.Vj’ öS\s- §&$& Z-KK .WfeJ; ÄHLÄK EU MÄK !S&Ä Ä-M >5: TDH^? K?WG M MM ^e^Är^vif* ■2&S3AS& £•*£*£& -j A/v-r. ^jA A$ 1 URKUNDEN UND AKTEN DER STADT STRASSBURI HERAUSGEGEBEN MIT UNTERSTÜTZUNG DER LANDES- UND DER STADTVERWALTUNG. ERSTE ABTHEILUNG URKUNDENBUCH DER STADT STRASSBURG. STRASSBURG UNIVERSITATS- BUCHDRUCKEREI VON J. H. ED. HE1TZ. 1879 . URKUNDENBUCH DER STADT STRASSBURG. ERSTER BAND URKUNDEN UND STADTRECHTE DIS ZUM JAHR 1266 BEARBEITET \ WILHELM \VIEGAN1). STRASSBURG VERLAG VON KARL J. TRUBNEIL «•*•*.* £ an j«v‘> ii ° th *y' X>/V •0.\* 'ÄLSZW 2©i*& J^r $ :^;>;.v ^>V ^ 4 *' **£* > -.o^; 2^M.' '<^;- vVW r * Vv D« &>, MMH » ’vIt.t: <■■ f * Wä. »§ 3^5 3 &>> *k;*>.. ?*&&$*# >:-M< &*&&■ w v i?>-./•*- * *. v - MME« •£C£ ;.V.*>;>*?Sä b' MZZM VORWORT. Es sind nahezu hundert Jahre verflossen, seitdem die letzten umfangreicheren Urkundensammlungen zur mittelalterlichen Geschichte des Elsasses und der Stadt Straßburg erschienen. Auf die Arbeiten von Wencher, Schöpflin und, Grandidier sind keine Werke gefolgt, welche mit Richtung auf das urkundliche Material eine nennenswerthe Bereicherung unserer Kennlniß gebracht haben. Ein Versuch, der erste überhaupt, alle auf Straßburg bezüglichen Urkunden in Einer Sammlung zu veröffentlichen, kam über den Ansatz nicht hinaus. Die somit noch nicht gelöste Aufgabe aufs Neue in Angriff zu nehmen, lag nun aber um so naher, als jüngst die Chroniken und Annalen, welche für die Geschichte Siraßburgs in Betracht kommen, in den Monumenta Germaniae und, den deutschen Städtechroniken eine den neueren Anforderungen entsprechende Ausgabe erfahren haben. Die Aufgabe selbst konnte nicht lohnender gedacht werden. Ein überaus reichhaltiges, nur auf wenigen Gebieten lückenhaft gewordenes Material, von dem nur ein sehr geringer Bruchtheil bisher bekannt ist, stand zu Gebote. Die auf die äußere und innere Geschichte der Stadt, auf die Natur ihrer ständischen Verhältnisse sowie den Rechts- und Besitzstand ihrer einzelnen geistlichen Stiftungen bezüglichen Urkunden und Akten waren in einer Vollständigkeit erhallen, die es hoffen ließ, daß aus ihnen ein getreues Bild von dem reichen und beicegten Leben Siraßburgs im Mittelalter sich enthüllen werde. Zunächst durften genaue Aufschlüsse über die politische Stellung der Stadt zu den nachbarlichen Territorien wie zur Reichsgewalt, vor Allem über ihr Verhalten zu den Landfrieden und Sonderbünden des vierzehnten Jahrhunderts erwartet werden. Auf dem Gebiet der Verfassungsgeschichte stand die Klärung der verwickelten Fragen nach dem Ursprung der Rathsverfassung und dem Character des Uebetgangs vom bischöflichen Stadtregiment zu einer autonomen städtischen Regierung in Aussicht. Der Einfluß VI VORWORT. und die Ausdehnung des geistlichen Elements im städtischen Leben mußte zum ersten Male in helles Licht treten. Selbst für die engste Localgeschichte, für die Genealogie der patricischen Familien und die Topographie der Stadt, ein Gebiet, das man in Straßburg bisher immer mit Vorliebe gepflegt hatte, war noch reiche Ausbeute zu hoffen. Man durfte getrost, um des Ueberflusses nur vorläufig Herr zu werden, bei dem Jahr 1400 stehen bleiben und eine eingehendere, urkutidliche Erforschung der characteristischen Merkmale des fünfzehnten Jahrhunderts, des Zunftwesens und der städtischen Verwaltungsreform, anderen Händen überlassen. Dagegen gebot es sich gewissermaßen von selbst, der Herausgabe des Straßburger Urhundenbuchs die Publikation der Akten zur politischen Geschichte Straßbnrgs in der Reformationszeit anzuschließen. Denn die glorreichste Periode der Vergangenheit Straßbnrgs gehört dem sechszehnten Jahrhundert an. Niemals hat Straßburg eine größere Bedeutung gehabt als zu den Zeiten Karl’s V., wo es in den großen Kämpfen jener Tage zwischen Deutschland, der Schweiz und Frankreich eine sehr eigentümliche Stellung einnahm. Die eigentlich reformatorische Thätigkeit Straßbnrgs ist frühzeitig der Gegenstand warmer Aufmerksamkeit geworden, sie hat namentlich in unserm Jahrhundert durch die Arbeiten von Jung, Rcehrich, Baum, Schmidt u. A. eine sorgfältige Erforsclmng gefunden. Dagegen ist dasjenige, was die Stadt damals auf politischem Gebiete, an den Reichstagen und den Tagen des Schmalkaldischen Bundes, in sehr ausgedehnten und mannigfaltigen diplomatischen Verhandlungen gethan hat, tim zusammen mit ihren Verbündeten die gemeinsame Sache zu fördern und zu vertkeidigen, bisher wenig bekannt geworden. Die Archive der Stadt enthalten aber darüber ein so reiches und bedeutsames Material, daß seine Veröffentlichung nicht nur für die Geschichte der Stadt, sondern für die Geschichte der ganzen Zeit sehr förderlich zu werden verspricht. Von der altern Geschichte der Stadt ausgehend, faßte zunächst Professor J. Weizsäcker die Ldee des Urkundenbuchs in das Auge. Diesem Plane beistimmend fügte Professor H. Baum garten sofort den der Herausgabe der Akten der Reformationszeit hinzu. So zerfällt das Werk, dessen erster Band hiermit vor gelegt wird, in zwei Abtheilungen : die eine umfaßt die Urkunden Straßbnrgs bis zum Jahre 1400, die andere die Briefe und Akten zur politischen Geschichte Straßbnrgs in den Jahren 1517 — 1555. Nicht genug kann anerkannt werden, mit wie entgegenkommender Bereitwilligkeit Se. Excellenz der Oberpräsident von Elsaß-Lothringen Herr von Moeller, als ihm die beiden Obengenannten den Wunsch vortrugen, die Herausgabe zunächst des Urhundenbuchs zu unternehmen, die dafür nöthigen Mittel zur Verfügung , stellte. Nur seinem Interesse an dem Werk ist es zuzuschreiben, daß dasselbe überhaupt in’s Leben treten konnte. Die Möglichkeit der Wetterführung gewährte dann der Landesausschuß und die Straßburger Gemeindeverwaltung. Der an der Spitze der letztem stehende Bürgermeistereiverwalter Herr Back übernahm die Hälfte der Kosten im Namen der Stadt, in vaterländischer Gesinnung bewilligte der Landesausschuß die andere Hälfte. VORWORT. VII Neben den beiden Antragstellern und Professor W■ Scherer traten der Archivdirector des Unter-Elsaß L. Spach und der Stadtarchivar von Straßburg J. Brucher in die von dem Oberpräsidenten für die Leitung des Unternehmens nieder gesetzte Commission ein. Ostern 1876 verließ Weizsäcker Straßburg; nichts desto weniger blieb er auf Wunsch der Commission Mitglied derselben, wahrend sein Nachfolger Professor P. Sehe ffer - B oichor st das bisher von ihm verwaltete Amt eines Secretärs der Commission übernahm und Br. F. Ebrard in dieselbe eintrat. An die Stelle des im Herbst 1877 nach Berlin berufenen Professor Scherer ist später sein Nachfolger an der Universität Professor E. Martin getreten und endlich Br. W. Wiegand, welcher 'im Becember 1875 die Bearbeitung des Urkundenbuchs übernommen hatte, Mitglied der Commission geworden. Als sich der erste Band des Urkundenbuchs seinem Abschlüsse näherte, wurde es möglich, auch die Arbeiten für die zweite Abtheilung in Angriff zu nehmen, welchen Br. H. Virck sich unterzogen hat. Es steht zu hoffen, daß der erste Band derselben ebenso wie der zweite Band des Urkundenbuchs in nicht zu ferner Zeit ansgegeben werden kann. DIE COMMISSION. EINLEITUNG. Wenn die urkundliche Geschichte der Stadt Straßburg im Mittelalter trotz des regen historischen Sinnes, der im Elsaß waltet, bisher über Gebühr vernachlässigt erschien, so hat dies mancherlei Gründe. Man hatte sich vielfach daran gewöhnt, in den Publicationen des vergangenen Jahrhunderts, in Schöpflin’s Alsatia diplo- matica und Alsatia illustrata, in Grandidier's Histoire de l’eglise de Strasbourg und Histoire d'Alsace, allenfalls noch in J. Wencher's rechtshistorischen und archivalischen Werken die Summe des urkundlich Wissenswerthen erschöpft zu sehen. Die Nachträge, welche die letztverflossenen Jahrzehnte dieses Jahrhunderts noch brachten, waren von sehr geringer Ausdehnung und verschiedenem Werthe. Zum Theil beruhten sie, wie die von Liblin aus dem Nachlaß Grandidiers herausgegebenen Oeuvres historiques inedites, ausschließlich auf den Arbeiten jener vergangenen Periode, zum Theil behandelten sie nur ein sehr eng begrenztes Gebiet heimischer Geschichte wie Ch. Schmidt’s Histoire du chapitre de s. Thomas. Die für eine eingehende Kenntniß des mittelalterlichen Straßburg unumgänglichste und nothwendigste Vorarbeit, eine Sammlung, welche sich allein auf die zur Geschichte der Stadt Straßburg bezüglichen Urkunden beschränkte, diese jedoch möglichst vollständig gab und. alle nur die Verhältnisse des Straßburger Bisthums oder der übrigen Theile des Elsaß berührenden Stücke aus schied, wurde freilich geplant. Aber der sehr lobenswerthe, auf Anregung des damaligen Maire von Straßburg F. Schützenberger gefaßte Beschluß des Straßburger Municipalrathes, die für die Vergangenheit der Stadt wichtigsten Documente in einem imfassenden Urkundenbuch zu vereinigen, kam leider nicht zur Ausführung. Der im Jahr 1843 erschienene erste und einzige Band des Code historique et diplomatique de la ville de Strasbourg enthält bekanntlich nur Chroniken des vierzehnten und fünfzehnten Jahrhunderts, keine Urkunden . Ungemein erschwert wurden außerdem derartige Arbeiten durch den EINLEITUNG. IX Umstand, daß das archivalische Material sich seit den Tagen der Revolution von 1789 zumeist in ungeordnetem, fast verwahrlostem Zustand befand. Eine durchgehende, sorgfältige Inventarisirung selbst der großem Straßburger Archive, des Bezirks- und des Stadtarchivs, wurde erst in den letzten Decennien in Angriff genommen. Erst den jetzigen Vorständen derselben ist die verhältnißmäßig leichte Zugänglichkeit und Nuizbarmachung des urkundlichen Stoffes, durch die neuere Nachsuchungen begünstigt iverden, zu verdanken. Dieser Vortheil allein schon mußte abgesehen von den im Vorwort entwickelten wissenschaftlichen Gesichtspunhten es geboten erscheinen lassen, jetzt endlich die unverrückbaren Grundlagen einer urkundlichen Geschichte Straßburgs zu legen. Die Sammlungen Wencher’s, Schöpflin’s und Grandidier’s , die andere zum Theil weiter gehende, zum Theil enger begrenzte Zwecke im Auge gehabt hatten, konnten in keiner Weise mehr genügen, da sie nur einen kleinen Bruchtheil des in Betracht kommenden Materials namentlich für die spätem Jahrhunderte des Mittelalters enthielten. Selbst das von ihnen Gebotene konnte vor den heutigen Editionsansprüchen nicht mehr bestehen, besonders die Drucke von Schöpflin und Wencher enoiesen sich vielfach lüchen- und fehlerhaft. Namentlich diese letztere Beobachtung war für die Entscheidung der Frage von Einfluß, welche Ausdehnung dem von der Commission geplanten Straßburger Urhundenbuch zu geben sei. Es galt zunächst als feststehend, daß unsere Edition das gesammte urkundliche Material zur Geschichte Straßburgs bis ztim Ende des vierzehnten Jahrlmnderts enthalten solle. Der auf diesem Gebiet arbeitende Forscher sollte möglichst wenig auf andere Publicationen verwiesen werden, vielmehr Alles auf die Entwicklung und die einzelnen Verhältnisse der Stadt Bezügliche hier beisammen finden. Daraus ergab sich schon von selbst, daß auch Urkunden, die bereits in guten Drucken Vorlagen, wenn sie für die Geschichte Straßburgs von irgendwie erheblicher Bedeutung waren, aufgenommen werden mußten, wenn nicht in extenso, so doch wenigstens im Regest. Da nun giite ältere Drucke selten teuren und selbst bei ihnen mit der modernen Editionsmethode immer noch Etwas zu leisten übrig blieb, so empfahl es sich nicht blos der Vollständigkeit wegen, wenigstens in der älteren Zeit möglichst Alles aufzunehmen. Um so mehr, als der ein ■ besonders reiches und relativ correct wiedergegebenes Urkundenmaterial enthaltende zweite Band der Histoire d’Alsace von Grandidier nahezu ganz vergriffen ist, für das überrheinische Deutschland fast als Manuscript gellen kann. Was die sachlichen Gesichtspunkte angeht, die für die Aufnahme eines Stücks entscheidend ivaren, so stand auch hier das Princip möglichster Vollständigkeit im Vordergründe. Es sollten z. B. nicht die Urkunden der städtischen Klöster mul geistlichen Corpo- rationen, wie es anderwärts geschehen, ausgeschlossen werden, sondern nur ihre Besitztitel, die sich auf auswärtiges Eigenthum bezogen. Es ergab sich daraus ein überraschendes, bisher wenig gekanntes Bild von der iceit verzweigten Ausdehnung des geistlichen Elements in Straßburg und seinen vielfachen Beziehungen zur Curie. Es sollte ferner Alles, was selbst nur durch Nennung einer städtischen Persönlichkeit oder Oertlichheit auf Straßburg Bezug hatte, in irgend einer Weise Aufnahme finden. So sollten, wenn z. B. Straßburger in Urkunden als Zeugen erscheinen, X EINLEITUNG. ihre Namen wenigstens auf\'geführt werden, die der übrigen Zeugen jedoch iceghleiben und die betreffende Urkunde durch ein möglichst kurzes Regest characterisirt werden. Eine Ausnahmestellung wurde allein dem Bischof ton Straßburg zugestanden, da der aufzunehmende Stoff sonst alles Maß überschritten hätte. Die Regesta episcoporum Argentinensium sind ein Werk für sich, das recht bald eine Bearbeitung verdiente. Urhunden freilich, toie die Verleihung der Immunität oder des Münzrechtes an den Bischof, die bei der bis in’s dreizehnte Jahrhundert währenden intimen Stellung desselben zur Verfassung der Stadt auch ein eminent städtisches Interesse haben, durften nicht unberücksichtigt bleiben, sondern mußten ganz auf genommen werden. Im Allgemeinen war für die Entscheidung, ob ein Stück in extenso oder in Regest form wiederzugeben sei, die sachliche Bedeutung desselben maßgebend. Alles, was directen Bezug auf die Geschichte der Stadt und ihrer Institutionen hatte, auch die privatrechtlichen Urhunden 'wurden ganz aufgenommen. Für die spätere Zeit freilich , schon für das vierzehnte Jahrhundert, wo das Formelhafte der letzteren überwiegend wird, werden die Regesten reichlicher werden dürfen, in diesem Band konnten sie nur selten verwendet werden. Unter den 019 Nummern desselben finden sich außer 71 oben erwähnten Zeugen-Regesten, wenn ich sie so nennen darf, nur 32 volle Regesten neben 516 vollständig wieder gegebenen Urkunden. Was Form und Inhalt der Regesten anbetrifft, so wurde von dem Gnmdsatz ausgegangen, daß dieselben den historischen und juristischen Gehalt der Vorlage durchaus ersetzen sollen. Die Sprache des Originals wurde mit Anlehnung an den Wortlaut desselben festzuhalten gesucht, die in der Urkunde vorkommenden Orts- und Personennamen mit Beibehaltung ihrer alten Formen auf geführt. Der Inhaltsangabe wurde das Incipit durch Anführungszeichen eingeschlossen angefügt, zum Schluß neben dem ursprünglichen Datum das rectificirte gegeben, dieses allein in Oursive als ausschließliche Zuthat des Herausgebers im Gegensatz zu dem Uebrigen, das wie die Urkundentexte in Antigua gedruckt wurde. Für die Stückbeschreibung galten dieselben noch zu erklärenden Regeln, wie bei den in extenso gegebenen Urkunden. Unter diese wurden die Regesten mit fortlaufenden Nummern chronologisch eingereiht, eine besondere Hervorhebung etwa durch ein Sternchen bei der Nummer erschien bei ihrer abweichenden äußern Form nicht nothwendig. Bei der Wiedergabe der Urkunden wurde im Allgemeinen nach den Grundsätzen verfahren, wie sie J. Weizsäcker in dem Vorwort zum ersten Band der Deutschen Reichstagsakten in erster Linie für deutsche Stücke axifgestellt hat. Die für lateinische Stücke zu erwartende Musteredition Sickels in der Diplomata- Abtheilung der Monumenta konnte leider noch nicht zum Vorbild genommen werden. Es dürften sich daher bei dem noch immer nicht erzielten Einverständniß über alle Fragen der Urkundenedition auch in unsrer Axisgabe Singularitäten finden, die nicht allseitige Billigung erfahren icerden. Dahin rechne ich\z. B., daß von der Markirung aller, selbst der ersten drei Zeilenenden des Originals durch irgend ein besonderes Zeichen Abstand genommen ist. Die Möglichkeit, die dadurch erzielt werden soll, die Identität einer Urkunde zu constatiren, erschien bei genauer EINLEITUNG. XI Stückbeschreibung, bei Angabe des Aufbewahrungsortes der Vorlage und bei Mittheilung der Varianten andrer Originale auch ohnedies gesichert genug. Die Anwendung verlängerter Schrift wurde durch die Einfassung von drei senhrecht über einander stehenden Punkten bezeichnet, das Ghrismon durch (C.), das Monogramm durch IM.), das Recognitionszeichen durch IS. R.), der Orbiculus durch ( 0 .) im Text an entsprechender Stelle wiedergegeben. Die Columnenstellung der Gardi- mlsunterschriften in päbstlichen Bullen wurde der Schwierigkeiten im Druck halber nicht beibehalten, sondern dieselben wurden in fortlaufende Reihe gesetzt. Im Uebrigen wurden in den Text der Urkunden Absätze nur eingefilgi, wenn das Original dieselben hatte, wie z. B. bei der Datums- und Recognitionszeile in königlichen Diplomen. Bei sehr langen Stucken indeß, wie z. B. bei den Stadtrechten, wurde eine Eintheilung durch gezählte Artikel, die mit Cursivzahlen in eckigen Klammern bezeichnet wurden, zur Erleichterung des Verständnisses und der Citation vorgenommen. Bei Briefen wurde die auf der Rückseite befindliche Adresse links unter die Urkunde mit der Bemerkung [in verso] gesetzt. Etwaige Unterschriften wurden im Abdruck rechts unter der Urkunde angebracht, wobei festgehalten und nachgeahmt wurde, wie dieselben sich auf mehrere Zeilen vertheilen. Lüchen des Originals sind, wenn sie nicht ergänzt werden konnten, durch drei oder mehr Punkte bezeichnet und in den Varianten ist sodann möglichst die Zahl der ausgefallenen Buchstaben angegeben icorden. Absichtliche Auslassungen der Schreiber für nachzutragende Namen, für das Datum u. A., sind im Druck durch einen entsprechend großen leeren Raum kenntlich gemacht worden. Die bekannten zicei Punkte dagegen vor Titeln und Amtsnamen wurden im Druck wiedergegeben. Getilgte Worte wurden in die Varianten verwiesen, ebenda auch bemerkt, ob Worte über geschrieben oder auf Rasur von der gleichen oder einer andern gleichzeitigen oder spätem Hand nachgetragen worden sind. Was nun die Behandlung des Urhmdentextes selbst anbelangt, so wurde die eigenthümliche Schreibweise der Vorlage mit den jetzt allgemein gebräuchlichen Abweichungen, im Uebrigen möglichst getreu wiedergegeben. Sämmtliche Abkürzungen wurden ohne Weiteres aufgelöst. Bei der Auflösung der siglenartig gegebenen Eigennamen, auch bei der Emendation verletzter unlesbarer Stellen ist ein Unterschied gemacht, ob die Zusätze und Ergänzungen aus eigener Vermuthung oder ob sie aus der gleichen Quelle, eventuell einer andern Redaction geiconnen wurden. Im letztem Falle ist die Gursive, im erstem die eckige Klammer verwendet, die überhaupt zur Bezeichnung von Oonjecturen dient. Sonst wurde Alles, was zum Text gehört, in Antiqua, unechte oder verdächtige Stücke in etwas kleinem Antiquatypen, dagegen Alles, was nicht urkundlich, sondern Zusatz des Herausgebers ist, also Ueher Schriften, Stückbeschreibungen, Anmerkungen in Gursive gedruckt, ganz wie in den Reichstagsakten. Ferner wurden die Normen derselben für Anwendung der Majuskel mir bei Personen- und Ortsnamen sowie beim Anfang eines Absatzes, ebenso für den Ersatz der Römischen Zahlzeichen durch Arabische beibehalten. Auch sonst ivurde, was die Schreibweise der einzelnen Buchstaben anbetrifft, ganz nach ihnen verfahren. Nur für sz wurde kein besonderes XII EINLEITUNG. Zeichen eingesetzt und Eigennamen, an denen eien Nichts geändert werden soll, wurden streng nach der Vorlage gegeben, nicht z. B. uu durch w ersetzt. Eine besondere Eigenthiimlichheit boten die deutschen Stücke dieses Bandes, die vom Jahre 1261 an mit dem Beginn des Kampfes zwischen der Stadt und Bischof Walther von Oeroldsech plötzlich in überraschender Fülle auf treten. Neben deutlich über geschriebenen Vocalen fanden sich eine Anzahl Zeichen ebenfalls über Vocalen, die in keiner Weise sprachlich genügend gedeutet werden konnten, auch nicht einfache Accente oder Längezeichen zu sein schienen, bald schräg liegende, mehr oder weniger gekrümmte, bald haken- und dachförmig gebogene Striche. An ein Ineinanderüberfließen von Zeichen und Buchstaben über den Vocalen, wie es vom vierzehnten Jahrhundert an eintritt, ist hier noch nicht zu denken. Biese singulären Zeichen wurden je nach ihrer Gestalt durch Acut oder Circumflex wiedergegeben, da eine Nachahmung aller Variationen unmöglich und ohne Sinn war. Varianten und inner hingen sind auf ein möglichst geringes Maß beschränkt worden. Unter jene sind meist nur solche auf genommen, die eine Veränderung des Sinnes ergaben oder irgend eine Undeutlichkeit hoben, bloße dialectische Abweichungen nur bei Namen oder auffallenden Ausdrücken. Offenbare Unrichtigkeiten der Vorlage, namentlich einfache Schreibfehler wurden im Texte gleich selbst verbessert und die ursprüngliche Lesart unter die Varianten eingereiht. Außerdem fanden hier, wie schon bemerkt, die Angaben über Rasuren, Lücken, Nachtragungen des Originals, u. s. w. statt. Die Anmerkungen enthalten Alles, was zur Feststellung der urkundlich erwähnten Personen und zur Erläuterung der thatsächlich berührten Verhältnisse gehört, auch die Bestimmung streitiger Oertlichkeiten, die eine längere Auseinandersetzung nothwendig machte. Im Uebrigen fallen jedoch die Ortsbestimmungen dem Register zu. Ferner ist in den Anmerkungen urkundlicher Stoff, der seiner Geringfügigkeit wegen im Text keine Verwendung finden konnte, an entsprechendem Ort untergebracht worden. Von irgend welcher historischen Verwerihung des mit- getheilten Materials an dieser Stelle ist Abstand genommen worden, da sie nicht Sache des Herausgebers ist, so verlockend es auch zuweilen scheinen mochte, z. B. die allmälige Bildung des Straßburger Stadtraths zu verfolgen. Unmittelbar auf den Text folgt die Stückbeschreibung. Dieser Platz schien angemessener, als der zwischen Ueberschrift und Text, wo lange Stückbeschreibungen den unmittelbaren engen Zusammenhang jener beiden störend unterbrechen. Da nur sehr wenige Urkunden unsres Bandes Hier zwei Druckseiten hinausgehen, so fällt der Gegengrund, daß bei dieser Anordnung der Leser nur mit Mühe über Beschaffenheit und Geschichte der einzelnen Urkunden sich unterrichten könne. Sonst wurde auch hier ganz die Anordnung und Terminologie der Reichstagsakten befolgt, also die Vorlage beschrieben, ob sie Original ( or.) Concept ( conc.) oder Copie ( cop.) sei, letztere nach ihrem Alter bestimmt, ob sie ans Pergament (mb.) oder Papier (chart.) bestehe, sodann ob sie mit oder ohne ursprünglich vorhandene Besiegelung, wie diese angebracht und in welchem Zustande sie erhalten sei u. s. w. Auf eine eingehende Beschreibung der Siegel ist Verzicht geleistet, mir soviel über ihr jetziges Aussehen vermerkt worden, daß der Sphragistiker daraus entnehmen kann, EINLEITUNG. XIII ob sich eine eigne Ansicht des Siegels verlohnt. Wichtige Kanzlei- oder Archio- bemerknngen und Dorsualaufschriften namentlich aus der päbstlichen Kanzlei, ferner bei Copien Urkundenüberschriften aus Chartularien sind ebenfalls in die Stückbeschreibung aufgenommen worden, deßgleichen alle urkundlich kritischen Erörterungen. Bei Aufführung der Drucke ist eine möglichst vollständige Litteraturangabe zu erzielen gesucht worden, freilich wird dabei mancher Nachtrag nothwendig sein. Auch die Derivation der Drucke nach ihrer handschriftlichen Vorlage und unter einander selbst ist bezeichnet. Bei ersterm wurde zur Trennung der einzelnen selbständigen Glieder das Semikolon, bei letzterm das Gleichheitszeichen (=) verwandt, die Drucke selbst in chronologischer Folge geordnet. Alle großem Regestensammlungen wurden schließlich ebenfalls berücksichtigt. Soviel über die Grundsätze unsrer Edition. Was die Beschaffenheit des handschriftlichen Materials anbetrifft, das uns zu Gebote stand, so stellten sich die Verhältnisse schließlich viel günstiger heraus, als man anfangs erwarten durfte. Weitaus der größte Theil des Straßburger mittelalterlichen Urkundenschatzes ist erhalten, für die spätem Jahrhunderte sogar in erdrückender Fülle. Bedeutendere Lücken zeigte nur das hiesige Bezirks-Archiv, das ans den Beständen des ehemaligen bischöflichen Archivs zu Zobern gebildet schwere Stürme Überstunden hat. Das Stadtarchiv dagegen erschien trotz Brand und Pfalzsturm merkwürdig intact. Zum ersten Male konnte von uns das sehr reiche, nach ungefährer Schätzung mindestens 10,000 Urkunden enthaltende hiesige Hospitalarchiv vollständig ausgebeutet werden, auch die eingehende Durchsicht des Thomas- sowie des Frauenhausarchives war uns, Dank der Liberalität der betreffenden Venealtungen, gestaltet. Es war in Folge dessen doch nur in verhält- nißmäßig wenigen Fällen nothwendig, auf jede handschriftliche Vorlage verzichten und auf Drucke zurückgehen zu müssen. Von den 619 Nummern dieses Bandes ist dies bei 98 der Fall gewesen. Dagegen konnten im Ganzen 276 bisher noch unge- druckte Urkunden und 92 nach besserer Vorlage zumeist nach dem Original mitgetheilt werden, wo frühere Drucke nur Copien benutzt hatten. Selbst die 251 Stücke, bei denen uns keine ältere oder authentischere Ueberlieferung zur Seite stand, darf wohl unsre Ausgabe hoffen, wenigstens theilweis in verbesserter Gestalt gegeben zu haben. Namentlich auch da, wo die gemeinsame Quelle früherer Editionen und unsres Druckes Copialbücher waren. Die meisten von ihnen, ans denen nur Weniges entnommen ist, sind in der Stückbeschreibung der betreffenden ans ihnen geschöpften Urkunden bereits näher charakterisirt worden. Eine größere. Anzahl Beiträge haben folgende geliefert : 1) Lm Straßburger Stadt-Archiv Briefbuch A auf Pergament in Groß- Folio, 297 Blätter mit Eintragungen von Händen des 14ten und 15ten Jahrhunderts. Die meisten darin enthaltenen Urkunden tragen kurze Pnhalts- Uebersichten in rother Dinle und auf dem Rande daneben Registratur Zeichen, die sich auch auf dem Rücken der Originalien finden, welche zur Abschrift vor- XIV EINLEITUNG. gelegen haben. Auf dem ersten Blatt ist ebenfalls mit rother Dinte vermerkt . an discm büche stänl abegescliriben alle die versigelten briete, die die stat zu Strazburg uf dem pfenningturne und anderswo hant, ez sient frilieiten von bebsten von . . keysern und von künigen, die briefe über die vögtye und daz scliultbeiszentüm der stat zu Strazburg, die briefe von der pfaflieit wegen und sonderliche von der barfüszen und der prediger wegen, item die briefe über der stelle gelt und zinse, item die briefe über alle sünen ursagen und urfehten und über alle Sachen, die der stat zügehörent. und wart diz buch angevangen zü schribende under liern Ulrich Bocke dem meister und liern Johannes Gantzeler dem ammanmeister an dem ersten zinsdage vor sant Urbans dage anno domini millesimo trecentesimo septuagesimo. (1370 Mai 21.) 2) Im Straßburger Thomas-Archiv Registrande A auf Papier in Groß- Folio, 389 Blätter mit Eintragungen von Händen des Uten und I5ten Jahrhunderts. Nicht mehr aufzufinden waren leider zwei wichtige Gopialbilcher, die Grandidier in der Histoire de Teglise de Strasbourg I, 83 und II, 39 näher beschrieben hat: 1) Im Straßburger Stadt-Archiv ein Pergament-Chartular, das die Privilegien der Straßburger Kirche enthielt, 1357 im September auf Befehl des Straßburger Bischofs Johann von Lichtenberg angefertigt, in unsrer Ausgabe kurz als cod. mernbr. 1357 bezeichnet. 2) Im Archiv des Straßburger Bomcapitels {heute im Bezirks-Archiv) ein ebenfalls Privilegien, Statuten und Urkunden der Straßburger Kirche enthaltendes Pergament-Chärlnlar, 1347 im Auftrag des damaligen Domdechanten Johann von Lichtenberg angelegt, in unsrer Ausgabe kurz lib. sal. 1347 genannt. Auch eine Reihe auswärtiger Archive, von denen zu hoffen stand, daß sie Straßburger Urkunden bergen konnten, ist im Sommer 1877 von mir besucht und ausgenilizt worden. Mehrere von ihnen, wie z. B. das Hagenauer, Freiburger, Frankfurter und einige Schweizer Stadt-Archive konnten erst für das vierzehnte Jahrhundert Materialien liefern. Für diesen Band haben beigesteuertdas Bezirks- Archiv des Ober-Elsaß zu Colmar, das Stadt-Archiv zu Sp ei er, das Baden’sehe General-Landesarchiv zu Karlsruhe, die Universitäts-Bibliothek zu Heidelberg, das Großherz. Hessische Haus- und Staatsarchiv zu Darmstadt, das Preußische Provinzial-Archiv zu Coblenz. Auch einige Privatarchive wurden in zuvorkommendster Weise geöffnet, während Ansuchen an andere erfolglos blieben: die im Besitz des Herrn Kreisrichter a. D. Conradi befindliche Habel sehe Sammlung zu Miltenberg, die Familienarchive des Freiherrn von Gayling zu Freiburg i. Breisgau, des Herrn Baron von Müllenheim auf Stotzheim, des Herrn Baron von Zorn-Plobsheim hier selbst. Diesen Herren wie den Vorständen der oben genannten Staats- und Stadtarchive sei für die freundliche Unterstützung, welche sie meinen Nachsuchungen zu Theil werden ließen, hiermit EINLEITUNG. XV mein aufrichtiger, geziemender Dank ausgesprochen. Ganz besonders aber gebührt derselbe den beiden an der Spitze des hiesigen Bezirhs- und Stadtarchivs stehenden Herren L. Spach und J. Brücker, die in jeder Weise bemüht waren, die reichen ihnen anvertrauten Schätze so vollständig ■und bequem als möglich unserm Unternehmen zur Verfügung zu stellen. Dankbare Anerkennung verdienen schließlich auch die Verlagsbuchhandlung von K. J. Trubner und die Universitäts-Buch- dmcherei von Ed. Heitz hier für den Eifer und die Sorgfalt, mit der sie die typographische Ausstattung des Bandes geleitet haben. Das Namen- und Sachregister ist von meinem Mitarbeiter Dr. M. Baltzer nach den von der Commission auf gestellten Grundsätzen, über die derselbe an entsprechender Stelle selbst Rechenschaft oblegen wird, bearbeitet worden. Ich schloß diesen ersten Band des Urhundenbuchs mit dem Jahr 1266, weil mir die in demselben erfolgende definitive Beilegung jenes Streites zwischen Stadt und Bischof, von dem recht eigentlich die städtische Unabhängigkeit datirt, einen markanten Abschnitt in der Straßburger Geschichte zu bilden scheint. Der zioeile Band, der hoffentlich am Schlüsse des nächsten Jahres erscheinen kann, soll dann das urkundliche Material bis zum Jahr 1334 umfassen, bis zu dem Zeitpunkt, wo die Zünfte ihren Platz im Stadtregiment einnehmen. Wie unzulänglich in manchen Punkten die vorliegende Arbeit ist und welcher Nachsicht sie bedarf, weiß Niemand besser als ich. Vielleicht aber darf ich doch hoffen, daß sie Andere zu weiteren Studien, zu tieferen Nachforschungen in den reichen Schachten der geschichtlichen Vergangenheit Straßburgs anregt. Straßburg, im Juli 1870. WILHELM WIEGAND. 1 . König Dagobert verleiht der Kirche der heiligen Maria zu Straßburg drei Höfe zu Bischofsheim, Ruffach und Species. 662 April 2 Isenburg. In nomine sancte et individue trinitatis. Tagebertus 3 divina favente clemencia nobilissimus rex. notum sit omnibus sancte dei ecclesie fidelibus natis et nascendis, qualiter b ego 5 rex c Tagebertus d exhereditatus e Christo volente r propriiss üliis sanctam Mariam michi in hereditariam h heredem acquisivi' dans in honorei ejusdem k malris domini ad Argentinensis ecclesie monasterium tres curtes meas optimas et electas, quas ita discernebam a ceteris, ut preessent cunctis 1 . quarum una sita est in pago, qui dicitur m Bischovislieim 11 , et° in comitatu Cbilcheim P, altera in pago, qui vocaturi Rubiaca r , et in comitatu Ilchicha s , tercia io in pago, qui nuncupatur 1 Species" 1 , et in comitatu Bargensev. scilicet bas supradictas curtes ad supradictum monasterium cum servientibus optimatibus vel etiam equitibus ad easdem curtes pertinentibus eo jure tradidi x , ut omnibus annis vite sue ipsi et posteri eorum 4 nummos ad legitimum censum dent ad eandem curtem, qua visi sunt degere. sed viliores servos ita dempsi a supradictis, ut dent 12 nummos, exceptis hiis, si qui liberales midieres 15 acquirant. eorum fdii nullum censum reddant, sed tarnen vivant eodem jure uti patres eorum. insuper bannum eorum sit precium trium solidorum, nisi si que forte faciant contra monasterium, hoc emendent secundum gratuitam voluntatem illius loci procuratoris, nec tarnen omnino expertes predii neque proprie vite consistant. super hec Speciensem curtim discrete cum servientibus miclii ab aliis ita discernebam, ut quicunque a famulantibus michi 20 serviliter essent procreati, masculini sexus qui forent, nullum censum reddant; sed feminei sexus etas, ut predictum est, legitimum censum persolvat. post hec demum cupiens querere, quo consilio corpus quin pocius animam possim deo et genitrici ejus commendare, me ad idem monasterium, quandiu vixissem, ejus pro gracia promisi serviturum, ut ipsa me in die judicii commendaret ex se carnaliter nato fdio domino nostro Jesu Christo, ac maxime 25 a) C Dagobertus. b) C quod. c) B om. rex. d) C Dagobertus. e) C exheredatis. f) C volun- tate. g) Henschen. bonis. h) C om. hereditariam. i) C accersivi. j) B honorem, k) B om. ejus- dem. 1) Com. quas—cunctis. m) C om. qui dicitur. n) B Bisschoflesheim. C Bischovesheim. o) C om. et. p) C Kilicheim. q) C om. qui vocatur. r) C Rubiaco. s) C Bliche, t) C dicitur. u) C Speries. v) B Bargensi. C bricht hier ab. x) B bricht hier ab. 30 1 Schüpflin Als. illustr. I, 636 sucht Species als Untergau im Aargau also in der Schiveiz, ihm schliesst sich K. Pertz in Mon. Germ. Dipl. I, 186 not. 70 u. 71 an. Demgegenüber hat schon Schilfer Königsh. S. 594 auf die Gegend von Barr gewiesen und das heutige Börsch darunter vermuthet. Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. I pr. p. 27 not. z substituirt Spesburg, heute Buine bei Barr, ihm ist Weiland der Herausgeber des Chron. Ebersheim. Mon. Germ. SS. XXIII, 433 gefolgt. Angesichts der verderbten Ueberlieferung wage ich keine Entscheidung. 1 2 662 ideo, ut liberales, qui beneficia ab eis de curtibus ex me habebant, mee pro causa suasionis se eodem more a quo ego se promisissent servituros non serviliter sed liberaliter legalium b jure virorum, potentes a me, ut si quid unquam fore fecissent, hoc facilius emendarent dimidie partis quam ceteri liberales, quod et concessi. sed et insuper, si quid emendare debuissent in advocati ejus jure, cum septem solidis et semis satisfaciant, tarnen ipsis laudantibus quin pocius eundem advocatum constituentibus. et si quis herum pro maxima culpetur culpa, si culpabilis sit, in maximo banno triginfa solides emendet; quin eciam, si unquam presul ejusdem loci quenquam herum contra se consilio vel facto etiam fecisse convincat, hoc emendet quasi über vir; si autem insons velit fieri, cum predicto jure libe- ralium inculpabilis fiat, sed liiis liberalibus, qui se sua sponte pro mea suasione ad idem monasterium dederant, tale jus constitui, ut habeant liberam potestatem emendi, habendi, dandi, vendendi et posteris eorum propria jura dimittendi. et nemo eos supradicat nisi liberales in eisdem curtibus degentes, qui se meo consilio eidem monasterio commendarant; et tarnen ipsi supradicant et justiciam inveniant super omnes, qui illuc subditi sint. insuper si Febr.27 qui sint, qui in ejusdem monasterii potestatem veniant liberaliter degentes, 3 kalendas marcii postea in advocati jure et in liberalium virorum tueantur, et hinc predicti liberales nullum famulatum domino illius loci vel regi exhibeant, nisi ex eis beneficia habeant, ita etiam, ut unusquisque loricatus vir decem mansus possideat, et tune pergat unusquisque illorum, quo- cunque velint eos mittere cum victu episcopi sive regis, ipsis laudantibus ministeriis trium villicationum. si autem quisquam ex eis non habens beneficia exigatur in famulatum ipsius loci defensoris, trium ebdomadarum spatio pergat in servicio ad defendendum regnum, quarta intrante, si ei nolit beneficia dare, fiat in presencia ejus cujuscunque velit miles. Acta sunt hec in Isenburg c . et ut hec d a nobis facta credantur et a posteris nostris non infrangantur, manu propria roboravimus e et sigillari jussimus. Signum domini Tageberti regis pii f . Ego Turandus cancellarius regis ipso jubente rescripsi. Acta sunt hec 4 nonas aprilis luna 7 e anno ab incarnacione domini 662 h indictione 5 regnante Tageberto 1 rege! anno 32 regni sui A aus Schöpflin Als. dipl. I, 25 nr. 22 nach dem cod. membr. 1357. Darnach auch Grandidier Hist, de Vegl. de Strasb. I pr. p. 26 nr. 17 — Brequigny-Pardessus Dipl. Mer. II, 170 nr. 380 — Migne LXXXVII, 1305 — Mon. Germ. Dipl. I, 186 nr. 70. B coli. Goccius Dagob. p. 143 stückweis nach einem verlorengegangenen Pergament-Codex der Straßb. Diacese (mit A identisch ?) — Vorburg Histor. VIII, 231 — Henschenius De trib. Dagob. p. 84 = Le Cointe Annal. III, 748 = Laguille pr. p. 3 nr. 5. C coli. Schilter Königsh. S. 592 stückweis nach dem 1870 verbrannten Original der lateinischen Chronik Königshofens — Lünig XVII, 866 nr. 1. D bei Bebel Antiq. Argentorat. eccl. p. 72 aus dem Manuscript von Gebwilerus de comit. Habsp. Die Unächtheit erweisen ausführlich Le Cointe l. e., Grandidier l. c. p. 83 — 87, Brequigny- Pardessus I, 111 und II, 170. Vergl. Friedrich Kircheng. Deutsch!. II, 506 ff. Die Fälschung muss vor die Mitte des 12ten Jahrh. fallen, da sie im ersten ältern Theile des Chron. Ebersheim., der um 1167 absetzt, bereits verwerthet ist, auch in den 1870 verbrannten Fragmenten einer altern Ebersheimer Chronik, die sich in einem Codex des Matthias von Neuenburg befanden, schon figurirte. Vergl. Mon. Germ. SS. XXIII, 429 und 433. b) Grandidier modo, h) Grandidier legaliter. c) B Senburg. d) B om. hec. C ea. e) C robora- mus. {] C om. signum—sunl hec. g) C 10. h) C 706. ij Grandidier Dagoberto. j) C om. indictione—rege, k) C nostri. 5 10 15 20 25 30 35 40 45 719—728 3 2. In einer Schenkungsurkunde des Presbyters Aigmo für Kloster Weissen- burg : actum in civitate Argentaria publice 12 kalendas 3 4 julias anno 4 regni domni nostri Ilelperic 1 regis. ego in dei nomine Heimo presbiter hanc donationem factam scripsi et subscripsi. signum Haione. signum Clirodouuini. signum Hattune, signum 5 Radouuino. signum Folcuuino b . signum Ermberto. signum Ermenrihi. signum Hericho. signum Ilarione. signum Germune. signum Radoino. 7 19 Juni 20 Straßburg. W aus dem cod. tradit. Wizenburg. zu Speier von der zweiten Hand desselben geschrieben mit der Ueberschrift carta Heimonis von andrer Hand. Gedruckt ebendaher bei Zeuss Tradit. Wizenb. p. 46 nr. 45 — Brequigny-Pardessus II, 10 451 additam. nr. 43. 3. In einer Urkunde Herzog Adalberts 2 für Kloster Hönau : actum Stratburgo civitate in curte regia ville, que est in suburbano civitatis novo, quam ego ex novo opere construxi. datum mense junio anno 2 regni domini nostri Theodorici 3 regis. 722 Juni Straßburg. 15 Aus Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. I pr. p. 53 nr. 31 — Brequigny-Pardessus II, 337 nr. 524 stückweis. Coccius Dagob. p. 132, dem Grandidier das aus einem jetzt verlornen, um 1079 von einem Honauer Canonicus Leo geschriebenen Codex stammende Fragment entlehnt hat, zeigt in dem mir vorliegenden Exemplar (Molshemii 1623) eine kürzere Fassung, so fehlt Stratburgo civitate. Vergl. Deutsche Städtechron. VIII Allg. 20 Einl., S. 9 not. 6. 4. In dem Privileg des Bischofs Widegern von Straßburg für Kloster Murback actum Stratburgo civitate publice die 13 mense madio in ascensione domini anno 8 regnum domini nostri Theoderico rege, ego Uuidegernus hac si indignus episcopus subscripsi. ego Uuolfradus 0 arcidiaconus consensi et subscripsi. ego Libulfus pres- 25 biter d subscripsi. ego Ilaimulfus diaconus subscripsi. ego Altmannus diaconos subscripsi. signum + Fulcherno tribuno. in dei nomen ego Hariboldus abba e consensi et subscripsi. ego Hadalricus consensi et subscripsi. ego in dei nomen f Arda- linus vocatus episcopus consensi « et subscripsi. signum -f Uuolfoaldo comite. Magobardus arehidiaconos h subscripsi. ego Ghrbuinus 1 episcopus consensi et sub- Zg scripsi. ego Uuillibertus episcopus subscripsi. ego Hagoaldus abba subscripsi. signum + Leodofredo duceb ego Ebrohardusi comis subscripsi. signum -f- Audachro. signum + Nordoldo. signum + Gundobertho. signum + Uuitliario. signum + Uuigrao. ego Ilagino abba subscripsi. signum + Leodoberto. ego in dei nomen Uuillibrordus k a) W kla 1 mit horizontalem Strich durch den Schaft, b) in Folcuuino das n über ein c geschrieben, 35 das durch unter gesetzten Punkt getilgt ist. c) C Uuolfrad d mit Querstrich durch den Schaft. d) presb mit Querstrich durch den Schaft des b. e) abb mit Querstrich durch die Schäfte der beiden b. f) nom mit Abkürznngsstrich Uber m. g) consen mit Strich über dem letzten n. h) das erste i undeutlich sich der Gestalt des r nähernd, i) das r undeutlich. ]) Ebrohard mit Querstrich durch den Schaft des d. k) in Uuillibrordus vor dem b zwei Buchstaben verlöscht. 40 l König Chilperich II 715—720 December. 2 Adalbert, Herzog des Elsasses, gest. 722. 3 König Theuderich IV 721 März — 737 März. 4 Herzog Liutfrid und sein Bruder Eberhard (Ebrohardus), Söhne des Herzogs Adidbert. Eberhard ist der Gründer von Murbach. 4 728—737 subscripsi. (G.) Romanus clericus hunc privilegium jussus a suprascripto scripsi et subscripsi. 728 Mai 13 Straßburg. C aus Cohn. Bez.-A. fonds Murbach cart. 1. cop. mb. von gleicher Hand des Ofen Jahrh. von Anfang bis Ende geschrieben. Hie Subscriptionszeile des Schreibers zwei Finger breit tiefer als das Uebrige rechts in der Ecke. In der Mitte unten ein Siegel von 5 schönem Gepräge einen stehenden Bischof mit Stab und Buch zeigend, links ausgebrochen mit der noch lesbaren Legende yidgernus dei gra argentinensis, entschieden eine weit spätere Zuthat, da nach dem Nouveau traite de diplom. IV, 320 sich, vor der Mitte des lOten Jahrh. keine wächsernen bischöflichen Siegel mit Büdniss finden. Vergl. Ficker Beitr. z. Urkundetil. I, 92 über Siegel geistlicher Grossen Deutschlands. 961 begegnet mir io zum ersten Mal ein Straßburger Bischofssiegel, s. nr. 41. Gedruckt nach einem Murb. Chartular des 14ten Jahrh. bei Mdbülon Ami. ord. s. Bened. II, 605 — Liinig XIX, 953 — Eccard Orig. Habsb. prob. nr. 11, 3; Laguille pr. p. 9; Schöpflin Als. dipl. I, 10 nr. 10; Grandidier Hist, de legi, de Strasb. I pr. p. 63 nr. 39 (Hist. d’Als. I p. j. nr. 25 liegest mit dem falschen Datum 727 Mai 22) = 15 Brequigng-Pardessus II, 352 nr. 543 = Migne LXXXV1II, 1281 — Trouillat I, 65 nr. 34. — Schweiz. TJrk.-B.eg. nr. 11. Vergl. Friedrich Kircheng. Deutschi. II, 538 und Sichel Beiträge z. Diplom, IV, 10. Das unechte Siegel kann die im Uebrigen makellose Urkunde nicht verdächtigen. 5. In einer Schenkungsurkunde des Herzogs Liutfrid für Kloster Weissenburg 20 acta publice in civitate Argentoracinse. ego Ansegarius presbiter« rogitus lianc epistolam scripsi et subscripsi. notavi 11 kalendas b januarii anno 14 regni domni nostri Theoderici regis. teste inlustro viro Liulfrido duce, qui baue testamentum fieri rogavit. signum Nordoldo. signum Ratbaldo. signum Hamerico. signum Iludone. signum Riliberto c . signum Haimericbo -f . 733 December 22 Straßburg. 25 W aus dem cod. tradit. Wizenburg. zu Speier von der ersten Hand desselben eingetragen mit der Ueberschrift carta Liutfridi ducis de Batenandouilare. Gedruckt ebendaher bei Zeuss Tradit. Wizenb. p. 21 nr. 13 — Brequigng-Pardessus II, 456 additam. nr. 53, das Datum 730 bei letzterem wohl Druckfehler. 6- In einer Verkaufsurkunde des Herzogs Liutfrid für den Weissenburg er 30 Mönch Rantuuig actum publice in civitate Argentoratinse d sub die 5 mensis februarii e anno 18 regni domni nostri Thioderici regis G testes Liutfridus dux®, qui haue vendicionem fieri rogavit. Theotbaldo teste 11 , Ratbald 1 , Aercanbrabt i, Ilart- bralit k , Hasleip 1 , Uuicbald m , Hemirili n , Uuicroli 0 , SigifritP, Garouuart. ego 1 Heimo r presbiter baue venditionem scripsi et subscripsi. 737 Februar 5 Straßburg. 35 W aus dem cod. tradit. Wizenburg. zu Speier von der ersten Hand desselben eingetragen mit der Ueberschrift venditio Liutfridi quam cum Rantuuigo fieri fecit. W 1 coli, ebenda von der zweiten Hand eingetragen mit der Ueberschrift venditio Liutfridi et Rantuuigi von andrer Hand. Gedruckt W ebendaher bei Zeuss Tradit. Wizenb. p. 151 nr. 162 — Brequigng-Pardessus 40 II, 458 additam. nr. 55; W 1 bei Zeuss l. e. p. 37 nr. 35. a) W pr mit Abhürmngsstrich darüber, b) W Ul mit Querstrich durch die Mitte, c) W b mit einem kleinen Querstrich oben durch den Schaft, d) W 1 Argentaria; add. quod fecit. e) W 1 mense februario die 5. fj W 1 regnante domino nostro Theodoricho rege, g) W 1 signum Liutfridi ducis. h) W 4 signum Thiotbaldi. i) W 1 s. Ratbaldi. j) W 4 s. Ercanberti. k) W 1 s. 45 Ilartberti. 1) W 4 s. Hasleibi. m) W 4 s. Uuigbaldi. n) TT 4 s. Heimerichi. 0 ) W 4 s. Uuigrochi. p) W 4 s. Sigifridi. q) W 4 om. Garouuart ego. r) W 4 Heino. ! -3T'* 4s 739 — 749 7. In einer Schenkungsurkunde des Herzogs Liutfrid für Kloster Weissenburg .- acta in civitate Argentoracinse publice, ego Ansegarius rogitus baue testamentum scripsi et subscripsi. notavi post medium mensem a marcio anno 2 post morte Tlieo- derici regis. testis inluster vir Liutfridus dulce b , qui baue testamentum fieri rogavit. 5 teste Hiltrude, que consensit. Nordaldo + Iludone + Sigiriho + Tbeotrado + Tlieotbaldo + Hodolberto + Theotberto +. 7 39 nach März 15 Slraßburg. W aus dem cod. tradit. Wizeriburg. zu Speier von der ersten Sand desselben eingetragen mit der Ueberschrift carta quam fecit Liutfridus de Burghaime. Gedruckt ebendaher bei Zeuss Tradit. Wizenb. p. 18 nr. 10 — Brequigivy-Pardessus II, 10 463 additam. nr. 61. 8. In einer Verkaufsurkunde des Herzogs Liutfrid und seiner Gemahlin Hiltrud für Kloster Weissenburg actum in civitate Argentoracinse publice teste inlustro viro Liutfrido duce, qui baue vendicionem fieri rogavit. + Hiltrude que consensit + Nordoalto + Hudone + Theotbaldo + Odalberto + Sigiricho + 15 Theotberto -f- e g° Ansegarius rogitus baue vendicionem scripsi et subscripsi. notavi post medium c mensem marcio d anno 3 post obitum Theoderici regis. [739] nach März 15 Straßburg. W aus dem cod. tradit. Wizenburg. zu Speier von der ersten Hand desselben geschrieben mit der Ueberschrift hec est vendieio quam fecit Liutfridus dux et Hiltrudis. Sie 3 des 20 Datums ist wohl ein Schreibfehler anstatt einer 2, welches Datum unbedingt notlmendig ist, da die Urkunde alle andern Ausstellungsdaten, Zeugen und Schreiber mit der vorhergehenden völlig gemein hat. Gedruckt ebendaher bei Zeuss Tradit. Wizenb. p. 19 nr. 11 — Brequigmj-Pardessus II, 462 additam. nr. 62. 25 9 .In dem Privileg des Bischofs Heddo von Straßburg für das Kloster Arnulfsau später Schwarzach .■ actum Stratburgo civitate puplicae sub die 5 ante calendas octubris anno 7 regni domni noslri Helderici 1 regis. (G.) ego in dei nomen Heddo 2 peccator per misericordiam dei vocatus episcopus liunc privilegium a me factum religi et subscripsi. Nach den Subscriptionen von 12 fremden Bischöfen und 30 Aeblen .- in dei nomen ego Nitlio rogitus a suprascripto pontefice scripsi et subscripsi. 749 September 27 Straßburg. Aus dem Facsimile bei Schöpflin Als. dipl. I, 17 tab. 4 nach dem jetzt verlornen einst im Straßb. bischöfl. A. befindlichen Original. Gedruckt ebendarnach Gallia Christ. V instr. qh 458 nr. 2 lückenhaft; Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. I pr. p. 72 nr. 43 = :E Brequigmj-Pardessus II, 408 nr. 596 — Migne LXXXVIII, 1314. — Schweiz. Urk.- Beg. nr. 26. Vergl. Bettberg Kircheng. Deutschi, II, 83. Sämmtlich um ein Jahr zu früh 748 die Urkunde ansetzend, obwohl die Epoche in den März 743 zu legen ist. a) U med uni mens mit Abhiirzungsstrich durch d und Her n. b) sic. c) W med mit quer durchstrichenem d. d) W mens und marc mit dem Abkürzungsstrich über n und a. 40 1 König Childerich III 743 März — 751 November. 2 Heddo Bischof seit 734, vorher Abt zu Beichenau nach Herim. Aug. Chronic. (Mon. Germ. SS. V, 98) : Augia; Eto abbas ipse Argentinse acclesiEe episcopus a Karolo promotus. 6 762 — 773 10. In der Dotalionsurhunde des Bischofs Eddo von Straßburg für das Kloster Etlenheimmilnster unter den verliehenen Gütern et in nostra civitate Strasburga curlim unain 1 cum mancipiis, quas Thengarius ibidem conquisivit et de nostro beneficio habuit, et foris civitate unum ortum, quem Magilindis cum filia sua Ercalinde habuit. actum est hoc testamenlum in civitate Argentinense tertio 5 idus martii anno 11 regnante domino nostro Pipino gloriose rege et venerabili epis- copo Eddone. actum anno ab incarnatione domini septingentesimo septuagesimo nono a . ego in dei nomine Eddo peccator per misericordiam dei vocatus episcopus hoc testamenlum a me factum relegi et subscripsi. signum + Chrodhardi comitis. in Christi nomine ego Remedius 2 peccator et episcopus facta prioris mei Eddonis 10 episcopi relegi et consensi et subscripsi. ego Einhardus late rogatus scripsi et subscripsi. 762 März 13 Straßburg. 8 aus Schöpflin Als. Dipl. 1, 37 nr. 34 (a. 758) = Zeerleder Bern. Urk. I, 1 nach einem Vidimus von 1457, das auf einer 1121 gefertigten Renovation des Originals beruhte, jetzt im Karlsr. G. L. A. befindlich. Ebendarnach bei Guilliman De episc. Argent. p. 106 — 15 Le Cointe V, 643 = Lünig XVII, 866 nr. 2 = Eccard Orig. Habsb. prob. nr. 19 = Laguille pr. 16; Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. II p. j. p. 91 nr. 55 (a. 763) — Neugart Cod. dipl. Alem. I, 41 nr. 39 = Migne XCVI, 1547. — Dümge Reg. Bad. S. 2; Schweiz. Urk.-Reg. nr. 47. Vergl. Friedrich Kircheng. Deutschi. II, 536; Oclsner Jahrb. des frank. R. Pippin 8. 364; Ficker Beitr. z. TJrk. I, 32. Wenn auch die Aecht- 20 heit der Urkunde wohl nicht zu bezweifeln ist, so doch die völlige Authenticität des Textes. 11. Carolus rex Francorum Eddone Strazburgensis ecclesite in honore sanctaj Marise constructae episcopo petente huic ccclesia: locum Stillam 3 a longo tempore ex confirmationibus regum possessum, cujus termini accurate describuntur, herum con- 28 cedit ac confirmat. «illud nobis ad stabilitatem regni nostri». Ilitherius recog- novit. data nonis marcii anno 5 regni. actum Theodone villa palatio publico. 773 März 7 Diedenhofen. Aus Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. II p. j. p. 106 nr. 63 nach einer jetzt verlornen Copie des ehemal. bischöfl. A. — Migne XCVII, 926; — Böhmer Reg. Karol. nr. 52; ‘30 Sickel Acta Karol. K nr. 20. a) S septingentesimo nono, berichtigt von Dilmgi, sicher späterer Zusatz. 1 Nach Schöpflin und Grandidier l. c. ein Haus mit Garten unfern des Metzgerthors in der Nicolaiptarocliie. Diese Annahme widerstreitet zu sehr allen Angaben über die successive Erweiterung der Stadt. 2 Remedius (Remigius) Nachfolger Eddos. Ueber die Zulässigkeit nachträglicher Subscription vergl. Mabillon De re diploni. lib. 2 cap. 20 und Ficker Beitr. z. Urk. I, 106 und 271. 3 Vergl. über Stilla im obern Breuschthal die Ortsbestimmungen mit Karte im Bull, de la societe p. I. conserv. des monum. historiq. d’Alsace, II e Serie I, 2, 8 — 22. 773 7 12 . König Karl erlässt auf Klagen des Bischofs Etto von Straßburg u. A. wegen einreissender Simonie Bestimmungen Uber die Präbendenvertheihmg an der Straßburger Kirche , die Bischofswahl und die Güterverwaltung. 773 April 18 Rom. Carolus divina favente clementia rex a . cum principem ac defensorem ecclesiarum nos 5 fecit dominus, ne gratiao ejus videamur esse ingrati, servitium ejus augmentare, bene et oportune instituta confirmare, emendanda reformare et sedata ubique discordia pacem concor- diam et tranquillitatem nos oportet res taurare, idcirco notum sit Omnibus fidelibus nostris praesentibus scilicet et futuris, qualiter Etto venerabilis sanctae Argentinensis ecelesiae episcopus secum adducens magistrum suum bonae conversationis virum b Lullum videlicet 0 Moguntinum 10 metropolitanum et Johannem reverendum d Constantinensem e episcopum coram multis prin- cipibus 1 celsitudinem nostram adiit flebiliter conquerens, suorum plerosque® antecessorum episcoporum scilicet cum suis quibusdam canonicis, praepositis videlicet, decanis, atdituis, camerariis, cantoribus et scholasticis ecclesiastica potestate tantum abuti, ut, cum deberent simoniacae hseresis veri exstirpatores esse, imprudenter effecti sint injuriosi defensores. nam 15 in datione praebendarum sub oblationis nomine quasi pro communi utilitate infinitam pecu- niam exigebant, quam non prout opus erat fratribus, sed secundum paucorum praedictorum voluntatem sibi tantum previdentes inter se latenter dividebant. sed cum omne genus simoniae ab Adriano papa suisque prsedecessoribus dampnatum ac omnimodis amputatum cognovimus, placuit nostrae et astantium providentiae, praefati Ethonis b episcopi querelam sic modeste et 20 utiliter temperare, ne utilitates ecelesiae prorsus videamur destruere vel decretis patrum temere contraire. rogatu igitur fratrum ejusdem episcopii et consilio principum i pacem et concordiam diligentium ac provido consensu episcoporum Lulli videlicet Moguntini, Ethonisi et Johannis statuimus et regali nostra auctoritate confirmavimus, quatenus ingredientes, si digni judicentur scientia moribus et genere, ne appareant vacui in conspectu domini, de allode, 25 quantum deo inspirante voluerint, matri ecelesiae devote tribuant, vel si lioc defuerit, septem libras illius monetae in caritatem et commune fratrum commodum voluntarie offerant, ut inde nostri memoriam agentes alacrius consolentur. episcopus vero et praepositus, ne hujus caritatis immunes habeantur, cum sint domini et magistri, tribus unceis auri donentur. praecipimus quoque, ne defuncto priore aliunde veniens sed de ipsius ecelesiae gremio, si reperitur ido- 30 neus, episcopus eligatur; sed si nullus ibi dignus, quod minime credimus, inveniatur, tune primum alter aliunde assumatur, ita tarnen, ne Romana majestas vel regalis honor offendatur. quem talem esse censemus, qui habeat vitae meritum, sapientiac doctrinam, castitatem, sobrietatem, non sit turbulentus, non iracundus et quanto magis extraneus tanto melius moratus, providus et consideratus nec patrum traditiones destruendo alicui fiat offensus vel 33 molestus. volumus praeterea res praesentis episcopi suorumque successorum in alio brevi determinatas k a cunctis possessionibus fratrum sequestrari et non in mansionibus vel pernoc- tationibus uspiam ab eis inquietari, sed sine omni futura contradictione in praepositi et fratrum dispositione res claustrales inconvulsas manere. si quis autem episcopus dux judex potens vel impotens, spiritalis vel secularis hoc nostrae dispositionis et confirmationis decretum 40 mutare et violare praesumserit et memorati episcopi possessiones minuere aut ullas violentias vel perturbationes pro bis statutis nostris inclioare tentaverit, centum libras auri optimi per- a) Grandidier Carolus gratia dei rex Francorum vir inluster. b) Grandidier anstatt magistrum —virum apostolicos viros. c) Grandidier om. d) Grandidier otn. e) Grandidier Constan- tiensem. f) Grandidier om. g) Grandidier quosdam. h) Grandidier Ettonis. i) Grandidier ^ multorum. j) Grandidier Ettonis. k) Grandidier om. in—determinatas. 8 773 solvat, medietatem fisco nostro, triginta arcliimandritte Moguntino, viginti Argentoratensi a eccle- sia?. et ut lisec nostrse firmitatis auctoritas melius observetur, manu propria subterfirmavimus et bulla nostra b signari jussimus. Amalbertus c cancellarius ad vicem Luitperti d arcliicancellarii e recognovit et subscripsit anno dominiere incarnationis 773 indictione 11 anno gloriosissimi Caroli 5. 5 Actum Roma? in sancto die pasclioe ipso papa Adriano sedente in sede sua; in dei nomine feliciter amen, data Romse 14 kalendas maji f . Signum domni Karoli magni et Serenissimi regis Francorum e. Aus Schilter Königsh. S. 495 nach dem verbrannten Original der lateinischen Chronik Königshofens f. 226 — Lagaille pr. 18. Ebendarnach Lünig VII, 3, 275 nr. 150; 10 Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. II p. j. p. 109 nr. 65 mit Correcturen = Migne KG VII, 928. — Sickel Acta Karol. II, 435. Cfr. ibid. über die wahrscheinlich im 12ten Jahrhundert entstandene Fälschung. 13 . Pabsl Hadrian I bestätigt die vom Bischof Etho vorgenommene Theihmg der Straßburger Biöcese in 7 Archidiaconate, sowie dessen Scheidung des dem 15 Episcopat und dem Bomcapitel zustehenden Vermögens. 77 3 April 19 Rom. Adrianus episcopus servus servorum dei. convenit apostolico moderamini, pia religione pollenfibus benivola compassione succurrere ac poscentium jus alacri devotione impertiri assensum. igitur omnibus sanctg dei ecclesig fidelibus presentibus scilicet ac futuris notum esse volumus, quia venerabilis frater ac coepiscopus noster Argentoratensis Etbo nomine 20 coram dilectissimo filio nostro Karolo rege Francorum nostro suggessit apostolatui, qualiter ipse pro allevando h sui regiminis opere consilio ac consensu sapientioris totius sug dioceseos episcopatum Argentoratensem in septem archidiaconatus 1 constituerit atque liiis singulis sin- gulos arcliidiacones bong vitg ac bong conversationis in vice sua preposuerit, ut singuli cum suis arcliipresbiteris verbo ac exemplo precedendo subditos in lege dei utiliter instruerent ac 25 episcopalem curam preter penitentium reconciliationem omnimodis gererent altaria concedendo, ecclesias judiciali ordine cum sigillo episcopi claudendo, clericos ab officio divino suspendendo ac, quecunque ipsi corrigere per se non valerent, ad presentiam nominal! Ethönis vel suorum successorum emendanda deferre deberent, nec in alicujus episcopi foret potestate, aliquem de predictis fratribus de tali removere dignitate, nisi forte quod absit talibus facinoribus 30 innodarentur, quod jure canonico ab omni episcopali vicaria merito deponerentur. preterea idem antistes nobis innotuit, qualiter omnes res episcopales a canonicorum prebenda seques- tratas haberet, in quibus nulli episcoporum quiequam liceret facere nisi cum voluntate ac electione fratrum deo ibi famulantium, eis aliquem ex suis concanonicis preponere, qui die noctuque sollicilus res eorum sciret utiliter administrare, ac qui nullum fratrem sine justa 35 causa vellet disturbare, ac tali cum debita obedientia maximus lionor ac reverentia post episcopum ab omnibus exhiberentur ac cuncta beneficia claustri preter preposituras sua dispensatione fratribus, prout quisque opus haberet, distribuerentur. nullum tarnen episcopo quasi ex debito de hac fratrum prepositura facere deberet servicium, nisi quod sibi esset voluntarium, preter sententias canonicas, quas in sinodo ad causas daret singulas. pro supra- 40 a) Grandidier Argentinensi. b) Grandidier de anulo nostro. c) Grandidier Gilbertus. d) Grandidier Hitherii. e) Grandidier om. f) Grandidier datum in sancto die pasche 3 nonas aprilis anno dominice incarnationis 774 indictione 12 anno 6 regnante domno nostro Garolo glorio- sissimo rege ipso papa Adriano sedente in sede sua. actum Rome in dei nomine feliciter amen, g) Grandidier signum Caroli gloriosissimi regis gleich hinter jussimus. h) B alleviando. 43 i) B arcliidiconatus. ■■.rrmy&r, Jfe.^ r' ’■» 773 — 774 9 dicti quoque Ethonis rogatu et dilectione dilectissimus filius noster Karolus de rebus episco- palibus scilicet de moneta, tlieloneo ac aliis offlciis ad se pertinentibus lioc constituit, ut quotienscunque hec ministeria mutarentur, pro salutis sue augmento septem librg, tres pre- posito, quatuor canonicis in commune traderentur. hanc ergo tarn regis quam fratris ac 5 coepiscopi nostri dispensatoriam constitutionem propter bum dem eorum petitionem ratam esse confirmamus. ac ne presens episcopus vel aliquis successorum suorum nec aliqua persona potens vel impotens manum deinceps audeat admittere ac quicquam de supradictis infringere vel fratribus subtrahere, auctoritate dei ac beatorum apostolorum Petri et Pauli ac nostri sub anatliemate inhibemus. 10 Scriptum per manum Zacharig sancte Romane sedis bibliotecarii. actum Rom§ in feria 2 pascbß anno incarnationis domini 773 a coram multis principibus feliciter. B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 36 inserirt einer Urkunde des Straßb. Bischofs Heinrich von 1205 or. mb. c. sig. pend. delapso b Gedruckt daraus bei Schöpflin Als. dipl. 1, 46 nr. 46; Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. 15 II p. j. p. 111 nr. 66 — Levrault Essai sur l’anc. monn. de Strasb. p. 403. — Hegest bei Jaffe Beg. pontif. lit. spur. nr. 320. Aller Wahrscheinlichkeit nach mit der Urkunde Karls vom vorhergehenden Tage im 12ten Jahrh. gefälscht, da darin verfassungsrechtliche Zustände des lOten Jahrh. vorausgesetzt werden. 14 . Sigibald schenkt dem Kloster Weissenhurg Güter und Viehheerden im 20 Elsaß u. a. einen Hof in der Stadt Straßlmrg mit seinen unfreien JJeicohnern. 774 Mai 11. Si aliquid de rebus nostris locis sanctorum vel in substantia pauperum confe- rimus, hoc nobis procul dubio in eterna vita retribuere confidimus. igitur ego in dei nomine Sigibaldus in amorem domini nostri Jesu Christi et remissione pecca- 25 torum meorum, ut veniam delictis meis consequi merear, in futurum dono dona- tumque im perpetuum esse volo ad basilicam sancti Petri apostoli, quod est constructum super fluvium Lutra in monasterio, quod vocatur Uuizunburg, ubi Ermberlus 1 2 episcopus seu abba preesse videtur, hoc est res meas. hoc est quod dono in pago Alasicinse : in civitate Strazburg curtile unum et illo servo super so ipsam curtile manentem nomine Horcholfus cum filiis suis Angilolfo et Halidolfo et filia sua et dimidia hoba ad Uuihereshaim in ipsa curtile. similiter dono in Matra 12 vaccas et illo pastore et dono ad Beninhaim 15 equas cum pastore et ad Bibe- resthorf 50 porcos cum pastore et dono ad Freineshaim 40 berbices cum pastore et cum omni peculiare eorum. ita et memorata basilica hoc habeant, teneant atque 35 possideant et suis abbatibus ibidem deservientibus proficiant in augmentum. si quis vero, quod futurum esse non credo, nos ipsi aut aliquis de heredibus nostris hanc a) Grandidier corrigiri 774. 15 1 Die Renovation der päbstlichen Bulle begründet Bischof Heinrich so: ut ergo predictorum reve- rentissimorum patrum et principum pia largitio atque benigna constitutio integrum perhennitatis 40 robur obtineat, dilectum fratrem nostrum Albertum prepositum cum universis fratribus nostris canonicis in possessionem juris sui, qug aliquantulum per antecessores nostros neglecta fuerat, ex integro restituimus. 2 Ermbertus Abt von Weissenhurg c. 764 — 792. 2 10 774 — 775 pro heredibus meis seu quislibet aut ulla persona, qui contra hane paginolam testainen ti adbere conaverit aut eam infrangere voluerit, inferat ad partibus fisci auri libram 1, argen ti pondus 2 coactus exsolvat et quod repedit evindicare non valeat stipulacione subnixa. actum publice sub die 5 idus madii facta cartola ista anno 6 regnante domino nostro Garolo rege Francorum seu Langobartborum. signum Sigibaldi, qui baue paginolam teslamenti fieri rogavit. signum Ribbaldi. signum Uuinibarti. signum Uuielherii. signum Barnulfi. signum Meginbaldi. signum Ilildi- fridi a . signum Hildirichi. W aus dem cod. tradit. Wizenburg. zu Speier von der dritten Hand desselben eingetragen mit der Ueberschrift carta ejusdem Rihbaldi, Schreibfehler für Sigibaldi. Gedruckt daraus bei Zeuss Tradit. Wizenb. p. 58 nr. 54. 10 15. König Karl bestimmt auf die Bitte des Bischofs Etto, daß die Angehörigen der Kirche der heiligen Maria zu Straßburg bei ihrem Handel im ganzen Reiche von Zoll und Abgabe befreit sind mit Ausnahme der drei Platze Quentoioich, Duerstede und Sluis. 775 December Schlettstadt. is Carolus gratia dei rex Francorum ac Langobardorum ac patricius Romanorum omnibus episcopis, abbatibus, ducibus, comitibus, domesticis, vicariis, centenariis vel Omnibus missis nostris discurrentibus vel quibuslibet judiciaria potestate prieditis. summa cura et sollicitudo debet esse regum, ad ea, qu® pro oportunitate eccle- siarum dei fuerint postulata, sollerter perspicere et congrua vel oportuna eis bene- so ficia non denegare, sed ea, qu® pro dei sunt intuitu ad effectum, in dei nomine mancipare. igitur cognoscat magnilwdo seu utilitas vestra, qualiter veniens vir venerabilis Etto Strazburgensis episcopus clementiam regni nostri supplicavit, ut ubicumque per civitates vel vicos, castella aut trajectus vel portus bomines memo- rate ecclesie, que est constructa in bonore sanct® dei genitricis semperque virginis S5 Mariae, navigio aut terreno id est cum carris et saumariis negotiandi gratia irent vel redirent, nullum teloneum quisquam reipublice administrator ab eis exigat. propterea per hoc nostrse auctoritatis prssceptum decrevimus, quod perpetualiter mansurum esse jubemus, ut nullus vestrum de rebus, quas navigio aut terreno id est cum carris et saumariis per regna deo propitio nostra bomines ejusdem Straz- so burgensis ecclesi® negotiandi gratia duxerint, ubicumque accessum liabuerint, per civitates vel vicos, castella aut trajectus vel portus excepto QuentouuicoDorestalo atque Sclusas nullum teloneum aut ripaticum aut portaticum aut pontaticum aut salutaticum aut cespitaticum aut rotaticum aut cenaticum aut pastionem aut lau- daticum aut trabaticum aut pulveraticum aut ullum occursum 1 2 vel ullum censum 35 a) W Hildifrido das o von einem verticalen t -strich durchzogen. 1 Heute Wicquinghem, Dorf an der Canche in der Picardie. Betreffend die Controverse über die Lage dieses alten Hafenorts vergl. E. de Boziere Bec. gener. des form. I, 46 und III, 316. 2 Ueber alle diese Abgaben s. Waitz Deutsche Verfassungsg. IV, 52. 775 — 778 11 aut ullam reddibitionem accipere vel exactare audeat aut hominibus, qui eadem mercimonia prsevident, ullam inquietudinem aut impedimentum facere prassumat. sed liceat eis per baue nostram auctoritatem cum navibus et ceteris vebiculis absque ullius contrarietate vel impedimento per Universum deo propitio regnum nostrum, 5 ubicumque eis necesse fuerit, libere et secure ire et redire. et si aliquas moras in quolibet loco fecerint aut mercati fuerint vel vendiderint, nibil ab eis prorsus, ut dictum est, telonei exigatur. et ut hsec auctoritas firmior babeatur vel per tempora melius conservetur, manu propria subter eam decrevimus roborare vel de anulo nostro jussimus sigillare. io Signum Caroli gloriosissimi regis. Rado ad vicem Hitherii recognovit. Data in mense decembri anno 8 et 2 regni nostri. actum Scalistali villa palatio publico ; in dei nomine feliciter amen. Aas Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. II p. j. p. 116 nr. 68 nach einer jetzt verlornen 15 Abschrift des ehemal. Straßb. bischöfl. A. — Migne XCVII, 937. — Böhmer Beg. Karol. nr. 83; Sichel Acta Karol. K nr. 55. 16. Bischof Remigius von Straßburg überträgt der Kirche der heiligen Maria daselbst seinen ganzen Besitz nebst dem Kloster auf der Insel Eschau sowie im so Aargau das Klösterlein Schönenwerd. 778 März 15 Straßburg. •j- In nomine patris et fdii et Spiritus sanefi. sub die idus martii anno 10 regni domni nostri gloriosissimi Karoli regis. ego itaque Remigius etsi peccator vilissimus servus servo- rum dei gratia dei episcopus Argentinensis urbis sana mente sanoque consilio hoc testamentum [feci], quod ego plena devotione et unita voluntate condidi, quod ego ipse dictavi et manibus 25 meis scripsi et subscripsi adhibitis legitimi numeri testibus, qui a nobis rogati subter sub- scripserunt vel signacula manibus suis roboraverunl. quod testamentum volo ut advicem omnium codicellorum plenissimam obtineat firmitatem, et si causa juris civilis pretorii a aliquis tamquam intestatum velit infirmare, et ut id non valeat, dentur testes liuic heredi mee sacrosanctse ecclesig ac dom ne mee Marie genitrici dei domini nostri Jesu Christi Argentinensi, 30 ubi me peccatorem pietas dei vel misericordia sancte Mariae honorem pontificatus habere praecepit. propterea dulcissima domna mea sancta Maria te esse constituo lieredem meam et in omnibus eligo atque decerno et fidei tue cuncta, qug a me decreta sunt, sub tua protec- tione commendo, et qug subter in hoc testamento conscripta continentur, tu piissima et dulcissima domna coram deo cgli et terrg meam in omnibus voluntatem adimplendam atque 35 perficiendam sunnnam liabeas potestatem. igitur tu dulcissima domna mea sancta Maria, cum me deus de hac luce fragilique corpore sua vocatione jusserit emigrare, tu mihi domina hgres assistas. propterea tibi, dulcissima domna mea lieres mea sancta Maria, tibi dono dona- tumque in perpetuum esse volo in ea ratione, ut dum mihi deus spacium dederit ad viven- dum et Scolasticg neptg mee vel Raderamno abnepoti meo, quiequid visus sum habere in 40 pago Alsacense in insula, qug vocatur Hascgaugia, super fluvium lila, et est ipsa insula in marcha Blabodsaime et in marcha Quibilisheime cum basilica superposita, quam ego a novo gditicavi vel consecravi, ubi condidi domnam meam sanctam Sophiam preciosissimoque corpori 778 März io a) B pretorium. 12 778 ejus locum sepulturg dedi, quam domnus Adrianus papa pontifex summus mihi dedit ad serviendum et ego ipse ab urbe Roma in hanc regionem super liumeros meos cum ministris meis cum magno decore transtuli. propterea, dulcissima domna et hgrcs mea sancta Maria, tibi dono corpus sanct§ Sophia:, commendo et ipse ipsam ecclcsiarn, quam in honore sancti Trophimi dedicavimus, ubi ipsa sancta Sophia preposita in corpore requiescit, cum ipsa insula 5 Ascgaugia, quam Roduna religiosa dei et Adala abbatissa earum portiones de ipsa insula nobis vel sancle Sophie tradiderunt vel condonaverunt seu cartas coram testibus firmaverunt. propterea tibi, dulcissima, dono, et hgres mea sancta Maria, tibi trado ipsam insulam pro animtz rnee remedio vel pro gterna retributione, ut apud pium dominum veniam merear adipisci sempiternam. et tu piissima domina mea pro me dominum Jesum Christum, quem io tu in utero meruisti portare, deprecari digneris, ut mihi peccatori veniam sempiternam donet. ideoque dulcissima domna et ligres mea, tibi ipsam insulam supra nominatam Ascgaugiam trado cum omni integritate vel soliditate, cum basilicis, cum domibus, sedificiis, curtis, pomiferis, mancipiis, vineis, silvis, pratis, campis, terris, proterrariis, faranariis, pascuis, peculiis utriusque tarn majoris quam minoris sexus vel mancipiorum vel peculiorum, aquis aquarumque decur- 15 sibus, vel quicquid dici aut nominal! potest et mea ibidem legitima hodie videtur esse possessio, vel quicquid ad ipsum locum sanctum aspicere videtur vel a bonis hominibus per series scripturarum ibidem condonatum fuit, vel quicquid ego ibidem conquisivi aut mihi traditum fuit, vel per comparationis titulum conquisivi. et ego iterum per donationis titulum ad ipsum locum sanctum delegavi tibi, dulcissima domna mea sancta Maria, in ea ratione, 20 sicut superius conscripsimus, tradimus atque transfundimus, ut tu ipsa pro peccatis meis exorare digneris, ut veniam merear accipere et molem peccaminum meorum minuere. simi- liter tibi dono, dulcissima domna et lieres mea, in alio pagello Aragougense monasteriolum, quod dicitur Weritli, super fluvium Araris, et est ipsa insula in fine Grezzinbach, quod Rapertus 1 episcopus a novo opere edificavit et ipse mihi per suum cultellum coram testibus 25 tradidit, et iterum germani ipsius Raperti bis nominibus Erlulfus et Cundbertus ipsum monasteriolum requisierunt, et ego ipsos exinde revestivi. sed postea gratias deo et inter- cedentibus bonis hominibus et xenio meo, quod ego dedi, vel beneficium meum, quod ego illis per precariam beneficiavi, dum ipsi adviverent et exinde nobis censum solverent, et post eorum obitum in nostram revocaremus dominationem, et ipsum beneficium hoc est, quod 30 Raperti proprietas fuit ex alode. et pro hoc ipsius germani Raperti ipsum monasteriolum nobis iterum tradiderunt coram testibus, seu et cartulam traditionis nobis fecerunt, et de ipso monasteriolo nobis revestierunt, et per festucam sibi exinde de ipso monasteriolo exiti fecerunt coram testibus, sicut lex Alamannorum fuit. propterea tibi, dulcissima et heres mea sancta Maria, dono tibi ipsum monasteriolum a , quod dicitur Werith et est in honore sancti 35 Leodegarii martyris in fine Grezzinbaccense in insula super fluvium Ararim, tarn pro salute animg mee quam pro remedio animg Raperti episcopi, ut tu ipsa intercedas pro nobis, ut mereamur a deo adjuvari, ut deleantur delicta nostra et veniam sempiternam apud pium dominum mereamur accipere. propterea tibi, dulcissima et hgres mea sancta Maria, dono ipsum monasteriolum superius denominatum cum omni integritate vel soliditate, cum basilicis, 40 cum domibus, gdificiis, cum omnibus .adjacentibus vel appenditiis, cum villis, curtibus, curtiferis, mansionaribus, terris, proterrariis, mancipiis, campis, pratis, silvis, vineis, farinariis, pascuis, a) 3 wiederholt die Silbe mo. 1 Unbekannt. E. Loening Gesell, d. deutsch. Kirchenr. II, 447 vermuthet in ihm einen Alemannen, 45 der durch einen irischen Bischof die Bischofsweihe erhalten habe. 778 13 aquis aquarumque decursibus, peculiis utriusque sexus tarn majoris quam minoris, mobile et inmobile, quicquid dici vel nominari potest, vel quicquid hodie visus sum possidere, et quod ad ipsum monasterium pertinet vel a bonis hominibus per cartulas traditionis vel concessionis vel venditionis ad ipsum locum sanctum sancto dei Leodegario delegatum fuit. tibi, dulcissima 5 et heres mea sancta Maria, hec omnia superius denominata tibi trado atque transfundo in ea ratione, sicut superius diximus. quod ego ipse et Scolastica nepta mea et Raderamnus ab- nepos meus, dum advivimus, per tuum beneficium domna mea et suceessores mei, qui tune temporis esse videntur, habere debeamus sub usu fructuario, et censum annis singulis ad festivitatem sanctai Marie in dedicatione ipsius altaris, quod modo dedicavimus, solides 20 in io argento dare debeamus. et hoc volumus, ut ipsos solides illic clerici nostri canonici in nostra elymosina recipiant, ut ipsos melius delectet die noctuque deo et sanciae Marie deservire et pro nobis dominum exorare, et ut nomina nostra scripta sint in libro vite, et ut corpusculum meum in illa cripta, quam novo opere feci, requiescat. volo ego et precor et rogo succes- soresque meos contestor, ut per nullam occasionem licentiam habeatis Scolasticg nepte meg 15 nee Raderamno abnepoti meo de ipso beneficio, a quod ego dedi, eicere foras, hoc est illa cella sanefe Sophie in insula Aschaugia et illo monasteriolo in Aragaugia, quod dicitur Werida. et si ista contempneritis aut aliud facere vultis, nisi quod ego superius conscripsi, ante trihunal Christi exinde deducatis rationem et hoc non valeatis facere. et quandoquidem cum ego Remigius et Scolastica et Raderamnus jam fati munus impleverimus, tum sacro- 20 sancta gcclesia sancta Maria agentesque tui totum ad integrum, sicut a nobis fuit possessum, in vestram revocetis potestatem atque dominium, et tibi perpetualiter, sancta Maria heres nostra, proficiat in augmentum. et hoc volumus et supplicamus, ut post nostrorum quoque discessum nullus liomo illas cellulas Ascgaugiam et Werida, quas ego ad sanctam Mariam dedi, nullo tempore in beneficio habeat. si quis vero vel qugcunque persona quolibet tempore 25 quocunque ingenio contra hoc testamentum, quod ego spontanea voluntate inspirante divino magisterio feci et ego ipse scripsi, venire aut agere temptaverit aut contrarius esse voluerit aut minuere aut irrumpere conaverit, inprimis iram dei incurrat et ab antistite, qui tune temporis est, coram deo et sancta Maria excommunicatus existat et illa die tremenda, cum districtus examinator advenerit, reus et judicatus discedat, et insuper inferat sanctorum 30 actoribus sacrosanctg ecclesie sanctg Marig hgredi meg una cum sacratissimo fisco auri libras 5, argenti pondera 25 coactus exsolvat, et quod repetit vindicare non valeat, et nihilominus presens pagina testamenti firma stabilitate debeat permanere cum stipulatione subnixa. actum Argentina civitate. notavi diem et annum quem supra. Ego in dei nomine Remigius peccator gratia dei episcopus hoc testamentum a me factum 35 in amore sancte Mariae, quod ego ipse manibus meis scripsi et superius scribere rogavi, relegi. et ego Gislebertus 1 acsi peccator episcopus subscripsi. ego Willibaldus 2 3 episcopus subscripsi. signum Garibaldi, ego Wiumadus b3 episcopus. ego in dei nomine Waldericus 4 vocatus episcopus subscripsi. ego Walachus 5 vocatus episcopus subscripsi. signum Zullino. 40 a) In B kleine Lücke gelassen, b) B Wiumad der Schaft von d nach unten verlängert mit Querstrick ölen. 45 1 Ein Gislebertus ist Bischof von Nogon, 769 — 782. 2 Wohl Willibaldus Bischof von Eichstädt, 741 — 786. 3 Weomadus Bischof von Trier, 753 — 791. 4 Ein Waldericus Bischof von Passau, 774 — 804. 5 Für Walachus liest Grandidier Walabertus, Bischof von Basel um die Mitte des Sten Jahrh. 14 778 signum Lantfridi. signum Ballone, signum Harbaldi, signum Friderichd. signum Rashinfridi, qui et ipse consensit pro parle uxore sua Harilandaa. in dei nomine Remigius peccator episcopus feci hoc testamentum in honore domini et sancte Marie Argentoratinse de Aschagia, qutz est in Uuibilesheim marcha seu et in Bladbotesheime marcha, pro anime me§ remedio una cum ipso corpore sancto sanctse Sophia; similiter et in alio loco, qui dicitur Werida 5 monasteriolo, quod est in marcha Grezzinbach, pro anirmc meg remedio et pro anima Ratherti episcopi. signum Anteneri. signum Licenzio. signum Erineneberti. signum set Anteneri. signum Raderamno. signum Uualdegysi. signum Uenantig. signum Scolasticg. signum Erinenegunde. signum Maurind, signum Aginone. signum Audeberti. signum Widerici. signum Adone. signum Aribio. signum Anausoni. signum Berngro. signum Alione. signum Hardrino. signum 1° Rotmundi. signum Apponi. signum Alaholfo. signum Scaione. signum Haimone. signum Uuanhaldo. signum Hildibrandi. signum Uuolfgrimo. signum Leoboino. signum Audrico. signum Erhusto clerico. signum Hilderici derlei, signum Geruuigo derlei. signum Adalmannno. signum Nanduuigo derlei, signum Hildimano. signum Hildiberti. Idus martii». 15 Carta quam fedt Remigius episcopus ad sanctam Mariam de Asclraugia 1 et de Werida monasteriolis. B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 2. cop. mb. von einer Hancl des lOten Jahrh. von Anfang bis Ende geschrieben. Gedruckt ebendaher bei Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. II p. j. p. 130 nr. 73 fälsch- ao lieh für Autograph gehalten = Neugart Cod. dipl. Alem. I, 65 (stilckw.) — Migne XCVI, 1582. — Schweiz. Urk.-Beg. nr. 108. Mit Hecht nimmt Rettberg Kircheng. Heutschl. II, 70 und 88, dem sich Hegel I). St-Chron. IX, 748 anscldiesst, an der Form der Urkunde, den fortwährenden Apostrophen der Maria und der ängstlich sorgfältigen Beobachtung der Rechtsnormen für Testamente Anstoss. Er vermuthet hierin einen spä- 25 tern Urkundenfälscher, nicht einen unbefangenen Testator des 8ten Jahrh. Zum Mindesten liegt sicher eine spätere Ueberarbeitung vor. Da in der Schrift der Zeugennamen vereinzelt sich Buchstaben und Ligaturen der Merovingischen Cursive finden, so ist vielleicht für diesen Theil eine ältere Vorlage anzunehmen. 17. Imma verkauft ihrem Sohne Güter im Elsaß u. a. in Siraßburg für 30 den Preis von 600 solidi. 778 März 31. Domino filio Imma genetrix tua venditur. vendidisse me tibi eonstat ita et ven- didi id est in pago Alsacinse in locis nominatis in Ehinhaim, in Uualabu, in Erin- ginsashaim, in Rodasbaim et in Strazburga civitate, quiequid de terra Uualtharii conquesivi, id est cum terris, domibus, sedificiis, accolabus, mancipiis, vineis, silvis, 35 casis, casalis, peculiis, paseuis, aquis aquarumque decursibus. totum et integrum quiequid lrabeo conquesitum a die presente tibi tradidi. unde accepi a te in pretio a) Allein auf einer Zeile ziemlich rechts in der Rehe stehend. 1 Im Straßb. Bez. A. G nr. 2 befindet sich eine Pergament-Aufzeichnung des 12ten Jahrh. über die dem Kloster Eschau von den Straßb. Bischöfen Remigius, Wideroldus, Willehelmus und Hezel ro gemachten Schenkungen, unter denselben schon von Remigius herrührend : in Argentina civitate curiam unam, capellam sancti Michahelis ante civitatem Argentinam. Gedruckt in der Gcdlia Christ. V, instr. p. 473 nr. 16; Würdtwein Nova subs. dipl. VI, 235 nr. 102; Grandidier Hist. d’Als. II p. j. p. 75 nr. 436. s 778 — 780 15 atcontra solidos 600 ea ratione, ut ab hac die ipsas res superius nominatas habeas, teneas atque possideas et tuis posteris ad possidendum derelinquas faciendi quod voluerint, liberam ac firmissimam in dei nomine’in Omnibus habeatis potestatem. si ego aut heredes mei vel quislibet ulla opposita persona, qui contra banc venditio- 5 nem a me factam venire temptaverit aut inrumpere voluerit, tune inferat tibi tuis- que heredibus dupia repetione auri uncias 20, argenti pondera 15 ; et nihilominus sed presens venditio haec omni tempore firma et inviolata permaneat stipulatione subnixa. actum pridie kalendas apriles anno 10 regni domni Karoli regis. + Imminun, quse banc vendilionem fieri rogavit + Vodalrichi comitis + Ascri- io chi + Otriclii + Ratberti + Uuiloni Hattoni + Berabtgario. ego Asaph roga- tus scripsi 1 . Aus Dronke Cod. dipl. Fuld. p. 38 nr. 61 nach einem Fuldaer Chartular des 9ten Jahrh. f. 7 b mit der Ueberschrift karta venditionis Immse. Darnach auch bei Schannat Corp. tradit. Fuld. p. 30 nr. 56 mit dem Datum pridie idus april. = Grandidier Hist. 15 d’Als. I p. j. p. 41 nr. 81 im Auszug. 5 18. Alderih verkauft dem, Mönch Rihhald des Klosters Weissenburg ein Grundstück mit Haus innerhalb der Mauern Straßburgs für 8 Urnen Silber. 780 November 18 Straßburg. Domino fratre Rihbaldo monacho de monasterio, quod dicitur Uuizenburg in 20 honore sancti Petri constructum, ego Aldericus venditor vendidisse me tibi constat. ita et vendidi infra murus civitatis Argentoratinse areale cum casa superposita. et ipse areale ha[bet] a terminos : ab uno latu tenet Uuicberto et Albuino clericus, ab alio latu tenet Abbo et Landulfus b , ab uno vero fronte est strada publica, unde accepi a te in precium, sicut inter nos conplacuit atque convenit, in argento uncias 2 ö 8. in ea vero ratione ipsam rem tibi vendo vel ad ipsa casa dei dono de jure meo in jurem vestram trado atque transfundo ita, ut quiequid ab hac die habeatis ad ipso monasterio sancto facere quo volueritis liberam ac firmissimam in dei nomen c perfruatis arbitrium. si quis vero, quod fieri non credo, et cetera d . slipulacione subnixa. actum publice in civitate Argentoratinse sub die 14 kalendas decembris 30 anno 13 regni domni nostri Garoli gloriosissimi regis. testes Alderih, Hunolt, filius eins Hilmunt, Germunt, Gisalfrit, Bilifrit, Heimericho, Heriralo, Gundalberto. ego Haidulfus scripsi et subscripsi. 35 W aus dem cod. tradit. Wizenburg. zu Speier non der ersten Hand desselben eingetragen mit der Ueberschrift: venditio Alderichi de pago Alisacin. quam vendidit Rihbaldo monacho. Gedruckt daraus bei Zeuss Tradit. Wizenb. p. 143 nr. 153. a) W ha am Zeilenabsehlass. b) W in Landulfus das I dem u ilbergeschrieben. c) W nom mit AbkilrmngsstricK Uber m. d) W ceter mit Abkiinungsstrich Uber r. 40 1 Nach dem Fuldaer Copiälbuch des Mönches Eberhard smc. Nil verleiht Imma in Gemeinschaft 40 mit ihrem Sohn die oben genannten Güter dein heiligen Bonifaz. Vergl, Dronke Tradit. et antiq. Fuld. p. 5. 16 788 — 791 19. Volo schenkt dem, Kloster Fulda Güter im Eisass u. a. in der Stadt Straßburg. 788 April 19 Sclmffolsheim. Oportunum est unicuique, dum in liac mortali vita vivet, ubi inmortaliter perpe- iueque vivere sperat dum licet cogitare studeat. ego in dei nomine Voto dono pro animse mese remedium seu pro pondere peccatorum meorum dono ad monasterium, 5 quod dicitur Fulda, quod est in lionore sancti salvatoris constructum, ubi ipse sanclus Bonifatius corpore requiescit sacro, ubi vir venerabilis Baugulfus abba 1 preesse videtur, donalumque in perpetuum esse volo hoc est in pago Alsacinse in villa Scaftolfesliaim, in Strazburga civitale, in Tuncliinashaim, im Uuigfridashaim, in Gaganhaim, in Hantscoliashaim, in Ebinhaim, in Falahabu, in Alabrunnen, in io Barru, in Hunzolfeshaim, in Hirtunghaim, in Hughilahaim, in Niufera et ad Scaca id est cum terris, domibus, edificiis, mancipiis, vineis, silvis, arealis, campis, pratis, pascuis, aquis aquarumque decursibus, mobilibus et immobilibus. quicquid dici vel nominari potest, totum et integrum a die presente trado atque transfundo ea ratione, ut a die presente aut, si mihi deus legitimum dederit filium, liceat ei redimere cum 15 duobus uuerageldis. si hoc non fuerit, liberam in omnibus habeant supradictus abbas vel successores eins teneant polestatem. si quis vero, quod fieri non credo, si ego ipse aut aliquis de heredibus meis seu quislibet ulla opposita persona, qui contra hanc donationem a me factam venire temptaverit aut eam infrangere voluerit, inferat cogente fisco auri uncias 15, argenti pondera 10, et quod repetit evindicare sv non valeat; sed presens donatio lisec omni tempore firma et inviolata permanent stipulatione subnixa. actum ad Scaftolfesliaim puplice data 13 kalendas majas anno 20 regni domni imperatoris Karoli. + Voten qui hanc donationem fieri roga- uit + Theotberti + Uuinihardi 4- Liutharii + Batberti + Emichoni + Thrud- liarii + Ursoni + Odalrichi + Hilticari + Uuitberti + Starcolfi + Nidgarii +• 25 Aus Drorike Cod. dipl. Ftdd. p. 54 nr. 89 nach einem Füldaer Chartidar des 9ten Jdlirh. f. 6 b mit der Ueberschrift traditio Voten de pago Alsacinse. Darnach auch bei Schannat Corp. trad. Fidd. p. 42 -nr. 84 — Grandidier Hist. dl Als. I pr. j. p. 47 nr. 96 im Auszug. 20. Theothard und seine Gattin Ebursuuind schenken dem Kloster Fulda ein 30 überbautes Grundstück innerhalb der Neustadt Straßburg. 791 Juni 22 Straßburg. Sacrosanct® ecclesise sancti Bonifatii martyris Christi, quse est constructa super fluvium Fulda, ubi ipse sanctus martyr Bonifatius sacro requiescit corpore et ubi Baufgolf abba preesse videtur, nos itaque Theothardus et conjux mea Ebursuuind donamus pro animse nostrse remedium donatumque in perpetuum esse volumus hoc 35 est infra nova civitate arialem nostram cum casa, qute in ea stabilita est. ab uno latere habet Baldrud, ab altero latere via communis, ab una fronte habet Gotesman 1 Baugulf Abt von Fulda, 779 — 802. 791 — 801 17 et ab alia fronte terra sancti Petri de monasterio Sundalberti abbatis 1 . totum et integrum a die presente donamus atque transfundemus, liberam et firmissimam in Omnibus liabeatis potestatem. si quis vero, quod futurum esse non credo, si nos ipsi vel heredes nostri seu quislibet ulla opposita extranea persona, qui contra baue 5 donationem a nobis faclam venire temptaverit aut inrumpere voluerit, iram dei in- currat et inferat fisco cogente auri uncias 5, argenti pondera 2. actum in Straz- burga civitate publica, datum 10 kalendas julias anno 23 regni domni Karoli regis. + Tbeotbardi + Ebursuuinda conjugis sua, qui baue donationem fieri rogaverunt + Ilribcliarii + Hruodmunti + Otoni + Tbeotuuigi + Egilolfi + Thancbolfi + io Uloni 4- Asaph, qui rogatus scripsit. Aus Uronke Cod. dipl. Fuld. p. 59 nr. 98 nach einem Fuldaer Chartular des 9ten Jahrh. f. 2 : > und 5 ,J mit der Feberschrift: traditio Theotharti et conjugis ejus de Strazburg. Darnach auch bei Schannat Corp. trad. Fuld. p. 47 nr. 95 — Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. II p. j. p. 144 nr. 80. 15 21. Theothard schenkt für das Seelenheil Adalharts dem Kloster Fulda ein überbautes Grundstück innerhalb der Neustadt Slraßburg und Ländereien in der Mark Heidolsheim. 801 Juni 27 Straßburg. Sacrosanctae ecclesite sancti Bonifatii, quae est constructa super fluvium Fulda, ubi ipse martyr sacro requiescit corpore, ubi in dei nomine Baugolfus abba preesse 20 videtur, ego itaque Tbeotbardus dono pro remedium Adalbarti donatumque in perpe- tuum esse volo hoc est infra nova civitate Argentoratinse ariale nimm cum casa, quae supra ipsam arialem stabilita est. ab uno latere terra sancti Nazarii 2 , ab alio latere terra sancti Mauricii 3 , ab uno fronte terra sanctae Mariae, ab alio fronte terra sancti Stephani 4 -f. et in marcu Haidulfushaim ariale nimm, ab uno latere terra W sanctae Mariae, et terrae araturiae jurnale unum. ea ratione a die presente trado atque transfundo, nt ipsa casa dei vel congregatio illa luec omnia teneant atque possideant et, quicquid exinde facere voluerint, liberam in Omnibus habeant potestatem. si quis vero, quod futurum esse non credo, si ego ipse, quod absit, vel heredes mei seu quislibet ulla opposita persona extranea, qui contra hanc donationem 30 a me factam venire temptaverit aut eam infrangere voluerit, tune inferat vobis cogente fisco auri uncias 5, argenti pondera similiter, et quod repetit evindicare non valeat; sed presens donatio bsec omni tempore firma et inviolata permanent stipu- lalione subnixa. actum in Strazburga civitate publice, data 5 kalendas julias anno 33 Garoli regis. + Theotharti, qui hanc donationem fieri rogavit + Uuolfberti 35 1 Nach Grandidier l. c. not. x Fand des dem heiligen Petrus geweihten Klosters Moyen-Moutier, dem seit 758 Sundalbert, nach Andern Sundrabert, als Abt Vorstand. 2 Nach Grandidier l. c. not. z der Abtei Lorsch gehöriges Land; der cod. dipl. Lauresham. enthält indeß keine Straßburger Besitzungen. 3 Nach Grandidier l. c. not. a dem Kloster Ebersheinimünster bei Sclüettstadt zugehörig. 40 4 Wohl Grundbesitz der Straßburger Cathedralkirche und des St. Stephansklosters. Cfr. Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 269. 3 .VEF^^ 18 801 — 831 + Berahtradi + Hruodolahi + Uuolfhardi + Sigiberti + Sigoni + Hartnodi +. ego Asaph rogatus scripsi et testibus firmavi + . Aus Dronke Cod. dipl. Faid. p. 97 nr. 171 nach einem Fuldaer Chartular des 9ten Jahrh. f. mit der Ueberschrift traditio Theotharti pro Adalharte de Alsacinse. Darnach auch bei Schannat Corp. trad. Fuld. p. 75 nr. 152 — Grandklier Hist, de Vegl. de 5 Strasb. II p. j. p. 145 nr. 81. 22. Hludouuicus Imperator ab Adaloch Argentorateusis sive Stratburgensis ecclesim in honore sanctae Mariae constructae episcopo rogatus, ut oblatam sibi auc- toritatem Karoli regis confirmaret, prascipit, ut praedicta ecclesia locellum Stillam a longo tempore per confirinationes regum possessum deinceps absque ullius impedi- w mento teneat atque possideat. «cum petitionibus servorum dei justis». Durandus diaconus ad vicem Helisachar recognovit et subscripsit. data 5 kalendas septembris anno 3 imperii, indictione 10. actum Aquisgrani palatio regio. \816\ August 28 Aachen. B aus Straßb. Beg.-A. G nr. 4 or. mb. c. sig. int. subt. impr. delapso. 13 Gedruckt ebendarnach GaMia Christ. V instr. p. 462 nr. 4; Schöpflin Als. dipl. I, 65 nr. 81 (a. 817) mit Facsim. (auch bei Hopp Pal. crit. I, 387 tob. 2) — Schönemann Cod. f. pract. Diplom I, 43 ; Grandidier Hist, de Vegl. de Strasb. IIp. j. p. 165 nr. 91 (a. 817) — Migne CIV, 1073; Bresslau Dipl. Cent. p. 152. — Böhmer Heg. Kami. nr. 285; Sichel Acta Karol. L nr. 95. zg 23. Kaiser Ludwig bestätigt auf Bitten des Bischofs Bernald von Straßburg das von Karl d. Gr. den Angehörigen der Straßburger Kirche ertheilte Zollprivileg. 831 Juni 6 Ingelheim. (C.) - In nomine domini dei et salvatoris nostri Jesu Christi. Hludouuicus divina ordinante providentia imperator augustus. notum igitur esse volumus Omnibus fide- 25 libus nostris praesentibus ; scilicet ßt futuris, quia vir venerabilis Bernaldus Straz- burgensis episcopus adiens serenitatem culminis nostri obtulit obtutibus® nostris quandam prseceplionis auctoritatem b domni et genitoris nostri Karoli pnestantissimi augusti 1 , in qua continebatur, quod idem domnus et genitor noster Karolus pro semolumento® animse sute eidem Strazburgensi ecclesise concessisset, ut A , wbicum- 30 que per civitates vel vicos, castella aut trejectus vel portus excepto Queutouuico, Dorestato atque Clusas homines memorate ecclesiae navigio aut terreno id est cum carris et saumariis negotiandi gratia irent et redirent, nullum teloneum quisquam rei publice administrator ab eis exigeret. pro firmitatis namque Studio petiit idem Bernaldus venerabilis episcopus, ut paternas auctoritati haue nostram superaddere- 35 mus auctoritatem. cujus petitioni libentissime annuimus et hune nostrte auctoritatis b) B nostri—obtutibus von gleicher Hand auf Rasur. b) B auctoritatatem. c) B semolumemto. d) Bie drei Buchstalen durch Faltenbruch des Pergaments vermischt. 1 Cfr. nr. 15. r 831 — 845 19 prseceptum fieri jussimus, per quod omnibus comitibus, vicariis, centenariis vel omnibus rem publicam administranlibus seu cunctis fidelibus nostris prsecipimus, ut nullus vestrum de rebus, quas navigio aut a te rreno id est cum carris et saumariis per regna deo propitio noslra homines ejusdem Strazburgensis ecclesise negotiandi 5 gratia duxerint, ubicumque accessum habuerint, nullum teloneum aut ripaticum aut portaticum aut pontaticum aut salutaticum aut cespitaticum aut rotaticum aut cena- ticuin aut pastionem aut laudaticum aut trabaticum aut pulveraticum aut ullum occursum vel ullum censum aut ullam reddibitionem accipere vel exactare audeat aut bominibus, qui eadem mercimonia praevident, ullam inquietudinem aut impedi- 10 mentum facere prsesumat. sed liceat eis per baue nostram aucloritatem, cum navi- bus et ceteris vehiculis abque ullius contrarietate vel Impedimente per Universum imperium nostrum, ubicumque eis necesse fuerit, libere et secure ire et redire et, si aliquas moras in quolibet loco fecerint aut mercati fuerint vel vendiderint, nihil ab eis prorsus, ut dictum est, telonei exigatur. et nt hsec auctoritas inviolabilem et 15 inconvulsam obtineat firmitatem, sigillo nostro subter eam jussimus sigillare. (C.) • Hirminmaris notarius ad vicem Fridugisi recognovi et subscripsi. • (S. R.) Data 8 idus junias anno Christo propitio 18 imperii domni Illudouuici piissimi augusti, indictione 9. actum Ingelinheim palatio regio ; in dei nomine feliciter amen. B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 6 or. mb. c. sig. int. subt. impr. delapso mit der Dorsualnotiz 20 von wenig spätrer Hand de teloneo. Gedruckt ebendaraus Laguille pr. p. 19; Gdllia Christ. V instr. p. 462 nr. 5 — Bouquet VI, 572 nr. 170; Schöpflin Als. dipl. I, 74 nr. 92; Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. II p. j. p. 195 nr. 104 — Levrault Essai sur l’anc. monn. de Strasb. p. 407 nr. 11. — Böhmer Beg. Karol. nr. 415; Sichel Acta Karol. L nr. 287. 25 24. Hlotharius imperator Ratholdo Strazburgensis ecclesise episcopo supplicante prseceptum genitoris sui Ludovici imperatoris sibi oblatum, quo homines ecclesise Argentoratensis ab omnibus vectigalibus immunes declarabantur {nr. 23), confirmat iisdem fere verbis. «si sacerdotum ac servorum dei». Eichardus ad vicem Agilmari recognovit. data 4 kalendas augusti anno imperii 21, indictione 3 1 . actum 3o Strazburg civitate. 840 Juli 29. Aus Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. II p. j. p. 212 nr. 114 nach einer jetzt verlornen Abschrift des Straßb. bischöfl. A. — Böhmer Reg. Karol. nr. 559. 25. Kaiser Lothar bestätigt auf Bitten der Aebtissin Basilla dem Frauenkloster St. Stephan zu Straßburg die Immunität und schenkt demselben zwölf im Eisass, 35 in der Ortenau und dem Breisgau gelegene Höfe. 845 Mai 15 Straßburg. (C.) | In nomine domini nostri Jesu Christi dei aeterni. Hlotarius divina ordinante pro- videntia inperator augustus. cum petitionibus b servorum dei justis et racio;• nabilibus divini a) Die vier Buchstaben durch ein Loch im Pergament vernichtet. b) B petionibus. 1 Zur Hatirung vergl. Mühlbacher Hie Hatirung der Urkunden Lothars I. Sitzungsb. d. Wiener 40 Acad. d. Wissensch. 1877 S. 505. 20 845 cultus amore favemus, superni muneris donum nobis a domino inpertiri minime diffidimus. igitur omnium fidelium sancte dei gclesig a et nostrorum presentium videlicet et futurorum conperiat industria, qualiter dilecta cognata nostra venerabilis sanctimonialis et abbatissa sancti prothomartiris b Stephani Basilla c in ambitu infra muros Argentorato majestatem nostram adiit offerens obtutibus nostris auctoritates d et munimina cartarum illustris paren- 5 teig nostre progenitoris ducis Adalberti, qui fundavit jam dictum locum in parle sug here- ditatis, qug sibi pertinuit inter ruinas veteris Argentorati, pro oportunitate solitudinis et juxta fluentis Brusci fluvii et dotavit eum prediis suis large pro remedio animg sug et parentum suorum ibidem adtributis et Atalam sacratissimam virginem abbatissam presidere ordinavit. et quemadmodum in eisdem insertum continebatur auctoritatibus, eundem locum per präg- io maticam regis Childerici constitutionem prerogativa emunitatis libertate conmuniri inpetravit, ita dumtaxat, ut, salva per omnia reverentia sacrosancti antistitis, in cujus consistit territorio, nullus judex publicus vel quislibet ex judiciaria potestate in loca vel agros seu reliquas pos- sessiones, quas in quibuslibet pagis vel territoriis possidebat, nisi defensor, quem ipsius loci congregatio et abbatissa voluntarie a palacio inpetraverit, audeat ingredi ad causas audiendas, 15 vel freda aut tributa exigenda, vel colonos vel fiscalinos 0 homines ullo malo molestare. bis itaque ita pertractatis et meritis piorum votorum in vita futura conpensatis, talis munificentig expertem me futurum perhorrui et pig peticioni prefatg cognate nostrg . . . f facilem prebui auditum. et sicut rogavit, facta antecessorum meorum scriptis et preceptis confirmavi et cor- roboravi et constituciones ordinem rememorando renovavi, ut videlicet ibidem permanent certus 20 numerus quatuor canonicorum sacerdotum, ex quibus liceat idoneum echonemum, cum opus fuerit, accipere, et triginta sorores ad ministeria claustri peragenda cum congruis ministris et edituis intus et foris digne et fideliter ministrantibus. proinde vero eisdem confirmatis, hortatu et rogatu afque favore voluntarie dilectissimg conjugis inperatricis augustg Hyrmin- gardis, collecta utriusque manu, stibulatione firma, donatione legitima tradidimus jam sepe- 25 dicto loco sancti Stephani prothomartiris ad Stipendium fralrum canonicorum et sanctimo- nialium s deo ibidem famulantium duodecim nominatas et dominicas curtes cum omnibus appendiciis suis et justiciis suis nobis in eis constitutis, videlicet basilicis, capellis, villis, vicis et antea tradita confirmavimus tarn infra muros Argentoracenses quam in pagis. infra muros basilicam sanctg crucis; cum silvis, terminis et decimis Bothebür et campis, pratis, 80 pascuis, conpascuis, aquis aquarumque decursibus et piscationibus et utriusque ripg litoribus juxta vel infra aut circa villam Skitingsdtböhel, cultis vel incultis, quesitis et inquesitis, quibuslibet vel usibus vel questibus aptis, servis, ancellis, colonis, fiscalibus h , silvis, insulis, exitibus et reditibus et banne et cyppo. in pago Alsacinda Wanga cum suis appendiciis, campis, silvis, vinetis, rivis eorumque decursibus cunctisque justiciis. Othenhen, Nunnenwilre, 35 Gundeneswilre in pago Martinhauga cum supradicto jure de Bothebür et Skitingsdtbuel. in pago Prisgaudi Munzinga villa cum suis appensibus, basilica, vicis, terminis, decimis, campis, silvis, pratis, pascuis, conpascuis, cultis, incultis, quesitis, inquirendis, mancipiis, servis et ancillis, colonis et fiscalinis tarn de equestre quam pedestre ordine, banne vel cyppo, marcato et omnibus justiciis » sicut ceteri meliores. cis Renum juxta fluvium Ylla noncupante Egeshein, 40 Wibileshein in simili jure, sicut cetera supradicta, basilica, terminis usque ad fines Yllekiriche et Ryno et supra et inferius piscatum. in Bosenhen dominicam curtem, capellam et deci- a) Unter den e in sancte und eclesie ein ölen offnes a. b) B protliomatiris. c) Der Name durch mehrere Striche corrumpirt, B in R verwandelt, elenso das erste a in U, hinter den beiden 1 ein d eingeschoben. Ueber die verschiedenen Lesungen vgl. Grandidier l. c. not. a. d) B aucoritates. 45 e) B ficalinos. f) Lüche von i —S Buchstaben, wohl Basille zu ergänzen. g) B sanctimonia- num. h) B ficalibus. i) B justiis. ■'< -«M 845 — 847 oi mam. a cum salica terra et suis apensibus. d[ua]s [curtes] b ad luminaria concyn- nanda destinavimus cum suis apensibus Lumarshein, Lupotheshen. sed ut prefata nepta nostra Basilla c abbatissa ejusque in eodem loco succestrices jura et constituciones sibi ab inicio pragmatice et canonice contraditas quiete et inconvulse in perpetuum possideat et obtineat, 5 hoc emunitatis edictum iieri jussimus. in quo precipimus et confirmamus, ut nullus publicus judex vel quilibet ex judiciaria potestate vel aliquis hominum audeat d aliqua occasione [vel] e alicujus concessione vel jussione aliquas eorum ajclesias, possessiones vel quasiibet res invadere vel aliquo modo molestare. nec aliquis successorum inperatorum seu regum hanc nostram constitutionem valeat inmutare, nisi quod absit consultis summis eclesise principibus io atque regni fidelibus pro aliqua evidentissima et chatolicis principibus legaliter cognita neces- sitate 1 vel utilitate publice per aliam auctoritatem in meliorem statum reformetur. si quis vero contra hanc nostram auctoritatem venire temptaverit, predicto loco triginta libras argenti examinati exsolvere et fisco regio totidem auri purissimi cogatur. et ut hoc firmitatis precep- tum inviolabilem et ratam habeat firmitatem, manu propria subter illud firmavimus et anuli 15 nostri inpressione sigillari jussimus. Data idus maji anno Christo propicio imperii domni Hlotharii 26 et in Francia 6, indic- tione 8. actum publice in palatio regio Argentoraco, cum iremus in Italiam ; feliciter amen. : Signum Hlotharii Serenissimi augusti \ (M.) • Rinadus notarius . . . r recognovi et confirmavi \ B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 2610 cop. mb. sec. XI. Eine etwas dunklere Färbung des Pergaments und ein Loch desselben in der untern linken Ecke sind die einzigen Spuren eines event. Siegels. Eben dort auch Signums- und Becognitionszeile eng zusammengequetscht, aber nicht blos wie Ficker Beitr. z. Erk. II, 121 meint, iceil kein genügender Baum für das Schlussprotocöll mehr blieb. Denn das Ganze ist ganz abgesehen von innen Verdachtsgründen eine Fälschung des Uten Jahrh. wie nr. 28. Vergl. die Stückbeschreibung von nr. 51. Gedruckt darnach bei Guilliman De episc. Argent. p. 26 = Tentzel Eistor. Vindic. app. p. 96 — Eccard Orig. Habsb. prob. nr. 7 — Belhomme Hist. Mediani Mon. p. 11 = Lünig XVII, 867 nr. 1 = Bouquet VIII, 382 nr. 21; Schilter Königsh. S. 527; Laguille pr. p. 1; Schöpflin Als. dipl. I, 81, nr. 101 mit Eacsimile tab. 10; Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. II p. j. p. 223 nr. 118. Herrgott Geneal. Habsb. II, 26 nr. 50 nach einer Copie eines Codex der Wiener Biblioth. Gdllia Christ. V instr. p. 163 nr. 7 nach einer schlechten Copie. — Böhmer Heg. Karol. nr. 591. Von Stumpf Ileichsk. I, 1, 68 als verdächtig bezeichnet. Von Bettberg II, 71, Friedrich II, 517 und Hegel D. St-Cliron. VIII, Allg. Einl. S. 9 als unverdächtig benützt; von Mülübacher in den Wiener Sitzungsb. 1877 S. 518 mit Becht als Fälschung verworfen. 26. Rabanus Maurus archiepiscopus Moguntinus sanctis fratribus, qui in eccle- sia Argentarise civitatis sunt eorumque chorepiscopo inlerrogantibus, qualis peeni- tentia bomini incestuoso et parricidfe imponenda sit, respondet, sibi justum esse 40 a) Lüche von 6—10 Buchstaben, b) Lücke non 4 —S Buchstaben, c) Ebenfalls durch Striche corrum- pirt. dj B audea. e) Lüche von 2— 4 Buchstaben. f) Lüche von 6—10 Buchstaben. 1 Ueber diese Formel und die Erwähnung der principes an dieser Stelle vergl. Ficker Beichs- fürstenstand S. 13. 20 25 30 35 22 847 — 856 videri, quod abrenuntiet nefandus ille homo sseculo et jugi poenitentise operam det omnibus diebus vitse suse. «nuper ad nos litterse». [nach 847.] Aus F. Kunstmann Hrabanus Maurus S. 213 nach einer Freisinger Handschrift des 9ten Jahrh.; Wasserschieben Beitr. z. Gesch. der Vorgratian. Kirchenrechtsq. 8. 29 und 164 nach einer Wolfcnbüttler Handschrift des loten Jahrh. — Will Heg. d. Erzbisch, v. Mainz VI, 3. Wegen des Hinweises auf Canon XX der Mainzer Synodalbeschlüsse von 847 nach diesem Jahre zu datiren. 27. König Ludwig der Deutsche bestätigt auf Bille des Bischofs Ratold von Straßburg die von seinen Vorfahren der Kirche der heiligen Maria zu Straßburg ertheilte Immunität. 856 März 30 Frankfurt. In nomine sanctoe et individuse trinitatis. Hludouuicus divina favente gratia rex. si libe- ralitatis nostrac munere locis deo dicatis quiddam conferimus beneficii et necessitates eccle- siasticas per a adpetitiones sacerdotum nostro relevamus juvamine atque imperiali b tuemur munimine, id c nobis et ad mortalem vitam temporaliter transigendam et ad scternam feli- citer obtinendam profuturum esse, liquido credimus. proinde noverit omnium (1 nostrorum tarn praisentium quam e futurorum solertia, quia vir venerabilis Rutulfus f episcopus Argen- toratensis sive Strasburgensis 1 nostram adiens praesentiam detulit obtutibus nostris auctorita- tem immunitatis domni et genitoris nostri Hludouuici bonae memoriae piissimi augusti, in qua continebatur insertum, quod non solum idem genitor noster, verum etiam pracdecessores ejus reges videlicet Francorum sedem ecclesiao sanctac Mariae semper virginis, in cujus amore et honore ipsa dicata est ecclesia, sub suo nomine et defensione cum monasteriis et cellulis sibi subjectis et rebus vel hominibus ad eam pertinentibus vel aspicientibus tarn infra civita- tem quam Ibras consistere fecerant, et eorum immunitatum auctoritatibus hactenus ab inquie- tudine judiciariae potestatis eadem munita atque defensa fuisset ecclesia. sed pro rei firmitate postulavit prsefatus Gratulfus 8 episcopus, ut paternum seu praedecessorum nostrorum regum morem sequentes hujusmodi nostrce immunitatis praeceptum ob amorem dei et reverentiam ipsius sancti loci circa ipsam ecclesiam fieri censeremus. cujus petitionibus adsensum prae- buimus et hoc nostrae emunitatis praeceptum erga ipsam ecclesiam immunitatis atque tuitionis gratia pro divini cultus amore et animac nostrae remedio fieri decrevimus. per quod proeci- pimus atque jubemus, ut nullus judex publicus vel quislibet ex judiciaria potestate in eccle- sias aut loca vel agros seu reliquas possessiones, quas moderne tempore in quibuslibet pagis vel territoriis infra ditionem imperii nostri juste et legaliter memorata tenet vel possidet ecclesia, vel ea, quas deinceps in jure ipsius ecclesiao voluerit divina potestas 11 augeri, ad causas i audiendas, vel freda aut tributa 1 exigenda, aut mansiones vel paratas facienda«, aut fidejussores tollendos, aut homines ipsius ecclesise tarn ingenuos quam et servos super terram ipsius commanentes injuste distringendos nullasque redibitiones aut inlicitas occasiones requi- rendas nostris vel futuris temporibus ingredi audeat, nec ea, quee super k memorata sunt, penitus exigere praisumat. sed liceat memorato prsesuli suisque successoribus, res prsedictee a) Grandidier om. per. b) Grandidier regali. c) B und C et. d) Grandidier add. fidelium. e) Grandidier add. et. Ij Grandidier Ratolphus C Rudulphus. g) C Rudolphus. Grandidier Ratolphus. h) Grandidier pietas. i) Grandidier add. judiciario more. j) Grandidier telonea. k) Grandidier supra. 5 10 15 20 W 30 35 40 1 Batold (Ratolf), Bischof von Straßburg, 840 — 874. 8 56 23 ecclesiso cum omnibus sibi subjectis et rebus vel hominibus ad se aspicientibus vel pertinen- tibus sub tuitionis atque immunitatis nostrae defensione, remota totius judiciarise potestatis inquietudine, quieto ordine a possidere et nostro lideliter parere imperio atque pro incolomi- tate nostra b conjugis ac prolis seu etiam totius imperii a deo nobis collati et ejus clemen- 5 tissima miseratione per immensum conservandi una cum clero et populo sibi subjecto dei immensam clementiam jugiter exorare. et quicquid de prsel'atre rebus ecclesise jus fisci exigere poterat, in integrum eidem concessimus ecclesiajscilicet perpetuo tempore ei ad peragen- dum dei servitium augmentum et supplementum fiat, lianc itaque auctoritatem, ut pleniorem in dei nomine obtineat vigorem c et a fidelibus sanctas dei ecclesise et nostris verius certius- 10 que credatur, manu propria subterfirmavimus et anuli nostri impressione signari jussimus. Signum d (M.) Hludouuici serenissimi regis e . Data 3 kalendas aprilis anno Christo propitio 23 f Hludouuici serenissimi regis in oriental! Francia, indictione 4. actum Franchenfurt palatio regio; in dei nomine foeliciter amen. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 376 cop. chart. sec. XVI. C coli. ibiä. cop. chart. sec. XVII. Gedruckt aus letzterer bei Laguille pr. p. 21 = Bouquet VIII, 418; Sehöpflin Als. dipl. I, 87 nr. 107. Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. II p. j. p. 213 nr. 115 ex apographo tabul. episcop. Tabern. (841), dessen abweichende Lesarten speciell in der Datirungszeile wohl willkürliche Correcturen sind. — Böhmer Heg. Karol. nr. 775. Schon Eccard Cornrn. de reb. Franc. Orient. II, 449 und Heumann Comm. de re diplom. imper. II, 44 und 229 hegten Bedenken über die Aechtheit der Urkunde, die Sickel Beitr. z. Dipl. I, 38 sowohl für 841 wie 856 gänzlich verwirft, nicht blos der chronologischen Verwirrung, sondern auch des anormalen Protocolls wegen, ebenso Hegel I). St-Chron. VIII, Allg. EM. S. 14 not. 4. 23 28 . König Ludwig der Deutsche bestätigt auf Bitten der Aebtissin Basilla die dem Frauenhloster St. Stephan zu Straßburg von seinen Vorfahren ertheilte Immunität. 856 September 12 Straßburg. (C.) • In nomine sanctg et individug trinitatis. Hlodevvicus favente gracia rex. ] si libera- litatis nostrg munere locis deo dicatis aliquid conferimus beneficii et necessitates seclsesicie dei 30 per peticiones religiosarum personarum relevamus munimine atque imperioso tuemur juvamine, id nobis et ad mortalem vitam temporaliter peragendam et ad ajternam s feliciter adipis- cendam profuturum esse liquido confidimus. ex quo noverit omnium tidelium nostrorum tarn presentium quam futurorum sollers discretio, quod nobilis atque venerabilis sanctimonialis abbatissa Basilla sancti Stephani infra muros Argentoratenses sive Strazburc nostram adiens 33 magestatem prgsentavit obtutibus nostris autorabiles emunitates firmites predecessorum nostrorum regum et imperatorum, qualiter predictus locus sancti Stephani a duce Alberto fun- datus erat, et per constitucionem Chylderici regis emunitatus et per Pipinum majordomum locupletatus et munitus crescebat, et per munificentiam Clotharii imperatoris primi et conjugis Yrmengardis ditatus et corroboratus pollebat, ac demum etiam auctoritatem domni et geni- 40 a ) B u. C qui et ordine. b ) B u. C nostrae. c) Grandidier firmitatem. d) Grandidier add. domni. e) Grandidier add. Aduleodus diaconus ad vicem Grimaldi recognovi. f) Grandidier 8 regni. g) B eaternam. 1 Bis hierher fast wörtlich sich mit der Immunit&tsformel nr. 21 bei E. de Boziere Ree. gener. des form. I, 27 deckend. Vergl. Sickel Beitr. z. Dipl. V, 18 — 54. 15 20 24 856 toris nostri Hlödewici bong mcmorie piissimi augusti, in qua continebatur insertum, quod non solum idem genitor noster, verum etiam predecessores ejus reges videlicet Froamchorum aput locum indictum beato Stephano et congregacioni canonicorum quatuor sacerdotum et sanctimonialium triginta cum necessariis ministris dedicatum sub suo munimine ac defensione cum omnibus sibi subpertinentibus tarn mancipiis quam prgdiis, tarn infra civitatem quam 5 foris constitutis, eorum inmunitatum auctoritatibus hactenus ab inquietudine totius judiciarig potestatis eadem munita et defensa fuisset abbacia. pro hujus itaque rei firmitate exoravit pre- dicta abbatissa Bassilla, ut paternam seu predecessorum nostrorum regum clementiam sequendo hujuscemodi nostrg emunitatis prgceptionem ob amorem Christi et reverentiam sancti loci circa idem monasterium fieri censeremus. cujus postulationibus facilem tribuimus 10 assensionem et hanc nostrg magestatis paginam erga ipsum locum inmunitatis et tuicionis causa pro divini cultus amore et animg nostrg remedio fieri decrevimus. per quod precepimus atque jubemus, ut, salvo per omnia lionore sui sacrosancti presulis, nullus judex publicus vel quislibet ex judiciaria potestate in personas vel gclsesias vel oratoria aut loca aut agros vel quascunque reliquas possessiones, quas ab antiquo vel moderne tempore in quibuslibet 15 territoriis vel pagis vel comitatibus infra dicionem nostram juste et legaliter memorata tenet vel possidet abbatia, vel ea, qug postmodum in jure ipsius monasterii voluerit divina pietas augere, ad causas audiendas, vel freda vel tributa vel tlielonea exigenda, aut mansiones vel paratas faciendas, aut fidejussores tollendos, aut homines ipsius gckesig tarn ingenuos quam servos super terram ipsius conmorantes injuste distringendos, nullas redibitiones aut illicitas 20 occasiones requirendas, nostris vel futuris temporibus ingredi audeat, nec ea, qug supra memorata sunt, penitus exigere non presumat. sed liceat memoratg abbatissg suisque succes- tricibus auctoritate episcopali et dispensatione illius, quem de numero fratrum ipsius loci constituerit echonomum, ipsam sedem cum omnibus sibi subjectis et rebus vel liominibus ad se pertinentibus sub tuitionis atque emunitionis nostrg defensione, remota totius judiciarig 25 potestatis inquietudine, quieto ordine possidere et pro nostro fideüter deum exorare imperio et incolomitate nostra et conjugis atque prolis. nec liceat alicui sub pretextu advocatorie occasionis sibi vel in liominibus vel quibuslibet rebus vel possessionibus eorum aliquod jus vendicare, nisi quem pro aliqua, sicut aliquando fieri evenit, necessitate ipsa abbatissa cum congregationis voto per Consilium antistitis aput palatium expostulaverit, qui nec palemundum 1 30 vel aliquas exactiones exercere presumat. si quis vero temerarius contra hanc nostrg con- stitutionis auctoritates venire prgtemptaverit, prgdicte aeclsosig quinque libras auri fiscoque regio decem auri purissimi persolvere cogatur et insuper offensam regiam incurrat. ut autem hgc auctoritas pleniorem in dei nomine vigorem obtineat et a fidelibus sanctg dei seclsesig et nostris verius et cercius perpetuo tempore credatur, propria manu subterfirmavimus et 35 anuli nostri inpressione signari jussimus. Data 2 idus septembris anno Christo propicio 23 domni Hlödewici Serenissimi regis in Alsatia, indictione 4. acta Strazburc palatio regio; in dei nomine feliciter amen. Signum (M.) Hlödewici Serenissimi regis. Otgarius ad vicem Grimoldi archicancellarii recognovit. 4» B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 2610 cop. mb. sec. XI. Das Feld des unten aufgedrückten Siegels kaum mehr erkennbar, scheint einen Kopf en face zu zeigen. Die verlängerte Schrift nur bis zur Hälfte der ersten Zeile, das Fehlen derselben in der Signums- und 1 Unbekannt, dem Zusammenhang nach eine Abgabe bezeichnend. Grandidier l. c. p. 245 not. n rer- 45 muthet eine Verwechslung mit parafredus. 8 5 6 — 871 25 Rccognitionszeile, das lückenhafte, erbärmliche Monogramm würden abgesehen von dem anormalen Protocoll allein schon das Stück verdächtigen. Es ist wie nr. 25 eine Fälschung des Ilten Jahrh. Vergl. die Stückbeschreibung von nr. 51. Gedruckt darnach bei Guillimcm De episc. Argent. p. 32 — Conring Cens. dipl. Lindav. 5 p. 30 — Tentzel Hist. Vindic. app. p. 98 = Lünig XVII, 869 nr. 5 = Bouquet VIII, 420 nr. 3; Schilter Königsh. S. 478 = Eccard Orig. Habsb. prob. nr. 8 — Heumann Comment. de re dipl. II, 371; Schöpflin Als. dipl. I, 474 nr. 676 mit Fac- simile tob. 12; Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. II p. j. p. 243 nr. 127. Herrgott Geneal. Habsb. II, 34 nr. 57 nach einer Copie eines Codex der Wiener Biblioth. = 10 Würdtwein Monast. Palat. IV, 55. — Böhmer Reg. Karol. nr. 778. Als verdächtig schon von Mabillon Anrud. ord. s. Bened. III, 54 bezeichnet: exemplar, quod nobis pro authentico non habetur vitioso sigillo apposito, ferner von Eccard Comm. de reb. Franc. Orient. II, 449, in ausführlicherer Weise von Heumann Comment. de re dipl. II, 227, dem sich Sickel Beitr. z. Dipl. I, 72 anschliesst. Schöpflin l. c. nimmt Interpola- 15 tionen und Renovation im Uten Jahrh. an, Grandidier l. c. und II, 18—22, 5te dissert. verwirft es als unächt, ebenso Böhmer l. c. und Stumpf Reichsk. I, 1, 69. 29. In einer Schenkungsurkunde eines gewissen Rnadini für Kloster Weissen- burg ubi domnus Grimoldus abba preesse 1 videtur : actum publice in civitate Strazburg. testes : Ruadini, Otrih, Buo, Gozbrabt, Druant, Folrat, Reginbert, 20 Benedict, Geilo. ego Uuenilo scripsi et subscripsi. [833-S6i] Straßburg. W aus dem cod. tradit. Wizenburg. zu Speier von der ersten Hand desselben geschrieben mit der Ueberschrift traditio qnam fecit Ruadini de pago Alisacinse. Gedruckt daraus bei Zeuss Tradit. Wizenb. p. 155 nr. 167. 30. Bischof Ratold schenkt den Brüdern der Straßburger Kirche für den täg- 23 liehen Unterhalt einen Hof in Geispollzheim, dessen Leistungen an den Vogt er genau regelt. 871 Straßburg. • In nomine sanctse et individuas trinitatis. Ratoldus divina favente clementia Argen tinensis episcopus. notum sit Omnibus ecclesiai dei nostrique fidelibus, qualiter ego Ratoldus Argen- tinensis episcopus pro amore dei ejusque pise genitricis Mariae ad communem fratrum 30 Argenlinensium utilitatem curtim quandam nostri juris in villa, qua) dicitur Geisbodeslieim, sitam cum omnibus ad illam jure pertinentibus id est familia utriusque sexus, a)dificiis, agris, pratis, pascuis, silvis, aquis aquarumve decursibus, molis, molendinis, vinetis, viis et inviis, piscationibus, mobilibus et immobilibus perpetuo possidendam tradidi eodem jure, quo eam bona) memoria) Dagebertus rex ecclesia) Argentinensi dedit et ego et antecessores mei 33 hactenus possedimus. illud etiam intimandum censuimus, ut nullus nisi consentientibus et conlaudantibus prsefati loci canonicis eidem curti constituatur advocatus; constitutus autem nonnisi certis et legitimis tribus placitis illuc venire et mansionem facere debet, nisi prae- positus loci illius pro cerla causa eum invitaverit. in duobus autem placitis banne confirmatis hiemali scilicet et pascali prsepositus ei ministrare debet id est unum frisgingum porcinum 40 in unoquoque placito, situlas vini duas, maidras frumenti 1, avena) 2 claustralis mensurae. in tertio autem id est autumpnali placito familia praenominatse dominica) curtis similiter faciat. hoc autem ideo statuimus, ut familia illa minus gravata eo liberius et facilius quoti- 1 Grimold, Abt von Weissenburg, 833 — 861. Vergl. Zeuss l. c. p. 350. 4 CK . V 26 871 — 873 diana praedictorum canonicorum stipendia persolvere possit. quod ut firmum et inconcussum omni permaneat ;evo, hanc cartulam inde conscribi testesque subscribi eorumque subscrip- tione fecimus corroborari. acta sunt liacc in civitate Argentina anno dominicao incarnationis 871, regnante Ludewico pio ac serenissimo imperatore et consensum una cum principibus praebente, anno autem 30 regni ejus; in horum praesentia testium : Lutthardi, Ripoldi, Riet- 5 berti, Regingeri, Gumperti, Hugonis, Joannis, Walgeri, Drultheri, Lutterici, Ingoldi, Odal- hardi, Gonelini, Hennerammi. ego Eberhardus cancellarius ad vicem Luttperti* arcliicancellarii recognovi. B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 3463 aus einem Papier-Copialbuch des Straßb. Bornstifts von 4S0 Blättern, TJrk. Nr. 101 in der Schrift des ausgehenden 16ten Jahrh. Offenbar in der io vorliegenden Fassung, wie Anfangs- und Schlussprotocöll beiceisen, nach dem Muster einer Königsurkunde Ludwigs des Deutschen später zurecht gemacht. 31. Hludowicus rex Rataldo Strazburgensi episcopo petentc praeceptum genitoris sui Ludovici imperatoris sibi oblatum, quo homines ecclesiae Argentoratensis ab omnibus vectigalibus immunes declarabantur (nr. 23), iisdem fere verbis confirmat. 15 «cum petitionibus servorum dei justis». Hebarliardus cancellarius ad vicem Liut- berti archicapellani recognovit. data 2 idus junii anno 36 regni in oriental! Francia, indictione 6. actum Aquisgrani palatio regio. 873 Juni 12 Aachen. Aus Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. II p. j. p. 256 nr. 138 ex inserto diplomatis Caroli IV imper. a. 1356. — Böhmer Beg. Karol. nr. 837. Cfr. Sickel Bcitr. z. Dipl. 20 I, 59, der das Stück für unbedenklich hält. 32. König Ludwig der Deutsche bestätigt auf Bitten des Bischofs Ratald alle der Straßburger Kirche, gemachten, Schenkungen und ertheilten Privilegien und bewilligt ihm ferner das Recht, an einem beliebigen Ort des bischöflichen Territoriums eine Münzstätte zu errichten. 873 Juni 12 Aachen. W In nomine sanctoe et individuae trinitatis. Hludowicus divina favente gratia rex. cum petitionibus servorum dei justis et rationabilibus divini cultus amore favemus, superni mu- neris donum nobis a dornino impertm minime diffidimus. igitur omnium fidelium sanctae dei ecclesiae et nostrorum praesentium videlicet et futurorum comperiat industria, quia vir venerabilis Rataldus Strazburgensis urbis episcopus nostram adiit excellentiam referens man- 30 suetudini nostrac, qualiter ob incuriam ministrorum ipsius ecclesiae omnia munimina car- tarum, quae inibi haberi videbantur, igne eoncremata fuerint. idcirco nostram deprecatus est pietatem, ut per nostrae auctoritatis praeceptum omnes res et familiam, quae tune temporis eadem ecclesia, quae constructa habetur in honore beatae dei genitricis semperque virginis Mariae, quae habuisse dinoscitur, quando haec res accidit, denuo confirmaremus et corrobo- 35 raremus. sed ut, dornino adjuvante et nobis opem ferente, praefatam ecclesiam ad pristinum posset revocare statum et a nemine pro hac re nullum de rebus vel familiis juste et legaliter ibi pertinentibus sentiat dispendium, hanc nostrae auctoritatis pracceptionem fieri decrevimus, per quam omnes res ac mancipia, quae a religiosis viris seu a praedecessoribus nostris vel a quibuslibet hominibus eidem ecclesiae collatao fuisse noscuntur, sub immunitafis nostrae tui- 40 1 Anstatt Ilerbarhardus und Liutberti. 873 27 tione prsefatus Ralaldus successoresque sui quiete teneant atque possideant. et nullus hominum vel judex puplicus seu quislibet ex judiciaria potestate in ecclesias baptismales vel oracula, curtes, villas, loca vel ogros seu reliquas possessiones memorati episcopii, quas moderne tempore in quibuslibet pagis ac territoriis infra ditionem imperii nostri juste et 5 legaliter possidet vel qua; deinceps in jure ipsius sancti loci divina pietas augere voluerit, ad causas judiciario more audiendas, vel freda aut telonea exigenda, aut mansiones vel paratas faciendas, aut fidejussores tollendos, seu homines ipsius ecclesia; tarn liberos quam servos, fiscalinos et tabellarios distringendos, nec ullas redibitiones aut inlicitas occasiones requirendas, ullo unquam tempore ingredi audeat vel ea, qua; supra memorata sunt, penitus exigere io pra;sumat. sed liceat memorato venerabili vocato episcopo suisque successoribus, res pra;- dictse ecclesia; cum omnibus sibi subjectis sub inmunitatis nostra; defensione quieto ordine possidere absque cujuspiam contrarietate, quatinus pro nostra incolomitate conjugis et prolis seu etiam totius imperii a domino nobis collati jugiter domini misericordiam exorare delec- tetur. si quoque aliqua; querimonia; adversus jam dictam ecclesiam tarn de rebus et homi- 15 nibus liberis et servis orta; fuerint, qua; absque gravi et iniquo dispendio diffinire nequiverint, jubemus, ut per idoneos circavicinos et tideles nostros fideliumque nostrorum homines plenissime sub sacramenlo inquiratur et ad finem rite usque deducatur. si quis vero contra baue nostram auctoritatem aliquid agere temptaverit aut ex bis, qua; prascripta sunt, quip- piam violare prasumpserit, sciat se triginta libras auri optimi secundum veterem morem 20 parti pra;fata; ecclesia; se esse persolviturum, nostram insuper offensionem incursurum, concessimus quoque venerabili episcopo Rataldo vel successoribus ejus rectoribus scilicet jam dicta; ecclesia;, ut in quacunque placuerit villa episcopii sui monetam statuat, quatinus pro mercedis nostra; augmento utilitati ipsius ecclesia; deserviat. et ut hoc nostra; inmunitatis praeceptum inviolabilem atque inconvulsam obtineat firmitatem, manu propria subter illud 25 firmavimus et anuli nostri inpressione subter sigillare jussimus. Signum domni Hludowici serenissimi regis. Hebarhardus cancellarius ad vicem Liutberti arcliicapellani recognovi et subscripsi. Data 2 idus junii anno Christo propitio 36 regni domni Hludowici serenissimi regis in orientali Francia regnante, indictione 6. actum Aquisgrani palatio regio; in dei nomine 3o feliciter amen. Aus Mäbillon De re diplom. suppl. app. p. 97 nr. 13, angeblich nach einem jetzt verlornen Original des Straßb. bischöfl. A. — Bouquet VIII, 433. Ebendarnach Boeder Histor. rer. Frider. III imper. A. p. 111; Lünig VII, 3, 376; Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. II p. j. p. 357 nr. 139 = Levrault Essai sur l’ane. monn. de Strasb. 35 p. 417 nr. 13. — Böhmer Beg. Karol. nr. 838. Ich schliesse mich der Meinung Sickels an (Beitr. z. Dipl. II, 37), der die vorliegende Fassung des Stücks als die Erweiterung eines echten Diploms ansieht, und beanstande mit ihm die Erzählung des Brandes und die Strafandrohung, nicht aber die Verleihung des Münzrechts b 1 Ich halte die Hypothese von Adrien de Longperier in der Bevue numism. 1857 p. 319 — 345, 40 dissert. s. quelques monnaies episcop. de Strasb. et de Constance, der aus einzelnen Buchstaben der Beverslegenden alter Straßb. Münzen des lOten Jahrh. die Namen der Bischöfe Gozfrid, Bichwin und Uto construirt und ein bischöfl. Becht bei der Münzprägung demnach lange vor Bischof Erchenbald constatirt, für vollkommen begründet, besonders auch durch die bestätigenden Beiträge von Dorlan und Engel in der Bevue d’Als. 1858 p. 239—350, 1874 p. 289—325, 1876 p. 289—308, 1877 p. 289—326. 45 Auch Soetbeer hat in den Forsch, z. deutsch. Gesch. VI, 30 und 35 Adrien de Longperiers Beweisführung acceptirt, ebenso findet Hegel D. St-Chron. VIII, Allg. Einl. S. 14 not. 4, keinen Grund an der Verleihung des Münzrechts zu zweifeln. Ohne Grund datirt es Hanauer Etudes economiques sur l’Alsace I, 47 noch weiter zurück. 28 888 33. König Arnolf schenkt auf Bitten des Grafen Ebarhart dem Presbyter Isanpreht Gitter in der Ortenau, die nach dessen und dessen nächsten Erben Tode den Brüdern des Klosters der heiligen Maria in Slraßburg anheimfallen sollen. 888 Mai 26 Speier. (G.) | In nomine sanctae et individuae trinitatis. Arnolfus divina favente gracia rex. comperiat namque omnium fidelium nostrorum presencium scilicet et futurorum industria, qualiter quidam fidelis Lomes noster nomine Ebarhart petiit clemenciam nostram, j ut cuidam venerabili prespitero fidelique oratori nostro nomine Isanprehet quasdam res proprietatis nostrrn sibi in proprium donaremus. cujus peticioni libenter annuentes ita fieri decrevimus. dedimus namque illi in pago Mortunouua vocato in comitatu Ebarbardi in locis Ouuanheim et Baldanheim nominatis hobas octo et quicquid ad easdem hobas jure legitimeque pertinere videtur : id est ecclesia a ibidem constructa cum curtibus et casis ceterisque sedificiis, cum mancipiis, campis, agris, pratis, pascuis, silvis, aquis aquarumque decursibus, molendinis, piscacionibus, viis et inviis, exitibus et reditibus, mobilibus et inmobilibus, quesitis et inquisitis, cultis et incultis et cum universis appendiciis et adjacenciis illue rite pertinentibus. et jus- simus inde hoc nostrse auctoritatis fieri preceptum, per quod volumus atque jubemus, ut memoratus Isanprhet has predictas res usque ad finem vitse surn secure habeat, teneat atque possideat et potestativa manu unicuilibet sum cognacionis propinquo post obitum suum simili teuere tenendas contradat. post amborum enim discessum ad cenobium sanctss Mariae semper virginis, quod dinoscitur infra menia Argentariae civitatis esse constructum, illis fratribus ibidem servientibus domino in sustentationem perpetualiter redigantur ea videlicet racione, ut annis singulis in quadragesimali jejuniorum tempore in nostra elemosina et illorum memoratorum extra eorumdem fratrum prebendam habeant, unde reficiantur et pauperes recreantur, et ipsi devocius statutis officiis in nostra oratione permaneant. si quis hanc etiam nostrse regalitatis concessionem irritam facere vel eam infringere voluerit, iram dei omnipotentis omniumque sanctorum incurrat et pedibus satane avernali pena cruciandus suc- cumbat. et ut hoc firmius habeatur veriusque credatur ac diligencius observetur, manu nostra eam firmavimus et anulo nostro jussimus insigniri. | Signum domni Arnolfi (M.) invictissimi regis. \ • Aspertus cancellarius ad vicem Theotmari archicappellani b recognovi et sub- scripsi. (S. R.) Data 7 kalendas junii anno incarnationis domini 888, indictione 6, anno 1 regni Arnolfi serenissiini regis. actum urbe Spirensi; in dei nomine feliciter amen. B aus Straßb. Ilez.-A. G fase. 2707 or. mb. c. sig. int. subt. impr. delapso. Im Monogramm der Vollziehungsstrich erkennbar. Gedruckt ebendarnach bei Schöpflin Als. dipl. I, 95 nr. 120; Grandidier Hist, de legi. de Strasb. II p. j. p. 289 nr. 156. — Böhmer Beg. Karöl. nr. 1038. Vergl. Bummler Gesch. des Ostfr. Beichs II, 306 not. 21. 5 10 15 20 25 30 35 40 i) Nachträglich mit andrer Hinte ein m hinzugefügt, b) B archicapellanani. 891 — 910 29 34. Arnolfus rex Baldramo episcopo Argentinensi petente monasterio Argenti- nensis civitatis in honore sanctse Mariae dedicato unam hubam in comitatu Ebur- bardi in superiore Argowe sitam in loco Bacb vulgariter nominato concedit praeci- piens, ut eadem huba ad episcopatum Argentinensem perpetuo possidenda consistat. 5 «cognoscant omnes fideles». Aspertus cancellarius ad vicem Theothmari archi- capellani recognovit. data 10 kalendas maji anno domini 891, indictione 9, anno regni Arnold regis 4. actum Beginn civitate. 891 April 22 Regensburg. Aus Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. II p. j. p. 294 nr. 160 nach einem jetzt verlornen Pergament-Chartular der Stadt Straßb. Ebendarnach Schöpflin Als. dipl. I, 96 nr. 122. 10 — Böhmer Heg. Karol. nr. 1090; Schweiz. Urk.-Reg. nr. 853. 35. In einer Schenkungsurkunde eines gewissen Herimuoät für das Kloster des heiligen Gregor im Miinsterthal: actum publice in civitate Strazbuurug presente illustrissimo comite Eberbardo, data pridie idus martias anno 3 reg. Gentiboldo rege, indictione 1 , testibus idoneis subnotatis : signum Eberhard! comitis. signum Herimuoti, 15 qui baue cartam fieri rogavit. signum Meginhelm. Otto, signum Walteri. signum Berholi. signum Tiutterih. signum Griselheri. signum Luiterih. Luitbart. Ribbold. Samuel, signum Gotehelmi cancellarii. 898 März 14 Straßburg. Aus Schöpflin Als. dipl. I, 98 nr. 124 — Grandidier Hist. d’Als. I p. j. p. 102 nr. 242 im Auszug nach einer alten Abschrift. Nach einer schlechtem Copie Lünig XIX, 1100 in — Laguille pr. p. 43. 36. Hludowicus rex Baldramo Strazburgensis ecclesise episcopo petente prsecepta praedecessorum suorum sibi oblata, quibus bomines memoratae ecclesise ab omnibus vectigalibus immunes declarabantur, iisdem fere verbis ac Ludowicus Pius (nr. 23) confirmat. « notum igitur esse volumus ». Theodulphus notarius ad vicem Rathpodi as archiepiscopi summique cancellarii recognovit. data idibus maji anno incarnationis dominicae 904, indictione 7, anno domni Hludowici regis 5. actum Strazburg civitate. 904 Mai 15. Aus Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. II p. j. p. 317 nr. 170 nach einer jetzt verlornen ehemals im Straßb. bischöfl. A. befindlichen Abschrift. — Böhmer Beg. Karol. nr. 1200. 30 37. Dietbald überträgt der Kirche der heiligen Maria in Straßburg Ackerland in der Gemarkung Achenheim, dessen Niessbrauch er und seine Nachkommen gegen einen jährlichen Zins behalten. 910 Februar 4 Straßburg. In Christi nomine, notum omnibus ac nemini constet incognitum, qualiter ego Dietbaldus cogitavi pro intuitu timoris domini atque pro remedio anime mee a ac 35 conjugis mee Adalgarde liquido confisus, quia, quisquis loca divino cultui mancipata propriis ex rebus auxerit, emolumentum etern§ retributionis sibi inde adquirit. qua de re ego itaque prefatus Dietbaldus divina, ut credo, inspiratione conpunctus simul a) B me. 4 30 910 — 951 cum manu senioris mei Hugonis tradidi rem proprietatis mee ad sacrosanclam domum dei genilricis semperque virginis Marie infra Argentinensem civitatem con- structam, cui vir venerabilis Otpertus 1 preesse videtur episcopus, hoc est in marca Achenheim nuncupata de terra arahili jurnales in uno loco pariter conjacentes triginta et in alio viginti, quos precio adquisivi de filiis Samuelis, illis videlicet 5 fratribus ibidem domino famulantibus perpetualiter sub usu fructuario utendam in ea ratione et eo condictu, ut post haue factam traditionem ego ipse et prefata uxor mea atque communes filii filieve noslre neenon et legitima procreatio eorum ad tempus vittz ornnium nostrum ipsam proprietatem teneamus atque possideamus nov. u censum inde ad festivitatem sancti Martini sex denarios persolventes annis singulis io camerario fratrum. tune demum post cunctorum nostrorum decessum supradicte res ad jam dictam ecclesiam cum omni integritate redeant, ut pretitulati servi dei vel successores eorum faciendi exinde, quod voluerint, liberam ac firmam in dei nomine in omnibus habeant potestatem. si quis vero, quod fieri minime credo, ego ipse aut aliquis de heredibus meis seu quelibet opposita persona contra hanc carlam hujus iö traditionis a me factam venire vel eam inrumpere temptaverit, tune inferat prescriple domui dei ejusque rectoribus teuere rectitudinis cogente auri unceas sex, argenti pondera totidem. et liec coactus exsolvat et quod repetit evindicare non valeat; sed hec presens traditio omni tempore firma et stabilis permaneat stipulatione subnixa. actum publice in civitate suprascripta. data die dominico pridie nonas februarii 20 anno regnante Ludouuico 2 10, indictione 13, coram testibus subnotatis: signum Hugonis, qui istam traditionem mecum fecit. signum Dietbaldi, qui hanc cartam scribere rogavi. signum Rihboldi. signum Sigibodonis. signum Ruodini. signum Erlini. signum Regingeri. signum Gundberti. signum Uuadharii. signum Drudheri. signum Milonis. signum Gundichonis. 20 Ego itaque Ecgihardus cancellarius rogatus scripsi et subscripsi. item alii lestes, qui presentes fuerunt, quando illam rem pretio adquisivi : Nanduuic, Odalher, Engilbold, Diethelm, Hildeman, Zeizo, Bero, Adaluuart, Gotezo, Benzo, Folrat, Suneman. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2707 or. mb. lit. pat. sine sig. 30 38. Wizericus und sein Bruder Azzo schenken der Miinsterhirche zu Straßburg 44 Hufen in der Gemarkung Diippigheini unter Vorbehalt des lebenslänglichen Niessbrauchs. 951 September 26 Straßburg. Si aliquid de rebus nostris ad loca sanctorum concedimus, mercedem inde in eterna beatitudine habere non diffidimus. ideoque nos Wizericus 3 et Azzo 33 frater meus pro remedio animarum nostrarum et remissione peccatorum nostrorum 1 Otbert Bischof von Straßburg, 906 — 913. 2 Ludwig das Kind. Die chronologischen Angaben harmoniren vollständig, wenn wir mit Bämmler Gesch. des Ostfr. B. II, 493 die Epoche auf 900 Februar 4 ansetzen. 3 Vergl. die alte Namensform in nr. 40. 951 — 956 31 tradimus ad monasterium Argentinensis civitatis in honore sancte Marie genitricis Christi dedicalum in marca, que vocatur Dubincheim 1 , quadraginta quatuor hubas et quidquid ad easdem hubas jure legitimeque pertinere videtur, id est capellam ibidem constructam cum curtibus, cum casis, mancipiis et edificiis, campis, pratis, 5 silvis, pascuis, aquis aquarumque decursibus, quicquid dici aut nominari potest, tradimus atque transf'undimus ad supramemoratum monasterium perpetualiter, ut ad usum fratrum ibidem servientium deo in panem, vinum et pulmenta redigantur in ea videlicet ratione, ut, tamdiu vixerimus ego Wizericus et Azzo frater, usu fruc- tuario bas hubas obtineamus et post discessum nostrum quisque nostrorum proximus io in advocatum dictarum hubarum constituatur. si quis vero, quod fieri non credimus, nos aut aliquis de beredibus nostris contra baue chartam venire temptaverit, inferat ad partem monasterii auri uncias duas, argenti pondera quinque et quod repetit evindicare non valeat; sed firina et stabilis permaneat stipulatione subnixa. actum in civitale Argentina 6 kalendas octobris anno incarnationis domini 951, regnante 15 Ottone 15 2 anno regni ejus, Utone prsesule 3 , Lutolfo duce 4 , Hugone comite 5 , Hartz- wigo advocato. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. III, 357 nr. 87 nach einer jetzt verlornen Abschrift des Straßb. bischöfl. A. = Grandidier Hist. d’Als. I p. j. p. 116 nr. 267 als Hegest. 39. Otto I rex Utone Strazburgensis ecclesise episcopo petente prsecepta prsede- 20 cessorum sibi oblata, quibus homines ejusdem ecclesise ab omnibus vectigalibus immunes declarabantur, iisdem fere verbis confirmat ac Ludovicus Pius {nr. 23) «notum igitur esse volumus ». Brun cancellarius ad vicem Fridurici archicappellani recognovit. data idibus februarii anno incarnationis domini 953, indictione 11, anno regni 17. actum in Herenstein. 953 Februar 13 Erstein. 23 Aus Würdtwein Nova subs. dipl. III, 365 nr. 91 nach einer verlornen Copie des Straßb. bischöfl. A. — Grandidier Hist. d’Als. I p. j. p. 119 nr. 272 im Hegest. — Böhmer nr. 197; Stumpf nr. 220. 40. Wiserich und sein Bruder Azzo setzen die Kirche der heiligen Maria in Straßburg zur Erbin ihres Guts in E üppig heim ein. 956 Straßburg. 3o In nomine sancte et individue trinitatis. notum sit omnibus tarn presentibus quam futuris, qualiter ego Uuiserihe et frater meus Azzo predio nostro, quod in 1 Im Necröl. eccles. Argent.: 3 id. novembr. Azzo laicus ob. de Dubincheim mod. 2 frisch. 3 situl. 6. Mones Anzeiger 1838 S. 18. 2 Um 1 zu niedrig angesetzt, da die Epoche spätestens in den August 936 fällt. Vergl. Köpke- 35 Bummler Otto der Grosse S. 565 ff. und Sichel Beitr. z. Dipl. VI, 38 und 48. 3 Uto, Bischof von Straßburg seit 950. 4 Liudolf, Herzog von Schwaben seit 950. ® Von demselben Grafen Hugo berichtet eine wohl ums Ende des Ilten Jahrh. geschriebene Aufzeichnung, wie er das Kloster Altorf gründete und mit Schenkungen bedachte darunter: curiam Argen- 40 tinse ad sanctam Aureliam cum pertinentiis suis. Cfr. Galha Christ. V instr. p. 465 nr. 8 und Grandidier Hist. d’Als. I p. j. p. 183 nr. 350. BMwaa !iK, 32 956 — 961 io Du[binc]heim marcha habuimus, id est 18 [bobis] et capella in eodem predio con- structa, [que] habet ejusdem predii decimam, cujus pars tercia usui altaris est depu- tata, Argentinensem ecclesiam in bonore [sanctje dei genitricis Marie constructam [absque] omni contradictione fecimus beredein ea scilicet conditione, ut post utriusque nostre corruptibilis vite finem in anniversario obitus nostri die fratribus ib[idem] [deo] ejusque genitrici servientibus preter cottidiana stipendia, secundum quod posse videtur, in pane et vino et pulmento ministrelur h constituimus eliam, ut . . . a posteritate nostra proximus exstiterit, liujus predii advocatus constituatur. idem autem advocatus, si in legitimis placitis a [djomino loci illius invitatus fuerit, si estate evenerit, frisgingum ovinum unum, 12 panes, situlam vini, si autumnali vel biemali, frisgingum poreinum . . b denarios valentem, panes 12, situlam vini ad servitium accipiat. quicquid etiam in illo banno temeritatis vel injusticie acciderit, ad illam dominicam curtem .... c et terciam partem advocatus accipiat. petimus ergo in dei ubique regnantis nomine, ne ullus heredum nostrorum baue traditionis cartam infringat. si autem, quod absit, aliquis s[ucce]ssorum vel heredum n[ostrorum] iö instinctu diaboli infringere temptaverit, [iram] dei omnipotentis incurrat et insuper ad erarium regis sex lfibras] auri persolvat; traditio autem inconvulsa perm[an]eat. acta sunt autem hec in civitate Argentina anno dominice incarnationis 956, regnante Ottone [magno] 1 2 16 anno regni ejus 3 , Outone presule, Liutolfo duce, Hugone comite, Harivvigo advocato; in horum presenlia testium: Uuiserici et fratris zo ejus Azzonis, qui baue traditionis cartam [fecit], Ebbonis, Ilerivvigi, Hugonis, Meri- botonis, Adelhelmi, Uuezel[on]is, Gunzonis, Herzonis, Willonis, Diecelini, Engezonis, Bernoldi, Engelboldi, Becelini. ego Turandus cancellarius scripsi et subscripsi. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2707 cop. mb. sec. XII. Durch Feuchtigkeit scheint das Pergainent sehr gelitten zu haben, so daß Vieles verwischt ist. 22 41. Bischof Udo von Straßburg schenht den an der Kirche der heiligen Maria daselbst dienenden Brüdern in der Ortenau und im Eisass gelegene Güter, deren Leistungen und Abgaben er genau bestimmt. 961. In nomine sanctse et individuse trinitatis. divina favente clementia. [ quoniam littens more sanctorum palrum sub brevitate solemus annotare, que successorum so nostrorum memorie desideramus commendare, notum sit igitur cunctis Christi fide- V u . . libus tarn presentibus quam futuris, qualiter ego Odo gratia dei Argentoratensis ecclesie licet indignus episcopus predium unum, videlicet decem octo mansos ejusdem a) total vermischt, vielleicht quisquis in zu ergänzen? ],) von der Zahl nur noch der Grundstrich einer i am Ende sichtbar, c) Lüche von 4 —8 Buchstaben. 35 1 Im Necrol. eccles. Argent.: kalendis maji Uuiserich laic. ob. de Dubincheim mod. 2 frisch. 3 pulli 20 sit. v. 6. Almes Anzeiger 1838 8. 14. 2 lieber den Beinamen Ottos I als des Grossen vornehmlich nach der Schlacht auf dem Lechfelde vergl. Köpke-Dümmler Otto d. Gr., S. 263 und 522. 3 Die Begierungsjahre um 4 zu niedrig angesetzt. 40 961 33 Argentoratensis ecclesie procuratrici gloriosissime dei genitrici Marie ibidemque sibi famulantibus pro remedio animarum parentum meorum nostreque anime pro salute legitima astipulatione cum viis et inviis, pratis et arvis, cullis et incultis ceterisque utensilibus contradidir idem autem predium in Mortenowa situm est videlicet Badels- 5 bach, Staden, Suabhusen, Owenheim, Diersheim, Gameneshurst, Folmersheim. duo "vero" mansi siti sunt in terra Alsatiensi scilicet Scephelingesheim. hac autem condition e predium idem donavimus, ut singuli mansi preter salicam terram in festo . sancti Johannis babtistg quinque solidos persolvant, in festo vero sancti Adelfi quatuor denarios et 4 pullos, ova decem, in nativitate quoque domini duodecim io panes cubiti unius longitudinem et latitudinem habentes et octo swillas scapulas ma- turorum fruschingorum et unam situlam cervisi§ et viginti quatuor ymenas 1 aven§, in pascba domini similiter duodecim panes et octo gallinatios. item singuli mansi in vernali aratione duo jugera, in autumnali similiter, item in hiemalibus messibus colligendis singuli mansi dent quatuor messores, in estivalibus similiter. item singuli 15 mansi ter in anno tribus in placitis quatuor denarios persolvant. de tributis vero duorum mansorum Scefelingesheim jacentium in anniversario nostro duos maltros panis et unum leguminum in usum pauperum erogentur, de ceteris siquidem omnibus plenum servitium fratribus. sin autem dominus hujus benefitii mutabit, mansus ejus successori quinque solidos persolvat et, si mansi posessor obierit, 20 dominus Optimum caput animalis binc habebit. qui vero mansum acquisierit, quinque solidos domino dabit. preterea sciendum, quod advocatus dimidium mansum binc apud Suabhus situm habere debet, quatinus justus sit rector et defensor. et nullam aliam poteslatem in hoc predio exerceat, nisi per dominum vocetur, et tune sex equis veniat et dominus sibi prandium suffitienter prebeat. precipimus autem in 25 verbo dei et auctoritate beatorum apostolorum Petri et Pauli et sub anathematis vinculo confirmamus, ne quisquam idem predium sibi usurpare vel distrahere audeat Vel in alium quam in usum fratrTim expendere presumat. et ut hec majorem confir- mationem habeant et inconvulsa permaneant, scribi et inpressione nostri sigilli fecimus insigniri. acta sunt autem hec a nobis anno ab incarnatione domini 30 nostri Jesu Christi 961, indictione 4, Ottone rege regnante. 71 aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2707 cop. mb. c. sig. int. subt. impr. mutil. Bischof mit Stab erkennbar, ebenso von der Legende Ödo graftia dei Arg]entinensis epc. Die Schrift des Stückes trägt ausgeprägt den Character des 12ten Jahrh. Für die Entscheidung, ob das Siegel echt oder unecht, fehlt mir jeder Anhalt. 35 Gedruckt aus dem lib. salic. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. III, 382 nr. 99 — Grandidier Hist. d’Als. I p. j. p. 125 nr. 283. 1 ymena wohl hemina eine Maassbezeichnung, s. Ducange Glossar. III, 643. Juni 24 Aitg. 29 Dez. 23 5 34 974 42. Kaiser Otto II verleiht dem Hochstifl Straßburg die königliche Münze der Stadt Straßburg und gestattet außerdem, an einem beliebigen Orte des bischöflichen Territoriums eine Münzstätte zu errichten. 974 April 10 Quedlinburg. In nomine sanctse et individuse trinilatis. Otto divina favente clementia Imperator augustus. si locis divino cultui a mancipatis largitatis nostrse beneficentiam b 5 exhibuerimus et opportuna commodi terreni eis c impenderimus suffragia, non ad regni divinilus nobis solum collati stabilitatem, verum eliam perpetuse vitse pra-.mia feliciter promerenda hoc nobis credimus liquido profuturum. idcirco notum esse volumus omnibus sanctse dei ecclesise fidelibus prsesentibus scilicet d et futuris, qua- liter nos divino nutu compuncti et per interventum dilectissimae genitricis nostrae 10 Adelheid* necnon cseterorum consiliariorum nostrorum pro Christi bonore et beatm memorise pii genitoris nostri Ottonis imperatoris augusti aliorumque e prsedecessorum nostrorum seterna retributione et animse nostrae remedio ad episcopatum f Argenti- nensis civitatis, quod est constructum in honorems sanctse Mariae virginis, cui epis- copatui prsesenti tempore prseesse dinoscitur vir venerabilis et amator divinse legis 15 Erchambaldus 11 episcopus, quasdam res juris nostri hoc est monetam, quod hactenus ad ipsius prmfatse civitatis conpertinere et servire videbatur, cum omni integritate nichil extra dimittente* per haue nostrse auctoritatis paginam in servitium dei ac i prselibatse Christi genitricis eique famulantum in perlienne proprium donavimus et reddidimus et in jus jam k dicti sacrosancti episcopii 1 firmavimus atque transfudimus 20 et de noslra pietate m in illius n dominationem mansuram concessimus ea videlicet ratione, ut ab hodierna die per immortalia temporum curricula, nulla majoris mino- risve ordinis contradicente persona, memoratse res sub jure ac dominatione 0 prmli- bati episcopii p ejusque rectorum persistant atque inviolabiliter permaneant. et ut lisec donationis et confirmationis nostrae auctoritas inconvertibilem per infinita saecula 25 in Christi nomine obtineat firmitudinem et a fidelibus nostris verius credatur diligentiusque observetur, manus nostrse subscriptione eam roborantes anulo nostro jussimus insigniri. concessimus quoque venerabili episcopo Erchembaldo et? succes- soribus ejus rectoribus scilicet jam dictse ecclesise, ut in quacunque placuerit villa episcopatus r sui monetam statuat. so Signum domni Ottonis magni imperatoris augusti. Willigisus cancellarius vice Rodberti archicappellani subnotavi. Data 4 idus aprilis anno incarnationis dominiese 974, indictione 2, anno regni domni Ottonis 13, imperii autem 6. actum Quidilingeburg s ; in domino feliciter amen. G aus Würdtwein Nova subs. dipl. III, 412 nr. 112 — Grandidier Hist, d’ Als. I p. j. 35 p. 141 nr. 303; Schöpflin Als. dipl. I 125 nr. 154, beide aus dem coä. menibr. 1357. B coli. Straßb. Bez.-A. G fase. 482 cop. chart. sec. XVI. Darnach Levrault Essai sur Harte, monn. de Strasb. p. 424 nr. 16, angeblich nach einer Cop. sec. XIII. — Böhmer nr. 464; Stumpf nr. 620. a) B cultu. b) B beneficia. c) B oportuna commoditate in eis. d) B videlicet. e) B om. que. 40 f) B episcopium. g) B honore. h) B Erchenboldus. i) B dimitteutes. j) G ad. k) G tarn. 1) G episcopi. m) B potestate. n) B nullius, o) B dictione. p) G episcopi. q) B Erchen- boldo vel. r) B episcopii. s) P Quidiligenburge. 974 — 976 35 43. Otto II imperator Erchanbaldo Argentinensis ecclesise episcopo petente prse- cepta antecessorum suorum sibi oblata, quibus homines memoratse ecclesise ab omnibus vectigalibus immunes declarabantur, iisdem fere verbis ac Ludovicus Pius [nr. 23) confirmat. « notum igitur esse volumus ». Willigisus cancellarius vice Rodberti archi- 5 capellani subscripsit. data 4 idus aprilis anno dominiere incarnationis 974, indictione 2, anno regni 13, imperii 6. actum Quidilingeburg. 974 April 10 Quedlinburg. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 376 cop. cliart. sec. XVII. Gedruckt ex inserto diplom. Caroli IV imper. a. 1356 bei Würdtwein Nova subs. dipl. III , 410 nr. 111 = Grandidier Hist. d’Als. I p. j. p. 140 nr. 302 i. Auszug. — Böhmer 10 nr. 465; Stumpf nr. 621. 44. Kaiser Otto II schenkt auf Bitten des Bischofs Erchenbald von Straßburg den an der Kirche der heiligen Maria daselbst dienenden Brüdern das Königsgut Mittersheim. [976] Juni 8 Ingelheim. (G.) | In nomine sanctse et individuae trinitatis. Otto divina favente clementia 15 imperator augustus. si sacris et deo dicatis locis aliquod subsidium ex nostra largitate conferimus, | non solum imperialem in hoc decenter exercemus dignitatem, verum etiam seternse remunerationis proemia inde nobis liquido provenire confidimus. quapropter noverit omnium fidelium nostrorum presentium videlicet et futurorum industria, quia Erclienbaldus sanctse Argentinensis aecclesie venerabilis episcopus 20 nostram deprecatus est celsitudinem, ut quendam fiscum nostrum nomine Milcei 1 ad ecclesiam sanctse Marie in usus fratrum ibidem deo famulantium cum omnibus illuc pertinentibus pro remedio anime nostrse parentumque nostrorum jure perpetuo traderemus. statimque nos postulationes illius saluberrimas agnoscentes decrevimus ita fieri. concessimus itaque ad suprafatam aecclesiam fiscum nostrum prgnominatum 25 Milcei cum omnibus eo juste et legitime aspicientibus et capellam unam cum omni decimatione ejusdem terre, sedificiis, mancipiis utriusque sexus, terris, agris, vineis, carqpis, pralis, paseuis, silvis, aquis aquarumque decursibus, cultis et incultis, exitibus et reditibus, viis et inviis, mobilibus et immobilibus ea videlicet ratione, ut deinceps ad luminaria facienda et usus fratrum ibi deo famulantium jure 30 pertineat perpetuo nullusque episcopus, qui pro tempore constitutus ibi fuerit, polestatem habeat, alieng quelibet person§ illud in beneficiuin dare seu aliquid eis inde subtraliere, sed liceat eis easdem res secundum propriam voluntatem et utili- tatem regere, ordinäre et disponere, quatinus devotius pro nostra salute dei clemen- tiam exorare valeant. ut autem hsec auctoritas largilionis nostrse pleniorem in dei 35 nomine obtineat firmitatem et per futura tempora ab omnibus diligenlius observetur, 1 Mittersheim bei Finstingen in Lothringen. Ich schließe mich der begründeten Interpretation von Grandidier Hist. d’Als. I p. 146 not. a lieber an als der Vermuthung Schöpflins l. c. not. m : Mels- heim bei Hochfelden. 36 976 — 982 hoc idem preceptum nostra jussione conscriptum propria manu nostra subter affir- mavimus et sigilli nostri impressione assignari precepimus. • Signum domni Ottonis (M.) imperatoris augusti. \ Folchmarus cancellarius ad vicem Uuilligisi archicapellani recognovi. (S. R.) Data 6 idus junii anno dominice incarnationis 974, anno regni domni Ottonis 15, imperii 8. actum Ingilenheim ; in domino feliciter amen. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2707 or. mb. c. sig. int. subt. impr. delapso. Gedruckt darnach bei Schöpflin Als. dipl. I, 126 nr. 156 (a. 975); Wiirdtwein Nova subs. dipl. III, 422 nr. 118 — Grandidier Hist. d’Als. I p. j. p. 146 nr. 310 i. Auszug. — Böhmer nr. 507; Stumpf nr. 675, sämmtlich zu 976, da in den beiden vorhergehenden Jahren sich der Kaiser in Sachsen befand. Hie Ziffern der Begierungsjahre um 1 zu niedrig. 45. Kaiser Otto II bestätigt Bischof Erchenbald das Recht der ausschließlichen Qerichtsbarheit in der Stadt Straßburg und ihren Vorstädten. 982 Januar 0 Salerno. In nomine sanctse et individuae trinilatis. Otto divina favente deinentia impe- rator augustus. si ecclesias dei munificentia a regiae et imperialis excellentias nobis a deo concessse exaltaverimus b , id pröcul dubio ad stalum ac prosperitatem prse- sentis vilae et aeternae beatitudinis commoditatem nobis prodesse confidimus. quo- circa noverit omnium fidelium nostrorum industria tarn praesentium quam futurorum, qualiter Ercbenbaldus c Argentin 0 e d civitatis episcopus nostram adiit clementiam rogando, ut pro dei amore ipsiusque genitricis beatm Marias, cujus ecclesias ipse videtur praeesse, id renovantes, quod nostri praedecessores imperatores sei licet et reges Francorum eidem ecclesias pro sui statu et augmento imperii contulerunt, confirmaremus et corroboraremus e . cujus petitioni libenter annuentes baue noslrae auctoritatis praeceptionem fieri decrevimus, in qua sancimus et firmiter jubemus, ne posthac, sicuti nostri pnedecessores statuerunt, aliquis dux vel comes aut vicarius vel aliqua judiciaria potestas infra praefatam Argentinam f civitatem, quae rustice Strazburg vocatur, alio nomine vel in suburbio 1 ipsius civitatis aliquod s placilum vel districtum habere praesumat nisi ille, quem episcopus ejusdem civitatis sibi advocatum elegerit 11 . et si aliquis sit, quod non credimus fieri, qui hoc velit per- vertere aut se judiciario more praesumat intromittere, non solum nostram* sciat incursurum iram, sed divina ultione sentiat se perimendum et aeternis poenis cru- ciandum. volumus namque, ut praefato episcopo cum Omnibus sibi subjectis suisque successoribus, omni occasione omniquei contrarietate postposita, sub nostrae k immu- nitatis defensione pro nostra incolomitate seu conjugis vel 1 prolis vel totius imperii a) S magnificencia. b) S exaltavimus. c) S Erchembaldus. d) 8 Argentinensis. e) S om. et corroboraremus. f) S Argentinensem. g) 8 aliquibus. h) S elegit. i) S indictam se. j) S om. que. k) S juste. 1) S seu. 1 Hegel H. St-Chron. VIII, Allg. EM. S. 16 versteht unter suburbium das städtische Gebiet überhaupt; dagegen hält Waitz D. Verfassungsg. VII, 238 not. 2 an dem engem Begriff Vorstadt fest. 5 10 15 20 25 30 35 40 a domino nobis collati jugiter tranquille et quiete domini misericordiam liceal et delectetur implorare. et ut hoc nostrae auctoritatis prreceptum inviolabilem atque inconvulsam obtineat firmitatem, manu propria subterfirmavimus et anuli nostri impressione subtus insigniri jussimus. 5 Signum domni Ottonis invictissimi imperatoris augusti. Hildibaldus a episcopus et cancellarius vice Willigisi arcbicancellarii recognovi. Data 8 idus januarii b anno dominicae incarnationis 982, indictione 10, anno vero regni secundi Ottonis 25, cl imperii autem 15. actum Salernae; in dei nomine feli- citer amen. 10 B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 376 cop. chart. sec. XVI. S coli. Schöpflin Als. dipl. I, 131 nr. 163 ex cod. membr. Argent. Gedruckt nach B bei Laguüle pr. p. 33; Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. II, 40 (dissert. VI) aus dem lib. sal. 1347 — Levraidt Essai sur l’anc. monn. de Strasb. p. 433 nr. 15. — Böhmer nr. 590; Stumpf nr. 814. 15 46. Otto III rex Erchanbaldo Argentinensis ecclesiae episcopo petente pnecepta antecessorum suorum sibi oblata, quibus homines Strazburgensis ecclesiae ab omnibus vectigalibus immunes declarabantur, iisdem verbis atque Otto II Imperator (nr. 43) confirmat. « notum igitur esse volumus ». Hildibaldus episcopus et cancellarius vice Willigisi archiepiscopi recognovit. data 4 idus novembris anno dominiere incarna- 20 tionis 984, indictione 13, anno regni 1. actum Moguntise. 984 November 10 Mainz. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 487 cop. chart. sec. XVI. Gedruckt nach andrer Copie bei Würdtwein Nova subs. dipl. III, 431 nr. 133 — Grandidier Hist. d’Als. I p. j. p. 153 nr. 331 i. Auszug mit der ind. 13. — Böhmer nr. 637; Stumpf nr. 875. 25 47. Otto III rex Theophana imperatrice et Willigiso archiepiscopo Moguntino petentibus Erclienbaldo Argentinae civitatis episcopo privilegia Ottonis patris caete- rorurnque pnedecessorum sibi oblata, e quibus civitas Argentina cum suburbio null! nisi judiciariae potestati episcopi subdita erat, iisdem fere verbis atque Otto II (nr. 45) confirmat et concedit, ut in quacunque placuerit villa episcopatus sui mone- 30 tarn statuat. «si ecclesias dei munificentia ». Hildibaldus cancellarius vice Willigisi archiepiscopi recognovit. data 12 kalendas novembris anno dominiere incarnationis 988, indictione 1, anno regni 5. actum Constantiae. 988 October 21 Constanz. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. V, 341 nr. 130 = Grandidier Hist. d’Als. I p. j. j>. 156, nr. 335 nach einer verlornen Abschrift des Straßb. bischöfl. A. — Böhmer nr. 659; 35 Stumpf nr. 918. ä) 8 Wibaldus. b) S januarias. c) 8 21. 1 Uebereinstimmend mit Stumpf nr. 816, 817, 833, 833, die die Königsjahre um 4 zu hoch ansetzen. Zur Incorrectheit der Datirung vergl. Stumpf Wirzb. Immunit.-Urk. I, 38 ff. 38 965 — 991 48. Der Straßburger Presbyter Duodo schenkt für den Fall seines Todes den an der Kirche der heiligen Maria daselbst dienenden Brüdern Güter in der Gemarkung Enzheim. [ 965-991 ] Januar 2 Straßburg. In nomine sanctse et individuae trinitatis. pateat cunctis sanctie dei secclesias fidelibus, quod ego Duodo indignus presbiter et ultimus sanctse Argen linse civitatis collegii ob meorum solutionem reatuum manu legitimi advocati mei Meribotonis tradidi ad altare sanctse dei genitricis Mariae in usum et servitutem fratrum ibidem deo famulantium 5 mansos et 4 jurnales in loco et in marca Anisheim ea ratione, ut ipse eosdem mansos ac res praedictas ad vite mee finem teneam, post meam vero vitam Aldericus habeat prepositus, ejus quippe post obitum Mathfridus nepos mens possideat ea videlicet pactione, ut annuo obitus mei die, si eveniat autumnali vel brumali tempore, fratribus det tres porcinas fruskingas, sin autem sestu contigerit, 4 ovinas tribuat fruskingas, duos modios frumenti, 6 situlas vinipauperibus vero eodem die dentur 1 modius panis et 4 situle cervisae et leguminum quarta pars modii. si praedictae constitutionis alteruter quippiam, quod credere nefas est, omiserit, deum memorem noverit. actum Argentine 4 nonas januarii in pii praesulis Erchanbaldi 1 2 horumque praesentia testium : Meriboto, Viupret, Aleuuich, Erlene, Ozelin, Sigeboto, Emicho, Adelgoz, Wolpret, Blienung, Liuthart, Detpret, Muolliere, Richbold, Azelin, Benno, Heimo, Azekind, Willezo. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2707 or. mb. Kt. pat. sine sig. 49. Irimfrid schenkt für den Fall seines Todes den an der Kirche der heiligen Maria in Straßburg dienenden Brüdern sein im Breisgau in den Gemarkutigen Forcliheim und Endingen gelegenes Gut. [ 965-991 ] Straßburg. In nomine sanctse et individu§ trinitatis. pateat dei fidelibus universis, quod ego Irimfridus ob timoris divini intuitum et seternae remunerationis fructum, quiequid praedii visus sum habere in marcha Forechheim et Endingun in pago Brisichgeue comitatu Diethelmi in campestribus agris, vinetis, pratis, aquis aquarumque decur- sibus, viis et inviis, cultis et incultis, cum omni integritate ad basilicam sancte Marie infra urbem Strazburc constructam, ubi venerabilis prmsul Erchanbaldus preesse dinoscitur, in jus fratrum ibidem domino famulantium manu legalis advocati mei Burchardi, suscipiente Adalberte cleri advocato, translegavi ac firmiter. contradidi eo videlicet tenore, ut ego ipse possideam usque ad finem vite mee, postquam autem hac corruptibili resolvor carne, praedictus praesul habeat hujusmodi condi- tione, ut quotannis anniversario obitus mei die modios frumenti 2, frisgingas porcinas 3, situlas vini 6 fratribus tradat. cujus vite mortalis tempore finito Aldericus possideat eodem pacto. post hunc etiam in fratrum arbitrio consistat, ut, quem communi 1 Im, Necrol. eccles. Argentin. : 8 id. novembr. Duodo presb. ob. de Anesheim mod. 2 frisch. 3 situl. vini 6. Mones Anzeiger 1838 S. 18. 2 Erchanbald Bischof von Straßburg, 965 — 991. 5 10 15 20 25 30 35 991 — 1003 39 elegerinl consensu, ejusdem constitutionis teneat censu. si quis vero, quod fieri minime credo, vel ego ipse seu aliqua heredum meorum persona traditionem istam a me legaliter factain infringere seu qualibet fraude corrumpere temptaverit, ob nefandi conaminis ausum 3 libras auri ad regis erariuin et 30 pondera argenti ad 5 cameram volens nolens persolvat episcopi et lisec translegatio nihilominus stabilis perseveret et fixa slipulatione subnixa. actum est publice in prefata civitate tes- tibus subnotatis: signum Adalberti advocati. signum Anshelmi. signum Zuzonis. signum Reginbaldi. signum Burchardi. signum Ezonis. signum Anshelmi. signum Berenhardi. signum Erlene. signum Uuirandi. signum Gunzilini. signum Geroldi. io signum Zeizolui. signum Uuazelini. signum Emichonis. signum Diezelini. nomina fratrum ad prsesens manentium : Heimo pnepositus, Aldericus archidiaconus, Regin- baldus, Grimine, Adalbero, Uolmar, Anno, Duodo, Herum Adalbero, Manegolt, Uuoluolt, Uuicman, Heimo. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2707 or. mb. lit. pat. sine sig. Hinter Heimo folgt von einer 13 Hand des ISten Jahrh. geschrieben : ut autem hec rata permaneant, inpressione sigilli majoris ecclesie Argentinensis insigniri feci. Wohl im Zusammenhang damit ein Siegeleinschnitt unten in der Mitte. Gedruckt aus dem lib. sal. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. III, 404 nr. 107 = Grandidier Hist. d’Als. I p. j. p. 147 nr. 311 — Neugart Cod. dipl. Alem. I nr. 771 20 i. Auszug. 50. König Heinrich II schenkt Bischof Wernher I von Straßburg und seinen Nachfolgern als Entschädigung für Kriegsverluste die Frauenabtei St. Stephan in Straßburg. 1003 Januar 15 Diedenhofen. (G.) \ In nomine sanctse et individuse trinitatis. Heinricus divina favente cle- 25 mentia rex. in consideranda laborum recompensatione juxta tale tantumque meriti exsolvendum jubet mquitas tale tantumque debiti; sed tarnen non derogatur \ sequi- tali, si quid superaddatur liberalitati. si ergo eos, qui sub quiete ac pacis ocio consiliis tantum rei publicQ satagunt negotio, regia neutiquam defraudari a convenit nec gratia nec munificentia, quomodo non bis summa, prout res sese locusque 3o dederit, tarn ex private regis quam ex publice legis honoris et gloriae debetur reve- renlia, quorum tenacissimam in commune bonum fidelitatis anchoram et honestum cum utili propositum, quamquam circumstripentibus undique popularium seditionibus et principum dissensionibus, nulle nec mine nec blandilie de statu sui rigoris avel- lere possunt aut pellicere, quominus, contempta rerum suarum funditus jactura, 33 subter ipsas perfidie fauces fidei certent non perdere jura? proinde noverit tota sancta dei secclesia et in omni populo nostrse fidelitatis integritas presentium scilicet et futurorum, qualiter divse memorise senior noster et antecessor tercius Otto videlicet Imperator augustus venerabilem virum Uuerinliarium juge ejus servitium et fidei bone constantiam attendens divina dispensante gratia sanctas Argentoratensi seccle- 4o siae ordinavit et prefecit episcopum. post tanti itaque imperatoris ab hac vita discessum vetus Inter (n]os b a pueris propagata familiaritas et ea, que cum tali cesare nobis erat, a) B Jefrudari. b) n durch einen Biss im Pergament vernichtet. 40 1003 parentele et consanguinitatis affinitas prefato persuasit antistiti, cum ceteris, quorum infinitus est numerus, nostrse manus dare fidelitati, ut deo preside concors populorum et principum nobis concederetur electio et hereditaria in regnum sine aliqua divisione successio. fecit itaque misericors deus pro voto nostro quod suum erat; diabolus autem nostram sitiens interturbare letitiam seminarium quoddam erroris invenit; sed gratias 5 deo in ipso conatu prostratus et ut semper inefficax et confusus erubuit. nam quorun- dam tune temporis dissidens a nostra subjectione Collegium predictain venerandi presulis sedem liostiliter incurrens et in nostri nominis injuriam ea, que in tota urbe et gcclesiis intus erant, spolia auferens nostri videbatur provectus desolari primitias. sed pia manus dei, que numquam’in se confidentes deserit, cito et cum pace bona 10 talium rebellionem sedavit et nostrse dominationi fideliter subjugavit. ne igitur tanta urbs immo sanctse dei genitricis secclesia, quia sua ex toto recipere non poluit, nostro non sublevaretur auxilio, communi tarn episcoporum quam et principum nos- trorum consilio et inprimis Herimanni ducis assensu 1 prenominato presuli Uuerin- hario suisque in perpetuum successoribus in nostram et noslrorum precessorum 15 sive successorum memoriam tradidimus et per hoc regale preceptum confirmavimus quandam abbatiam ancillarum dei intus in urbe Argentorato in honore sancti Stephani protomartyris Christi institutam cum Omnibus eidem abbatise juste et legaliter pertinentibus in quibuscumque pagis, comitatibus et teritoriis, hoc est mobilibus et immobilibus, areis, sedificiis, servis et ancillis, terris cultis et incultis, 20 agris, campis, pratis, paseuis sive compascuis, vineis vel vinetis, silvis, forestis, venationibus, aquis aquarumque decursibus, molendinis, piscationibus, viis et inviis, exitibus et reditibus sive ceteris, que quolibet modo rite vocari possunt, utensilibus et appendiciis eo teuere, quatinus prefatus episcopus Uuerinharius suique in perpetuum successores liberam de eadem abbatia deinceps habeant potestatem 25 absque omni personarum contradictione et molestatione, restituendi et in usus seccle- sise, quiequid inde sublatum erat, Omnibus modis reformandi. et ut hsec nostrse traditionis auctoritas stabilis et inconvulsa permaneat, haue nostri precepti paginam post conscriptum manu propria roborantes sigilli nostri inpressione insigniri jussimus. • Signum domni Ileinrici (M.) regis invictissimi \ so • Egilbertus cancellarius vice Uuilligisi archicapellani recognovit • Data 18 kalendas februarii anno dominiere incarnationis 1003, indictione 1, anno vero domni Heinrici regnantis 1. actum in Diedenhoua. B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 8 or. mb. c. bulla pend. delapsa. Es befindet sich zwar rechts von der Signumszeile ein nahezu kreisrundes Loch von etwa 4 Centim. Durchmesser 2 ; aber 33 1 In der vita Heinrici II imper. des Utrechter Bischofs Adalbold heisst es von demselben: jussu et consultu regis dictse ecclesise (Argentinensi) abbatiam sancti Stephani in recompensationem detri- menti a se illati tradidit. Mon. Germ. SS. IV, 687. Thietmar chron. lib. V, aus dem Adalbold schöpft, sagt unbestimmter : excepto Argentinae dampno, quod idem jussu et consilio regis de sua proprietate et abbatiam in eadem urbe sitam reparavit. Mon. Germ. SS. III, 797. 40 2 Die beiden bei Börner-Büchner Siegel deutsch. Kaiser und Könige S. 22 beschriebenen Siegel Heinrichs II haben 7 und 7 3/4 Centim. Durchmesser, nach neueren genaueren Messungen 74 mm. und 77 mm. K. Foltz Siegel deutscher Könige und Kaiser 911—1024 i. N. Archiv f. alt. d. Geschichtslc. III, 41 ff 1003 41 nirgends zeigen sich an dem Bande desselben auch nicht durch die leiseste Färbung des Pergaments Spuren eines aufgedrückten Siegels. Der untere Band ist umgebogen und ist non 6 sich deckenden Presseilöchern durchbohrt h Der Vollziehungsstrich im Monogramm ist erkennbar. 5 Gedruckt darnach Gallia Christ. V instr. p. 466 nr. 10; Schöpflin Als. dipl. I, 145 nr. 182; Würdtwein Nova subs. dipl. VI, 150 nr. 75; Grandidier Hist. d’Als. I p. j. p. 191 nr. 357. — Böhmer nr. 924; Stumpf nr. 1341. Vergl. Hirsch Jahrb. d. deutsch. Beichs u. Heinrich II, Bd. I, 230. 51 . Bischof Wernher I von Straßburg beurkundet die ihm von König Hein- 10 rieh II gemachte Schenkung der Frauenabtei St. Stephan daselbst und regelt deren rechtliche Stellung. [Nach 1003 Januar 15\. • In nomine domini nostri Jesu Christi. | ego Werenherus a voluntate dei Argentin§ civitatis episcopus universis Christiani h nominis cultoribus tarn magnis quam parvis ex clero et populo salutem in Christo Jesu. cum pro tempore, sub 15 quo quisque in vinea domini id est §clesia vivere et operari debeat, cuilibet vigi- landum sit, ut anime sue prospiciat salutem, ego post innumeros sudores, quos pro fidelitate eclesie, cui deo auctore presidere visus sum, et pro statu regni Francorum et domini mei regis Ilenrici dilectione c , inpetravi a prefato domino d rege gubernationem abbatie sancti Stephani prothomartyris in Argentina id est Strazburc 20 civitate, que antea nullam de temporalibus prebuit vel debuit subjectionem, median- tibus hoc principibus Herimanno e duce, Ernesto palatino 1 2 , Berengere f defensore, presente Moguntino archiepiscopo Barto ® 3 , ea dumtaxat ratione, quatinus de facul- tatibus illius repararem episcopalem sedem, que cum edificiis et officinis claustra- libus destructa fuit per dissensionem quorundam principum electioni prefati regis 25 repugnantium. postquam vero deus confirmavit ei 11 regnum illis subjugatis terraque siluit coram eo, cum accepissem ab eo prefatam abbatiam disponendam, inspecto dei timore, conmunicato consilio pertractavi conputando omnes curias et possessiones a primo usque ad novissimum inspectis singulis ejusdem loci privilegiis et cartis et testamentis. inveni itaque in scriptis Adelberti ducis, qui locum fundavit, et in 30 privilegio Cbilderici regis notatum infra ambilum veteris muri a media porta meri- diana versus Bruscham cum ipsa aqua usque ad latam stratam, que ducit a porta magna occidentali usque ad portam juxta magnos et inquadros lapides muri 4 * , cum omni suo jure et septis claustri et mansionibus quatuor canonicorum et emunitate 1 , cum muro et antemurali, suburbiis, vicis, aquis, piscacionibus et aqu<3 decursibus, 35 paseuis, conpascuis, silvis, pratis, portibus, utriusque litoris crepidinibus, insulis a) C Wernherus. b) auf Rasur von gleicher Hand, c) das Verlum ausgefallen. Grandidier ergänzt sustinui. d) C om. domino. e) C Hermanno. f) C Berngero, g) Barto mit schwärzerer Rinte nachträglich wie es scheint von anderer etwas späterer Hand eingefugt. h) C illi. i) 2? emunitate. 1 Ueber diese Art der Besiegelung, die Bullirung s. K. Foltz a. a. 0. S. 43 ff. 40 2 Pfalzgraf von Schwaiben, der erste der nachweisbar ist. Vergl. Waitz H. Verfassungsg. VII, 169 not. 2. 3 Bardo Erzbischof von Mainz, 1031 — 1051. 4 Diese topographischen Angaben erörtern Obrecht Alsat. rer. prodrom. p. 200 ff. und Silbermann Localgesch. d. St. Straßb. S. 23 — 27. 6 42 1003 usque ad limites infimos terminorum ville noncupante Boteburn® et in nova trans- posicione Sckiltenchein b , decimis, terminis, campis, quesitis et inquisitis, cnm omnibus usibus infra fluenta Reni usque ad confinia de allode comitis Hugonis Ckoreka 0 noncupante et inde Ecchefrydeshein d , Hittendorf, Wolgangesben e , Rodeshen f , Mulenhusen Wulfricbeshen h , Regeneshen 1 cum omnibus eorum 5 allodum pertinenciis; in privilegio vero inperatoris Lotharii primi supradicta singula rememorata et roborata, quin etiam ab eo data Lupotesben, Lumereshen i ad lumina concinnanda k , Wanga, Othenhen ! , Nunnewilre, Gundeswilre, Wibeleshen“, Polsen- hein n , Egeshen 0 ad P ceteros usus. Hirmingardis quoque imperatrix per manum propriam et manum ejusdem imperatoris Lotharii dedit Mumzinga ( i cum sua impe- io riali integritate. quorum omnium jura et debita et quantitates, sicut nos invenimus, in veredali carta describi jussimus et, ne in oblivionem fieret, vicedomino loci Erboni canonico et Linsinde r secunde abbatisstz commissimus. et in signum adepl§ subjectionis et sublementum despoliattz majoris domus transtulimus inde crucem auream et argenteam et capsas duas cum reliquiis preter cetera utensilia. ne vero is tarn antiqua et venerabilis congregatio de insolita subjectione intollerabilius con- turbaretur, diligenti et pio Studio statuimus 3 eam bonorare cum omni communione et paritate claustralis religionis et fra lerne societatis ita dumtaxat, ut preter sub- jectionem omnia jura sua illibata permaneant et abbatissa inter alias abbatissas in conciliis episcopalibus mediam et oppositam sedem optineat et in obsequio alicujus 20 ejus sororis vel canonici omnes canonici civitatis ibidem conveniant et exsequias devote peragant ipsique nobis vicissitudinem reddant similiter faciendo. sed quia certas liabent staciones, in sollemniis vocari nequeunt in augmentum chori, sed si alio tempore vel necessitate, quod absit, vel caritate invitati venerint, quia de secunda, ut prediximus, sede civitatis sunt, in sede oppositg mense bonorentur, 25 quoniam et nos pro necessitate reparandorum consultu tarnen discreto inminuimus et tarnen describendo discrevimus cottidianam eorum prebendam, que major ceteris inveniebatur, et in quadam manuali cedula memorialiter conscribi fecimus non in perpetuum sed ad presens negotium, donec facultas rediret reformandi in pristinum plenitudinis statum. ne autem oblivio deleat vel posteritas in pejus vergat, baue 30 paginam conscripsimus et sigillo nostro roboravimus presidente et annuente Lint- sinda secunda abbatissa, Erbone canonico vicedomino et cetera congregatione, Brunone majoris domus preposito, Erlone decano, Werenhero 1 cantore et custode, Hezelone scolastico, presente toto conventu. conplevimus autem h§c anno incar- nationis domini 1005, indictione 2, epacta 26, eoncurrente 6 feliciter amen". 33 B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 9 or. mb. c. sig. int. subt. impr. delapso. Farbe und Beschaffenheit des Pergaments sowie der gesammte Schriftcharacter von B sind in auffallender Weise den nr. 25 und 28 ähnlich, so daß man fast versucht sein könnte, sie alle drei einer Hand zuzuschreiben. Jedenfalls unterliegt es keinem Zweifel, daß alle drei Stücke zu gleicher Zeit entstanden sind. Man fälschte wohl die Diplome Lothars und Ludwigs, 40 a) C Betebftrn. b) C Schiltenchen. c) C Corke. d) C Ecchefirdeshein. e) C Wolfgangeshein, f) C Rodeshein. g) C Mulnhusen. h) C Wolvericheshein. i) C Regenshen. j) C Bomershen. k) C concremanda. 1) C Otenhen. m) C Wibelnshen. n) C Bolsenhen. o) C Egishen. p) C vel. q) C Muncingam. r) C Lintsinde. s) B statumus. t) C Wernhero. u) B Von 45 compleTimus — amen von derselben Hand wie Barto geschrieben. 1003 — 1007 43 um dem Besitz- und Bechtsstand der Abtei St. Stephan beim Uebergange in die bischöfliche Gewalt ein möglichst hohes Älter und erlauchten Ursprung zu geben. Die Anfertigung aller drei Urkunden wird sicher bald nach der Verleihung Kaiser Heinrichs II vom 15. Januar 1003 anzusetzen sein. Hie chronologischen Angaben der Urkunde 5 Wernhers, das Archiepiscopat Bardos sowie die Datirungszeile, sind spätere Zuthaten und ihre Hiscrepanz nicht im Stande, die Echtheit derselben zu erschüttern. C coli. ibid. H fase. 2611 cop. mb. sec. XII. Gedruckt nach B bei Würdtwein Nova subs. dipl. VI, 157 nr. 77; Grandidier Hist. d’Als. I P- j- p. 198 nr. 362; Grandidier Oeuvr. ined. I, 581 nr. 25. Nach einem Vidi- 10 mus des judex curie Argentin. von 1360 März 23 (fer. 2 proxima post dominicam Judica) bei Schilter Königsh. S. 534 — Laguille pr. p. 24 = Hünig VII, 3, 277 nr. 152; Schöpflin Als. dipl. I, 147 nr. 184. — Nach einem Vidimus von 1355 Guilli- man He episc. Argent. p. 45 = Tentzel Histor. vindic. app. p. 89 = Eccard Orig. Habsb. prob. nr. 9. Nach einer Copie in einem Codex der Wiener Bibi. Herrgott 15 Geneal. Habsb. II, 100 nr. 161; ebenfalls nach Copie Gallia Christ. V instr. p. 467 nr. 10. Vergl. Hirsch Jahrb. d. deütsch. Reichs u. Heinrich II, Bd. I, 230 und Will Reg. d. Erzbisch, von Mainz XVII nr. 149. Mit Unrecht haben namentlich auf jene chronologischen Notizen sich stützend Obrecht Älsat. rer. prodrom. p. 184 — 189, Tentzel l. c., Ludewig Reliq. manuscr. I, 62 und das Corrigendenverzeichniß bei Schöpflin Als. 20 dipl. II, 529 die Urkunde als unächt verworfen. 52. Aufzeichnung über die der Kirche 8t. Thomd in Straßburg namentlich von den Straßburger Bischöfen geschenkten und entzogenen Güter. [Nach 1007.] In nomine sancte et individue trinitatis amen. narratur, ut in antiquis vero temporibus quidam Argentinensis civitatis antistes Adalnohc nomine inibi pro reme- 25 dio suse animae in honorem sancti Thomas apostoli aeclesiam construxerat 1 et de predio hereditali patrum traditione sibi concesso in Guogenheim marcha mansas 6 et vicum Adelnobesboven cum omnibus pertinentibus et Aldorf pariter et in marcha Molleshemero^vineas 6 illuc in perpetuam dotem dederat. et si quando necesse fuisset, de tribus predictis villulis specialiter Guogenheim, Aldorf, Adelnohes- 30 hoven tectum aeclesise construi instituit, prsetermissis tarnen aliis servitiis. et ut istud vero prescriptum firmius et verisimilius sit, prefatus episcopus eadem in pre- senti requiescit secclesia. deinde vero sanctus ac venerabilis Rihuuinus ejusdem apostolicae cathedrae episcopus 2 villas Hugesuuilare, Caroldesbahc et Sunthoven cum mansis 14 et dimidia et omni familia ad quendam Ilumfridum de Italia natum 35 Hugonis Germane filium emens pro remedio animse sue fratribus sancti Thomas penitus ad annonam tradiderat. et in eadem marcha Sunthoven quendam servum nomine Otonem cum omni suo predio, quod post obitum vitae suse reliquerat, fratribus ad annonam tradiderat. et ut istud credibilius constet, saltem eodem predicto servo occiso cuidam predictae congregalionis fratri Ilildiboldo nomine in eodem 40 tempore preposito consistente, ut dignissimum fuerat, fratrum ad servitia uueregeld presentatus erat, vicus autem Morsuuilare ad fecunditatem 14 carradarum vini et omnia ad eandem marcam pertinentia ab predicto episcopo ad liberos populos pro- 1 Adalnoch, Bischof von Straßburg in den ersten Hecennien des 9ten Jahrh. Vergl. über die Gründung von St. Thomas H. St-Chron. IX, 729. 2 Richwin Bischof von Straßburg, 916 — 932. 44 1007 prio censu empta et in Illachirecha marcha mansas 6, quas ad Eburharttum comi- tem emerat, pro remedio sue anime fratribus ad annonam tradita sunt, et quendam vero curtem nominatum Ghorcho, quem idem episcopus Rihuuinus ad quendam Hugonem de Tettenuuilare genitum prefati Humfridi avunculum acquisierat, fratribus pro remedio sue anime tradiderat. et nt credibilius maneat, familia ejusdem curtis Ghorcho videlicet Balzo et ejus frater Disso cum ceteris comitantibus in longo tempore ibi in servitio manserant, usque dum potentes domini inde injuste detraxe- rant. silvam quoque nominatam Munilslaht, quam isdem episcopus Rihuuinus de predicto Hugone suo censu conduxerat, fratribus ad annonam tradiderat. in vico autem Kippenheim curtem 1 et dimidiam partem secclesiae ejusdem vici et villulam Langisesuuilare de Hugone comite Hohenburc regnante prefatus Rihuuinus episcopus conquisierat et fratribus tradiderat. sine bis vero superius titulata, quse predic- tus episcopus Rihuuinus proprio censu emerat, restant hsec sequentia, qu§ et alio diverse labore acquisita sancto Thomse tradiderat : hoc est Udenheim cum pertinente servitio et superiores Hugesbergen et inferiores Hugesbergen cum pertinente servitio, in Mollesheim marcha mansam 1 et in Muzzeca marca curtem 1 cum vineis sub- jacentibus, Gottennesuuilare cum pertinente servitio et in Argeresheim marca quic- quid viniferi ruriferique ruris situm est et in Altbrunnun mansas 2. ad hsec vero quidam Argentinensis gclesise episcopus nomine Ruodharttus 1 in Ekkiboldesbeim marca curtem 1 et ecclesiam sanctae Aureliae virginis cum decimis et cum aliis servitiis et in Dunginisheim marcha et in Muzzeca marcha mansas 4 pro remedio sue animg fratribus sancti Thomas tradiderat in annonam. quidam Eburharttus clericus et heremita in predicta marcha Illechirecha mansas 2 et dimidiam pro remedio suae anime fratribus sancti Thomas penitus ad annonam tradiderat. de aecclesia autem sanctae Aureliae, quam tune temporis Vvalzo presbiter vetulus rexit, prefatus Ruodhardus statuit episcopus, ut fratres sancti Thomtz singulis perpetua- okt. 14.4s liter annis in vigilia sanctae Aureliae ibi vesperos celebrent et in die natalis ejus a presbitero aecclesiae dimidium tritici accipiant modium et unum friskingum cum vini situlis duabus et quarta situle parte claustralis mensurae. et hoc vinum non novum sed vetus esse debet a . Quemammodum quedam de superioribus memoratis de monasterio sancti Thomas injuste detracla sint, notum sit Omnibus fidelibus ista legende insequentibus. post- quam Ruodharttus episcopus delinquendo contra gratiam imperatoris b .de honoris culmine segregatus paulo post venia usus in episcopatum redierat, ad revo- cationem cujusdam Guntrami militis Hugesuuilare et Caroldesbahc sibi suoque filio in beneficium prestiterat et in hodierno die de episcopo Odone neenon Erkanbaldo episcopo 2 ad eandem similitudinem perstat detractum. insuper vero curtis nomine Gorcho de eodem episcopo Ruodhardo injuste detractus est, quia — quemammodum a) Der Passus von de secclesia autem — debet ist von einer andern nicht viel spätem Hand eingetragen. Bs folgt ein leerer Raum von der Breite einer Hand, b) Lüche von 10-tö Buchstaben. 5 10 15 20 25 30 35 40 1 Ruthard Bischof von Straßburg, 939 — 950. 2 Udo Bischof von Straßburg, 950 — 965; Erchcnbald, 965 — 991. 1007 — 1039 45 ad monasterium sancti Thome traditus erat, a primordio narratur — cuidam militi Hdc nomine de Tettenuuilare genito in familia Mollesheim marcha occisionem facienti postea pro reconciliatione episcopo Rihuuino in proprietatem eundem curtem dona- verat. ille autem non post longum tempus pro remedio sue anime illum fratribus 5 ad annonam tradiderat, Ruodolfo advocato existente, cum testibus Manegoldo, Adal- noho, Erleuuino ceterisque plurimis. in marcha Gottenesuuilare manse 12 sine salica terra et in marcha Altbrunnun mansas 2 et in marcha Bereheim dimidia mola de monasterio sancti Thome nunc temporis detracta sunt, et tamdiu in fratrum ser- vitio fulserant, quamdiu Fridericus abbatiam tenuerat. qua relicta erga episcopum io Erkanbaldum eadem cum suo censu sibi in beneficium conduxerat et postmodum suo militi Voccozoni in beneficium prestiterat. et postquam Fridericus obiit, Adal- berlus advocatus predictum Voccozonem sibi ad militem conquirens dederat illi predicta in beneficium. et bodie ita perstat. in marcha Mollesheim mansam 1 de eodem monasterio detractam Erkanbaldus episcopus Hemmoni suo servitori in bene- 15 ficium prestiterat, quam antea quidam frater Odolfus nomine necnon doctor scole babuerat usque ad obitum vitse. T aus Straßb. Thom. A. docum. hist. lad. 1 (Privileges) or. mb. lit. pat. sine sig. Von einer Hand des Ilten Jahrh. mit Ausnahme einer Stelle von Anfang bis Ende geschrieben. Wohl die schriftliche Fixirung des Besitzstandes von St. Thomas, nachdem die Kirche 20 im Jahr 1007 vollständig niedergebrannt war x . Ged/ruckt ebendarnach bei Schöpflin Als. dipl. I, 143 nr. 179; Würdtwein Nova subs. dipl. V, 327 nr. 128 — Grandidier Hist. d’Als. I p. j. p. 158 nr. 328; Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 285 nr. 2. Nach einer Copie bei Schneegans L’egl. de s. Thom. p. 283. 25 53. Es wird bekundet, daß Ezzo dem Kloster des heiligen Petrus zu Straßburg Grundbesitz mit Hörigen zu Judenheim unter gewissen Bedingungen für Bischof Wilhelm geschenkt habe. 1039 Straßburg im St. Peterskloster. : In nomine sanctse et individuse trinitatis. • notitie non minus presenlium quam futurorum commendare cupientes baue conscripsimus cartulam, quendam non 30 intime nobilitatis virum Ezzonem ad sancti Petri apostolorum principis monasterium, quod Uuillehelmus praesul venerabilis ante portam Argentine civitatis instituit 2 , ad Jutenheim 3 mansos duos et dimidium cum quinque mancipiis tradidisse ea videlicet ratione, ut idem prsesul sibi econtra sex mansos beneficii prestaret et insuper filio ejus puerulo prsebendam in domo sanctse Mariae compararet. et ne ipsa traditio 35 1 lieber diesen Brand gibt es freilich kein älteres Zeugniß als dasjenige Königshofens. Vergl. D. St-Chron. IX, 729: donoch also men zalte noch gotz gebürt 1007 jor, do verbrante sant Thomans Kirche und ouch unser frowen münster gerwe mit brieten und bhchern und Ornamenten. Dazu tritt ergänzend die Notiz der im Anfang des 13ten Jahrh. geschriebenen Annal. Argent.: a. d. 1031 monasterium sancti Thome apostoli in Argentina a Wilhelmo consecratur et sancti Petri ah eodem 40 inchoatur. Mon. Germ. SS. XVII, 88. 2 Cfr. not. 1. 3 Unter den modernen Ortsnamen nicht mehr wiederzufinden. Vielleicht Hüttenheim bei Benfeld oder Ittenheim ? 46 1039 — 1040 postmodum posse videatur adnullari, nomina lestiuin hanc eandem videntium placuit attitulari : Gozzo, Burgliart, Hiltevvin, Uolcvvin, Nantger, Ozzo, Bernhart, Gezo, Uualthere, Ruothere, Ernest, Erlfrit, Birihdilo, Ernest, Jsinhart, Alberich, Uualthere, Reginger, Adalbreht, Folcolt, Snelhart, Gnammo, Benzo, Gerolt, Benzo, Uocco, Bezelin, Gotefrit, Uualto, Drudman, Adalbreht, Adalgoz, Alberich. acta sunt autem hgc in eodem monasterio anno ab incarnatione domini 1039, indictione 7, imperante Chuonrado secundo et filio ejus tercio Heinrico, comite Hugone. Uuice- linus notarius presbiter indignus scripsi et subscripsi. B aus Straßl). Bez.-A. G fase. 4785 or. mb. lit. pat. sine sig. 54. Es wird bekundet, daß die Freien Wezil und Hatto für 70 Pfund Silber, die sie von Bischof Wilhelm von Straßburg erhalten, Grundbesitz zu Ruestenhart und Wittersheim dem Kloster des heiligen Petrus zu Straßburg übertragen haben. 1040 Straßburg im St. Peterskloster . • In nomine sanctse et individuae trinitatis. j omni commendamus presenti§ neenon posteritati futur§, ut Wezil et Hatto viri conditionis ingenuae a domno venerabili Willehelmo Argentine sedis episcopo 70 argenti libras acceperunt et, quiequid predii ad Ruochesheim 1 videbantur habere, et ad Uuitheresheim 2 mansum unum et dimidium, eodem praedicto episcopo rogante, ad monasterium sancti Petri principis apostolorum, quod constructum est ab eodem Willehelmo ante portam Argentine civitatis, nullo contradicente tradiderunt in omni utilitate scilicet banno, areis, edificiis, campis, pratis, paseuis, viis, inviis, aquis aquarumve decursibus, silvis, cultis et incultis et omni utilitate, quam ibidem videbantur possidere. acta sunt autem hec in pago Alsatia ante portam Argentine civitatis in eodem monasterio sancti Petri, in comitatu Hugonis, anno ab incarnatione domini 1040, indictione 8, sub Chuonrado imperatore 3 et 14 anno regni filii ejus Heinrici tercii 4 , his testibus hec videntibus: Hildeuuin, Hezil, Eberhart, Walthere, Eigilwart, Heriger, Uuille- breht, Gozzerat, Gnammo, Hiceldnt, Berihger, Jsinhart et frater ejus Benzo, Alberich, Engilman, Bezelin, Uualto et frater ejus Drudman, Gezman et frater ejus Benzo, Azzo, Benzo, Gnammo, Hesso, Hezil, Uuolfganc, Burghart, Berenhart, Uuezil, Reginolt, Benno, Hezil, Esscerich, Guono, Benno, Odalrich, Hizekint, Alberich. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 4721 or. mb. lit. pat. sine sig. mit der gleichzeitigen JDorsual- notiz carta de Rftchesheim et Witteresheim. Gedruckt ebendarnach bei Schöpflin Als. dipl. I, 160 nr. 201; Würdtwein Nova subs. dipl. VI, 197 nr. 90 — Grandidier Hist. d’Als. I p. j. p. 237 nr. 392. 1 Buestenhart bei Ensisheim, auf der Stätte des frühem Dorfes Bueschheim erbaut. Vergl. Stoffel Topograph. Wörterb. des Ober-Elsasses S. 465. Grandidier l. c. rermuthet Bichtölsheim darunter. 2 Wittersheim bei Hagenau. Grandidier l. c. substituirt das heutige Wittisheim bei Markolsheim. 2 Kaiser Konrad war bereits am 4. Juni 1039 gestorben. 4 Die Begierungsjahre Heinrichs um 2 zu hoch angesetzt, da die Epoche auf 1028 April 14 fällt. Sollte sich die Angabe des Datums sub Chuonrado imperatore allein auf die Handlung, alles Uebrige auf die Beurkundung beziehen ? 5 10 15 20 25 30 35 40 1052 47 55 . Das Domcapitel von Straßburg timt kund, daß es sich mit den Anverwandten des ehemaligen Straßburger Oanonicus nachherigen Erzbischofs von Ravenna Hunfrit Uber das der Kirche der heiligen Maria vermachte Out Embrach auseinandergesetzt habe. [1052 Mai ]. s In nomine sanctse et individue trinitatis. notificamus Omnibus tarn sancte seclesie quam nostris fidelibus, qualiter Hunfrit Argentinensis secclesie prius quidem canonicus, postea vero Ravennas archiepiscopus 1 predii sui, quod nominatur Im- briaca, cujus ipse hereditario jure possesor exstiterat, sanctam Mariam Argentinensis scilicet secclesie absque omni contradictione fecerit hereditariam 2 ; quod tarnen post io beatum illius obitum 3 sine contradictione et inpugnatione sue sororis Adalheide 4 ejusque filiorum libere obtinere nequivimus. ergo ne jure lege contraditis secclesia nostra aliquo conamine exheredaretur vel totiens in propriis perturbaremur, visum est nostris fidelibus, quatenus ora hiantia obstrueremus et pro plena reconciliatione aliquid beneficii eis concederemus. cessimus, acquieviinus consiliis nostrorum et ex 15 nostris proprietatibus parte subtracta voto adversantium nobis satisfecimus, ut post- hac, omni controversia sopita prostrata immo penitus abscisa, traditis libere utendum sit ulterius. cognoscant igitur tarn posteri quam presentes et cognitis sint testes, quod Adelheith consensu filiorum suorum hoc se abdicavit patrimonio supra pre- notato, quod Hünfrit sancte Marie contradidit pro sue parentumque animarum 20 remedio. probabilium ergo testium subnotentur nomina, quorum inexpugnabili lestimonio ista sunt consignata. sub presentia Heinrici imperatoris sunt testes epis- copus Rumolt 5 , Gebehart 6 . B aus Straßb. Bez.-A. 6 fase. 2707 or. mb. Ut. jpat. sine sig. Gedruckt aus lib. scd. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. VI, 231 nr. 96 — Grandidier 25 Hist, dl Als. I p. j. p. 269 nr. 418. — Schweiz. Urk.-Beg. nr. 1367; Stumpf nr. 2516, dessen Datirung ich mich anschließe. Kaiser Heinrich III urkundet 1052 Mai 12 zu Straßburg für das Bisthum Metz. 1 lieber Hunfrit von Mümpelgart-Wülflingen s. Fürstenberg. Urkundenb. I, 6 und 31, Stalin Wirtemb. Gesch. I, 565 und 585, Giesebrecht Gesch. d. deutsch. Kaiserz. II, 645, Steindorff Heinrich 30 III, Bd. I, 353. 2 Es heisst in einer Urkunde von 1044, in der Hunfrit das Bisthum Straßburg unter Bischof Wilhelm zum Erben seines ganzen vom Vater stammenden Besitzes einsetzt, daß ausgenommen nur das Kloster zu Embrach sei, quod, ut alia testatur chartula, tradidi Marie sine omni conventione. Cfr. Würdtwein Nova subs. dipl. VI, 199 nr. 91 — Grandidier Hist, d’Als. I p. j. p. 246 nr. 400. — 35 Schweiz. Urk.-Beg. nr. 1329. 3 10 kal. sept. Hunfrit episcopus Ravenne in Necrol. Zwifalt. B (Fürstenberg. Urkundenb. I, 32). Cfr. Anndl. Altahens. major. zum Jahr 1051 (Mon. Germ. SS. XX, 805). 4 Adelheid, die Gemahlin des Grafen Budolf von Achalm. Ueber ihre Kinder cfr. Ortliebi Zwi- faltensis chron. Mon. Germ. SS. X, 71 seq. 40 5 Bumolt Bischof von Constanz, 1051 — 1069. 6 Gebehart Bischof von Begensburg, 1036-1060. 48 1052 — 1061 56- Heinricus III imperator ob interventum Agnetis imperatricis et ob servi- tium Hezelonis episcopi Argentinensis monasterio sancti Petri extra muros civitatis Argentinse constructo prsedium, quod ex potestate Hennonis in imperialem devenerat, in villis Rodesheim et Ilumudesheim in pago Alsatise et in comitatu Henrici comitis situm cum omnibus suis pertinentiis tradit. Winitberius cancellarius vice Liupoldi archicancellarii et archiepiscopi recognovit. datum 16 kalendas julii anno dominicse incarnationis 1052, indictione 5, anno ordinationis 24, regni 14, imperii 6. actum Thuregii. 1052 Juni 16 Zürich. Aus Schöpflin Als. dipl. I, 168 nr. 212 stückw. nach Wenckers Manuscript — Grandidier Hist. d’Als. I p. j. p. 267 nr. 415 i. Auszug. — Schweiz. Urk.-Beg. nr. 1370; Böhmer nr. 1632; Stumpf nr. 2426. 57. Folmar und seine Gattin Heilicha übertragen der Kirche der heiligen Maria zu Straßburg die Abtei Hugshofen mit allem Zubehör. 1061 Straßburg im Münster. In nomine sanctg et individue trinitatis. notum sit omnibus tarn presentibus quam futuris, qualiter ego Folmarus et uxor mea Heilicha pro remedio animarum nostrarum parentumque nostrorum dedimus nostri juris abbatiam Hugeshoven 1 dictam sancte Marie Argentinensi cum ecclesiis, villis, vineis, molendinis, agris, pratis, pascuis, silvis, aquis aquarumque decursibus, viis et inviis, cultis et incultis, cum mancipiis utriusque sexus et omnibus appendiciis et utilitatibus ad eam pertinentibus hac facta condicione, ut nulli episcoporum predictam abbatiam in milites alienandi sit licentia vel congregationem ibidem deo servientem ullo modo destruere. acta sunt liec Strazburc in monasterio sancte Marie sub presentia Heremanni venerabilis episcopi ejusdem sedis et Heinrici Alsatie comitis anno incarnationis dominice 1061, indictione 13, regnante Heinrico quarto adliuc puero anno regni ejus 7 2 sub adnotatis testibus, quorum ista sunt nomina: Heinrihc advocatus 3 , Eberbart comes 4 , Cuono comes, Liutolt, Ruodolf, Egino, Hereman, / Buggo, Burchart, Diemar, Druhthere, Adalbret, Erleuuin, Sicco, Sigeboto, Ruotbret, Liutolt, Adalbret, Meriboto, Hereman, Uuito, Billunc. B aus Straßb. Bez.-A. 6 nr. 13 or. mb. c. sig. int. subt. impr. mutil. Von der Siegellegende noch erkennbar: n — nus dei gratia episcopus. Gedruckt darnach Würdtwein Nova subs. dipl. VI, 230 nr. 100 — Grandidier Hist. d’Als. II, 118 nr. 463. Nach einer Copie Schöpflin Als. dipl. I, 170 nr. 215. 1 Eine Gründung des Grafen Werner von Ortenberg, nach Grandidier l. c. des Vaters von Folmar. 2 Wohl das Ordinalionsjahr gemeint. 3 In einer Schenkung von Gütern in der Ortenau, die Sigifridus vir militaris magna Francorum ex stirpe progenitus an das Bisthum Straßburg macht 1070 October 7, heisst Heinrich principalis advocatus ecclesiae Argentinensis. Straßburg Bez.-A. G nr. 14 or. mb. Ut. pat. s. sig. Gedruckt bei Schöpflin Als. dipl. I, 174 nr. 221; Würdtwein Nova subs. dipl. VI, 243 nr. 103 — Grandidier Hist. d’Als. II, 127 nr. 471. — Hümge Beg. Bad. S. 21. 4 Eine Bertha comitissa uxor Eberhardi, die Zehnten an die Straßburger Cathedralkirche schenkte, erwähnt in einer Horsualmtiz einer Bulle Leo IX für die Abtei Altorf, von Grandidier Hist. d’Als. II, 125 in die 60er Jahre des Ilten Jahrh. gesetzt. Vergl. Schöpflin Als. dipl. I, 165 not. c. 5 10 15 20 25 30 35 40 1089 — 1094 49 58 . Bischof Otto von Straßburg übertragt auf Veranlassung Wanhards Grundbesitz , den dieser in der Gemarkung Wolxheim als Lehen besessen und für 11 Unzen aufgegeben hat, den Canonihern des Straßburger Domstifts. 1080 Mai 30. In nomine sanctse et individuse trinitatis. Otto dei gratia Argentinensis epis* 5 copus. quoniam nos prseter solitum dei gratia familiäres noslros ita semper dilexi- mus, nt etiam honesta petentibus aliquando annueremus, ergo quod plurimis debuimus uni subtrahere inhonestum putavimus. itaque Wanbardi fidelis nostri peticioni condescendimus votoque ejus in hunc quem dicemus modum assensum prsebuimus. ipse enim a nobis hoc gratuita acquisivit Servitute, ut sex mansos, quos in Volkol- 10 desheim marchia beneficiali jure possederat, alterius beneficii reditu hoc est 11 denariorum unciis libere redemptos fratribus beatse Mariae in principali monasterio servientibus ea traderemus conditione, ut ipse et posteri ejus hereditario jure absque omni contradictione possideant et in anniversario prsefati Wanhardi quinque siclos Argentinensis monetse quotannis persolvant. boc etiam, quia nostris placuit 15 fidelibus, hac qua praelibatum est traditione firmavimus et sub advocati Heinrici caeterorumque subscriptorum testium assensu signavimus. Burcbardus praepositus, Hartwig decanus, Ilezel archidiaconus, Ansbelmus camerarius, Herold cantor caeterique confratres; Friderich dux 1 , Guonrat, Walthere, Ludewig, Hereman, Otto, Guono, Manno. acta sunt baec anno incarnationis dominicae 1089, indictione 12, 20 3 kalendas junii, luna 4. Manno notarius scripsi et subscripsi. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. VI, 282 nr. 107 — Grandidier Hist. d’Als. II, 151 nr. 501 nach dem lib. sal. 1347. 59 . In der Dotationsurkunde Hildegards 2 und ihrer Söhne für die St. Fides- hirche in Schlettstadt unter den Zeugen: Burebardo majoris ecclesie preposito, äs Heroldo cantore, Wernhero camerario ceterisque confratribus, de sancto Tboma Gunone preposito, Mannone ceterisque, de sancto Petro Hezelino preposito 3 , Cuniberto, Johanne ceterisque quam plurimis ejus ordinis. acta sunt hec anno ab incarnatione domini Jesu Christi 1094, indictione 2, regnante Heinrico quarto imperatore. 1094. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. VI, 256 nr. 109 — Grandidier Hist. d’Als. II, 160 30 nr. 510 nach dem verlornen Original im ehemal. Straßb. bischöfl. A. Nach einer Copie bei Beatus Bhenanus Her. german. I. III p. 152 — B. Hertzog Edels. Chron. I. VII p. 4 = Crusius Annal. Suev. pars II l. VIII p. 285 — Guilliman De episc. Arg. p. 211 = Laguille pr. p. 28 — Herrgott Geneal. Habsb. II, 1, 129 nr. 190 — Dorlan Not. histor. sur la ville de ScMestadt I, 43 — Fritsch L’egl. de s. Georges 33 p. 161 mit der falschen Datirung 1044. 1 Friedrich I aus dem Geschlecht der Hohenstaufen, Herzog von Schwaben und Elsaß, Bruder des Bischofs Otto, 1097—1105. 2 Ueber Hildegard, die Mutter des Staufischen Geschlechts vergl. Stalin Wirtemb. Gesch. II, 38 und 229. 3 Es scheint mir diese Zeugenreihe in eine spätere Urkunde von 1105 Juli 21, in der Herzog Friedrich II von Schwaben die Schenkungen seines Vaters, seines Oheims und seiner Großmutter an die Kirche St. Fides bestätigt, übertragen worden zu sein, wenn dieselbe nicht überhaupt eine Fälschung ist. Nach dem Datum folgen hier : signum Burchardi majoris ecclesie prepositi, Heroldi cantoris, 50 1095 — 1097 60. In einer Urkunde des Bischofs Otto von Straßburg ein der St. Fideskirche zu Schlettstadt geschenktes Allod betreffend: acta sunt hec Argentine anno ab incarnati domini nostri Jesu Christi 1095, indictione 3, 2 nonas februarii, Ottone episcopo hec presentialiter agente et cum suis palatinis primatibus rite confirmante: Burchardo principali preposito, Cunone vicedomino, Mannone notario 1 , Ansheimo 5 urbis prefecto, Ottone thesaurario, Cunone urbani juris villico, stabuli comite Bernbardo. 1095 Februar 4 Straßburg. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. VI, 258 nr. 110 — Grandidier Hist. d’Als. II, 161 nr. 511 nach dem verlornen Original im ehemal. Straßb. bischöß. A. 61. In einer Urkunde des Bischofs Otto von Straßburg für die Kirche des hei- 10 ligen Florentius zu Haslach unter den Zeugen Burchardus major prepositus, Wernberus camerarius et hujus loci prepositus, Hezelinus edituus, Beringarius deca- nus, Wolverat, Herolt, Cerbart, Manno sancti Thome prepositus et canonicus, Hezel ejusdem loci advocatus, Anshelm, Cünrat, Hesse, Diebolt, Mereboto, Sigefrit, Beringer, Manno, Etzelo, Burchart, Manno, Udalrich, Wolfram, Wanhart, Wignant, 15 Erbe, Gebeno, Bertold, Ortolf, Wezel, Walthere, Otto, Heinrich, Friderich, Robo, Gerbolt, Regenhart, Burchart, Heinrich, Adalbart, Heinrich, Udalrich, Harteger etc. acta sunt hec anno 1096, indictione 4, regnante Heinrico imperatore quarto. 1096. II aus Straßb. Hosp. A. prot. 7383 cop. chart. sec. XV ineunt. aus einer Handschrift von 122 Blättern, im Wasserzeichen Ochsenkopf und Helm. 20 Gedruckt ebenfalls nach einer Copie Schilter Thesaur. antiq. Teuton. III, 572 und Grandidier Hist. d’Als. II, 170 nr. 516. 62. JJomprobst Burchard schenkt sein Out Herznach im Frickgau dem Straßburger Domstift. 1097 Straßburg. Notum esse volumus cunctis fidelibus tarn presentibus quam futuris, qualiter 25 ego Burchardus Argentinensis ecclesie prepositus predium proprietatis mee in pago Fricgowe situm Hercenahc dictum Argentinensi ecclesie donavi pro remedio anime metz et parentum meorum necnon omnium Christi fidelium cum Omnibus appendiciis, clientibus ac mancipiis, agris cultis et incultis, clientes vero ea condicione, ut in eodem jure ac legibus, quibus meliores tzcclesie predicte obligati sunt, et ipsi deserviant, so Nov. h mancipia autem ejusdem predii in festivitate sancti Martini quatuor denarios ad dominicam curtim persolvant. destinavi autem illud idem predium clientibus meis hereditario jure tenendum Baldewino ejusque fratri Richuuino ea condicione, ut in Wernero camerario, Mannone Argentinensi notario, de sancto Thoma Conone preposito, de sancto Petro Hezelone preposito ceterisque quam plurimis ejusdem ordinis. Aber seit 1099 war Burchard 35 Bischof von Utrecht, 1105 war Brun prepositus und ein Burchart cantor, nicht mehr Herolt. Cfr. Würdtwein Nova subs. dipl. VI, 286 nr. 123 = Grandidier Hist. d’Als. II, 199 nr. 546. 1 Von demselben heisst es in einer andern Schenkungsurkunde Bischof Ottos und seiner Brüder für St. Fides zu Schlettstadt 1095 Juli 23: Manno Argentinensis notarius scripsi et subscripsi et recognovi. Cfr. Würdtwein Nova subs. dipl. VI, 259 nr. 111 — Grandidier Hist. d’Als. II, 162 nr. 512. 40 1097 — 1100 51 singulis anniversariis meis 25 solidos Argentinensis monete fratribus ibidem deo ejusque genitrici servientibus persolvant et preposito ejusdem loci, a quo idem beneficium suscipere debent, semel in anno, si in locum illum venerit, noctis unius hospicium cum 20 equis prebeant. quodsi forte possessor ejusdem fundi de hac 5 luce migraverit, heres quinque tantum solidos preposito persolvens hereditatem suscipiat p[atern]oque a jure possideat. acta sunt hec in civitate Argentina anno dominice incarnationis 1097, regnante [Heinrico] quarto anno 40 regni ejus, indictione 5, Ottone presule, in horum presentia testium: Anselmi principalis advocati, [Sijgefridi, Sigeberti, Hezelini, [Dijetpoldi, Regenoldi, Luterici, [Majnnonis, Sigefridi, Oudalrici, io Friderici, Erebonis, [Hujmberti, Hugonis. hujus autem predii advocatus principalis ecclesie advocatus esse debet. Burcbardus episcopus 17 kalendas junii obiit 1 . B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2708 cop. mbr. sec. XII, da auch die Schlußnotiz über Burchards Tod von gleicher Hand stammt, TceinenfaMs vor 1112 Mai 16 geschrieben. 63. Der Straßburger Canonicus Burchard überträgt in Gemeinschaft mit seinen 15 Brüdern Megenlach und Wolfbrand dem Straßburger Domsiift sein in der Gemarkung Willgottheim gelegenes Gut und regelt die Verwendung der von dem Lehen zu Männolsheim an den Pförtner des Stifts zu entrichtenden jährlichen Abgabe. 1100 Becember 29. In nomine sanctse et individute trinitatis cuncta gubernantis quseque regentis. 20 quia vetustas temporis, neglegentia vel oblivio multa tollere solet ex animo, [que] vel personarum vel litterarum non approbantur testimonio, ideo cartulis solemus tradere, que annorum successione curamus observare. notum igitur esse cupio tarn futuri quam presentis seculi bominibus, qualiter ego Burcbardus Argentinensis ßcclesie canonicus fratresque mei Megenlaeh atque Wolfbrandus manu potestativa 25 absque omni contradictione Argentinensi ßcclesie sancte dei genitrici Mariae attitulate et fratribus ibidem deo servientibus predium nostrum, quod in Uuillegolteheim marebia babuimus, id est 3 mansos et tres pa. b , de quibus 12 sunt viniferi ceteri frugiferi, et prata pro remedio animarum nostrarum parentumque nostrorum tradidimus, astipulatione legitima firmavimus, justis investituris investivimus. notum so sit etiam, bujus predii possessores lioc a nobis hereditario jure suscepisse ea videlicet ratione, ut ipsi eorumque bereditarii successores annuatim in nativitate sancti Johannis babtiste 30 solidos Argentinensis monete aut in festivitate sancti j U n% u Martini 3 carradas vini persolvant et bis in anno in domo vel in curte villici, qui Nov. h unus ex eis esse debet, ad placitum veniant, nimm in proxima quinta feria post 35 nativitatem sancti Johannis babtiste, alterum in proxima quinta feria post festum a) Von hier bis zum Ende des Stücks sind die Buchstaben zumeist völlig erloschen und nur nach dem Bindruck im Pergament erkennbar, b) die Buchstaben, etwa 10-15, ganz verblichen, nur zwei obere Schäfte eines f oder s sind noch erkennbar. 1 Im Necrol. eccles. Argent.: 17 kalendas jun. Burchart Trajectensis episcopus obiit. de Herzenaha 40 25 sol. Argentinensis monetae. Mones Anz. 1838 S. 14. Nach Gams Series episc. p. 255 starb er im Jahre 1112. 52 1100 sancti Martini, et in eisdem placitis dominum beneficii cum 6 equis suscipiant et habundanter serviant. illud etiam notificare desidero, ut si quis de prefatis mansionariis sug partis prenominatos denarios in nativitate sancti Johannis non dederit, in proximo placito cum satisfactione restituat aut in festivitate sancti Martini tantum vini, quantum ad se attinet, persolvat. si autem et vinum tune minime 5 reddiderit, in proximo placito cum satisfactione reddat aut post legitimas inducias hereditate cedat. si quis autem possessor hujus hereditatis defunctus fuerit, is, qui ei jure propinquitatis successerit, domino beneficii medietatem vini aut pecunig persolvat; mutato autem domino successorem ejus cum 6 equis suscipiant eique fidelitatem juramento absque omni honoris pecunia promittant et beneficium, si ei io placuerit, ostendant. notum sit etiam Omnibus, me Burchardum statuisse, ut is, qui beneficium ad Megenoldesheim habuerit, hoc etiam habeat ea videlicet condictione, sept. 29 nt in unoquoque anno in festivitate sancti Michahelis 15 uncias portenario fratrum Nov. $ ministret, portenarius autem has accipiens in proximo die post festivitatem omnium sanctorum pro commemoratione omnium fidelium defunctorum 3 uncias pauperibus 15 distribuat, duas pro pane, unam pro caseis aut alio aliquo pulmento. residuis autem 12 unciis communiter fratribus vicariis in refectorio iinis et binis simul comedentibus et post hec ministris serviat, 10 solidos pro tribus frisgingis et 20 pullis et 40 ovis, pro unoquoque frisgingo 30 denarios et pro 20 pullis 1 und am, pro pipere et ovis et aceto 10 denarios, pro simila 4 solidos, pro vino 4 solidos, 20 pro scutellis et beccariis et porro 2 solidos. si dominica die aut in secunda aut in tertia aut in quinta feria evenerit, quatuor inlationes prima cum salsamento, secunda cum cocta carne, tertia cum pullis, quarta cum assa carne apponantur. si autem in quarta vel in sexta feria vel in sabbato evenerit, tres inlationes fiant de piscibus. si quis autem fratrum aberil, nisi quem infirmitas compulerit, hujus portionem 25 decanus de mensa pauperibus dividat. quiequid autem ad mensam fratribus supererit, portenarius hospitibus et pauperibus tribuat. quod ut firmum et inconvulsum omni permanent gvo, hanc cartam inde conscribi testesque fecimus subscribi. hii sunt testes hujus rei: Brün prepositus 1 , Herolt decanus, Uuernhere camerarius, Uuoluerat, Eberhart, Heinrich, Cuonrat, Anshelm advocatus, Sigefrit, Regenolt, 30 Adalbreht, Diebolt, Guono, Lutterich, Manno, Sigefrit, Ödalrich, Erbo, Gebeno, Huc, Mereboto. acta sunt ligc anno dominieg incarnationis 1101, indictione 9, 4 kalendas januarii, regnante Heinrico quarto imperatore augusto. 71 aus Straßb. Bez.-A. 6 fase. 2707 or. mb. lit. pat. sine sig. Gedruckt ebendarnaeh in Curiosites d’Alsace II, 269 — Hanauer Comtitutions des cam- 35 pagnes d’Alsace p. 15. 1 Vergl. das von Grandidier in Würdtwein Nova subs. dipl. VI, 269 nr. 115 und Hist. d’Als. II, 174 nr. 522 mitgetheilte Namensverzeichniss der Canonici des Domstifts, das derselbe aus dem jetzt verlornen Uber regulce des Stifts entlehnt hat and das er dem Ende des Ilten oder Beginn des 12ten Jahrh. zumeist. 40 1104 — 1105 53 64 . In der Urkunde Kaiser Heinrichs IV, in der er dem Stifte des heiligen Simeon in Trier den Rheinzoll zu Coblenz bestätigt: de Strazburg (venientes) debent dare 6 denarios et 2 denariatas vini. 1104 Juni 5 Mainz Aus Beyer Mittelrh. Urkundenb. I, 467 nr. 409 mit Litteraturangabe II, 670; Höhlbaum Hans. Urkundenb. I, 3 nr. 5 mit Nachträgen zu derselben. — Böhmer nr. 1972; Stumpf nr. 2971. 65 . Bischof Cuno von Straßburg beurkundet, daß seine Getreuen Regenboto, Sigefrit und Ingolt auf Bitten und für das Seelenheil des Presbyters Hartmann dem Straßhirger Domstift Grundbesitz mit Kirche in der Gemarkung Harthausen io geschenkt haben. 1105 Slraßburg. t • In nomine sanctae et individue trinitatis. ■ Cuono divina favente clementia Argentinensis episcopus. quanto juniores tempore, tanto neglegentiores quia perplures existimus et, que litterarum testimonio non obtinemus, vetustale temporis amittimus, idcirco tradimus cartis, que curamus observare posteris. notum igitur 15 esse cupimus tarn futuri quam presentis seculi hominibus, qualiter quidam laici fideles nostri Regenboto, Sigefrit, Ingolt rogatu alterius fidelis nostri Hartmanni * 2 nomine et ordine presbiteri decem mansos in marchia Harthusen ab ipsis vel ab aliis proprio sive hereditario jure conquisitos pro remedio anime prenominati presbiteri ecclesie sancte Marie Argentinensi fratribusque ibidem deo servientibus absque omni 20 contradictione cum utilitate subjuncta et uno mancipio nomine Gebba et ecclesia in prefato loco in honorem sancte Margarete constructa libera manu tradiderunt, tra- dendo legitima astipulatione confirmaverunt videlicet banne, areis, edificiis, campis, pratis, pascuis, viis et inviis, aquis aquarumve decursibus, silvis, cultis et incultis, exitibus et reditibus, cum omni etiam utilitate, que nominari polest, ea videlicet 25 conditione, ut idem Hartmannus, quoad viveret, quinque solides Argentinensis monete fratribus prefatis et eorum ministris in annuntiatione sancte Marie annuatim persolveret, post mortem vero ejus successores ejus, quos ipse eligeret, anniversario ipsius tantum darent. hujus conditionis jus decano predicte §cclesie tradimus et ipsius ministerii tuicioni commendamus. quod ut ratum et inconvulsum omni per- 3o maneat evo, baue cartam inde conscribi testesque subscribi et sigilli nostri impres- sione fecimus insigniri. Hi sunt festes prescripte traditionis : Cuono episcopus, quo consentiente et cujus banne confirmante hec omnia facta sunt, Brün majoris ecclesie prepositus, Uuoluerat decanus, Burchart cantor, Eberhart edituus ceterique eorum contratres, 33 1 In der Coblenzer Zdllrdlle des St. Simeonsstiftes in Trier von 1209 Juni 13 ist die Abgabe der Stratiburger so normirt: omnes de Strazebftrch 8 den. librales vel 5 den. Colonienses. Beyer Mittelrh. Urkundenb. II, 280 nr. 242. 2 Im Necrol. eccles. Argent. : 17 kal. febr. Hartman presb. ob. de Harthusen. 5 solid! unde datur unieuique fratrum den. 1, quocumque locorum sit. quod beneficium pertinet ad Ministerium decani. 40 Mones Anz. 1838 S. 10. März 2$ 54 1105—1106 Anshelm advocatus 1 , Diepolt, Ingolt, Reginbolt, Uuicram, Sigefrit, Manno, Eribo, Wignant, Eribo ceterique eorum comparitatis liomines, quos enumerare longum est. Acta sunt hec Argentine anno 1105, Heinricho imperatore quarto augusto, indictione 13. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2708 or. mb. c. sig. int. subt. impr. mutil. Von der Siegel- 5 legende noch zu erkennen: [C]uono Argenti. Gedruckt aus dem lib. sal. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. VI, 284 nr. 122 — Grandidier Hist. d’Als. II, 203 nr. 547 i. Auszug. 66 . Das Domcapitel von Straßburg bittet Pabst Paschalis II, selbst zu kommen und gegen den Straßburger Bischof einzuschreiten. [1106 oder 1107.] 10 P[aschali] universal! Romanorum pontifici Argentinensis ecclesise fratres fidem et obedientiam. Omnium cum sit, venerande pater, tua sollicitudo ecclesiarum, tu refugium miserorum immo patrocinium orbi advenisli desiderabile. unde adhuc humano generi consulere deus non despicit, per quem hec nova lux in tenebris effulsit. tu ergo benedictus es, ad cujus introitum nobis benedixit et benedicat deus. 15 respice igitur gentem miseriis et pressuris insignem. veni et vide filiam Syon lugentem et captivam nec respirare nec consolari nisi in te solo expectantem. egredere, dilecte, in agrum, tempus putationis jam venit. apostolica igitur falce succidendum est, quiequid vitiosum est, ne simul trahalur sincerum. veniens itaque visita vineam nostram a vulpeculis demolitam et a singulari fero depastam 2 . 20 Nam, ut ad rem ipsam perveniatur, annos jam circiter triginta 3 sicut oves balantes semper erravimus, fluenla verbi sicientes raro potavimus et jam, quid sit vox pastoris, non novimus. quo ergo restat eundum nisi post vestigia gregum sodalium? quodsi tales vigilias pastorum districte non judicas, et insidias Christi ovibus in ecclesia lupo meditanti locus si conceditur, ipsi locus non erit. 25 De cetero autem quid agendum sit nobis de nostro ut dicitur episcopo 4 , nomen quidem dignitatis tot annos babente, sed officium minime — cujus vitam et introitum excelsa montium, humilia convallium jam respondent — sanctitatis tuse consilium ac prmeeptum audire cupimus. tu ergo, pacis catholicae fundamentum, inviolabilis petrse signum, fac, ut temeritas rationi, consilium cedat auctoritati. 30 Aus Jaffe Biblioth. rer. germanic. V, 254 nr. 137 nach den Handschriften des Codex TJddl- rici in Wien, Zwetl und München mit der Ueberschrift: epistola Argentinensis ecclesie ad Pascasium papam. Gedruckt außerdem in Tengnagel Vetera monum. p. 348 — Bouquet XV, 18 nr. 4; Eccard Corp. histor. rned. cev. II, 260 = Mansi Concil. coli. XX, 1092; Würdtwein Nova subs. 35 dipl. VII, 13 nr. 7 — Grandidier Hist. d’Als. II, 228 nr. 575 (ist. 1116). 1 In einer Urkunde Kaiser Heinrichs IV für das Bisthum Speier dessen Besitzungen zu Botenfels betreffend, 1102 Februar 15 Speier, (Stumpf nr. 2957) wird als advocatus Cuononis episcopi ein Bruno genannt. 2 Aus den Aufforderungen dieser Anrede schließt Jaffe l. c., der Brief sei zu einer Zeit geschrieben, 40 wo man ein Kommen des Pabstes nach Deutschland erwartete, also entweder zu Ende des Jahrs 1106 oder im Beginn des Jahrs 1107. 3 Seit 1075, wo Bischof Wernher von Pabst Gregor VII auf dem Concil zu Bom suspendirt wurde. Auch seine Nachfolger Theobald 1078—1082 und Otto 1084—1100 waren Schismatiker. 4 Bischof Cum von Straßburg seit 1100. » 45 1107 — 1109 55 67 . Pah st Paschalis II fordert Clerus und Volk von Straßburg auf, im Widerstand gegen den ihnen aufgedrungenen Bischof zu verharren. [1107] h P[aschalis] episcopus servus servorum dei clero Argentinensi et populo salutem et apostolicam benedictionem. perspectis litteris vestris de vestra oppressione et 5 ecclesiae vestrse destructione paternaliter condoluiinus; sed quia pro justicia patimini, pro qua beati eritis, congaudemus. ut igitur ad illam beatitudinem pervenire possitis, in bono proposito constanter perseverate atque illi intruso et ecclesise dei tedioso viriliter resistite, quia per dei gratiam neque electioni neque conseerationi ejus assensum dedimus aut dabimus. vobis autem in omnibus, quae pro justicia agitis, io nostrum consilium et auxilium nunquam deerit prsestante domino, qui vivit et regnat in secula seculorum. amen. Aus Jaffe BibKoth. rer. germanic. V, 256 nr. 138 nach den Handschriften des Codex Udal- rici in Wien, Zwetl und München mit der Ueberschrift: rescriptum Paschalis pap» ad Argentinensem ecclesiam. 15 Gedruckt außerdem in Tengnagel Vet. monum. p. 348 — Bouquet XV, 18 nr. 5; Eccard Corp. histor. med. eev. II, 260 — Mansi Concil coli. XX, 1092 — Migne CLXIII, 60; Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 15 nr. 8 — Grandidier Hist, d’Als. II, 229 nr. 576 (a. 1117). — Jaffe Beg. pontif. nr. 4380 (a. 1101). 68. In einer Urkunde des Bischofs Cuno von Straßburg, in der er Besitzungen 20 und Rechte des dem Domstift zu Slraßburg untergebenen St. Leonhardsstiftes con- firmirt, unter den Zeugen : canonici majoris ecclesiae cborepiscopi scilicet Bruno prsepositus, Burkhardus, Eberhardus, Wolveradus, Rudegerus ; layci Sigebertus comes, Anselmus advocatus, Diebaldus vicedominus, Hetzel, Hugo, Bertholdus, Conradus, Warnerus, Heinricus, Manno, Ezelo, Sigefridus, Erbo, Hugo, Hupertus 25 et turba civitatis multa. Unter den Donatoren .- Rudeger prepositus 1 2 , Burkardus, Hugo, Chuonradus, Bertholdus, Adalbreht, Anselm et uxor ejus Hadewich, Billunc, Reginhard, Meginchint, Naho, Hebo, Wezil, Empo, Gerbirn devota et Waltchun. acta sunt haec anno dominicse incarnationis 1109, indictione 2, regnante Heinrico rege quinto, 11 kalendas octobris. 1109 September 21. 30 Aus Grandidier Hist. d’Äls. II, 210 nr. 554 nach dem Original im ehemal. Hanau-Lichten- berger A. zu Buchsweiler. Schöpflin Als. dipl. I, 187 nr. 239 und Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 20 nr. 11 nach einem Chartular des St. Leonhardsstiftes. 1 Im Anschluß an nr. 66 in den Beginn des Jahres 1107 von Jaffe l. c. gesetzt. 2 l n einem alten, angeblich um 1200 geschriebenen Güterverzeichniß des St. Leonhardsstiftes heisst 35 es mit offenbarer Anlehnung an obige Urkunde : Rudegerus quondam Argentinensis prepositus mansos loco nostro contiguos ex conditione nobis in hereditatem tradidit, ut quotannis duas carratas vini exsolvamus und von dem in der Honatorenreihe folgenden Burkardus : Burchardus sepedictus Cunonis pincerna ecclesie contulit ex proprio tria jugera. et non post multum tempus viam universe carnis ingressus octo alia ecclesie retinenda reliquit. Cfr. Würdtwein Nova subs. dipl. X, 189 nr. 67 und 40 Grandidier Hist. d’Als. II, 267 nr. 610. 56 1116 69 . Die Schenkung eines Grundstücks im Dorfe Feudenheim durch Otto von Bruchkirchen an das Straßburger Domstift wird beurkundet. 1116 Straßburg. f \ In nomine sancte et individue Irinitatis. omne testamentum tali ratione conscribitur, ut res acta et tempore preterita teneatur posteris in memoria. notum igitur esse cupimus tarn Intimi quam presentis seculi hominibus, qualiter quidam nobilis laicus de Bruchkirchen a Otto nomine mansum nimm in villa, que vocatur Vendenheim, cum omni jure donaverit et legaverit sancte Marie in majori gcclesia Argentine in usum communem confratrum. et hoc fecit pro remedio anime sue et suorum et pro dilectione Hartwigii filii sui 1 et in eodem loco confratris. ut hgc vero traditio sive actio firma et insolubilis permaneat omni evo, haue cartam inde conscribi testesque subscribi et sigilli episcopi inpressione fecimus insigniri. hü sunt testes prescripte traditionis : Cüno episcopus, quo consentiente et cujus banno confirmante h§c omnia facta sunt, Brün major prgpositus et regis cancellarius, Burchart decanus, Eberhart edituus, Messe scolarum magister, Hüc, Dietrich, Bertolt, Günrät, Rüdeger, Oerolt ceterique eorum confratres; de laicali ordine Sigefrit advocatus, Diebolt vicedomnus, Sigefrit urbis prefectus, Wernhere, Humbreth ceterique eorum comparitatis homines, quos enumerare longum est. quicunque autem haue traditionem infringere vel irritam facere studuerit, auctoritate beati Petri apostoü et omnium sanctorum et nostra eum anathemati subicimus. Acta sunt hec Argentine anno dominic§ incarnationis 1116, Paschali papa Romane ecclesie presidente, Heinrico imperatore quarto regnante, concurrente 2 1, epacta 6 2 , indictione 9. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2708 or. mb. c. sig. int. subt. impr. Bas gut erhaltne Siegel größer wie in nr. 65 zeigt den Bischof in halber Figur, nicht sitzend wie dort. Von der schwer leserlichen Legende erkennbar : Cftno .... Argentinensis. Gedruckt aus dem lib. sal. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 10 nr. 5 — Grandidier Hist. d’Als. II, 236 nr. 573 i. Auszug. 70 . Diezwib übertragt für ihr und ihres Mannes Benzelin Seelenheil dem Domstift zu Straßburg einen halben mansus in der Gemarkung Dingsheim und Bischheim. 1116 Straßburg. Notum sit omnibus dei ecclesie fidelibus, qualiter ego Diezwib pro remedio anim§ mee dilectique mariti mei Benzelini dimidium mansum in Dungenesheim et Biscofesheim marcha situm Argentinensi ecclesie tradidi ea conditione, ut frater mens Iso vel alius in propinquitate mihi proximus eundem dimidium mansum possi- Aug. n deat et annis singulis in octava sancti Laurentii quatuor solides b decano ejusdem a) de Bruchkirche von gleicher Hand über der Zeile nachgetragen. b) solides auf Rasur von andrer Hand. 1 Im Necrolog. eccles. Argent.: idus april. eodem die Hartvvic acolitus ob. de Vendenheim uni- cuique fratrum den. 1. Mones Anz. 1838 S. 43. 2 Concurrenten- und Epactenziffer incorrect statt 6 und 4, wie Grandidier l. c. corrigirt. 5 10 15 20 25 30 35 40 1116 — 1118 57 ecclesie persolvat, ipse autem de eisdem denariis unicuique fratrum denarium in anniversario meo administret. quicumque autem heredum hanc liereditatem possi- dere voluerit, de manu decani absque honoris pecunia suscipiat. si quis autem heredum hereditate decesserit, is, qui ei heredilario jure succeserit, datis tantum 5 quatuor denariis prenominatam liereditatem possideat. acta sunt hec in civitate Argentina anno dominice incarnationis 1116, indictione 9, regnante Heinrico anno 10 regni ejus, Cönone episcopo, Friderico duce *, Sigefrido advocato, in horum presentia testium : Burcliardi decani, Geroldi, Diezmanni, Hugonis, Dietherici, Gönradi, Hessonis, Humberti, Burchardi, Hartgeri, Gebenonis, Ottonis, Berbdolfi, io Cönonis. B aus dem Straßb. Bez.-A. G fase. 2708 or. mb. lit. pat. sine sig. Gedruckt nach dem lib. sal. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 13 nr. 6 = Grandidier Hist. d’Als. II, 227 nr. 574 i. Auszug. 71. In einer Schenkungsurkunde der Gräfin Helwig von Egisheim für die 15 Straßburger Kirche : presentibus tarn clericis quam laicalis ordinis majoribus civitatis. Gouno episcopus, Bruno major prepositus et imperatoris cancellarius, Eber- hardus edituus, Roudegerus arcbidiaconus, Burchardus decanus, Hesso scolarum magister et mulli alii canonici presentes fuerunt et firmaverunt. de ordine laicali Sigefridus advocatus et Heinrich et Diepoltb vicedominus et multi alii interfuerunt. 20 hec vero traditio facta est Paschali Romano pontifice ecclesie presidente, regnante Ileinrico imperatore 7 anno incarnationis domini 1118, concurrenle 1, epacta 6, indictione 9 1 2 . 1118. B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 16 or. mb. c. sig. int. subt. impr. delapso. Gedruckt darnach bei Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 16 nr. 9 — Grandidier Hist. 25 d’Als. II, 232 nr. 579. Schöpflin Als. dipl. I, 193 nr. 244 aus dem cod. membr. 1357. 72. Domprobst Bruno schenkt dem Domstift in Slraßburg sein Gut im Dorfe Scherweiler. 1118. f In nomine sancte et individue trinitatis. omne lestamentum tali ratione con- scribitur, ut res acta et tempore preterita teneatur in memoria. notum sit igitur 30 cunctis Christi fidelibus, qualiter ego Bruno major Argentinensis ecclesie prepositus et imperatoris Heinrici cancellarius 3 per manuin mei advocati Uuecelonis comitis a libere legaverim et absque omni contradictione donaverim sanctissime dei genitrici Marie predium meum, quod adjacet in villa, que nominatur Scerewilre, tarn in a) per—comitis von gleicher Hand aher mit bedeutend kleinem Buchstaben über die Zeile geschrieben. 1 Friedrich II Herzog von Schwaben, 1105 — 1147. 2 Epacten- und Indictionsziffer incorrect statt der richtigen 26 und 11. 3 Als kaiserlicher Kanzler von 1112 November 30—1122 Juli nachweisbar, vergl. Stumpf Beichsk. II, 253. Als Gründer des Klosters S. Meergen im Schwarzwald in einer Bulle Pabst Honorius II für dasselbe 1125 November 27 bezeichnet, vergl. Jaffe Beg. Pontif. nr. 5218. 8 88 1118 — 1119 ecclesia quam in agris et in vineis et pratis pro reinedio anime mee in communem utilitatem confratrum deo ibidem servientium, omni jure meo de eodem predio secundum proprietatem in perpetuum dimisso et omisso. Ilqc vero traditio facta et a me confirmata est Paschali Romano summo ponti- fiee universali ecclesie presidente, regnante Heinrico imperatore 8 anno incarna- tionis domini 1118 a , concurrente 1, epacta 6, indictione 9 1 , presentibus tarn clericis quam laicalis ordinis inajoribus civitatis, ipse Cuno episcopus presens fuit et confir- mavit. Burcliart decanus, Eberhardus edituus, Rüdegerus archidiaconus, Ilesso scolarum magister, Gerolt, Hug, Dieterich, Diezman et multi alii confratres presentes fuerunt et confirmaverunt. de ordine laicali Sigefrit advocatus, Diepolt vice- dominus, Hug exactor, Uuolfram, Hergger, Uuerenhere, Brün et multi alii inter- fuerunt. quicunque autem lianc noslram traditionem quocunque pravo ingenio deinceps infringere studuerit, perpetuo anathemate feriatur et a limine vite e lerne in sempiternum excludatur. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2708 or. mb. c. sig. int. subt. impr. Das Siegel wie in nr. 69 hat die Legende : Cöno dei gracia Argentinensis episcopus. Gedruckt nach dem lib. sal. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 19 nr. 10 = Grandidier Hist. d’Als. II, 231 nr. 578. 73 . Bischof Cuno von Slraßburg beurkundet, daß Cuno und seine Frau Judinta von Lupstein eine Hörige namens Meginburg der Kirche der heiligen Maria zu Straßburg als Wachszinsige übertragen haben. 1119 Straßburg. f \ In nomine sancte et individue trinitatis. j Cöno divina favente clementia Argentinensis episcopus. quanto juniores tempore, tanto neglegentiores quia perplures existimus et, que litterarum testimonio non oblinemus, vetustate temporis amittimus, idcirco tradimus cartis, que curamus observare posleris. notum igitur esse cupimus tarn futuri quam presentis seculi hominibus, qualiter quidam laicus noster fidelis Cöno nomine et uxor ejus Judinta de Lupphenstein quandam mulierem de familia sua Meginburgam nomine cum filio suo ad altare sancte Marie per ma- num Sigefridi advocati conlradiderunt ea videlicet conditione, ut ipsi omnisque posteritas eorutn per singulos annos duos nummos vel duas nummatas cere ad Sept. ssi prescriptum altare in feste sancti Mauricii martyris persolvant et post lioc ab omni servili jure liberi permaneant. quod ut ratum et inconvulsum omni permanent evo, baue cartam inde conscribi testesque subscribi et sigilli nostri inpressione fecimus insigniri. hi sunt testes prescripte tradicionis : Guono episcopus, quo consentiente et cujus banne confirmante liec omnia facta sunt, Brün majoris ecclesie prepositus, Burebart decanus, Eberbart edituus, Hüg, Dietlierich, Gerolt, Diezeman, Adelgoz ceterique eorum confratres ; Sigefrit advocatus, Sigefrit urbis prefectus, Werinliere vicedominus, Guntram ceterique eorum comparitatis homiues, quos enumerare lon- a) B MCVIIIX, zwischen C und VIII eine Rasur. 5 10 15 20 25 30 35 1 Epacten- und Indictionsziffer incorrect wie in nr. 71. 40 1119 59 gum est. quicumque autem lianc traditionem infringere vel irritam facere studuerit, auctoritate beati Petri apostoli et omnium sanctorum et nostra eum anathemati subicimus. Acta sunt h§c Argentine anno dominice incarnationis 1119, Heinricho impe- 5 ratore quarto augusto regnante. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2708 or. mb. c. sig. int. subt. impr. delapso. Gedruckt aus dem Mb. sal. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 20 nr. 13 = Grandidier Hist. d’Als. II, 234 nr. 581 i. Auszug. 74. Kaiser Heinrich V beschränkt die Abgabe des Bannweins, die der bischöf- io liehe Fiscus bisher von Ostern an bis Marice Geburt von den Straßburger Bürgern erhob, auf die Dauer von 6 Wochen. \1119 Straßburg .] In nomine sancte et individue trinitatis. Heinricus quartus Romanorum Imperator augustus. sicut deo disponente preesse constitutum est, ita indesinenter et prodesse pro re et tempore divina institucione amonemur. quapropter communi 15 principum consilio et hortatu jus civile et Omnibus commune, quod tot annis odiosa questus diligencia Argentinensibus subtractum esse conspeximus, lacrimabili omnium rogatu sanctiori et ut putamus clemenciori consideracione restituimus. dampnum vero et jus consuetudinarium, non autem legitimum et jugum Argentinensibus civibus inique et quasi quadam tyrannide aliquando impositum, sed a bone memorie 20 Ottone predictorum civium episcopo aliquantulum levigatum, sub quo vini venditio a die sancte pasche usque in nativitatem sancte Marie per totam civitatem fiscum episcopalem respexerat, ita ut ab una quaque venalis vini carrada due situle, quod nos teutonice amam vocamus, fisco episcopali persolverent, et divine remuneracionis respectu et predictorum civium peticione absolvimus, absolvendo deinceps condona- 25 vimus, condonando regali nostra auctoritate firmavimus exceptis sex ebdomadibus, quas episcopali fisco sub priori institutione reliquimus. baue ergo cartam, si quis, quod non spero, infringere presumpserit, libras auri purissimi centum regali scrinio componat. quod ut firmum et inconvulsum omni permanent evo, hanc cartam inde conscribi testesque subscribi et sigilli nostri impressione jussimus insigniri. hujus 30 autem regle tradicionis festes idoneos infra notavimus. sunt autem isti : Cuno epis- copus Argentinensis, Udalricus a episcopus Eycbstettensis 1 , Rudolplius episcopus Basiliensis 2 , Landolfus Gumanus 3 , Gerhardus b episcopus Mersiburgensis 4 , dux Fri- dericus, frater ejus Gonradus 5 , comes palatinus Gotliefridus 6 , comes Adelbero, Heinricus advocatus, Bruno cancellarius Argentinensis ecclesie prepositus, Burebart 35 a) Schöpflin cm. b) Schöpflitt cm. 40 1 Udalrich Bischof von Eichstädt, 1112 — 1125. 2 Budolf Bischof von Basel, 1107 — 1122. 3 Landolf Bischof von Como seit 1094. 4 Gerhard Bischof von Merseburg, 1112 — 1120. 5 Nachmals König Conrad III. 6 Gottfried von Calw Pfalzgraf bei Rhein, gest. 1131. Vergl. Stalin Wirtemb. Gesch. II, 369 ff. 60 1119—1122 decanus, Eberliart edituus, Rüdiger archidiaconus, Ilesso scholarum magister, Gerolt prepositus, Berhtolt, Dieterich ceterique confratres eonim, Sigefrit, Hug, Friderich, Hunbreek, Gebeno, Odelrich, Otto, Burcliart, Wolfram aliique eorum comparitatis perplures, quos enumerare longum est. Data hec visa est regnante Ilenrico quarlo dei gratia Romanorum imperatore 5 augusto, anno 1119 a 1 . Hoc ego Bruno cancellarius recognovi vice archicancellarii Adelberti Moguntini. Aus Grandidier Hist. d’Äls. II, 234 nr. 582 — Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 30 nr. 14 — Strobel Vaterl. Gesch. d. Eis. I, 347 mach dem lib. sal. 1347 und dem eod. membr. 1357. Nur nach letzterm Schöpflin Als. dipl. I, 193 nr. 245. — Böhmer nr. 2066; io Stumpf nr. 3159. Vergl. D. St-Chron. VIII, Allg. Einl. S. 17. Hie Autlienticität der Ueberlieferung scheint mir der ungewöhnlichen Formen wegen, in denen die Urkunde abgefasst ist (vergl. Ficker Beitr. z. Urk. II, 174), beanstandet werden zu müssen. 75. Kaiser Heinrich V erklärt die Dienstmannen des Straßburger Domcapitels für frei von allen fiscalischen Abgaben und Leistungen. 1122. 15 In nomine sancte et individue trinitatis. Heinricus dei gracia quartus Romanorum imperator augustus. quamvis imperialium cura negociorum multociens impediamur, ut ad ea, que debitum nostrum deposcit, inclinemus, divine tarnen respectu justicie inferioribus pro posse condescendere debito cogimur.( quidam enim fratrum Argentinensium majoris monasterii servientes nos necessitate compulsi 20 adierunt, jus suum ab antecessoribus suis sibi relictum ex quorundam presumptione rectorum sibi non bene cupientium depravatum esse lacrimabiliter conquesti sunt, qui eos ad di versa publica servicia non debita compellerent, que sufferre nequirent. quorum querimonie condolentes statuimus, statuendo precepimus, precipiendo com- muni fidelium nostrorum consilio firmavimus, ut anlecessorum suorum consuetu- 25 dinibus contenti suis dominis serviendo satisfaciant, de publico autem civitatis jure omnino alieni existant, sed sicut episcopi servientes ita isti solis dominorum suorum utilitatibus insistentes ab omni jure fiscali deinceps nostre auctoritatis instituto sint absolutiJ quod ut firmum et inconvulsum omni permaneat evo, hanc cartam inde conscribi testesque subscribi et sigilli nostri impressione jussimus insigniri. hii sunt 30 testes prescripte rei : Friderich dux Allemannie, Godefridus comes, Sigebreht comes, Brun cancellarius et prepositus pronominale Argentinensis ecclesie, Sigefrit, Hum- brect, Hug, Friderich, Wolfram, Harger ceterique nobiles et ignobiles, quos enumerare perlongum est. Acta sunt hec anno incarnationis dominice 1122, indictione 15, regnante Hein- 33 rico quarto imperatore augusto, Friderico duce Allemannie. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 50 nr. 20 = Grandidier Hist. dAls. II, 242 nr. 587 nach dem lib. sal. 1347. — Stumpf nr. 3180. a) Schöpflin 1108, 19 regnante. 1 Nach dem Bericht des auch unter den Zeugen der Urkunde genannten Scholasticus Hesso über 40 das Concil zu Keims befand sich der Kaiser am Ende des September und im Beginn des October 1119 zu Straßburg. Vergl. Mon. Germ. SS. XII, 422 — 428. Jaffe Biblioth. rer. germanic. V, 353—365 und Giesebrecht Gesch. d. deutsch. Kaiserz, III, 1218. 1123 — 1129 61 76 . ln der Urkunde Kaiser Heinrichs V für das Kloster Alpirsbach unter den Zeugen Sigefridus burcravius, Gelfradus thelonearius. 1123 Januar 23 Straßburg. Aus dem Wirtemberg. Urkunden?)* 1\ 354 mit Litteraturangabc. — Böhmer nr. 2079 ; Stumpf nr. 3186. 5 77 . In der Urkunde Kaiser Heinrichs V für das Kloster Waldkirck im Breis gau unter den Zeugen Sigefridus Argentinensis burcravius, Ruodolfus scultetus, Gelfradus thelonearius. 1123 Januar 24 Straßburg. K aus Karlsr. G. L.-A. Urkunden-Select B or. mb. c. sig. int. subt. impr. delapso. Gedruckt darnach bei Marian Austria sacra I, 2, 265 — Grandidier Hist. d’Als. II, 247 10 nr. 591 i. Hegest. — Dümge Heg. Bad. S. 32; Stumpf nr. 3187. 78 . König Lothar III ertheilt den Burgern von Slraßburg das Recht des eximirten Gerichtsstandes bei dem Stadtgericht. 1129 Januar 20 Straßburg. (C.) ; In nomine sanctse et individuae trinitatis. Lotliarius tercius dei gratia Romanorum rex. notum esse volumus tarn futuris • quam presentibus, qualiter 15 fidelibus nostris civibus Argentinensibus pro fidelitatis sure Constantia et integritate et pro servitii sui devotione ac sedulitate predecessoribus nostris et nobis ad honorem regni bene servata et exhibita constituimus, tradidimus et auctoritate nostra regia consensuque principum nostrorum confirmavimus institutum et jus quoddam, ut videlicet nullus eorum cujuslibet conditionis placitum aliquod, quod vulgo 20 thinch vocatur, extra civitatem suam constitutum adeat vel prorsus ab aliquo cogatur adire vel de aliquo sibi imposito ibi cuiquam respondere, nisi pro heredi- tatibus 3 seu proprietatibus extra civitatem conquerendis vel defendendis. de ceteris, si aliquis adversus aliquem eorum aliquid habuerit, infra civitatem coram ipsius civitatis judicibus eum impetat ibique ei respondeat et satisfaciat. advocati etiam, 25 quorum subditi seu censuales infra civitatem domos habuerint aut manserint, censum debitum ab eis in civitate accipiant et, si supersederint vel dare noluerint, justitiam vel b satisfactionem coram judicibus civitatis infra ipsam civitatem inde accipiant. huic vero institulionis nostrrn traditioni interfuerunt subscripti principes nostri : Adelbertus Moguntinus archiepiscopus Otto Halberstadensis episcopus 1 2 , Adelgotus 30 prepositus cum ceteris Argentinensis ecclesias quam pluribus et religiosis ex clero viris. ex laicis: Godefridus comes palatinus, Willelmus comes palatinus 3 , Fride- ricus comes palatinus Saxonise 4 , comes Sigebertus, comes Fridericus, comes Theo- dericus, comes Volmarus, comes Warinherus, comes Rertoldus, comes Hermannus de Salmena, comes Otto de Rinecge, comes £otharius de Are, comes Arnoldus de 35 a) iS ( add. vel aliis bonis. b) S et. 1 Adelbert Erzbischof von Mainz, 1111 — 1137. 2 Otto Bischof von Halberstadt, 1123 — 1135. 3 Wilhelm von Ballenstedt Pfalzgraf bei Rhein. 4 Friedrich von Sommerschenburg Pfalzgraf von Sachsen. 62 1129 Lon, advocatus ejusdem civitatis Heinricus et patruus ejus Sifridus, duo filii Ottonis de Brochkircgen, comes Sifridus de Saxonia, comes Werinhardus de SleinesLerch. de spiritualibus etiam abbas Morbacensis. de ministerialibus : Sifridus urbis pre- fectus, Rodolfus causidicus, Adelbertus vicedominus, Gelfradus telonarius, Uodelricus, Wolframus, Hadebertus, Johannes, Herikerus 8 , Volcmarus, Otto, Burcliardus puer, 5 Hugo, Symon, Otto, Rodolfus b , Hugo, Walterus, Humbertus, Wichgrammus, Hugo, Roho, Reinmarus, Lentfridus, Heinricus. isti cum ceteris concivibus suis institutum hoc et jus a nobis promeruerunt et obtinuerunt 0 . et ut hec nostre institutionis traditio firma permaneat jugiter et inconvulsa omnium contradictione remota, regio banno nostro eam d munivimus et confirmavimus e bocque privilegium inde conscribi 10 iussimus et impressione sigilli nostri corroboravimus. : Signum domini Lotharii tercii Romanorum regis dti (M.) gratia invictissimi. : Ego Tbietmarus regis notarius ad vicem Adelberti arcbicapellani recognovi f . | Data 13 kalendas februarii anno dominiere incarnacionis 1129, indictione 7, anno vero regni domni Lotharii tercii regis Romanorum dei gratia invictissimi 4. 15 actum Argentine feliciter amen. • S aus Straßb. St. A. Briefbuch A p. 15a g er Ueberschrift: hie vahent an die friheiten, die Rfimscho keyser und ktinige der stat zft Strazburg geben hant und ist diz künig Lotharius friheit. S 1 coli. Schöpftin Als. dipl. I, 207 nr. 265 mit Facsimile tob. XIX nach dem ehemals im 20 * Pfennigthurm, dann auf der Straßb. Stadt-Bibl. befindlichen und 1870 verbrannten Original — Schönemann Codex f. pract. Dipl. I, 271. Ebendarnach auch bei Würdtwein Nova sufis. dipl. IX, 339 nr. 176 — Grandidier Hist. d’Als. II, 273 nr. 613; bei Obrecht Her. Alsat. prodr. p. 298 — Schilter Königsh. S. 731 — Liinig XIV a , 725 im Auszug. — Böhmer nr. 2104; Stumpf nr. 3239. Vergl. Schum Vorstudien z. Dipl. Lothars 05 S. 34 zur Zeugenreihe, Ficker Beitr. z. Urk. II, 193 zur Besiegelung, D. St-Chron. VIII, Allg. Einl. S. 17 und Waitz D. Verfassungsg. VII, 392 zur rechtlichen Seite der Urkunde. 79 . Domprobst Adelgot übergibt Golfrid dem Sohne des Rapoto und seinen Erben das Hofgut Eroggingen als Straßburgisches Stiftslehen unter gewissen Verpflichtungen. 1129. 30 Notum sit omnibus tarn futuris quam presentibus fidelibus, qualiter ego Adel- gotus cum communi consilio fratrum, quorundam malignorum nos depredantium infestatione compulsus, curtim Prochingen, quam tune in claustrali beneficio tenui, cum omnibus appenditiis Gotefrido filio Rapotonis et filiis Gotefridi legitimis concessi, si vero non babuerit filios, Erlewino fratri suo ea videlicet ratione, ut singulis annis 35 in festo beati Martini eisdem fratribus in porlu Argentinensis civitatis 30 quartalia jvov. u frumenti, 10 puri tritici, 20 siliginis et duas carradas vini persolvant. sed ne in solvendo debito negligentes existerent, indiximus et firmiter confirmavimus, si in predicto tempore predictum censum non reddant, in crastino eundem censum cum compositione solvant et hec sit compositio duo scilicet solidi. quodsi et hoc neglexe- 40 rint, domnus hereditatis legitimas inducias videlicet tres qualuordecim dies pro solvendo censu et compositionibus eis constituat. si vero omnes has inducias super- a ) S 4 Herckerus. b) S 4 om. Symon—Rodolfus. c) S 4 om. et obtinuerunt. d) S i ea. e) S i om. et confirmavimus. f) In S fehlen Signums- und Recognitionszeile. 1129 — 1132 63 sederint, predicti heredes sine omni spe recuperationis jus hereditatis amittant. si autem canonicus, qui eandem curtim tenet, obierit, ipse heres succedenti domno carradam vini persolvat et eundem domnum ad minus cum sex equis ad eandem curtim ducat ibique servicio in nocte dato et prandio in crastino fidelitatem cum 5 juramento ei promittat. si vero heres obierit, ille, qui hereditati de predictis here- dibus successerit, idem faciat. acta sunt hec anno ab incarnatione domini 1129 sub manu Adelgoti preposili cum testimonio Diezmanni decani, Bertoldi cantoris, Cönradi camerarii, Eberbardi cellerarii, Bertoldi porlarii, Karoli et aliorum canoni- corum, qui tune in civitate erant. laicorum etiam testimonium aderat : Heinrici io advocati, Sigefridi urbis prefecti, Rödolfi causidici, Friderici, Odalrici, Wolframmi, Adalberti aliorumque quamplurium, quos enumerare longum esse duximus. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2709 or. mb. lit. pat. sine sig. Gedruckt nach dem lib. sal. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 71 nr. 26 = Grandidier Hist. d’Als. II, 274 nr. 614 i. Auszug. ls 80. Domprobst Adelgot übergibt Burchard von Königshofen (Grundbesitz zu Hausbergen und in der Straßburger Vorstadt gegen eine jährliche Abgabe an die St. Stephanshirche und das Domcapitel von Straßburg. 1132 Straßburg im Münster. Non minima est habenda a gratia lileris, quarum usu antiquitas redit ad me- moriam et in futurum b evum res in presenti babita diffunditur et portendilur. ao placet igitur tarn futuris quam presentibus sub testimonio scripturarum certum reddere, quod ego Adelgotus Argentinensis Hcclesie prepositus cuidam militi Burebardo nomine de Kunegeshoven mansum unum, qui situs est in pago Hugesbergen, sub jure hereditatis perpetue concessi ea lege, quatenus singulis annis ecclesie beati Stephani in feste videlicet ejusdem unciam provisori ejusdem persolvat et sancti- 25 monialibus duas uncias eodem die indubitanter vel ipse vel hereditatis illius suc- cessor oberat, quodsi Statute die non fecerit, in crastino oberat quod debuit. negle- gentiam vero supersessionis sue duobus solidis emendet et corrigat. quodsi tres legitimas indutias negligenter vel presumptuose supersederit, jus hereditatis prorsus amittat. bortos quoque duos, qui siti sunt in suburbio juxta ecclesiam beati Petri M senioris, eidem Burebardo ego Adelgotus accommodavi, ut majoris §cclesie preposito singulis annis in feste sancti Johannis baptiste unciam persolvat simili condicione, sicut supra dictum est. facta sunt hec anno ab incarnatione domini 1132 in majori monasterio presentibus tarn sanctimonialibus quam canonicis et utrisque pro sua parte laudantibus, annuente etiam Gebehardo episcopo et rogante 3 ö et inpressione sigilli sui confirmante. hujus rei testes aderaut advocatus Ileinricus, Sigefridus burgravius, Odalricus frater ejus, Rödolfus causidicus, Hüg senior, II dg junior, Adelbertus, Burchardus, Simon et alii. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2709 cop. mb. sec. XII c. sig. pend. delapso. Die Art der Besiegelung sowie der imitatorische Schriftcharacter verrathen die Copie. 40 Bl coli. ibid. G nr. 3463 Copialbuch des Domcapitels Tlrk.-Nr. 345 von einer Hand des ausgehenden 16ten Jahrh. Dez. 26 Juni 2i a) In B Lücke durch Aireissen des Pergaments entstanden, b) Lücke in B. 64 1133 — 1134 81 . In einer Urkunde des Bischofs Gebhard von Straßburg für das Kloster Walburg unter den Zeugen: Adelgoto preposito, Deizmano decano, Cönrado came- rario, Bertoldo cantore, Bertoldo arcliidiacono, Burcardo preposito. data Argentine indictione 11, incarnationis dominice anno 1133. 1133 Straßburg. B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 19 or. mb. c. sig. int. subt. impr. Gedruckt darnach bei Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 75 nr. 28 = Grandidier Hist, dl Als. II, 286 nr. 628; Bull, de la societe p. I. conserv. des monum. hist orig. d’Alsace nouv. Serie V, 2, 33. — Fürstenberg. Urk.-B. I, 57 nr. 71. 82 . In einer Urkunde des Bischofs Gebhard von Straßburg für die Abtei Baumgarten unter den Zeugen Algotus majoris domus prepositus, Bertolfus custos io et prepositus sancti Thome, Eberhardus prepositus sancti Petri — Heinricus advo- catus —. 1133, indictione 11, regnante Lothario imperatore. 1133. B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 18 or. mb. c. sig. int. subt. impr. Gedruckt darnach bei Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 78 nr. 29 — Grandidier Hist, d’Als. II, 284 nr. 627; Bull, de la societe p. I. conserv. des monum. historig. d’Alsace 15 nouv. Serie V, 2, 29. — Fürstenberg. Urk.-B. I, 57 nr. 72. Nov. H 83 . Bischof Gebhard von Straßburg übergibt mit Zustimmung des Domcapitels dem letztem zustehende Zehnten von einem Grundstück in der Gemarkung Börsch der St. Leonhardsabtei. 1134. f \ In nomine sancte et individue a trinitatis. • quoniam magnarum rerurn 20 oblivio ex temporis vetustate vel torpore negligentie nobis solet surrepere, scripto memorie solemus commendare, qu§ annorum successione stabiliter volumus conti - nuare. igitur ego Gebeliardus gratia dei Argentinensium episcopus notum facio omnibus fidelibus tarn futuris quam presenlibus, quod ecclesia sancti Leonardi duos mansus in Bersa marcha in loco, qui dicitur Geroltestrut, hereditario jure sub annuo W censu 5 videlicet solidis possidet et in monte retro claustrum a loco, qui dicitur Gemunde, usque ad vineam monachorum juxta claustrum sitam omnia preter man- sum unum, tarn culta quam inculta, similiter sub hereditario jure pro annuo censu scilicet octo situlis vini et duobus subtularibus hiemalibus habet, verum quia fundus prenominatus est fratrum nostrorum attinens Bersa in curia fratrum, unde decime zg ejusdem fundi predicte curie ad prebendam fratrum nostrorum debebantur, Erbone abbate petente, nos communi consilio et consensu fratrum nostrorum Adelgoti videlicet prepositi, Dezmanni deccani, Bertolfi cantoris, Bertolt! custodis, Cönradi camerarii, Burchardi prepositi, Caroli prepositi, prefate curie prepositi et omnium aliorum omnes decimas fundi supranominati ßcclesie beati Leonardi sub hereditario 30 jure concessimus eo tenore, ut abbas ejusdem gcclesie singulis annis in festivitate sancti Martini preposito de Uuiccersheim et Bersa det 20 libras cere. hujus rei testes sunt : Uualfrit vicedominus, Odalrich, Hartmöt, Albreth, Reginhart, ad hec a) B indue. 1 1134 — 1137 65 etiam, ut nostra supradicta concessio esset firma et inconvulsa, hanc cartam fecimus scribi et nostri sigilli inpressione insigniri. facta sunt hec anno ab incarnatione domini 1134, indictione 12, regnante Lötario Romanorum imperatore tercio anno regni ejus 10 et imperii ejus 2. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2709 or. mb. c. sig. int. subt. impr. Gedruckt aus dem lib. sal. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 83 nr. 31 = Grandidier Hist. d’Als. II, 287 nr. 629. — Fürstenberg. Urk.-B. I, 58 nr. 75. 84 . In einer Urkunde Bischof Gebhards von Straßburg, in der er Uber den Gerichtsstand des dem Kloster Peterlingen gehörenden Hofes zu Huttenheim ent- 10 scheidet, unter den Zeugen : Adelgodo pneposito 1 , Bertoldo custode, Bertolfo cantore, Cunrado camerario — Otto canonicus de Argentina —. 1135 indictione 13, Lotliario imperatore regnante. 1135. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 89 nr. 33 — Grandidier Hist. d’Als. II, 292 nr. 635 nach dem Original, jetzt in Lausanne. Nach einer Copie desselben Schöpflin Als. dipl. 1, 15 210 nr. 259. — Schweiz. Urk.-Beg. nr. 1691; Fürstenberg. TJrk.-B. I, 58 nr. 76. 85 . Hin Tausch von Grundstücken zwischen dem Priester der oben Kirche in Rosheim und- seinen Mitbürgern einer- und dem Domcapitel von Straßburg andrerseits wird beurkundet. 1137 Straßburg im Münster. ■ In nomine sancte et individue trinitatis. | quoniam iniquorum prave consue- •20 ludinis est hominum, si quid pie gestum sit, vel ad minuendum vel ad destruendum impugnare, placuit nobis in futurum precavendo perversitatibus eorum obviare. notiücamus itaque cunctis Christi fidelibus et eorum memorie commendamus, qua- liter Eberliardus bone vir memorie sacerdos superioris eedesie de Rodesheim et sui concives, atrium suum pro necessitatibus suis amplificare cupientes, duo jugera vini- W fere terre donaverunt et in proprietatem tradiderunt beate semperque virgini Marie ad communem usum, qui serviunt in ecclesia sua, canonicorum in ipsa scilicet episcopali sede pro quadam curlis eorum parlicula, que jacet eidem superiori vide- licet ecclesie contigua. sed quorum donatio propria fuerit virorum et in quibus site sunt vines, nomina locorum sunt liec : Benzelin dedit dimidium agrum 30 juxta. Thrugelbach situm, Hetzil dimidium agrum juxta Hemenhoven situm, Engelger dimidir« agrum in loco, qui dicitur Charragazza a situm, Azzo ö'midium agrum prope locum, qui dicitur Itengazza situm. faetwm est autem hoc concam- bium anno ab incarnatione domini 1137, indictione 15, imperante Lotliario imperatore a) Spuren des g und zz noch sichtbar. 35 l Lr veranlaßte die Entscheidung. Es heißt von ihm in der Erkunde : Adelgodus corepiscopus, suadentibus et annitentibus parocliianis inferioris ecclesia? quse Strazburc pertinet, voluit inquilinos Paterniacenses illuc hoc est ad inferiorem capellam ad jus ad racionationem Christianitatis com- pellere. 9 66 1137 — 1138 anno imperii sui ultimo 1 , in ipso monasterio sancte dei genitrkls Marie, in pre- sentia domni Gebehardi venerabilis ep iscopi et coram omnibus canonicis ejusßem monasterii : Adelgoto preposito, Karolo decano, Bertholfo cantore, Bertholfo custode, Gonrado camerario, Burchardo, Eberliardo, Petro, Ludewico, Heinrico et ceteris, insuper etiam laieis bis astan tibus Adclberto mwsidico, Vicrammo, Odalrico, 5 Hugone, Burebardo, Walthere, Johanne, interfuerunt etiam huic negotio Heinricus 2 nostre civitatis advocatus et ecclesie de Rodesheim comes Lr'göbertus. considerans autem prefatus presul, ab ecclesie sue fratribus possideri partem utramque con- cambii, ratum permanere voluit et inconvulsum privilegiumque confirmationis super hoc fieri et sigillo corroborationis sue precepit imprimi. et violatores bujus io carte perpetuo percusos anathemale tradidit potestatibus inferni cruciatu puniendos interminabili. amen. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2708 or. mb. e. sig. int. subt. impr. Bas Pergament stark beschädigt und an vielen Stellen ausgerissen. Bl coli. ibid. G 3463 nr. 333, Copialbuch des Bomstifts von einer Hand des ausgehenden 15 löten Jahrh. geschrieben. Gedruckt aus dem lib. sal. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. VII , 98 nr. 37. — Fürstenberg. Urk.-B. I, 60 nr. 83. 86. Bischof Gebhard von Straßburg beurkundet, daß er die Güter im Weilerund Leberihal, welche von Regenhard und Friedrich Edlen von Kestenholz der 20 Kirche der heiligen Maria zu Straßburg übertragen worden sind und nach Erbrecht der Abtei Hugshofen zu fallen sollten, der letztem sogleich übergeben habe mit der Verpflichtung, jährlich einen Solidus an jene Kirche abzufuhren. 1138. Omnibus Christi fidelibus presentis paginß scriptis notum esse volumus, quod quidam nobiles de Castaneto Regenhardus et Fridericus divina inspiratione conpuncti, 25 terrena celestibus caduca mansuris parva pro magnis commutantes, predia olim possessa vel ab idoneis personis in manus fidei adhoc sibi commissa pro remedio animarum suarum domino Jesu Christo ejusque pie genitrici sancte Marie super altare ipsius legaliter contradiderunt eo videlicet teuere, quatinus Hugoniensibus jure hereditario remitterentur : Regenhardus vineam, molendinum cum prato sibi 30 adjacenti, Fridericus capellam in valle Ratheri 3 cum appendiciis suis, molendinum in Tanwilare cum pratis et suis appendiciis, curtim cum inolendino et cetera sibi appendentia in Sherewilare. quorum donationem ego Gebehardus sancte Argenti- nensis ecclesie minister indignus mee persone presenlia exornans suscepi susceptam- 1 Bie Urkunde ist offenbar nach 1137 Becember 3, dem Todestage Kaiser Lothars, geschrieben und 35 nach der Handlung datirt. 2 presente Heinrico Argentinensi advocato auch in der Urkunde König Konrads III, in der er einen Gütertausch zwischen Bischof Burchard von Basel und den Mönchen zu St. Peter bestätigt, 1139 [Mai 28] Straßburg. Stumpf nr. 3391. 3 Nach Grandidier bei Würdtwein l. c. das heutige Bauenthal südlich von Markirch. Eine etymo- 40 logisch jedenfalls gewagte Erklärung-, doch unterstützt sie die Nähe der übrigen erwähnten Locälitäten, Thannweiler, Scherweiler, Kestenholz, die sämmtlich am Ausgang des Leberthäls liegen, in das das kleine Bauenthal ausmündet. 0 1 138 — 1143 67 que officii mei potestate confirmavi. ac propter abbatis venerabilem fratrumque suorum dilectionem clanstralium fratrum nostrorum consilio Cönrado abbati suisque in perpetuum successoribus manu propria stabilivimus sic tarnen, ut pro censu annuali in festo beati Thome apostoli solidus unus super altare sancte Marie pona- Dez. 21 5 tur. si quis vero in posterum vi vel arte hec infringere semel et iterum commonitus presumpserit, ab ecclesie liminibus secludatur et, nisi resipuerit, eterni incendii pena a districto judice domino Jesu Christo dampnetur. patrata sunt hec anno incarnationis dominice 1138, presulatus mei anno 8 l . testes qui aderant : Megen- hardus abbas Maurimonasterii, Otto Salsensis abbas, Otto abbas de Altorf, 10 Adelgotlius preposilus domus et chorepiscopus, Karolus decanus et chorepiscopus, Bertliolfus custos majoris ecclesie, qui in presenti censum accepit, Theodericus comes provincialis 2 * , Fridericus comes, Egeno comes, Adelberlus comes, Walfridus vicedomnus et frater ejus Odalricus, Adelbertus causidicus, Regimarus dispensator, Güntherus de Stoufingin et alie perplures probabiles nobilesque persone. 15 Ji aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2708 or. mb. c. sig. int. subt. impr. mutil. Gedruckt aus dem lib. sal. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 103 nr. 39 und IX, 342 nr. 177. — Fürstenberg. Urk.-B. I, 60 nr. 84. 87. IN einer Urkunde Bischof Gebhards von JStraßburg für die Kirche von . Leberan unter den Zeugen Algothus Argentine civitatis prepositus. actum Argen- 20 tina civitate nonas novembris. [1131 — 1140] 3 November 5 Slraßburg. Aus Bevue d’Alsace 1859, X, 561 nach dem Original, jetzt im Pariser Nat. A. Nach diesem auch bei J. Tardif Monum. historlf cartons des rois p. 251 nr. 463. — Fürstenberg. Urk.-B. I, 56 nr. 70. 88. Bischof Burchard von Slraßburg beurkundet die Schenkungen anjjütern 25 und Bienstmannen, die der Straßburger Probst Konrad unter seinen Vorgängern, den Bischöfen Cuno und Gebhard, der Straßburger Kirche gemacht hat. [1141—1143]. | In nomine sancte et individue trinitatis. [ ego Burchardus Argentinensis ecclesie episcopus. quia memoranda facta regum seu episcoporum sive aliorum 30 catholicorum virorum propter revolutionem temporum memorie modernorum exci- disse cognoscimus, memorabile factum Cünradi prepositi hujus sancte Argentinensis ecclesie 4 pagine istius scripto adnotare curaviinus, ne memoria ejus a noticia 1 Bischof seit 1131. Cfr. Mon. Germ. SS. XVII, 88. 2 Graf von Hunenburg, Landgraf des Unter-Elsaß. Vergl. Schenk zu Schweinsberg in Forsch, z. 33 deutschen Gesch. XVI, 542. s Bischof Gebhard starb 1141 Januar 11 nach Aufzeichnungen in den Necrologien von Marbach und Gengenbach. Vergl. Grandidier Oeuvr. ined. II, 382 not. 2. 4 Man bezeichnete im 12ten Jahrh. neben dem major oder principalis prepositus des Bomstifts noch vier Canoniker desselben als prepositi entsprechend vier Aemtern, die in einer Tischordnung des Straßb. 40 Bomstifts so bezeichnet werden : de singulis preposituris, hoe est de Geisboteshein, de Wichereslieim, de Lamperthein, de ministerio cellararii. (Cod. mbr. sec. XII föl. 49 1 auf der Fürstenberg. Biblioth. zu Bonaueschingen nr. 512.) Eins dieser vier Aemter wird der genannte Konrad bekleidet haben. 68 1143 hominum deleatur, cujus nomen libro vite ascribi a deo largitore omnium bonorum precibus impetramus. hic enim deum suum constituit beredem, perpetue dei geni- trici Marie fecit testamentum et thesaurum suum in celo reposuit, ubi erugo nec tinea demolitur, hereditatis eterne gloriam expectans, quam oculus non vidit nec auris audivit nec in cor hominis ascendit. notum igilur esse cupimus tarn futuri quam presentis seculi fidelibus, quod predictus venerabilis C nnradus temporibus Heinrici imperatoris et episcopi Günonis patrui mei, defuncto fratre suo Ilugone, pro remedio anime illius et omnium parentum suorum sex ministeriales suos Gosbertum videlicet, Ilartvvicum, Gosbertum, Rüthgerum, Uolcvvinum, Gosbertum cum posses- sionibus, filiis et familiis et omni eorum successione ecclesie Argentinensi, que est beate Marie, secundum constitutionem legum eo jure, quo ab antecessoribus suis cos possedit, donavit ea videlicet ratione, ut ei, quamdiu superstes est, sicut ministeriales serviant, postmodum vero mich! meisque successoribus sine omni censu vel alterius juris exactione sicut ministeriales fideles ecclesie serviant. haue aulem donationem prescriptione triginta annorum secundum sacros canones tuemur et firmam atque inconvulsam esse anathematis vinculo confirmamus. ait enim Gelasius papa 1 : placuit enim huic sancte et magne synodo, ut res vel privilegia, que dei ecclesiis ex longa consuetudine pertinent et sive a divine recordationis imperatoribus sive ab aliis dei cultoribus in, scriptis donata et ab eis per annos triginta possessa sunt, nequaquam a potestate presulum earum quecunque persone seculares sub- trahant a . quisquis ergo secularium contra presentem diffinitionem egerit, tamquam sacrilegus judicetur et, donec se correxerit et ecclesie propria privilegia seu res restituerit, anathema sit. facta est autem predicta donatio attestantibus duce Fri- derico, Oudalrico de Hurningen, Ottone de Geroltteshegge, Merbotone de Borre, Sigefrido liujus civitatis advocato 2 , Sigefrido burgravio, Ilugone causidico, Brunone preposito, Rüdegero preposito et aliis quam plurimis. et privilegium liujus rei eo tempore datum est, quod postea in destructione ecclesie divina ultione b incendio consumptum est 3 . unde et hoc privilegium reformari jussimus. temporibus quoque predecessoris mei bone memoriß episcopo Gebehardo prefatus C unradus prepositus omnes ministeriales suos cum prediis, filiis et universis possessionibus suis eo jure, quo priores sex, per manum advocati sui beate Marig legali astipulatione delegavit, ut videlicet ei, quamdiu vita comes est, sint obnoxii ac deinde michi meisque posteris episcopis Argentinensibus eo tenore, quo predicti ministeriales, serviant. a) Grandidier add. aut per argumenta quaelibet auferant. sed sint omnia in potestate ac jussu presu- lis ecclesie, quecunque intra triginta annorum spatium ab ecclesiis possessa fuisse noscuntur aus Beeret. Gratiani l. c. b) In divina ist dem a ein o und dem Wort ultione ist juditio iiber- geschrieben. 1 Gleichlautend mit dem Decretum Gratiani part. II caus. 16 quest. 3 cap. 8. (Ofr. Dichter Corp. jur. canonici I, 680) aus den Beschlüssen der Synode von 869 unter Pabst Hadrian II. 2 Diese erste Schenkung Konrads muß in die Jahre 1109—1123 fallen, 1109 wird noch Anselmus als advocatus genannt, s. nr. 68. 3 Hs kann der Münsterbrand von 1130 oder 1110 gemeint sein. Cfr. Mon. Germ. SS. XVII, 88. 5 10 15 20 25 30 35 40 1143 69 qui vero de familia ejus sit, ea lege constitutionis beate Mari§ cum omni eorum posteritate tradidil, ut post mortem ipsius masculus duos, femina unum denarium secundum consuetudinem terrg camerario Argentinensis ecclesie persolvant. similiter et predia sua in Griez, in Oderatehusen, in Adelloheswilre tarn in agris quam in 5 pratis, tarn in silvis quam in fluminibus, beate Marie legitime tribuit ea ratione, ut eis, quamdiu deo annuente vixerit, utatur, deinde in potestatem et usum meum et posterorum meorum episcoporum libere et perpetualiter transeant. quia igitur tanta facta prudentis viri, qui domum suam edificavit supra firmam petram, per- petue memorie commendare cupimus, lioc privilegium fieri jussimus et sigilli nostri io impressione signavimus. qt ut firma permaneant, ex auctoritate beati Petri et domini pape Innocentii 1 et nostra precipimus. et si quis hec infringere templaverit, anathema sit. acta sunt hec anno ab incarnatione domini 1100 a sub rege Cünrado et Gebebardo Argentinensi episcopo 2 , me quoque presente, qui eo tempore fui prepositus Avellani, attestantibus etiam subscriptis religiosis personis : Adelgoto 15 preposito, Karulo decano, Berhtolfo custode, Berbtolfo cantore, Reginhardo 3 , Heinrico ceterisque canonicis, Heinrico advocato, Uualtero, Adalberto causidico, Ualfrido vicedomino, Uuicerammo, Gotefrido, Gelfrado, Simundo et aliis quam plurimis, regnante domino nostro Jesu Christo. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2707 or. mb. c. sig. pend. Bas Siegel Bischof Burchards 20 gut erhalten. Gedruckt aus dem lib. scd. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 118 nr. 46. — Fürstenberg. Urk.-B. I, 61 nr. 86. 89. Burkardus episcopus Argentinensis testatur, se dissensionem inter canonicos ecclesire sancti Thoma; Argentinensis et Haselacenses de reliquiis sancti Florencii 25 ortam sedaturum Ilaselahe venisse ibique 8 kalendas novembris aperta theca reli- oa. ms quias veras sancti Florencii invenisse, sequenti vero die circumstantibus abbatibus de Maurimonasterio et de Altorf, Bertholdo Argentinensi tbesaurario et loci illius preposito et omnibus fere canonicis plumbeam tabellam inter ossa ex improviso apparuisse testantem, Rachionem episcopum Argentinensem Florencium confessorem 30 7 iduum novembris in Avellanum transtulisse. qua re omnem occasionem dubita- nov. 7 tionis esse amputatam 4 . «ego ad edificacionem et concordiam.» acta sunt hec a) Hinter MG ein kleiner leerer Raum gelassen. 1 Hobst Innocenz II, 1130 — 1143. 2 Also in die Jahre 1138—1141 fällt die zweite Schenkung Konrads. 35 3 y Vöhl identisch mit dem religiosus clericus Reinhardus Argentinensis ecclesise sanctse Mariae praepositus, dem Bruder Adelberts von Rappoltstein, der in einer Urkunde des Bischofs Ortlieb von Basel aus diesen Jahren erwähnt wird. Er, sein Bruder und dessen Söhne nebst Tochter übertragen ihre Besitzung in der villa Nugerol dem Kloster Beinwil für den Unterhalt ihrer Mutter Adelheid. Or . im Stifts-A. Mariastein, gedruckt im Solothurner Wochenblatt 1824 p. 255 — Trouillat Mon. de Bote I, 40 294 nr. 193; Urkundio I, 35. — Schweiz. Urk.-Reg. nr. 1744. 4 Vergl. darüber Ch. Schmidt l. c. p. 133 ff., D. St-Chron. VIII, 71 und IX, 641 und Wattenbach Schriftwesen des Mittelalters S. 44. 70 1143 anno incarnacionis dominice 1143, indictione 6, Innocencio papante 1 et Conrado II regnante. 1143 \iiach October 26\. T aus Straßb. Thom. A. Registrande A fol. 182b von einer Hand, des ausgehenden 14ten Jahrh. geschrieben. Gedruckt ebendarnach bei Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 124 nr. 48; Schneegans liegt. 5 de s. Thom. p. 300; Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 287 nr. 3. Ich finde keinen Grund’, mit Wattenbach Deutschl. Geschiclitsq. ID, 397 die Urkunde für unecht zu halten. 90 . Bischof Burchard von Straßburg bestätigt die von und unter seinen Vorgängern (Juno und Qebhard sowie zu seiner Zeit 'dem Straßburger Hospital io gemachten Schenkungen. 1143. \ In nomine sancte et individue trinitatis. ] quoniam magnarum rerum oblivio ex temporis vetuslate vel torpore neglegentif nobis solet surrepere, scripto memorie solemus commendare, que annorum successione stabiliter volumus continuare. igitur ego Burcbardus gratia dei Argentinensium episcopus notum facio Omnibus 15 fidelibus tarn futuris quam presentibus, quod ex communi peticione burgensium predecessor noster Cöno episcopus totum loci spacium, quod est a coquina nostra inter murum et fossatum usque ad proximam portam contra monasterium 2 ad usum hospitalis ibidem constituti et curiam extra civitatem retro sanctum Petrum sitam libere donavit et donationem legitime oonfirmavit. hujus curie hereditarii possessores 20 singuiis annis ad usum bospitalis octo uncias et octo gallinatios persolvunt. ad hec prenominato episcopo annuente et etiam perpetrante, consentientibus Omnibus cano- nicis et burgensibus, data est eidem hospitali decima pars oblationis, que offertur ad sanctam Grucem. in civitate quoque nimm areale in foro juxta locum, qui dicitur Salzhof, Hirmbreth prefato hospitali donavit sub annuo censu, ut ex eo duo 25 quartalia pistz et sex tritici ad usum pauperum persolvantur. affuerunt liuic dona- tioni Manno, Herbo, Gonrat, Ezelo et quam plures alii. burgenses quoque omnia lobia juxta murum versus portam, que dicitur porta sellatorum, et unum areale, quod persolvit duos solidos, et inter eandem portam et proximum pontem situm eidem hospitali donaverunt, ut singuiis annis quatuor uncie et octo denarii eidem a 30 persolvantur. et eo jure videlicet hec donata sunt, quo oblationes animarum otferri et constitui usus obtinet §cclesiarum. facta sunt vero liec presentibus canonicis : Brunone preposilo, Burebardo cantore, Hessone scolastico, Eberbardo custode, Bertholfo camerario et ceteris, presentibus etiam et astipulantibus hone memorise laicis: advocato Ansheimo, Mannone, Gönrado, Ezelone, Ilarggero, Sigefrido bur- 30 gravio, Friderico, Odalrico et multis aliis. facta sunt autem hec Heinrico Romanorum imperalore regnante, predicto Gönone in Argentinensi ecclesia presidente et hec a) H eodem. 1 Pabst Innocenz II war schon am 24. September 1143 gestorben. 2 Ueber diese und die folgenden Straßburger Localitäten vergl. Silbermann Locälg. der Stadt Straßb. 40 S. 29 ff., Strobel a. a. 0., D. St-Chron. IX, 738 u. 926, Straßb. Gassen- u. Häusernamen S. 149 ff. 1143 71 legitime banno suo confirmante 1 . in diebus etiam bone memorie Gebehardi predecessoris nostri venerabilis episcopi multe donationes facte sunt eidem bospitali. donavit igitur Odalricus burgensis duo arealia extra portam civitatis versus sanctum Michailelem ad usum hospitalis pro remedio animß sue et suorum parentum, quorum 5 alterum quatuor deuarios sancto Thome, alterum viginti denarios persolvit ecclesie sancti Martini, donavit quoque eidem a Gelfrat in Sciltencheim marcha mansum unum et unum areale sub testimonio probabilium virorum Adelberti, Hugonis et etiam llugonis, Odalrici, Sigefridi et aliorum quam plurium. datus est ibidem ager unus, cujus partem mediam Bucgo, alteram partem Bereit clericus donavit per manum io Hugonis et Waltheri sub honesto testimonio. in Lamperthem marcha agrum unum Cöno eidem b obtulit presente Harggero, Sigefrido, Reimmaro, in Chunneshoven marcha agrum unum Cönrat obtulit sub eodem testimonio. locus macellorum, Omnibus burgensibus tarn divitibus quam pauperibus consentientibus et annitentibus, eidem c addictus et legitima traditione donatus est. prefalus etiam Gebeliardus, 15 presul egregius communi consensu burgensium juxta claustrum sancti Thome tra- didit eidem bospitali locum ad molendinum construendum, ubi etiam molendinum est constructum. molendinum quoque in Otberswertli cum aque decursu dimidio eo jure et eo modo, quo Manno fllius Mannonis habuit, moriens per manum fratris sui Gelffradi pro remedio anime sue bospitali dedit Rödolfo, Adelberto, Odalrico, Fri- 20 derico, Ilugone, Johanne, Burebardo testificantibus. de quo etiam molendino fratribus sancti Thome singulis annis viginti tres denarii persolvuntur. nos autem, quia per misericordiam dei in baue sedem successimus, priora donativa oblationum cum bis, que nostro tempore eidem bospitali donata sunt, in una pagina continuare decrevimus. quocirca pro peticione pauperum Christi commorantium in bospitali 23 cupientes ampliare servitium dei capellam ad idem hospitale pertinentem dedica- vimus et ei curie nostre partem donantes atrium capeile versus Bruscham amplia- vimus. Gelpheradus etiam prefatus eodem die dedicationis ad capellam hospitalis unum liominem nomine Adelbertum et mansum unum d pro nomine dotis donavit et abstipulando possidendum perpetuo contradidil. Ernnest quoque duo 30 jugera per manum ejusdem Gelferadi domini sui eidem e in Ilonheimvelth donavit. acta sunt autem hec adtestantibus tarn clericis quam laieis : Adelgoto preposito, Bertholfo cantore, Ilartpertho scolastico, Bertholfo custode, Cönrado camerario, Ileinrico advocato, Walfrido vicedomino, Walthero causidico, Gelpherado, Johanne et aliis quam pluribus. liec autem prenominata et bospitali quocumque tempore 35 donata et, quecumque in presentiarum possidet vel in futuro possidebit, precipimus in verbo dei et auctoritate beatorum apostolorum Petri et Pauli et domni pape Innocentii et nostra sub anathematis vinculo confirmamus, ne quisquam ea sibi usurpare vel distrahere audeat vel in alium quam in usum pauperum expendere b) H eodem. b) H eodem. c) E eodem. d) Kleiner leerer Raum gelassen, e) H eodem. 40 1 Biese Schenkung muß in die Jahre 1105—1116 fallen, denn 1116 begegnet uns bereits Sigefrit als advocatus, s. nr. 69. 72 1143 presumal. et ut majorem confirmationein habeant et inconvulsa in perpetuum per- maneant, scribi et inpressione sigilli nostri curavimus bec insigniri. gesta sunt autem a nobis liec ab incarnatione domini nostri Jesu Cbristi anno 1143, indictione 6, regnante Gönrado rege anno regni ejus 5. II aus Straßb. Hosp. A. lad. 1 nr. 21 or. mb. c. sig. int. subt. impr. mutilato. Gedruckt darnach bei Strobel Vaterl. Gesell, d. Eis. I, 380. 91 . Zeizolf Custos des Jung St. Petersstifts zu Straßburg bestimmt, daß die bei Begräbnissen dem Messpriester dar gebrachten Spenden in gleichen Theilen unter die Canoniher vertheilt werden sollen. 1143. In nomine sancte et individue trinitatis. • notum sit Omnibus in Christo fidelibus tarn futuris quam presentibus, quod ego Zeizolfus custos ecclesi§ sancti Petri, que est in suburbio Argentine civitatis, fratribus meis canonicis in eadem ecclesia deo servientibus et servituris cum consensu domini nostri episcopi Burk- bardi, qui tune temporis etiam noster fuit prepositus, lianc caritatem impendi, ut, quocienscumque ipsi aliquod funus ad monasterium sancti Petri, in quo deo serviunt, cum processione produxerint missaque pro eo celebrata usque ad sepulturam prose- cuti fuerint, omnem oblationem, que ad manum sacerdotis in eodem Innere missam celebrantis oblata fuerit, custos porte ejusdem claustri vel quilibet alius canoni- corum ad hoc minislerium ad arbitrium fratrum suorum electus colligat et eam inter fratres suos equaliter dividat sic, quod nec custos illius ecclesie plus quam quilibet alius fratrum suorum inde accipiat. baue autem caritatis institutionem ne quis deinceps episcoporum vel prepositorum vel custodum predictis fratribus impensam dimminuere vel destruere possit, ad confirmationem et corroborationem ejusdem rei baue ebartam conscripsi. et prefatus pontifex B urhhardus, cujus auctoritate bec res subnixa est, suo sigillo jussit signari. liec autem acta sunt anno ab incarnatione domini 1143, indictione 6, regnante rege Cönrado, ecclesiam vero Argentinensem regente YSurhhardo venerabili episcopo, teslibus subnotalis bec affirmantibus : Adalgotus prepositus, Karulus deccanus, magister Ilarbertus, cantor Bertholfus, custos Bertholfus, Cönradus camerarius, Ileinricus portenarius, Heinricus predicte ecclesie advocatus, Uualtfridus a vicedominus, Uualtherus causiticus, Johannes, Burkhardus, Otto, Symundus. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 4707 or. mb. c. sig. int. subt. impr. delapso. Gedruckt bei Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 123 nr. 47 ex libro statutorum colleg. s. Petri junioris. 5 10 15 20 25 30 a) Durch Siegelspuren, schwer leserlich geworden. Grandidier liest : Sigismundus 35 1143 73 92 . Bischof Burchard von Straßburg befreit das Kloster Schwarzach vom Durchgangszolle zu Straßburg. \1143] Straßburg. In nomine sancte et individue trinitalis. notificamns universitati tarn presen- tinm quam futurorum, qualiter ego Burchardus dei gracia Argentinensis ecclesie 5 episcopus pro reverencia beati Petri apostoli et omnium sanctorum apud Swarcza celebrium remisi venerabili fratri a domino Chunrado abbati prefati loci et succes- soribus suis theloneum, quod exigebatur ab bominibus suis victualia fratrum monacborum atque sua propria per civitatem Argentinam transvebentibus ita videlicet, ut nullus ministrorum suorum vel succedentium sibi abbatum vel quis- 10 quam bominum illuc pertinentium et ibidem habitantium theloneum atque aliquam exactionem donent tlieloneario seu alicui exactori de civitate nec de vino neque de qualibet trüge nec quibuslibet auimalibus nec aliquibus rebus sibi natis vel ubi jus b sive mercalura urbana conquisitis in domeslicis usibus insumendis. si forte vero quisquam prefatorum per mercature negociationem se deducere et mercando augeri 15 voluerit, per baue manufirmilatem forensem pensionem hujus nostre civitatis atque juris evadere non valebit. baue autem remissionem nostram ne quisquam perver- sorum seu successorum meorum inmutare presumat, privilegium hoc conscribi et sigillo nostro consignari fecimus, ut, quicunque inmutare presumat, omnipolentis dei indignationem et beati Petri apostoli vindictam in se sentiat et incurrat. hec 20 autem facta sunt in consistorio Argentinensi, consentiente Helpherado tune tlielo- neario, anno incarnationis dominice 1144, indictione 6, epacta 3, concurrente 4, presentibus Adelgolo majoris domus preposito, Bertoldo custode, Chunrado came- rario, Karulo decano, Bertoldo canlore, Hebehardo c fratre custodis, Ileinrico porte- uario et archidiacono, Ilarperto scolastico, Eberhardo archidiacono, Reinbardo 25 archidiacono, Ludewico archidiacono et ceteris fratribus ; de laycis vero personis : Heinrico advocato, Walfrido vicedomiuo, Waltbero sculteto, Burebardo Puero, Ilugone dapifero, Johanne, Hugone de porta lapidea, Odalrico longo et fratre suo Rudolffo, Symone quoque et Ilugone, Gothefrido d et Ottone et iterum Ottone, Waltbero ministro, Ansheimo, Reinmaro, Ruthardo, Burchardo, Angesele et omnibus 30 melioribus urbis. acta sunt autem regnante feliciter Chunrado gloriosissimo rege Romanorum secundo anno regni sui 4 1 . Ludewicus notarius scripsi. K aus Karlsr. G. L. A. Papiern. Copialbuch der Abtei Schwarzach nr. 733 fol. 15 um 1400 geschrieben. Die Indictions-, Epacten- und Concurrentenziffer sowie die Zeugenreihe, darunter namentlich Karulus decanus, der 1143 schon in das Kloster St. Arbo- 35 gast tritt, weisen übereinstimmend auf 1143 als Datirungsgahr. Gedruckt darnach bei Würdtwein Nova siibs. dipl. IX, 345 nr. 178. — Dimige Keg. Bad. S. 44. a) K add. nostro durch untergesetzte Punkte getilgt. b) Offenbar corrumpirt, vielleicht ubi vis? c) K Hebelardo. d) K Hotbefrido. 40 1 Mindestens um 1 zu niedrig. 10 74 1143 93. Bischof Burcharä von Straßburg beurkundet die Neueinrichtung des Klosters St. Arbogast nach der Augustinerregel. 1143. Ad honorem summi regis totius boni fontis, ortus et finis. ego Burchardus ipsius gratia sancte Argentinensis ecclesie episcopus tarn prsesentis quam futuri temporis fidelibus innotescere disposui, qualiter in ecclesia beatissimi pontificis Arbogasti prefatse civitati a contigua canonicae vitae religionem secundum regulam et auctoritatem magistri doctoris Augustini, praecedente et subsequente nos juvamine sancti spiritus, initiaverimus. sanctae memoriae Hezil episcopus J , qui me non parvo tempore in episcopatu praecesserat, instinctu divino succensus, quin et ipso beato Arbogasto, ceu b veridico majorum relatu cognovimus, revelante commonitus, secum diu cepit tractare, quomodo locum illum, in quo nunc ecclesia memorati sancti presulis honori dicata cernitur, continuo famulatu dei decorare potuisset. noverat etiam sine causa non fuisse, sanctum Arbogastum quondam secretis orationibus suis specialiter ipsum locum delegisse. cujus sanctitatis excellentia ne posteros omnino lateret, miranda dei vir tute, aliquando absente navigic, praemisso sanctae crucis signaculo Humen prseterfluens sicco transiit vestigio 1 2 . convocatis igitur sanioris consilii tarn clericis quam laycis, quod jam diu mente conceperat, coram omnibus exponebat, ut videlicet, quod solus minime praesumeret, ipsorum consensu et favore perficere valeret. quod cum omnibus placeret, omnes una voce fieri perficique concorditer acclamarent, praesul venerandus locum cum primoribus adiit, ecclesiae parietes ampliavit et prudenti usus consilio nonam partem omnium reddituum epis- copatus totius eidem ecclesiae mancipari perpetuo decrevit. accersitis itaque religiosis personis die noctuque divinis laudibus in eadem ecclesia vacare intendentibus, magnum civibus gaudium multoque majus apud omnipotentem deum sibimet providit hujusmodi Studio praemium. postmodum vero seu subsequentium negligentia praesulum seu peccatis exigentibus hominum paulatim religio divini cultus inibi adeo atepuit et defecit, ut quod pridern sancte ac religiöse viventes juste possederant, e converso minus animarum suarum saluti prospicientes illicite sibimet usurparent et, quod vitae communis professoribus prsefatus episcopus instituerat, in secularium clericorum parlirentur octo praebendas. cumque non modico tempore tarn miserandae permulationis dispendia vigerent, accidit non ut estimo casu, sed dei nutu pro veile suo disponentis omnia, majoris domus decanum virum admodum religiosum nomine Karolum 3 ejusdem ecclesiae fieri praepositum, qui scilicet, ut erat religionis amator, considerans, immo valde perborrens eundem locum, ut dixi, communi vitae depu- tatum a non ejusdem vitae dilectoribus occupatum, frequenter me familiarius adiit a) B prevati civitate. b) B seu. 1 Bischof Hezil von Straßburg, 1047 — 1065. Vergl. darüber Grandidier Oeuvr. ined. 11, 28 und D. St-Chron. IX, 630 und 746. 2 Das Wunder erzählt die dem Straßb. Bischof Uto (950 — 965) zugeschriebene vita s. Arbogasti bei Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. I pr. j. p. 30—34 nr. 18. 3 Karolus als Straßburger Domdecan erwähnt in den nr. 85, 86, 88. 5 10 15 20 25 30 35 40 1143 — 1144 75 et, ut antiquo statui nostro consilio et auxilio revocaretur, devotissime flagitavit. cujus bonae voluntati paterno congratulans affectu, ssepius inter nos ascitis quibus- dam personis deum timentibus, scilicet Adelgoto domus prseposito, Gottfrido decano, Ileinrico archidiacono, Petro canonico, Erlewino civitatis presbitero conferre stu- 5 duimus, quatinus hujus intentionis desiderium stabilem consequeretur effectum. consuluimus itaque, ut clericos ecclesiam illam quoquomodo possidentes aliquatinus salva ipsorum pace et religionem renovalum quiete summoverimus. quapropter secretius prsenominatis personis a stantibus eosdem clericos conveniens ac modo prse neglectu servitutis quotidianse tantis sanctorum reliquiis impendendae justi io judicis intentans eis offensam, modo retributionis aeternae praemia conseculuros promittens, si devotionis nostrae proposito non obsisterent, annuente superna pietate tanto compendiosius eorum animos ad consentiendum nobis inclinavimus, quanto privatis irretiti negotiis et ipsius loci tenuitate causari videbantur. ut autem prae- sentibus et futuris omnibus paleret, qua praefatus vir nobilis et religiosus Karolus iö intentione hiis conatibus insudaverit, repente misericordiae dei dispensatione divitiis et honoribus seculi, nobis stupentibus et de ejus absentia non modice dolentibus, renuntiavit coadunalisque pauperibus Christi regulam beati Augustini profiteri sponte volentibus, nudus nudam crucem sequi deliberavit sicque in beati Arbogasti ecclesia perpetuo se mansurum obtulit. precor ergo et contestor in domino clerum 20 et populum tarn nostri quam futuri temporis, ut respectu dei et in remissionem omnium peccatorum suorum ecclesiam illam diligant, tueantur, foveant ac summo- pere caveant, ne religionem labore tanto reparatam dilabi vel destrui patiantur. si quis autem fratres ibidem deo famulantes amodo inquietare vel infestare prsesump- serit et admonitus resipiscere contempserit, hic ecclesie communione privetur et in W futuro dei justorum consortio proturbetur ; eosdem vero foventes ac defensantes temporalibus abundent subsidiis et celestibus perfrui mereantur gaudiis etc. Anno incarnationis dominiere 1143, indictione 6, epacta 3, concurrente 4, episco- patus autem nostri anno vero 2 cepta et perfecta sunt base omnia, adjuvante domino nostro Jesu Christo vivente et regnante per infinita secula seculorum. amen. 80 B aus Straßb. Bee.-A. G fase. 1700 aus dem Privilegienbuch von St. Arbogast fol. 14 — 15. Papierhandschrift des loten Jahrh. 46 Blätter enthaltend. Gedruckt ebendarnach in GaTlia Christ. V instr. p. 481 nr. 21; Würdtwein Nova subs. dipl, VII, 130 nr. 50. 94. König Konrad III bestätigt den gesäumten Besitzstand des Straßburger 35 Hospitals und nimmt es in seinen unmittelbaren Schutz. 1144 Juli 11 Straßburg. (C.) j In nomine sanct§ et individue trinitatis. Cünradus divina favente cle- mentia Romanorum rex secundus. • tune vere reges sumus, si, quod hominum ore dicimur, sollicita animi intentione adimplemus, si personam divitis non atten- dentes clamorem pauperum intra exauditionis effectum dementer admittimus. 40 quocirca noverit omnium dei fideliumque nostrorum tarn futuri quam presentis temporis industria, quod intervenlu carissime conjugis nostre et regni consortis Gerthrudis, petitione etiam Burchardi Argentinensis ecclesie venerabilis episcopi, cleri etiam ac populi ejusdem civitatis precibus pia mansuetudine inclinati hospitale, quod ante portain templo majori oppositam edificatum est, sub nostre regie tuitionis ac defensionis manum cum omnibus inibi appendentibus accepimus tarn videlicet ea, que ibidem ex fidelium largitione presenti tempore pertinere noscuntur, quam illa, que in futurum de piorum elemosinis justis modis et rationibus ad eandem pau- perum domum conferentur. confirmamus itaque et per nostram immunitalem ab universorum hominum dominio ad hospitale predictum et usus pauperum emanci- pamus totum loci spacium, quod est exterius a coquina episcopi inter murum et fossatum usque ad proximam portam, ubi ipsum hospitale cernitur constructum, et unam curtem extra civitatem retro sanctum Petrum sitam, cujus possessores octo uncias denariorum et octo gallinatios singulis annis persolvant, nisi eadem possessio ex consensu heredum sub fructuosioris summa pensionis locari valeat. decimam quoque partem oblationis, que ad sanctam Crucem volo fidelium infertur, sicut episcopo et tota civitate annuente ad idem xenodochium concessa est, sed et curtem quandam in foro juxta locum, qui dicitur Salzhof, de qua sub annuo censu sex quartalia tritici et duo quartalia leguminis solvuntur, sed et tabernacula, que vulgo lobia dicuntur, juxta murum versus portam, qug dicitur sellatorum, sed et unam curtem quotannis duos solides solventem inter eandem portam et proximum pontem sitam, quorum collata summa in quatuor uncias et octo denarios excrescit, pari libertatis honore ad predictam venerabilem domum roboramus. preterea duas curtes extra portam civitatis versus sanctum Michahelem et in villa Sciltecheim mansum nimm et unam curtem atque agrum unum, in villa quoque Lampertheim agrum unum necnon in villa Cungeshoven agrum unum, locum etiam macellorum universe civitatis coniventia ibidem contraditum, sed et sedem molendini juxta claustrum sancti Thome cum necessario aque decursu, ubi etiam molendinum constructum est, molendinum quoque in Oterswert cum aque decursu dimidio, de quo molendino fratribus sancti Thome singulis annis viginti tres denarii solvuntur, atque duo jugera in Hohenheimveit ad prefatam peregrinorum et pauperum domum fidelium oblatione contradita sub nostre protectionis custodia stabilimus. hec autem, que predicta sunt, et cuncta, que tarn nostris quam futuris temporibus frater Odalricus, qui sepe nominato hospitali pia devotione famulatur, et omnes in perpetuum ejus successores justis rationibus vel acquisierunt vel acquirere poterunt, sub tali regie potestatis privilegio ad predictam domum inmunitate perenni roborando et muniendo confirmamus, ut nulla ecclesiastica secularisve persona jus aut potestatem habeat Omnibus, que ad hospitalem domum pertinent, vias publicas et usum aqu§ et pas- cuorum interdicendi. et ut h§c omnia perpetua firmitate rata sint vel alicujus presumptoris infestatione convelli nullatenus possint, presentem paginam proprio manus subscriptione roboratam sigilli nostri inpressione insigniri jussimus. testes vero, qui interfuerunt, subternotari fecimus : Burchardus Argentinensis episcopus, Embrico Wirceburgensis episcopus *, Sigefridus Spirensis episcopus 1 2 , Ortliebus 5 10 15 20 25 30 35 40 1 Embrico von Leiningen Bischof von Wirzburg, 1125 — 1146. 2 Siegfried von Wolf Salden Bischof von Speier, 1127 — 1146. 1144 77 Basiliensis episcopus ’, Wiboldus Stabulensis abbas, Fridelo Augiensis abbas, Wal- tlierus Salsensis abbas, Fridericus dux Alsatiorum et Suevorum, Cönradus dux 1 2 , Ileremannus marcbio 3 4 , Ileinricus advocatus Argentinensis. • Signum domni Cünradi Romanorum regis secundi. \ (M.) 5 • Ego Arnoldus cancellarius vice Ileinrici Moguntini archicancellarii recognovi. | Anno dominice incarnationis 1144, indictione 6, regnante Günrado Romanorum rege secundo anno vero regni ejus 6. data est Argentine 5 idus julii. in Christo feliciter amen. II aus Straßb. IIosp. A. lad. 1 nr. 1 or. mb. c. sig. int. subt. impr. Die erste Zeile sowie 10 die Signums-, Recognitions- und Datumsseilen sind mit blässerer Dinte und von andrer Hand als der Context geschrieben. Gedruckt darnach von Mone in der Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. XI, 11. Außerdem nach einer Copie bei Würdtwein Nova subs. dipl. IX, 347 nr. 179. — Böhmer nr. 2235; Stumpf nr. 3459. 15 95. Das Straßburger Domcapüel beurkundet, daß der Priester von Chrechil- berch die Zehnten der dortigen Kirche vom Domprobst Adelgot als Lehen empfangen habe. 1144. Quoniam temporis prolixitate et humani ingenii debilitate multa, que facimus, oblivioni traduntur, litteris solemus commendare, que per annorum successionem 20 posteris nostris volumus notificare. notum sit igitur omnibus tarn futuris quam presentibus Christi fidelibus, qualiter H. sacerdos de Chrechilberch a 4 decimationes ejusdem ecclesie a domino suo sancte Mari§ preposito A[delgoto] ceteris canonicis presentibus ea ratione videlicet in beneficium acquisivit, ut bas decimationes Fl., quamdiu vivat, tali conventione teneat, quod sancte Marie quicunque sit preposito 25 100 quartalia, 80 biemalis annone, 20 vero ordei singulis annis in festo beati Martini representet et, quicquid prepositus b eidem ecclesie singulis annis prius jure kernt, hoc II. totum faciat. ad hujus vero conventionis confirmationem idem II. singulis annis in predicto festo scilicet sancti Martini communem in usum fratrum decem solidos dabit. hec autem facta sunt anno ab incarnatione domini nostri 30 Hiesu Christi 1144, indictione 7, regnante Cfünrado] c anno regni ejus 5 5 . hujus a) Grandidier Chflerisberg. b) in B folgt von einer spätem Hand, die die Schrift ungeschickt nachahmt, auf Rasur : in luminaribus vel tectura. c) B von späterer Hand Cönrado übergeschrieben. 1 Ortlieb Bischof von Basel, 1138 — 1164. 35 2 Konrad Herzog von Zähringen und Burgund gest. 1152. 3 Hermann III Markgraf von Baden und Verona gest. 1160. 4 Chrechilberch identisch mit Crekelberch m der nr. 88 erwähnten Tischordnung des 12ten Jahrh. f. 49 b , unter den heutigen Ortsnamen nicht mehr wiederzufinden. Grandidier l. c. auf eine corrumpirte Desart sich stützend eruirt Keffersberg bei Ortenberg. In den Oeuvr. ined. II, 433 aber gibt er es durch 40 Kugelberg wieder und löst die Namenssigle des Priesters H. durch Henricus auf. 5 Die Regierungsjahre mindestens um 1 zu niedrig angesetzt. Nov, H 78 1144—1145 rei testes sunl prepositus ipse A[delgotus], decanus“, Heinricus portarius, Heriman- nus, Cünradus, Adelbero aliique complures. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2709 or. mb. Kt. pat. sine sig. Gedruckt aus dem Mb. sal. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. V.II, 136 nr. 52. 96. Berthold Probst von St. Thomas zu Straßburg beurkundet, daß dieses s Stift Güter zu Rosheim an Egelolf und Conrad verlehnt habe. 1144. In nomine domini. ego Bertholdus ecclesie sancti Thome prepositus. omnes, qui ad domesticos fidei in bona spe confugiunt, convenit et decens est, ut securio- res semper sint, et ut nulla in eis dubietate vacillare possint, summe providendum est. notum igitur esse volumus Omnibus tarn futuri quam presentis temporis in io Christo fidelibus, quod per manum ducis Friderici Egelolfo et Conrado duodecim agros bona ecclesie sancti Thome in Büdesheim marcha sita, addito agro uno per fregelam, in perpetuum legitime hereditatis usum concessimus consencientibus et presentibus ejusdem ecclesie canonicis. concessimus inquam b ipsis et eorum succes- soribus ea lege videlicet, ut singulis annis viginti duas amas probat! vini in festo 15 Nov. u sancti Martini ante cellarium fratrum persolvant. quod si mature non fecerint c , duos solidos in composicionem persolvant preter debitum infra dies quatuordecim ; verum si secundo illum terminum temere vel negligenter supersederint, jus hereditatis penitus amittenl et bona in potestatem redibunt integre canonicorum. ad utriusque partis causam confirmandam testes ydonei adliibiti sunt, quorum nomina 20 subscripta servantur : majoris ecclesie prepositus Adelgotus, Gödefridus decanus, Bertholdus cantor, Conradus camerarius, Gebeliardus, Eberliardus cellerarius, Heinricus portenarius, Waltfridus vicedominus, Waltherus causidicus, Burchart, Johan, Gelpherat, Symon. facta sunt aulem hec anno ab incarnacione domini 1144, indictione 7, Conrado secundo rege Romanorum regnante anno 7, Burkardo Argen- 25 tinensis ecclesie episcopo, Heinrico ejusdem civitatis advocato. ut autem hec rata et inconvulsa imperpetuum consistant, sigillo ecclesie hoc manuscriptum muniri fecimus. qui infringat anathema sit. amen. T aus Straßb. Thom. A. Registrande A f. 131b um 1400 geschrieben. Gedruckt darnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 289 nr. 4. 30 97. Bischof Burchard von Straßburg bestätigt nach Synodalbeschluß dem St. Thomasstift daselbst die demselben von Bischof Otto gemachte Zehntenschenkung der St. Aurelienhirche. 1145. | In nomine sancte et individue trinitatis. Burchardus divina misericordia Argentinensis episcopus. \ quoniam testimonia scripturarum summi pastoris in 35 a) G[othefridus], magister H[arbertu$], Bfertholfus] edituus, C[finradus] camerarius, Eberhardus cellerarius eingefügt in einer besondern Zeile von der schon characterisirten spätern Hand, b) T inqua. c) T fecerit. 1145 79 gcclesia cultum magnificare monebant, dignum duximus antiquam traditionem privi- legii fratrum nostrorum sancti Thome confirmare scripto stabilire, ut et memoria nostra apud illos non deleretur et eisdem in vinea domini laborantibus temporalis stipendii subsidium non deesset. posteritatis igitur memorie intimamus, qualiter Otto 5 pie memorie predecessor meus Argentinensis episcopus 1 communi dispensatione reli- giosarum personarum tertiam partem decimarum ecclesie sanctg Aurelie, que presbi- tero attinebat, in usus fratrum sancti Thome donavit et, quod nimm ex fratribus suis eligerent, qui eidem ecclesie more boni pastoris preesset, concessit. quod et auctoritate sui privilegii confirmavit. cujus donationis quidem oportunilatem, tum io quod ex penuria minus expediti deo mililare poterant, prestabat, tum quia jure antiquilatis eandem ecclesiam fundatores possidebant 2 . unde predicti fratres privi- legium traditionis istius in universali nostra synodo producentes recitaverunt et ab Omnibus judicatum est, qui affuerant, nostra quoque auctoritate et banno debere roborari. ego igitur Burchardus licet indignus Argentinensis episcopus ex decreto 15 totius synodi donationem antecessoris mei episcopi Ottonis, sicut justicia dictabat, confirmavi. hoc quoque manuscriptum indicium nostre confirmationis jussimus fieri et inpressione sigilli nostri insigniri, ut omni ambiguitate summota fratres sancti Tliome ecclesiam sancte Aurelie secundum traditionem predictam obtineant, quatenus liberius deo et sancto Tliome mei memores famulatum exhibeant. adnotata quoque 20 sunt in testimonium hujus rei nomina religiosorum, quorum judicio hec acta sunt, ut illorum etiam attestatione nostra firmetur auctoritas : Cönradus prepositus majoris ecclesie, Gothefridus decanus, Bertholfus edituus, Berlholfus cantor, Harbertus scolasticus, Heinricus cborepiscopus, Cönradus chorepiscopus, Regenbardus chor- episcopus et ceteri ejusdem ecclesie canonici; Bertholfus sancti Thome prepositus, 25 Gothefridus decanus, Otto edituus, Hartwicus, Gerhardus, Crafht, Rödolfus, Gothefridus portenarius, Engelbertus, Hüg cellerarius et alii ejusdem loci canonici; Cönradus sancti Petri prepositus, Gothefridus a , Ileinricus, Wernherus b abbas de Ethen- heim, Cönradus abbas de Scuthere, Gothefridus abbas Gengenbacensis, Cönradus abbas de Suarzaha, Adelhoch abbas de Ilugeshoven, Otto abbas de Althorf, Odal- 30 ricus abbas de Niwenburg, Karolus prepositus sancti Arbogasti. acta sunt hec anno 1145, regnante Cönrado Romanorum rege secundo, sub duce Friderico ejusdem loci advocato et Heinrico advocato Argentinensi, imperante domino nostro Jesu Christo. T aus Straßb. Thom, A. lad. VI s. Aureliae or. mb. c. sig. pend. TI coli, ibidem or. mb. c. sig. pend. laso. Gedruckt nach TI bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 289 nr. 5. a ) Ti Gethefridus. b ) Ti Werinherus. 1 Bischof Otto von Straßburg, 1081 — 1100. 2 Cfr. nr. 52. SN V: 80 1146—1147 98. Ludwig Canonicus des Straßburger Domstifts schenkt demselben einen zur Kämmerei desselben gehörigen Hof. 1146. j In nomine sancte et individue trinitatis. i auctoritate sanctorum patrum res presentialiter gestas litleris solemus commendare, qnatenus eas posteritati nostre diligenter ac memoriter valeamus notificare. notum sit igitur cunctis Christi 5 fidelibus tarn futuris quam presentibus, quod ego Ludewicus sanctg Marig canonicus curtim quandam ad ministerium camerarii pertinentem quatuorque denarios eidem camerario persolventem beatissimg dei genitrici Marie pro remedio anime meg bereditario jure, quo eam possedi, donavi ea videlicet ratione, quod ego, quamdiu vivam, curtim eandem possideam et, cuicumque mihi libuerit, curtim illam eodem io bereditario jure pacisci valeam ea scilicet conditione, ut post mortem meam in anniversario obitus mei singulis fratribus, quocunque locorum maneant, singulos denarios persolvat. quodsi in bis persolvendis negligens extiterit et infra quatuor- decim dies ter ammonitus fuerit nec emendare curaverit, neglegentiam illam duobus solidis portenario corrigat ac prefatos denarios eidem semper representet. ut hec 15 autem rata et inconvulsa permaneant, sic scribi fecimus et iinpressiqne sigilli domni venerabilis episcopi Burcbardi insigniri rogavimus. facta sunt autem ligc anno ab incarnatione domini nostri Jesu Christi 1146, indictione 9, epactis 6, concurren- tibus 2 -, Cünrado rege anno regni ejus 8, venerabili episcopo Burcliardo Argenti- nensi episcopatui presidenle. bujus quoque rei testes infra scripti sunt : Cunradus 20 prepositus et eodem tempore camerarius, Bertbolfus cantor, Bertholfus custos, Ludewicus corepiscopus, Heinricus corepiscopus, Regenhardus corepiscopus, Ileinricus advocatus, Waltberus causidicus, Johannes, Burchardus, qui cognominatur Buer, et alii quam plures. B aus Straßb. Bes.-A. G fase. 2708 or. mb. c. sig. int. subt. irnpr. Iwso. Obwohl vom 25 Schreiber für das Siegel Baum gelassen wurde und die Schrift ausweicht, so genügte derselbe doch nicht und das aufgedrückte Siegel verdeckte einige Worte, die seit Zerbröckelung desselben wieder sichtbar wurden. Gedruckt aus dem lib. sal. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 137 nr. 53. 99. Bischof Burchard von Straßburg beurkundet eine mit dem Mauersmiinsterer 30 Kloster getroffene Uebereinhunft, Schenkungen an die Nonnen von Sindelsberg betreffend. 1147 Juli 14 Straßburg auf der Pfalz. f | In nomine sanctse et individuse trinitatis. • Burchardus dei gratia sanctse Argentinensis aeoclesise episcopus Omnibus tarn futuris quam presentibus conventio- nem, quae facta est inter nos et secclesiam beati Martini Maurimonasterii mediante 35 domno Ansbelmo ipsius loci abbate, dignum duximus literis commendare, veritatem ac justiciam roborare, omnem querimoniam seu contradictionem perpetuo sedare. matrona quedam Berhta nomine Argentinensis familise cum filio ac fdia apud Oten- 1 Grandidier l. c. corrigirt die Coneurrente in die richtige 1. 1,147 81 lieim consederat. post ejus obitum filia ipsius Heilwie mordern, qui dicitur Sindeles- berch, conversionis gratia adiit et, quia allodium suum libera donatione illuc oflerre non potuit, super altare beate Mariae semper virginis in civitate Argentinensi ipsum allodium id est 25 jurnales in duobus bannis Otenbeim 1 et Hansbuhesbeim positos 5 coram clero ac populo publice optulit ea conditione, ut sanctimoniales in monte Sindelesbercli constitute sub conditione census a nobis susciperent singulisque annis duos denarios in nativitate sancte dei genitricis exinde persolverent. buic donationi nos quoque interfuimus, vidimus, audivimus, laudavimus et ita concessimus eundem- que censum ad portam deputavimus. nec multo post frater ipsius Heilwigis Bur- io cbardus, secunda Iberosolimorum profectione exorta, suum quoque allodium id est 21 jurnales in supradictis duobus bannis positos in memoriam patris ac matris seu pro remedio anime sue eisdem sanctimonialibus condicto 15 talentorum precio ven- didit, simili voto ac conditione Argentine optulit, prefate beati Martini sorores aequali a nobis censu susceperunt et sic de utroque predio duos, quod est simul 4, 15 denarios memorato beate Marie teste annuatim ad portam exsolvent, memorie igitur seu firmitatis gratia, ut liec rata et inconvulsa ab evo in evum permaneant, episco- pali banno confirmamus, scriptis presentibus perpetuamus ac sigilli nostri subter- impressione roboramus. si quis ergo hec infregerit vel quocumque pacto cassare temptaverit, virginem dei genitricem cum filio sentiat iratam et pium Martinum •20 ipsius loci patronum, quoadusque resipiscat, habeat implacatum. Omnibus autem eidem loco, que justa sunt, servantibus sit pax et benedictio dei. amen. anno verbi incarnati 1147, indictione 9, Eugenio tertio® papante, Cuonrado secundo regnante. hi sunt testes : Cuonradus prepositus, Berhtolfus custos, Berhtoldus can- tor, Adelbero portarius, Heinricus de Stüllingen, Heinricus canonicus, Theodericus 25 epdomedarius, Waltherus causidicus, Simon marsbalcus, Burchardus Buer, Wernberus causidicus de Virdenheim, Heinricus de Otenbeim, Begenoldus, Hugo, Lant- fridus de Otenbeim, Heinricus, Güno de Vezenlieim, Begenoldus de Hirtencbeim, Berhtoldus de Gugenlieim. Ex beati Martini autem monasterio Bertboldus prior, Rüdolfus prior de ipso 30 monte, cujus labore et industria universa hgc acta sunt, Anshelmus prepositus, Otto advocatus, Reinberus causidicus, Hecel de Wangen, Lantfridus de Ritanburcb, Hecel, Cuono de Quacenheim et alii quam plurimi de utriusque secclesise familia. Ego Ludewicus assensu utriusque partis scripsi atque subscripsi b . Signata quoque sunt bßc 2 idus julii, Burebardo episcopo presidente et judi- W cante in palatio Argentinensium. B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 21 or. mb. c. sig. pend. delapso. Gedruckt darnach bei Schöpflin Als. dipl. I, 232 nr. 279; Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 139 nr. 54. a) B III 0 mit blässerer Dinte nachgetragen. b) in B folgt ein Krem, an dessen vier Armen von links 40 nach rechts auf einander die vier Buchstaben DEUS folgen. 1 Grandidier l. c. liest beide Male Intenheim und versteht darunter das heutige Ittenheim dicht bei Handschuhheim. Sollte nicht Otenheim eher dem jetzigen Uttenheim bei Erstein entsprechen ? Sept. 11 82 1148 100. Bischof Burchard von Straßburg beurkundet, daß Walther, Mönch in Mauersmünster, dem Frauenhloster Sindelsberg zwei Höfe in der Stadt Straßburg u. A. geschenkt habe. 1148 1 . In nomine sancte et individue trinitatis. ego Burchardus Argentinensis eccle- sie episcopus. j quia memoranda facta antiquorum patrum scripto commendata 5 sunt, nt arcius memorie nostre inpressa teneantur, sic et nos eorum vestigia sequentes ea, que sub oculis nostris geruntur et ad utilitatem ecclesiarum spectare videntur, posterorum cordibus priyilegiorum firmitate ingerere non dubitamus. eapropter notificamus tarn futuri quam presentis seculi fidelibus, qualiter Waltherus filius Gunterammi etate juvenis canonicus® sensu divino instinctu omnia, que liere- io ditario jure possidebat, per manum Waltheri causidici et Sigemundi beate Marie dei genitrici in Sindelesbercb famuläntibus firma astipulatione tradidit et duas sorores suas et avam ibidem collocavit : in civitate Argentinensi curiam in Salzhove, que dicitur ze deme gewelbe, curiam unam in Stadelgazzen 2 , allodium quod habebat in Hertesheim 3 . hec inquam sancte dei genitrici in perpetuam dotem et soro- 15 ribus ei in Sindelesberc famulantibus ad supplementum donavit et apud Maurimo- nasterium monachus effectus est. et ut hec firma permanerent, in manu nostra prepositi Cönradi, decani Golefridi, cuslodis Bertolt!, cantoris Bertold, scolastici Hartperti supradicta bereditas data est. recepit quoque eandem hereditatem idem Waltherus et Simundus, qui donatores cum prefato juvene Walthero exstiterunt. so preterea advocatus Ileinricus, vicedominus Waltfridus, Cöno de Quazzenheim, Hugo de Uendenheim, Johannes, Hugo albus, Rödolfus de Rinowe, Regemar, Hiltebreht, bii omnes sub testimonio fidei supramemoratam hereditatem susceperunt predictis sororibus inconvulsam conservare. ut autem bujus donationis astipulatio rata sit, instrumentum presens sigillo nostro munire statuimus et, ne secularis vel ecclesias- W a) B canus. 1 Bei Schöpflin Als. dipl. I, 196 nr. 218 und Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 111 nr. 56 ist ex 30 veteri membrana sec. XII ein Gilt er verzeichniß des Klosters Sindelsberg mitgetheilt, in dem der Besitzstand zur Zeit des Abts Anselm auf gezeichnet ist und es heißt: Argentine curtim unam, de qua exit in censu solidus canonicis sancti Thome in festo apostolorum Philippi et Jacobi (Mai 1). Dasselbe ist wohl kurz vor die obige Urkunde zu setzen, da die beiden in letzterer erwähnten Straßburger Höfe sowie das Ällod in Hertesheim darin nicht aufgeführt sind. Grandidier l. c. datirt es in das Jahr 1118, 35 richtiger jedenfalls als Schöpflin, der es zu 1120 ohne Grund ansetzt. Auch andre Klöster besaßen in dieser Zeit Höfe in der Stadt Straßburg, so z. B. die Probstei St. Ulrich auf dem Schwarzwald. Die Pancharten Eugens III 1118 Januar 27, Alexanders III 1179 März 30 und Lucius III1181 Mai 3 für dieselbe nennen unter ihren Gütern : Argentime duas curtes, die letzte : Argentinas unam domum. Jaffe Beg. pontif. nr. 6378, 8688, 9600. 40 2 Vergl. Straßb. Gassen- und Häusernamen i. Mittelalter S. 111 u. 162. 3 In dieser Form heute nicht mehr zu constatiren. In dem nr. 88 not. 1 beschriebenen cod. mb. zu Donaueschingen heißt es in einem Zinsregister des Straßb. Domstifts fol. 11b de Herdesbein sive Berstet. 1148 83 tica persona iminutare presumat, domini apostolici et nostra auctoritate inhibe- mus. acta autem sunt hec anno 1148 ab incarnatione domini, indictione 11, sub rege Cönrado, duce Friderico 1 , regnante domino nostro Jesu Christo, qui vivit et regnat in secula seculorum. 5 B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 610 or. mb. c. sig. pend. mutilato. 101 . Gozbert und seine Gattin Ofimia schenken dem Straßburger Domstift einen halben mansus in den Gemarkungen Albronn und Dahlenheim. 1148. t J In -romine sancte ei individue trinitatis. f notum sit Omnibus tarn presentibus quam futuris, quod eg o Gozber lus et uxor mea Ofimia pro reme dio animarum no- io stramm et parentum nostrorum dimidium mansum in Altbur nen et Dalheim ma rchis situm ecclesie beate et intemerate virginis Marie Argentinensis donavimus, nt, quia secularibus impediti negotiis debitam deo servitutem exhibere non possumus, inter- cessione beate et gloriosissime virginis Marie adjuvemur et orationis in eadem ecclesia deo famulantium participes efficiamur. liec autem donatio in bunc modum facta est, 15 quod Cüno de Altbrunnen et uxor ejus post donationem nostram idem predium a manu Herimanni portanarii hereditario a jure receperunt, quatinus singulis annis quinque solides Argentinensis monete portanario predicto et ejus successoribus in usus fratrum ejusdem ecclesig persolvant, et ex bis 5 solidis 20 denarios 4 kalendas decembris, 20 in cathedra sancti Petri, 20 in annunciatione sancte Marie persolvant. si vero 20 alter nostrum vel ambo post mortem predicti Cünonis et uxoris ejus superstites erimus, si non sint eis liberi, qui succedant in hereditatem, predictum predium sub eodem censu ad nos redeat, ut scilicet nos eosdem 5 solides prefixis terminis persol- vamus. ut ergo hec cognitioni posterorum reserventur, scripto presentis pagine con- firmamus et testibus videntibus et audientibus roboramus. aderant enim buic dona- 25 tioni Cönradus prepositus, Reginhardus decanus, Hartbertus scolasticus, Bebrtoldus cantor, Hermannus portanarius et ceteri confratres; Waltherus causiticus, Diodericus urbis prefectus et ceteri. acta sunt hec anno 1148, indictione 11, sub rege Cönrado, Burcardo episcopo, duce Friderico, advocato Heinriche. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2712 or. mb. c. sig. pend. mutilato. Bas Pergament am obern Bande eingerissen, die Schrift der ersten 6 Zeilen bis in hunc modum durch Feuchtig- 80 heit fast unkenntlich geworden. G coli. Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 143 nr. 55 nach dem lib. sal. 1347. a) B heritario. Nor. 28 Febr.22 März 2S 1 Friedrich III Herzog von Schwaben 1147 — 1152, hernach deutscher König. 84 1153 — 1154 102 . In einer Urkunde 1 des Bischofs Burchard von Straßburg für die Abtei Baumgarten unter den Zeugen Rainardus prepositus majoris ecclesie, Petrus decanus, Lenfridus cantor, Harpertus scolasticus, Conradus, Ileinricus archidiaconi, Rodulfus custos sancti Thome et ceteri quam plures canonici et sacerdotes. Ludo- wicus Sueviensis a vice notarii scripsit et subscripsit. anno incarnationis dominice 5 1153, concurrente 3, epacta 23, indictione 1, 7 kalendas map. 1153 April 25 [Baumgarten}. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 167 nr. 65 nach dem verlorcngegangnen Original im ehemal. Straßb. bischöfl. A. Ebendarnach Odilia Christ. V instr. p. 476 nr. 19. Aus einem cod. mbr. Argent. Schöpflin Als. dipl. I, 202 nr. 252. 10 103 . In einer Urkunde Bischof Burckards von Straßburg für das Kloster Schwarzach unter den Zeugen .- Regenhardo majoris ecclesie preposito, Berone decano, Hartperto scolastico, Petro cantore, Heinrico camerario, Bcrtolfo custode, Heremanno portario, Egenone, Gönrado archidiacono, Alberto archisubdiacono; laicis assensum prebentibus Anselmo advocato, Dieterico burgravio, Rödolfo causidico, is Wernhero marescalco. acta sunt hec anno 1154, indictione 2, tercio anno regni regis Friderici. 1154. K aus Karlsr. G. L. A. Urkunden-Select C lad. 11 or. mb. c. sig. int. subt. impr. laeso. Gedruckt darnach in Gudenus Sylloge diplom. p. 463; Beuren i. S. Baden contra Schwartzach p. 78; Schöpflin Als. dipl. I, 243 nr. 294; Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 178 20 nr. 69. — Bümge Heg. Bad. S. 47. 104 . Bitter Heinrich, ein Straßburger Bürger, schenkt dem Kloster St. Arbogast ein Grundstück mit Hof im Dorfe Lampertheim, das er bis zu seinem Tode gegen einen jährlichen Zins im Besitz halten darf. 1154. Notum sit omnibus sacre fidei cultoribus tarn futuris quam presentibus, quod 25 miles quidam civis Argentinensis sive honestissimus frater Gunradi et Hugonis militum Heinricus instinctu summe remunerationis inspiratus ob stabilem memoriam tarn sue anime quam parentum defunctorum necnon conjugis sue Ileilwige noviter defuncte quartam partem mansi cum prato et curti ac b cum pertinentibus in villa Lampertheim et in banno ejusdem ville sitis deo et ecclesie beati Arbogast! lege 30 donationis irrefragabili disposuit. sed idem devotus legitima successione filiorum orbatus tantum tarn egregium sibi volens memoratum patronum perpetuo substituere heredem, que salubriter consulendo sibi devota mente erga se proposuit, tandem concepte deliberationis voto efficere studuit et largitionem, quam ecclesie predicte disposuit, cognatis coram astantibus suis aflectu votivo penitus resignavit. post- 35 a) Grandidier Hieriensis. b) H ad oder ist ad eum zu lesen ? 1 In dieselbe ist nr. 82 zum großen Theil inserirt. 1154 — 1155 85 modum vero obnixius fratres eidem cenobio seryientes deprecatus est, ut, quam diu vellet vel quam diu viveret, ipsorum concessione quartam partem mansi cum ad se jure spectantibus pari equitatis teuere, sicut et primitus, possideret singulisque annis in festo prefati sancti ob dispositionis memoriam stabiliendam denarium 5 deferret ac eo moriente in usum ecclesie, nulle resultante juncto sibi aliqua sanguinis affinitate, deinceps libere transiret. que postquam a fratribus unanimi voto annuentibus, prent petiit, impetravit, agens demum, quatenus firme ac stabili sub- scriptioni et pontificis Burcardi sigilli roborationi a commendaretur, ne facile a memoria tarn presentium quam subsequentium, aliqua [se] b ingerente occupationis io causa, laberetur. ut autem hec subscriptionis carta firma et inconvulsa omni perma- neat evo, testes, qui huic donationi interfuerunt, congruenti erdine subscribo : Symon, Adelbertus, Waltherus et Fridericus fratres, Johannes, Udalricus burgenses ; Arnoldus prepositus, Wolfgangus, Adelgotus, Bertboldus, Adelbertus, Cunradus sacerdotes hujus cenobii; Heinricus, Wortwinus dyaconi; Metfridus, Cunradus, 15 Welcho layci. acta sunt autem anno incarnationis domini 1154, indictione 2, epacta 4, concurrente 4, Friderico rege Romanorum feliciter imperante, Burcardo, qui sigilli impressione obmunivit, cathedram Argentinensem streune gubernante, Ilugone prefecturam amministrante, Heinrico de Stulingen ecclesie sancte Marie canonico creditore super villam memoratam existente et predicti ejusdem fratres. 20 II aus Straßb. Hosp. A. prot. 7383 cod. chart. sec. XV p. 5«. 105. Bischof Burchard von Straßburg beurkundet einen stoischen dem Kloster Mauersmiinster und der Probstei St. Peter gemachten Tausch eines viertel mansus bei Olwisheim mit einem Hofe in der Stadt Straßburg. 1155 Straßburg bei Jung St. Peter. 25 In nomine sanctse et individuse trinitatis. Burchardus dei gratia sanctfe Argen- tinensis ecclesiae episcopus Omnibus Christianae fidei cultoribus tarn futuris quam praesentibus. gratia vobis et pax multiplicetur. notum facimus tarn futuris quam praesentibus cambium, quod factum est inter abbatiam Maurimonasterii ejusque abbatem Conradum et inter praeposituram beati Petri apostoli ejusque praepositum 30 Herbertum 0 per liberos advocatos Ottonem Maurimonasterii et Cunonem advo- catum ecclesiae beati Petri apostoli consensu monachorum et canonicorum, peti- tionibus familiae utriusque ecclesiae. canonicus quidam ecclesiae beati Petri apostoli Bernhardus nomine contulit eoenobio sancti Martini Maurimonasterii curiam unam pro reinedio animae suae, quam hereditario jure a beati Petri ecclesia possederat. 35 quique Bernhardus postmodum, cum aegrotaret, licentia praelati sui et fratrum suorum assensu habitum monacbicum suscepit ac Maurimonasterium deductus ibi sepultus requiescit. post ejus vero obitum, cum quaerimonia canonicorum de ipsa liaberetur curia, abbas communicato cum suis consilio pro eadem libera ipsorum curia tradidit eis liberum ecclesiae suae allodium quadrantem scilicet mansi apud Juli 2 t 40 i) H roboratione. b) H offenbar cornmpirt : que. c) Weiterhin richtiger Hartbertus geschrieben. 86 1155 — 1156 VMM V-,C '»•‘.'''■■.'?v '> .Vjf-'v■* -X**,' * v -. * :■- - -VSSfeSii: > Onolvesheim, de quo solvebantur monasterio annuatim sex frumenti quartalia. quod praepositus atque ejus canonici ita susceperunt et prsediclam curiam publica cambi- tione et festucatione econtra libere coram idoneis testibus tradiderunt. prseterea aditum vel transitum viae ad ecclesiam per vicinam curiam abbati ejusque succes- soribus ac fratribus perpetuo concesserunt cum assensu et voluntate Alberonis 5 magistri, qui ipsam tune habebat curiam E haec omnia apud sanctum Petrum gesta sunt legitime et duximus ordine a . nos quoque rogatu venerabilis fratris nostri Conradi abbatis, gratia etiam divine remunerationis gesta haec coram clero et populo recitari fecimus et saepedictam curiam in defensionem sanctae Argentinensis ecclesiae suscepimus et praefato eam coenobio libere perpetuo possidendam banno episcopali io confirmavimus. cartam baue confirmationis causa inde conscribi fecimus, sigilli quoque nostri impressione ac testium subscriptione roboravimus. testes dominus Reginhardus praepositus majoris ecclesiae, dominus Hartbertus magister scholarum majoris ecclesiae et praepositus ecclesiae beati Petri, Lantfridus cantor, Henricus camerarius, Gonradus archidiaconus canonici majoris ecclesiae; Rudolfus, Wilhelmus 15 canonici beati Tliomae; Erbolderanus, Albero magister, Henricus custos ecclesiae beati Petri apostoli ; dominus Anselmus advocatus Argentinensis, dominus Otto advocatus Maurimonasterii, Cuno de Quatzenheim advocatus ecclesiae beati Petri, Waltherus causidicus, Dithericus praefectus et fratres ejus Sifridus et Eberhardus, Simon et nepos ejus Wernerus, Waltherus judex, Hecele b 2 de Wangen, Lentfridus, 20 Renerus c causidicus et alii plures. anno ab incarnatione domini 1155, indic- tione 3, Adriano papante, Friderico regnante. 3 aus Straßb. Bez.-A. H fase. 558 cop. chart. sec. XVII. v ; J *-'?l -V . ; A 106 . Kaiser Friedrich I erklärt wie die Dienstmannen des Domstifts so auch die von St. Thomas und St. Peter zu Straßburg für frei von allen fiscalischen 23 Abgaben. 1156 Januar 25 Straßburg. In nomine sancte et individue trinitatis. Fridericus divina favente clementia Romanorum imperator augustus. quamvis imperialium [weiter teie in nr. 75 bis a) Ofenba■ corrmnpirte Stelle, b) B Necele ofenbar corrumpirt ans Hecelo? c) Wohl Reinberus? 1 Offenbar ist der hier bezeichnte dem Kloster Mauersmünster verliehene Hof zu Straßburg iden- 30 tisch mit demjenigen, der in der Pancharta Pabst Alexanders III 1179 April 12 für dasselbe Kloster so bezeichnet wird : apud beatum Petrum curiam Argentinensem cum exitu vise ad ipsam beati Petri ecclesiam. Schöpflin Als. dipl. I, 268 nr. 323; Würdtwein Nova subs. dipl. X, 79 nr. 29. ■— Jaffe Heg. pontif. nr. 8710. In einem Güterverzeichniß der Abtei, das in die ersten Becennien des 12ten Jahrh. fällt, werden als Straßburgischer Besitz nur erwähnt: ad Strabburg civitatem mansa sancti Martini, in ipsa civitate sunt areales novem. Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 66 nr. 25. Cfr. Schöpflin Als. dipl. I, 201 nr. 249, wo es abweichend Mißt : Argentine 2 solid! in feste sancti Martini, in eadem urbe 4 solid! de nostra curia in festo sancti Martini et 2 in feste sancti Johannis. (Nov. 11 u. Juni 24.) 2 Ein Hecel de Wangen als Zeuge für das Kloster Mauersmünster schon im Jahre 1147, ebenso Reinherus causidicus, s. nr. 99. 40 33 I 1156 87 sint absoluti.] quam libertatem approbatione privilegii dilectissimi proavi nostri Heinrici quinti dive memorie gloriosissimi Romanorum imperatoris omni auctoritatis nostre munimine confirmantes, dilecti fidelis nostri Burckardi Argentinensis episcopi precibus inclinati servientibus monasterii sancti Thome apostoli et servientibus 5 monasterii sancti Petri apostoli in suburbio Argentinensi lege in perpetuum valitura concedimus et corroboramus. quod ut firmum et inconvulsum omni evo permanent, presentem inde paginam signi nostri karactere et sigilli nostri inpressione insi- gniri a , adbibitis idoneis testibus, quorum nomina hec sunt : Burchardus Argentinensis episcopus, Humbertus Bisuntinus archiepiscopus h Ortliebus Basiliensis io episcopus 1 2 , Hermannus Gonstantiensis episcopus 3 , Stephanus Metensis episcopus 4 , dominus Welpbo 5 , Bertolfus dux Burgundie 6 , Cunradus frater imperatoris 7 , Fri- dericus palatinus comes de Withelenegbacb 8 , marchio Hermannus de Baden 9 , Matheus dux Lotharingise 10 , comes Rudolfus de Phullendorf, comes Bertolfus de Andesse, comes Hugo de Dagesburc, comes Sigebertus, Waltherus de Horburg, 15 Anselmus advocatus ejusdem civitatis 11 , Heinricus, Egelolfus cognatus ipsius, Waltherus quondam scultetus, Dietericus, Simundus, Erbo, Rudolfus, Nibelungus, Reinhardus prepositus, Petrus decanus, Bertold ns custos, Heinricus camerarius et alii confratres Argentinensis ecclesie. Signum domni Friderici Romanorum imperatoris augusti. 20 Ego Arnoldus Maguntinus archiepiscopus et archicancellarius recognovi. Datum Argentine 8 kalendas februarii, indictione 4, anno dominice incarnatio- nis 1156, regnante domno Friderico Romanorum imperatore augusto anno regni ejus 4, imperii vero 1. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. VII, 182 nr. 70 nach dem lib. sal. 1347 = Ch. Schmidt 25 Hist, du chap. de s. Thom, p. 290 nr. 6. — Böhmer nr. 2357; Stumpf nr. 3735. a) Zu ergänzen etwa jussimus oder fecimus. 1 Humbert Erzbischof von Besangm, 1134 — 1162. 2 Ortlieb Bischof von Basel, 1138 — 1164. 8 Hermann I von Arbon Bischof von Cmstanz, 1138 — 1166. 30 4 Stephan von Bar Bischof von Metz, 1120 — 1163. 8 Welf VI Herzog von Spoleto und Markgraf von Tuscien gest. um 1196. 6 Berchtöld IV Herzog von Zäringen und Burgund, 1152 — 1186. 7 Konrad Pfalzgraf bei Bhein, 1155 — 1195. 8 Friedrich Pfalzgraf von Lengenfeld und Wörth, 1155 — 1179. 35 9 Hermann III Markgraf von Baden gest. 1160. 10 Matthäus I Herzog von Lothringen, 1141 — 1176. 11 Anselmus advocatus Argentinensis ebenfalls unter den Zeugen einer' Urkunde Kaiser Friedrichs I, eine Schenkung an den Markgrafen Hermann von Baden betreffend, 1153 Juli 12 Erstein. Wirtewiberg. Urk.-B. II, 76. — Stumpf nr. 3677. 88 1156 107. Bischof Burchard von Straßburg beurkundet, daß Wanhard und sein Sohn Johannes ihr Recht an Ländereien in den Gemarkungen Wolxheim und Utten- heim, die sie zunächst als bischöfliches, dann als Stiftslehen besaßen, dem Straßburger Domstift gänzlich übertragen haben. 1156 April 14. • In nomine sanct§ et individue trinitatis. ego Burchardus divina favente 5 clementia \ Argentinensis ecclesie humilis episcopus omnibus tarn presentis quam futuri temporis fidelibus per baue auct oritatis mee a paginam notum esse volui, qualiter Uuanhardus beate Marie et ecclesie sue fidelis quinque mansos, quos in marchia Uuolcoldesheim et nimm in Outenbeim ab antecessore nostro Ottone vene- rabili episcopo 1 jure beneficii militaris possidebat, eidem episcopo reddidit et io fratribus in principali ecclesia deo et beate Marie servientibus eos legitime ab episcopo donari impetravit, et pro bac impetrata peticione pheodum aliud ad utili- tatem pontificis in manum ejus resignavit. prefatos quoque sex mansos jam dictus Uuanliardus a fratribus sibi et posteris suis pro censu quinque solidorum liereditario jure possidendos adquisivit. bujus vero jam dicte donationis veritatem et testimonio 15 bonorum bominum et argumento privilegii diebus nostris adbuc extantis cognovimus. temporibus autem nostris, quando placuit ei, a quo omne bonum est, sicut operatus est Uuanbardo patri, ita operatus est et filio ejus Jobanni ad bonam voluntatem, nt, quicquid juris in sex mansis prefatis haberet, pro anima sua et parentum suorum fratribus nostris ecclesie majoris sub presentia nostra et per manum nostrain et eorum, 20 qui Interesse debebant, traditione legitima donaret et ecclesiam dei et beatam virginem Mariam beredem suam in bac parle faceret. pro cujus donationis beneficio caritatis intuitu canonici Johannem in communionem fratern§ orationis et stipen- diorum receperunt et ei sex mansos predictos diebus vite sue dimiserunt. facta est autem a nobis et a Johanne hec donatio b anno incarnationis dominice 25 1156, indictione 4, 18 kalendas mai sub presentia testium, qui subnotati sunt : Reginhardus prepositus, Petrus decanus, Lentfridus cantor, Berbtolt custos, Ileinricus camerarius, Lüdewicus coriepiscopus, Günradus coriepiscopus, Ileinricus portarius, Egeno canonicus, Ansbelm advocatus, Dieterich burgravius, Uualtberus, Symunt, Rudolf, Uuerenbere marscalcus, Fridericb, Güno, Gotefrit, Sigefrit, Uuillehelm, 30 Burebart, Eberbart, ego Herimannus ebdomodarius scripsi. B aus Straßb. llez.-A. G fase. 2708 or. mb. c. sig. int. subt. impresso laeso. G coli. Würdtwein Nova subs. dipl. VII' 186 nr. 72 nach dem lib. sal. 1347. a) In B Biß im Pergament, b) In B Lüche durch Loch entstanden. 1 Bischof Otto von Straßburg 1089 Mai 30, s. nr. 58. 35 1156 — 1159 89 108 . Bischof Burchard von Straßburg beurkundet einen zwischen dem Kloster Neuburg und dem Straßburger Domstift geschlossenen Tauschvertvag , Ländereien zu Bathenheim und Wichersheim betreffend, 1156. In nomine sancte et individue trinitatis. ego Burcliardus Argentinensis ecclesie 5 episcopus in perpetuum. exemplis sanctorum patrum docemur commoditati reli- giosorum consulere et eoruin profectui ex injuncto nobis officio, quantum possumus, sine detrimento tarnen ecclesie, cui deo auctore presidemus, providere. eapropter universitati tarn futurorum quam presentium notum esse cupimus, quod abbas nomine Neudunc de Novocastro et fratres ejus terram quandam incultam cum uno io agro cullo adjacenti in Bathenheim marclia 1 ad montes in perpetuam hereditatem sibi suisque successoribus a canonicis ecclesie beate Marie, quod est Argentine, comparaverunt redditis illis pro fregela tribus agris in Wickersheim marcha. pre- dicti quoque fratres fratribus nostris beate Marie situlam vini et denarium domino mensururalis a administrationis in Wichersheim de predicta hereditate annuatim 15 persolvent, incole enim predicte ville Wickersheim utilitatem nostre ecclesie in eo majorem esse asserebant et idcirco faciliorem a fratribus nostris meruerunt habere assensum. acta sunt hec nobis presentibus et consentientibus preposito Regenhardo, Petro decano, Ilarperto scolastico, Lentfrido cantore 2 , Heinrico camerario, Bertholdo custode, Chunrado arcliidiacono ejusdem mensururalem b administrationem in äo Wickersheim tenente, Heinrico portario et aliis confratribus, advocato quoque ejusdem ville Wickersheim comite Sigeberto juniore 3 assensum prebente et aliis laicis quam pluribus attestantibus, quorum nomina adnotare disposuimus : Rudolpho causidico, Theodorico burgravio, Wernhero marschalco, Ottone vicedomino, Symundo, Walthero, Friderico, Johanne. facta sunt hec anno 1156 ab incarnatione domini, indictione 25 4, regnante imperatore Friderico. et ut hec rata permaneant, presentem paginam sigilli nostri impressione signare curavimus et banno confirmavimus. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. IX, 353 nr. 181 ohne Quellenangabe. 109 . Konrad Probst von St. Thomas zu Straßburg beurkundet die Verleimung von Stiftsgiitern zu Mutzig an Einwohner daselbst. 1159. 3o In nomine sancte et individue trinitatis. ego Cönradus prepositus ecclesie sancti Thome. antecessorum nostrorum vestigia sequentes posteritatis memorie scripto a) Oder mansurnalis ? b) Oder mansurnalem? 1 Grandidier l. c. verstellt darunter das heutige Bietlenheim bei Brumat, ob mit Hecht ? Hattenheim bei Mülhausen liegt allerdings wohl zu entfernt. 35 2 Xu ei n er Urkunde Bischof Burchards von Straßburg aus dem gleichen Jahre 1156, die Schenkung einer Kapelle an Kloster Neuburg betreffend, kehren unter den Zeugen wieder : Reinliardus prepositus de domo, Petrus decanus, Lentfridus cantor. Würdtwein Nova subs. dipl. IX, 355 nr. 182 ex chartul. Neoburg. 3 Nach Schvpfiin Als. illustr. II, 520 und 521 Sigebert II, Graf von Frankenburg. 12 90 1159—1160 inprimimus ea, que sub oculis acta sunt, ne antiquitas obfuscet, que pagina decla- rare potest. eapropter sequacibus nostris intimamus, quod Hüg, Walcön, Heinrich de Mucheche et Göno, similiter Göno de Wege sex agros in predicta villa Mucheche sitos in loco, qui dicitur Wolfgotesegerde, a canonicis sancti Tbome sibi suisque successoribus in perpetuam liereditatem susceperunt eo videlicet pacto, ut annuatim 5 terciam partem vini, quod ex labore eorum in predictis agris provenerit, prefatis fratribus persolvant. acta suut hec sub presencia nostra, Engelberto decano, Rödolfo custode, Godefrido cellarario, Godefrido, Cönrado, Ilessone aliisque confra- tribus assencientibus. unde et nos baue cartam memorialem conscribi jussimus et sigillo ecclesie sancti Tbome eam munivimus anno 1159 ab incarnacione domini, 10 inperalore Friderico advocato ejusdem ecclesie et episcopo Burcliardo Argentinensi cum aliis principibus in Longobardia Cremam expugnantibusattestantibus prepo- sito Brunone Avellanensis ecclesie et Adelberto causidico ejusdem ville Mucbeclie. T aus Straßb. Thom. A. Titres lad. 9 or. mb. c. sig. pend. laeso. Gedruckt bei Schöpflin Als. dipl. I, 248 nr. 299 = Würdtwein Nova subs. dipl. IX, 370 15 nr. 189; Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 291 nr. 7, alle nach mehr oder minder schlechten Copien. 110 . Bischof Burchard von Straßburg beurkundet den Verkauf eines dem St. Stephanskloster zu Straßburg gehörigen Gutes im Wormser Sprengel an das Domstift zu Worms. 1160. 20 | In nomine sancte et individue trinitatis. Burcliardus dei gratia Argentinensis episcopus. j commutationes seu venditiones possessionum vel aliarum rerum ad venerabilia dei loca pertinenlium, prout major oportunitas expostulat, vicissim fieri multotiens expedit. quas, ne postmodum tractu temporis occasione interdicte aliena- tionis in irritum devocentur, instrumenti scripto communiri sanctorum patrum aucto- 25 ritas decrevit. eapropter et ego Burcliardus tarn futuris quam presentibus notifico, quod predium quoddam, quod in episcopatu Wormatiensi in comitatu comitis Emi- chonis de Einingen cenobium beati Stephani de civitate nostra possedit, fratres Wormatienses de domo a prefati cenobii abbatissa nomine Hedewiga, universa con- gregatione sua assensum prebente, comparaverunt cum pecunia, quam ipsi de predio 30 suo Widensolo nomine in terminis episcopatus nostri sito, propter incommoditatem difficultatis in itinere et pro quorundam violenta disturbatione vendito receperunt. ego vero premissum factum debita auctoritate corroborans per manum advocati ejusdem congregationis Ottonis scilicet de Geroldesehen, presente domino meo Friderico victoriosissimo Bomanorum imperatore et venerabili fratre Günrado Worma- 33 tiense episcopo id ipsum approbante, dominium empti predii, quamvis alias solius etiam voluntatis dispositione dicatur transferri, in predictos fratres cum omni jure suo transtuli, videlicet quindecim mansos in villis Gimminsheim, Durincheim, Dinin- 1 Hie Belagerung Cremas währte vom Juli 1159 bis mm Januar 1160. 1160 91 heim, Ulfersheim sitos cum omnibus suis instrumentis, greis, gdificiis, cultis et incultis, agris, pratis, pascuis, campis, silvis, aquis aquarumve decursibus, pisca- tionibus, molendinis, viis et inviis, exitibus et reditibus, quesitis et inquirendis cunctisque aliquo' emolumenti genere posthäc accedentibus, ut sint ad subplementum 5 prebende eorundem fratrum. ut gutem hujus dispensatorie venditionis et per me et prefatum advocatum facte traditionis inviolabiliter perpetuo duret auctoritas, baue cautionem sigilli mei impressione corroborare curavi. et ne quis forte aliqua ductus levitate contra hec verdat, sub anathematis comminatione omnia conclusi. testes hujus rei sunt hii canonici Argentinensis ecclesie : de domo Heinricus magister scolarum, io Bertholfus prepositus sancti Petri, Adelbertus prepositus Ilonaugensis 1 , Egino, Bruno, Lüdewicus, Heinricus, Uodalricus, Günradus ; de sancto Thoma : Eigilbertus decanus, Godefridus cellerarius; laici Hugo comes de Dagesburk, Meribodo de Grifenstein, Otto de Geroldeseken, Waltherus dapifer; Günradus Wormatiensis ecclesie episcopus et canonici eiusdem ecclesie de domo : Günradus prepositus de domo, Nibelungus 15 custos, Heinricus decanus, Herimannus magister scolarum, Heinricus cantor, Heinricus senior, Adelbertus, Burkardus, Anno, Gernodus, Eberliardus et universa con- gregatio; laici Gunradus palatinus de Beim, Cunradus de Ilohenhart, Reginbodo de Lobedenburk, Burkardus, Werinherus, Adelbertus, Heinricus Laurisliamensis abbas, Rüdolfus prepositus; laici Swiggerus, Uodalricus, Arnoldus, Gisilherus, Megingoz, 20 Heremannus, Ramungus. Acta sunt hec anno dominice incarnationis 1160, indictione 5, regnante victorio- sissimo Romanorum imperatore a Friderico anno imperii ejus 8. K aus Karlsr. G. L. A. Urkunden-Select C lad. 12 or. mb. c. sig. pend. delapso. Gedruckt darnach bei Schannat Hist, episcop. Wormat. II, 80 nr. 86; Würätwein Nova 25 subs. dipl. VII, 193 nr. 74; von Mone in der Zeitschr. f. Gesch. des Oberrh. XIV, 185. — Stumpf nr. 4534 verlegt die Handlung der Anwesenheit Kaiser Friedrichs 1 wegen mit Hecht in den Januar 1156 nach Straßburg. In das im Datum angegebene Jahr kann sie schon dcßwegen nicht fällen, weil sich der Kaiser seit dem Juli 1158 in Italien befand, mit ihm auch der unter den Zeugen genannte Eheinpfalzgraf Konrad. 30 Dieselben sind Handlungszeugen, die Datirung entspricht der vier Jahr später erfolgenden Beurkundung. Grandidier l. c. corrigirt der Indiction entsprechend das Datum in 1157 anno regni 5. Uebrigens war auch Bischof Burchard mit auf dem Zuge des Kaisers nach Italien. a) K victorisissimo. 35 l In einer Urkunde des Klosters Neuburg werden Chunradus prepositus postea episcopus, Lent- fridus cantor et dominus Heinricus de Hasenburch scolasticus postea eciam episcopus, Heinricus de Tanheke tune dapifer, Albertus senior de Snekenberch prepositus Honerugie als gegenwärtig bei einer Schenkung erwähnt, die erfolgte, quum comes Hugo castrum Horburch obsederat. Das war im Jahr 1162, wie die Annal. Argent. bezeugen (Mon. Germ. SS. XVII, 89). Cfr. Würdtwein Nova subs. dipl IX , 40 381 nr. 194. — Ibidem p. 392 nr. 196 unter den Zeugen einer Urkunde des Kaisers Friedrich I für Mauersmünster, 1163 Juli 8 Selz : Lentfridus clioriepiscopus Argentinensis. — Stumpf nr. 3982. 92 1161 111 . Konrad ArcJiipresbyter in Slraßburg schenkt sein Haus mit allem Ger'äth und seiner ganzen Habe dem St. Arbogastkloster bei Straßburg. 1161 December 24. Notum sit omnibus tarn presentibus quam futuris, quod Cunradus Argentinensis civitatis archipresbyler venerandus domum suam cum ipsius curticula et omni sup- pellectile ac universis, quecunque in presentiarum possederat 3 seu deinceps possessor extiterit, consensu et manu Waltberi causidici, cujus fidelitati et tuitioni omnia, que habuerat, gratia obtentionis ipsi tradiderat, nullo b ei linea sanguinis conjuncto resultante, pro remedio anime sue et parentum suorum ecclesie sancti Arbogasti tali tenore in propatulo contulit, ut videlicet, quamdiu possessor eorum fuerit, dato singulis annis ob memoriam stabilitatis denario probate ecclesie sicuti prius libere omnia possideat eoque decedente nullus ei quamvis affinitate proximus ausu teme- rario Usurpator suorum existere presumat. et quoniam perversitas et molitio morta- lium in cunctis precaveri utilis censetur, tarn presentibus quam preteritis 0 sanissime consultum est, quatenus nichilominus fidelitati aliorum et manibus consentiente prefato Walthero eodem tenore omnia prememorata crederentur d , ne machinationibus ecclesia pretaxata jacturam cujuspiam postea injuste patiatur, sed sub tuitione sub- jectarum personarum largitio hec astipulatione firma perpetualiter facta ab omnibus habeatur. quarum ista sunt nomina: Symon, Wernherus marscalcus, Albero de Ehenbeim, Dietricus prefectus. acta sunt hec quoque primitus 1158 anno incarna- tionis domini, antedicto Walthero eandem domum cum omnibus supradictis causa stabilitatis et firme munitatis tradente atque commendante prescriptis testibus. acta sunt etiam hec secunda vice ab eodem Cünrado in vigilia natalis domini anno incarnationis domini 1160 primo, die dominico 1 sub presentia et attestatione Albe- ronis prelati® hujus ecclesie, fratrum quoque ipsius cenobii Meffridi, Arnold!, Hein- rici prioris necnon et majorum civitatis videlicet Symonis, Wernheri marscalci, Dietrici causidici et Hermann! ejus fratris, Drutwini Rufi, Alberti de Ehenbeim, Godefridi et Humberti filii ejus, Hadeberti, Wernheri de lapidea porta aliorum que meliorum civitatis, Friderico imperante, Burcardo Argentinensem cathedram guber- nante. ut autem liujusmodi actio firma et inconvulsa maneat omni evo, sigillo generali domini prepositi hujus loci munitam et fultam esse perutile censuimus. II aus Straßb. Hosp. A. prot. 7383 cod. chart. sec. XV fol. 36 h . a) H possiderat. b) E nulli. c) Sehr unleserlich. d) Von tarn presentibus—crederentur stark corrumpirt. e) H prelate. 1 In der That fällt im Jahre 1161 die Weihnachtsvigü auf einen Sonntag. 5 10 15 20 25 30 1162—1163 93 112. In einer Urkunde für das Kloster St. Arbogast unter den Zeugen: Albero prepositus, Heinricus prior, Egilolfus, Meffridus astiterunt et hii burgenses : Diete- ricus prefectus et oranes fratres ejus, Symon, Wernherus, Waltherus, Albertus, Rüdolfus, Waltherus dapifer, Cüno, Gotefrid, Nibelunc affuerunt etc. acta sunt hec 5 anno incarnationis domini 1162, indictione 8 1 , epacta 3, Friderico imperante. 1162. H aus Straßb. Hosp. A. prot. 7381 cod. chart. sec. XV fol. 23 a . Die Urkunde und ihr Bechtsinhalt erwähnt bei Schöpflin Als. illustr. II, 521. 113. Kaiser Friedrich I erläßt auf Bitten Rudolfs des Probstes von St. Thomas in Straßburg schärfere Bestimmungen über die rechtzeitige Abführung der Zinsen io an das Stift und nimmt dessen gesammten Besitz in seinen Schutz und Schirm. 1163 Februar 23 Wirzburg. (C.)| In nomine sancte et individue trinitatis. Fridericus divina favente cle- mentia Romanorum Imperator augustus. • quandocunque nostre corroborationis pie exposcitur suffragium, celeri affectu est attribuendum et, si quid exposcitur a nobis, 15 quod perpetuo durare debeat, literis est annotandum, ne prolixitas temporum pos- teris hoc dubium reddat vel incertum. noverit igitur omnium Christi imperiique nostri fidelium tarn presens etas quam successura posteritas, qualiter dilectus ac fidelis capellanus noster Rüdolfus venerabilis ecclesie beati Thome in Argentina prepositus ad nostram veniens presentiam omnimodam destructionem ecclesie suq et 20 intolerabiles pressuras coram nobis lacrimabiliter exposuit, inter quas maximum et precipuum erat videlicet, quod ecclesie sue mansionarii et alii, qui animalem fratri- bus suis censum persolvere debent, census ac debita servicia ad cottidianos usus et stipendia fratrum suorum pertinentia singulis annis temerarig eis subtraherent, per quod ecclesia sua admodum foret attenuata, quod nec fratres inibi deo famu- 25 lautes debita stipendia recipere nec divina obsequia possent exercere. unde nos communicato principum consilio irrefragabile edictum quoddam super hoc promulga- vimus tale videlicet, ut quicunque mansionariorum vel aliorum debitum eis censum usque ad festivitatem beati Andree ejusdem anni non persolverent, ab advocatis nov.3o earundem possessionum bona debiti census absque omni contradictione in potestatem 30 nostram et utilitatem ecclesi§ vendicarentur et insuper illi subtracta omnia resarcire cogantur, quousque preposito et ecclesie sue digna satisfactio exbibeatur. preterea a nostra majestate postulavit, ut pro remedio anime nostre nostrorumque omnium parentum salute, tum quia advocatia ejusdem ecclesie specialiter ad nos spectaret, tum quia nobis et imperio devotissima existerel, saluti ejus prospicere et ad pristi- 35 num sue dignitatis statum misericorditer eam reducere vellemus. nos itaque consi- derantes, in ecclesiarum tuicione plurimum salutis nostre consistere, votis ejus dementer annuimus et prefatam ecclesiam omnesque possessiones ejus : curiam videlicet in Sunthoven cum banno, agris, pratis et nemoribus, curiam in Morswilre cum agris et vineis, duas vineas in Kestenholz, curiam in Epheche cum vineis, mansum 40 1 Die Indictionsziffer um 2 zu niedrig. 94 1163 in Criechesheim, curiam in Bishovesheim cum agris et vineis, curiam et vineas in Rodesheim, curiam in Muzecha cum agris et vineis et pratis, vineas in Mollesheim, curiam in Ergersheim cum agris, pratis et vineis, vineam in Egensheim, curiam in Utenheim cum mansis et curiis eidem attinentibus, in Eggeboidesheim curiam et alias curtes cum banno, mansis, molendino et piscatione, pratis et nemoribus, curiam s in Huspergen superiori cum banno et mansis, curiam in Huspergen inferiori cum banno et mansis, in Adelbardeshoven curtem cum banno, mansis et pratis, in Lutpotesheim curtem et tres mansos, curtem in Illenkirchen cum mansis, pratis et nemore, curtem in Tubincheim cum mansis, cum aliis duobus mansis custodis, in Gugenheim curtem cum duobus mansis custodis, curtem in Husgerüte cum mansis, i° pratis et silva, in Nidekwilre 4 mansos, mansum in Reiben, mansos in Rinstete, in Stuzesheim mansos duos, dimidium mansum in Cunegesboven, ecclesiam sancte Aureliß cum decimis et curte et hortis, 15 curtes fratrum, quas ipsi inhabitant et unam, que dominicalis dicitur, juxta claustrum et curiam, que fuit Heinrici Eichen, et alias curtes, de quibus census datur, item duos bortos in civitate custodis cum 15 decimis sancti Thome in Adelharteshoven et decimis ultra aquam Bruscam a Kal- daha usque ad Goltgiezen 1 cum Omnibus aliis, que vel nunc possidet vel inposterum juste et racionabiliter poterit adipisci, in nostram tuicionem suscepimus et auctori- tate nostra probate ecclesie confirmavimus staluentes et firmiter precipientes, ut nulla ecclesiastica secularisve persona, magna vel parva, in predictis bonis vel possessio- 20 nibus suis de cetero eam gravare vel aliquo modo perturbare presumat. si quis autem huic decreto nostro obviare attemptaverit, 10 librarum auri purissimi pena multetur, dimidietate camere nostre et reliqua parte predicte ecclesie inferenda. quod ut verius credatur et ab omnibus ratum semper et inconvulsum habeatur, presentem inde paginam conscribi et sigilli nostri inpressione insigniri jussimus 20 adhibitis idoneis testibus, quorum nomina hec sunt: Heinricus Wirzeburgensis epis- copus 2 , Eberhardus Babenbergensis episcopus 3 , Cunradus Eistedensis episcopus 4 , Nicolaus Gameracensis episcopus 5 , Adam Eberacensis abbas, Marquardus Fuldensis abas, Hermannus Herisfeldensis abas, Nicolaus Halsbrunensis abas, Heinricus sacri palacii prothonotarius, Fridericus dux Suevorum 6 , Ludewicus lantgravius Thuringie 7 , 30 Otto palatinus comes de Witelinesbach 8 , Marquardus de Grümbach, Heinricus maris- calcus, Bertoldus triscamerarius et alii quam plures. | Signum domni Friderici Romanorum imperatoris invictissimi. | (M.) Ego Gristianus cancellarius vice Gunradi Maguntini archiepiscopi et archican- cellarii recognovi. 35 1 Ueber die Lage dieser Oertliehkeiten vergl. Silbermann Localgesch. d. Stadt Straßb. S. 140. 2 Heinrich II von Bergen und Andechs Bischof von Wirzburg, 1159 — 1165. 3 Eberhard II van Baiern Bischof von Bamberg, 1146 — 1172. i Conrad von Marsberg Bischof von Eichstedt, 1153 — 1171. 5 Nicolaus Bischof von Cambrai, 1137 — 1167. 40 6 Friedrich IV Herzog von Schioaben, 1152 — 1167. 7 Ludwig II Landgraf von Thüringen, 1140 — 1172. 8 Otto VI Pfalzgraf, 1155—1189. 1163 — 1167 95 ’T 1 Acta sunt hec anno dominice incarnationis 1163, indictione 11, regnante domno Friderico Romanorum imperatore gloriosissimo anno regni ejus 11, imperii vero 8. datum Wirzeburc 7 kalendas marcii. T aus Straßb. Thotn. A. docum. hist. lad. I Privileges or. mb. c. sig. int. subt. impr. 5 Gedruckt darnach bei Schilter Thesaur. antiq. teuton. III, glossar. p. 179; Schöpflin Als. dipl. I, 253 nr. 307 mit Facs.; Würdtwein Nova subs. dipl. IX, 384 nr. 195; Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thotn. p. 292 nr. 8. Schneegans L’egl. de s. Thotn. p. 303 nach der Registrande A fol. Id im Thotn. A. — Böhmer nr. 2472; Stumpf nr. 3975. Ficker Bcitr. z. TJrk. II, 117 u. 150 hält die erste und die Signumszeile für voraus- 10 gefertigt vor dem Texte. 114 . Palst Paschalis III bestätigt dem Domstift zu Straßburg ein Edict Kaiser Friedrichs I die Zinseintreibung betreffend. [1167] Juli 31 Rom. Pascalis episcopus servus servorum dei dilectis filiis C[onrado] preposito, H 1 . decano et ceteris canonicis majoris ecclesig Argentinensis salutem et apostolicam 15 benedictionem. immobil! debet esse firmitate subnixum, quod imperialis statuit majestas et apostolica confirmat auctoritas. eapropter dilecti in domino filii vestris justis postulationibus, quas nobis per dilectum filium uostrum IIenr[icum] archidia- conum vestrum porrexistis, grato concurrenles assensu edictum imperiale, quod Serenissimus imperator Fredericus semper augustus in episcopatu Argentiniens! pro- 20 mulgavit et episcopus vester cum clero sub discrimine officii et beneficii affirmavit et populus jurejurando firmavit, devotioni vestre apostolica auctoritate confirmamus et present! scripti patrocinio communimus statuentes, ut secundum statuta ejusdem filii decetero tributarii ecclesie vestre statutis temporibus jura vobis absque contra- dictione persolvant et, si contumaciter ea usque ad festum sancti Andren retinere 25 presumpserint et satisfacere neglexerint, a jure proprio cadant et, si proterve adbuc retinuerint, anatliematis gladio feriantur 2 . et ad bec adicimus, ut nemo ecclesiam aut alrium vestrg ecclesie violare presumat et, qui fecerit, excommunicatus et infa- mis, prout in statutis jam dicti filii nostri decretum est, usque ad condignam satis- factionem habeatur. null! ergo omnino hominum fas sit, baue nostre confirmationis 30 paginam teurere infringere aut ei aliquatinus contraire. si quis autem tributariorum et censualium sacerdos confirmationem nostram et edictum imperiale pronuntiare et summa diligentia servare neglexerit, post tertiam ammonitionem fratrum suspensum eum esse decernimus, donec episcopo et vobis satisfecerit. datum Rome apud sanctum Petrum 2 kalendas augusti 3 . 3ö B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2733 or. mb. c. bull. pend. Gedruckt bei Würdtwein Nova subs. dipl. X, 25 nr. 9 (a. 1165) nach dem lib. sal. 1347. — Jaffe Heg. pontif. nr. 9410. 1 Grandidier l. c. liest falsch P. Die Sigle H weiß ich nicht sicher aufzulösen, zuletzt begegnet Petrus als decanus, später Frico. Grandidier schiebt auch zwischen beiden noch eitlen Luodewicus als 40 Decan ein, indem er Haslacher Mönche mit Straßburger Domcanonikern verwechselt, s. Oeuvr. ined. II, 441 und Würdtwein Nova subs. dipl. X, 39 nr. 14. 2 Cfr. nr. 113. 3 Am 30. Juli 1167 war Pahst Paschalis III mit dem siegreichen Kaiser in Ptom eingezogen. Nov. 30 96 1169—1176 115 . In einer Urkunde für das Kloster St. Arbogast unter den Zeugen: Rüdolfus hujus ecclesie septimus prepositus 1 , Egilolfus prior, Anslielmus, Sifridus, Udalricus, Marsilius, Heinricus cantor, qui et hec scripsit, Dietricus, Ilesso presby- teri, Cünradus dyaconus, Güuradus subdyaconus, Dietricus camerarius, Meffridus celle- rarius, Gerloh, Wolflielmi subdyaconi. acta sunt hec anno dominice incarnationis 1169, indictione 2, epacta 20, concurrente 2, imperante Friderico, Rüdolfo Argen- tinensi episcopatui presidente, advocatiam Ileinrico 2 Argentinensem obtinente. 1169. H aus Straßb. IIosp. A. prot. 7381 cod. chart. sec. XV fdl. 22a. 116 . Probst Jordanis von Leberau und Schultheiß Burchard von Hagenau gehen mit Zustimmung des Straßburger Bomcapitels einen Tausch von Grund- io stücken ein. 1176. Cum sit mos universis cenobitis de sacra consuetudine tocius ecclesi§ posses- siones suas tarn fixas quam motatorias in melius commulare, Jordanis de Leberahe prepositus et tocius dyocesis conventus quoddam fecerunt concambium cum Rurchardo sculteto de Ilagenowa in hunc modum : Rurchardus enim quandam habuit aream 15 in platea Wisegrini claustro beate Marie, quod est Argentine, precio duodecim denariorum tributariam 3 . religiosi vero viri, de quibus jam supra mentionem feci, aliain habuerunt aream juxta curiam predicti sculteti sitam tota consolidatione suam. has igitur areas tali concambio predicte religionis viri cum commemorato sculteto sic commutaverunt, quod scultetus aream, quam possederat, et fecit et dedit preno- so tato conventui liberam ; aream vero liberam, quam a predicto conventu prius recepit, per consensum Argentinensis ecclesie eidem censui subjeeit, quem de area, quam prius possedit, dare debuit. acta sunt autem hec anno dominice incarnationis 1176, regnante imperatore Frederico, presente Ruodolfo Argentin§ civitatis episcopo, preposito Conrado, Fricone decano, Wernhero marscalco, Ruodolfo de W Rinouwa, Waithero sculteto, Sifrido burgravio et ceteris compluribus tarn clericis quam laicis ejusdem temporis viris conprobatis 4 . Aus J. Tardif Monum. hist. cart. des rois p. 330 nr. 673 nach dem Original im Pariser Nat. A. Darnach auch Grandidier Oeuvr. ined. II, 509 nr. 57. ! Ü M: 1 Es werden im Eingang der Urkunde seine sechs Vorgänger genannt: Karolus, Arnolfus, Algotus, 30 Wignandus, Albero, Heinricus. 2 Pichtiger als Schöpflin Als. dipl. I, 257 nr. 311, der die Urkunde des Straßburger Bischofs Rudolf, laut welcher derselbe mit Zustimmung seines Domcapitels Hohbarr vom Kloster Mauersmünster eintauscht, um eine Befestigung darauf anzulegen, in das Jahr 1170 setzt, hat Grandidier sie in das Jahr 1168 gelegt, da in derselben noch Anslielmus als advocatus Argentinensis erwähnt wird. Cfr. 33 Würdtwein Nova subs. dipl. X, 29 nr. 11. 3 Wohl in Hagenau gelegen ? 4 In einer früher fallenden, in die Jahre 1167—1174 zu setzenden Urkunde Kaiser Friedrichs 1 für das Basler Domstift werden folgende Straßburger erwähnt: Henricus Argentinensis scholarum magister, Burchardus vicedominus Argentinensis, magister Henricus de sancto Tlioma, Henricus de 40 sancto Petro. Trouillat Mon. de Bäte I, 353 nr. 232. — Schweiz. Urk.-B. nr. 2335; Stumpf nr. 4555. 1181—1182 97 117 . In einer Urkunde des Bischofs Heinrich von Straßburg, einen Streit zwischen den Klöstern Mauersmiinster und Moyenmoutier betreffend, unter den Zeugen-. Bertoldus cantor majoris ecclesie et Frico decanus, Ileinricus de Veringen custos, Hugo canonicus de Friburg, Fridericus prepositus de sancto Thoma, Hein- 5 ricus custos de sancto Petro; de laicis: Wernherus marschaliusRudolfus de Rinowe. acta sunt hec anno dominice incarnationis 1181, indictione 14, Alexandro papante 1 2 , Friderico Romanorum imperatore feliciter regnante. 1181. Aus Gerbert Hist. Silv. Nigr. III, 106 nr. 67 (ex arch. Maurimon.). Auch bei Belhomme Hist. Mediani Mon. p. 307 und Würdtwein Nova subs. dipl. X, 116 nr. 37. io 118 . Friedrich der Probst und der Convent von St. Thomas zu Straßburg beurkunden die Stiftung einer Capelle für Arme und Pilger innerhalb der St. Aurelien- parochie durch Engelbert den Dekan von St. Thomas. 1182. | In nomine sancte et individue trinitatis. ego Fridericus dei gratia ecclesie sancti Thome prepositus 3 et totus ejusdem ecclesie conventus. • notum esse 15 cupimus omnibus fidelibus tarn futuris quam presentibus, qualiter dominus Engelbertus ecclesie sancti Thome venerabilis decanus ad honorem dei et ad conservandam justiciam ecclesie noslre capellam in territorio ecclesie sancte Aurelie juxta pontem, qua transitus est ad sanctum Abbogastum 4 , tum de propria facultate tum de fidelium elemosinis construxit hac ratione, ut ibidem fieret pauperum ac peregri- 20 norum receptaculum et ut idem locus in perpetuum recognoscatur pertinere et subici ecclesie sancti Thome. unde conmuni consensu capituli statutum est, ut eadem capella in administratione divini officii et provisione pauperum duobus 1 Werueius marescalcus Argentinensis ebenfalls Zeuge in einer Urkunde Herzog Friedrichs V von Schwaben für Kloster Hohenburg, die Gründung von Truttenhausen betreffend, 1181 April 18 [Constanz], 25 Schöpflin Als. dipl. I, 275 nr. 328; Würdtwein Nova subs. dipl. X, 107 nr. 35. — Stumpf nr. 4317. 2 1181 August 30 starb Pabst Alexander III. 3 Friedrich der Probst von St. Thomas, der zum ersten Male hier urkundlich auftritt, erscheint wiederholt als Zeuge in Kaiserurkunden, zum ersten Mal 1182 März 3 Gelnhausen, Stumpf nr. 4337. Dann ist er mit Kaiser Friedrich in Italien, vom Februar 1185 bis zum Juni 1186 am kaiserlichen 30 Hofe nachweisbar, vergl. Stumpf nr. 4409, 4411, 4412, 4419, 4428, 4430 — 32, 4434, 4436, 4437, 4440, 4441, 4443, 4454, 4456, 4458, 4460, 4461. 1187 Juli 12 bezeugt er zu Hagenau Privilegien des Kaisers für die Klöster Weissenburg und Neuburg, Stumpf nr. 4479, 4480. Im Jahr 1188 geht er als kaiserlicher Gesandter zu Pabst Clemens III (Tceche Jahrb. d. deutsch. Deichs u. Heinrich VI S. 520 ff.) und ist Zeuge einer Urkunde Bischof Heinrichs von Straßburg für Haslach (Würdtwein Nova subs. 35 dipl. X, 152 nr. 51). Auch unter Heinrich VI tritt er mehrmals auf, 1192 August 29 zu Worms, Stumpf nr. 4767, 1196 Juni 25 und 26 zu Ober-Ehenheim, Stumpf nr. 5010 und 5011, 1196 Juli 10 zu Besangon, Stumpf nr. 5017. Im Interesse König Philipps ist er ebenfalls thätig, überbringt 1199 oder 1200 einen Brief desselben an Pabst Innocenz III (Winkelmann Jahrb. d. deutsch. Beichs u. Philipp S. 178 not. 2). Als Schiedsrichter zwischen dem Bischof von Basel und der Abtei Murbach wirkt er 40 1194 und 1200. Cfr. Schöpflin Als. dipl. I, 301 nr. 354 und Trouillat Mon. de Bäle I, 441 nr. 287. Im Uebrigen vergl. nr. 135 ff. 4 Königshofen (D. St-Chron. IX, 745) setzt diese Stiftung in das Jahr 1200. Zur Geschichte der St. Marcus-Capelle vergl. Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thorn. p. 235 — 237. 13 98 1182 elemosinariis Burcardo videlicet et Cünrado eorumque successoribus in perpetuum cura conmittatur ita, ut omnia, que nunc inpresentiarum eadem capella possidet vel postmodura quocunque modo cum deo adipisci potent, in provisione eorum consistant, ut ipsi sibi in de suam necessitatem Suppleant et cetera peregrinis et pauperibus fideliter distribuant, lumen quoque capeile provideant. constituit nicliilo- 5 minus sacer conventus noster in sollemni capitulo rogante et ordinante predicto Engelberto decano, ut ad perpetuum hujus constitucionis monimentum in letania Apriizs majore videlicet in teste sancti Marci conventus noster cum processione ad eandem capellam veniat et predicti elemosinarii provisores scilicet capeile et hospitalis refectionem fratribus eadem die in refectorio claustri sancti Thome procurent, que io refectio constet quinque solides et a quartale frumenti et amam vini. unde predictus decanus pro remedio anime sue dedit eidem capeile dimidium mansum propria facultate sua emptum, in Eccheboldesheim marcha situm, censualem videlicet ecclesie sancti Thome. Günradus quoque elemosinarius similiter dedit dimidium mansum censualem ecclesie nostre in eadem marcha situm. preterea dedit decanus tres agros 15 proprios in eadem marcha sitos. ad hec in Huspergen dedit duos mansos et dimidium censuales ecclesie nostre, ad quorum emptionem dominus Burchardus vice- dominus et frater noster duo talenta dedit. dominus Hugo quoque sacerdos de Gugenheim et frater noster dedit predicte capeile quartam partem mansi in Cunheim censualem gcclesie de Nuwilre. in eadem marcha dedit decanus quatuor agros 20 proprios et curlim. hec ergo et alia, si que deo annuente prefata capella juste poterit acquirere, sicut sacrum nostrum decrevit capitulum, predicti elemosinarii Burchardus et Günradus eorumque successores in perpetuum in sua potestate teneant et, quiequid preter censum et duram necessitatem eorum residuum fuerit et preter refectionem fratrum in feste beati Marci, fideliter pauperibus et luminaribus 25 ecclesie distribuant. et ut hec nostra pia statuta firma et inconvulsa permaneant et ne aliqui successorum nostrorum infringere valeant, presentis scripti munimine et ecclesie nostre sigilli inpressione corroborare decrevimus. acta sunt hec anno dominice incarnationis 1182 , indictione 12 Lucio reverentissimo sacrosancte Roman§ ecclesie presidente, regnante domino Friderico gloriosissimo Romanorum inperatore 30 et semper augusto, Henrico venerabili Argentinensis ecclesie electo presente et approbante, domino Fricone reverendo ecclesie majoris decano tune vicem domini electi gerente, presentibus quoque et consentientibus ac consulentibus religiosis prelatis et fratribus ecclesie sancti Thome: Friderico preposito, Engelberte decano, Henrico magistro scolarum, Ottone portario, Algoto cellerario, Ottone piucerna, 30 . Rudolfe, magistro Hugone, Ilugone sacerdote de sancta Aurelia, Rudegero, Johanne, fl Friderico sacerdote de Offenburc, Burebardo vicedomino, Erbone, Dithero, Alberto, ' Bertolde, Hugone, Werinhero, Rudolfe ecclesie sancti Petri cellerario, Werinhero marscalco, Sifrido burgravio, Walthero causitico, Alberto de Ehenheim, Rudolfe de a) et auf Rasur nur in Spuren sichtbar. 40 1 Die richtige Indictionsziffer ist 15. 1182 99 Rinowe. quoniam vero multiplicata cautela ampliorem actionibus prestare solet firmitatem, utile duximus baue nostre constitutionis cartam non solum nostre ecclesie sed et majoris ecclesie et beati Petri sigillis insignire. T aus Straßb. Tliom. A. docum. hist. lad. 13 or. mb. c. 3 sig. pend. 5 Gedruckt darnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 294 nr. 10. 119. Walther der Spender Bischof Heinrichs von Straßburg gründet auf ihm gehörigem Areal jenseits der Brensch die der St. Thomashirche unterstehende St. Nicolauscapelle. 1182. j In nomine sancte et individue trinilatis. j notum sit omnibus Christi 10 fidelibus tarn posteris quam presentibus, qualiter dominus Wallberus domini nostri Heinrici Argentinensis episcopi dispensator pro remedio anime sue in honore sancte Marie Magdalene, Mauricii, Nycolai, Cecilie in predio suo, quod situm est ultra Bruscam in territorio sancti Thome, capellam construxit 1 et consilio conmuni atque rogatu tocius conventus claustri sancti Thome eandem capellam uno manso inferioris 15 Hugisbergin marcha sito donavit et videlicet conpositione, quod predictus Walterus capellam clerico, cui velit, legitime usque in finem vite su§ primo concedat habendam et idem clericus tarn dote capeile quam aliis reditibus ad terminum vite sue; fruatur preter dimidias tarnen oblationes, quas idem clericus custodi sancti Thome fideliter dividere debet. et sepius nominatus clericus, officio suo apud 20 capellam celebrato, nisi infirmi inpediverint, sancti Thome chorum debet frequentare. baptisma vero vel sepultura nulli in eadem capella debet denegari vel a quoquam prohiberi. mortuo autem primo ejusdem capeile clerico, prepositus sancti Thome, cui vult, clerico capellam concedere debet. conventus sancti Thome in festo sancte Marie Magdalene primam vesperam in eadem capella debet canere. ob quam juii 22 25 venerationem jam dictus Waltberus ad refectionem fratrum in eodem festo 15 solidos de predio suo annuatim dari constituit. ut autem hec stabilia et inconfusa perma- neant et ne quis successorum nostrorum infringere valeat, sigilli domini nostri Heinrici Argentinensis episcopi inpressione corroboramus. acta sunt hec anno dominice incarnationis 1182, indictione 11 2 , Lucio reverentissimo Romane sedi 30 presidente, regnante Friderico glorioslssimo Romanorum imperatore et semper augusto, Ileinrico venerabili Argentinensi episcopo presente et approbanle, domino Friccone majoris ecclesie decano etiam presente, presentibus quoque et consentientibus ac consulentibus religiosis prelatis et fratribus sancti Thome : Friderico preposilo sancti Thome, Engelberto decano, Heinrico magistro scolarum, Oltone portario, 35 Algoto cellerario, Rüdolfo, magistro Hugone sacerdote de sancta Aurelia, Rüdegero et Johanne, Friderico sacerdote de Offenburch, Burcliardo vicedomino, Erbone, Dieterico, Alberto, Berbtoldo, Hugone, Ottone pincerna, Wernbero, domino Rüdolfo 1 Vergl. Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 248 ff. 2 Hie Indictionsziffer um 4 zu niedrig. 100 1182 — 1185 ecclesie sancti Petri cellerario, Wernhero marscalcho, fiüdolfo de Rinöwe, Sifrido burcgravio aliisque viris honestis quam plurimis. T aus Straßb. Thom. A. docum. hist. lad. 12 cop. mb. coceva von andrer Hand als nr. 118 geschrieben, ohne jede Spur der angekündigten Besiegelung durch Bischof Heinrich. Hie Urkunde ist frühestens in die letzten Monate des Jahrs 1182 zu setzen, da Heinrich 5 erst im Juli desselben Jahrs geweiht wurde 1 . Gedruckt darnach bei Gh. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 294 nr. 9. 120 . ln einer Urhunde Bischof Heinrichs von Straßburg, die Niederlassung von Mönchen ans Metz bei Ruffach betreffend, unter den Zeugen: Bertoldus prepositus majoris ecclesie, Fricco decanus, Lantfridus cantor, Ebirardus custos, Olricus io prepositus de Hasela et ceteri fratres majoris ecclesie; Anselmus advocatus, Wernherus marscalcus, Sifridus burgravius 2 , Rüdolfus de Rinovva, Rüdolfus scultetus et Waltberus frater ejus. facta sunt hec anno dominice incarnationis 1183, indic- tione 1, epacta 25, concurrente 5. 1183. B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 26 or. mb. c. sig. pend. 15 Gedruckt darnach bei Würdtwein Nova subs. dipl. X, 131 nr. 42; Bull, de la societe p. la conserv. d. monum. historig. d’Alsace IV, 2, 233. Nach fehlerhafter Copie Gallia Christ. V instr. p. 483 nr. 24. 121 . Bischof Heinrich von Straßbnrg übergibt dem Kloster Pairis ein dem Straßburger Domstift gehöriges Qrundstiich in der Oemarhung Arzenheim. 1185. 20 Heinricus dei gracia Argentinensis minister humilis Omnibus, ad quos presens pagina pervenerit, salutem in vero salutari. quia labilis est bumana memoria et res necessaria a suo statu facile dilabitur, nisi scriptis confirmetur, inde est, quod universis tarn modernis quam posteris, ad quos hoc scriptum pervenerit, manifestare curavimus, qualiter domnus Heinricus de Sülze et proles ejus predium quoddam in 25 territorio Arcenheim situm post mortem domni Egenonis avunculi uxoris sue jure bereditario putabat obtinere. hoc autem predium jure proprietatis ad nostram majorem ecclesiam pertinebat. prefatus igitur Heinricus et proles ejus, qui illud predium injuste tenebant, postposita et resignata omni spe successionis et hereditatis, in manus nostras ipsum predium resignaverunt. nos autem tarn ex dignitate 30 scholarum, quam adhuc in manu nostra tenebamus, quam ex episcopatu babentes potestatem procurationis super puerum quendam ecclesie majoris canonicum, ad quem sepe nominatum predium nomine beneficii claustralis spectabat, ex assensu domni Egelolfi de Urselingin patris jam dicti pueri et ex assensu ejusdem pueri et 1 Hie Annäl. Marbac. berichten zum Jahr 1182 : Heinricus Argentinensis episcopus in Ytalia ab 35 Christiane) Maguntino episcopo cum magna difficultate consecratur in festo sancti Jacobi apostoli (Juli 25). Mon. Germ. SS. XVII, 161. 2 In einer Schenkungsurkunde für die Abtei Pairis um das Jahr 1200 heißt es : post hec pater mens Egelolfus (de Gotenburc) dedit eidem ecclesie pecuniam, de qua emptum est molendinum Columbarie a Conone de Biscowesheim, et hoc manutenendum commissum est salmannis Wernhero marschalcho, Sifrido prefecto , Burchardo de Steinbürgetor Argentinensibus. Cfr. Würdtwein Nova subs. dipl. X, 184 nr. 64. 1185—1187 101 universi capituli Argentinensis majoris ecclesi§ venerabili abbati Weceloni et monachis Parisiensis cenobii sepe nominatum predium pro censu 10 solidorum Argentinensium in festo sancti Martini annuatim solvendorum jure hereditario in perpetunm concessimus, hoc quoque statuentes, nt suecedentibus invicem sibi 5 personis in titulum ejusdem prefati predii semper firma maneat semel facta concessio et ecclesia Parisiensis vel aliquis nomine ipsius de manu cujusquam non cogatur illud iterato suscipere, sed ad recognoscendam legitime possessori justiciam suam 12 denarios Argentinenses persolvat. hoc quoque dignum duximus inserere, quod predictus abbas et monachi 30 libras Basilienses jam nominale Heinrico dederunt, io ut possessionem, quam incaute tenebant, ipse cum prole sua in manus nostras resignaret. facta est autem liec donatio a nobis et capitulo Argentinensi abbati et ecclesie Parisiensi anno ab incarnatione domini 1185, regnante Friderico impe- ratore. et ut hec verius credantur, presentem paginam impressione sigilli nostri munivimus et, quod veritas magis elucescat, sigillum capituli Argentinensis majoris 15 ecclesie apponi fecimus. liujus quoque facti testes sunt : Bertoldus prepositus de Swarzenberc, Fricco deebanus, Lenfridus 3 cantor, Cunradus archidiaconus de Huneburc, Eberhardus custos de dunginge, Burchardus archidiaconus de Gregens, Werno canonicus, Morandus canonicus. C aus Colm. Bez.-A. fonds Pairis or. mb. c. 2 sig. pend. delapsis. 20 B coli. Straßb. Bez.-A. G nr. 27 or. mb. c. 2 sig. pend. delapsis. Gedruckt nach B bei Würdtwein Nova subs. dipl. X, 137 nr. 45. 122. Der Arzt Humbert ans der Lombardei, ein Straßburger Bürger, löst durch eine Geldzahlung alle Verbindlichkeiten gegen das Jung St. Petersstifl, die auf einem Haus unter den Sattlern und einer Mühle zu Illkirch lasteten. 1187. 25 j In nomine sancte et individue trinitatis. ] notum esse volumus tarn futuri quam presentis seculi hominibus, quod Humbertus natione Longobardus, professione medicus, dignitate civis Argentinensis, ab omni obligatione scilicet domus inter sellatores et molendini in Illenchirclien se suosque heredes solvit, qua conventui sancti Petri ante portam Argentinensem obligatus fuit. hoc autem fecit in quadam 30 lite dirimenda, que versabatur inter conventum predictum et Eberhardum quendam clericum suosque coheredes. litis autem forma talis fuit: prepositus cum conventu dicebat, se locatorem esse molendini trium rotarum et ejus appendicium, scilicet saltus trium mansuum et quarta parte mansi frugiferi et quadam areola in villa Ekkeboldesheim sita; herum autem enumeratorum usufructuarios dixitesse conductores. 33 Eberhardus vero et ejus coheredes econtra tercie partis molendini, videlicet unius rote cum suis appendiciis, dixerunt se possessores hereditarios esse, haue litem episcopus Heinricus consulente Berhtoldo cantore diremit in hunc modum: quod prefatum capitulum 17 libras Argentinensis monete Eberharde suisque coheredibus tradidit; econtra prenotati controversores, quiequid juris in predicta parte molendini suisque appendiciis videbantur habere, unanimiter capitulo resignaverunt. sieque Nov. 11 a) B Lentfridus. 102 1187—1188 tercia pars molendini et ejus appendicia, que conventus prius quasi nude possederat, per consolidationem obtinuit. predicte vero pecunie prenotalus Ilumbertus dedit octo talenta überaus se suosque, ut diximus, heredes a qualibet obligatione predicti claustri, conventum vero taliter obligando sibi, ut vigilias et missam pro defunctis semel in anno tribus continuis diebus decantet, tribus personis adhuc in carne 5 viventibus, Humberto scilicet pecunie datori et Berlite uxori sue aput ponlem beati Arbogasti incluse et filio ejus Humberto in predicto claustro sancti Petri canonico. cum autem üee tres persone universe viam carnis fuerint ingresse, conventus, ut spopondit, eas sepeliat et anniversarii eorum celebrando vigilias et missam pro defunctis nunquam immemor existat. hec autem stili officio et sigilli inpressione io confirmavimus, ne temporis prolixitate possent a memoria posterorum ca der e. acta sunt autem hec anno ab incarnatione domini 1187, indictione 5, testibus sub- notatis: Heinricus episcopus, Berhtoldus cantor, Morandus scolasticus, Eberhardus custos majoris ecclesie canonici; sancti Petri Eberhardus prepositus, Eberhardus deccanus, llartungus magister scolarum, Heinricus custos, Gernodus, Humbertus, 15 Hugo, Willehelmus, Eberhardus, Anshelmus portarius, Willehelmus cellerarius, Burcbardus, Gotefridus. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 4226 or. mb. c. 3 sig. pend. delapsis. Gedruckt darnach im Bull, de la societe p. la conserv. d. monum. historiq. d’Alsace III, 2, 158. 20 123. Pabst Clemens III bestätigt Friedrich Probst von St. Thomas zu Straßburg die günstige Sentenz der Basler Synode , einen Zehntenstreit mit einem Cleriher betreffend. 1188 Juni 8 Rom im Lateran. Clemens episcopus servus servorum dei dilecio filio Frederico preposito sancti Thome in Argentina salutem et apostolicam benedictionem. sicut ex instrumenti 25 publici recitatione didicimus, cum B. clericus, qui super cappella Mirinwilre a te per diffinitivam sententiam a hone memorie Luc[io] et Ur[bano] 1 2 nostris predeces- soribus confirmatam fuerat superatus, denuo tibi calumpniam suscitaret, querelam ad venerabilem fratrem uostrum Ilfeinricum] Basiliensem a 2 episcopum residente in sinodo detulisti, ubi contra ipsum B. sinodali fuit sententia diffinitum, ut et fructus 30 decimarum, quos invaserat, tibi restitueret et a tua de cetero molestatione cessaret. nos igilur eandem sententiam, sicut auctoritate sinodali, presente etiam venerabili fratre nostro Hfeinrico] Argentinensi episcopo, fuit canonice promulgata et in autentico continetur, ütteris presentibus confirmamus. datum Laterani 6 idus junii pontificatus nostri anno 1 . 30 T aus Straßb. Thenn. A. docum. hist. lad. 1 (Privileges) or. mb. c. bulla pend. a) T Basilensem. 1 Lucius III 1181—1185, Urban III 1185—1187. 2 Heinrich von Horburg, Bischof von Basel, 1180 — 1191. 1188 — 1189 103 124 In einer Urkunde Bischof Heinrichs von Straßburg für das Kloster Marbach unter den Zeugen: Fricco decanus, Eberliardus custos, Heinricus de Veringe et alii majoris ecclesie canonici; Anshelmus advocatus, Wernherus marschalcus et filius ejus, Rüdolfus de Rinovva et filii ejus Rüdolfus scultetus et 5 Waltherus frater ejus 1 . acta sunt hec anno incarnationis dominice 1188. 1188. C aus Colm. Bez.-A. fonds Marbach or. nib. c. sig. pend. delapso. Gedruckt bei Würdtwein Nova subs. dipl. X, 145 nr. 49 ex autogr. tabul. episcop. Tabern. r n einer Privilegienbestäligung Bischof Heinrichs von Straßburg für die AMei-B aumgarte n unter den Zeugen . + . signum Bertoldi prepositi. . + • signum io Friconis decani. . + . signum Berdoldi cantoris. . + . signum Mongrandi scolastici. . + . signum Ebrehardi custodis. . + • signum Henrici camerarn. . + . signum Conradi, Burcliardi, item Conradi et alterius Conradi corepiscoporum. . + • signum Arnold! archidiaconi. . + • signum Conradi archisubdiaconi. . + . signum Ulrici, Hugonis et alterius Hugonis presbiterorum. . + . signum Alberti mensurnarii. . + . signum Ulrici 15 prepositi de Ilasela. magister Wernerus. [1185-1189.] B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 29 or. mb. c. sig. pend. delapso. Gedruckt darnach bei Schöpflin Als. dipl. I, 295 nr. 347 (a. 1190), von Grandidier Oeuvr. ined. III, 37 in das Jahr 1185 gesetzt. Die Datirungstermine ergeben sich daraus, daß 1185 noch Lentfridus als cantor erscheint (nr. 121) and 1190 erst Eberhardus als prce- positus urkundlich auftritt (nr. 128). 20 126 . Probst Berthold gibt dem Straßburger Bomcapitel den bisher widerrechtlich von der Kellerei desselben allein innegehabten Effenberg zur allgemeinen Nutznießung zurück. [1185-1189]. Berchtoldus dei gratia majoris ecclesie in Argentina prepositus universis fra- 25 tribus suis canonicis majoris ecclesie salutem et fraternam dilectionem. quia in lecto infirmitatis nostre propter quorundam vestrum absentiam omnium presentiam habere non possumus, quod in presentia paucorum fecimns et coram aliis postea confessi sumus, hoc ad omnium vestrum noticiam scripto nostro perducimus. noscat ergo vestre universitatis dilectio, quod coram domino Ffriccone] decano et domino so Hugone de Vriburg vice et totius capituli loco recognovimus, quod mons ille, qui dicitur Ephenberch, quem nos occasione cellerarie occupaveramus, non ad cellera- riam spectat, sed ad vestros conmunes usus ex integro pertinet. quapropter rede- untes ad propriam et certam conscientiam super omni nostro excessu et negligentia 1 Fast dieselben Zeugen weist die Urkunde des Erzbischofs von Besangon Theodericus auf, die für 35 das Kloster Marbach in derselben Sache aus demselben Jahre ausgestellt ist: Fricco decanus, Eberhardus prepositus sancti Petri, Cünradus corepiscopus, Heinricus de Veringe, marschalcus Wernher et filius ejus Wernher, Rüdolfus causidicus et Waltherus frater ejus, Rüdolfus de Rinüve. Colrn. Bez.-A. fonds Marbach or. mb. c. sig. pend. delapso, gedruckt bei Würdtioein Nova subs. dipl. X, 150 nr. 50. et maxime in eo, quod circa reltentionem illius montis deliquimus, a deo et a vobis indulgentiam humiliter imploramus. ne igitur ulli omnino hominum nobis in digni- tate vel otBcio seu beneficio aliquo succedenti sub nostro nomine vel occasione nostre possessionis de prefato monte aliquid liceat usurpare, jam dictum montem, sive ad sanitatem per dei gratiam revertamur, sive de bac vita migremus, univer- sitati vestre, ad quam de jure pertinet, ad conmunes usus fralrum dimittimus et sigillo nostro presentem paginam confirmamus. post hec hoc idem factum nostrum recognovimus et coram infrascriptis personis nos fecisse confessi sumus : scilicet Morando scolastico, Burcardo archidiacono, Bercbtoldo nepote nostro, magistro Petro, magistro Ingrammo, Petro plebano de Slezestat, Manegoldo, Nibelungo, Ottone et aliis plerisque. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2705 or. mb. c. 3 sig. pend. laesis. Gedruckt nach dem Mb. sal. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. X, 140 nr. 46, ohne genügenden Grund in den Mai 1185 gesetzt, da für das Todesjahr des Domprobstes Berthold jede Angabe fehlt b Im Uebrigen vergl. nr. 125. 127. In einer Urkunde Bischof Heinrichs von Straßlurg für das Kloster Eus- serlhal unter den Zeugen: G. prepositus 1 2 Argentinensis, Fricco decanus Argen ti- nensis, H[einricus] camerarius, C. dapifer, Morandus scolasticus cum multis aliis Argentinensis ecclesie canonicis; Burchardus vicedominus Argentinensis, Wernherus marscalcus Argentinensis, Waltberus Argentinensis, Anshelmus advocatus Argentinensis 3 4 . facta sunt hec anno incarnacionis domini 1189 A 1189. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. XII, 120 nr. 39. — Stumpf nr. 4641. 1 Der bei Würdtwein l. c. erwähnte Probst Reinhardus de Tengen vom Jahre 1186 kommt nur in einer gefälschten Urkunde vor und gehört dem 2ten Decennium des 13ten Jahrh. an, vergl. nr. 159. Im Uebrigen scheint es, daß Berthold die obige Bestitution wirklich auf seinem Todesbett vorgenommen hat. Eine undatirte Urkunde Bischof Heinrichs bestätigt dieselbe dem Bomcapitel, nachdem der Probst inzwischen verstorben war. Straßb. Bez.-A. G fase. 2705 or. mb. c. sig. pend. delapso. 2 Die Sigle C ist unrichtig, vielleicht durch Lesefehler aus E entstanden. 3 Der Straßburger Vogt Anselm, der hier zum letzten Mal erscheint, ist wohl der miles quidam prepositus Argentinensis, dem, weil er der Aufforderung des kaiserlichen Marschalls zum Zweikampfe nicht nachgekommen war, durch einen Bechtsspruch der Fürsten in Anwesenheit des Kaisers Amt und Gut aberkannt wurden, 1191 December 29 Hagenau. Cfr. Gisleberti Chron. Hanoniense (Mon. Germ. SS. XXI, 558 u. 577). — Stumpf nr. 4733. 4 Die gleichen Zeugen, die Straßburger Domcanoniker ausgenommen, enthält eine Urkunde Kaiser Friedrichs I, der mit Bischof Heinrich von Straßburg für das Kloster Eusserthal einen Gütertausch eingeht, 1189 April 14 Hagenau. Würdtwein Nova subs. dipl. XII, 118 nr. 38. — Böhmer nr. 2714; Stumpf nr. 4515. 5 10 15 20 25 30 35 1190 — 1191 105 128 . In einer Urkunde Konrads des erwählten Bischofs non ßtraßburg für das Laulenbacher Capitel: hec autem acla sunt ab incarnatione domini 1190 anno, presentibus canonicis Argentinensis gcclesie [Eberhjardo a preposito, Ileinrico custode, Alberto de Sneigenberc, Morando scolastico, Burcliardo vicedomino 1 . 1190. 5 IS aus Straßb. Bez.-A. G nr. 30 or. mb. c. 2 sig. pend. delapsis. Gedruckt darnach bei Laguille pr. p. 28; Grandidier Oeuvr. ined. I, 576 nr. 10; Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. XI, 319. 129 . Bischof Konrad von ßtraßburg entscheidet, daß der Pfarrer von Hütten - heim zu keiner Dienstleistung gegen irgend einen Archidiacon des ßtraßburg er io Domstifts verpflichtet sei. 1191 ßtraßburg. In nomine sancte et individue trinitatis. C[ünradus] dei gracia Argentinensis ccclesie minister bumilis universis tarn presentis quam futuri temporis liominibus, ad quos hoc scriptum pervenerit, perpetuam b in . domino salutem. universitatis vestre noscat dilectio, quod, cum dominus Heinricus Argentinensis majoris ecclesie 15 custos apud Hutinheim 2 in judicio suo, quod vocatur Christianitatis placitum 3 , con- sedisset, a parrochianis inquisivit, quis se et suos ibi procurare deberet, respon- sumque est, quod duobus annis continuis suus ei dispensator ibi deberet ministrare; de tercii vero anni servicio se dubitare dicebant. aliqui tarnen erant, qui dicebant, quod plebanus superioris capelle in tercio anno servire teneretur. ad quam rela- 20 tionem cum Hartungus jam dicte capelle plebanus ad presentiam nostram appellasset et nos in placito nostro Argentine super hoc justiciam per sentenciam inquisivisse- mus, dominus Eberhardus Argentinensis prepositus, qui prius custos fuerat et eandem capellam diu tenuerat, in virtute obedientig interrogatus asseruit, quod nec ipse nec aliquis antecessorum suorum infra quadraginta annos, quos se bene in 25 memoria habere dicebat, in illa capella alicui archidiacono ullum servicium fecisset. per sentenciam igitur secundum adtestationem prepositi adjudicatum est, quod, cum plebanus et sui antecessores actenus ab hujusmodi servicio liberi c fuisse, etiam deinceps debere esse inmunes. quam sentenciam et nos incontinenti confirmavimus et inconvulsam esse volumus. ne igitur super hoc aliqua postmodum suboriri possit so dissensio, hec adscribi et sigilli nostri auctoritate fecimus corroborari. acta sunt hec anno dominice incarnationis 1191, regnante Heinrico inperatore, presentibus et consentientibus contratribus nostris Efberhardo] preposito, F[riccone] decano, Morando scolastico, archidiaconis B[urchardo] de Granies, C[ünrado] de Gündolfingen, H[ugone] 35 n) Die fünf ersten Buchstaben verwischt, von Laguille und Grandidier zu Reinhardo ergänzt, b) B per- petuuam. c) B libereri. 1 Im Jahr 1189 wird urkundlich ein Burkardus de Argentina, qui cognominatus est Wolf, erwähnt, der dem Kloster Hohenburg durch die Hand seines Sohnes Hugo sowie Dietrichs und Burkards vom Stein eine Mühle in Ottenrode und Grundstücke überträgt. Straßb. Bez.-A. G fase. 1229 or. mb. c. sig. pend. loeso. 40 2 j n Gallia Christ. V, 800 wird die Urkunde fälschlich auf iUenheim bezogen. 3 Cfr. nr. 84 not. 1. 14 106 1191 — 1192 de Althewilre, C[ünrado] a de Utelenbruclien, Hfugone] de Friburc, F[riderico] de Entringen, II. decano de Honaugia cum omnibus fratribus suis. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 4209 or. mb. c. 3 sig. pend. delapsis. 130 . Kaiser Heinrich VI nimmt von den Gütern, die er dem Bisthum Straßburg und der Kirche der heiligen Maria daselbst gegeben (1191 April 17 im Lager 5 zwischen Rom und Frascati), das Kloster Erstein als unveräußerliches Reichsgut zurück, hält jedoch die Schenkung seines Allods Mittersheim sowie der beiden Hofstätten zu Straßburg und Molsheim aufrecht. 1192 März 4 Hagenau. In nomine sancte et individue trinitatis. Henricus sextus divina favente cle- mentia Romanorum imperator semper augustus. regnorum apices suis gloriosius 10 attendentes clarescere preconiis, si regum animos fervor accedat karitatis, ex officio imperialis magnificencie nostre ac munificencie dextram salubriter decrevimus eccle- siarum porrigere incrementis. noverit itaque omnium imperii fidelium tarn presens etas quam successura posteritas, quod nos pro remedio animarum Serenissimi patris nostri domni Friderici felicis memorie gloriosi Romanorum imperatoris augusti ac 15 progenetricis nostre bone recordationis domne Beatricis illustrissime Romanorum imperatricis neenon dilecti fratris nostri pie recordationis Friderici illustris Suevo- rum ducis 1 atque omnium parentum nostrorum ac favore dilecti nobis Cunradi Argentinensis episcopi, qui nostris ac imperii fideliter ac devote insudavit obse- quiis, ecclesie sancte Marie in Argentina et episcopatui claustrum de Eristein cum 20 ministerialibus et universis pertinentiis ejus, sicut ad imperium spectare dinoscitur, et allodium nostrum speciale Milzecbe in Metensi episcopatu situm 2 jure donavimus proprietatis et perpetuo volentes, ut jam dictus episcopus et omnes ejus successores prediclam abbatiam el allodium cum omnibus pertinentiis eorum, terris videlicet cultis et incultis, montibus, planiciebus, agris, paseuis, aquis aquarumque decur- 25 sibus, omnibus fructibus et commodis exinde provenientibus libere et absolute percipiant et quiete possideant, areas quoque duas, unam in Argentina, quam Burkardus vicedominus edificavit, atque alteram in Molleshaim, que fuit Ottonis quondam sculteti, simul cum earum edificiis, propter predictas causas prefato episcopatui et ecclesie eodem jure contulimus. baue autem nostre majestatis donationem 30 fecimus in campestribus inter urbem et Tusculanum, presentibus Godefrido Aquile- jensi patriareba 3 , Pbilippo Goloniensi arcbiepiscopo 4 , Ottone Bambergensi episcopo 5 , Von C[ftnrado] bis zum Schluß mit andrer Pinte, aber von der gleichen Hand wie das üebrige geschrieben. 1 Herzog Friedrich V von Schwaben, 1167 — 1191. 33 2 Identisch mit dem in der Urkunde Kaiser Ottos II erwähnten fiscus Milcei. s. nr. 44. 3 Gottfried Patriarch von Aguileja, 1182—1194. 4 Philipp von Heinsberg Erzbischof von Cöln, 1167 — 1191. 5 Otto II von Andechs Bischof von Bamberg, 1177 — 1196. 1192 107 Milone Mediolanensi archiepiscopo 1 , Alberto Vercellensi episcopo 2 , Bonifacio Nova- riensi episcopo 3 , Cunrado duce de Rotenburc fratre nostro 4 , Ottone Boemorum duce 5 , Heinrico de Bruneswic filio Heinrici quondam ducis Saxonie 6 , Rabotone comite de Ortemberc, Theoderico comite de Hostado, Petro prefecto urbis, Roberto de Durne, 5 Craftone de Boekesburc et aliis quam plurimis. Dietericus vero imperialis aule cancellarius vice Philippi Goloniensis arcbiepiscopi et totius Italic archicancellarii recognovit. anno ab incarnatione domini 1191, indictione 9, regnanle domno Heinrico sexto Romanorum imperatore gloriosissimo anno regni ejus 22, imperii vero 1. datum per manum Heinrici prothonotarii 15 kalendas maji. io Processu autem temporis, principibus in presencia nostra apud Hagenowe constitutis, tarn de convencione inter nos et jam dictum fidelem nostrum Argentinen- sem episcopum habita quam etiam de principum sciencia placuit, ut predicta donacio facta de claustro Eristein ad Imperium pertinente retractaretur, qua non est licitum, res ad Imperium speetantes alienare absque imperii proventu et utilitate 7 . ideoque 15 prenominatus episcopus Gunradus in manum nostram prefatam abbatiam cum Omnibus perlinenciis suis resignavit, in pristinam fisci nostri potestatem restituit, reliqua donatione firma permanente, quam fecimus in allodio nostro speciali Milzeche et in prefatis curiis in Argentina et Mollesheim constitutis. que celsitudinis ac libera- litatis nostre donatio de sepedicto allodio Milzecbe et de prememoratis areis et edificiis 20 facta ut rata et inconvulsa permaneat 8 , presentem inde paginam fecimus conscribi eamque sigillo nostri nominis jussimus communiri, precipientes et imperiali sancientes edicto, ut nulla persona liumilis vel alta, secularis vel ecclesiastica huic nostre magnitudinis magnificencie b presumat obviare vel eam ausu temerario infringere, contrafaciens celsitudinis nostre incurrat indignacionem atque nomine poene mille 25 marcas argenti componat, medietate fiseo imperiali applicanda, alia vero medietate episcopo Argentinensi, qui pro tempore fuerit, persolvenda. liujus rei testes sunt Gunradus Maguntinus arcliiepiscopus 8 , Otto Bambergensis episcopus, Hermannus Monasteriensis episcopus 9 , Rudolphus Verdensis episcopus 10 , Waltherus Trojanus episcopus 11 , Rofredus abbas montis Cassini, Otto palatinus comes Burgundie 12 , ijg a) Grandidier permaneant. b) Grandidier magnificencia. 1 Milo de Cardarn Erzbischof von Mailand, 1187 — 1195. 2 Albert Bischof von Vercelli, 1185 — 1205. 3 Bonifacius Bischof von Novara, 1172 — 1191. 4 Herzog Konrad von Schwaben, 1191 — 1196. 35 5 Otto Herzog von Böhmen, 1189 — 1191. 6 Heinrich III, Sohn Heinrichs des Löwen, von 1195 ab Pfalzgraf bei Bhein. 7 Vergl. Ficker Ueber das Eigenthum des Beichs am Beichskirchengute, Sitzungsb. d. Wiener Acad. d. Wissensch. 1872 S. 87. 8 Konrad Erzbischof von Mainz, 1183 — 1200. 40 9 Hermann von Katzenelinbogen Bischof von Münster, 1174 — 1203. 10 Rudolf Bischof von Verden, 1189 — 1205. 11 Walther Bischof von Troja, 1195 nachweisbar. 12 Otto Pfalzgraf von Burgund, 1189 — 1200. 1194 April 17 108 1192—1193 Albertus comes de Tagesburc, comes Sigebertus, comes Burkardus de Hohenburc, Bertoldus de Kunegesburc, Heinricus advocatus de Huneburc et Ludewicus frater ejus et alii quam plures. Signum domni Heinrici sexti Romanorum imperatoris invictissimi. Acta sunt hec anno 1192, indictione 10, regnante domno Heinrico sexto 5 Romanorum imperatore gloriosissimo anno regni ejus 23, imperii vero 1. datum apud Hagenowe per manum Sigelois imperialis aule prothonotarii, vacante cancel- lario, 4 nonas marcii. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. X, 156 nr. 53 (ex libro salico cathedralis Argentinensis fol. 69, wohl identisch mit lib. sal. 1347?). — Böhmer nr. 2761, 2778; Stumpf nr. 4696> 10 4739. Febr, 2 Aug, 40 131. Der Straßburger Domprobst Eberhard entscheidet , daß die zwölf Viertel Getreide, die der Custos und der Kellermeister jährlich zu liefern haben, nicht dem Pförtner sondern dem sogenannten Wegekorn anheimfallen, das unter alle Domcanoniher vertheill wird. 1193 August 7 Straßburg. i- \ In nomine sancte et individue trinitatis. j Eberliardus Argentinensis eclesie majoris prepositus. que perpetualiter sciri desiderantur, memorie scripturarum con- mendantur. unde est quod notum esse volumus omnibus in Christo pie viventibus tarn presentibus quam futuris, domnum Bertoldum de Gerolteseke in ecclesia nostra portarium duodecim quartalia, quorum sex custos, cellerarius sex singulis annis dare 20 • debet, ad officium suum scilicet porte pertinere contendisse. Hugo vero confrater noster de Friburc pretaxata duodecim quartalia ad annonam, qua ipse fuit inbene- ficiatus, que vulgariter dicitur wegecorne, de qua centum et viginti quartalia a purificatione sancte Marie usque ad festum sancti Laurentii universis confratribus nostris singulis diebus distribuuntur, utpote ipse ab anliquioribus confratribus suis 20 acceperat, pertinere asserebat. nos vero, cum Inter cos amicabiliter conponere non possemus, capitulum pro litis decisione indiximus, die instituta partibus presentibus et eorum consensu juxta sententiam confralrum nostrorum et absque dolo, remota hinc et inde juris subtilitate, cujus inter hos prefatos litigantes supradicta duodecim quartalia de jure esse deberent, in virtute obedientie indagavimus. duo confratres 30 de antiquioribus Cünradus de Odelbrüke et Fridericus de Antringen, cum alii igno- rarent, veluti asseruerunt, sepedicta duodecim quartalia sub obtentu obedientie, secundum quod ab antecessoribus eorum' audierunt et temporibus suis viderunt ac etiam omni occasione postposita scirent, annong pronominale, qug usualiter wegecorne dicitur, canonica altestacione adjudicaverunt. nos itaque per sententiam una- 35 nimem confratrum nostrorum predicto Ilugoni concanonico a nostro, qui annone jam dicte scilicet wegecorne preerat, sepedicta duodecim quartalia confirmavimus. preterea domno Heinrico de Veringen, qui et custodie et cellarie tune fungebatur officio, supradicta duodecim quartalia Ilugoni predicto per sententiam dare B concamco. 40 I 1193—1196 109 precepimus. verum ut omnis questio deinceps sopiatur et inconvulsum in evum permaneat, inpressione sigilli domni episcopi Cünradi ecclesie nostre tune presidentis ac nostri insigniri et sub anathemate corroborari fecimus. acta sunt hec anno ab incarnatione domini 1193, 7 idus augusti, presentibus me videlicet preposito 5 Eberhardo, Fricone decano, Bertboldo cantore, Heinrico custode, Cünrado de Otelbruke, Alberto de Snekenb[erc], Friderico de Antringen, Arnolde de Masche, Ilugone de Altewilre, Hugone de Friburc, Waltero de Otelbruke, Dietelmo cognato decani, Hermanne de Erenberg. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2722 or. mb. c. 2 sig. pend. laesis. 10 Gedruckt nach dem lib. sal. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. X, 165 nr. 57. 132 . In dem, Vertrage Bischof Konrads von Straßburg mit Otto von Oeroldsech, dessen Lehnsrechte auf Zabem betreffend, als Zeugen Eberhart major prepositus, Bertolfus cantor, Morannus scolasticus, Günradus et Günradus arcliidiaconi, Fridericus, Bertolt, Arnolt 1 , Herman canonici; Bürchardus vicedominus, Walterus de Onol- 15 vesheim, Herman de Ettendorf, Sifridus burgravius, Rüdolfus scultetus, Eberhart et Albreht de Rinaugia, Cüno de Lupphenstein, Rudolf de Meginoldesheim, Gunrat de Ritenburc et alii quam plures. acta sunt hec Argentine anno dominice incarna- tionis 1193, indictione 11, presidente Romane sedi Gelestino tercio anno pontificatus ejus 2, regnante domino Heinrico sexto gloriosissimo Romanorum imperatore et 20 semper augusto anno imperii ejus 2. 1193 Straßburg. B aus Barmst. G. St. A. fonds Hanau-Lichtenberg nr. 2 or. mb. c. sig. pend. delapso. Gedruckt ebendarnach in der Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. XIV, 186. 133 . In einer Urkunde Bischof Konrads von Straßburg, die Waldgerechtsame seiner Unterthanen zu Molsheim, Mutzig und Urmatt betreffend, unter den Zeugen : W Fridericus prepositus sancti Thome, Bertholdus canonicus majoris ecclesie, vicedominus Burcardus. acta sunt hec in curia nostra Haselahe anno ab incarnatione domini 1194, regnante gloriosissimo Romanorum imperatore semper augusto Heinrico. 1194 Haslach. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. X, 167 nr. 58 nach einer Urkunde Bischof Bertholds von 30 Straßburg a. 1243 im Mutziger St. A. 134 Kaiser Heinrich VI befreit nach dem Vorgang Heinrichs V und Friedrichs I die Dienstmannen des Domcapitels, der St. Thomas- und der Jung St. Petershirche zu Straßburg von allen Verpflichtungen gegen den Fiscus. 1196 Juni 25 Ober- Ehenheim. 35 (C.)i In nomine sancte et individue trinitatis. Heinricus sextus divina favente clementia Romanorum imperator augustus et rex Sicilie. \ quamvis imperialium 1 Wohl identisch mit dem Arnoldus frater Argentinensis ecclesiae, dem Zeugen in der Urkunde Kaiser Heinrichs VI, die Speierer Münze betreffend, 1196 Juni 26 Oberehenheini. Stumpf nr. 5011. 110 , 1196 [weiter wie in nr. 75 bis sint absoluli.] quam libertatem approbatione privilegii a dilectissimi patris nostri Friderici sancte recordationis Serenissimi Eomanorum impe- ratoris ac proavi ejus Ileinrici quinti dive memorie gloriosissimi Eomanorum impe- ratoris omni autoritatis nostre munimine confirmantes, dilecti fidelis nostri Cünradi Argentinensis episcopi precibus inclinati servientibus monasterii sancti Thome apo- 5 stoli et servientibus monasterii sancti Petri apostoli in suburbio Argentinensi lege in perpetuum valitura concedimus et corroboramus. quod ut firmum et inconvulsum omni evo permaneat, presentem inde paginam signi nostri cbaractere et sigilli nostri inpressione jussimus insigniri, adhibitis idoneis testibus, quorum nomina bec sunt : Cünradus Argentinensis episcopus, Angelus Tbarentinus archiepiscopusAlbertus io comes de Dagesburc, comes Sigebertus, comes Bertholdus de Nuwenburc, comes Aleuvicus de Sülze, comes Marquardus de Feringen, Eüdolfus advocatus de Hunes- velt, Gotbefridus de Wineden, Heinricus advocatus de Huneburc et frater ejus Ludewicus, Güno de Minchenberc, Drusardus, Heinricus langravius 1 2 , Wernberus marscalcus 3 , Eüdolfus scultetus et frater ejus Waltherus, Burchardus burgravius et is frater ejus Deodericus, Fridericus prepositus ecclesie sancti Tbome 4 , Fridericus de Entringen Argentinensis canonicus et Arnoldus de Suabezberc. | Signum domini Ileinrici sexti Eomanorum imperatoris invictissimi et regis Sicilie gloriosissimi. \ (M.) Ego Cünradus Hildenseimensis electus imperialis aule cancellarius vice domini so Cunradi Maguntini archiepiscopi et totius Cermanie archicancellarii recognovi. Acta sunt bec anno dominice incarnationis 1196, indictione 14, regnante domino Heinrico sexto Eomanorum imperatore gloriosissimo et rege Sicilie anno regni ejus 26, imperii vero 5 5 et regni Sicilie secundo. data apud Ebenbeim per manum Alberti imperialis aule protlionotarii 7 kalendas julii. „ 20 B am Straßb. Bez.-A. G nr. 34 or. mb. c. sig. pend. delapso. Gedruckt ebendamach bei Laguille pr. p. 30; Schöpflin Als. dipl. I, 303 nr. 357 — Schönemann Cod. f. pract. Diplom. I, 147; Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 296 nr. 11. — Böhmer nr. 2878; Stumpf nr. 5010. Zur Zeugenreihe vergl. Ficker Beitr. z. Urk. I, 256, der mit Hecht Handlungszeugen darin vermuthet. 30 a) B privilegi. 1 Angelus Erzbischof von Tarent, 1194 — 1202. 2 Tceche Heinrich VI S. 292 not. 1 vermuthet in ihm einen Staufischen Ministerieden. 3 Der Straßburger Marschall Wernher ist wiederholt Zeuge in Kaiserurkunden, so z. B. 1185 Juli zu Basel bei König Heinrich (Stumpf nr. 4575), in dem Diplom Kaiser Friedrichs für Neuburg, 1187 35 Juli 12 Hagenau (Stumpf nr. 4480), in dem Privileg Friedrichs für den Bischof von Trient, 1189 Februar 15 Ansbach (Stumpf nr. 4512). 4 Cfr. nr. 118 not. 1. 6 Die Jahre des Begnum wie des Imperium sind um 1 zu niedrig angesetzt. 1197 — 1198 111 135 . Friedrich der Probst und der Convent von St. Thomas zu Straßburg übertragen den Kindern der Sophia, einer Nichte des Ritters Hadebert, zwei jenseits der Brensch dicht an der St. Thomasbriiche gelegene Grundstücke gegen einen jährlichen Zins von 2 Solidi. 1197 Straßburg im St. Thomashloster. 5 Ffridericus] dei gratia prepositus, Ulricus decanus, Rüdegerus cantor, Reimboto scolasticus, Dietherus cellerarius totusque conventus ecclesie sancti Thome in Argen- tina cunctis Christi fidelibus in perpetuum. quoniam ea, que geruntur in tempore, similiter evanescunt cum tempore, nisi stili patrocinio successorum memorie commen- dentur, liinc est quod universitati vestre notum esse volumus, quod duas areas trans io Rruscam juxta ecclesiam nostram sitas ponti contiguas, quas beate memorie magister Willehelmus ecclesie nostre scolasticus sancto Thome contulerat ita tarnen, quod dominus Fridericus noster prepositus, qui tune temporis ejus discipulus tu erat, easdem areas tempore vite sue sub nomine ecclesie possideret, sed post ejus decessum ecclesia de ipsis ordinandi, que vellet, liberam potestatem liaberet, has inquam areas 15 nos ad peticionem prenotati prepositi uni filio et quatuor filiabus domine Sophie quondam fllie sororis Hadeberti militis concessimus tarnen modo tempore vite sue possidendas ita, ut nullum jus hereditatis ad eorum posteros devolvatur, exceptis hiis quinque personis, que annuatim duos solides Argentinensium portario nostro fratribus distribuendos in aniversario supradicti magistri Willehelmi, quod est in 20 vigilia Simonis et Jude, persolvent, et hoc ipsum fratres post mortem istarum a quinque personarum, quiequid de ipsis areis ordinaverint, inviolabiliter observa- bunt. actum publice in claustro sancti Thome anno dominice incarnationis 1197, presentibus fratribus sancti Thome et burigensibus Friderico Dispensatore, Orhtlebo, Burcardo qui dicitur Ripelin, Cünrado qui dicitur Lösenlin et Heinrico de Ilechinhen 23 et aliis quam pluribus. T aus Straßb. Thom. A. Titres lad. 10 or. mb. c. sig. pend. laeso. Gedruckt nach einer Copie des Uten Jahrh. bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 296 nr. 12. 136 . Pabst Innocenz III bestätigt dem Straßburger Pomcapitel den freiwilligen 30 Verzicht Friedrichs des Probstes von St. Thomas auf eine früher beanspruchte Prcebende. 1198 März 2 Rom im Lateran. Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis preposito, decano et canonicis majoris ecclesie Argentinensis salutem et apostolicam benedictionem. cum partes inter se super mota qusestione conveniunt vel altera renunciat qusestioni, 35 ad hoc solum exigitur officium judicis, ut, quod a partibus fit, faciat inviolabiliter observari, ne cui contra compositionem aut cessionem per se factam liceat ulterius prosilire. sane cum dilecti filii Arnoldus nuntius et concanonicus vester et Ffridericus] prepositus sancti Thomse ad nostram presentiam accessissent super prebenda, de qua a) T istas. IÄhdrt£.’-i m 1198—1199 per dilectum filium P[etrum] Lituli a sancte Coecilie presbyterum cardinalem 1 , tune apostolice sedis legatuni, idem prepositus fuerat investitus, in nostra et fratrum nostrorum audientia disceptarunt. cumque nos auditis, quse liinc inde proposita fuerant, de communi consilio fratrum nostrorum sententiam formare ac ferre vellemus, dictus prepositus ad nos liumiliter et devote accessit et jus, si quod sibi 5 competeret, in eadem prebenda in manibus nostris spontaneus resignavit. nos igitur ecclesie vestre volentes in posterum paci et tranquillitati consulere, recepta resignatione ipsius, ei super eadem prebenda perpetuum silentium imposuimus et vos et ecclesiam vestram ab impetitione ipsius super eam presentium auctoritate reddimus absolutes, null! ergo omnino liominum liceat, baue paginam nostre absolutionis infringere vel 10 ei ausu temerario contraire. si quis autem hoc attemptare presumserit, indignationem omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. Datum Laterani 6 nonas martii pontificatus nostri anno 1. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. X, 183 nr. 63 nach den Registern Innocenz III i. Vatican. A. = Migne CCXIV, 23 u. CCXVII, 9. Darnach wohl auch Innoc. Ep. ed. Baluze I, 15 15 nr. 30. — Potthast Reg. pontif, nr. 32 u. 33. 137. Bischof Konrad von Straßburg beurkundet die Stiftung einer Prmbende in der Honauer Kirche durch seinen Marschall Wernher. 1199. Cjunradus] dei gratia Argentinensis episcopus. universis in Christo fidelibus hoc scriptum intuentibus salutem in eo, qui salus est omnium. honestis aspirare 20 propositis pie karitatis nos admonet affectus. innotescat igitur tarn futuris quam presentibus, quod marscalcus noster Wernherus in ecclesia Ilonauwiensi unius probende stipendia de allodiis suis instituit, ut de ipsis videlicet stipendiis sacerdos a conmuni conventu electus et a preposito investitus in eadem ecclesia deo et sancto Michaheli perpetuo deserviat et cunctis diebus preter dies celebres post 25 primam campana ter pulsata in altari publico missam pro anima patris sui et pro anime sue ac omnium parentum suorum remedio cum choro celebret. eapropter confratribus ibidem deo continue famulantibus in Rimigundeheim septem agros camporum et mediam partem molendini contulit. ad stipendia vero sacerdotis in Hirtencheim curiam et cellarium in atrio ecclesie et viginti septem agros camporum 30 et octo agros vinearum in Ostbovin, in monte Uffenberc et in Wigerheim dimidium mansum et curtim in Honauwia contradidit. impetravit quoque apud confralres, ut sacerdos predictus in legatis memorialium, que deinceps eis conferentur, particeps existat, missa quoque prefata numquam obmittatur, nisi conmune interdictum in episcopatu fuerit. obtinuit etiam in eadem ecclesia, ubicunque infra episcopatum 35 ipse aut uxor ejus aut filii decesserint, ut confratres Honauwienses corpus ad a) Grandidier titulo. 1 Petrus Diani aus Piacenza, presbyter cardinalis tit. S. Ccecüice, nachweisbar von 1188 — 1208, war als päbstlicher Legat vom Herbst 1195 ab bis zum September 1196 in Deutschland. Vergl. Tceche Heinrich VI S. 430 not. 1. 40 1199—1200 113 ecclesiam ipsorum deferentes in medio chori sepeliant animam deo commendantes. Hujus rei testes sunt: Eberhardus majoris ecclesie prepositus, Udalricus decanus, Bertoldus cantor, Heinricus custos, Albertus Honauwiensis ecclesie prepositus, Ilenden- ricus de Borre, Fridericus de Antringin, Udalricus de Iloviwilre, Albertus decanus 5 Honauwiensis, Cünradus custos, Udalricus cantor, Albero scolasticus, Gerungus, Bertoldus, Hugo diacones, Rudolfus diaconus, Cünradus, Albertus, Dietherus; ministeriales Wallerus, Rudolfus causiticus, Albertus vioedominus, Burkardus de C" ^ porta lapidea, Burkardus Puer, Cüno de Biscliovisheim, Burkardus prefectus et Theodericus frater ejus, Guntherus, Humbertus, Wernherus de Wolfganginbeim, io Heinricus pincerna de Bischovisheim, Heinricus de Sulce, Hugo Mors, Eberwin, Bilgerin, Rudolfus de Brumat®; Wernherus Vilnius, Burkardus de Ehinheim, Fridericus Dispensator, Reginboldus, Erbo et Wernherus judices, Ortlib, Erbo de Brumat, Hugo, Sigefridus , Cunradus de Aquis, Cünradus de Uhtingin, Cunradus de Ilehingin. is Acta sunt hec anno incarnationis dominice 1199. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 4209 or. mb. c. 4 sig. pend. laesis. 138. Bischof Honrad von Straßburg verleiht dem St. Fideshloster in Schlettstadt gegen einen jährlichen Zins von 6 Denaren einen neben der bischöflichen Pfalz zu Straßburg gelegenen Hof. 1200. 20 In nomine sancte et individue trinitatis. ego Cunradus Argentinensis ecclesie humilis minister universis Christi fidelibus in perpetuum. quoniam mandatis divinis religiosis domibus ac monasteriis unusquisque pro modulo sue facultatis subvenire tenetur, nos quoque intuitu divine clementie nostrorum exemplo anteces- sorum curiam quandam juxta palatium nostrum in Argentina sitam ad proprietatem 25 ecclesie nostre pertinentem monasterio sancte Fidis in Slecestat 1 consensu et coni- ventia capituli nostri neenon et ceterorum fidelium nostrorum favore sub tali forma contradidimus, videlicet ut prefatum monasterium nobis et successoribus nostris pro recognitione domini singulis annis sex denarios Argentinensis monete in feste sancti Martini persolvat. hanc igitur nostre deliberationis favorabilem traditionem ivo«. h 30 tarn noslro quam capituli nostri sigillis communiri fecimus, ut nullus nostrorum successorum hoc quacunque occasione retractare presumat. testes autem et coope- ratores hujus facti sunt hii : Eberhardus major prepositus, Ulricus decanus, Ilenricus custos, Morandus scolasticus, Burchardus archidiaconus 2 , Arnoldus de Masche, a) Hinter Brumat steht ein Paragraphen?eichen, offenbar zur Scheidung der Ministerialen- und Bürgeret namen. 1 Aelmlich wird in einer Btille Pabst Catlestins III für das Kloster Altorf, 1192 Juni 8 Bom, unter dessen Besitzungen aufgeführt: curia Argentinensis aput sanctam Aureliam cum pertinentiis suis. Schöpflin Als. dipl. I, 297 nr. 351. — Jaffe Beg. Pontif. nr. 10385. 2 Ein Burcardus clericus de Argentina, der die Kirche in Ballbronn innehat, wird erwähnt in 40 einer Urkunde Kaiser Heinrichs VI für das Hagenauer Hospital, 1192 April 10 Speier. Stumpf nr. 4743. 15 Rudolphus scultetus, Burchardus de Ehenheim scultetus, Hartemannus de Cunisberc, Dietmarns scultetus de Slecestat, Hartlieb, Hugo, Dorfmannus cum aliis quam pluribus. factum est autem hoc anno ab incarnatione domini 1200, regnante Philippo Romanorum rege. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. X, 188 nr. 66 nach einem jetzt unerfindlichen Original des ehemal. Straßb. bischöfl. A. 139. Bischof Konrad von Straßburg schließt unter dem Beiralh des Domcapitels, der Ministerialen und der Bürger von Straßburg mit dem Grafen Rudolf von Habsburg einen ihr gegenseitiges Rechtsverhältniß regelnden Vertrag. 1201 Straßburg im bischöflichen Palast. In nomine sancte et individue trinitatis. ego Cünradus dei gratia Argentinensis eclesie episcopus omnibus Christi fidelibus in perpetuum. notum facimus tarn presentibus quam futuris, quod longam et antiquam discordiam, que multis retro temporibus inter nos ac nostros antecessores et comitem Rüdolfum de Habesburch ejusque parentes fuerat, consilio fratrum nostrorum majoris eclesie, hominum quoque ministerialium et burgensium nostrorum taliter sedavimus et perpetua pace termina- vimus : inprimis ordinatum fuit, quod prefatus comes ejusque beredes de cetero perpetuo debeant esse liberi homines et absolut! et expediti ad servicium episcopatus contra omnem hominem viventem. episcopus quoque Argentinensis ei et heredibus suis tamquam liberis et absolutis hominibus fidem teuere debet. et quia prelibatus comes se taliter episcopatui obligavit, pensato quoque fideli ac magno servicio, quod nobis exhibuit et de cetero cum suis heredibus exhibere promittit, in multis ei condescendimus, de quibus antea contentio fuerat. statuimus siquidem, quod, ubicumque episcopatus seu comes predictus homines vel bona in curiam Rubiacensem pertinentia libere ad manum suam babeant vel postbac liberata conquirant et nominatim villam Gebelischeswilre, in eis episcopus solus peticionem suam habeat et jam dicto comiti vel ejus nuntio de omnibus, que dabuntur, terciam partem assignet et ipse comes, si ab episcopo requisitus fuerit, cum suis militibus et hominibus in ipsa peticione facienda episcopo auxiliari debeat. causas vero et justiciam, quam ipse comes pro advocatia Rubiacensi, quam ab episcopo tenet, exercere debet, secundum morem et justiciam Argentinensis civitatis procurare debet. in predicta quoque advocatia jam dictus comes nullo tempore hospicia recipere debet, nisi cum ab episcopo ad servilium episcopatus invitatus fuerit. allodium de Theirynbach, in quo edificata est domus, jam dictus comes episcopatui liberum dimisit et, quantum in nobis est allodium, quod cambiverat cum ipso predicto allodio, ipse comes liberum habeat nec a nobis super hoc inpediri debet. ut autem hec nostra et comitis conventio nostrorum ac suorum fidelium consilio peracta robur optineat perpetuum, tarn nostro quam capituli nostri atque burgensium nostrorum munimine sigillorum ex parte nostra corroborari fecimus, fidelis quoque noster comes Rüdolfus proprio sigillo stabiliri precepit. acta sunt hec in aula episcopali Argentinensi feliciter anno verbi incarnati 1201, indictione 4. testes canonici majoris eclesi§ Olricus decanus, Fridericus cantor, Morandus scolasticus, Ileinricus custos, Albertus, 5 io 15 20 25 30 35 40 1201 115 Cünradus, Berlholdus, Cünradus choriepiscopi, Heidenricus, Deithelmus presbiteri, Arnoldus diaconus, Otto, Walterus, Arnoldus, Lüdevicus, Hermannus, Olricus, Beringerus subdiaconi; de miuisterialibus Walterus et Rudolfus causidicus frater ejus, Burcbardus de Steniburgedor, Dtheodericus Stheleim, Albertus Bagyro, Guntherus, 5 Burchardus burggravius, Dtheodericus frater ejus, Eberhardus fdius Walter!, Sige- fridus de Öfwilre; de burgensibus Burchardus juvenis, Fridericus Dispensator, Ilerbo et Wernberus judices, Rudolfus Mannelin, Algoz, Burchardus Rypelin, Petrus, Reinbollh Virnecbforn], Wernher Vitulus, Gozpertus de Spira, Johannes Reizero, Orthleb, Heinricus Lebelin, Fridericus Hisynmang, Sigefridus thelon[earius], io Olricus Horebarth, Cüno fdius Deimari, Rudolfus Wavirscar[us] a . B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 35 or. mb. c. 4 sig. pend. Von dem zum ersten Mal Mer erscheinenden Straßburger Stadtsiegel aus blaßrothem Wachs, das drei Kirchthürme von zwei Mauerthürmen flankirt zeigt, darunter die Mutter Gottes mit dem Kind, ist die Legende fast ganz zerstört: Sigillu[m bur]gen[sium Argentinensis civitjatis. Ebenso ist 15 die Inschrift des über der Jungfrau Maria sich schlingenden Bandes ganz verwischt: Virgo roga prolem quod plebem servet et urbem. Gedruckt ebendarnach bei Würdtwein Nova subs. dipl. X, 194 nr. 68. Nach einer schlechten Copie Schöpflin Als. dipl. I, 309 nr. 368. 140. Ulricus decanus capitulumque majoris ecclesie Argentinensis discordiam 20 inter Walterum puerum Walter! quondam sculteti et Petrum abbatem collegiumque de Nuwenburch super decima curie, que Harthusen dicitur, ortam publice in synodo Argentinensi ita sedant, ut monasterium Nuwenburgense decano et ecclesie Argen- tinensi, cui Hartmannus sacerdos illud predium obtulerat comite Petro de Luce- lenburcb heredibusque reclamantibus, singulis annis in octava epiphanie quinque 25 solides persolvat in recognitionem sue libere possessionis. Walterus quidem verdate cognita una cum Eberharde filio suo abbatem monasteriumque ab omni inquietatione liberum dimittit. «quoniam ea que scripturis.» acta sunt bec in synodo Argentinensi anno dominice incarnationis 1201, indictione 4, venerabilis Chunradi Argentinensis episcopi presulatus tempore, testes Eberhardus major prepositus, Fridericus 30 cantor, Morandus scolasticus, Chunradus de U[de]lenbruche, Chunradus de Gundel- vinden, Burchardus de Lupfe, Perlholdus, Albertus archidiaconi, Heinricus custos; ministeriales Wernherus marschalcus, Rudolfus scultetus, Albertus vicedominus, Burchardus prefectus- et alii quam plures 1 . 1201 Straßburg. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. X, 198 nr. 70 nach einem jetzt unerfindlichen Pergament- 35 Chartular der Abtei Neuburg. Ebendarnach Schöpflin Als. dipl. I, 310 nr. 370. a) B Wavirscar mit Titella über dem letzten r. 1 Ebendieselben Zeugen figuriren in einer Urkunde Bischof Konrads über die gleiche Angelegenheit, 1201 Straßburg, erwähnt bei Würdtwein Nova subs. dipl. X, 201 not. f. Nur der Domprobst Eberhard fehlt. 1202 erscheint schon Albert ln dieser Würde, daneben Everhardus decanus, Fridericus cantor, 40 Morandus scolasticus in einer dieselbe Sache betreffenden Urkunde, erwähnt bei Würdtwein l. c. Domprobst Albert fällt um dieselbe Zeit in Vertretung des gewählten Bischofs Heinrich von Straßburg einen Entscheid über die Begräbnisse in Schlettstadt, cfr. Würdtwein l. c. p. 210 nr. 74 ex veteri apograpbo mb. palatii Argentinensis. / Jan. 15 116 1202 141 . Der Domprobst Heinrich beurkundet, unter welchen Bedingungen das Straßburger Domcapitel seinen Dienstleuten Wernher Kalb und dessen Sohn Konrad die Verwaltung des Stiftsgutes Lampertheim auf Lebenszeit überlassen habe. [1202\ Mai 31 Straßburg. | In nomine sancte et individue trinitatis. Heinricus dei gracia Argentinensis 5 ecclesie major prepositus universis Christi fidelibus, • ad quos hec pagina perve- nerit, in domino Jesu Christo eternam salutem. quia diuturnitas temporum sepius oblivionem inducit, oblivio quidem discordiam facit, discordia litem parit, merito literarum series recordationis ministra interponitur, ne forte communi utilitate statuta scrupulo dubietatis turbentur. placuit itaque capitulo nostre universitatis, io peticioni Wernheri Vituli et Cünradi filii ejus ministrorum nostrorum in mensurna nostra, que dicitur de Lampertheim, taliter acquiescere, nt jam dicti W ernherus et C unradus officiales nostri, qui prefatam mensurnam jam diu a nobis ad certos annos ministrandam receperant, usque ad tempus vite jpsorum habeant et ad utili- tatem ecclesie ac suam diligenter colant ac prebendas fideliter administrent. uno 15 itaque ipsorum decedente alter, quoad vixerit, simili jure habeat et post mortem utriusque libere absque suorum heredum impedimento sive contradictione cum omni edificiorum culturarum ac fructuum integritate ad nostram fraternitatem mensurna redeat, ita tarnen, quod animalia predicti officialis Ultimi, que pro colenda mensurna habuerit, ipsius heredes accipiant, cetera vero ad utilitatem ecclesie vel sequentis 20 mensurnarii omnino accedant. preterea si ultimus predictorum officialium ante Juni u festum sancti Johannis baptiste, administratione anni illius nundum finita, decesserit, heredes ipsius usque ad idem festum perfecte colant et debita mensurne recipiant, Aug. 10 prebendas autem usque ad sequens festum sancti Laurentii plenarie administrent. capitulum namque vel mensurnarius sequens a jam dicto sancti Johannis festo 25 ulterius necessariam culturam exsolvat et census omnemque utilitatem mensurne percipiat. si vero in ipsorum administratione majorum rerum defectus fuerit, panis videlicet, carnium et piscium et pro ipso defectu coram decano vel fratribus ab aliquo dominorum querimonia mota fuerit, predicti ministri secundum justiciam vel graciam capituli et conquerentis ipsum defectum infra septem dies supplebunt vel 30 infra monasterii ambitum claustri ejusque officinarum usque ad satisfactionem per- manebunt. reliquarum autem rerum defectum infra quatuordecim dies simili modo emendabunt vel infra monasterium claustrum ejusque officinas inclusi remanebunt. verum si pro aliquo defectu infra septa monasterii claustri et officinarum ultra quatuordecim dies duxerint in morandum et jam dictum defectum neglexerint corri- 35 gendum, cuilibet fratrum liceat, pretaxatos ministros, sicut jus est, mensurne de ipsa impetere, ita tarnen, quod mensurna abjudicata nichilominus debeant colere et usque ad proximum sancti Laurentii festum prebendas ex integro administrare. in administratione igitur probende nullum defectum canonici debent sustinere pro aliqua rerum caritate, si tarnen res venales reperiantur. nec illud eis debet nocere, 40 si forte pro ipsorum officialium eorumque amicorum culpa vel neglientia seu inimicicia in bonis mensurne dampnum sustinuerint; si vero tempestate vel pro communi gwerra sive communi incendio in ipsa mensurna dampnificati fuerint, 1202 117 pro qualilate dampni capitulum eis parcet secundum hoc, quod fratribus mensur- nariis in consimilibus parcendum decreveril. sane si aliqua ecclesia pertinens ad mensurnam vacaverit, excepta capella de Scerrewilre, quam ad usum mensurne servare ac dimittere debent, prenominatis ministris liceat, in ipsa ecclesia idoneum 5 clericum eligere atque majori preposito ad investiendum presentare, deinde archi- diacono pro altaris cura recipienda offerre. nec ipsi eorum rationabilem electionem debent impedire. officia quoque si vacaverint, prelibati ministri ad uülitatem mensurne ac suam libere conferant beneficia; vero si forte nunc vacant vel vacare contigerint, in quibus lieredes defunctorum nullum jus succedendi habeant, mensurne io reserventur nec prepositus sive ministri predicti alicui conferre valeant ; sed si hereditario jure ad lieredes decedentium debeant pervenire, a manu prepositi absque dampno claustri heredes recipiant. decedentibus autem prefatis W ernhero et G ünrado concessiones ecclesiarum et beneficiorum ad sequentes mensurnarios illibate redeant. recitata ergo et exposita hujus scripti serie prenominatis W ernhero et Günrado, 15 quam etiam Walterus plebanus de Wange et Wernberus plebanus de Lampertheim filii ejusdem W ernheri intellexerunt, predicti omnes quatuor, Wernberus pater eorum et Cünradus atque Walterus et Wernberus fratres, juramento corporaliter prestito juraverunt, prefatam conventionem omnimodis observare atque predicto modo pro defectu administrationis infra monasterii claustri et officinarum ambitum 20 communiter perinanere. si vero aliquem predictorum quatuor decedere contigerit, reliqui aliam personam capitulo acceptabilem sub eadem obligatione assigna- bunt. acta sunt hec in capitulo Argentinensi anno dominice incarnalionis 1203 indictione 5, auctoritate nostra et presentia et Eberhardi decani, Alberti custodis, Friderici cantoris, Morandi scolastici, Arnoldi portarii, Berbtoldi et Rudolfi mensur- 25 nariorum, Gunradi choriepiscopi, Ileindenrici et Dietthelmi presbiterorum, Arnoldi, Burcbardi, Ludewici, Hermanni, XJlrici, Reinbardi subdiaconorum, presidente sancte Romane sedi domino Innocentio tercio anno pontificatus ipsius 5 , sub antistite nostro domino Cünrado anno episcopatus ipsius 13. ut autem hec nostra conventio firma et illibata servetur, presentem paginam scribi ac domini nostri episcopi atque 30 capituli sigillis fecimus corroborari. data Argentine pridie kalendas junii. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2709 or. mb. c. 2 sig. pend. laesis. Gedruckt aus dem lib. scd. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. X, 202 nr. 71. 142 . In einer Urkunde Bischof Konrads von Straßburg für das Lantenbacher Capitel unter den Zeugen : Fridericus cantor Argentinensis ecclesie, Albertus de 35 Zabernia capellanus episcopi, Rudolfus camerarius, Ruodolfus scultetus et frater ejus Waltberus, Burchardus burggravius, Albertus vicedominus. acta sunt hec publice apud Rubiacum anno dominice incarnationis 1202. 1202 Ruffach. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. X, 206 nr. 72 nach einem Basler Vidimus von 1489 im ehemal. Straßb. bischöfl. A. 1 Die Uebereinstimmung aller übrigen Baten zum Jahre 1202 nöthigt zur Annahme, daß 1203 hier für 1202 verschrieben ist. 40 118 1190 — 1202 143. Bischof Konrad von Straßburg fordert alle Angehörigen seiner Dioscese zu Beiträgen für den Neubau des Straßburger Münsters auf. [1100-1202\. C[ünradus] dei gratia Argentinensis ecclesie humilis minister omnibus ecclesie dei prelatis, abbatibus, prepositis, decanis, plebanis et eorum vicariis salutem et fraternam in domino dilectionem. quanta reverentia excolendus sit locus Argentinensis ecclesie, in qua memoria beate dei genitricis veneratur et colitur, dilectioni vestre notum fore non ambigimus. hec enim spiritalis mater vestra salutem vobis corporis et anime per baptismi mysterium et consecrationem sacri crismatis et sacrati olei jugiter administrat. bec etiam facit judicium omnibus injuriam patien- tibus, tutelam rerum et corporum conferens omnibus ad se confugientibus. preterea a quam sumptuoso et laborioso opere ipsa ecclesia in meliorem statum reedificetur, notum est omnibus ipsum locum frequentantibus. ad quod perficiendum quoniam urbanorum nostrorum manus non sufficiunt, a vobis tamquam a piis filiis mater vestra Argentinensis ecclesia auxilium dulci petit affectu. unde vestram rogamus fraternitatem et in remissionem peccatorum vobis injungimus, quatinus latores presentium cum testimonio sigilli nostri ad vos venientes benigne recipiatis et in quantum potestis bilariter eis assistatis, nt per eos nobis et fratribus et urbanis nostris boni odoris fama de vobis renuncietur et vestre benivolentie et largitatis munera collaudentur. subjectos quoque vestros instanter ammoneatis, nt baue primam hujus ecclesie petitionem benigne suscipiant et ad perficiendam domum beate dei genitricis dona et oblationes suas bilariter tribuant, ut ipsa eis domum eternam in celis preparare dignetur. omnibus ergo, qui dona et oblationes suas ad opus jam dictum contulerint, per gratiam Spiritus sancti et auctoritatem beate Marie indulgentiam a domino peccatorum suorum optamus b et omnium bonorum, que infra ambitum Argentinensis civitatis tarn in missis quam in diurnis et nocturnis horis bunt, communionem eis damus. si qui vero, quod absit, latores presentium impedire vel molestare presumpserint, offensam dei et nostram graviter se incurrisse sciant et insuper intollerabilem beate dei genitricis vindictam et hic et in futuro recipient. qui vero aliquod supplementum jam diele ecclesie contulerint, centuplam mercedem ab ipsa beata virgine et a filio suo recipient prestante domino nostro. amen. TS aus Straßb. Bez.-A. G nr. 63 or. mb. c. sig. pend. delapso in Bücherschrift, die den Character des ausgehenden 12ten Jalirh. zeigt, geschrieben. Gedruckt darnach im Bull, de la societe p. la conserv. des tnonum. historiq. d’Alsace III, Ä, 49 = L. Spach Oeuvr. chois. III, 231 u. 386 (a. 1275); F. X. Kraus Kunst u. Alterthum i. Elsaß-Lothringen I, 354, der nach dem Vorgang von Schtieegans (Beme d’Alsace 1850 p. 271) das Stück ohne stichhaltigen Grund dem Bischof Konrad I (1179 — 1180) zuweist. a) B pretera. b) B indulgentiam—optamus auf Rasur. 5 10 15 20 25 30 35 1190 — 1205 119 144 . Der Beschluß der Straßburger Bürgerschaft, von einem Theil der städtischen Almende Zins zu erheben, wird beurkundet. [1190 — 1202.] • Iu nomine sancte et individue trinilatis. [ literarum series recordationis ministra in rebus gestis merito interponitur, ne rationabiliter ordinata oblivionis 5 nebula, temporis prolixitate obfuscentur. notum sit omnibus tarn futuri quam presentis temporis hominibus, quod burgenses nostre civitatis salubri consilio statuerunt, ut super vallum retro statiatoribus 1 de conmuni civitatis, quod vulgo almeinda vocatur, tune et deinceps in perpetuum ad conmunem urbis utilitatem annuos census reciperent et ad perpetuam slabilitatem illorum, qui receperunt“, io eorumque heredum ac civitatis scripto ac sigilli eorum munimine stabili confirma- tione corroborarent. acta sunt bec temporibus illustri principis Cünradi de Hüne- burc Argentinensis episcopi, domino Wernhero marscalco et Waltero sculteto et Rudolfo fratre suo 2 et Burchardo Puero, Burch[ardo] de lapidea porta, Burch[ardo] Ripelin, Petro, Algoto Rege, Ortliebo, Wezelone, Erbone judice, Friderico Dispen- 15 satore consiliariis et rectoribus nostre civitatis. Inprimis juxta domum hospitalis Henricus Sonipes decem solides. Rudegerus, qui purgat gladios, decem solides. Henricus Master Alexandri decem solides. Cün- radus et Wernherus decem solides b . Eberhardus decem solides. Gunrat de Paris decem solides. Eberhardus cementarius de dimidio loco quinque solides. Henricus, 20 qui purgat c gladios, decem solides. Rudolfus decem solides. Burebart Seilere decem solides. Otto de Snindelatisheim duo talenta d . II aus Straßb. Hosp. A. doernn. inut. lad. 44 titre 3 nr. 5086 or. mb. c. sig. pend. delapso. Aller Wahrscheinlichkeit nach ist diese Urkunde, deren Kenntniß ich Herrn Hr. M. Baltzer verdanke, in die letzten Regierungsjahre Bischof Konrads von Hunenburg zu setzen. 25 Dafür spricht die Erwähnung des städtischen Siegels, das im Jahre 1201 zuerst erscheint (s. nr. 139), und daß uns hier wie in den nr. 137 u. 139 die Anfänge des Stadtraths von Straßburg entgegentreten. 145 . König Philipp nimmt die Stadt Straßburg in seinen besondern Schutz und gewährt den Bürgern derselben die Steuerfreiheit ihrer außerstädtischen, im 30 Elsaß gelegenen Güter. 1205 Juli 16 Hagenau. \ Philippus secundus divina favente clemenlia Romanorum rex et semper augustus. j augustalis pietatis inmensa clementia eorum commodis et bonoribus hylariori vultu consuevit intendere, quos in suis obsequiis prona et prompte desu- dare voluntate certiori experientia cognovit. inde est quod nos advertentes, quam 35 a) H reciperunt. b) Cftnradus—solidos auf Rasur, c) H purgart, d) Otto—dal. von andrer aber wenig späterer Hand. 1 Wohl identisch mit den stationarii. 2 Durchgängig erscheint in dieser Zeit Rudolf, nicht sein Bruder Walther als Schultheiß, so in 40 den Jahren 1193, 1196, 1199, 1200, 1201 u. 1202. Sollte eine Verwechslung hier vorliegen ? 1205 420 sincero affectu civitas Argentina serviciis nostris se exposuit et qualiter per eviden- tissima obsequiorum suorum merita regle maigestatis gratiam et favorem perpetuum sibi obligavit, ad communem utilitatem civitatis Argentine pariterque honorem in evum promovendum gratiosum favorem nostrum duximus imperciendum, ut exemplo retributionis ejus, quam pro serviciis suis memorate civitati impertiti sumus, alie 5 quoque civitates imperii proniori voluntate ad servicium nostrum accendantur. notum sit inquam omnibus tarn presentis etatis quam in evum successure posteritatis hominibus, quod nos sepe dictam civitatem cum omnibus ejus incolis sub specialem regle maigestatis tuicionem recipientes de liberalitate regia hoc ipsi civitati indul- gemus et in evum confirmamus, ut, ubicunque vel ipsi burgenses vel etiam qui- io cunque ipsius civitatis cives per totam provinciam Alsatie proprietates aliquas sive quascunque possessiones liabuerint, ut nemini bei tum sit, de hiis proprietatibus sive possessionibus vel etiam eorum hominibus servicium aliquod accipere vel exigere vel etiam cujusquam precarie sive exactionis onus eis imponere®, quoniam nos dictam civitatem cum omnibus ejus pertinentiis tarn intus quam extra ad speciale 15 obsequium imperii decrevimus reservare *, statuentes et regio edicto districte preci- pientes, ut nulli unquam persone alte vel humili, ecclesiastice vel secculari baue nostre donationis seu confirmacionis divalem paginam licitum sit infringere vel etiam aliquo improbitatis ausu ei obviare. quod qui facere presumpserit, 30 libras auri componat, medietatem fisco nostro, residuam vero medietatem injuriam passis. ut 20 autem hec concessio sive confirmatio nostra inviolabiliter ipsi civitati observetur, presentem exinde paginam conscribi jussimus et regie maigestatis karactere con- signari. testes bujus rei sunt : Gunradus Spirensis episcopus 1 2 , comes Sigebertus, Albertus de Entse, Hermannus de Märchtorf, Ileinricus camerarius de Ravenspurc, Eberdus pincerna de Tanne, Reinhardus de Lutra et alii quam plures. 25 • Signum domini Philippi secundi Romanorum regis invictissimi. [ (M.) Actum apud Hagenö anno dominice incarnationis 1205, regnante domino PI lilippo Romanorum rege gloriosissimo anno regni ejus 8. Ego Gunradus Ratisponensis episcopus 3 et regalis aule cancellarius recognovi. Datum apud Hagenö 17 kalendas augusti, indictione 8. 30 S aus Straßb. St. A. AA art. 1 nr. 3 or. mb. e. sig. penä. delapso. Die älteste im Original erhaltene Urkunde des St. A. Gedruckt ebendarnach bei Obrecht Als. rer. prodr. p. 300 = Schilter Königsh. S. 733 (stückw.); Wencker Disqu. de ussburg. p. 2 = Lünig XIV, 1, 725 — Laguille pr. p. 31; Schöpftin Als. dipl. I, 311 nr. 371. — Böhmer nr. 68. 33 e) S imponenere. 1 Vergl. K. Zeumer Die deutschen Städtesteuern im 12ten u. 13ten Jahrh. S. 103. K. W. Nitzsch Ministerialität u. Bürgerthum S. 394 bezieht die Abgabenfreiheit der außerstädtischen Besitzungen auf die Hof- und Heersteuer. A. Heusler Her Ursprung d. deutschen Stadtverfassung S. 217 ff. sieht darin die Begründung der reichsunmittelbaren Stellung Straßburgs. 40 2 Konrad III von Scharfenberg Bischof von Speier, 1200 — 1224. 8 Konrad IV von Taispach Bischof von Begensburg, 1204 — 1227. 1207 — 1208 121 146 . In einer Urkunde Bischof Heinrichs von Siraßburg für das Hospital in Hagenau testes affuerunt prelati et canonici majoris ecclesie in Argentina : Albertus prepositus, Eberhardus decanus, Arnoldus custos, Arnoldus de Suabesberc, Ulricus de Ilovewilre, Itüdolfus de Liethenberc et alii quam plures. acta sunt 5 hec anno dominicg incarnationis 1207, 6 idus februarii, indictione 11, pontificatus nostri anno 5. 1207 Februar 8. B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 1219 or. mb. c. sig. pend. delapso. 147 . In einer Urkunde König Philipps für den Markgrafen Azzo von Este unter den Zeugen Rodulplius de Argentina, Godefridus Zidelarius de Argentina. 1207 io Juni 18 Straßburg. Gedruckt bei Muratori Belle antichita Estensi I, 383; Lünig Cod. Ital. dipl. I, 1556. — Böhmer nr. 96. Vergl. Ch. Schmidt Ist Gottfried von Straßburg Stadtschreiber gewesen ? S. 13, der für rodelarius die richtige Lesart Zidelarius aus einer im Archiv von Modena befindlichen Copie des 15ten Jahrh. festgestellt hat. 15 148 . In einer Urkunde Bischof Heinrichs von Straßburg für einen Ministerialen seiner Kirche unter den Zeugen .- Albertus prepositus, Eberhardus decanus, Fridericus cantor et camerarius, Rudolfus archidiac-onus, Arnoldus custos, Burchar- dus burgravius de Argentina, Eberhardus filius Waltheri de Argentina, Rurchardus Euer, Rudolfus scultetus. acta sunt hec anno ab incarnatione domini 1208. 1208 20 \vor November 6] h Aus Würdtwein Nova subs. dipl. X, 335 nr. 83 nach dem lib. sal. 1347. 149 . In einer Urkunde Bischof Heinrichs von Straßburg für die Abtei Neuburg als Zeugen : Arnoldus major prepositus, Fridericus cantor, Bertholdus prepositus Ilonaugiensis et frater ejus, Ulricus de Hovewilre a , Wolfradus , Reinhardus, 25 magister Heinricus de Lutenbach, Hugo capellanus sancti Stephani et alii quam plures. acta sunt hec Argentine in superiori capella sancti Ulrici 1 2 anno ab incarnatione domini 1208, 8 idus novembris. 1208 November 6 Straßburg in der obern St. Ulrichscapelle. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. X, 335 nr. 84 nach einem verlornen Neuburger Pergament- 30 Chartular. a) Grandidier Ouwilre. 1 Bas Stück ist vor den 6. November zu setzen, da in einer an diesem Tage ausgestellten Urkunde schon der Bompröbst Arnold als Nachfolger des hier genannten Albert erscheint, s. nr. 149. 2 Wohl die an den alten bischöflichen Palast stoßende Ulrichscapelle, nicht die gleichnamige bei 35 St. Arbogast. Vergl. Silbermann Localgesch. d. St. Straßb. S. 56. 16 r* ■ - —; 122 1208 — 1209 150. Ileinricus episcopus Argentinensis omnia, que canonici majoris ecclesie Argentinensis de capella in Scerewilre ad ipsos pertinenti et officiis victuque sacer- dotis eam administrantis statuerunt, confirmat. « dignum est ut ea que fuerunt. » actum publice anno incarnationis domini 1208, indictione 11, anno pontificatus domini Innocentii pape tertii 12 k presentibus hiis Arnoldo preposito, Eberhardo 5 decano, Friderico cantore, Wolfrado archidiacono, Cunrado cellerario, Reinhardo portario, Hermanno dapifero, Ulrico de Hovewilre, Rudolfo archidiacono, Beringero archidiacono, Bertholdo camerario de Geroltsecke, Ileinderico, Diethelmo, Ludewico de Huneburc, Ottone de Bonveit. 1208. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. X, 236 nr. 85 nach dem lib. sal. 1347. 10 1 l! 151. In einer Urkunde Bischof Heinrichs von Straßburg für die Abtei Neuburg : datum apud Argentinam in domo episcopali anno ab incarnatione domini 1209, epacta 12, concurrente 3, indictione 12, 9 kalendas maji. testes Arnoldus major preposilus, Everliardus decanus, Fridericus cantor 1 2 , Rudolfus archidiaconus, Berengerus archidiaconus, Heidenricus majoris ecclesie canonicus, Hermannus cano- io nicus et dapifer, Ulricus de Hofewilre, Wolfradus archidiaconus, Dietelmus canonicus ; ex ordine militum : Rudolfus vicedominus, Burchardus scultetus, Godefridus Gydelare et Hupertus fraler ejus, Theodericus Ste[he]lin a et fratres ejus Albertus et Ludewicus, Albertus Beigere; de civitate vero : Burchardus de [Ehenh]eim b , Fridericus Spendere, Erbo rietere, Rudolfus zolnere, Chunradus Firnikorn, Reinboldus 20 Kalp, Burchardus [Ripjelin c . 1209 April 23 Straßburg im bischöflichen Palast 3 . Aus Würdtivein Nova subs. dipl. X, 255 nr. 5 im Auszug nach einem verlornen Neuburger Pergament- Chartular. 152. Heinricus episcopus Argentinensis monasterio Nuwenburgensi, cujus jura jam pridem a capitulo majoris ecclesie Argentinensis agnita erant (cfr. nr. 140), 25 curiam Hartbusen nuncupatam ei ab Hartmanno presbytero olim donatam 4 confirmat. «quoniam contractus vel donationes. » acta sunt hec in aula nostra Argen- a) Grandidier Steijlin. b) Grandidier Heineim. c) Grandidier Lugelin. 1 Die Pontificatsjahre Innocenz III sind um 1 zu hoch angesetzt. 2 Diese drei ersten Würdenträger des Straßb. Domcapitels urkunden allein am gleichen Tage für 30 Neuburg. Cfr. Würdtwein l. c. nr. 6. 3 In einer Urkunde Bischof Heinrichs für Neuburg aus demselben Jahre, aus der bischöfl. Pfalz zu Straßburg datirt, fehlt unter den Zeugen von den obengenannten Domcapitularen nur der Probst Arnold, hinzutreten Bertholdus camerarius et prepositus de Honaugie, Reinhardus portarius, Chunradus eellerarius, Heinrieus de Geroltiseeke, Beringerus de Albecke, Eberhardus de Jungingen, ferner 35 de liberis fidelibus nostris Heinricus advocatus de Huneburc, Otto de Ossenstein; de ministerialibus Rudolfus vicedominus, Dietericus Ste[h]ilin; de burgensibus Burchardus de Ehenheim, Fridericus Dispensator, Erbo judex et alii plures. Cfr. Würdtwein l. c. nr. 7. 4 Zu König Lothars III Zeiten. Cfr. Schöpflin Als. dipl. I, 206 nr. 254. 1209 — 1211 123 tinensi anno dominice incarnationis 1209, indictione 12. lestes Arnoldus.. , a major prepositus, Everhardus decanus, Fridericus cantor, Chunradus de Utelenbruken, Rudolfus de Litenbercli, Wolfradus archidiaconi, Bertboldus de Osenstein prepositus Honogensis ; ex ordine nobilium : Sygbertus comes, Heinricus advocatus de Hune- 5 burch, Heinricus de Kunisbercb ; ex ordine ministerialium : Wernberus marscalcus, Rudolfus vicedominus, Burchardus scultetus et frater ejus Theodericus, Burchardus Puer, Burchardus de lapidea porta et alii quam plures. 1209 Straßburg im bischöflichen Palast. Aus Schöpflin Als. dipl. I, 320 nr. 381 nach einem verlornen Neuburger Pergament-Char- 10 tular. Ebendarnach Würdtwein Nova subs. dipl. X, 247 nr. 90. 153 . Pas St. Thomasstift zu Straßburg und Adelheid die Wittwe des Bachers Sifrid einigen sich gütlich über ihre Ansprüche auf einen dicht bei der Thomasbrüche gelegenen Hof. 1210 Januar 20. Noverint omnes presens scriptum audituri, causam, que vertebatur inter eccle- 15 siam sancti Thome et viduam Sivridi quondam pistoris ejusdem ecclesie super curti, que dicitur dominicalis, que contigua est ponti beati Thome, in hunc modum per amicabilem conposicionem fore terminatam: predicta vidua et bered es sui in eadem causa cesserunt liti numquam de cetero contra predictam ecclesiam litigaturi; pre- fata vero ecclesia indulsit prenominate vidue et Sigebotoni filio ejus canonico sancti 20 Thome prefate curtis possessionem, quibus in fata concedentibus sepe dicte curtis possessio simul cum edificiis transibit ad ecclesiam. anniversarium quoque predicti Sivridi pistoris et Adelbeidis vidue sue perpetuo ecclesia sancti Thome celebrabit. prefate vero vidue rogatu et ejus heredum ecclesie sua sigilla apposuerunt. acta sunt hec anno dominice incarnacionis 1210, 13 kalendas februarii, assistentibus 25 fratribus sancti Thome Rudolfe preposito, Hugone decano, Günrado scolastico et universis ecclesie ejusdem canonicis, laicis Rudolfe sculteto, Örtliche sculteto de Ehenheim, Burcardo Ripelino, Petro, Burcardo filio Kirstme, Burcardo filio Sicconis et aliis quam pluribus. T aus Straßb. Thom. A. docum. hist. lad. 24 or. mb. c. 2 sig. pend. Gut erhaltne Siegel des 30 St. Themas- und Jung St. Petersstiftes. Gedruckt ebendarnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 297 nr. 13. 154 . Kaiser Otto IV bestätigt den Bürgern der Stadt Straßburg ihre alten, guten Gebräuche und Gewohnheiten , namentlich das von Kaiser Lothar ihnen 35 ertheilte Privileg. 1211 Juni 16 im Lager bei Barleita. : Otto quartus dei gratia Romanorum Imperator et semper augustus. \ dignum est et honestum, ut hü, quos circa nostri honoris promotionem ferventes semper invenimus et attentos, ab imperiali munificentia nostra pro fide sua remunerationis a) Grandidier add. de Mech. 424 1211 debitum reportent emolumentum. quapropter ad universorum imperii fidelium tarn presentium quam futurorum noticiam duximus perferendum, quod nos, inspecta pura devotione fidelium nostrorum universorum civium Argentinensium, quam semper habuerunt erga nostram sublimitatem, adtendentes quoque fructuosa eorum obsequia, que ad honorem imperii nobis hactenus constanter exhibuerunl et in posterum sunt 5 exhibituri, de consueta benignitate nostra damus eis, concedimus et confirmamus omnes usus ipsorum et bonas consuetudines, quas habuerunt temporibus antecesso- rum nostrorum dive memori§ Romanorum imperatorum tarn infra civitatem Argen- tinensem quam extra, et nominatim confirmamus eis privilegium et omnes conces- siones, quas recolende memorie proavus noster dominus Lotliarius imperator olim io civibus Argentinensibus fecit et indulsit 1 , necnon universa alia jura et privilegia, que ab aliquibus Romanorum imperatoribus sive regibus concessa ipsis sunt et indulta, statuentes et sub interminatione gratie nostre firmiter precipientes, ut nulli umquam personq humili vel alte, ecclesiastice sive seculari licitum sit, memoratos fideles nostros universitatem civium Argentinensium in bac nostra concessione et 15 confirmatione inquietare vel dampnum eis aut aliquod irrogare impedimentum. quod qui facere presumpserit, in vindictam sui reatus centum libras auri componat, medietatem fisco nostro, reliquum injuriam passis. ad cujus rei certam in posterum noticiam hanc paginam exinde conscribi jussimus et nostro sigillo commu- niri. testes hujus rei sunt comes Georius de Widen, Fridericus marchio de 20 Raden, comes Fridericus de Laraponte, comes Heinricus de Zwirin, comes Ilerman- nus de Hartispurc, Rudolphus de Kisilovve, Heinricus marscalcus de Kallindin et alii quam plures. Datum in castris prope Barulum anno ab incarnatione domini 1211, 16 kalen- das julii, indictione 14. 25 S aus Straßb. St. A. AA art. 1 nr. 4 or. mb. c. sig. penä. delapso. Gedruckt nach Briefbuch A fol. 15b förck. bei Schöpflin Als. dipl. 1, 321 nr. 384. — Böhmer nr. 149. 155 . Bischof Heinrich von Straßburg bestätigt den gerichtlichen Entscheid, daß die Hälfte der Zehnten des Dorfes Boofzheim nicht dem dortigen Pfarrer, 30 sondern dem St. Stephanshloster in Straßburg anheimfallen solle. 1211. In nomine domini amen. Henricus divina favente clementia Argentinensium episcopus. veritatem negligere est fomenta falsitati prebere. notum sit igitur cunctis Christi fidelibus, quod lis et controversia vertebatur inter Iledewigin abba- tissam sancti Stephani et Herbordum clericum plebanum de Boffisheim pro medietate 35 decimarum ejusdem ville. nam abbatissa asserebat illas ad se et ad suum claustrum pertinere; clericus vero illas ad se et ad parrochialem ecclesiam pertingere dicebat. qua causa diu ventilata, tandem ex utraque parte testes omni exceptione majores fuerant introducti et juxta dicta testium juratorum ex utraque parte introductorum 1 Cfr. nr. 78. 40 1211 125 predicte decime abbatisse et suo claustro fuerant adjudicate. nos vero eandem sententiam, quia canonice juxta statuta canonum et legum fuit prolata, in consistorio nostro confirmavimus et medietatem decimarum in Boffisheim ecclesie sancti Stephani in perpetuum possidendas sancivimus. ut autem hoc ratum et inconvulsura in 5 sempiternum permanent, presentem paginam nostro sigillo fecimus communiri. testes autem, qui interfuerant, hi sunt : Reinhardus major prepositus, Fridericus cantor et custos, Beringerus frater ejus archidiaconus, Wolfradus archidiaconus et celle- rarius, Jacobus canonicus majoris ecclesie, Albertus prepositus sancti Petri, Dietherus, Fridericus, Hugo* canonici ecclesie sancti Thome, Ilermannus plebanus, Wernberus"' io et Hugo et Wernberus canonici ecclesie sancti Stephani, Albertus plebanus sancti Martini, Burchardus plebanus in Epiaca, Ilenricus plebanus in Zabernia; ex laicis : Ilenricus miles advocatus in Boffisheim, Sifridus villicus ibidem, Gunradus Vilnius et Reinboldus frater suus et alii quam plures. facta sunt autem hec anno ab incarnatione domini 1211, indictione 14. 15 B aus Straßb. Bez.-A. E fase. 1077 or. mb. c. sig. pend. delapso. 156 . Bischof Heinrich von Straßburg beurkundet einen Tausch von Grundstücken zwischen dem Kloster St. Blasien und dem Burggrafen Burchard von Straßburg. 1$11. Heinricus dei gratia Argentinensium episcopus. notum sit omnibus Christi 20 fidelibus tarn presentibus quam in evum successuris, quod, cum Burchardus bur- gravius a venerabili abbale Hermanne et fratribus ccenobii sancti Blasii pro curte eorum prope monasterium sita, quam idem burchardus diu juste possederat, impe- teretur et in causam traheretur, tandem deliberato consilio inter se pro bono pacis concambium fecerunt, videlicet quod fratres jam dicti ccenobii partem curie eorum 25 B urchardo prefecto et suis heredibus perpelualiter habendem contulerunt. pro cujus doni recompensatione predictus burchardus aream suam juxta portam boum 1 liberam et sine contradictione alicujus persone de consensu et per man um filiorum suorum fratribus jam dicti ccenobii tradidit possidendam, ita tarnen, quod in cameram ecclesie majoris annuatim 12 denarii pro redemptione curie eidem 30 burchardo persolvantur. ut autem hec, que coram nobis juste et rationabiliter ordinata sunt, in posterum firma et inconvulsa permaneant, presens scriptum fieri et sigillo nostro ac nostre civitatis fecimus communiri. acta sunt hec anno doininice incarnationis 1211. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. X, 263 nr. 97 ohne Quellenbezeichmmg. — Zeitschr. f. S5 Gesch. d. Oberrh. VI, 226. 1 Ein von den Straßb. Localhistorikern bisher übersehener Thorname. Sollte dieses Ochsenthor sich nicht an der Illseite, etwa in der Nähe der heutigen Schindbrücke, in der Richtung nach der Viehgasse j. Metzgerstraße befunden haben ? 126 1211 — 1213 157 . Wolfanus, ein Einwohner der Stadt Straßburg, schenkt der Abtei Königsbruch 7 Joche Rebland in Ehenheim. 1211. Quia minus honesta turba detrahentium divellere nititur pia facta distribuentium, ego Wolfanus Argentine civitatis urbanus notum facio tarn presentibus quam futuris, quod beatissime dei genitrici in Regisponte septem jugera vinee in Ehinheim pro 5 remedio anime mee et uxoris mee Demuetis donavi, de quibus annuatim pretaxate ecclesie quinque omas vini et dimidiam dari constitui. ut autem boc factum incon- vulsum maneat, sigillo majoris ecclesie cedulam presentem oneravimus. hujus rei testes sunt : Fridericus de Entringen, Ruschardus de Ehenheim, Hedenricus canonicus, Rudolphus vicedominus, Hugo Dorfman, Sigebertus in Ulenstein, io Fridericus Cleinegedanc, Gerlacus, Rudolfus scultetus de Vegirsheim et alii quam plures. acta sunt hec anno ab incarnatione domini 1211. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. X, 262 nr. 96 (ex rotulo abbatise Regiopontans). 158 . In einer Urkunde Bischof Heinrichs von Straßburg für die Abtei Neuburg unter den Zeugen Reinbardo majore preposito, Friderico cantore, Wolfrado 15 arcbidiacono, Rudolfo arcliidiacono, Friderico camerario, Heinrico custode. anno dominice incarnationis 1212, indictione 15. 1212. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. X, 266 nr. 99 nach einem verlornen Neuburger Pergament- Chartular. 159 . In einer Urkunde Bischof Heinrichs von Straßburg für das Kloster 20 St. Trudpert: acta sunt bec anno dominice incarnationis 1213 in claustro majoris ecclesie Argentinensis. testes hujus rei sunt : Reinhardus prepositus, Eberbardus decanus, Fridericus cantor, Marcus scolasticus, Eberbardus de Jungingen prepositus sancti Petri, Hermannus de Herenberg, Jacobus, Ulricus de Ilovewilr canonici majoris ecclesie. 1213 Straßburg im Münster * 1 . 25 K aus Karlsr. G. L. A. Pergam.-Copialbuch von St. Trudpert nr. 726 fol. 14 um 1300 geschrieben. 1 Die Domcanoniker Reinhardus de T engin, Eberbardus decanus, Eberbardus de Jungingen erscheinen schon 1186 in einer Urkunde des Grafen Albert von Habsburg als Zeugen einer im Straßb. Münster vorgenommenen Bestätigung des Guterbesitzes von St. Trudpert. Herrgott Geneal. Habsb. II, 30 1, 197 nr. 247; Schöpflin Als. dipl. I, 100 nr. 128; Grandidier Oeuvr. ined. III, 218 nr. 79. — JDümge Beg. Bad. S. 59. Mit Becht hat v. Weech i. d. Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. XXX, 86 ff. das im Urkunden-Select des Karlsr. G. L. A. befindliche Stück für eine Fälschung des ausgehenden 13ten Jahrh. erklärt, ebenso eine dort in dreifacher Ausfertigung erhaltene Entscheidung Bischof Heinrichs für St. Trudpert, 1211 im Straßburger Münster gefällt, unter deren Zeugen zum Theil dieselben Dom- 35 canoniker wie 1186 auftreten : Reinhardus prepositus, Ebirhardus decanus, Fridericus cantor, Marcus scolasticus, Ebirhardus de Jungingin, Olricus de Hovenwiler. Herrgott Geneal. Habsb. II, 1, 213 nr. 264; Grandidier Oeuvr. ined. III, 275 nr. 215. Auch eine Urkunde Alberts von Habsburg, des Landgrafen im Elsaß, für St. Trudpert aus dem Jahre 1215, die dieselben Zeugen wie nr. 159 auf- weist mit Ausnahme des Fridericus cantor und Marcus scolasticus, erscheint v. Weech (a. a. 0. S. 99) 40 aus äußern wie innern Gründen sehr verdächtig. Cfr. Herrgott Geneal. Habsb. II, 1, 221 nr. 270; Grandidier Oeuvr. ined. III, 285 nr. 239. 160. König Friedrich II beurkundet den in den Streitigkeiten zwischen dem Bischof und den Bürgern non Straßburg gefällten Rechtsspruch, daß die Einsetzung eines Rathes und das Halten des weltlichen Gerichts in der Stadt sowie die Verfügung über die städtische Almende in der Hand des Bischofs liege. 1214 März 5 7 Rotweil. Fridericus secundus dei gratia Romanorum rex et semper augustus et rex Sicilie. controversie seu lites fidelium nostrorum sicut aliquando a coram nobis dirimuntur, ne id protractu temporis in irritum deducatur aut fiat obliviosum, scripture testimonio duximus necessarium commendare. quapropter universis imperii io fidelibus presentibus et futuris notum facimus, quod, cum inter dilectum principem nostrum H[einricum] Argentinensem episcopum et ipsius civitatis burgenses pro quibusdam justitiis et rationibus in civitate habendis quedam exorta fuisset dissensio et utraque partium super bis ad examen judicii nostri proclamasset, talis coram nobis et sub frequentia principum et magnatum imperii pro jam dicto episcopo lata 15 fuit sententia : quod nullus in civitate Argentiniens! consilium instituere debeat vel aliquod habere temporale judicium nisi de consensu et bona voluntate ipsius episcopi et ejus concessione. ad bec etiam pro eodem episcopo sententia talis lata fuit pro terris illis in civitate sive extra, que vulgo nuncupantur almeine h , quod nullus hominum illas terras habere debeat vel sibi ex eisdem aliquid vendicare nisi de 20 manu episcopi, qui ipsas terras ab imperio et de manu nostra se teuere recognoscit. ut autem bec, que predicta sunt, perpetuum robur obtineant et a nullo unquam in irritum deducantur, presentem exinde paginam conscriptam sigillo nostro jussimus communiri. bujus rei testes sunt : Conradus Metensis et Spirensis episcopus impe- rialis aule cancellarius*, Waltberus Basiliensis episcopus 1 2 , Ulricus abbas sancti 25 Galli, Conradus abbas Augensis, Ludovicus dux Bavarie 3 , Hermannus marchio de Baden 4 , comes Sybertus de Werda, comes Ulricus de Quiburc, comes Ludovicus de Wirtemberg 5 , Hartmannus marchio de Dilingen 6 , comes Henricus de Berge, comes Fridericus de Zolre et alii quam plures. Datum apud Rotweil anno dominice incarnationis 1214 nonis 0 martii, indiclione 2. 30 B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 336 cop. chart. sec. XVII. Gedruckt ebendarnach bei Laguille p. 35. Nach dem lib. sal. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. X, 273 nr. 103 — Huillard-Breholles Hist. dipl. Frider. sec. I, 292. Nach einer andern Copie Schöpflin Als. dipl. I, 326 nr. 395. — Böhmer nr. 80. Vergl. D. St-Chron. VIII, Allg. EM. S. 23. 35 b) Schöpflin u. Grandidier alioquin. b) Schöpflin ». Grandidier almende, c) Schöpflin nono. 1 Eonrad von Scharfenberg Bischof von Speier, 1200 — 1224; von Metz, 1211 — 1224. 2 Walther von Böteln Bischof von Basel, 1214 — 1215. 3 Ludwig I Herzog von Baiern, 1183 — 1231. 4 Hermann V Markgraf von Baden, 1190 — 1242. 40 5 Ludwig II Graf von Wirtemberg, 1201 — 1228. 6 Hartmann IV Markgraf von Dillingen, 1173 — 1218. SKT» 128 12 14 10 161 . Bischof Heinrich von Straßburg übertragt die Verwaltung des in Verfall gerathenen St. Leonhardsstiftes, die bisher mit dem Dekanat des Straßburger Domstiftes vereinigt war, dem Domprobst Reinhard. 1214. Henricus dei miseratione Argentinensis episcopus. cum in dyocesi nostra locus coenobii, qui sancti Leonardi dicitur, ex incuria et negligentia ibidem hac- tenus amministrantium ad tantam paupertatem devenerit, ut tarn religio quam per- sone, inopie necessitate urgente, omnino defecerint, nos eidem loco providere volentes ac restaurationi summopere studentcs, communicato abbatum nostre dyocesis alio- rumque prüden tum consilio necnon capituli nostri coniventia J , speciali etiam assensu dilecti confratris nostri Friderici a decani 1 2 , ad quem institutio pertinebat abbatis, karissimo confratri nostro Reinhardo ejusdem ecclesie nostre majoris preposito jus investiture assignavimus sub ea forma, ut quod hactenus decanatui, de cetero prepositure sit annexum. quod onus in suorum remissionem peccaminum necnon ad promerendam divinam misericordiam gratia reformandi loci bona fide ipse prepositus suscepit 3 . in futurum autem nos simile periculum sollicita pertractatione precavere is volentes sepe dicto preposito contulimus, ut libera tarn amministratio quam ordinatio super divino servitio ad ipsum sine cujuslibet reclamatione pertineat vite sue tempore, ne, quod ipse divinitus aspiratus de non esse ad esse divina favente deinen tia, industria, expensis multoque labore in statum bonum reduxerit, alterius sive insolentia sive negligentia iterato adnicbiletur. ut autem hec firmum robur obtineant, 20 sigilli nostri impressione muniri fecimus. acta sunt hec presentibus Friderico cantore, Marco scholastico 4 , Hermanno portario, Ulrico dapifero, Dietbelmo, Heidenrico, Richardo et aliis quam pluribus, anno verbi incarnati 1214 5 . Aus Schöpflin Als. dipl. I, 327 nr. 397 (ex autographo tabularii s. Leonardi). Ebendarnach Würdtwein Nova subs. dipl. X, 275 nr. 104. 25 a) Grandidier orn. 1 Cfr. nr. 68. 2 In allen gleichseitigen Urkunden bis zum Jahr 1218 erscheint Eberhard als Dekan. Liegt hier ein Schreibfehler vor? Hat Schöpflin den Namen eigenmächtig eingefügt oder Grandidier ihn übersehen ? 30 3 Ueber den damaligen Besitzstand des St. Leonhardsstiftes an Activen und Passiven findet sich eine ausführliche Aufzeichnung des Straßb. Domcapitels, an der Spitze Reinardus prepositus, F[ride- ricus] cantor, U[lricus] scolasticus, laut deren der Dmnprobst die Verwaltung des verwahrlosten Kirchenguts Anfangs Februar 1215 (circa festum purificationis beate Marie) übernahm. Schöpflin Als. dipl. I, 329 nr. 401. 35 4 M[arcus] scholasticus Argentinensis ist einer der vom apostolischen Stuhl bestellten Schiedsrichter in einem Streit zwischen den Grafen von Bapperschwyl und Kiburg und der Aebtissin von Zürich. Cfr. Würdtwein Nova subs. dipl. XIII, 224 nr. 40. 5 Diese bischöfliche Verfügung bestätigt im folgenden Jahre Erzbischof Sigfrid II von Mainz. Schöpflin Als. dipl. I, 329 nr. 400. 40 1215 129 162 . Bischof Heinrich non Straßburg benrhundet, daß der Abtei Königsbruch ein Haus zu Straßburg, das ihr einst der Bürger Oerlach und seine Frau Bertha verliehen hatten, gerichtlich zugesprochen worden sei. 1215 Straßburg. Henricus divina favente clementia Argenlinensis episcopus. semper et stabilis 5 est et vivit actio, cujus se facit liltera defensorem. innotescat ergo tarn presentibus quam futuris Christi fidelibus, quod Gerlacus civis noster et Bertha uxor sua domum suam in publica curia nostra 1 sitam manu communicata pro remedio animarum suarum et parentum ipsorum coenobio sanctimonialium in Kunigsbrucken contulerint. et ut kec donatio debitam obtineret firmitatem, jam dictus Gerlacus et Bertha uxor io sua, jure, quod in ipsa area babebant, resignato in manus Rudolf! sculteti et Henrici thelonearii fratris sui, a quibus eandem aream tenebant, instanter ab eisdem fratribus petebant, quod eandem aream abbatisse dicti coenobii eodem jure, quo ipsi eam tenebant, conferrent, xidelicet annuatim pro una libra Argenlinensis monete. nos autem pro divino respectu, cum eadem area nostra sit et de manu nostra 15 haberi debeatur, hoc constituimus, ut, quoad vixerimus, censum majorem supra- diclo predictum coenobium de ipsa area non persolvat. decedente vero supradiclo Gerlaco burgense nostro, quidam heres suus in hereditatem dicte domus succedere volebat. quo in presentia nostra constituto, abbatissa eliam dicti coenobii coram nobis super eadem causa in judicio comparente, auditis hinc inde allegatis et requi- 20 sita sententia, possessio jam dicte domus adjudicata est abbatisse dicti coenobii, prestito coram nobis in judicio a burgensibus nostris viris lionorandis juramento, videlicet Ilugone Villano, Ileinrico Cleingedanc, Sifrido zu Borenfelden a , quod memoratus Gerlacus burgensis noster et Bertha uxor' sua predictam domum in manus domine abbatisse resignaverint et ejus potestati subdiderint. et ne liec 25 donatio processu temporis importuna calumnia posset revocari aut in oblivionem deduci, factum hoc voluimus mandari lilteris et tarn nostro quam ecclesie nostre sigillis fecimus communiri. actum publice anno incarnationis domini 1215 , indic- tione 3 , bis testibus : Friderico cantore, Hermanno portario, Ulrico dapifero, Cun- rado Virfnecorn] b , magistris burgensium Eberliardo et Waltero 2 , Alberto Begere, 30 Dietherico et Alberto, Humberto, Burchardo Seinat c , Gunthero vicedomno ministe- rialibus d ; Burchardo de Ehenheim, Friderico Dispensatore, Erbone judice, Rudolfo sculteto et Ilenrico fratre suo, Wecelone e judice, Henrico Cleingedanc, Eugene, Gebenone, Sifrido et aliis quam pluribus. datum Argentine. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. X, 286 nr. 110 (ex rotulo abbatise Regiopontanse). 35 sic! b) Grandidier Virreronn. c) sic ! vielleicht Seilerei d) Grandidier monasterialibus. e) Grandidier Weiclone. 1 Darunter dürfte wohl der Fronhof, der Platz vor der Südseite des Münsters, zu verstehen sein. 2 Grandidier l. c. bezieht magistris burgensium, indem er dahinter einen Punkt setzt, zu Cunrado Yirnecorn. Ist nicht vielleicht auch bei der sehr fehlerhaften Copie anzunehmen, daß die Vorlage magistro gehabt habe ? 17 130 1216 163 . In einer Urkunde Bischof Heinrichs von Straßburg für das Kloster St. Trudpert unter den Zeugen : Henricus vicedominus Argentinensis 1 11 episcopi, Albertus plebanus de sancto Martino in Argentina, Ülricus capellanus episcopi Argentinensis. acta sunt hec anno incarnationis domini 1216, 17 kalendas sep- tembris. 1216 August 16. K aus Karlsr. G. L. A. Pergam.-Copialbuch von St. Trudpert nr. 726 fol. 15—16 um 1300 geschrieben. Gedruckt i. d. Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. XXI, 369. 164 . Bas Capitel von St. Thomas zu Straßburg regelt die Verpflichtungen seines Pförtners gegen die Sliftscanoniher. 1216 Becember 29. io Nov. 30 | In nomine sancle et individue trinilatis capitulum sancti Thome. | hec est forma conposicionis inter capitulum sancti Thome et portarium ejusdem ecclesie super causa, que vertebatur inter ipsum et capitulum de officii sui amministracione inviolabiliter observanda : quandiu vixerit et idem officium amministrare voluerit, in quolibet jejunio quatuor temporum 18 denarios unicuique fratrum persolvet. pre- 15 terea in feste Andree 3 quartalia siliginis et quartum liordei cuilibet canonico ex eadem elemosina ministrabit. preterea singulis annis in quadragesima de hordeo, quod solvitur de agris aput Dübincheim, libram unam debet distribuere pro piscibus inter fratres, salvis tarnen ei legitimis exceptionibus, per quas non maliciose sed juste et necessario se poterit excusare. acta sunt hec in capitulo sancti Thome 20 4 kalendas januarii anno dominice incarnationis 1217. T aus Straßb. Thenn. A. docum. hist. lad. 2 (statuts) or. mb. c. sig. pend. Gedruckt ebendarnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 298 nr. 15 (a. 1217). 165 . Bas Bomcapilel von Straßburg erläßt dem Burggrafen Theoderich und seinen Anverwandten den Zehnten von ihren Gütern zu Sulzmatt gegen eine Jahr- B liehe Lieferung von 6 Karren guten Rothweins. 1216. Rfeinhardus] majoris ecclesie Argentinensis prepositus, Efberhardus] decanus, Ffridericus] cantor totumque capitulum fidelibus Christi hoc scriptum inspecturis eternam in domino salutem. vestre notificamus Universität!, quod domino Theo- dorico burgravio ejusque duobus fratribus Friderico et Burchardo ac patruo eorum 30 domino Theodorico et ipsorum heredibus decimam nostram de illorum bonis, que tune possidere dinoscebantur in Sulzmaten, concessimus annuatim pro sex karratis boni vini rubei, quod in eisdem creverit bonis, tali modo : in vasa nostra eis in villam Sulzmaten per nos transmissa ipsi, noslro presente nuncio, dictas sex karratas vini reponent, utraque videlicet pars tres karratas, et inde usque Deinheim in 35 1 In einer Urkunde König Friedrichs II für das Augustinerkloster Zu Altenburg, 1215 Februar 11 Halle, erscheint unter den Zeugen Heinricus advocatus de Strazburc (Böhmer nr. 115) und 1219 November 20 zu Eger ein Heinricus de Strazburg. 1216—1217 131 eorum expensis deduci ibidemque nostro procuratori facient presentari. quodsi in via idem vinum fuerit ablatum, in nos dampnum redundabit. hec autem concessio tarn diu robur obtinebit, quam diu ab illis eorumque heredibus pretaxata pensio nobis fideliter exsolvetur, qua neglecta totalis decima ad nos libere revertetur. ne 5 autem boc factum ex diuturnitate temporis dispendium oblivionis incurrat, presentem inde paginam conscribi dominique nostri Hfeinrici] Argentinensis episcopi ac nostri capituli sigillis appositis fecimus communiri, bis testibus : Gotefrido et Humberto Cidelariis, Alberto Kagone, Hugone fratre decani, Conrado Vitulo, Sifrido ministro dominorum, Herbone Rufo, Walthero notario. anno dominice incarnationis 1216, io indictione 4. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2699 or. mb. c. 2 sig. pend. laesis. Gedruckt aus dem lib. sal. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. X, 290 nr. 112. 166. In einer Urkunde Bischof Heinrichs von Straßburg für Ruf fach unter den Zeugen Reinhardus prepositus, Eberhardus decanus, Fridericus cantor, Marcus 15 scolasticus, Berhtoldus camerarius, Oulricus dapifer majoris ecclesie, Rudolfus prepositus sancti Thome et Heinricus vicedominus et Heinricus scolasticus et Wern- herus pincerna ejusdem ecclesie et Eberhardus prepositus sancti Petri, Reinboldus decanus, Bruno custos, Cünradus portarius ecclesie predicte, Wernherus marscalcus, Dietbericus buregravius et Eberhardus et Walterus filii Walteri, Albertus Begero, 20 Dietbericus Stehelinus et fratres ejus. acta sunt hec anno dominice incarnationis 1216, indictione 4, regnante domino Friderico Romanorum rege gloriosissimo et rege Sicilie. 1216. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2699 or. mb. c. 2 sig. pend. Gedruckt aus dem lib. sal. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. X, 288 nr. 11U 25 167. Das Capitel von St. Thomas zu Straßburg beurkundet , daß ihm Heinrich , königlicher Protonotar in Sicilien, sein Allod zu Hausbergen bedingungsweise geschenkt habe. 1217. Universis presentem paginam inspecturis prepositus, deccanus et totum capitulum ecclesie sancti Thome in Argentina salutem in eo, qui est vera salus. per pre- 30 sens scriptum notum facimus et profitemur tarn presentibus quam futuris, quod Heinricus regius in regno Sycilie prolhonotarius 1 tradidit allodium suum in Hugis- pergen cum omni jure et pertinenliis suis beato apostolo Thome et venerabili conventui ipsius perpetuo utendum et possidendum pro remedio anime sue et animarum patris, matris et omnium parentum suorum et cunctorum fidelium defunc- 35 torum sub tali tarnen conditione, quod, si ipse in itinere illo, in cujus tune pro- cinctu erat, vitam finiret, hoc donum suum ratum et inviolabile permaneret, si vero 1 Wohl Heinrich von Tanne (Tannegg bei Bonndorf im Schwarzwald), der von 1217 Mai 25 bis 1230 August 13 als kaiserlicher Protonotar erscheint und 1248 als Bischof von Constanz starb. Cfr. Huillard-Breholles Hist. dipl. Frider. sec. I introd. p. 125. rediret, liberam haberet poteslatem, ipsum allodium suum donandi, distrahendi et pro veile et beneplacito suo disponendi. nos vero de libero arbitrio et gratuita voluntate nostra fide data promisimus et obligavimus, sibi dare vel ordinatis suis annuatim 40 quartalia frumenti, quod dicitur mänzalkorn, quam diu sibi ipsum frumentum recipere placuerit. insuper quoque promisimus sub vinculo fidei, quod 5 nunquam ipsum in reditu suo de supradicta donatione quocunque intervenierte casu molestabimus, sed permittemus ipsum quiete dictum allodium suum possidere et pro arbitrio suo ordinäre, huic facto interfuerunt Heinricus deccanus, Dietherus cellerarius, Hugo portarius, Heinricus vicedominus et alii confratres et concanonici. affuit quoque Fridericus Dispensator, Erbo judex, Hartmannus de Eckeboidisheim, 10 Diethericus de Ephiclie et alii quam plures. acta sunt hec anno dominice incar- nationis 1217, indictionis 5. fratres autem et totus conventus die anniversarii sui convenient et cantatis vigiliis et missis celebratis cum psalmodiis, prout ordo exe- quiarum et disciplina exigunt regularis, de usifructibus ipsius allodii cum tolo clero presente in refectorio publice et karitative reficientur. 15 S aus Straßb. St. A. lad. Chartreuse-Oberliausbergen or. mb. c. sig. pend. laeso. 168 . Palst Honorius III bestätigt dem St. Thomascapitel zu Straßburg seinen ganzen Besitz, namentlich, die St. Aurelienkirche daselbst. 1218 Juni 1 Rom im St. Peter. Honorius episcopus servus servorum dei dilectis filiis . . decano et capitulo 20 sancti Thome Argentinensis salutem et apostolicam benedictionem. sacrosancta Humana ecclesia devotos et humiles filios ex assuete pietatis officio propensius diligere consuevit et, ne pravorum hominum molestiis agitentur, eos tamquam pia mater sue protectionis munimine confovere. eapropter, dilecti in domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu personas et ecclesiam vestram, in 25 qua divino estis obsequio mancipali, cum Omnibus bonis, que impresentiarum rationabiliter possidetis aut in futurum justis modis prestante domino poteritis adipisci, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus. specialiter autem ecclesiam sancte Aurelie cum perlinentiis suis, quam ex concessione venerabilis fralris nostri . . Argentinensis episcopi, capituli sui accedente assensu, estis canonice assecuti, sicut 30 eam juste ac pacifice possidetis, vobis et per vos ecclesie vestre auctoritate apostolica confirmamus et presentis scripti patrocinio communimus. nulli ergo omnino hominum liceat, hanc paginam nostre protectionis et confirmationis infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem hoc attemplare presumpserit, indignationem omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit inour- 33 surum. datum Rome apud sanctum Petrum kalendis junii pontificatus nostri anno secundo. T aus Straßb. Thoni. A. lad. VI s. Aureli® or. mb. c. bulla pend. Gedruckt darnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 298 nr. 11 (a. 1217). — Potthast Reg. pontif. nr. 5828. 1218 133 169 . In einer Urkunde Bischof Heinrichs non Straßburg für das Kloster Schwär zach acta sunt hec publice anno verbi incarnati 1218, indictione 6, bis testibus : Reinhardo preposito, Erhardo decano, Friderico cantore, Marco scolastico, Berhtoldo preposito Honaugensi, Oulrico dapifero, Rudolfo preposito sancti Thome, 5 Ludovico choriepiscopo, Berhtoldo camerario, Ottone, Dielhelmo presbiteris majoris ecclesie. ego Berngerus Argentinensis arcidiaconus factum episcopi ratum habeo et sigillum meum appono. festes interfuerunt Henricus vicedominus etc. data Argen- tine 6 idus julii, pontificatus nostri anno 16. 1218 Juli 10 Straßburg. K aus Karlsr. G. L. A. Section Baden-Baden Vidim. mb. c. sig. pend. ausgestellt vom 10 judex curiae Argentinensis 1491 April 16 1. Gedruckt bei Schöpfiin Als. dipl. I, 335 nr. 410 nach andrer Copie. 170 . Bischof Heinrich von Straßburg erneuert dem Kloster St. Arbogast die Schenkungen seines Vorgängers, Bischof Hezils. 1218. In nomine sancte et individue trinitatis. Ileinricus dei gratia Argentinensium 15 episcopus universis, ad quos presens scriptum pervenerit, in perpetuum. sollici- tudo pastoralis officii nos amonet, subjectorum nobis omnium curam gerere, eorum tarnen maxime, qui relicto seculo regulari subjacent discipline. hujus rei gratia presentium posterorumque noticie significamus, quod quidam predecessor noster nomine Ileitzelino felicis memorie divina inspiratione simul et amonitione com- 20 monitus nonam partem fructuum de curtibus nostre dyocesis, laude et assensu capituli nostri, ecclesie sancti Arbogasti jure perpetuo possidendam contradidit 1 2 , per cujus gloriosa merita episcopatus nostri termini magnifice fuerant ampliati. verum quia antiquitas inimica est memorie, nos in liac caritativa donatione nichil novum statuentes eandem laudabilem devotionem eidem loco scripti cautione inno- 25 vamus, ita etiam, ut, si quando aliquid de curtibus dislrabi contigerit, prefate ecclesie sua justitia salva consistat. sed ne qua deinceps super hoc facto injusta oriatur vexatio, presentem paginam jam dicto loco sigilli nostri munimine tradimus roboratam. actum presentibus et approbantibus majoris ecclesie nostre fratribus Reinbardo preposito, Wernhardo decano, Friderico cantore, Marco scolastico, 30 Bertholdo preposito Honaugiensi et Ileinrico fratre suo, Bertholdo archidiacono, Ulrico dapifero, Beringero Spirensi cantore, Ulrico de Dalmazingen, Rüdolffo sancti Thome preposito, Ottone de Bonveit, Diethelmo, Ileinrico vicedomino nostro, Wern- bero marscalco, tribus fratribus Ludevico, Dietherico, Albertho dictis Ragen, duobus 1 Ebenda Section StraPburg fase. 35 findet sich auch eine undatirte Pancharte Pabst Honorius III 35 für das Kloster Schwarzach, unter dessen Gütern : curia in Argentina juxta Bruscam cum domo lapidea. Eies dürfte derselbe Hof sein, der in den Miracula s. Mariae Argentinensis zum Jahre 1280 als Besitzthum des Abts von Schwarzach erwähnt wird : (abbas de Swarzahe) cum in navi pervenisset ad curiam, quam habet in platea vituli. Cfr. Mon. Germ. SS. XVII, 116. Noch in den Jahren 1450 und 1587 erscheint dieser Hof in denselben Händen. Vergl. Straßb. Gassen- und Häusernamen 40 i. Mittelalter S. 90. 2 Cfr. nr. 93 not. 1. 134 1218 fratribus Alberto, Wernhero dictis Begern, duobus fratribus Gotfrido, Hunberto Zydeleren, Walthero filio sculteti Waltheri ; civibus Friderico Spendario, Burc- kardo a sculteto de Ebenheim, Erbone judice, Petro, Wezelone judice, Gonrado Vitulo, Burckardo Ripelin et aliis quam pluribus. anno' dominice incarnationis 1218, pontificatus nostri anno 16. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 1700 cop. chart. sec. XV aus dem Privüegienbuch von St. Arbogast fol. 16. Gedruckt ebendarnach bei Würdticein Nova subs. dipl. XIII, 232 nr. 43 mit vielen Abweichungen. 171 . Bischof Heinrich von Straßburg fordert unter Verheißung von Ablaß zu Beiträgen für den Aufbau der gänzlich zerfallenen und zerstörten Kirche St. Arbogast auf. [1218.] Ilfeinricus] dei gratia Argentinensis ecclesie episcopus cum universo majoris ecclesie cboro Omnibus ecclesiarum ministris, tarn plebanis quam vicariis, neenon et aliis Christi fidelibus, ad quos presens pagina pervenerit, salutem in vero salutari et spiritu pietatis repleri. quoniam, ut ait apostolus, omnes presentabimur ante tribunal Christi recepturi sive bonum sive malum, prout gessimus in corpore, et idem alibi testatur : qui parce seminat, parce et metet et qui seminat in benedic- tionibus, de benedictionibus et metet, ideo universitatem vestram attencius exhor- tamur in domino, extreme messionis tempus largitione elemosinarum et operibus misericordie quasi quodam fideli seminario prevenire, ut et ea certa spe lucri seminemus in terris, de quibus nos plena falce messuros postmodum gaudere oporteat in celis. hinc est quod vestre caritati et omnium eorum, ad quos lator presentium vir religiosus et sacerdocio decoratus pervenerit, presenti scripto duximus significandum, quod ecclesia sancti Arbogasti in suburbio Argentinensi constituta primitus ex voluntate dei et antiquitate collapsa, postmodum vero ab exercitu domini Phylippi regis tempore, quo Argentinam possederat 1 , funditus intus et extra destructa, sicut adhuc ejusdem destructionis supersunt vestigia, elemosinarum vestrarum et aliorum simul bonorum hominum stipendiis cooperantibus quasi de novo constat integraliter reedificanda. quapropter caritatis vestre Studium et devo- cionem propensius exhortantes et in remissionem peccatorum vestrorum vobis indubitanter injungentes, universitatem vestram instanter et affectuose rogamus et in domino commonemus, quatinus divine retributionis intuitu et pro omnium orationum, que in eadem ecclesia ad honorem dei cottidie vigent, participatione viscera misericordie aperientes gravem casum prefate ecclesie affectu caritatis inspicialis et ad reedificationem ipsius elemosinarum vestrarum suffragia conferentes cenluplam recompensationem a retributore omnium bonorum Christo Jesu vobis in a) B Burckardus. 1 Im Jahr 1199. Cfr. Chron. Ursperg. und Chron. Ebersheim, Mon. Germ. SS. XXIII, 368 und 448. 5 10 15 20 25 30 35 1218 — 1219 135 eterna beatitudine thesaurisetis. vos autem pastores ecclesiarum et eorum vicarios specialiter in domino rogantes exhortamur, quatenus latorem presentium cum suis ad vos venientein benigne et honorifice, sicut decet clericos se invicem honore prevenire, suscipiatis et favorem vestrum et auxilium in petitione sua promovenda 5 coram populo vobis subdito ei verbo et opere efficaciter impendalis. propterea notum sit omnibus ecclesiarum ministris, tarn plebanis quam vicariis, quod specialiter illis, qui angariant lapides ad opus ecclesie, quartam partem venialium peccatorum beati Arbogasti auctoritate et nostra indulgemus et de injuncta eis penitentia pro capi- talibus, que confessi sunt, quindecim dies relaxamus. 10 B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 1700 cop. chart. sec. XV aus dem Privilegienbuch von St. Arbogast fol. 4 mit der Unterschrift von gleicher Hand : cum duobus sigillis episcopi et capituli Argentinensis. Gedruckt ebendarnach in Gallia Christ. V instr. p. 491 nr. 29; Grandidier Oeuvr. ined. III, 255 nr. 158. Im Anschluß an nr. 170 ist dies Stück wohl in die Zeit um 1218 zu 15 setzen. 172. König Friedrich II nimmt Rath und Bürgerschaft der Stadt Straßburg zu Gnaden auf und belaßt sie in allen ihren alten Rechten und Gewohnheiten. 1219 Januar 11 Hagenau. Ffridericus] dei gratia Romanorum rex et semper augustus et rex Sycilie. ao dilectis fidelibus suis, consilio et universis civibus Argentinensibus , gratiam suam et bonam voluntatem. considerata purilate devocionis vestre, quam nostre emi- nentie honesti nuntii vestri tarn sagaciter quam fideliter exposuerunt, ut de cetero de preteritis excessibus ad plenum emendati ad obsequia imperii et ad fidelitatis circa regiam nostram majestatem observantiam animo sitis ferventiores, omnem 25 rancorem, quem non inmerito contra vos conceperamus, ex innata nobis benivolentia pure remittimus, tarn vestre Universität! quam singulis imperii fidelibus presentis scripti patrocinio innotescentes , tarn personas quam res vestras in regia esse con- stitutas protectione, sub interminatione gratie nostre districtius precipientes, ut, quam diu in firmitudine fidelitatis erga nos et imperium permanseritis, nullo unquam 30 in loco Romani imperii ab aliqua persona seculari sive ecclesiastica aliquis vestrum extra formam juris impediatur aut molestetur vel in judicium trahatur. ad majorem quoque gratie nostre circa vos evidentiam volumus vos consistere in omni jure et honore atque constitutione, sicut a divis progenitoribus nostris, avo, patre atque patruo nostro inclilis Romanorum regibus et imperatoribus eorum sublimati fuistis 35 temporibus. nullam quoque petitionem seu exactionem aut superinpositionem per totum imperium dare vos volumus nisi talem, qualem temporibus serenissimorum nostrorum progenitorum usque ad hec tempora dare consuevistis l . ut itaque hec largitatis nostre concessio vobis, quam diu fideles nobis inventi fueritis, firma per- maneat, hoc scriptum vobis indulsimus sigillo regie majestatis nostre communitum. io interfuerunt testes : Cunradus Metensis et Spirensis episcopus imperialis aule can- 1 Vergl. K. W. Nitzsch Ministerialität u. Bürgerthum S. 366. 136 1219 cellarius b Ludowicus comes palatinus Reni et dux Bawarie 1 2 , Wernberus de Bon- lant dapifer et Anshelmus de Justingen marscalcus imperii, Philippus de Bonlant, Heinricus de Sarffeneke et alii plures. datum Hagenowe anno domini 1219, 3 idus januarii, indictione 7. S aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 23 a mit der Ueberschrift: daz künig Friderich und 5 künig zft Sicilien die stat zii Strazburg sinre und aller der, die zürn ryche gehörnt, Schatzungen ledig het geseit und varn het gelaszen. Gedruckt ebendamach bei Schöpflin Als. dipl. I, 335 nr. 411 — Huillard-Breholles Hist, dipl. Frider. sec. I, 582. — Böhmer nr. 247. 173. In der Urkunde König Friedrichs II für das Kloster Neuburg unter io den Zeugen Reinhardus majoris Argentinensis ecclesie preposilus, Bertholdus ejus- dem ecclesie decanus, Heinricus Argentinensis episcopi vicedominus. 1219 August 17 Hagenau. Aus Würdtwein Nova subs. dipl. XIII, 236 nr. 45 (ex autogr. tabul. abbat. Neoburg.) = Huillard-Breholles Hist. dipl. Frider. sec. I, 663. — Böhmer nr. 291. 15 174. König Friedrich II nimmt die Stadt Straßburg in seinen besondern Schutz und bestätigt ihr die von den Königen Lothar und Philipp ertheilten Privilegien. 1219 September 11 Hagenau. (G.) | In nomine sancte et individue trinitatis. Fridericus secundus Romanorum rex et rex Sicilie. j augustialis pietatis [weiter wie in Nr. 145 bis decrevimus so reservare]. preterea constituimus, tradidimus et auctoritate regia consensuque prin- cipum nostrorum confirmavimus institutum et jus quoddam, quod cives ejusdem civitatis habuerunt ab antecessoribus nostris dive memorie Lotbarii et Philipp! Romanorum regibus gloriosis, ut nullo unquam in loco ab aliqua persona seculari sive ecclesiastica aliquis eorum extra formam juris inpediatur aut mole- W stetur vel in judicium trabatur extra civitatem vel prorsus ab aliquo cogatur pro sua proprietate seu possessione ibi cuiquam respondere, sed, si aliquis ad- versus aliquem eorum ab quid babuerit, infra civitatem coram ipsius civitatis judicibus eum impetat ibique ei respondeat et satisfaciat. advocati etiam, quo- rum censuales infra civitatem domos babuerint aut manserint, censum debitum 30 ab eis in civitate accipiant et, si supersederint vel dare noluerint, justiciam et satisfactionem coram judicibus civitatis inde accipiant. volumus itaque tideles nos- tros cives Argentinenses consistere in omni jure et bonore atque constitutione, sicut a divis progenitoribus nostris, avo, patre atque patruo nostro inclitis Romanorum regibus et imperatoribus eorum sublimati fuerunt temporibus, statuentes et regio 35 edicto districte precipientes, ut null! unquam persone alte vel liumili, ecclesiastice sive seculari baue nostre donationis seu confirmationis divalem paginam licitum sit 1 Cfr. nr. 160 not. 1. 2 Cfr. nr. 160 not. 3. 1219 137 infringere vel etiam aliquo improbilatis ausu ei obviare. quod qui facere presump- serit, triginta libras auri componat, medietatem fisco nostro, residuam vero medie- tatem injuriam passis. ut autem hec concessio sive confirmatio nostra inviolabiliter ipsi civitati Argentinensi observetur, presentem exinde paginam conscribi jussimus 5 et regle magestatis karactere consignari. testes hujus rei sunt Heinricus Argen- tinensis episcopus, Heinricus Basiliensis episcopus l , Oulricus abbas sancti Galli, Hugo abbas a de Murbacli, Wolframmus abbas de Wizenburc b , Gerbardus comes de Diecbs, Oulricus comes de Kyburc, Egeno comes de Ura, Hartmannus comes et Ludewicus comes de Wirtenberc, Sigebertus comes de Werda et filius ejus Ilein- 10 ricus comes, Heinricus de Nife, Heinricus de Vax, illustris princeps Heinricus dux Suevie 2 , Theobaldus dux Lotaringie 3 , Ansbelmus c de Rapoltisteine, Ansbelmus de Justingen marscalcus, Eberhardus de Waltburc dapifer, Dietho de Ravensburc, Gunrat de Wisterstede, Rudolfus de Usenberc et de Winisberc et alii quam plures. \ Signum domini Friderici secundi Romanorum regis invictissimi et regis 15 Sicilie. | (M.) Actum apud Hagenowe anno dominice incarnationis 1219, regnante domino Friderico Romanorum rege gloriosissimo anno regni ejus 7. ego Cunradus Metensis et Spirensis episcopus 4 imperialis aule cancellarius recognovi d . Datum apud Hagenowe 3 idus septembris, indictione 6 5 . 20 S aus Straßb. St. A. AA art. 1 nr. 5 or. mb. c. sig. pend. delapso. Oedruckt ebendarnach bei Huillard-Breholles Hist. dipl. Frider. sec. I, 677. Nach Briefbuch A fol. 19a Straßb. St. A. bei Schöpflin Als. dipl. I, 338 nr. 414. — Böhmer nr. 300. 175. König Friedrich II bestätigt dem Straßburger Hospital seinen gesammten Besitzstand, namentlich das von König Konrad III demselben ertheilte Privileg. 25 1219 September 11 Hagenau. (G.) • In nomine sancte et individue trinitatis. Fridericus divina favente cle- mentia Romanorum rex secundus et rex Sicilie. j tune vere reges sumus, si id, quod bominum ore dicimur, sollicita animi intentione adimplemus, si personam divitis non adtendentes clamorem pauperum intra exauditionis effeclum dementer 30 admittimus. quocirca noverit omnium dei fideliumque nostrorum tarn futuri quam presentis temporis industria, quod interventu fidelissimi principis nostri Gunradi Metensis et Spirensis venerabilis episcopi nostrique cancellarii 4 , cleri etiam ac populi Argentinensis civitatis precibus pia mansuetudine inclinati liospitali, quod ante a) 8 alias, b) lieber dem c in Wizeuburc ein unten offner Halen mit Punkt darunter , ebenso über 35 dem a in Ura, jedoch ohne Punkt, und über dem x in Sax mit Punkt. Vielleicht ein Zeichen zur Scheidung der Zeugen nach Ständen? c) S Anhelmus. d) S recogno. 1 Heinrich II van Thun Bischof von Basel, 1215 — 1238. 2 Heinrich Herzog von Schwaben, 1216 — 1235. 3 Theobald I Herzog von Lothringen, 1213 — 1220. 40 4 Qp r nr iqq n0 f i 5 Die Indietionsziffer um 1 zu niedrig. 18 188 1219 portam templo majori Argentinensi oppositum edificatum est, damus, concedimus et confirmamus usus et bonas consuetudines, quas habuit ternporibus antecessorum nostrorum dive memorie Romanorum regum et imperatorum tarn infra civitatem quam extra, et nominatim confirmamus privilegium et oinnes concessiones, quas recolende memorie magnus patruus noster Cunradus rex ei indulsit et concessit L s et eandem domum hospitalis sub regie nostre tuitionis ac defensionis manum cum omnibus inibi appendentibus accepimus tarn videlicet ea, que ibidem ex fidelium largitione presenti temporg pertinere noscuntur, quam illa, que in futurum de pio- rum elemosinis justis modis et rationibus ad eandem pauperum domum conferentur. confirmamus itaque et per nostram inmunitatem ab universorum hominum dominio 10 ad liospitale predictum et usus pauperum emancipamus scilicet unam curtem extra civitatem retro sanctum Michahelem sitam, cujus possessores octo uncias denariorum et octo gallinatios singulis annis persolvant, nisi eadem possessio ex consensu here- dum sub fructuosioris summa pensionis locari valeat. decimam quoque partem obla- tionis, que ad sanctam Grucem voto fidelium infertur, sicut episcopo et tota civitate 15 Argentinensi annuente ad idem xenodocliium concessa est, et curtem quandam in foro juxta locum, qui dicitur Salzhof, de quo sub annuo censu sex quartalia tritici et duo quartalia leguminis solvuntur, sed et tabernacula, que vulgo lobia dicuntur, juxta murum versus portam, que dicitur sellatorum, sed et unam curtem singulis annis duos solidos dantem inter eandem portam et proximum pontem sitam pari libertatis ro honore ad predictam venerabilem domum roboramus. preterea duas curtes extra portam civitatis versus sanctum Michahelem et in villa Schilticheim omnia bona ejusdem domus et in villa Lamperheim necnon in Kunigishoven et in Ulenchirchen et in Ber- steden, in villa quoque Ergirsheim curtes et agros tarn viniferos quam frugiferos et in Wichirsheim et in Vennenheim et in Ilermotisheim, locum etiam macellorum uni- 23 verse civitatis coniventia ibidem contraditum, sed et molendinum in Oteriswert cum aque decursu dimidio, de quo molendino fratribus sancti Thome singulis annis viginti tres denarii solvuntur, atque duo jugera in Hohenheimveit ad prefatam peregrinorum et pauperum domum fidelium oblatione contradita sub nostre protec- tionis. custodia stabilimus. hec autem, que predicta sunt, et cuncta, que tarn nostris 30 quam futuris ternporibus homines predicte domus et omnes imperpetuum eorum suc- cessores justis rationibus vel acquisierunt vel acquirere poterunt, sub tali regie poteslatis privilegio ad predictam domum immunitate perhenni roborando et muniendo confirmamus, ut nulla ecclesiastica secularisve persona jus aut potestatem habeat omnibus, que ad hospitalem domum pertinent, vias publicas et usum aque et pas- 35 cuorum interdicendi. et ut hec omnia perpetua firmilate rata sint vel alicujus pre- sumptoris infeslatione convelli nullatenus possint, presentem paginam nostre manus subscriptione roboratam sigilli nostri inpressione insigniri jussimus. testes vero, qui interfuerunt, subternolari feciinus 1 2 : Henricus Argentinensis episcopus, Hein- 1 Cfr. nr. 94. 2 Vergl. die Zeugenreihe von nr. 174. 40 1219 139 ricus Basiliensis episcopus, Oulricus abbas a sancti Galli, Hugo abbas de Murbach, Wolfranmus abbas de Wizenburc, Heinricus dux Suevie, Gehardus comes de Diesch, Hartmannus comes et frater suus Ludewicus comes de Wirtenberc, Sige- bertus comes de Werda et Heinricus filius ejus, Heinricus de Nife, Anshelmus de 5 Rapoltisteine, Eberhardus de Waltburc dapifer, Anshelmus de Wustingen h mars- calcus, Dietho de Bavensbure et alii quam plures. actum ac datum apud Hagenowe 3 idus septembris. Signum domini Friderici secundi Romanorum regis et regis Sicilie invic- tissimi. | (M.) io Ego Cunradus Metensis et Spirensis episcopus et imperialis aule cancellarius recognovi anno incarnationis domini 1219, indictione 7. H aus Straßb. Hosp. A. lad. 1 nr. 2 or. mb. e. sig. pend. Darnach im Auszug mitgetheilt i. d. Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. XI, 188. 176 . Bischof Heinrich von Basel sowie der Dehan Konrad und der Scholasticus 15 Heinrich der Basler Kirche schlichten als vom apostolischen Stuhl bestellte Richter einen Streit zwischen dem Straßburger Domcapitel und den Herren von Rappoltstein , Abgaben von Sigolsheimer Gütern betreffend. 1219 October. Ut fides et memoria futurorum cautela presentium debita firmitate roboretur, noverint universi tarn futuri quam presentes hanc paginam inspecturi, quod ego 20 Heinricus Basiliensis episcopus 1 , Cunradus decanus et Heinricus scolasticus ejusdem ecclesie judices super controversia inter capitulum Argentinense ex una parte et Egilolphum et Anselmum fratres de Raboltestein milites ex altera a sede apostolica delegati, que inter ipsos de censibus quibusdam possessionum in Sigoltesbein sitarum ad idem capitulum pertinentium vertebatur pro servitio quolibet anno exsol- •25 vendis, sic ipsam controversiam nobis presentibus et auctoritate nostra amicabiliter inter eos decisam presenti scripto protestamur : videlicet quod dicti Egilolphus et Anselmus et ipsi pro eorum heredibus per stipulationem se singulis annis capitulo Argentinensi proxima septimana ante purificationem sancte Marie tres frischingos clauslrales porcinos, quatuor amas vini et dimidiam, . . . c quartalia frumenti 30 deinceps obligarunt soluturos. que si tune persolvere neglexerint, ex gratia deinde babent spatium usque ad dominicam, qua cantatur esto mihi, idem adhuc persol- vendi. si autem et tune predicta persolvere supersederint, quinque libras Argenti- nensis monete, que tune in usu fuerit, capitulo solvere tenebuntur. quas si etiam usque ad mediam quadragesimam non persolverint, jam dicte possessiones, unde 35 dicta pensio debet persolvi, extune libere et sine contradictione cum integritate qualibel ad manus capituli Argentinensis devolventur. hoc etiam pactum se promi- a) H albas. b) Wohl Schreibfehler für Justingen. c) Lücke ton 4—6‘ Buchstaben durch Biß entstanden. Febr. 1 Cfr. nr. 174 not. 1. 140 1219 serunt servaturos, renunciantes foro eorum appellationi et generaliter omni exceptioni ipsis militibus vel eorum heredibus contra predicta conpetenli, promittentes nichilo- minus omne dampnum et expensas propter hec a capitulo memorato faciendas integraliter refecturos. nt igitur supradicta debitam et perpetuam obtineant firmi- tatem, littere presentes ad petitionem partis utriusque sigillorum nostrorum appo- sitione sunt conmunite. acta sunt hec anno dominice incarnationis 1219, mense octobri in presentia Reinhard! preposili majoris ecclesie Argentinensis, Friderici cantoris, Ulrici scolastici, Hermann! portarii, Rüdolphi prepositi sancti Thome et aliorum. fratres etiam illi de Raboltestein hoc scriptum sigillo suo ex pacto inter eos convento conmuniunt, ut, si unquam contra predicta venire presumpserint, sigillum proprium ipsis valeat efficaciter obviare. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2722 or. mb. c. 3 sig. pend. laesis. Ganz abgefallen ist das Siegel des Baseler Dekans, das Siegel der Mappoltsteiner zeigt in verschwommenen Umrissen ein Castell. 177 . Bas Straßburger Bomcapitel verleimt dem Goldschmied Walther eine Hof statte. 1219. Reinhfardus] prepositus, Bjertoldus] decanus, Fjridericus] cantor, Ouflricus] scolasticus totumque capitulum majoris ecclesie in Argentina. notum sit universis Christi fidelibus, tarn present! etati quam fulure posteritati, presens scriptum audien- tibus, quod nos de conmuni consilio aream unam juxta curiam domine Irmengardis - sitam, quam ex donatione felicis memorie Eberhardi filii domini Walteri et domine Hedewigis uxoris fratris ,sui domini Walteri habuimus, Waltero aurifici hereditario jure perpetualiter possidendam concessimus, tali tarnen pacto interposito, ul annuatim d“T ls * n ^' es *'° san °ti Johannis baptiste quatuor unceas et in nativitate- domini quatuor wov. h unceas et in teste sancti Martini duos capones, omni ambiguitate remota, nobis persolvat a . heredes quoque sui et omnium possessorum istius aree in mutatione medietatem census, qui vulgo dicitur erscaz, dare non tenentur, nisi forte per donationem vel venditionem ad aliorum manus devolvatur, illi tantum daturi sunt honoris causa, quantum est medielas census. insuper in pactione positum est, quod, si istius aree possessores in terminis pretaxatis debitum censum non exsolverint et contra voluntatem nostram detinere presumpserint, stabilitatem ulterius non habeat hec nostra concessio, sed eadem area libere ad manus nostras revolvatur. et ut res ista firmior maueret atque stabilior, eam fecimus mandari litteris et sigilli nostri munimin§ corroborari. actum publice anno incarnationis domini 1219, indic- tione 7. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2703 or. mb. c. sig. pend. laeso. Gedruckt aus dem lib. sal. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. XIII, 341 nr. 47. 5 10 15 20 23 20 35 a) B persolvant. 1219 141 178 . Das Straßburger Domcapitel verleimt eine Hof statte an Rudolf Blumerdrost. 1219. Reinh[ardus] prepositus, B[ertoldus] decanus, F[ridericus] cantor, Ouflricus] scolasticus totumque capitulum majoris ecclesie in Argentina. notum fieri volumus 5 universis Christi fidelibus tarn presentibus quam futuris, ad quos presens scriptura venerit, quod nos deliberato consilio aream unam juxta curtim domine Irmengardis sitam, quam ex donatione felicis memorie Eberbardi filii domini Walteri et domine Hedewigis uxoris fratris sui domini Walteri habuimus, Rudolfe Blumerdrost here- ditario jure perpetualiter possidendam concessimus, tali tarnen pacto, quod annuatim io in feste sancti Johannis baptiste quatuor unceas et in nativitate domini tantumdem et in feste sancti Martini 2 capones sine difficultate nobis inde exsolvat et quod heredes sui in mutatione ejusdem aree medietatem census, qui vulgo dicitur erscaz, dare non teneantur, nisi forte per donationem vel venditionem ad aliorum manus devolvatur, illi tantum daturi sunt honoris causa, quantum est medietas census. 15 insuper in pactione positum est, quod, si istius aree possessores a in terminis pre- taxatis debitum censum non exsolverint et contra voluntatem nostram detinere presumpserint, stabilitatem ulterius non habeat hec nostra concessio, sed eadem area libera ab omni pactione ad manus nostras revertatur. et ne hoc factum in posterum ab aliquo calumpniari possit aut in oblivionem devenire, presens scriptum 20 sigillo nostro conmunitum ei concessimus in testimonium. actum anno ab incar- natione domini 1219, indictione 7. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2703 or. mb. c. sig. pend. laeso. 179 . Bischof Heinrich von Straßburg gestattet dem St. Thomascapitel , die Einkünfte der St. Aurelienparochie zum eignen Unterhalt zu verwenden. 1219. 25 In nomine sancte et individue trinitatis. ego H[einricus] divina miseratione Argentinensis ecclesie minister humilis Omnibus presentem paginam inspecturis salutem in salutis auctore. quecunque divino intuitu circa ecclesias et ecclesias- ticas personas salubriter ordinantur, ne curriculo temporum vel mutacione perso- narum deinceps in dubium revocentur, dignum est ea per scripturam et bonorum 30 testimonia perpetue memorie commendare. notificandum itaque digne duximus universis tarn presentibus quam futuris et vivaci omnium memorie tenaciler inpri- mendum, quod, cum ecclesia sancti Tbome propter scisma imperii et frequentes bellorum insurgentium pressuras admodum foret in reditibus attenuata, nos illius paterne pietatis visceribus inopie condolentes data opportunitate curavimus in parte 35 paupertatis ejus onera sublevare. sane capitulum ecclesie prelibate quandam habet parroebiam, que sancta Aurelia nuncupatur, sitam in suburbio civitatis, in qua jus habere noscitur presentandi, nec licebat hactenus de illa nisi fratrum ejusdem ecclesie per electionem aliquem investire. hec itaque cum defuncto pastore vacaret, Juni 24 Dez. 25 Nov. H a) B possores. 142 1219 capitulum supradictum nobis humiliter supplicavit, ut ad supplcmentum et subsidiurn prebendarum, que eis vix etiam tenuiter poterant ministrari, prefate vacantis ecclesie proventus eis dignaremur misericorditer indulgere. quorum devotis precibus inclinati respondimus eis, sicut decebat, quod, si possent banc indulgentiam a benignitate apostolice sedis impetrare, nos eciam eis nostrum in bac parte consensum minime negaremus. cum igitur non sine labere et expensis memoratum capitulum boc impetrasset apud sedem Romanam et super hoc ipso nobis autenticum domini pape 1 porrexisset, de consilio et assensu capituli nostri, salvo tarnen per omnia jure cathedralis ecclesie, memoratam parrochiam cum omnibus attinenciis tarn in dote quam in decimis et oblationibus jam dictis fratribus ad honorem et laudem dei et divinum obsequium liberius et devocius exequendum pleno jure concessimus possi- dendam et ad communes usus suis cottidianis necessitatibus applicandam. annotata sunt autem in testimonium hujus rei nomina religiosorum, quorum approbatione hec acta sunt, ut Hierum etiam attestacione nostra firmetur auctoritas : Reinbardus prepositus majoris ecclesie, Berhtoldus deccanus, Fridericus cantor et custos, Herrn annus de Erinberc portarius, Ulricus scolasticus, Ulricus de Hovewilre dapifer, Diethelmus presbiter et ceteri ejusdem ecclesie canonici; Rudolfus prepositus sancti Tliome, Heinricus deccanus, Dietherus cellerarius, Uuernherus pincerna et dapifer, Heinricus scolasticus, Hug portarius, Johannes cantor ; Reimboldus deccanus sancti Petri, Cunradus portarius, Uuernherus presbiter, Uuallherus presbiter, Jacobus abbas de Nüwilre, Burchardus abbas de Swarzahe, Godefridus abbas de Gengenbach, Hug prepositus sancti Arbogasti et alii quam plures. acta sunt hec anno ab incar- nacione domini 1219. T aus Straßb. Thom. A. lad. VI s. Aurelise or. mb. c. sig. pend. Gedruckt ebendarnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 299 nr. 16. 180 . Bischof Heinrich von Straßburg schließt mit dem Straßburger Vogt Anselm einen dessen Lehnsverh'ältniß regelnden Vertrag. 1219. • In nomine sancte et individue trinitatis amen. Heinricus divina favente clementia Argentinensium episcopus. ; cum id, quod a presentibus interdum pia geritur intentione ac provida deliberatione statuitur, frequenter a posteris ex memo- rie quandoque defectu plerumque et bominum malicia vel penitus in irritum vel ad minus in dubium quoque soleat revocari, necessario ad cautelam provisum est, ut, ubi viva vox quoquo modo casualiter deficeret, mortua saltem in ejus locum rite subeundo probationem legitimem et fidem preteritorum scriptorum munimine futuris efficacem exhiberet. quia igitur divine dispensationis providentia omnium nostre diocesis ecclesiarum curam fidelem suscepimus, maxime tarnen ecclesie nostre, cui specialius in omnibus sumus obligati, inde est quod nos, tarn ad noticiam presen- tium quam post futurorum super contractu et conventione de consensu et consilio 5 10 15 20 25 30 35 1 Darunter dürfte wohl die Bulle Honorius III, 1218 Juni 1 Rom, zu verstehen sein, s. nr. 168. 1219 143 capituli nostri et prudentum tarn ministerialium quam civium nostrorum Inter nos et ecclesiam nostram ex una parte et Anshelmum advocatum Argentinensem ex altera parte omnium scilicet feuodorum suorum, que a nobis et ecclesia nostra tenebat in feuodum, perducere cupientes, presenti scripto non solum pro nobis sed 5 etiam pro ipso, ut utrique volenti ipsum infringere queat efficaciter obviare, publice et sollempniter protestamur. predictus enim A nshelmus advocatus in manibus nostris omnia feuoda sua, omni exclusa conditione, libere et absolute renuntiavit et ea denuo sub ea a nobis recepit pactione, quod, si unquam aliquo tempore contra formam inferius notatam venire presumpserit, universa, que a nobis tenet in feuodum, io incontinenti sine contradictione qualibet ecclesie nostre omni jure vacabunt, eo quidem adjecto, quod nos in advocatia Argentinensis civitatis tantum ad peticionem suam cognatos suos Heinricum et Marquardum pueros de Hunisvelt ipsum permisi- mus adoptare, sic videlicet : si contingat advocato mortuo ad Optionem procedere, promisimus nos principaliter, secundario omnes de capitulo nostro, si contigerit a 15 quemquam eorum nobis substitui, advocatia predicta pueros memoratos sine dampno quolibet vel etiam solario memoriali jure feuodali indifferenter investire. promisit etiam idem advocatus, quod universas dictas possessiones cum omnibus pertinentiis suis, oppidis, villis, hominibus quacumque conditione preditis et specialiter oppidi Rinowe et ville Capele et advocatie in Ebirsheim, piscationibus, pascuis, silvis, 20 nemoribus, pratis, agris cultis et incultis deinceps nullatenus debeat alienare vel obligare, sed omnia in potestate sua, quoad vixerit, integraliter retinere, ut sic post mortem suam omnia predicta libere et absolute ad ecclesiam Argentinensem et ejus utilitatem sine qualibet alienatione in perpetuum servitura revertantur. nos quoque sub eisdem conditionibus omnino possessiones easdem cum omni integritate, sicut 25 proximo dictum et annumeratum est, si prefatus advocatus sine berede decesserit, sicut de quolibet articulorum supra et infra contentorum semper intellegendum est, ecclesie nostre liberas et absolutes fideliter conservare promisimus, ad idem per omnia tarn nos quam quemlibet nostrum successorem cum consensu omnium de capitulo nostro ac promisione special! singulorum, fide etiam ab omnibus nobis 30 super hoc corporali interposita, sub interminatione divini judicii firmiter astringentes. porro libertatem possessionum feuodi ejusdem omnium, que ultra Humen, quod Kintzicha dicitur, inferius site sunt, nobis tantum et non successoribus nostris con- sulte, cuicumque decreverimus, reservamus infeoudanda, predictis etiam adicientes, quod advocatia in Ebirsheim memorato advocato pro ducentis marcis, nepotibus suis 35 Ansheimo et Egelolfo militibus de Rapoltisteine vel aliis, quibuscumque post mortem suam dandas legaverit, permaneat obligata. de quibus ducentis marcis in summa centum marcarum de feuodo predicto ultra Kintzicham sito nobis reser- vando, ecclesiam nostram reddendam indempnem per eum vel per eos, quibus dictas possessiones infeuodare decreverimus, nos constituimus personaliter obligates, eo « pacto etiam interposito, quod, quibuscumque dicte ducente marce fuerint legate, idem legatarii de patrimoniis suis vel aliis quibuscumque proprietatibus in ducen- a) B contigeret. 144 1219 tarum marcarum valentia sub estimatione bonorum virorum ecclesie Argentinensis in proprietatem tribuant et easdem possessiones in feuodum recipiant ab eadem vel, si lioc magis placuerit, cum prefata pecunia possessiones emptas jure feuodali ab ecclesia recipere teneantur, nisi forte dictas ducentas marcas ecclesie vel ecclesiis sive aliis quibuscumque personis intuitu pietatis in testamento reliquerit, quas ad predictas conditiones, tamquam eas heredibus hereditariis reliquisset, non censemus eadem pietate aliquatenus obligatas. hoc etiam inter cetera non obmittimus, quod quinquaginta marce in numero ducentarum marcarum prefatarum, pro quibus quinquaginta marcis alia de causa advocatia memorata ad presens illis de Rapol- tisteine extat obligata, in solutione earundem, si advocato vivente ab eo non fue- rint a persolute, sunt precise computande. ceterum ut omnia predicta rata firmaque permaneant, idem Anshelmus advocalus corporali prestito juramento promisit, se universa sub omnipotentis anathemate fideliter et efficaciter conservaturum, renun- tiando exceptioni fori, appellationi et legi « si ob es alienum » et breviler exceptio- nibus universis super aliquo predictorum sibi vel jure civili vel canonico competen- tibus, promittens etiam per stipulationem, omne dampnum et expensas universas, quas propter hoc ecclesiam Argentinensem vel capitulum ejusdem ex facto suo vel negligentia subire contigerit, integraliter se refecturum. et versa vice tarn nos et successores nostri quam capitulum nostrum ad idem per omnia, alterutro predicta excedente, ad universa memorata sub eadem forma, sicut proximo dictum est, permaneant obligata, eo tarnen ex parte advocati retento, si casu quolibet in aliquo predictorum ipsum ignoranter excedere contigerit, non prius reatu perjurii teneatur, quam a nobis vel a nostro capitulo vel ministerialibus de hoc premonitus infra sex septimanas satisfactionem omnimodam extunc negligat exhibere. pro supradictis autem omnibus et sub eadem forma faciendis penitus et servandis curtem nostram in Biscovisheim pro quinquaginta marcis et in vico nostro Argentinensi in reditibus novem talenta pro triginta marcis usque ad solutionem ejusdem pecunie presenti Juni u anno ante festum sancti Johannis baptiste et deinceps singulis annis ante idem festum persolvendam ipsi obligavimus, incontinenti optione nobis retenta, quod vel curiam advocati in platea vituli sitam ab eodem advocato quandoque venditam a nobis recomparatam sibi tribuamus vel quadraginta marcas de pretaxata pecunia ei persolvamus, e contrario advocato electione relicta, quod villam nostram in Northus a quolibet detentore liberatam pro aliis triginta marcis jure feuodali concedamus vel eandem pecuniam ad plenum sibi solvere teneamur, possessionibus supradictis, quam diu ista, sicut supradictum est, non fuerint expedita, titulo pignoris semper obligatis. ut autem hic noster contractus adeo rationabilis et legitimus perpetuo inviolatus permaneat, presentem inde paginam conscribi statuimus et nostri sigilli ac capituli majoris ecclesie necnon dicti A ns/ielmi advocati Argentinensis sigillorum impressione fecimus communiri. acta sunt hec anno domini 1219, indictione 7. hanc paginam illesam servantibus sit pax domini nostri Jesu Christi, illam temere infringentes in extremo examine districte subjaceant ultioni. testes hujus rei sunt : 5 io 15 20 25 30 35 40 a) B fuierinl. 1219—1220 145 R[einhardus] majoris Argentinensis ecclesie prepositus, B[ertholdus] deoanus, Ffride- ricus] cantor, Ou[lricus] scolasticus, Ljudewicus] et R[udolfus] choriepiscopi, II[er- mannus] portarius ejusdem ecclesie; Heinricus et L[udewicus] nobiles viri de Liehtenberc; Walterus de Argentina, Albertus] et Wfernherus] Regere, D[iethericus] 5 Stehellinus, D[iethericus] burcgravius ministeriales; Fridericus Dispensator, Burchar- dus de Ehenheim, Erbo judex, Sifridus minister fratrum et alii quam plures. B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 37 or. mb. e. 2 sig. pend. Abgefallen das Siegel des Vogts. Gedruckt bei Schöpflin Als. dipl. I, 337 nr. 413 nach einer alten Copie des ehemal. Straßb. bischiifl. A. io 181. Bischof Heinrich non Straßburg verpflichtet sich eidlich gewissen Zusagen des Domcapitels, der Ministerialen und Bürger von Straßburg gegenüber, weder die Straßburger Vogtei je in die Hand eines fürstlichen Geschlechts zu geben, noch der Straßburger Kirche gehörendes Vermögen im Werthe von über fünfzig Marh zu veräußern. 1220 Januar. 15 Noverint universi tarn presentes quam futuri, quod ego Henricus divina mise- ratione Argentinensis episcopus dispendiis ac persecutionibus ecclesie mee passim imminentibus obviare cupiens, juxta tocius capituli mei consilium et deliberationem studiosam, consensu nicilominus tarn ministerialium quam civium nostrorum acce- dente pariter et voto, secundum conmunem inter nos conventionem simul et pac- 20 tionem initam id ipsum sollempniter ac publice scripto presenti pariter protestantes, ut cuilibet ipsum infringere volenti queat semper efficaciter obviare, in persona quidem mea primo loco corporali sacramento interposito me fideliter ac firmiter astrinxi, quod specialiter advocaciam Argentinensem cum omnibus suis pertinenciis nulli unquam inperatori, regi, duci aut alicui proli eorundem, omni penitus exclusa 25 conditione, concedam, conmittam, infeudabo vel prorsus aliquo tilulo alienationis alienabo. sub eodem eciam promisi sacramento, quod nunquam aliquam posses- sionem vel rem ecclesiasticam, quam presencialiter ad manus teneam vel que nunc ecclesie vacet Argentinensi, sive ad presens violenter ea spolier sive quiele possi- deam eandem, vendam, infeudabo aut aliquatenus deinceps obligabo, excepta forte 30 pecunia vel ejus Valencia sive estimatione quinquaginta marcarum in summa, quam eciam summam nullo casu sine consensu, consilio ac voluntate plenaria predictorum sub ejusdem juramenti sponsione nec debeo nec excedere possum, sive simul eodem tempore sive diversis particulariter ipsum a sim facturus, versa vice capitulum Argentinense simili modo sacramento corporali generaliter prestito promisit et fir- 85 mavit, quod, si dicto episcopo tempore aliquo necessitas evidens b imminet, pro necessitate sua tune relevanda super aquirenda pecunia quocunque modo consilium et auxilium fideliter et efficaciter studebit imperliri neenon alia negocia tarn sua quam ecclesie diligenter ac bona fide promovebit. item sub ejusdem obligatione juramenti promiserunt Rfeinhardus] prepositus, Bfertlioldus] decanus, F[ridericus] 40 cantor, U[lricus] scolasticus, B[ertholdus] c camerarius, II[ermannus] portarius, a) S ipsam. b) dicto—evidens auf Rasur. c) B auf Rasur. 19 146 1220 R[udolfus] sancti Thome prepositus, qui septem nomine suo specialiter jurarnnt cor- poraliter et firmarunt, quod, si quis eorum septem episcopo forte succederet memo- rato, ad idem, quantum est in articulo advocacie superius expresso, sicut episcopus prefatus pro se sic quilibet eorum per omnia extet obligatus. si vero alius quam de numero predictorum sibi succederet, isti septem bona fide et sine fraude succes- 5 sorem substitutum ad eundem articulum super advocacia observandum et per sacra- mentum obligandum inducere studebunt. ministeriales vero ipsius ecclesie ac bur- genses civitatis ejusdem propriis nominibus inferius exprimendi juramento eciam corporali se firmiter astrinxerunt, quod personam, res, possessiones universas H enrici episcopi nunc residentis necnon cujuslibet sui successoris, qui sepe dictum io sacramentum super articulo advocatie subierit aut subire voluerit, omnium eciam canonicorum Argentinensium tarn presencium quam futurorum ac tocius civitatis cleri, qui unquam pro tempore fuerit, salvas, illesas, intactas in omni emunitate pariter et libertale quarumlibet exactionum infra civitatis ambitum fideliter et effica- citer contra quemlibet hominem defendent ac semper liberas conservabunt. consilium 15 eciam civitatis, quandocunque fuerit renovatum vel immutatum, universos, qui tune erunt de consilio, necnon alios quoscunque tarn ministeriales quam cives, quos ad horum conservanciam et stabilitatem processu temporis viderint vel credent expe- dire, aut quorum consilio vel auxilio supramemorata firma et salva consistere pote- runt, bona fide, dolo pariter et fraude qualibet semota, ad idem sacramentum sub 20 premissa forma omnino subeundum et eandem promissionem et Obligationen! tenen- dam et observandam perpetuo juxta id, quod sibi servari volunt conditiones premissas, diligenter inducent et studiose promovebunt. nt autem bec rata firmaque perma- neant». sigillorum nostrorum episcopi scilicet, capituli, civitatis munimine sanccita sunt, conmuniri statuentes a ac potenciam divinam super hoc devocius invocantes, quod, 95 si quis baue paginam ausu temerario infringere temptaverit, dei omnipotentis ac beatorum apostolorum Petri et Pauli ac nostram indignationem sit incur- surus. acta sunt bec anno domini 1220 mense januarii, Ilonorio papa residente et F[riderico] rege Romanorum regnante. nomina vero tarn ministerialium quam civium propria, qui predicta omnia inviolabiliter servare et manutenere corporaliter 30 juraverunt, sunt bec : Walterus filius sculteti quondam, Dietricus Stalielli, Ditricus burgravius, Ludewicus et Albertus Lagen, Albertus et Wer[nherus] Rager, Murrhart, Herbo judex et magister tune burgensium, F[ridericus] Dispensator, Sivridus minister fratrum, Purcart Ripli, Wegei judex, Güno et Herbo fratres filii Diemari, Nicolaus, U[lricus] Loseli, Herbo juvenis, Renpot Vitulus, Gfunradus] Vetusfrumentum et alii 35 quam plures b . 8 aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3 a or. mb. c. 3 sig. pend. laesis. Gedruckt nach dem Briefbuch A fol. 53b ihid. bei Schöpflin Als. dipl. I, 341 nr. 419. Vergl. K. W. Nitesch Ministerialität und Bürgerthum S. 364 ff. u. B. St-Chron. VIII, Allg. Eiril. S. 27. 40 a) Einige Satzglieder scheinen hier ausgefallen zu sein, b) et—plures mit hellerer Einte aber von gleicher Band, wie es scheint, nachgetragen. 1220 147 182. Papst Honorms III fordert drei Straßburger Canoniker auf, den Clerus ihrer Dioscese zur Zahlung der allgemein auferlegten Zwanzigsten vereinbarten Pauschsimme anzutreiben. 1220 Februar 13 Viterbo. Ilonorius episcopus scrvus servorum dei dilectis filiis R[einhardo] majori pre- 5 posito et A. majoris ecclesie canonico et B[runoni] sancti Petri custodi 1 Argen- tinensibus salutem et apostolicam benedictionem. exhibite nobis ex parte venerabilis fratris nostri Argentinensis episcopi et dilectorum filiorum cleri atque tarn civitatis quam diocesis Argentinensis littere continebant, quod eo suggerente, qui bonis consuevit actibus invidere, a tempore concilii generalis 2 guerris continuis io regionis afflicti graviter et oppressi ac alias rapinis et incendiis multiplieiter lacessiti tantam Sterilitäten! in anno sustinere presenti, quod vitam inopem deducentes vix possint de tot calamitatibus respirare. unde nobis ex parte memorati cleri per nos dilectos filios A. majoris ecclesie canonicum et B[runonem] sancti Petri custodem Argentinenses ad hoc specialiter destinatos fuit humiliter supplicatum, ut, cum 15 propter premissa et alia impedimenta juxta prefati statuta concilii vicesimam non persolverint ac velint in recompensationem ipsius certam solvere pecunie quantitatem, scilicet ducentas marcas argenti, secundum mandatum nostrum pro subsidio terre sancte, ne sententia excommunicationis in detentores ipsius vicesime promulgata ligentur, providere de benignitate sedis apostolice dignaremur. nos igitur ipsius 20 cleri miseriam misericorditer miserantes et paupertati compacientes ipsius oblatam per vos A. et B[runonem] nuncios pecuniam acceptavimus, eidem episcopo nostris dantes litteris in preceptis, ut viros idoneos et honestos de civitate ac diocesi supradictis eligere studeat sine mora, qui facultatibus et aliis circumstanciis ipsius cleri diligentius indagatis taxare studeant, quid de solutione ipsius pecunie contingat 25 quemlibet eorundem, idemque ipsos infra quindecim dies post receptionem presen- tium, sublato cujuslibet contradictionis et appellationis obstaculo, ad id per censuram ecclesiasticam compellere non omittat. quocirca discretioni vestre per apostolica scripta precipiendo mandamus, quatinus, si dictus episcopus preceptum nostrum neglexerit adimplere, vos, si qui clericorum ipsorum ultra predictum tempus ao solvere distulerint de memorata pecunia partem suam, preter excommunicationis sententiam, quam incurrent, extunc eos ad integram solutionem vicesime per censuram ecclesiasticam, appellatione postposita, compellatis. quodsi non omnibus bis exequendis potueritis interesse, duo vestrum ea nihilominus exequantur. Datum Viterbii idus februarii pontificatus nostri anno quarto. 35 Aus Würdtwein Nova subs. dipl. XIII, 243 nr. 48 nach dem Ixb. sal. 1347 — Grandidier Oeuvr. ined. III, 290 nr. 255. — Potthast Heg. Pontif. nr. 6193. 1 Bruno erscheint auch im Mai desselben Jahres neben dem Domdecan Berthold als vom apostolischen Stuhl bestellter Bichter in einer Sache der Abtei Mauersmünster. Vergl. Straßb. Bez.-A. H fase. 558 cop. chart. sec. XVII. 2 Bas vierte Lateran-Concil im November des Jahrs 1215. 148 1220 183. Heinricus episcopus Argentinensis controversiam inter Reinhardum majoris ecclesie prepositum Argen tinensem administratorem abbatie sancti Leonardi constitutum 1 et Burchardum de Blide super advocatia et jure abbatie ortam ita sedat, ut hie omnes suas petitiones, quam diu ille administrationem teneat, relinquat et fidejussores Wallherum de Argentina, Diethericum Stehellinum, Albertum Begere, 5 Wernherum fratrem suum, Burckardum et Albertum filios ejusdem, Albertum de Hermotisheim constituat, versa vice prepositus spondeat, se abbatiam ad meliorem statum reducturum esse, «noverint universi.» acta sunt hec publice anno incar- nationis domini 1220, indictione 8 , mense aprili. hujus rei testes sunt : Fridericus cantor, Uflricus] scolasticus, E. de Erenberc, R[udolfus] de Liehtenberc, Fridericus 10 de Hagenow, Arnoldus plebanus de Scertisheim, Godefridus plebanus de Rinstete, portarius de Ilasela, Heinricus camerarius episcopi, Burchardus miles de Utenheim, Diethericus de Kunigislieim et alii quam plures. 1220 April. Aus Schöpflin Als. dipl. I, 340 nr. 417 (ex autogr. tabul. s. Leonardi). 184. Bischof Heinrich von Straßburg beurkundet den Schiedsspruch in einem 15 Streit zwischen dem St. Thomascapitel und dem Priester von St. Andreas über Zehnten der St. Aurelienhirche zu Straßburg. 1220 Juli Straßburg im Münster. Heinricus dei gratia Argentinensis episcopus cunctis Christi fidelibus veritatem amantibus salutem in eo, qui est salus omnium. quoniam ex pastoralis cura officii in conmune Omnibus, specialius tarnen nobis conmissis, prodesse et adesse 20 et ad reformandum bonum pacis inter eos attentius intendere et invigilare tenemur, hinc est quod ad noticiam omnium tarn futurorum quam presentium transscribimus, qualiter contentionem super decimis ecclesie sancte Aurelie in suburbio Argentinensi ortam inter Rudolfum de Liehtenberc prepositum sancti Thome et ejusdem ecclesie capitulum ex una parte et inter Burchardum scultetum de Ehenbeim et inter 25 Johannem plebanum sancti Andree ex altera consilio prudentum virorum decidimus, videlicet Reinhard! prepositi, Oulrici scolastici et Alberti de sancto Martino Argentinensis ecclesie canonicis et Alberti Bageronis militis et Erbonis judicis, coram quibus viri honesti veritatis concii jurati dixerunt, quod decime mansorum, qui vulgariter Selgüt, Hengesthübe, Viscerbübe dicuntur, ad ecclesiam beati Andree 30 totalitär pertinerent 2 . verum quia de predictis mansis incerti erant, quot essent predicti mansi vel in quibus locis illius banni essent siti, contentio predicta in hunc modum est diffinita, quod prepositus sancti Thome et ecclesia omnes decimas tarn prediales quam personales integraliter recipiat et pro hiis 30 quartalia tritici et 30 sept. 8 siliginis predicto plebano et suo patrono ante festum nativitatis sancte Marie per- 35 solvat. quod si neglectum fuerit, pro pena duplum restituat. si vero liorrea, in quibus predicte decime reposite fuerint, casualiter cum ipsis frugibus ante dictum festum incendio vel flagello grandinis vel tempestate vel guerra provincie depereant, juxta proportionem triturationis facte pensio persolvatur. porro a predicta perceptione 1 Cfr. nr. 161. 2 Cfr. Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 229 ff. 40 1220 149 decimarum excipiuntur 7 curie contigue intrinsecus in Kunegeshoven site, incipientes penes domum, que Dinclobe dicitur, et viam, que Velletor dicitur, ex ista parte ejusdem versus civitatem et 11 alle extrinsecus ultra eandem viam ex oblique istis septem opposite et due curie ex utroque latere curie Burchardi militis de lapidea 5 porta inmediate eidem curti adjacentes, in quibus Omnibus plebanus prefatus cum suo patrono decimas percipiet prediales; personales vero ad prepositum pertinebunt, excipiuntur etiam ille curtes apud sanctum Arbogastum, que ultra Humen a ponte sursum juxta ripam fluminis ejusdem protenduntur, que pro dimidio manso conpu- tantur, in quibus idem plebanus cum suo patrono decimas tarn prediales quam io personales percipiet. in prato quoque, quod in vulgari dicitur Brügel vel comitis Alberti de Tagesburc, decimas feni accipiet; in Steinstrazen vero decime, sicut hactenus a partibus sunt percepte, deinceps absque contentione qualibet percipiantur. si vero de hoc inler partes orta fuerit dissensio, per quatuor viros honestos sine fraude de vicinia conmuniter electos talis controversia, non obstante partium contra- 15 dictione, per juramentum ipsorum decidatur. preterea parti adverse pro pena centum librarum puri argenti debitor existat, conventione prenotata perpetue stabilitatis robur nichilominus obtinente. ut lioc ratum permaneat, sigillo nostro, nostri capituli et civitatis presentem paginam fecimus roborari. hoc pactum quicumque ausu temerario infregerit, indignationem summi judicis et anathema perpetuum in- 20 currat. acta sunt bec anno domini 1220, indictione 8, mense julii in claustro majoris ecclesie, presentibus et recognoscentibus fratribus nostris majoris ecclesie canonicis : Bertoldo decano, Friderico cantore, Bertoldo camerario, Hermanne portario, canonicis quoque sancti Petri Reinboldo decano, Brumme custode, Cünrado portario, presentibus etiam et recognoscentibus laicis ministerialibus et civibus 25 nostris Uualtero de Strazeburc, Dieterico burgravio, Dieterico patruo ejusdem, Humberto Cidelario, Burebardo de lapidea porta, Friderico Dispensatore, Johanne de Kunegeshoven, Heinrico de Uuizenburc, Cünrado Virnecorn, Sifrido de Rosse- märchet, Uuezelone judice et aliis quam pluribus. T aus Straßb. Thom. A. lad. VI s. Aurelise or. mb. c. 2 sig. pend. Abgefallen das Stadt- 30 Siegel. Gedruckt ebendarnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 300 nr. 17. Nach einer Bestätigungsurkunde Bischof Bertholds von Teck 1 Schöpflin Als. dipl. I, 343 nr. 421. 1 Straßb. Bez.-A. G nr. 108 or. -mb. c. sig. pend. laeso. Das Stück ist undatirt und leitet die 35 Insertion der Urkunde Bischof Heinrichs so ein : Bertholdus dei gratia Argentinensis episcopus uni- versis Christi fidelibus presens scriptum inspecturis salutem in auctore salutis. justa petentibus nos decet aurem benignam accommodare et vota, que a rationis tramite non deviant, effectu prosequente complere. inde est quod vestris precibus dilecti filii Henrici prepositi et canonici sancti Thome inclinati ordinationem, quam felicis recordationis venerabilis antecessor noster Henricus Argentinen- 40 sis episcopus, honestis viris et discretis mediantibus, super decimis ecclesie sancte Aurelie percipiendis inter ecclesiam vestram et plebanum sancti Andree Johannem et bone memorie Burcbardum quon- dam scultetum in Ehenhein provide statuit, nos, accedente consensu heredum predicti Burchardi, videlicet Burchardi, Johannis, Itftdegeri Wernlini, Helferici et Johannis plebani beati Andree nomine ecclesie sue, nostrarum Iitterarum testimonio roboramus futuris temporibus inviolabiliter observan- 45 dam. tenorem etiam pretaxate compositionis presenti pagine dignum duximus inserere posterorum noticie transmittendo. 183. Proist Rudolf und das Capitel ton St. Thomas beurkunden, daß ihnen ihr Pförtner Hugo seinen Hof in der Stadelgasse, den er von seiner Schwester Sabina ererbt, geschenkt habe. 1220 November 29 Straßburg im Chor von St. Thomas. Rüdolfus dei gracia ecclesie sancti Thome in Argentina prepositus totumque ejusdem ecclesie capitulum universis Christi fidelibus presens scriptum legentibus salutem in eo, qui salus est vera et eterna. quoniam a ea, que in scriptura rediguntur, posterorum cavillacione de facili non possunt calumpniari nec processu temporis oblivione deleri, ad majorem cautelam temporibus nostris acta scripture dignum duximus commendare. innotescat ergo Omnibus veritatem amantibus, Hugonem portarium ecclesie nostre curtem suam cum domo lapidea in Stadelgaszen sitam, que hereditario jure per sororem suam pie memorie Sabinam ipsum contigerat, ecclesie nostre legitima donacione in remedium anime sue parentum et suorum salutem auctore deo contulisse sub tali forma, quod, quicumque confratrum nostrorum ipso defuncto portarius erit, de censu ejusdem curtis 30 solides in 40 denariis illis, qui pro piscibus fralribus presentibus distribuuntur, addet eodem modo, quo prius solebant piscales denarii presentibus distribui. in anniversario autem jam dicte Sabine sororis prefati portarii plenas vigilias, missam pro fidelibus defunctis, conventus noster eidem Sabine decanlabit et portarius tune temporis 5 solides, 3 solides denarios sacerdoti missam celebranti et duos singulis de fratribus presentibus, et 5 dapifero episcopi pro censu fundi ejusdem curtis assignabit. et sive quid in 5 solidis supererit, seu quid in censu domus prenominate procuracioni pretaxate accreverit, portarius in usus suos habebit. post officium misse celebratum chorus cum cruce, thuribulo, aqua benedicta et responsorio «absolvere» super sepulcrum memorate Sabine descendet psalmum «miserere» et orationem debitam ibidem decan- tando. prefate vero amministracionis officium ad portarium spectabit ita, quod concanonicis nostris de supradictis 35 solidis respondebit et edificia curtis predicte tenebitur resarcire. quam amministracionem si portarius ergo assumere recusaverit, decanus et capitulum eandem in se suscipient et quod residuum fuerit de censibus post summam fratribus assignatam, in sepedicte domus restauracionem conservabunt. nos autem considerantes dicti Hugonis portarii benivolenciam, de mera liberalitate summam equipollentem censui de prenotata curte provenienti per decanum sive cellerarium ipsi de communi nostro, quoad vixerit, conslituimus assignandam. quod ut perpetue stabilitatis robur obtineat, presentem cartam inde conscribi et sigillo nostri capituli jussimus communiri. facta est autem hec donacio anno ab incarnacione domini 1220, 3 kalendas decembris, in cboro nostro infra primam et terciam omni cum debita sollempnitate, presentibus fratribus nostris Heinrico decano, Diethero cellerario, Wernhero pincerna, Burkardo sacerdote, Cünrado plebano in Erstheim, Sigebottone subdyacono, Johanne cantore, Cünrado de Colmere, presentibus etiam et recognoscentibus concivibus nostris Ulrico Löselino, Erbone 5 io 15 20 25 30 35 40 1220 151 judice, Fridrico Dispensatore, Heinrico deine Bilde, Syffrido de Rossemerkethe , Rudolfo Riplino a , Heinrico pistore nostro et aliis quam pluribus. T aus Straßb. Thom. A. Registrande A fol. 95b um 1400 geschrieben. Gedruckt ebendarnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 301 nr. 18. 5 186. In einer Urkunde Bischof Heinrichs von Straßburg für das Kloster Allerheiligen im Schwarzwald als Zeugen: Reinardo majore praeposito, Friderico cantore, Uolrico scolastico, Alberto preposito de Haselahe, Heinrico vicedomino, Wallhero nothario; ex ordine militari Walthero de Argentina, Alberto et Wernhero Bagariis, Volmaro de Heiterbach et aliis quam pluribus. datum in palacio nostro 10 Argentinae anno dominicae incarnacionis 1220, indictione 8. 1220 Straßburg in der bischöflichen Pfalz. K aus Karlsr. G. L. A. Section Allerheiligen or. mb. c. sig. pend. delapso. Ibid. Section Straßburg Vidim. mb. c. sig. pend. von 1572 November 27 ausgestellt von scultetus et justiciarii Tabernarum Alsaticarum. 15 Gedruckt nach letzterm in Gallia Christ. V instr. p. 496 nr. 36. 187. Bischof Heinrich von Straßburg bestätigt dem Straßburger Hospital seinen gesammten Besitz. 1220. : In nomine sancte et individue trinitatis amen. : quoniam magnarum [weiter wie in nr. 90 mutatis mutandis bis denarii persolvuntur.] predecessor autem noster 20 Burchardus episcopus venerabilis pro peticione pauperum Christi commorantium in hospitali cupiens ampliare servicium dei capellam ad idem hospitale pertinentem dedicavit et ei curie nostre partem donando atrium capeile versus Bruscham ampliavit. [weiter wie in nr. 90 bis pluribus] et banno predicti Burchardi episcopi publice ac legitime confirmata. nos autem, quia per misericordiam dei in baue 20 sedem successimus, de mera nostre benignitatis benivolentia hec omnia, que preno- minata sunt et hospitali quocumque tempore donata et quecumque in presentiarum possidet vel in futuro possidebit, precipimus in verbo dei et auctoritate beatorum apostolorum Petri et Pauli et domini pape Honorii et nostra sub analhematis vinculo confirmamus, ne quisquam ea sibi usurpare vel distrahere audeat vel in alium 30 quam in usum pauperum expendere presumat. et ut majorem confirmationem habeant et inconvulsa imperpetuum permaneant, presentem paginam conscribi et inpressione sigilli nos tri curavimus insigniri. acta sunt autem a nobis hec anno ab incarnatione domini nostri Jesu Christi 1220, indictione 8, regnante Friderico rege anno regni ejus 8. testes hujus sunt : Reinbardus major prepositus, Berhtoldus 35 decanus, Fridericus cantor et custos, Oulricus scolasticus, Berhtoldus b camerarius, Ilermanus portarius; Ileinricus advocatus, Walterus, Albertus Begere, Diethericus buregravius, Diethericus Stehellinus, Albertus Cago et Ludewicus, Sifridus de Offewilre, Burchardus de Ehenheim, Erbo judex, Fridericus Dispensator, Petrus i) T Raplino. b) H Berhtoldi, wonach Raum für 5 —4 Buchstaben gelassen ist. procurator domus hospitalis, Rudolfus scultetus, Cunradus Yirnecorn, Erbo junior, Johannes et alii quam plures. H aus Straßb. llosp. A. lad. 1 nr. 22 or. mb. c. sig. pend. 188 . Probst Rudolf und das Capitel von St. Thomas zu Straßburg beschließen, ihr Küchenamt aufzuheben und ganz mit der Kellerei zu vereinigen. 1221 April 24. f | In nomine sancte et individue trinitatis amen. \ ego Rudolfus sancti Tliome in Argentina prepositus totusque ejusdem ecclesie conventus, quoniam ad honorem et decorem domus dei tarn nostre quam posterorum nostrorum saluti et utilitati cura pervigili prospicere et intendere tenemur, hinc est quod nos communi confratrum nostrorum habito consilio Stipendium coquorum nostrorum, qui nobis minus utiles erant, ordinavimus, ut de cetero in usus ecclesie nostre communes redigatur. verum quia ipsa obsequia coquorum de manu cellerarii pendebant, nos apud cellerarium presentem et futurum taliter in perpetuum obtinuimus, ut obsequium predictorum coquorum in coquina plenarie et sine omni deffectu certis temporibus fratribus amministret. quod ul ratum permaneat in perpetuum, presentem carlulam inde conscribi et sigillo nos tri capituli fecimus communiri. acta sunt liec anno dominice incarnalionis 1221, 8 kalendas maji. T aus Straßb. Thom. A. docum. hist. lad. 2 (statuts) or. mb. c. sig. pend. Gedruckt darnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 302 nr. 19. 189 . In dem Schiedsspruch der kaiserlichen Bevollmächtig len, der Aeble von Murbach und Neuburg sowie des Grafen Sigbert von Werd, über die zwischen dem Kaiser und der Straßburger Kirche schwebenden Streitfragen 1 , unter den Zeugen: Rjeinhardus] prepositus Argentinensis, C[onradus] prepositus de Tanna, Fjridericus] cantor, U[lricus] scolasticus, B[erfholdus] camerarius, R[udolfus] prepositus sancti Thome Argentinensis, Ul[ricus] de Boll[ingen] imperialis aule notarius, M[eriboto] de Halbere, Bjurchardus] de Geroldeseke, Wjaltberus] de Slrazburc, tres Bagarones, U[mbertus] Zidelarius et alii quam plures. acta sunt hec anno domini 1221, indictione 9, octava kalendas septembris. 1221 August 25. B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 38 or. mb. c. 3 sig. pend. laesis. Erhalten das Königs- und zwei Abtssiegel, fünf andre abgefallen. Gedruckt aus dem lib. sal. 1347 bei Schöpflin Als. dipl. I, 347 nr. 427 in sehr lückenhafter Form. 1 Bei der Entscheidung über Offenburg, das dem Kaiser zufällt, heißt es : exceptis tarnen censibus canonicis Argentinensibus debitis et prestandis ibidem und ähnlich bei der 1223 Mai 5 zu Hagenau getroffenen Vereinbarung : in Offenburc autem, quitquit juris habuit Argentinensis episcopus, domino regi cedet, servato canonicis Argentinensibus jure patronatus ecclesie et censibus, que ad prebendam eorum pertinent ab antiquo. Straßb. Bez.-A. G nr. 39 or. mb. c. 3 sig. pend. laesis, gedruckt nach einer Copie bei Schöpflin Als. dipl. I, 350 nr. 432 — Huillard-Brehölles Hist. dipl. Frider. sec. II, 756. — Böhmer Heg. Heinr. nr. 30. Dem Vorigen ganz gleichlautend ist dann der Passus in dem Schiedsspruch Konrads des Cardinalbischofs von Porto aus dem Jahr 1224, dem als Zeugen Probst, Cantor und’ Scholasticus des Straßburger Domcapitels behcohnen. Straßb. Bez.-A. G fase. 2722 or. mb. c. 3 sig. pend. laesis, gedruckt aus dem lib. sal. 1347 bei Schöpflin Als. dipl. I, 351 nr. 436. — Böhmer Beichssachen nr. 62. 5 10 15 20 25 30 35 40 190. Bischof Heinrich von Straßburg beurkundet eine zwischen dem Honauer Stift und dessen Vogt Wernher, seinem Marschall, geschlossene Sühne. 1221. | In nomine sancte et individue trinitatis acta anno domini [ 1221. Heinrichus dei gratia Argentinensis episcopus omnibus hanc paginam inspecturis salutem in 5 perpetuum. cum instigante generis bumani inimico fomes discordie inter prepositum B[erlholdum] et confratres Honaugensis ecclesie ex una parte et W[ernherum] mare- scalcum nostrum ex altera ejusdem loci advocatum in tantum invaluisset, ut dicti prepositus et confratres tarn sui presentia quam obsequio divino ipsam ecclesiam alio se transferentes desolatam diu reliquissent, mediantibus tandem bonis ac io discretis viris pax et concordia sub forma subscripta inter ipsos intercessit : nam fide data in manus nostras prefatus marsclialcus noster firmiter promisit, quod nec ipse per se nec per suos vel quempiam sibi attinentium eorundem prepositi seu confratrum personas molestare deinceps attemptabit vel in familia vel rebus ad ipsos spectantibus aliquod ammodo eis inferat gravamen. idem etiam Egel[olfus] et 15 W[ernherus] de Mundingen fideles nostri, filii sororis sue, data similiter fide firma- verunt. addidit preterea, quod in omni libertate sive jure sive juris exsecutione, quod hactenus obtinuit eadem Honaugensis ecclesia, nullum ipsis per se vel quempiam suorum prestabit impedimentum. ne vero levi qualibet occasione vel malitia aut temeritate sopita reviviscat discordia, de conmuni tarn sepe dictorum prepositi 20 ac confratrum, nominati etiam marschalci nostri consensu ac petitione sic firmatum est : si de cetero ipse marschalcus seu quispiam suorum vel sibi attinentium sive suo nomine manum in personam cujuslibet fratrum miserit aut alias dampnum vel gravamen in familia vel rebus eorum ipsis irrogaverit, dicti prepositus et confratres ad jam dictum marschalcum recurrent satisfactionem super illato gravamine requi- 25 rentes. quam si ipsis non exhibuerit, ad episcopum, qui pro tempore fuerit, Argenti- nensem deferent, ex parte cujus prelibatus marschalcus efficaciter conmonebitur, ut de illatis satisfatiat condigne. quod si minus adimplere curaverit marschalcus vel forte pro tempore episcopus in hoc facto remissius se hahuerit a vel sui haberi copia non poterit, pretaxati prepositus et confratres per se vel per aliquos de 30 capitulo ad capitulum nostrum Argentinensem recurrent. nec fiet eis prejuditium, si qui fratres tune absentes fuerint; sed quos tune presentes in ecclesia nostra habere poterunt, quantum ad hoc factum vicem totius gereut capituli, coram quibus de illatis proponent injuriis petentes, ut antedictum marschalcum de satisfactione fatienda diligenter exhortentur et inducant. quorum monitis et precibus si obedire 35 neglexerit nec extunc a die conmonitionis a capitulo facte usque ad quatuor ebdomadas non satisfecerit, aucloritate nostra sive cujuscumque successorum nostrorum neenon capituli nostri licebit eis, ecclesiam suam cum tota capituli sui universitate in Argentinam transferre civitatem. preterea cum tempore discordie sepe dicti prepositus et canonici conquesti fuissent, a marschalco ac suis perplurima 40 dampna, gravamina quoque neenon injurias eis fuisse illata, petitum fuit ab eis, ut huic actioni renuntiarent. quod quidem recusabant; verumtamen in hoc consen- 154 1221 — 1223 serunt, quod, quam diu prelibata conpositio rata et inconvulsa ipsis servata fuerit, nullam de ante illatis dampnis vel injuriis movebunt questionem. si autem, quod deus avertat, novis malis superadditis interrupta fuerit et conmonitionibus premissis, ut supra notatum est, eis non satisfiet ac propter hoc loco cesserint iterato, licebit eis super omnibus illatis actionem et querimoniam ex integro innovare. ut autem hec compositionis forma integrum ac firmum deinceps robur obtineat, de consensu, voluntate et instantia partium, prenominatorum videlicet prepositi et confratrum Honaugensium necnon marschalci nostri, advocati scilicet ejusdem loci, presens scriptum nostro ac ecclesie nostre capituli scilicet majoris ecclesie sigillis fecimus conmuniri. mediatores : prepositus major dominus R[einhardus], dominus H[ermannus] de Erinberc, plebanus sancti Martini, T[heodericus] Stehellinus. testes : Ul[ricus] scolasticus, Wjernherus] Legere, dominus Rfeinhardus] de Lenge Argentinensis canonicus, H[umbertus] Gydelarius, L[udewicus] Cago, W[ernherus] de Wolfgangis- heim, portarius de Haselahe, plebanus de Scherzheim, Wezel judex et alii quam plures B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 4213 or. mb. c. 3 sig. pend. laesis. Gedruckt bei Würdtwein Nova subs. dipl. XIII, 257 nr. 57 (ex libro albo colleg. s. Petri senior.). 191 . In einer Urkunde Bischof Heinrichs von Straßburg, die einen schiedsrichterlichen Spruch zu Gunsten des Frohstes von Haslach bestätigt 1 2 , unter den Zeugen .- Rüdolfo archidiacono, Rüchero canonicis majoris ecclesie, Wernhero, Hugone portario, Sigebotone canonicis sancti Thome, decano Wernhero, Gonrado, Burkardo, Rüdegero canonicis sancti Petri. acta sunt hec anno incarnationis 1221 . 1221 . B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 5224 or. mb. c. 2 sig. penä. laesis. 192 . Bischof Heinrich und das Domcapitel von Straßburg beurkunden, daß Graf Hugo von Lützelstein seine Burg Lützelstein der Straßburger Kirche als Lehen aufgelassen habe. 1223 Januar. Heinrichus dei gratia Argentinensis ecclesie episcopus, Reinhardus prepositus, Bertoldus decanus, Friderichus cantor, Ulrichus scolasticus totumque majoris ecclesie capitulum omnibus haue paginam intuentibus rei geste notitiam. elucescit et 1 Biesen Vergleich zwischen dem Honauer Stift und dem bischöflichen Marschall Wernher bestätigt Pabst Honorius III, 1224 April 23 Born im Lateran. Straßb. Bez.-A. G fase. 4209 or. mb. c. bulla pend. delapsa, gedruckt bei Würdtwein l. c. p. 269 nr. 64. — Potthast Beg. pontif. nr. 7225. 2 Unter den Schiedsrichtern : Bertoldus decanus, Fridericus cantor Argentinensis, s. Straßb. Bez.-A. G fase. 5224 or. mb. c. 2 sig. pend., gedruckt bei Würdtwein Nova subs. dipl. XIII, 261 nr. 58. Ebendieselben entscheiden auch als päbstliche Belegirte eine Streitsache des Klosters Allerheiligen im Juli 1221, in Gegenwart von Straßburger Zeugen : Heinrico monacho, Guntero presbitero, Lamperto diaeono, Wezelone judice, Heinrico Cleinegedanc. Karlsr. G. L. A. Section Allerheiligen or. mb. c. 2 sig. pend., gedruckt darnach bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 239 nr. 125. 5 10 15 20 25 30 35 1223 — 1224 155 vivit actio, cujus se facit littera defensorem. noscant igitur presentes et sciant futuri presentem paginam inspecturi, quod, cum inter nos et nobilem virum dominum Ilugonem comitem de Luzelenstein super quibusdam dampnis nobis illatis dissensio verteretur, tandem mediantibus quibusdam nobilibus viris et discretis tali conditione 5 lis omnis atque discordia inter nos et ipsum sopita est : veniens igitur apud Argen- tinam jam dictus Hugo comes et tarn coram nobis quam ministerialibus nostris et civibus Argentine civitatis castrum suum Luzelenstein et omne allodium suum circa jam dictum castrum infra unius miliaris ambitum libere et totalitär, presente fratre suo nobili viro domino Cünrado de Ristein, beate Marie domine nostre contradidit io et a nobis sub nomine hereditarii feodi, hominio precedente, recepit. mortuo autem eodem comite, qui proximus heres ejus fuerit, jam dictum castrum cum prefato allodio, si hominium nobis exbibuerit, tarn per nos sive successores nostros possi- debit. si vero ecclesiam nostram tarn in presenti quam in futuro tempore bellum sive controversia aliqua iugruerit et jam dictus comes per affinitatem adverse partis 15 tamquam homo noster subsidium exhibere nobis nequiverit, jam dictum castrum nobis exhibebit et post diffinitionem belli sive controversie castrum suum sibi reddere tenemur. ad ejus etiam subsidium et juvamen tamquam uni de fidelibus nostris, ubicumque justitiam habuerit et nostri indiguerit, omni, qua decet, diligentia consulentes et auxiliantes assurgemus. et ut boc ratum sit et inconvulsum perma- 20 neat, sigillis nostris capituli et civitatis nostre presentem paginam tarn nobis quam eidem in testimonium fecimus conmuniri. acta anno domini 1223 in januario. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 591 or. mb. c. sig. pend. delapsis. Gedruckt ebendarnach bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 295 nr. 271. Schöpflin Als. dipl. 1, 340 nr. 416 (a. 1220) in deutscher Uebersetzung (ex cod. mb. feudali episcop. Argentin. 25 sec. XIV). 193 . In einer Urkunde Bischof Beriholds von Straßburg für das Kloster Sckwarzach unter den Zeugen : dominus Reinhardus prepositus, Rerhtoldus decanus, Fridericus cantor, Uolricus scolasticus l , Arnoldus camerarius, Dietbelmus dapifer, llermannus portarius, Fridericus et Rücherus canonici, nobilis vir Berlitoldus comes 30 de Sulcze et dominus Eberhardus de Eberstein et frater ejus Cünradus Spirensis et Argentinensis canonicus ; ministerielles nostri : Stehellinus Tbeodericus, Wernherus Regere, Tbeodericus prefectus, Albertus Gago, Wernherus Cago, junior Stehellinus; cives : Rüdolffus scultetus, Burchardus de Ehenheim, Erbo quandoque judex, Wezelo, Fridericus Spendern et Heinricus camerarius et alii quam plures. acta anno 35 domini 1224, mense decembris, sedem apostolicam regente domino Ilonorio ponti- ficatus ejus anno 8, regnante serenissimo imperatore Friderico, baue paginam scribente Guntero presbitero, sub abbate de Suarzahe Burchardo et Gerungo priore 1 U[lricus] scolasticus Argentinensis und Hfeinricus] prepositus sancti Thome erscheinen in demselben Jahre am 24. Juni im Straßburger Münster als vom apostolischen Stuhl bestellte Schiedsrichter 40 in einem Streit zwischen dem Herrn von Bappoltstein und dem Pfarrer von Sigolsheim. Unter den Zeugen : H. canonico et plebano sancti Martini. Cfr. Würdtwezn Nova subs. dipl. XIII, 279 nr. 68 (ex autogr. tabul. Rappoltstein.). 156 1224 — 1225 et Alberto camerario et Johanne custode et advocalis de Windecke Berhtoldo et Albertho, astantibus nobilibus dominis Heinrico et Ludewico fralribus de Liehtenberg et magistro civium Erbone et consulibus Argentine civitatis et nobili viro Heinrico de Diersperg et fratre ejus Walthero et domino Heinbardo de Celle. 1224 December. K aus Karlsr. G. L. A. Papier-Copialbuch der Abtei Schwarzach nr. 733 fol. 35 um 1400 5 geschrieben. Gedruckt bei Gudenus Sylloge diplom. p. 465; Würdtwein Mon. Pcdat. IV, 240 (ex dednc- tione des Klosters Schwartzach a. 1780 p. 23 nr. 25). 194. Ulrich Domscholasticus und Probst von St. Peter zu Straßburg beurkundet, daß Hedwig, die Wittwe Simons von Epfig, für sich und ihre Anverwandten auf io alle Ansprüche an ein Qut zu Königshofen, das sie einst Ulrich von Bollingen und dieser jetzt der Marbacher Kirche verkauft habe, vor ihm öffentlich verzichtet habe. 1225 August 28 Straßburg im Chor des Münsters. Notum sit Omnibus tarn presentibus quam futuris, quod, cum ego Uolricus scolasticus majoris ecclesie Argentinensis et prepositus sancti Petri vice et loco 15 venerabilis domini Bertoldi ejusdem ecclesie episcopi in judicio consederem, domina Hadewigis, uxor quondam domini Symonis de Epfiche, coram me publice et liberaliter fecit finem inrevocabilem Eberbardo cellerario pro ecclesia Marbacensi, cujus ipse erat nuntius et procurator, de predio uno in Chunegeshoven, quod ipsa olim vendi- derat magistro Uolrico de Bollingen, sed nunc certa forma emptionis devolutum est so ad cenobium antedictum '. idem fecerunt domini Rüdolfus gener et alius Rüdolfus filius domine Hadewigis memorate. promisit quoque eadem [domina Ha] a dewigis, quod ipsa faciet, quando requisita fuerit, filios suos minores simili modo finem facere [de eodem] b predio fratribus et cenobio sepe dicto et de sic attendendo obligavit se in manus prefati Eberhardi cellerarii, cujus obligationis prenominati W Rüdolfus gener et Rüdolfus filius sepefate domine Hadewigis fidejussores exislunt. affuerunt testes : dominus Chünradus Leitreche, Wolfhelmus canonicus sancti Thome, Dietricus Stehelli, Humprettus Zidelarius, Heinricus Snello et Hartmannus fratres, Erbo, Burchardus c et Chünradus cives et alii plures. ad majorem etiam cautelam et evidentiam hoc scriptum inde fieri jussi sigiilo meo communitum. actum in so choro cathedrali Argentine anno domini 1225, indictione 14 3 , 5 kalendas septembris. C aus Colm. Bez.-A. Obermundat holte 18 liasse 1 or. mb. c. sig. pend. a) Durch einen Fleck verwischt, nur die obern Schäfte des II noch sichtbar, b) Verwischt, de in Spuren noch tu erkennen, c) C Rurchardus. 1 Cfr. nr. 195. 2 Die Indictionsziffer um 1 zu hoch. 35 1225 157 195 . Ulrich, von Böttingen, Canonicus von St. Thomas zw Straßhirg und Notar am haiserlichen Hofe, verkauft dem Kloster Marbach sein Gut zu Königshofen für 185 Mark Silber. 1225 August 29. In Christi nomine. presentis scripti testimonio notum sit lam presentibus 5 quam futuris, quod magister Ulricus dictus de Bollingen canonicus in ecclesia sancti Thome Argentine, imperialis aule notarius *, fecit vendicionem et donationem in manus dominorum F[riderici] abbatis, B. et E. et W. sacerdolum fratrum ecclesie Marbacensis recipiencium pro se ipsis et toto conventu et eclesia sua Marbacensi de predio suo sito in Cünigeslioven juxta civitatem Argentinam cum curia et agris io ad ipsam curiam pertinentibus sive aliis curiis et hortis et pratis et omnibus appendiciis ad ipsum predium pertinentibus cum omni jure et honore, sicut ipse Ulricus idem predium emerat a domina Iledewiga uxore quondam Symonis Limbli de Ephiche * 2 et ejus beredibus et manifeste possidere videbatur usque ad istum diem venditionis. et omne jus suum, quod ipse Ulricus in eodem predio et suis 15 appendiciis quocunque modo hactenus habere visus est, effudit et resignavit in fratres antedictos et conventum et ecclesiam Marbacensem, ut ipsi de cetero sint veri ejusdem predii et proprietatis domini et possessores in perpetuum fecitque eis et eorum successoribus finem et reffutationem inrevocabilem, ita tarnen, quod conventus et eclesia memorata solvant annuatim hospitali in Scutteren elemosinam, 20 scilicet triginta sex denarios et obulum unum Argentinensis monete et octo denarios et obulum pro ficto unius insule sive prati, quod pertinet ad conmunitatem in Cunigeshoven. fecit itaque sepe dictus Ulricus baue donationem et vendicionem in ecclesiam memoratam pro certo precio centum et octoginta quinque marcarum boni et puri et examinati argenti. et ne aliquo tempore allegare posset illud predium 25 pro tempore melioratum plus valere illamque estimationem requirere, ipse magister Ulricus pro remedio anime sue totalitär eclesie sepefate remisit, si quid predium illud amplius tune valere potuit vel de cetero plus valere posset estimari. ut hec omnia semper rata permaneant, hoc scriptum sigillis venerabilis Argentinensis episcopi atque capituli et civitatis atque venditoris est conmunitum. hujus rei testes 30 sunt canonici majoris eclesie Fridericus cantor, Olricus scolasticus; laici Albertus Begere, Burcbardus scultetus de Ehenheim, Wezzel judex, Fridericus Dispensator, Ileinricus Felhcelin a , Erbo Rufus et Erbo filius ejus, Waltherus de Offenburc, Rudolfus filius Lencelini, Waltherus filius Ortliebi, Diethericus pistor, Hugo Aureus, a) Das h in Felhcelin mischen 1 und c übergeschrieben. 35 1 Ein Viceprotonotar Ulrich erscheint in Urkunden Friedriche II im September 1212, vergl. Huillard-Brehoües Hist. dipl. Frider. sec. I, introd. p. 125. Ferner ist unter Heinrich VII ein königlicher Notar Ulrich nachweisbar von 1225—1233. Die Heimath Ulrichs von Bollingen kann in Würtem- berg wie in Lothringen gesucht werden. 2 Cfr. nr. 194. 158 1225 Johannes Yitulus, Diethmarus clericus et Cunradus frater ejus, Burchardus hospes noster et Johannes 1 . Acta sunt hec anno doxnini 1225, indictione 14 2 , 4 kalendas septembris. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 1627 or. mb. c. 4 sig. pend. delapsis. 196 . Bischof Berthold und das Bomcapitel von Straßburg bestätigen dem Kloster Pairis die Steuerfreiheit des Ein- und Verhaufs in der Stadt Straßlurg. 1325 November Straßburg. Bertholdus dei gratia Argentinensis episcopus, Reinhardus prepositus, Berthol- dus decanus, Fridericus cantor, Ülricus scolasticus 3 totumque Argentinense capitu- lum universis has literas inspecturis salutem in omnium salvatore. cum venera- biles in Christo dilecti abbas et conventus Parisiensis monasterii usque ad tempora nostra in civitate Argentinensi ea, que de laboribus eorum supersunt, vendidissent et emissent, que ad usus fratrum sunt necessaria, sine tbelonei exaetione, nos pro reverentia dei et ad preces venerabilis patris Portuensis episcopi apostolice sedis legati 4 , ne nova servitia et inconsueta eis imponamus, libertatem, quam bactenus liabuerunt, eis de communi consensu confirmamus concedentes eisdem, ut in civitate nostra predicti fratres libere vendant ea, que eis supersunt, et necessaria emant sine ullo impedimento. et ne, quod de benignitate nostra fecimus, quisquam in posterum valeat irritare, presentem paginam duximus sigillis nostris roboran- dam. datum Argentine anno domini 1225, mense novembri 5 . G aus Cölm. Bez.-A. fonds Pairis or. mb. c. 2 sig. pend. 1 Ein im Raths- u. Bürgerhuch fol. 3b des Straßb. St. A. von einer Hand des 16ten Jahrh. verzeichntes Urkundenregest des Inhalts, daß Hesso von Mölsheim zwischen seinem Hause jenseits der Breusch und der Badstube des Johannes Vitulus einen Canal ziehen darf, schließt .- anno domini 1225 in tempore nostri consilii, xidelicet "Wernheri marscalci, Waltheri sculteti, Dieterici Stehelini, Bur- chardi sculteti de Ehenheim, Erbonis judicis, Friderici Dispensatoris, Weltscini, Nicolai, Ottonis Gudelfindi, Sigilini Wulleden, Rudolffi filii Lentzelini, Johannis Vituli, Alberti Begeronis albi magistri burgensium. 2 Hie Indictionsziffer um 1 zu hoch. 3 Biese vier Bomcapitulare sind auch Zeugen einer Urkunde Bischof Bertholds für das Kloster Mauersmünster aus demselben Jahre. Cfr. Würdtwein Nova subs. dipl. XIII, 289 nr. 74. 4 Konrad Cardinalbischof von Porto und S. Bufina, aus dem Geschlecht der Grafen von Urach (Vergl. Stalin Wirtemb. Gesch. II, 460), seit dem Frühjahr 1224 als päbstlicher Legat in Beutschland thätig. Im November 1225 hielt er sich im Mainzer Territorium auf, vergl. Fürstenberg. Urk.-B. I, 135 nr. 297—302. 5 Bies Privileg wurde dem Kloster Pairis von Kaiser Friedrich II bestätigt, 1226 Juli Borgo San Bonino. Cölm. Bez.-A. ibid. or. mb. c. sig. pend., gedruckt ex insert. diplom. Caroli IV a. 1354 bei Hugo Monum. sacr. antiquit. II, 291 = Grandidier Oeuvr. ined. III, 235 nr. 110 = Huillard- Breholles Hist. dipl. Frider. sec. II, 653. — Böhmer nr. 608. 5 10 15 20 25 30 35 1225 159 197 . Bischof Berthold von Straßburg beurkundet, daß das St. Thomascapitel die St. Marcuscapelle bei Straßburg geistlichen Schwestern eingeräumt habe, und regelt Pflichten und Rechte derselben. 1225. Bjertholdus] dei gralia Argentinensis episcopus universis hanc paginam inspec- 5 turis salutem imperpetuum. ex debito pontificalis officii tenemur secundum apostolum bona providere non tantum coram deo set etiam coram omnibus homi- nibus, ut propagatis dei laudibus ubique caritas diffundatur et deo militantium numerus augeatur. noverit igitur tarn presentium etas quam futura posleritas, quod dilecti fratres nostri capitulum sancti Tkome, zelo pietatis inspirati et bonorum io hominum precibus inducti, quandam capellam in honore sancti Marci constructam olim a quodam ejusdem ecclesie decano nomine Engelberto felicis recordationis in pede pontis sancti Arbogasti sitam, ad jus et proprietatem sue ecclesie pertinentem necnon et aream, in qua fundata est, quibusdam mulieribus religiosis, que ibidem® deo famulari et regulärem vitam ducere decreverunt, et nicbilominus hiis, 15 que eis sunt in posterum successure, consensu nostro accedente, cum omni jure libere contulerunt, laudabili tarnen quadam consuetudine sibi retenta cujusdam pro- cessionis in teste ejusdem sancti Marci ad honorem dei et ipsius sancti et memo- riam supradicti fundatoris semper hactenus facte et imperpetuum faciende. procu- rationem vero decem solidorum in eodem feste, quam ante provisor ejusdem capeile 20 conpleta processione solvere tenebatur, compensavit prefato capitulo Rüdolfus noster scultetus, qui cognominalur Ripelinus, pro remedio anime sue et uxoris sue Adeleidis et salute anime patris sui Hugonis et matris sue Agnetis, insuper etiam tarn patris quam matris jam dicte Adeleidis, videlicet Wernheri et Gerburgis, quodam predio, quod tantum vel amplius solvat, jam dictis fratribus assignato. 25 preterea pium jus hoc etiam debent prefate sorores canonicis sancti Thome, quod, quandocunque aliquem ipsorum contigerit ex hac luce migrare, cum eis intimatum fuerit, sollempnes vigilias dicere tenentur pro anima defuncti et missarum facere sollempnia celebrari. item sciendum, quod decimas cujusdam orti certis limitibus et terminis conprehensi sepe dicti fratres eis liberaliter remiserunt, bac tarnen condi- 30 tione, si eundem propriis laboribus et sumptibus per se vel per suos conversos coluerint; si vero locaverint illum alicui persone seculari pro censu vel medietate vel aliqua parte holerum, eadem persona, quantum ad eam pertinuerit, decimam solvere teneatur. de reliquis autem ortis vel agris, si qui ex donatione fidelium vel aliunde eis accesserint, et de nutrimentis animalium suorum decimas memorato capitulo secundum consuetudinem parrochianorum sancte Aurelie cum integritate persolvent, insuper et hoc sciendum, quod, quicunque servus vel ancilla pro annua vel temporal! mercede eis servier!!, jure parrochiali debet obedire sacerdoti sancte Aurelie et ab eo ecclesiastica recipere sacramenta. si quis autem masculus vel a) T ibdem. AprilSS 1 ('fr. nr. 118 . femina deo se optulerit in sodein loco perpetuo serviturum assumpto habitu reli- gionis vel saltem tonsura, lege sororum tenebilur et cum eis accipiet sepulturam. nullique parrocbianorum ecclesie sancte Aurelie apud eundem locum sepullura debet concedi nec ad ecclesiastica sacramenta sine licentia capituli sancti Tbome penitus admittatur. sororibus vero magistram eligere volentibus, si in aliquam de conventu canonice concordaverint a , pro magistra eadem habeatur. si vero concordare nequie- rint, decanus sancti Thome cum sacerdote concanonico b majore in introitu aucto- ritate nostra precipiat priori fratrum ordinis predicatorum ultra Bruscam 1 , vel qui loco ipsius fuerit, et insuper alii fratri de eadem domo, quem predicti nominave- riut, ut secundum deum aliquam de conventu eis denominent in magistram, que ab ipsis sine omni conlradictione concorditer eligatur. si vero decanus vel dictus cano- nicus Interesse noluerit vel forte non potuerit, ipsorum impotentia vel negligentia per capitulum sancti Thome suppleatur. quodsi infra spacium unius mensis negotium electionis jam dicte non expedierint, ad nos spectabit prenominatis personis precipere, quatenus sine dilatione illud efficaciter exequantur. super correctione vero magistre, si negligens vel remissa vel alias inutilis exstiterit, supradictus prior mandato predictorum canonicorum vel nostro, si illi neglexerint corrigendi ipsam vel deponendi, plenam habeat potestatem, sororibus alias in sua manentibus liber- tate in tantum, ut nec decanus nec prepositus nec aliquis canonicorum vel aliorum ullam deinceps, preter quam supradictum est, in eis habeat potestatem. fructum autem orationum et divinorum obsequiorum et omnium spiritualium bonorum tarn prefati canonici quam etiam devote in Christo sorores sibi debent invicem conmu- nicare in vinculo caritatis. ut autem salubris hec ordinatio deo adjuvante firma et stabilis omni tempore perseveret, sigilli nostri munimine et majoris ecclesie et con- ventus sancti Thome presentem paginam fecimus roborari. acta sunt hec anno dominice incarnationis 1225. T aus Straßb. Thorn. A. docum. hist. lad. 13 or. mb. c. 3 sig. pend. Gedruckt ebendarnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thorn. p. 303 nr. 21. 198. Bischof Berthold von Straßburg beurkundet, daß Gerlindis der St. Thomashirche zu Straßburg ein Gut in der Gemarkung Ingemarskeim geschenkt habe, von dessen Erträgen ein Todtenmeßpriester unterhalten werden soll. 1225. In nomine sancte et individue trinitatis. ego Bertoldus dei gratia Argenti- nensis episcopus notum fieri volumus universis tarn presentibus quam futuris, quod famula dei Gerlindis ad honorem dei et beati Tbome necnon pro salute anime sue et parentum suorum obtulit et donavit ecclesie sancti Tbome quoddam predium suis a) T concordaveverint. b) T concanico. 1 Hie Dominikaner waren im Jahr vorher nach Straßburg gekommen. Cfr. Ellenhardi Annales : anno domini 1224 circa quadragesimam inchoata est domus fratrum predicatorum in Argentina extra muros (Mm. Germ. SS. XVII, 101). Königshofen bestimmt die Lage des Klosters näher : ein kirchelin ussewendig der stat, do sant Elsabet dosier stnnt (I). St-Chron. IX, 733). 5 10 15 20 25 30 Bö 1225 161 facultatibus emptum in banno ville Ingemarsheim l , cujus proventus tarn in vino quam frumento sacerdos in eadem ecclesia sancti Thome missam pro defunctis assidue celebraturus vice probende percipere debet annuatim. predictus autem sacerdos, ut dictum est, tenetur missam pro defunctis in altari, quod ad hoc deputatum 5 est, coltidie celebrare, quociens in quam in precedenti vespera vigilie pro mortuis decantantur. hoc autem excipitur, si forte episcopus civitatis migraverit a seculo vel aliquis de numero confratrum ejusdem ecclesie vel etiam quilibet alius in claustro tumulandus. tune enim canonicus ille, cujus fuerit precedens ebdomoda, celebrabit. item in commemoratione omnium fidelium animarum missam pro defunctis io etiam celebrabit canonicus. memoratus etiam sacerdos interdum supplere debet vicem ebdomadarii et illius sacerdotis, quicunque habuerit prebendam episcopi, in cantando invitatorium ad matutinas et responsoria seu versus eorum officio depu- tatos. ad decanum autem ejusdem ecclesie pertinet eligere seu presentare idoneum ad hoc officium sacerdotem, qui frequens sit in choro nec sit de numero canonico- 15 rum, qui noverit ecclesie reverentiam et decano debitam obedientiam exhibere. huic tali prepositus ecclesie conferet investituram. cupientes igitur prefati canonici dignas rependere gratias donatrici salubriter instituerunt, ut, ea defuncla, corpus ejus in claustro sollempniter tumulelur et sepulcrlium ejus annuatim cum sollempni proces- sione et debitis obsequiis visitetur. nos itaque tarn piam donationem devote mulieris 20 et salubrem institutionem fratrum eorundem omni favore et Studio prosequentes presens factum sigilli nostri munimine dignum duximus roborare. acta sunt hec anno dominice incarnationis 1225. T aus Straßb. Thmn. A. Titres lad. 25 or. mb. c. sig. pend. Gedruckt ebendarnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 302 nr. 20. 25 199. Der Straßburger Marschall Wernher gibt seine Ansprüche auf eine Mühle im Ottersioö'rlh zu Gunsten des Straßburger Hospitals auf. 1225. Omnibus tarn futuris quam presentibus, ad quos hec pagina pervenerit, Warn- herus marsclialcus Argentinensis salutem et omne bonum. sepe seiet suboriri de factis hominum magna calumpnia, nisi sumant a voce testium vel a scripti memoria 30 firmamentum. noverint universi tarn presentes quam posteri, quod, orta discensione inter me et hospitale Argentinense super molendino sito in Obterswert, tandem mediantibus honestis et discretis personis, videlicet Bertoldo de Ohsenstein decano et II[einrico] fratre suo archidiacono, Hermanne de Erenberc portario majoris ecclesie, Friderico abbate de Marcbacb cum B. priore sancte Trinitatis 2 et E[ber- 1 Ein eingegangenes Dorf, halbwegs zwischen Ober-Ehenheim und Bischofsheim. Cfr. Schöpflin Als. illustr. II, 403. 2 Diese Stiftung hat demnach schon im Jahre 1225 bestanden, während in den Annal. Marbac. zum Jahr 1226 vermerkt wird : eodem anno fundata est domus apud Argentinam in honore sancte Trinitatis a Wernhero marscalco non sine grandi impensa Marbacensium (Mon. Germ. SS. XVII, 175). Nov. L 21 162 1225 — 1226 hardo] cellerario et quibusdam fratribus suis, J. decano Honaugiense, G. cantore cum aliis fratribus, D[ieterico] Stehelino, C[onrado] Virnecorn magistris hospitalis, Arnoldo, Burchardo et Ulrico confratribus ejusdem loci, ad hunc finem pervenit contentio : quod ego W arnherus marschalcus Argentinensis bonorum virorum aquiescens consilio pro^remedio anime mee, patris et matris celerorumque predeces- Sept, 29 sorum meorum jam dictum molendinum prefato contuli hospitali sub hac forma, quod annuatim in festo sancti Michaelis fratres hospitalis dabunt de archa sua 17 quartalia canonicis Ilonaugiensibus, preter ista unum quartale sacerdoti, qui primam in majori ecclesia celebrat missam, unum quartale fraternitati Spiritus sancti et unum leprosis hiemalis annone, non obstante privilegio Gunradi regis, quod habet io hospitale, in quo fit mentio de loco Ohterswert 1 . si vero, quod absit, memoratum hospitale in statuto termino, premissa monitione, jam dictam annonam persolvere neglexerit, sequenti die post festum sancti Michaelis auctoritate domini episcopi sciat se esse suspensum a divinis, donec prefata pensio integraliter, sicut ordinatum est, persolvatur. si etiam per guerram vel incendium vel quocumque alio modo 15 sepe dictum molendinum destructum vel allenatum fuerit, nichilominus predicta pensio predictis locis persolvetur. ut autem factum istud ratum et inconvulsum per- maneat, sygillis domini episcopi et capituli majoris ecclesie et F riderici abbatis de Marcbach et Idonaugensis ecclesie, civitatis et meo et Egellolfi de Mundingin presentem paginam fecimus conmuniri. hujus rei festes sunt Warnherus Begere, 2 « Albertus, qui vocatur albus Begere, Fridericus Dispensator, Burchardus scultetus de Ehenheim, Erbelinus, Ileinricus Velkelinus, Warnherus frater suus, Fridericus de Hagenowe. acta sunt hec anno incarnationis dominice 1225. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 4213 or. mb. c. 4 sig. pend. Abgefallen die Siegel von Honau und Egelolf v. Mundingen. 25 H coli. Straßb. Hosp. A. docum. inut. lad. 45 liasse 9 nr. 5160 Vidim. mb. ausgestellt vom judex curie Argentin. 1370 September 6 (feria 6 proxima post diem b. Egidii ac ante festum nativitatis s. virginis Marie). 200. In einer Urkunde des Herzogs Matthmus II von Lothringen, ein Lehen des Straßburger Bisthums betreffend, unter den Zeugen .- Ilanrico et Lodoyco 30 de Listenberg, Olrico scholastico Argentinensi et Borcardo vicedomino Argenti- nensi. actum apud sanctum Blasium anno domini 1226, mense augusti. 1226 August St. - Blaise 2 . Aus Grandidier Oeuvr. ined. III, 301 nr. 289 nach dem lib. sal. 1347. 201. In einer Urkunde Bischof Bertholds von Straßburg, in der er den Grafen 33 Simon von Leiningen und Dagsburg mit der Burg Girbaden belehnt, als Zeugen : B[ertholdo] decano, W[lrico] scolastico et Ar[noldo] de Bürgeln canonicis majoris ecclesie in Argentina, H[einrico] comite de Werde et 0[ttone] de Ohsenstein, B[ur- 1 Cfr. nr. 94. 2 Die gleichen Zeugen und dieselbe Datirung zeigt die bezügliche Belehnungsurlcunde Bischof 40 Bertholds von Straßburg, cfr. Schöpflin Als. dipl. I, 357 nr. 443. cliardo] de Geroltsecke, . . . advocato de Hunsvelt, E[berhardo] de Andelahe, E[gelolfo] de Mundingen et A[lberto] Legere 1 . anno 1226, mense septembris in die Michahelis. 1226 September 29. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 728 or. mb. c. sig. pend. delapso. 5 Gedruckt aus dein Hb. sal. 1347 bei Würdtwein Nova subs. dipl. XIII, 293 nr. 76. 202. In einer Urkunde der Markgrafen Hermann und Heinrick von Baden, in der sie die Bagsburger Erbsckaft der Straßburger Kircke übertragen acta sunt hec presentibus testibus hiis et rogatis ad hoc : R[einhardo] preposito, B[erthoIdo] decano, F[riderico] cantore, Ül[rico] scolastico, A[rnoIdo] camerario, io Iljermanno] portario canonicis Argentinensibus; Ljudewico] de Liebtenberc, B[urcardo] vicedomino, A[lberto] Begerone militibus ; C[onrado] Virnecorn, Erbone judice, B[udolfo] sculteto civibus Argentinensibus et aliis quam pluribus. anno 1226, 4 nonas novenbris. 1226 November 2 2 . B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 40dls or. mb. c. sig. pend. laeso. 15 Gedruckt ebendarnach bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 303 nr. 292. Nach einer Copie Laguille pr. p. 33 — Schöpflin Hist. Zar. Bad. V, 172. 203. In einer Urkunde König Heinricks VII, den Vergleich seines Vaters Kaiser Friedrichs II mit der Straßburger Kircke betreffend, unter den Zeugen .■ prepositus Argentinensis, W[lricus] scolasticus, Afrnoldus] camerarius Argentinensis. ao 1226 November 28 Wirzburg. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2722 or. mb. c. sig. pend. delapsis. Gedruckt aus dem, lib. sal. 1347 bei Schöpflin Als. dipl. I, 357 nr. 444 — Huillard-Brehollcs Hist. dipl. Frider. sec. II, 900; Böhmer Acta imp. sei. p. 279 nr. 319. — Böhmer Beg. Henr. nr. 124. 25 204. Meister und Rath der Stadt Straßburg beurkunden einen zwischen Burckard von Truckterskeim und Hedwig, der Tochter Dietrichs von Epfig, geschlossenen Heiratksvertrag. 1226. Omnibus presens scriptum intuentibus Erbo junior magister burgensium et consules Argentinensis rei geste noticiam. res gestas bene perhennizat, qui eas 30 stili robore perhennizat. noverint igitur universi tarn presentes quam posteri, qualiter inter dominum Burchardum de Truhtersheim et dominam Hedewigam filiam domini 1 Aus den Zeugen sind auch die sechs in der Urkunde bezeichneten Schiedsrichter entnommen, unter ihnen W[lriens] scolasticus und Aflbertus] Begere. In Function zeigt dieselbe eine Urkunde von 1227 April 25, in der sie die Straßburger Kirche von allen Forderungen Graf Simons lossprechen. 35 Cfr. Grandidier Oeuvr. ined. III, 307 nr. 298 nach dem lib. sal. 1347. 2 Dieselbe Angelegenheit beurkunden die Grafen Sigbert und Heinrich von Werd, 1226 December Holzheim, mit den Zeugen: Reinhardo preposito, Ulrico scolastico, Arnoldo camerario canonicis Argentinensibus, Heinrico et Ludewico fratribus de Liehtenberc, Burchardo de Geroltesecken, Ottone de Ohsenstein, Alberto et Burchardo Begeronibus. Straßb. Bez.-A. G nr. 41 or. mb. c. 2 sig. pend. M delapsis, gedruckt bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 302 nr. 291, nach Copie bei Laguille pr. p. 34 — Schöpflin Hist. Zar. Bad. V, 173. Auch die Aebtissin Hedwig von Andlau trat die Bechte ihres Klosters auf Dagsburg an die Straßburger Kirche ab, 1227 März 4. Straßb. Bez.-A. G fase. 728 or. mb. c. 2 sig. pend. laesis, gedruckt nach Copie bei Schöpflin Als. dipl. I, 360 nr. 449. 164 1226 Dieterici de Epfiche conjunctum sit matrimonium. jam diclus Dietericus dedit predicte filie sue pre ceteris pueris suis bona sua in Hugesbergen et bona sua in Westhoven, tenebatur ei adhuc dare viginti sex quartalia frumenti in reditibus et, cum ea non haberet, dedit ei in recompensationem eorundem viginti sex quartalium quadraginta quinque agros aput Erstheim ratione pignoris obligates, quos agros 5 dominus Burcbardus de Truhtersheim pro triginta marcis redemit. hec bona omnia domine Hedewigi a patre suo collata ipsa contulit domino Burebardo marito suo in dotem ; versa vice contulit dominus Burcbardus predicte domine Hedewige in dotem predicta bona, que in Erstheim redemit, scilicet triginta quatuor quartalia frumenti, que ad ipsam de triginta marcis pertinebant, et bona sua in bannis Truhtersheim 10 et Tungensbeim sita. ne igitur hoc factum in posterum alicui vertatur in dubium, presens pagina descripta est in testimonium et sigillo civitatis conmunita. acta sunt hec publice anno domini 1226 in tempore herum consiliariorum, videlicet Wernheri Begeronis, Hümberti Zidelarii, Siglini buregravii, Cünradi Virnecorn, Johannis filii judicis, Gozelini, Friderici de Hagenowe, Hugonis Riplini, Wernheri 10 Velkelini, Hartungi generi Vituli, Marcquardi Vituli, Erbonis junioris magistri. preterea hii testes interfuerunt : Dietericus Stehellinus, Albertus albus Begere, Eberhardus et Rudolfus Scholzelini, Hugo de Mittelbus, Erbe judex, B[urchardus] scultetus de Ebenheim, F[ridericus] Dispensator et filii sui Fridericus et Burcardus, Rudolfus Riplin, Weltscin, Johannes et Burcbardus de Kunegeshoven et alii quam 20 plures. H aus Straßb. llosp. A. docum. inut. lad. 10 fase. 44 or. mb. c. sig. pend. 205 . Das St. Thomascapitel zu Straßburg und die Abtei Lützel tauschen Weinberge in Morschweier um. 1226. In nomine sancte et individue trinitatis. notum esse cupimus universis pre- 25 sentes litteras inspecturis, quod nos Henricus prepositus, Iienricus decanus totumque capitulum sancti Thome in Argentina de conmuni consensu a corpore vinee nostre, quam habemus in Morswilre, que dicitur rebegarte, per muri divisionem separando quandam portionem dedimus fratribus de Lucela ordinis Cisterciensis. item ante portam curie ipsorum dedimus eis octo schaz, item in banne de Ilerleshem in loco, 30 qui dicitur Wostaker, dedimus eis quinque schaz. ipsi autem in predictorum recon- pensationem vineam quandam, que dicitur des kelners nuwesece, et quandam, que dicitur Kleinetalaker, et aliam, que dicitur der Grozetalaker, item in loco, qui dicitur zume Zune, quatuor schaz ecclesie nostre contulerunt. volentes igitur tarn eis quam nobis in futurum providere, duo instrumenta jam dictam conmutationem 35 continentia fecimus conscribi capituli nostri sigillo eadem roborantes, unum nobis retinendo aliud fratribus antedictis relinquentes. hujus rei testes sunt Henricus ecclesie nostre decanus, Sigeboto cellerarius, Wolfhelmus canonicus ejusdem ecclesie, canonicus frater Otto conversus et magister curie de Hadestat, frater Lütoldus magister vinearum ejusdem curie, Folmarus dictus de Enheim, Burcardus dictus 40 Rex, Ulricus villani de Morswilre. nos etiam abbas et conventus de Lucela conmu- 1226 — 1227 165 tationem jam dictam, sicut rationabiliter facta est, approbantes et ratam habentes similiter sigillum nostrum instrumentis predictis fecimus apponi ad cautelam. acta sunt hec anno dominice incarnationis 1226. T aus Straßb. Thom. A. dooum. hist. lad. 15 or. mb. c. 2 sig. pend. 5 Gedruckt darnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 304 nr. 22. 206 . Das Straßburger Domcapilel verleimt den Brüdern Hugo und Wolpero, Straßburger Bürgern, einen Hof zu Schiltigheim auf neun Jahre. 1227 März. Reinhardus prepo[situs], Bertoldus deca[nus, F]riderichus cantor, [U]lrichus scolasticus lotumque capitulum majoris ecclesie in Argentina universis baue paginam io inspect[uris] rei geste notici[am], oblivioni p[rud]enter occurrimus, si ea, que nostris temporibus aguntur, scripto conmendamus. noscant igitur prese[ntes] et futuri prese[ntem] paginam inspecturi, quod nos unanimi consensu concivibus nostris Hugoni et Wolperoni fratribus curiam nostram in Schiltecheim ad novem annos concessimus colendam tali pacto, quod, transactis jam dictis annis, curiam nobis in 15 bono edificio et terra bene culta relinquant, si ulterius eam ipsis concedere nolue- rimus. medio vero tempore quolibet anno decem agros ad minus nobis tenentur bene fimare et apud Argentinam cellerario quadraginta quartalia tritici et quadra- ginta siliginis infra festum assumptionis et nativitatis beate Marie procul omni dolo ^ 't presentare. si vero regia aut generalis aut alias conmunis gerra fuerit exorta et 20 eadem curia propter eam devastata fuerit vel exusta vel grandine frumenta percussa vel quod vulgo dicitur missewas ubique locorum fuerit, dampna talia, quibus ipsi innocentes inventi fuerint, secundum jus conmune et consuetudinem terre in nos redundabunt. et si eorum rixa vel discordia sive qualicunque eorum culpa curia prenominata fuerit adusta, dampna talia ipsi supportabunt nec eo minus prenotata 25 frumenta nobis donabunt et, si ad talia dampna ipsis aliquod juvamen impendere voluerimus, non jus aliquod sed gratiam nostram poterunt implorare. preterea, si ex culpa nostra all qua dampna ipsis illata fuerint, non ipsis sed nobis illa accres- cent. insuper animalia sua in curia habere promiserunt et omne frumentum, quod super agris quinque mansuum creverit, pratorum fenum curie presentabunt, ut de 30 Stramine et paleis ceterisque abjectionibus agri fimentur. si vero unum eorum medio tempore mori contigerit, alter supradictam conventionem ratam liabebit et, si ambos viam universe carnis ingredi contigerit, lieredes eorum, si plenain cautionem nobis fecerint et eosdem mansus bene coluerint, usque ad prescriptum terminum prenomi- natam conventionem habebunt, et ut hec rata permaneant et inconvulsa, presentem 35 paginam sigillo capituli conmunitam ipsis in testimonium scribi fecimus. actum anno domini 1227, mense marcio, scribente Guntero h B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2700 or. mb. c. sig. pend. delapso. Der obere Band des Pergaments ist an einigen Stellen ausgerissen. Gedruckt aus dem lib. sal. 1347 bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 306 nr. 297. 40 i Denselben Schreibervermerk trägt auch die Urkunde der Aebtissin Hedwig von Andlau, 1227 März 4, cfr. nr. 202 not. 2. 207 . Vertrag der Bürger von Straßburg und Speier über die Belangung von Schuldnern. 1227 November. In nomine sancte et individue trinitatis amen. ne rerum gestarum veritas cadat in oblivionem, litterarum debet memoria perhennari. noverint igitur tarn presentes quam posteri, quod nos cives Argentinenses causa concordie et antiqui federis et amicicie reparationem spopondimus et firmiter observare promisimus civibus Spirensibus, quod de cetero nullus concivium nostrorum aliquem concivium eorum pro aliquo debito apud nos conveniat aut gravare presumat, nisi principalem debiti personam. quod et ipsi versa vice firmiter observare et nulla ratione violare conpromiserunt. ne igitur hoc factum posterorum cavillatione vel temporis oblivione possit infringi aut aliquo casu violari, presentem paginulam sigillo nostro munitam ipsis in testimonium concessimus habendam. anno incarnationis domini 1227, mense novembri. S aus Speierer St. A. Cod. mb. nr. 1008 p. 32 um die Mitte des Uten Jahrh. geschrieben, mit der Ueberschrift: die burger und der rat von Straßburg sollen nit beclagen unser burger einen vor den andern und sollen wir in ouch dazselbe tftn. Gedruckt darnach bei Chr. Lehman Chron. d. freyen Leichsstatt Speyr lib. V cap. 84 — Lünig XIV, 1, 465 nr. 4. 208 . Bischof Berthold von Straßburg beurkundet einen Tausch von Grundstücken zwischen dem St. Thomascapitel und den Dominikanern daselbst. 1227. Bfertholdus] dei gratia Argentinensis episcopus. rerum gestarum memoriam tollit oblivio, si eam non conservet litterarum protestatio, eapropter ad noticiam tarn presentium quam futurorum pervpnire volumus, quod dilecti nostri canonici sancti Thome, petitioni nostre benignum prebentes assensum, ortum contiguum domui predicatorum, religiosis viris deo ibidem famulantibus j titulo permutationis libere contulerunt, recipientes a jam dictis fratribus quinque areas ab omni onere censuum liberas, emplas et traditas a fideli nostro Conrado dicto Virnekorn, consensu heredum suorum accedente, quarum due site sunt in capite vici, qui dicitur des Holtzheimers gasse, relique vero tres inter pontes in parrochia sancti Petri senioris. verum quia predictus ortus ad officium decanatus sancti Thome spectabat, quicunque fuerit decanus, jam dictas areas possidebit, persolvens annuatim custodi sancti Thome quinque solides in recompensationem decimarum, que ex fructibus orti permutati poterant provenire, portario vero ejusdem ecclesie solidum, cui idem ortus pro eodein debito prius fuerat censualis. ut autem prenominati conlractus tarn emptionis quam permutationis solempniter acti ex nostra auctoritate futuris temporibus robur perpetuum accipiant, duas paginas super hiis conscriptas ad petitionein partium sigilli nostri munimine duximus roborare, appositis etiam sigillis utriusque ecclesie et nostre civitatis, huic facto presentes affuerunt Uolricus de Dalmassingen, Herrn annus de Erenberg portarius, magister Heinricus de Lutenbacb canonici Argentinenses, Wernherus der Leger, Reinbolt Vitulus, Wernlierus der Kage, Johannes 5 io 15 20 25 30 35 1227 — 1228 167 filius judicis, Otto Ripelin, Waltherus Virnekorn, Goesselinus et alii quam plures. anno domini 1227, indictione 15. Aus Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 305 nr. 23 nach einer Abschrift des 14ten Jahrh. 5 209. In einer Urkunde Bischof Bertholds von Straßburg, seinen Zwist mit dem Kloster Hohenforst betreffend, als Zeugen .- Reinhardo preposito, Ulrico sco- lastico, Ilerinanno portario et Arnoldo kamerario majoris eclesie Argentinensis et Eberhardo plebano de Zabernia, Heinrico kamerario nostro et Alberto milite de Ilermotesheim et Ulrico milite de Girbaden. anno domini 1228, mense januario. io 1228 Januar. B aus Straßb. Bee.-A. G nr. 42 or. mb. c. 2 sig. pe>id. delapsis. Gedruckt darnach i. d. Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. VII, 193; Grandidier Oeuvr. ined. III, 309 nr. 302. 210. Pabst Gregor IX verbietet dem Straßburger Bomcapitel das Tragen von 15 schwarzen Gewändern. 1228 Februar 11 Rom im Lateran. Gregorius episcopus servus servorum dei dilectis filiis, decano et capitulo Argentinensi, salutem et apostolicam benedictionem. licet ad augmentum decoris unice Christi sponse proveniat, quod varietatibus est amicta, ubi tarnen disparitas deformis occurrit, merito est vitanda, quia nonnunquam sub pretextu religionis 20 superstitionis vitium ingeri consuevit. in nostra siquidem, fili decane, proposuisti presentia, quod in ecclesia vestra fuit liactenus ex quadam abusiva consuetudine observatum, quod a festo beati Martini usque ad festum resurrectionis dominice suppelliciis nigris in choro utimini et in claustro, propter quod dicta ecclesia ex hujusmodi deformitate habitus patere videtur ostentui, dum singularis Inter alios 2Z recipitur. quia igitur interest nostra, in ecclesia dei deformia a reformare, tuis, fili decane, supplicationibus inclinati, hujusmodi suppelliciorum nigrorum abusum peni- tus abolentes concedimus, immo precipimus, ut temporibus illis, quibus eis usi fuistis, de cetera cum suppelliciis albis utamini capis nigris. datum Laterani 3 idus februarii, pontificatus nostri anno primo. 50 Zits Grandidier Oeuvr. ined. III, 301 nr. 305 nach dem Mb. sal. 1347. 211. In einer Belehnungsurkunde Bischof Bertholds von Straßburg für den Grafen Symund von Dagsburg als Zeugen .- Bertoldus decanus, Heinrichus frater ejus archidiaconus, Ludewichus archidiaconus, Cünradus archidiaconus, Albertus comes de Ilabichesberc, Burchardus de Geroltiseke, Ludewichus de Liehtinberc, 35 Burchardus de Ehenheim quondam scultetus, Erbo et Wezel quondam judices, Nov . H März 27 a) Grandidier add . reformia. 468 1228 Cünradus custos et Karolo scolasticus Honaugenses et alii quam plures. actum anno domini 1228, 3 nonas julii in civitate Argentinensi. 1228 Juli 5 Straßburg l . B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 45 or. mb. c. sig. pend. laeso. Nach den Bruchstücken zu schließen, ist es das Siegel des Grafen von Bagsburg, das erhalten ist; alle übrigen sind abgefallen. Gedruckt darnach bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 313 nr. 307. 212. Pabsl Gregor IX ermahnt die Bürger Straßburg s, in ihrer löblichen Treue gegen die Kirche zu beharren, und verspricht sie in den allgemeinen Frieden einzuschließen. 1228 September 27 Perugia. Gregorius episcopus servus servorum dei dilectis filiis civibus Argenlinensibus salutem et apostolicam benedictionem. deo credimus esse gratum et nobis plu- rimum est acceptum, quod fideliter et efficaciter haccenus astitistis Argentinensi ecclesie matri vestre, per hoc vos exhibentes benedictionis filios et devotionis alumpnos, gratos etiam spiritualis beneficii, quod ab ea, cum vos in Christo rege- neraverit, accepistis. dignis vos ergo inde laudibus in domino commendantes et referentes pro vobis gratias creatori, devotionem vestram monemus et obsecramus in domino per apostolica scripta mandantes, quatinus, cum exbibitum a vobis ecclesie predicte auxilium ad salutem et gloriam vestram cedat, pro ea, cujus bonores et jura sicut devoti filii conservare debetis, venientibus ex adverso vos viriliter opponatis, cum in depressione ipsius deprimi honorem vestrum contingat et recte super vos obprobria ejus cadere dinoscantur. sane in cordibus vestris non debet esse aliqua dubitatio, quod in tempore necessitatis vos deserere debeamus. non enim erit in oblivione vestra devotio, sed menti nostre semper infixa manebit. nec suspicari debetis, quod efficiamini a pace ecclesie alieni; immo nunc et quando necessitas fuerit, vobis tamquam specialibus apostolice sedis filiis assistemus provi- suri indempnitati vestre, sicut fuerit oportunum, ita quod nullo modo penitere poteritis vos in apostolice sedis devotione stetisse, sed in ea firmius radicati fortius et fiducialius persistetis. datum Perusii 5 kalendas octobris pontificatus nostri anno secundo. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corpus A lad. 3 a or. mb. c. bulla pend. delapsa. Auf der Bückseite von gleicher Hand civibus. Gedruckt darnach von Winkelmann i. d. Forsch, z. deutsch. Gesch. XV, 380 nr. 5. — Potthast Beg. pontif. nr. 8363 a . 1 Bischof Berthold stellt dem Grafen folgende fidejussores : Friderichum cantorem, Ulrichum scolasticum, Arnoldum camerarium, Friderichum de Hagenowe concanonicum nostrum; Burchardum Puerum, Friderichum de Offenwilre, Theoderichum Stehellinum, Wilhelmum Begere, Rftdolfum scul- tetum, Sygelinum milites; Erbonem juniorem, Friderichum filium Dispensatoris, Erbelinum brevio- rem, Johannem Vitulum, Hartungum, Sivridum Wulledin. Für das Einlager wird Zobern bestimmt. 5 10 15 20 25 30 35 1229 169 213 . Das St. Thomascapitel zu Straßburg beurkundet, daß die Kinder Spenders für das Seelenkeil ihrer Mutier Hedwig der Mariencapelle in der Thomaskirche zwei Gärten im Bann von Königshofen geschenkt haben. 1229 Februar 12. Capitulum sancti Thome. noverit presencium etas et futura posteritas, quod 5 duo filii quondam Dispensatoris, Fridericus et Burchardus, et due filie ejusdem, Gerdrudis et Agnes, divino instinctu pro remedio anime matris sue Hadewigis et sua propria salute contulerunt capelle sancte Marie in ecclesia nostra duos hortos proprios sitos in banno Kunegesboven, de quibus annuatim solvuntur duodecim solidi et quatuor cappones, nt exinde lumen indeficiens in eadem capella singulis io noctibus ministretur et in anniversario predicte domine duo solidi portario assignentur inter fratres presentes distribuendi. sic autem placuit eis et nobis visum est expe- dire, nt, quicunque fuerit ebdomedarius ecolesie nostre, quia rnagis videtur ad lioc ydoneus, prefatos hortos ad tempus vite sue libere possideat et censum recipiat et lumen capelle fideliter amininistret et, si quid residuum fuerit, in suos usus convertat. 15 si vero in illuminatione capelle negliens vel inutilis invenietur, quicunque fuerit decanus ecclesie nostre, de prebenda ipsius ebdomedarii tenebitur omnem defectum Inminis adimplere. acta sunt hec anno domini 1229 in capitulo nostro, pridie idus februarii. T aus Straßb. Thom. A. lad. 6 (personnel) or. mb. c. 2 sig. pend. Gut erhcdtne Siegel des 20 St. Thomascapitels und Friedrich Spenders. Gedruckt darnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 306 nr. 24. 214 . In einer Urkunde Bischof Bertholds von Straßburg für die Kirche von Werd: datum anno domini 1229, pridie kalendas martii, presentibus R[einbardo] preposito 1 , F[riderico] cantore 2 , Ulrico scolastico, A[rnoldo] camerario, Ricbardo, 25 magistro H[einrico] de Lutembach canonicis Argentinensibus et Hfugone] cantore Basiliensi. 1229 Februar 28. Aus d. Solothurner Wochenblatt 1821 S. 373 nach einem Vidim. des Bischofs Johann von Straßburg, 1323 Mai 29 (die dominica proxima post festum s. Urbani). 215 . Ruker Canonicus von Straßburg und Ulrich Canonicus von Haslach 30 erkennen zu Recht, daß Walther Ritter von Brumat verpflichtet sei, der St. Thomaskirche zu Straßburg jährlich vier Eimer Weins zu liefern. 1229 Mai 1. Rükerus Argentinensis et Ulricus in Ilaselahe canonici omnibus presentem paginam inspecturis salutem in vero salutari. tenore presencium liquere volumus, 1 Her Domprobst Reinhard ist in demselben Jahre auch Zeuge in einer Urkunde des Bischofs 35 Konrad von Gonstanz für das Kloster St. Blasien. Vergl. Wirtemberg. Urkundenb. III, 240. 2 Her Hmisänger Friedrich beurkundet 1228 eine Schenkung des Bitters Werner Stamph an, das Kloster Hohenburg, u. A. mit den Zeugen Henrico plebano sancti Laurentii, Friderico servo nostro. Straßb. Bez.-A. G fase. 1229 or. mb. c. sig. pend. delapso. 22 170 1 2 2 9 quod nos receptis testibus legittimis et eorum dicta secuti sentencialiter diffinivimus, quod Walterus miles de Brümat filius Nibelungi tenetur reddere ecclesie sancti Thome de quatuor agris sitis in banne Talbeim singulis annis quatuor amas boni vini ad mensuram, que in conmuni usu Argentine babetur. pretaxati quoque quan- titas vini in curiam Ergersheim, que attinet jam dicte ecclesie, a prenominato 5 W altero est transmittenda. ne autem super hiis, que a nobis erdine juris terminata sunt, possit deinceps questio suscitari, presentem paginam sigillorum nostrorum apposicione decrevimus reberare. actum anno domini 1229, kalendis maji. T aus Straßb. Tlum. A. Titres lad. 10 or. mb. c. 2 sig. pend. laesis. Auf der Legende des einen Siegels noch zu erkennen : Rftkerus pincerna. 10 216 . Vertrag der Bürger von Straßburg und Saarburg über die gegenseitige Erstattung von Schadenersatz durch Erhebung eines Marhtzolles. 1229. In nomine sancte et individue trinitatis amen. ne rerum gestarum veritas cadat in oblivionem, litterarum debet memoria perhennari. noverint igitur tarn presentes quam posteri presens scriptum inspecturi, quod, cum Theobaldus dux Lotba- 15 ringie cives Argentinenses graviter dampnificasset 1 et ob hoc post hec rixe quam plures inter cives Argentinenses et cives Sarburgenses sint orte, tandem ex mandato et consilio dominorum, episcopi videlicet Argentinensis et episcopi Metenensis, lionestis viris mediantibus inter cives predictos facta compositio talis, quod ex parte civium Argentinensium Gozelinus magister burgensium, ßudolfus de Zavernia, Fridericus 20 de Ilagenowe, Hartungus de Hechingen, Johannes de Sarburc, Siglinus Tiuscere, ex parte autem Sarburgensium Godefridus scultetus, Wiricus Yogelhunt, Wipertus, Nycolaus Loscebrant, Dietericus de Marsele, Fridericus Giude, super dampnis utrique illatis verdate perscrutata, dampnificatis ex utraque parte ablata restituant, restitu- tionem autem ex consensu utriusque civitatis in hunc modum recuperando, quod 25 mercatores Argentinenses in nundinis de singula libra civium Sarburgensium 2 reci- piant denarios et e converso mercatores Sarburgenses de singula libra civium Argentinensium® 1 denarium recipiant, quousque dampnificatis ex utraque parte ablata persolvantur. si autem cives Sarburgenses cum bonis suis, de quibus in nundinis theloneum non persolverunt, usque Argentinam pervenerint, similiter de 3» qualibet libra 2 denarios sunt daturi. quicunque autem mercatorum utriusque civitatis prenotatum theloneum persolvere contradixerit, civitas sua compellat eundem, duplicem pro conlumatia persolvere theloneum. preterea consenserunt in hoc cives Sarburgenses, quod ipsi pro bonis, que filii Gellingi in Argentina Simundo de Zavernia per judicium persolverunt, nullam deinceps querimoniam moveant aut aliquam 33 a) M Argensium. 1 Aller Wahrscheinlichkeit nach auf dem Einfall ins Elsaß, den Herzog Theobald I von Lothringen im Jahr 1218 unternommen hatte. Cfr. Bicherii Chron. Mon. Senonensis lib. 3 cap. 24. 1229 — 1230 171 impeticionem. quodsi autem cives unius civitatis dampnificati fuerint ab aliquo minisleriali vel provinciali, qui non est alterius civitatis civis, eadem civitas pro hoc dampno nullatenus tenebilur respondere, si cives ejus hoc facto non interfuerint. si autem ablata forte in civitate reperta fuerint, justicia et satisfactio condigna 5 dampnificato est exliibenda. ut autem hec amicabilis compositio rata et inconvulsa in evum permaneat, presens paginä descripta est in testimonium et sigillis utriusque civitatis firmiter conmunita. acta sunt hec publice anno dominice incarnationis 1229 in tempore horum consiliariorum Argentinensium : domini Wernheri marscalci, Humberti Zidelarii, Siglini burcgravii, Eberbardi Pueri, Erbonis judicis, Günradi io Virnecorn, Erbonis junioris, Nicolai Gozelini, Rudolf! de Zavernia, Weltscini, Friderici filii Günonis, Härtung! generi Vituli, Rudolf! filii Lenzelini magistri scabinorum 1 . M aus Miltenberg. Habel-Stift, or. mb. c. 2 sig. pend. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 224b des Straßb. St. A. bei Schöpflin Als. dipl. I, 363 nr. 455 (a. 1228). 15 217. Kaiser Friedrich II ertheilt dem Bischof, den Ministerialen und den Bürgern von Straßbnrg für ihre Parteinahme gegen ihn in seinem Streit mit der Römischen Kirche Amnestie. 1230 August 28 Ceperano. Fr[idericus] dei gratia Romanorum Imperator semper augustus, Jerusalem et Sicilie rex. universis presentes litteras inspecturis fidelibus suis gratiam suam et 20 bonam voluntatem. per presens scriptum notum facimus universis, quod nos remisimus venerabili episcopo Argentinensi dilecto principi nostro, ministerialibus Omnibus et civibus Argentinensibus omnem culpam et offensam, quam iidem omnes occasione discordie orte inter nos et Romanorum ecclesiam contra nostram celsitu- dinem commiserunt. fidelitati igitur vestre firmiter precipiendo mandamus, quatinus 25 nullus vestrum sit, qui eisdem episcopo, ministerialibus et civibus occasione predicta in personis vel bonis suis molestiam inferre presumat temere vel gravamen. datum in castris prope Ceperanum 28 augusti, 3 indictionis. S aus Straßb. St. A. AA art. 1 nr. 6 or. mb. c. sig. pend. delapso. Gedruckt ebendarnach bei Huillard-Brcholles Hist. dipl. Frider. sec. III, 220. Nach dem 30 Briefbuch A fol. 22a des Straßb. St. A. bei Wencker App. et instr. archiv. p. 165 = Lünig XVII, 872 nr. 13; Schöpflin Als. dipl. I, 365 nr. 459. — Böhmer nr. 675. 1 Hie im Raths- u. Bürgerbuch fol. 4b des Straßb. St. A. von einer Hand des loten Jahrh. ver- zeichnete Bathsliste des Jahres 1229 enthält außer diesen Namen noch den des Otto Riplinus und einige Bürgernamen : Erbo inter mercatores, Heinricus et filius suus de Luto, Sifridus ad Salmonem, 35 Fridericus Rufus, Sifridus Haberer, Heinricus de Ache. 172 1230 218. Günther von Landsberg und seine Gemahlin Beligina beurhunden, daß letztere ihre zu Mittel-Hausbergen gelegene Besitzungen gegen ein Stiftslehen des Straßburger Domscholasticus Ulrich in Meistratzheim eingelauscht habe. 1230. Guntherus de Landesperc et domina Beligina uxor ipsius Omnibus hanc paginam inspecturis salutem in perpetuum. noverint universi presentes et futuri, quod ego Beligina de Landesperc hereditatem et possessiones meas aput Iluspergen, quod medium nuncupatur, sitas cum domino Ül[rico] scolastico Argentinensi pro posses- sionibus et feodo suo claustrali in Meistersheim, in quo hone memorie R. de Grifenstein canonico Argentinensi successit, auctoritate predicti mariti mei G untheri permutavi et per manum ejusdem mariti hereditatem et possessiones jam dictas nomine meo et heredum meorum presentium et futurorum eidem scolastico et capitulo Argentinensi dedi, tradidi cum omni jure et pertinentiis earundem universis. hanc itaque donationem et permutationem litteris presentibus me fecisse confiteor et protestor, warandam super hiis debitam, sicut juris est, promittens eisdem. et ut premissa perpetuam obtineant firmitatem, sigillis domini nostri B[ertholdi] Argenti- nensis episcopi et capituli prefati necnon mariti sepe dicti, cum proprium sigillum non habeam, sollempniter ea conmunivi. acta sunt hec anno domini 1230, presentibus hiis F[riderico] cantore, Afrnoldo] camerario, Hfermanno] de Erenberch portario, L[udewico] de Huneburch, F[riderico] de Hagenowe canonicis Argentinensibus et G[ottefrido] canonico sancti Petri Argentinensis, archipresbitero de Igmarshein, E[gelolfo] de Mundingen, A[lberto] Begerone albo et aliis quam pluribus. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2705 or. mb. c. sig. pend. Nur das Siegel des Landsbergers ist erhalten. Gedruckt aus dem lib. sal. 1347 bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 320 nr. 317. 219. Bischof Berthold von Straßburg gestattet dem St. Thomascapitel daselbst, die Einkünfte vacant gewordener Prcebenden drei Jahre hindurch zu gemeinem Nutzen zu verwenden. 1230. In nomine sancte et individue trinitatis. ego Bertholdus dei gracia Argentinensis episcopus. cum ex injuncto nobis officio teneamur omnium ecclesiarum nostre sollicitudini commissarum et precipue conventualium utilitati et necessitatibus omni diligencia providere, ecclesie sancti Thome et fratrum inibi deo serviencium defectibus condolentes, ut divinum ibi possit obsequium ampliari, paterna pietate remedium aliquod a decrevimus adhibere. concedimus ergo eis jure perpetuo et pia deliberatione statuimus, ut, cum prebendas vacare contigerit in eadem ecclesia, preter annum gratie, qui post mortem singulis fratribus indulgetur, duobus annis etiam sequentibus fructus plenarie percipiant earundem prebendarum, quorum medietatem ad culturam agrorum seu vinearum vel in alios usus ecclesie, reliquam vero ad sumptus refectorii convertant. ut autem hec salubris indulgencia memorato capitulo de consensu prepositi sui a nobis facta perpetuo rata et inconvulsa permanent nec aliquis succes- 5 io 15 20 25 30 35 a) T aliquot. 1230 173 sorura prepositi ausu temerario, quod nos pie statuimus, infringere presumat, sed certissime sciat, se teneri capitulo ad plenam ministrationem sic vacaniium preben- darum, presentem paginam super hoc conscriptam sigilli nostri munimine duximus roborandam. acta sunt hec anno domini 1230, presentibus Ulrico scolastico 5 majoris ecclesie, Gottefrido canonico sancti Petri, Ulrico de Buwenburc canonico in Haselha, Dietwino et Henrico canonicis in Surburc, Walthero plebano de Rotsheim capellano nostro, Johanne milite fdio Ilerbonis judicis, Hugone Ripelino tune temporis magistro civium, Herbone juniore et aliis quam pluribus. T aus Straßb. Thom. A. docum. hist. lad. 2 (Statuts) or. mb. c. sig. pend. 10 Gedruckt darnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 306 nr. 25. 220. Bischof Berlhold von Straßburg gestattet dem Convent des Frauenklosters St. Marx daselbst, sich an einem geschützteren Orte der städtischen Almende anzusiedeln. 1230. Bertoldus divina miseratione Argentinensis episcopus omnibus haue paginam 15 inspecturis salutem in perpetuum. cum omnium ecclesiarum nostre diocesis ordinatio ad nostram principaliter provisionem spectare noscatur, nos, quantum deo auxiliante poterimus, paci et tranquillitati intendere cupimus singularum. hinc est quod, cum cenobium sancti Marci Argentinense in strata publica situm bactenus, sicut liquet omnibus, exstiterit adeo, quod transitus communis ibi pateret universis 20 et nichilominus bostiles formidaret incursus ibidem, que quamvis omnia tarnen etiam singula sexui muliebri contradicant, omnino conventui predicto se ad locum, in quo nunc situs exstat, magis scilicet tutum eidem et observatione regulari plus ydoneum liberam transferendi dedimus facultatem. et eundem locum, qui vulgo almeinda a nuncupatur, magistri civium cum tocius civitatis consilio et aliis civibus multis 25 honestis et majoribus consensu et auctoritate nostra liberaliter contulerunt eidem 1 . unde nos locum ipsum cum omnibus suis pertinentiis sub beatorum apostolorum Petri et Pauli et sedis apostolice ac nostra speciali recepimus protectione. nulli ergo bominum buic nostre translationi et donationi predicte liceat ausu temerario con- traire. quod si quis attemptaverit, indignationem dei ac beatorum apostolorum Petri 30 et Pauli et nostram se noverit incursurum. testes autem, qui interfuerunt buic facto, sunt hii : de conventu majoris ecclesie dominus Ulricus b scolasticus, dominus Her- mannus de firenberc c portarius, Heinricus sancti Thome decanus; de fratribus pre- dicatorum d frater Volcnandus e prior, Petrus subprior, frater Waltherus et alii quam a) Hl almenda. b) Hl om. c ) Hl om. äs Erenberc. d ) Hl predicatoribus. e) E1 Volke- 35 uandus. 1 Das bisher in der Nähe von St. Arbogast befindliche Kloster (cfr. nr. 197) wurde nun in die Metzgerau verlegt. Königshofen hat eine damit übereinstimmende Notiz : und mit des bischoves wille buwetent sü sant Marx closter und koment dohin noch gotz gebürte 1230. (D. St-Chron. IX, 746.) 174 1230 — 1231 plures; de minislerialibus et civibus a , qui tune consules fuerunt, Albertus Begere albus, Wernherus Cage, Eberbardus Buer, Wecelo judex, Siglinus minister fratrum, Johannes filius judicis, Rudolfus de Vegerslieim, Fridericus Dispensator, Burcardus de Curia regis, Hugo Riplinus, Iieimboldus Stiubenwec, Cüno filius Erbonis, Wiricus filius Gozperti, Johannes Vilnius Magister civium 1 ; de aliis civibus b Erbo judex, Cünradus Virnecorn, Erbo junior, Gozelinus minister fratrum, Erbo filius Nicolai et alii quam plures. quare ut predicta perpetuam obtineant firmitatem, sigillo nostro scilicet et civitatis Argentinensis sollempniter fecimus commu- niri. acta sunt bec anno verbi incarnati 0 1230. II aus Straßb. Hosp. A. lad. 89 fase. 28 or. mb. c. 2 sig. pend. H 1 coli. ibid. or. mb. c. 2 sig. pend. Gedruckt nach H bei Schöpflin Als. dipl. I, 365 nr. 460; Grandidier Oeuvr. ined. III, 319 nr. 316. 221 . Der Cardinallegat Otto fordert die Gläubigen zur Unterstützung des armen St. Kalherinenhloslers zu Straßburg unter Verheißung von Ablaß auf. 1231 Januar 8 Oöln. Otto miseracione divina sancti Nicolai d in carcere Tulliano diaconus cardinalis, apostolice sedis legatus 2 , universis Christi fidelibus presentes litteras inspecturis salutem in domino. quoniam, ut ait apostolus, omnes stabimus ante tribunal Christi recepturi, prout in corpore gessimus, sive bonum fuerit sive malum, oportet nos diem messionis extreme misericordie operibus prevenire ac eternorum intuilu Seminare in terris, quod reddente domino cum multiplicato fructu recolligere debea- mus in celis firmam spem fiduciamque tenentes, quomodo, qui parce seminat, parce et metet et, qui seminat in benedictionibus, de benedictionibus et metet vitam eter- nam. cum igitur dilecte in Christo magistra et conventus sancte Katerine in Argen- tina ordinis sancti Augustini tanto subjaceant oneri paupertatis, quod ad sustenta- cionem ipsarum proprie non suppetant facultales, Universitäten! vestram rogamus et hortamur in domino atque in remissionem vobis injungimus peccatorum, quatinus a ) H i de civibus mit folgender Ordnung der Namen : dominus Johannes Vilnius, Albertus der Begere, Warnerus Lage, Eberardus Buer, Rodulfus de Vegeresheim, Wezelus judex, Johannes filius judicis, Fridericus Dispensator, Burchardus von Kuningeshove, Hugo Riplinus, Rein- boldus Stubenwec, Cüno filius Erbonis, Wiricus filius Gozberti, Sifridus bruzerdinestman. b) Hi fährt nach bruzerdinestman fort: ist! fuerunt tune temporis consiliarii civitatis, alii: Erbo judex, Erbo juvenis, Conradus Vetusgranum, Gozbertus bruzerdinestman, Erbo filius Nicolai etc. c) H i incarnacionis domini. d) S Nocolai. 1 Das Raths- u. Bürgerbuch fol. 4b des Straßb. St. A. nennt außer diesen zum Jahr 1230 : Egelolff von Mundingen, Friderich von Uffwilre, Sigelin richter, Erbo ClauPen sftn, Hug Gftldin sch&ffenmeister, ferner wohl als einfache Bürger Erbe richter, Rüdolff und Heinrich Lentzelins sftne, Peter goltmacher, Heinrich statzionierer, Hans Quinsin, Burchart Sidel, Albreht Rote, Rudolff Erlüge. 2 j Der Cardinaldiacon Otto war seit dem Herbst 1228 als päbsflicher Legat in Deutschland thätig. Im Herbst 1229 flüchtete er sich nach Straßburg, das gegen König Heinrich in Waffen stand, nachher hielt er sich zumeist in Brabant auf. Vergl. Winkelmann Friedrich II S. 320 ff. 5 10 15 20 25 30 35 40 1231 175 de bonis a deo vobis eollatis pias elemosinas et grata eis caritatis subsidia erogetis, ut per subvencionem vestram earuin inopie consulatur et vos per hec et alia bona, que domino feceritis inspirante, ad eterna possitis gaudia pervenire. nos enim de omnipotentis dei misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus meritis et 5 intercessione confisi omnibus, qui ad sublevandam earuin inopiam manum porrexe- rint caritatis, quadraginta dies de injuncta sibi penitentia auctoritate legacionis, qua fungimur, misericorditer relaxamus. datum Golonie, 6 idus januarii, anno domini 1231 S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 23b or. mb. Ut. pat. Der untere Band 10 des Pergaments, an dem wohl ein Siegel befestigt war, ist vollständig herausgerissen. 222. Bischof Berthold von Straßburg beurkundet, daß das Straßburger Hospital von der Dorfgemeinde Ergersheim einen Hof daselbst gekauft habe. 1231 Mai 6 Straßburg. Bertoldus dei gratia Argen tinensis ecclesie episcopus universis Christi fidelibus 15 hoc scriptum intuentibus rei geste notitiam. qui facta temporalia scripto spernit commendare, quserit actionibus hominum in posterum per conlrarium obviare. noverit ergo fidelium Universitas, quod domus hospitalis Argentinensis apud Ergirs- heim emit quandam curiam eorum curie adjacentem a tribuno et communitate ejus- dem ville quolibet anno pro triginta uno denariis in censu, que curia domui 20 bospitali hereditario jure debet attinere. et ne de cetera inter eos et domum hospi- talem aliqua queat ambiguitas oriri, presentem paginam nostri sigilli munimine fecimus communiri. testes hujus rei sunt Albertus Legere, Johannes filius Erbonis magistri hospitalis, Wolfhelmus et Otto dicti Lupi de Ergiresheim, Johannes pre- fectus Argentinensis milites et alii quam plures. datum Argentine anno domini 25 1231, 2 nonas maji, scribente Güntere. H aus Straßb. Hosp. A. lad. 33 fase. 1 or. mb. c. sig. pend. 223. B[ertholdus] episcopus Argentinensis de Iteinhardi a prepositi, Berhtoldi decani, totius capituli sui neenon ministerialium consensu promittit Hfeinrico] episcopo Basiliensi, si quis abhinc usque ad nativitatem domini proxime venturam 30 et ab inde usque ad biennium preter imperatorie seu regie majestatis culmen eum in juribus, hominibus ac rebus offendere presumpserit, ei se auxilium laturum esse, «ut malitiis hominum». datum Argentine anno domini 1231, 3 nonas octobris. 1231 October 5 Straßburg. Aus Trouillat Mon. de Bäle I, 521 nr. 349 nach einer Copie des Basler bischöfl. A. 35 a) Trouillat Bernhardi. 1 Unrichtig ist demnach die Angabe Königshofens : sant Kathrinen closter zft Strosburg wart gemäht und gebuwen noch gotz gebürte 1242 (D. St-Chron. IX, 740). 1233 Dez. 23 176 1231 224 . Meiste'!' und Rath der Stadt Straßburg beurkunden den Verkauf eines in der Aue gelegenen Grundstückes der städtischen Almende an den Bürger Cuno vor dem Münster. 1231. Erbo junior magister burgensium et consules Argentinenses. oblivioni pru- denter occurrimus, si ea, que nostris geruntur temporibus, scripto commendamus. noverint igitur tarn presentes quam posteri presens scriptum inspecturi, quod, cum nos pro pecunia, quam Romanorum regi Heinrico dedimus l , almendam nostram venderemus, vendidimus etiam Cünoni ante monasterium concivi nostro aream unam apud curiam suam, que olim illius de Schaftoltzheim fuerat, in augea sitam in liberam proprietatem sibi et heredibus suis perpetualiter possidendam, consensu et voluntate communis civitatis nostre plenius accedente. ne igitur hoc factum poste- rorum cavillatione vel temporis oblivione possit in irritum revocari, presentem paginam sigillo civitatis munitam prefato Cünoni et heredibus suis in testimonium concessimus habendem. acta sunt hec publice anno incarnationis domini 1231 in tempore nostri consilii, videlicet Dietrici burggravii, Eberhardi Pueri, Wilhelm! Begeronis, Eberhardi 2 , Nicolai Gösselini, Rüdolfi de Zavernia, Friderici inter mercatores, Erbonis filii judicis, Burckardi Dispensatoris, Johannis de Kungeshoven, Hugonis filii tlielonearii, Ulrici Löselim, Marcquardi Vituli, Rüdiger! de Friburg, Dietrici Auch, Erbonis junioris magistri burgensium et aliorum multorum 3 . H aus Straßb. Hosp. A. prot. 5 cop. chart. sec. XV aus einer Handschrift von 190 Blättern. 225 . Graf Hartmann von Kyburg beurkundet, daß seine Schwester Adelheid, Gräfin von Tollenstein, ihre Güter zu Hausbergen und Willstett sowie einen Hof in der Stadt Straßburg dem Kloster St. Marx daselbst geschenkt habe. 1231 Straßburg im St. Marxhloster. Hartmannus dei gratia comes de Kyburg omnibus presens scriptum inspecturis salutem in domino. Universität! vestre presencium volumus intimari rescripto, quod soror nostra domina Alheidis, comitissa quondam de Tollen stein, de consensu et bona voluntate nostra contulit ecclesie monialium sancti Marci in Argentina omnia bona sua, que habuit in Ilugesperghen a et in Uuilstide, et curtim, quam a) S Hugespergh mit Querstrich durch den, Schaft des h. 1 Wohl bei der Aussöhnung mit König Heinrich im Herbst 1229. Darüber berichten die Casus 8. Oalli von Konrad de Fabaria : post discessum igitur cardinalis a civitate Argentina pacato ali- quantum regis animo Argentinam veniens, paci reformande cum dedisset operam, dato argento non modico, ipso venerabili mediante abbate, ipsius recuperaverunt graciam. rogatus itaque abbas a burgensibus post maximas graciarum actiones pro reconciliatione regis 200 marcas argenti recepit ab ipsis. (Man. Germ. SS. II, 181.) 2 Stoltzenboltz fügt das Verzeichniß der Bathsmitglieder im Raths- u. Bürgerbuch fol. 5a des Straßb. St. A. hinzu. 3 Im Jahr 1231 October 5 (3 nonas octobris) wird in einer Urkunde der Herren von Hohenstein, ihren Streit mit dem Kloster Hohenforst betreffend, unter den Zeugen ein Heinricus Stollo in Argentina erwähnt. Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. B lad. 38 or. mb. c. sig. pend. delapsis. 5 10 15 20 25 30 35 40 1231—1232 177 emerat in ipsa civitate Argentinensi, pro remediis animarum patris et matris sue, mariti ipsius, propria et nostra communiter salute. ne igitur quisquam heredum prefate sororis nostre domine klheidis memoratam donationem valeat irritare, nos, qui ipsius de jure sumus advocati, presentem ratibabitionis nostre litteram conscribi 5 fecimus et sigilli nostri munimine roborari. actum Argentine in cenobio sancti Marci anno ab incarnatione domini 1231. S aus Straßb. St. A. lad. Chartreuse-Oberhausbergen or. mb. e. sig. pend. mutilato. 226 - Pabst Gregor IX entscheidet Hier die Besetzung einer Prcebende am Straßburger Domcapilel. 1231 März 20—1232 März 20. io Gregorius episcopus servus servorum dei venerabili fratri Argentinensi episcopo salutem et apostolicam benedictionem. venerabilis frater noster Portuensis episcopus supplicayit nobis, nt, cum quandam prebendam, que in Argentinensi ecclesia tandiu vacaverat, quod donatio ejus erat ad sedem apostolicam devoluta, J. clerico contuleril, dum in illis partibus legationis officio fungeretur suam collationem 15 benigno prosequeremur affectu. . . . verum procurator Argentinensis a capituli proposuit ex adverso, quod idem capitulum boc audito consuetudinem allegans antiquam inviolabiliter observatam, juxta quam nullum nisi nobilem et liberum et ab utroque parente illustrem, honestae conversationis ac eminentis scientiae in suum consortium hactenus admiserant, ne contra boc fieret, maxime cum nulla tune 20 prebenda vacaret, antequam monitorias vel executorias litteras recepisset, ad sedem apostolicam appellavit. . . - nos igitur attendentes, quod non generis sed virtutum nobilitas vitaeque honestas gratum deo faciunt et idoneum servitorem, ad cujus regimen non multos secundum carnem nobiles et potentes elegit sed ignobiles ac pauperes eo, quod non est personarum acceptio apud ipsum et vix ad culmina 25 dignitatum nedum prebendas viri eminentis scientiae valeant reperiri, exceptiones hujusmodi non duximus admittendas. . . . discretioni vestre mandamus, quatenus, si vobis constiterit predictam prebendam vacasse, quando ipsam dicto J. contulit episcopus memoratus, ipsum ad eam recipi faciatis. datum . •. . pontificatus nostri anno quinto. 30 Aus Grandidier Oeuvr. ined. III, 335 nr. 338 (ex decretalium Gregorii noni libro tertio). 227 . Pabst Gregor IX beauftragt den Bischof, den Prior der Dominikaner und den Domcanonicus Hermann von Urenberg zu Straßburg, gegen das ausschweifende Leben der Nonnen des St. Stephansklosters daselbst eventuell mit Ausweisung einzuschreiten. 1232 April 2 Bieti. 35 Gregorius episcopus servus servorum dei venerabili fratri episcopo et dilectis liliis priori fratrum predicatorum et II[ermanno] de Erimberc canonico Argenti- a) Grandidier Argentini. 1 Cfr. nr. 196 not. 3. 23 178 1232 nensibus a salutem et apostolicam benedictionem. ex parte tua, frater episcope, fuit propositum b coram nobis, quod 0 abbatissa et moniales monasterii sancli Stephani Argentinensis, jugo regularis observantie a se prorsus abjecto, vitam ducunt adeo dissolutam, quod nulla in eis penitus religionis vestigia remanserunt. nec speratur etiam, ut eedem tanquam terra in fasilaginem versa, quantumcunque culture adlribita fuerit, diligentia possint ad ferendum fructus debitos emolliri, quia, quamvis tarn tu quam predecessores tui eas monueritis et correxeritis diligenter, ipse tarnen non solum se nulla penitudine correxerunt, verum etiam adjicientes peccata peccatis pejora prioribus committere non formidant. quare [de] d ipsarum salute sollicitus supplicasti, ut super hiis providere salubriter dignaremur. de nostra igitur circumspectione plenam in domino fiduciam obtinentes discretioni vestre per apostolica scripta mandamus, quatinus, si est ita, ordinem Cisterciensium in ipsum monasterium inducatis vel ipsas victuras de cetero juxta modum monialium sancti Sixti de Urbe faciatis recludi et, nisi predicte abbatissa et moniales a vobis monite diligenter infra competentem terminum eis prefixendum a vobis alterum predictorum duxerunt faciendum, vos extunc, e ipsis exinde amotis, eas in locis aliis sui ordinis collocetis ordinaturi de monasterio supradicto auctoritate nostra, prout superius est expressum, eontradictores per censuram ecclesiasticam appellalione postposita com- pescendo. quodsi non omnes hiis exequendis potueritis interesse, tu f frater episcope cum eorum altero ea nichilominus exequaris. datum Reate s 4 nonas aprilis, pontificatus nostri anno sexto. B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 3466 aus einem Papier-Copialbuch des Straßburger Bomcapi- tels von 503 Blättern, fol. 147 b , in der Schrift des liten Jahrh. 228 . In einer Urkunde des Grafen Heinrich von Werd für die Straßburger Kirche unter den Zeugen B[ertholdo] de Ohsenstein decano l , F[riderico] de Entringen cantore, C[onrado] de Wolvahe archidiacono, H[ermanno] de Erenberc portario Argentinensi, L[udewico] de Liehtenberc 2 , — A[lberto] Begerone . — acta sunt hec anno ab incarnacione domini 1232, 2 idus maji. 1232 Mai 14. B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 47 or. mb. c. sig. pend. delapso. Gedruckt darnach bei Laguille pr. p. 35;'Grandidier Oeuvr. ined. III, 324 nr. 327. a) 8 Argentinensis. b) S prepositum. c) S add. de. d) 8 om. de. e) S extime. f) S et. g) 8 Beät. 1 1232 März 26 (7 kalendas aprilis in choro Argentinensi) fällt der Bomdecan Berthold ein Schiedsurtheil in einem Streit zwischen dem Kloster Eschau und dem Pfarrer von Willstett. Babei erwähnt er magistrum Henricum de Lutenbacb concanonicum. Cfr. Grandidier Oeuvr. ined. III, 322 nr .* 323. 2 Berselbe ist auch Zeuge in einer Urkunde des Herzogs Matthäus II von Lothringen für die Straßburger Kirche, 1232 April 1 (feria 5 ante ramos palmarum). Straßb. Bez.-A. G fase. 919 or. mb. c. sig. pend. delapso, gedruckt bei Schöpflin Als. dipl. I, 367 nr. 464. Vergl. die Gegenurkunde Bischof Bertholds unter demselben Batum, gedruckt bei Calmet Hist, de Lorraine II', 446. 5 10 15 20 25 30 35 1232 179 229 . Pabst Oregorius IX bestätigt dem St. Katherinenhlosler zu Straßburg seinen gesammten Besitz. 1232 Juli 7 Spoleto. Gregorius episcopus servus servorum dei dilectis in Christo filiabus.. priorisse et sororibus monasterii sancte Katerine Argentinensis ordinis sancti Augustini 5 salutem et apostolicam benedictionem. cum a nobis petitur, quod justum est et honestum, tarn vigor equitatis quam ordo exigit rationis, ut id per sollicitudinem officii nostri ad debitum perducatur effectum. eapropter dilecte in Christo filie, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu personas vestras et locum, in quo divino estis obsequio mancipate, cum omnibus bonis, que impresentiarum io rationabiliter possidet aut in futurum justis modis prestante domino polerit adipisci, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus. specialiter autem terras, posses- siones, redditus ac alia bona vestra, sicut ea omnia juste ac pacifice possidetis, vobis et per vos monasterio vestro auctoritate apostolica confirmamus et presentis scripti patrocinio communimus. nulli ergo omnino hominum liceat, lianc paginam 15 nostre proteclionis et confirmationis infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem hoc attemptare presumpserit, indignationem omnipotentis dei et bea- torum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. datum Spoleti nonis julii, pontificatus nostri anno sexto. H aus Straßb. Hosp. A. lad. 125 fase. 2 or. mb. c. bulla pend. Auf der Rückseite wohl von 20 gleicher Hand Fridericus. 230 . Pabst Gregor IX beauftragt die Straßburger Dominikaner durch Wanderprediger, denen er Vollmacht erlheilt und Ablaß verheißt, gegen die Ketzerei in Deutschland zu wirken. 1232 December \2\ Anagni. Gregorius episcopus servus servorum dei dilectis filiis . . priori et conventui 25 fratrum ordinis predicatorum Argentinensium salutem et apostolicam benedictionem. ille humani generis pervicax inimicus omnium malorum incentor, quem de suppremis ad ima superbia sua prostravit, non contentus, quod sue fraudis nequitia hominem produxit ad casum erumpnis et miseriis applicandum, callide eum nititur pestiferis retibus irretire, astute sibi parans insidias, ne resurgat locum, 3o a quo ceciderat, obtenturus. novissime autem diebus istis fidem nisus perfidia depravare per ministros suos iniquitatis operarios venena sparsit mortifera seditiose considerans, quod familiaris hostis sit efficax ad nocendum, qui quasi dulcia pre- mittentes cauda pungunt ut scorpio, in aureo tandem calice Babilonis virus pesti- lentie infusuri. licet enim heretici hactenus diutius latitantes sicut cancer serperent 35 in oculto et velut vulpes latenter niterentur vineam domini Sabaoth demoliri, jam tarnen peccatis exigentibus in aperto quasi equi parati ad prelium presumunt manifeste insurgere contra eam in quibusdam loc-is publice predicando, querentes in cibum siinplices et in predam edoctos ac illaqueare nichilorninus a tideles quoslibet a) T nichominus. suis circumventionibus cupientes, facti magistri erroris, qui nunquam fuerunt disci- puli veritatis. unde expedit, ut insurgatur viriliter contra eos, ut eorum omnino heresi confutata per totum vigeat fides Christi, nam corona sequetur premii tempta- tionibus resistentes, cum igitur dudum resplenduerit in Alemannia fida fides ac per hoc formidemus ibi potius animalia venenosa, ne forte simplices ipsorum callidis seductionibus circumventi et astuti pravis circumventionibus periculose decepti in profundum deveniant peccatorum sicque violetur ibidem fidei firmamentum, nos, qui circa horam undecimam inter operarios immo verius supra operarios vinee domini sumus a patrefamilias evangelico deputati, moniti voce sponsi capere vulpes parvulas, que demoliri vineam domini moliuntur, et tacti dolore cordis intrinsecus, non valentes sustinere tantam contumeliam creatoris ac volentes tot animarum peri- culis obviare, universilatem vestram rogamus, monemus et hortamur attente per apostolica vobis scripta sub divini obtestatione judicii districte precipiendo man- dantes, quatinus aliquos de fratribus vestris in lege domini eruditos, quos ad hoc idoneos esse noveritis, ad partes Alemannie transmittatis, qui clero et populo con- vocatis generalem predicationem faciant, ubi commodius viderint expedire, et adjunctis sibi discretis aliquibus ad hoc sollicitius exequendum a diligenti perquirant sollicitudine de hereticis et etiam infamatis et, si quos culpabiles vel infamatos invenerint, nisi examinati velint absolute mandatis ecclesie obedire, procedant contra eos juxta statuta nostra contra hereticos noviter promulgata, in receptatores, defen- sores et fautores hereticorum secundum eadem statuta nichilominus processuri. si vero aliqui, heretica labe penitus abjurata, ad ecclesiasticam redire voluerint uni- tatem, ipsis juxta formam ecclesie beneficium absolutionis impendant et injungant eis, quod talibus consuevit injungi, attentius provisuri, ne, qui videntur reverti sub palliata specie pietatis, impietatem committant et angulus sathane in lucis angelum 86 transformet. propter quod statuta, que super hoc duximus promulganda, inspicere poterunt et ab eorum insidiis secundum discretionem eis traditam a domino preca- vere. ad hec, ut super premissis Omnibus officium sibi commissum liberius possint et efficacius exercere, omnibus, qui ad eorum predicationem accesserint in singulis stationibus, viginti dies, illis vero, qui ad impugnandum hereticos, fautores, receptatores et defensores eorum in munitionibus et castellis vel alias contra ecclesiam rebellantes ipsis ex animo auxilium, consilium prestiterint vel favorem, de omni- potentis dei misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus auctoritate confisi tres annos de injuncta b sibi penitentia relaxamus. et si qui ex hiis in pro- secutione hujus negotii forte decesserint, eis omnium peccatorum, de quibus corde contriti ac ore confessi sunt, plenam veniam indulgemus. ne vero aliquid fratribus ipsis desit ad predictum negotium prosequendum, in contradictores et rebelles ecclesiasticam proferendi censuram tenore presentium liberam eis concedimus facultatem. predicatores quoque questuarios, quorum interest caritativa tantum subsidia simpliciter petere ac indulgentiam si quam habent exponere, a predicationis officio, quod ad ipsos nullatenus pertinet, compescendi censura simili eisdem nichilominus licen- 5 10 15 20 25 30 35 40 a) T exequenda. b) T injuota. 1223 — 1232 181 tiara indulgemus. datum Auagnie 4 a nonas decembris, pontificatus noslri anno sexto. T aus Straßb. Tlurn. A. Dominicains lad. 1 or. mb. c. bulla pend. l Gedruckt in einer fast gleichlautenden Ausfertigung an den Erzbischof Sigfrid von Mainz, 5 1232 October 29 Anagni, bei Würdtwein Nova subs. dipl. VI, 28 nr. 10. — Potthast Heg. pontif. nr. 9031. 231 . Bischof Berthold von Straßburg beurkundet, wie der Streit des Dom- prohstes Reinhard mit den Herren von Bischofsheim über das Vogteirecht des St. Leonhardsstiftes beigelegt worden sei. [ 1223 — 1232.] io Bertoldus dei gratia Argentinensis ecclesie episcopus Omnibus in perpe- tuum. noverint universi presentem paginam inspecturi, quod, cum discordia super advocatia claustri sancti Leonardi Inter R[einliardum] prepositum Argen tinensem, ad cujus preposituram jus patronatus ejusdem monasterii spectare dinoscitur 2 , ex una parte et inter milites de Bischoffesheim, qui sibi jus advocatie vendicabant, 15 ex altera diu verteretur, milites pro parte sua allegabant, quod advocatia memorata cuidam attinere deberet remedio animarum, quod quidam miles R. nomine constituit, hac conditione subjuncta, quod, quicunque ex ipsius genere vel quilibet alius reliquos excederet etate, prenominatum remedium animarum amministraret. prepositus autem econverso asserebat, prefatum monasterium omni advocatia b penitus absolutum 20 et immune esse debere, claustri ejusdem privilegiis, que hoc idem asserunt, se tuende, que lis in hunc modum tan dem quievit sopita : videlicet quod jam dictus prepositus prefatis militibus quatuor agros vineales quarta parte agri minus aput Bischoffesheim et predium aput Kriegesheim, quod in reditibus decem quartalia utriusque frumenti singulis annis tune temporis solvere poterat, cum omni jure, 25 quo claustro attinet, assignavit. econverso etiam prefati milites omni juri suo, quod tarn in advocatia, de qua singulis annis pellicium ovinum et duos calceos matuti- nales tarnen ex consuetudine solebant percipere, quam etiam in quadam custodia vinearum in banno Berse juxta claustrum sancti Leonardi se asserebant habere, coram nobis integraliter renuntiaverunt. quisquis autem sepe dictum remedium 30 obtinuerit animarum, memorata prius bona a prelato monasterii sancti Leonardi tenetur recipere et eidem claustro in predicti facti memoriam in festo sancti Martini annuatim sex denarios assignare. testes etiam, qui huic interfuerunt facto, sunt liii : B[erlholdus] decanus, F[ridericus] cantor, U[lricus] scolasticus, A[rnoldus] a) T VI. Wohl Schreit fehler, b) B advocatie. 35 1 Ebenda befindet sich auch eine Originalausfertigung des von Kaiser Friedrich II erlassenen Edictes gegen die Ketzer, 1232 März Ravenna, in der die Straßburger Dominikaner speciell mit der Verfolgung derselben beauftragt werden. Gedruckt nach der Ausfertigung für die Würzburger und Regensburger Dominikaner i. d. Monum. Boica XXX, 186 nr. 706, nach derjenigen für die Bremenser Mon. Germ. LL. II, 288 = Huillard-Breholles Hist. dipl. Frider. sec. IV, 300. — Böhmer nr. 711. 2 Cfr. nr. 161. Nov . // 182 1233 camerarius, E[gelolfus] de Mundingen, G[untherus] de Landesberg, Albertus] et Bjurchardus] Bäeger, Erbo judex, Ffridericus] Dispensator, Cfonradus] Virnekorn, R[udolfus]_scultetus, Wezilo judex et alii quam plures. ne igitur factum memoratum revocetur in irritum, presens scriptum sigillis nostro videlicet et capituli et civitatis firmiter fecimus conmuniri. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2722 or. mb. c. 3 sig. pend. laesis. Gedruckt nach dem lib. seit. 1347 bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 308 nr. 300. Die Dati- rungstermine ergeben sieh daraus, daß 1223 Bischof Berthold sein Episcopat antrat und 1232 der unter den Zeugen genannte Domsänger Friedrich von Entringen zum letzten Male erscheint, cfr. nr. 228. 232. König Heinrich ^77 nimmt Bischof, Capitel, Ministerialen und Bürger non Straßburg in seinen besondern Schirm und Geleit. 1233 März 8 Boppard. II[einricus] dei gratia Romanorum rex et semper augustus. universis imperii fidelibus baue litteram inspecturis gratiam suam et omne bonum. regie congruit bonestati devotorum et fidelium suorum lesiones tamquam proprias vindicare et pleniori cum effectu ipsorum intendere comodo et honori. igitur cum dilectus princeps noster Bfertboldus] venerabilis episcopus, capitulum, ministeriales, Consilium et universi cives Argentinenses nostre se taliter astrinxerint majestati, quod nostra gravamina sint eorum lesiones et eorum lesiones nostra gravamina reputemus, significandum duximus universis, quod nos ex consulta deliberatione predictos fideles nostros, episcopum et omnem familiam Argentinensem et nominatim cives, specialem sub nostram recepimus protectionem volentes, ut, ubicumque per imperium profiscisci vel negotiari necesse babuerint, regio patrocinio defendantur. quapropter mandamus sub interminatione gratie nostre districte precipientes, ut nullus sit, qui ausu ductus temerario sepe dictos fideles nostros Argentinenses in personis vel in rebus molestare audeat vel dampnum eis aut gravamen aliquod irrogare. quod qui facere presumpserit, gravem oflensam nostram se noverit incursurum, non evadet nostre celsitudinis ultionem. datum apud Böchperdiam anno dominice incarnationis 1233, 8 idus martii, indictione 6. S aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 23 a mit der Ueberschrift: daz künig Heinrich den hischof, sine diener und die burger zft Strazbnrg in sinen sundern schirm het genomen. Gedruckt darnach bei Wencker Appar. et instr. arch. p. 162 = Laguille pr. p. 37 = Huillard-Breholles Hist. dipl. Fridcr. sec. IV, 604. — Böhmer Heg. Heinr. nr. 292. 233. Meister und Rath der Stadt Straßburg beurkunden, daß der Bürger Sifrid und seine Frau Lugardis die Hälfte ihrer in der Stadt gelegenen Mühle der St. Thomaskirche geschenkt haben. 1233 Mai 14. Albertus dictus Begere magister civium et consiliarii Argentinenses Omnibus presentem paginam inspecturis salutem in domino. dignum est, ut scripture testimonio solidentur, que pia devotione fidelium ecclesiis conferuntur. inde est 5 10 15 20 25 30 35 1233 183 quod ad noticiam vestrain tenore presentium pervenire volumus, quod Sifridus concivis noster et uxor sua Lugardis zelo pietatis accensi medietatem molendini siti contra superiorem partem vici, qui dicitur Spizzen conmuni voto, consensu etiam heredis sue videlicet domine Berhte uxoris Rüdolfi Lencelini accedente, ecclesie 5 sancti Thome pro remedio animarum suarum sub hac forma contulerunt, ut singulis annis in festo Johannis baptiste, dum vivunt, quatuor denarios ecclesie persolvant memorate, pensione nichilominus annuatim ab eisdem de sua parte molendini per- solvenda eidem ecclesie in suo robore duratura. post mortem vero amborum pre- dicta ecclesia prefatam partem molendini cum suis proventibus integre possidebit io ita, quod, altero eorum premortuo, medietas proventuum in anniversario suo, reli- qua vero pars in anniversario reliqui morituri inter fratres sepe dicte ecclesie distri- buatur. prefati etiam canonici volentes tali salutifere donationi spiritali conpensatione respondere provide statuerunt, ut tarn ipsi quam successores eorum singulis annis in anniversariis predictorum vigilias et missam pro defunctis celebrarent pro sua- 15 rum requie animarum. in hujus rei in presentia nostra facte testimonium ad peticionem donationem facientium et capituli sancti Thome sigillum nostre civitatis huic cartule fecimus apponi. actum anno domini 1233, secundo idus maji, presentibus subscriptis Wolfheimo decano, Ilugone portario, Sigebotone cellerario, Rüdolfo de Endingen, Rudolfe pincerna, magistro Richarde canonicis sancti Thome 20 et Gozberto plebano de Velkirchen; laicis vero Johanne de Kunegeshoven, Erbone judice et filio suo Erbone, Wezelone, Rudolfe de Zaberne, Gozberto fratre predicti donatoris, Cünrado Yirnecorn et filio suo Reinboldo, Erbone juniore, Ülrico Loselino, Rudolfe de Vegersheim, Rudolfe Lenzelino, Friderico de Hagenowe, Dietherico vonme Sluche et aliis quam pluribus. 25 T aus Straßb. Thom. A. Titres lad. 25 or. mb. c. sig. pend. Gedruckt darnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 307 nr. 26. 234. Pabst Gregor IX fordert unter Verheißung von Ablaß alle Angehörigen der Mainzer Dioecese zur Unterstützung des von Wassersnoth bedrängten St. Kalhe- rinenhlosters zu Straßburg auf. 1233 Mai 21 Rom im Lateran. 30 Gregorius episcopus servus servorum dei universis Christi fidelibus per Magun- tinam provinciain constitutis salutem et apostolicam benedictionem. quoniam, ut ait apostolus, omnes stabimus ante tribunal Christi recepturi, prout in corpore gessimus, sive bonum fuerit sive malum, oportet nos diem messionis extreme mise- ricordie operibus prevenire et eternorum intuitu Seminare in terris, quod reddente 35 domino cum multiplicato fructu recolligere debeamus in celis firmam spem fidu- ciamque tenentes, quoniam, qui parce seminat, parce et metet et, qui seminat in benedictionibus, de benedictionibus et metet vitam eternam. cum itaque, sicut dilecte in Christo filie . . priorissa et conventus pauperum monialium monasterii sancte Juni 2i 1 Vergl. Straßb. Gassen- und Häusernamen i. Mittelalter S. 114 u. 159. 184 1233 Katerine in Argentina nobis humiliter intimarunt, locus, in quo divinis sunt obse- quiis mancipate, expositus adeo inundationibus sit aquarum, quod, nisi earum impetus areeatur aggeribus comportatis, futurum creditur, quod ipse cum edificiis evertatur, nec ad occurrendum huic periculo proprie rerum aut virium sufficiant facultates, universitatem vestram rogamus, monemus et hortamur in domino in 5 remissionem vobis peccaminum injungentes, quatinus de bonis a deo vobis collatis pias elemosinas et grata eis caritatis subsidia erogetis, nt per Subventionen! vestram tanto possit periculo obviari et vos per hec et alia bona, que domino inspirante feceritis, ad eterne possitis felicitatis gaudia pervenire. nos enim de omnipotentis dei miseri- cordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus auctoritate confisi omnibus, qui io ad locum ipsarum propter hoc cum devotione accesserint et ad hoc subventionis manum porrexerint liberalem, viginti dies de injuncta sibi penitentia misericorditer relaxamus. datum Laterani 12 kalendas junii, pontificatus nostri anno septimo. II aus Straßb. Hosp. A. lad. 125 fase. 1 or. mb. c. bulla pend. Auf der Rückseite oben, wie es scheint, von gleicher Hand : Fr. G. pauperum monialium. 15 235. Pabst Gregor IX nimmt das St. Katherinenkloster zu Straßburg in seinen besondern Schulz. 1233 Mai 27 Rom im Lateran. Gregorius episcopus servus servorum dei dilectis in Christo filiabus . . priorisse ac conventui pauperum monialium monasterii sancte Katerine in Argentina® salutem et apostolicam benedictionem. justis petentium desideriis dignum est nos facilem 20 prebere consensum et vota, que a rationis tramite non discordant, effectu prose- quente complere. eapropter, dilecte in domino filie, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu personas vestras et monasterium, in quo divino estis obsequio mancipate, cum omnibus bonis, que impresentiarum rationabiliter possidet aut in futurum justis modis preslante domino poterit adipisci, sub beati Petri et 2 s nostra protectione suscipimus et presentis scripti patrocinio communimus. nulli ergo omnino hominum liceat, baue paginam nostre protectionis infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem hoc attemptare presumpserit, Indignationen! omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incur- surum, datum Laterani 6 kalendas junii, pontificatus nostri anno septimo. 30 H aus Straßb. Hosp. A. lad. 125 fase. 2 or. mb. c. bidla pend. mit derselben Dorsualnotiz wie nr. 234. 236. Bischof Berthold von Slraßburg beurkundet, daß Humbert Zidelarius dem y Reuerinnenkloster der heiligen Maria Magdalena zu Straßburg Güter inner- und außerhalb der Stadt geschenkt habe. 1233 Straßburg in der bischöflichen Pfalz. 35 Bertoldus dei gratia Argentinensis episcopus universis Christi fidelibus baue paginam inspecturis firmiter id credere, quod adtestatur. ne rerum gestarum a) H Argentia. 1233 185 veritas cadat in oblivionem, litterarum debet memoria perhennari. noverint igitur universi tarn presentes quam posteri, Humbertum Zidelarium de consensu et voluntate heredum suorum, scilicet domine Adelheidis sororis sue de Winestein et puerorum suorum, hec bona, que subscripta sunt, claustro sancte Marie Magdalene penitentum 5 in Argentina pro remedio anime sue contulisse : videlicet curiam, in qua claustrum fundatum est et curiam adjacentem, curiam inter Judeos in Argentina, bona in Munoltesheim et in Nugerte, curiam in Hönheim, pratum nimm apud Goudertbeim, bona in inferior! et in medio Hugesbergen sita cum curiis et agris viniferis et frugiferis. contulit etiam prius prediclis penitentibus quedam bona in Killestete; io sed penitentes bona voluntate eadem bona sibi reddiderunt. reliqua vero bona sua omnia propria et heredilaria cum hominibus ex altera parte Eckenbach et ex ista parte idem H umbertus Zidelarius prefate sorori sue Adelheid! contulit libere et quiete possidenda a . sciendum est etiam, quod jam dictus H umbertus Zidelarius dotem, quam uxori sue domine Agneti contulerat, ea et amicis suis consentientibus, in 15 parte conmutavit et versa vice dedit ei in dotem omnia bona sua in inferior! et in medio Hugesbergen sita, relinquens in eisdem bonis ad minus sex equos sub lali condicione, quod post mortem domine Agnetis eadem bona sine omni contradictione cedant penitentibus. preterea sciendum est, quod memoratus Zidelarius bona sua in superiori Hugesbergen sita prefate consorti sue domine Agneti pro argento suo 20 contulit pro libera proprietate perpeluo sibi et heredibus suis possidenda. mortuo vero Zidelario, penitentes dabunt domine Agneti uxori Zidelarii omni anno, dum vixerit, pro censu curie duo talenta denariorum tune legalium, quia ipsa curiam apud sanctum Andream sibi dotatam resignavit. de mobilibus vero bonis, que Zidelarius in morte sua reliquerit, media pars cedat domine Agneti uxori sue, alia 25 media pars cedat penitentibus. ne igitur hoc factum posterorum cavillatione vel temporis oblivione possit in irritum revocari, presens pagina descripta est in testi- monium et sigillo nostro et civitatis noslre Argentinensis et domini Heinrici de Winestein sollemniter conmunita. acta sunt hec publice in palatio nostro Ar- gentine de consensu domine Adelheidis de Winestein et domine Agnetis uxoris 30 Zidelarii et penitentum, anno incarnationis domini 1233, in presentia nostra et aliorum multorum, videlicet Arnoldi de Burgelen custodis, Friderici de Ilagenowe cellerarii, Hugonis Treverensis canonicorum b majoris ecclesie, domini Waltheri de Muetensheim, Eberbardi plebani Zavernie, Dieterici burgravii, Burcbardi Murliardi vicedomini, W'ilhelmi et Worüber! Begeronum, Heinrici burgravii, Hugonis de 35 a ) B possidendam. b) S canicorum. 1 Die Angaben von Th. de Bussierre in seiner Histoire de Vetdblissement du protestantisme a Strasbourg et en Alsace I, 350, der das Reuerinnenkloster um 1225 im Waseneck beim Judenthor entstehen läßt, sind demnach besser begründet als Specklins Mittheilungen, denen Schöpflin Als. illustr. II, 294 gefolgt ist. Die Bulle Pabst Gregors IX, 1227 Juni 10 Anagni, die Grandidier Oeuvr. ined. III, 40 308 nr. 299 erwähnt, ist nicht für das Straßburger Kloster speciell, sondern für die sorores penitentes sancte Marie Magdalene in Alemannia bestimmt. Straßb. Bez.-A. H fase. 2972 or. mb. c. bulla pend. Ebenda für dieselben Schwestern noch zwei Indulgenzen Gregors IX, 1232 October 6 Anagni, u. 1237 September 23 Viterbo. 24 186 1233 Mittelhus, Eberhardi Scolzenbolz, Hartungi Louchraan, Ileinrici de Lampertheim, Erbonis junioris magistri burgensium, Günradi Virnecorn, Erbonis judicis, Gozperti ministri fratrum, Friderici et Cünonis luter mercatores, Alberti de Stabulo, Wernheri Pulicis, Ilessonis notarii burgensium. B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 2996 or. mb. e. 3 sig. pend. 5 237. Bischof Berthold von Straßburg beurkundet, wie die Streitigkeiten seines verstorbenen Marschalls Wernher und dessen Neffen Egelolf, seines jetzigen Marschalls, mit dem Straßburger St. Stephanskloster über die Vogtei des Dorfes Schiltigheim geschlichtet worden seien. 1233 Straßburg. Bertoldus dei gratia Argentinensis ecclesie episcopus universis ecclesiarum 10 prelatis, ad quos presens scriptum pervenerit, salutem in perpetuum. elucescit et vivit actio, cui littera gubernatrix est. noscant igitur presentes et futuri hoc scriptum audituri, quod, cum aliquo tempore super jure advocacie in Schiltecheim ville prope Argen tinam site inter abbatissam et conventum ecclesie sancti Stephani et venerabilem virum hone memorie Wernherum quondam marescalcum nostrum 15 dissensio verteretur, tandem interventu bonorum worum consilio taliter eadem dissensio diffinita est, ut, quicumque post decessum ipsius marescalci prefatam advocatiam obtineret, triginta solidos de tribus obsequiis, que vulgo servitia curie dicuntur, annuatim obtineret. viam autem universe carnis eodem marscalco ingresso, voluit Egelollus marscalcus noster 1 sui avunculi in eadem advocatia gaudere pos- 20 sessione. cum igitur aliquo tempore super eodem inter partes iterata contentio verteretur, tandem etiam consilio prudentum per consensum partium taliter eadem dissensio diffinita est, ut jam dictus Egelollus tria talenta de tribus obsequiis in eadem villa, dum viveret, annuatim perciperet, nullo in posterum suorum succes- sorum nisi triginta solidos ibidem obtinente. adjectum etiam fuit, quod colonus in 20 curia abbatisse residens advocato, qui tune pro tempore fuerit, super summam decem solidorum, nisi voluntarie aliquid superaddere voluerit, singulis annis nequa- quam servire teneatur. si vero abbatissa prefata bona jam dicte curie propriis expensis excolere voluerit, ejus servi ab omni exactione et precaria qualibet liberi debent esse penitus et absolut!, et ne aliqua super bis in posterum inter eos queat 30 ambiguitas oriri, presentem paginam sigillo nostro fecimus conmuniri. testes hujus rei sunt dominus Reinhardus prepositus, dominus Bertoldus decanus, dominus Ulricus caritor et scolasticus 2 , Arnoldus custos, Herrnannus portarius, Ulricus ple- 1 Derselbe dotirt im nämlichen Jahre für sein und seiner Gattin Beatrix Seelenheil die von ihm im Kloster Hohenburg gestiftete Preebende mit neuen Einkünften. Die bezügliche Urkunde besiegelt auch 33 der Domprobst Meinhard, dessen Siegel, wenn auch verstümmelt, allein noch erhalten ist. Straßb. Bez.-A. G fase. 1620 or. mb. c. 3 sig. pend. partim delapsis, gedruckt darnach bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 361 nr. 163. 2 Zu einer aus demselben Jahre stammenden Verfügung Bischof Bertholds über sein Lehen zu Männelsheim und die Pfarrei daselbst wird ebenfalls die Zustimmung dieser drei Würdenträger des 40 Straßburger Domstifts eingeholt. Cfr. Grandidier Oeuvr. ined. III, 339 nr. 336. II 1233 187 banus ecclesie sancti Stephani, Lampertus et Nybelungus canonici ejusdem cenobii, Gunterus miles de Landisberc, Cüno de Berccheim, Murhardus vicedominus, Albertus frater ejus et alii quam plures. datum Argentine anno domini 1233, scribente Guntero 1 . 5 B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 2679 or. mb. c. sig. pend. delapso. 838. Bischof Berthold und das Bomcapitel von Straßburg beurkunden, unter welchen Bedingungen der zwischen der Honauer Kirche und ihrem Vogt , dem bischöflichen MarschaU Wernher, ausgebrochene Zwist mit dessen Nachfolger Egelolf von Mundingen endlich ausgeglichen worden sei. 1233. io [ In nomine sancte et individue trinitatis amen.: temporale perlt sepe negotium, si non firmet illud assertio litterarum. ego igitur Bertholdus dei gratia Argenlinensis episcopus, Bjeinhardus] prepositus, B[ertholdus] decanus, Ul[ricus] cantor et scolasticus totumque capitulum ejusdem ecclesie haue paginam inspecturis notum facimus universis, quod, cum instigante generis humani inimico fomes dis- 15 cordie inter B[ertholdum] prepositum et confratres Honaugensis ecclesie ex una parte et Wernerum marscalcum ex altera ejusdem loci advocatum in tantum inva- luisset, ut predicti prepositus et fratres tarn sui presentia quam obsequio divino ipsam ecclesiam alio se transferentes desolatam diu reliquissent, ac propter hoc cum idem marscalcus dudum vinculo excommunicationis extiterit innodatus et, licet multi 20 tractatus de conpositione et ejus absolutione nobis mediantibus inter ipsos habiti fuissent 2 , tarnen usque ad finem vite ejusdem marscalci nulle modo duci a poterat ad effectum et, cum jam de convalescentia ejus desperaretur, mediantibus discretis viris videlicet B[einhardo] preposito majori, U[olrico] scolastico, H[ermanno] portario et F[riderico] cellerario et Bietheimo canonicis majoris ecclesie Argentinensis, inter 25 prefatos b prepositum et capitulum Honaugenses c ex una parte et E[gelolfum] de Mundingen ex altera successorem marscalci in eadem advocatia pax et concordia sub forma subscripta intercessit : videlicet quod pro dampnis et injuriis illatis exhibuit memoratus E[gelolfus] de Mundingen mansum in Munoltesheim valentem singulis annis viginti quartalia hiemalis annone, quem mansum sepe dictus mars- 30 calcus dudum ante mortem suam, immo cum adhuc sanus esset et secum tractatum fuisset de conpositione, sepe dictis preposito et canonicis Honaugensibus pro dampnis a) B 4 perduci. b ) B 4 om. prefatos. c ) B 4 Honaugense. 1 Derselbe Schreibervermerk (cfr. nr. 206) schließt auch eine Urkunde Bischof Bertholds, einen Streit zwischen dem Kloster Schuttern und Heinrich von Diersburg betreffend, 1235 November Straß- 35 bürg. Als Schiedsrichter werden genannt Cftnradus de Walfach archidiaconus und Reinhardus cano- nicus Argentinensis. Cfr. Mone Quellensammlung der Badischen Landesgeschichte III, 59, wo die Echtheit der Urkunde mit Unrecht deßwegen beanstandet ist, weil Gunter als Mönch von Schuttern. nicht nachweisbar sei. Gunter war aller Wahrscheinlichkeit nach ein bischöflich Straßburgischer Schreiber. 2 Cfr. nr. 190. 188 1233 — 1234 illatis per predictum E[gelolfum] de Mundingen transmisit, preterea insulam, que dicitur der Wolfwert, et lacum juxta eandem situm, quem abstulerat eis marscalcus. et circa alveum Reni versus Lutensheim, ubi simili modo conquesti fuerunt predicti canonici, quod per violentiam ipsius marscalci destituti fuerunt jure unius diei in ebdomada ad capturas, que in eodem alveo pro tempore fiebant, taliter fuit ordi- natum, quod sepe dicti canonici ad peticionem nostram et pro bono pacis et ad preces ipsius E[gelolfi] de Mundingen et amicorum suorum predictam insulam et lacum et jus unius diei ad capturas in Reno versus Lutensheim, in quo jus habe- bant, eidem E[gelolfo] ad tempus a ejus reliquerunt ita, quod nullus successor suus in advocatia sibi in eisdem aliquid juris vendicabit, quia idem E[gelolfus] in presentia nostra recognovit, quod dicti canonici ei gratiam magnam in hoc fecissent. preterea de alio jure, scilicet de retibus ante capturas versus Alsatiam, taliter fuit ordinatum, quod illi, qui vocantur garnere, habebunt de piscibus terciam partem et vahlute aliam terciam, canonici et advocatus residuam terciam partem equaliter divident. verum quia multa sunt alia ecclesie jura, que sigillatim nimis esset longum et difScile conprebendi, de hiis taliter est ordinatum, ut, si super quocunque jure dubitalio fuerit exorta, sine contradictione qualibet capituli recipiatur probatio et, quicquid per juramentum capitulum obtinebit, illud ei dictus E[gelolfus] de Mundingen et quilibet ejus successor in pace et libere dimittet, salvo nichilominus universo jure suo, quod semper hactenus obtinebat. et ne qua in posterum super hoc facto emergat calumpnia, presentem paginam sigillis nostro et capituli majoris ecclesie et ipsius E[gelolfi] de Mundingen de partium consensu fecimus confirmari. affuerunt preterea festes, quorum hec sunt nomina : Heinricus de Osenstein b archi- diaconus, prepositus de sancta Trinitate, plebanus de Munollslieim, Heinricus sacerdos de Sulzze 0 clerici; dominus Otto de Ohsenstein, Albertus Begero albus, Ilezzelo de Eggefridesheim, Cünradus Virnecorn laici et alii quam plures. actum publice anno incarnati verbi 1233, indictione 6. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 4226 or. mb. c. 3 sig. pend. mutilatis. B1 coli. ibid. G fase. 4213 or. mb. c. 2 sig. pend. mutilatis. Abgefallen das Siegel Egelolfs von Mundingen. 239. Bischof Berthold von Straßburg fordert alle Angehörigen seiner Bicecese zur Unterstützung der Straßhirger Siechen unter Verheißung von Ablaß auf. 1234 Mai Straßburg. B[ertholdus] dei gratia Argentinensis episcopus universis Christi fidelibus per Argentinensem diocesim constitutis salutem in domino. quoniam, ut ait apos- tolus, omnes stabimus ante tribunal Christi recepturi, prout in corpore gessimus, sive bonum sive malum, oportet nos diem messionis extreme misericordie operibus prevenire et eternorum inluitu Seminare in terris, quod reddente domino cum mul- liplicato fruclu recolligere debeamus in celis firmam spem fiduciamque tenentes, 5 io 15 20 25 30 35 a) B 1 add. vite, b ) B 4 Ohsenstein, c ) B i Sulzce. 1234 189 quoniam, qui parce seminat, parce et metet et, qui seminat in benedictionibus, de benedictionibus et metet vitam eternam. cum igilur pauperes leprosi Argentinenses proprias non habeant facultates, unde valeant sustentari, universitatem vestram rogamus, monemus atque in remissionem vobis injungimus peccatorum, quatinus 5 de bonis a deo vobis collatis pias eis elemosinas et grata karitatis subsidia erogetis, ut per vestram Subventionen! eorum inopie consulatur et vos per hec et alia bona, que domino feceritis inspirante a , ad eterna possitis gaudia pervenire. nos enim de omnipotentis dei miserioordia et beatorum Petri et Pauli apostolorutn ejus meritis et intercessione confisi omnibus, qui ad locum predictorum pauperum personaliter io accedentes aliquam eis elemosinam vel per proprios nuncios miserint, decem dies de injuncta ipsis penitentia nostra auctoritate, qua fungimur, misericorditer relaxamus. datum Argentine anno domini 1234, mense mai. H aus Straßb. Hosp. A. lad. 16 fase. 1 or. mb. c. sig. pend. 240. Ulrich der Sänger des Straßburger Domstifts entscheidet in Vertretung 15 des Bischofs einen Zehntenstreit zwischen dem St. Arbogasthloster und dem Pfarrer ton Lipsheim zu Gunsten des erstem. 1234 Juni 16 Straßburg im Chor des Münsters. Ül[ricus] cantor Argentinensis vices episcopi in judiciis gerens omnibus presentem paginam inspecturis salutem in perpetuum. noverint universi, quod, 20 orta b controversia inter prepositum sancti Arbogasti et ejus conventum ex una parte et plebanum de Lupoltshem ex altera, super decimarum percepcione de nutri- mentis videlicet animalium, quas idem plebanus a preposito in eadem villa Lupoltshem coram nobis in judicio requirebat, et dictus prepositus excepcionem prescripcionis opposuisset ei dem, interloquendo decrevimus, quod excepcionem eandem a se pro- 25 positam probare deberet. qui cum per testes ydoneos intencionem suam legittime conprobasset nec ab adversa parte aliquid fuerit replicatum vel alias oppositum, decimam prediclam per diffinitivam sentenciam exigente justicia monasterio sancti Arbogasti adjudicavimus, memorato prefato plebano super hiis silencium inponentes. quare ut premissa debitam obtineant firmitudinem, sigillo nostro sentenciam ipsam 30 duximus sollempniter roborandam. acta sunt bec anno 1234, proxima 6 feria post pentecostem in coro Argentinensi, presentibus hiis magistro II[einrico] de Lutenbach canonico majoris ecclesie, preposito de Truttunhusun, deccano sancti Petri, J. cellerario sancti Petri, Gottefrido dispensatore nostro et canonico sancti Petri et aliis quam pluribus. 35 11 aus Straßb. Hosp. A. docum. inut. lad. 18 fase. 14 or. mb. c. sig. pend. delapso. ö) bona—inspirante von einer spätem, aber noch dem toten Jahrh. angehörenden Hand auf Hasur geschrieben, b) H horta. 190 1234 — 1235 241 . In einer Urkunde Bischof Bertholds von Straßburg für das Kloster Hokenforst unter den Zeugen R[einhardus] prepositus, W[lricus] cantor, IT[er- mannus] portarius Argentinensis ecclesie. actum est hoc anno domini 1234, die sancti Michaelis apud Argentinam. 1234 September 29 Straßburg 1 . B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 48 or. mb. c. sig. pend. delapsis. Gedruckt darnach i. d. Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. VII, 194; Grandidier Oeuvr. ined. III, 330 nr. 339. 242 . Graf Heinrich von Werd, Landgraf des Elsaßes, beurkundet, daß Ritter Otto von Stotzheim genannt Schollo seine Besitzungen zu Westhausen dem St. Thomasstift zu Straßburg verkauft habe. 1235 April 20. Henricus dei gratia comes de Werde et lantgravius Alsacie omnibus presentem paginam inspecturis salutem in vero salutari. temporalis facti memoria sepius ohlivione tollitur, cum ei litterarum testimonio non subvenitur. hinc est quod tenore presencium ad noticiam vestram perferre cupimus, quod fidelis noster Otto miles de Stotzhem dictus Schollo possessiones suas in Westhusen, quas jure proprietatis tenuit, videlicet triginta duos frumentiferos et quatuor pratorum agros, canonicis sancti Thome Argentinensis vendidit, nostro accedente consensu. quarum etiam possessionem cum manu nostra eisdem canonicis, remota cujuslibet contradictione, libere tradidit et absolute, ne igitur hujusmodi contractus a quoquam possit rescindi, munimine sigilli nostri presentem paginam duximus roborandam. acta sunt hec anno domini 1235, 12 kalendas maji, hiis presentibus Cünrado preposito, Waithero de Phullingen canonico sancti Thome Argentinensis, Oerbardo de Ekerich, Walthero de Üthenhem, Henrico Scholine, Wernbero de Stotzhem militibus et aliis quam pluribus. T aus Straßb. Thom. A. Titres lad. 10 or. mb. c. sig. pend. Gedruckt bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 308 nr. 28 nach einer Copie des 14ten Jahrh. 243 . Der Straßburger Domcanonicus Heinrich von Lntlenbach schlichtet einen Streit zwischen dem St. Thomascapitel und dem Ritter Burkhard von Uttenheim, gegenseitige Abgaben betreffend. 1235 November 10. Magister Henricus de Luthenbach canonicus Argentinensis, judex a domino episcopo delegatus, omnibus presentem paginam inspecturis salutem et rei geste 1 In demselben Jahre erscheinen in einer Urkunde Bischof Berthölds für das Buffacher Beutschordenshaus unter den Zeugen : Ulrico cantore, Friderico cellerario, Cünrado de Wolvach archidiacono canonicis majoris ecclesie. Cfr. Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. XXVIII, 96 nach dem Copialbuch nr. 119 der Beutschordens-Commende Beuggen i. Karlsr. G. L. A. 5 10 15 20 25 30 35 1235 — 1236 191 noticiam. constitutis coram nobis Cunrado preposito et capitulo sancti Thome Argentinensis ex una parte et Burchardo milite de Utlienhem ex altera, cum diucius hinc inde litigassent super pensione, quam idem miles ratione agrorum seu possessionum ecclesie sancti Thome in eadem villa sitarum habet, tandem in nos 5 et dominum B[ertholdum] decanum et H[ermannum] de Erenberc concanonicos nostros, utrinque fide interposita, conpromiserunt, quod ordinationem nostram super hiis imperpetuum ratam haberent et firmam. nos igitur, auditis et intellectis alle- gationibus et rationibus utriusque partis, arbitrando pronunciavimus sepe dictum B urchardum militem teneri preposito et capitulo sancti Thome antedicto in persol- 10 vendis 14 quartalibus mensurnalis frumenti annuis et ipsum prepositum nomine sepe dicte ecclesie ratione advocacie in totidem teneri B urchardo sepe dicto. et sic per consequens, si partibus placeret, conpensationi judicavimus esse locum, nisi forte sepe dictus B urchardus vel sui heredes de bonis jam dicte ecclesie amplius quam nunc haben! reciperent ita, quod censum seu pensionem pro modo recep- io torum seu recipiendorum contingeret ampliari. in quod jam dicto modo pars utraque consensit. ad cautelam autem baue paginam utrique parti contulimus sigillis ante- dictorum dominorum, decani videlicet et II[ermanni] de Erenberc et nostro roboratam. nomina vero testium, qui huic ordinationi intererant, sunt hec : Reinhardus de Tenge, Ilenricus de Geroltseken canonici Argentinenses, W[olfhelmus] decanus, 20 S[igeboto] cellerarius, Wjaltherus] de Phullingen canonici sancti Thome Argentinensis, Wernherus miles de Uthenhem et filius suus Cüno et Johannes filius predicti Burcardi militis de Uthenhem et Burchardus socius ejusdem B urcardi et alii quam plures. acta sunt hec anno domini 1235, 4 idus novembris. T aus Straßb. Thom. A. docum. hist. lad. 15 or. mb. c. 2 sig. pend. laesis. AbgefaMen das 25 Siegel Hermanns von Erenberg. Gedruckt darnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 308 nr. 29. 244 . Kaiser Friedrich II nimmt die durch das Reich reisenden Straßburger Bürger sammt ihren Waaren in seinen besondern Schutz. 1236 Marz 7 Hagenau. Fr[idericus] dei gratia Romanorum Imperator semper augustus, Jerusalem et 30 Sicilie rex. universis presentes litteras inspecturis fidelibus suis gratiam suam et omne bonum. supplicarunt celsitudini nostre cives Argentinenses fideles nostri, ut ipsos in imperio nostro cum ipsorum mercimoniis procedenles sub nostrse et imperii defensionis gratia recipere dignaremur. nos igitur ipsorum supplicationibus inclinati predictos cives cum ipsorum mercimoniis per imperium procedentes tarn in 35 aquis quam in terris cum personis et rebus suis sub nostra et imperii securitate recepimus speciali, universitali vestre mandantes et per obtentum gratie nostre firmiter precipientes, quatinus nullus sit, qui predictos cives contra presentis securitatis nostre paginam per imperium nostrum cum suis mercimoniis procedentes 192 1236 in rebus presumat ledere vel personis. quod qui presumpserit, majestalis nostre offensam se noverit incursurum. datum apud Hagenowe 7 marcii, 9 indictionis. S aus Straßb. St. A. AA art. 1 nr. 8 or. mb. Kt. pat. c. sig. in verso impr. deficiente. Gedruckt nach Briefbuch A fol. 21h ibid. bei Schöpflin Als. dipl. I, 374 nr. 479 — Huil- lard-Breholles Hist. dipl. Frider. sec. IV, 821. — Böhmer nr. 831. 245 . Gregorius IX papa ecclesie sancti Arbogasti in suburbio civitatis Argen- tinensis site omnia privilegia et bona nominatim in civitate Argentinensi, in Dorholtzheim et Iloltzheim sita confirmat. «religiosam vitam eligentibus ». ego Gregorius catholice ecclesie episcopus. ego Johannes Sabinensis episcopus. ego Jacobus Tusculanus episcopus. ego Rinaldus Ostiensis et Velletrensis episcopus. ego Thomas tituli sancte Sabine presbyter cardinalis. ego Johannes miseratione divina tituli sancte Praxedis presbyter cardinalis. ego Situbaldus tituli sancti Laurentii in Lucina presbyter cardinalis. ego Rainerius sancte Marie in Cosmidin diaconus cardinalis. ego Egydius sanclorum Cosme et Damiani diaconus cardinalis. ego Otto sancti Nicbolai in carcere Tulliano diaconus cardinalis. datum Viterbii per manum magistri Guilhelmi sancte Romane ecclesie vicecancellarii 14 kalendas aprilis, indictione 8, incarnationis dominice anno 1236, pontificatus vero domini pape Gregorii noni anno 9. 1236 März 19 Viterbo. B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 1700 cop. chart. sec. XV aus dem Privilegienbuch von St. Arbogast fol. 7. Gedruckt darnach bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 256 nr. 159. 246 . Kaiser Friedrich II nimmt die Stadl Straßhurg in seinen besondern Schutz, bestätigt ihr die Privilegien Lothars und Philipps und befreit außerdem ihre Kaufleute von der Grundruhr. 1236 März Colmar. (G.) • In nomine sancte et individue trinitatis. Fridericus secundus divina favente clementia Romanorum imperator semper augustus, Jerusalem et Sicilie rex 1 . | augustialis pietatis immensa clementia eorum comodis et bonoribus hylariori vultu consuevit intendere, quos in suis obsequiis pia et prompta voluntate desudare cognovit experientia certiori. inde est quod nos advertentes, quam sincero affectu civitas Argentina serviciis nostris se exposuit et qualiter per evidentissima obsequiorum suorum merita imperialis majestatis sibi specialem induxit gratiam et favorem, ad comunem utilitatem civitatis Argentine pariterque honorem in evum promovendum gratiosum favorem nostrum duximus concedendum, ut exemplo retributionis ejus, quam pro serviciis suis memorate civitati concessimus, alle quoque civitates imperii proniori voluntate ad nostra servicia ferventius animentur. notum 1 Vergl. den im Großen und Ganzen übereinstimmenden Wortlaut von nr. 145 und nr. 174. 5 10 15 20 25 30 35 1236 193 sit igitur Omnibus tarn presentibus quam futuris, quod nos sepe dictam civitatem Argentinensem cum Omnibus ejus incolis sub specialem defensionis nostre gratiam recipientes de liberalitate nostri culminis ipsi civitati indulgemus et in evum confir- mamus, ut, ubicunque ipsius civitatis burgenses per totam provinciam Alsatie 5 proprietates aliquas sive quascunque possessiones habuerint, nulli licitum sit de biis proprietatibus sive possessionibus vel etiam hominibus eorum servicium aliquod accipere aut exigere vel etiam cujusquam precarie sive exactionis onus eis imponere, quoniam nos dictam civitatem cum omnibus ejus pertinentiis tarn intus quam extra ad speciale obsequium imperii decrevimus reservare. preterea constituimus, tradi- io dimus et auctoritate imperiali consensuque principum nostrorum confirmavimus institutum et jus quoddam, quod cives idem habuerunt a di vis augustis progenitoribus nostris Lotharii et Phylippi Romanorum regibus memorie recolende, ut nunquam in loco aliquo per personam aliquam ecclesiasticam vel secularem eorum aliquis impediatur aut molestetur vel in judicium trabatur extra civitatem vel prorsus 15 cogatur ab aliquo pro sua proprietate seu possessione ibi cuiquam respondere, sed, si aliquis adversus aliquem eorum aliquid questionis babuerit, infra civitatem coram ipsius civitatis judicibus eum impetat ibique ei respondeat et satisfaciat. presertim eadem auctoritate imperiali concedimus et indulgemus, quod mercatores ipsorum per aquarum decursus cum mercimoniis suis euntes, quocunque locorum navigia so perveniant, si quo causu contingente rupta fuerint vel ad terram pervenerint, ne periculum naufragii cum rerum suarum dimersione perpessi aliquod in bonis suis idcirco dispendium sustineant vel jacturam, sed tarn navigia quam navigantiantium bona illis reserventur, ad quos spectabant, antequam navigium hujusmodi periculum incurrisset, sublata penitus omni consuetudine locorum. volumus itaque tideles 25 nostros cives Argenlinenses consistere in omni jure et bonore atque constitutione, sicut a divis progenitoribus nostris, avo, patre atque patruo nostro inclitis Romanorum imperatoribus et regibus eorum fuerunt temporibus sublimati, statuentes et imperiali edicto districte precipientes, quatinus nulli umquam hominum sublimi vel humili ecclesiastico vel seculari baue nostre donationis seu confirmationis paginam 30 licitum sit infringere vel ei ausu temerario contraire. quod qui presumpserit, triginta libras auri componat, quarum medietas camere nostre, reliqua vero passis injuriam persolvatur. ut autem presens concessio et confirmatio robur optineat perpetuo valiturum, presentem paginam conscribi et sigillo nostre celsitudinis fecimus roborari. testes hujus rei sunt : venerabilis Sipheridus arcbiepiscopus Maguntinus 1 , 35 Bertholdus Argentinensis episcopus, Hügo Morbacensis abbas dilecti principes nostri, Hermannus marebio de Baden, Conradus buregravius de Nuerinberc, Fridericus de Zolre, Heinricus de Werde, Albertus de Hauspurc, Liuthegerus de Hohcstaden comites, Burchardus de Geroltsecge, Burcliardus et Symon filii ejusdem, Lodevvicus de Liehtenberc, Anslielmus de Rapoltsteine, Gerhardus de Wassenberc, Conradus 40 de Wintherstet pincerna et alii quam plures. 1 Erzbischof Sigfrid III von Eppenstein, 1230 — 1249. 25 194 1236 • Signum domini nostri Friderici secundi dei gratia invictissimi Romanorum imperatoris semper augusti, (M.) Jerusalem et Sicilie regis. • Acta sunt hec anno dominice incarnationis 1236, mense marcii, 9 indictionis, imperante domino nostro Friderico dei gratia Romanorum imperatore semper augusto, Jerusalem et Sicilie rege, Romani imperii ejus anno 17, Jerusalem 11, regni vero Sicilie 37 ; feliciter amen. Datum apud Columbariam anno, mense, indictione prescriptis a 1 . S aus Straßb. St. A. AA art. 1 nr. 10 or. mb. c. sig. pend. Unten rechts in verlängerter Schrift die Buchstaben i und m. Gedruckt bei HuiUard-Brehölles Hist. dipl. Frider. sec. IV, 818. — Böhmer nr. 829. 247 . Meister und Rath der Stadt Straßburg beurkunden, daß das St. Thomas- capitel und Symund Stehelin ihre Wiesen an der Breusch in Königshofen getauscht haben. 1236 Juni 28. Gosbertus magister civium et consiliarii Argentinenses omnibus presentem paginam inspecturis salutem in vero salutari. significamus vobis, quod capitulum sancti Thome et dominus Symundus dictus Stehelin prata sua sita in superiori parle Kunigeshoven juxta Bruscam, jure proprietatis ab eis possessa, ad invicem permutarunt potentes a nobis, nt eundem contractum testimonio litterarum nostrarum roboraremus. nos autem justis peticionibus eorum annuentes presentem paginam super dicta permulacione confectam sigillo nostre civitatis fecimus communiri. hujusmodi autem contractui interfuerunt decanus, portarius, Rudolfus plebanus in Endingen canonici sancti Thome, Fridericus preco de Kunigeshoven, Egelowolfeno, Sifridus gener suus, Burchardus scultetus, Burchardus Judeus et alii quam plures. actum anno domini 1236, in vigilia apostolorum Petri et Pauli. T aus Straßb. Thom. A. Registrande A fol. 10 von einer Hand des löten Jahrh. geschrieben. Gedruckt darnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 309 nr. 30. a) Dazwischen sind die Daten 1236, martii und 9 von späterer Hand auf Rasur mit schwärzerer Dinte eingetragen. 1 Im März desselben Jahres schloß Friedrich II zu Straßburg auch mit Bischof Berthöld einen ihren langen Zwist beendenden Vertrag, in dem die Hechte des Domcapitels auf Offenburg wie früher (vergl. nr. 189 not. 1) gewahrt wurden mit den Worten : reservatis capitulo jure patronatus ecclesie et censibus, que ad eorum prebendas ex antiquo pertinuerunt ibidem. Unter den Zeugen erscheinen Egelolfus marscaleus et subscripti ministeriales Argentinensis ecclesie : Gutherus de Landesberc, Cono de Bercbeim, Eberhardus de Landesberc, Albertus Regere. Straßb. Bez.-A. G nr. 48 or. mb. c. sig. pend. delapso, gedruckt nach einer Copie bei Schöpflin Als. dipl. I, 374 nr. 480 — HuiUard-Brehölles Hist. dipl. Frider. sec. IV, 814. — Böhmer nr. 830. 5 10 15 20 25 30 35 1236 195 248 . Kaiser Friedrich II schärft Philipp von Reichenberg und den übrigen Richtern im Reich ein, daß sie das Privileg der Straßburger Bürger, vor kein außerstädtisches Gericht gezogen werden zu dürfen, achten sollen. 1236 Juli 13 Augsburg. 5 Fr[idericus] dei gratia Romanorum imperator semper augustus, Jerusalem et Sicylie rex. Philippo de Richenberc procuratori comitis Heinrici de Werda et ceteris judicibus per Imperium constitutis fidelibus suis presentes litteras inspecturis gratiam suam et omne bonum. supplicarunt celsitudini nostre cives Argentinenses fideles nostri, ut libertatem ipsis a di vis progenitoribus nostris traditam et concessam io per privilegia ac de nostra gratia postmodum renovatam et confirmatam et specialiter, ne extra suam civitatem per vos trahantur ad judicium, cum in civitate sua ju- sticiam facere sint parati, salva in omnibus reverentia et jurisdicione culminis imperialis, per vos eisdern observari de nostra gratia mandaremus. nos itaque habito respectu ad devota servicia, que iidem cives bactenus nostre celsitudini prestiterunt 15 et que exhibent incessanter queque nobis inantea exhibere poterunt graciora, eorum supplicationibus inclinati Universität! vestre mandamus per optentum gratie nostre firmiter precipientes, quatinus libertatem predictis civibus a progenitoribus nostris divis Romanorum imperatoribus traditam et concessam per privilegia ac de nostra munificentia renovatam postmodum et confirmatam et specialiter, ne extra 20 civitatem suam trahantur ad nostra judicia, cum unicuique in civitate sua coram suo judice justiciam facere sint parati, salva in omnibus nostra reverentia et auc- toritate, reverenter observetis eisdern civibus, ut favorem nostre gratie sibi adesse sentiant et vos possitis per hoc a nostra celsitudine commendari. datum apud Augustam 13 julii, 9 indictionis. 25 S aus Straßb. St. A. AA art. 1 nr. 7 or. mb. Ut. pat. c. sig. in verso impr. defieiente. Gedruckt nach Briefbuch A fol. 24 a bei Obrecht Her. Alsat. prodr. p. 296; Schöpflin Als. dipl. I, 378 nr. 486 — Huillard-Breholles Hist. dipl. Frider. sec. IV, 890. — Böhmer nr. 856. 249 . In einer Urkunde Bischof Bertholds von Straßburg, eine Schenkung 30 Leutfrids von Landsberg an den Beutschorden betreffend, unter den Zeugen .• Hermanno de Erenberc, Cünrado de Wolvahe 1 , Friderico de Hagenowe, Alberto Begerone albo, Burcardo Murhardo vicedomino, Walthero sculteto Argentinensi, Friderico de Ufwilre. acta sunt hec anno incarnationis domini 1236 A 1236. Aus d. Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. XXVIII, 97 nach dem Original i. Karlsr. G. L. A. 35 1 C[onradus] archidiaconus Argentinensis dictus de Wolvahe ist im Jahr 1235 Schiedsrichter zwischen dem Allerheiligenkloster und den Herren von Schauenburg. Cfr. Grandidier Oeuvr. ined. III, 245 nr. 137. Im Jahr 1242 erscheint er als rector ecclesi* de Offenburg. Cfr. Würdtwein Nova subs. dipl. VIII, 282. 2 Die Urkunde besiegeln u. A. der Straßburger Domprobst Meinhard und der bischöfliche Marschall Egelolf. 196 . 1236 250. Ulrich der Sänger des Straßburger Dorncapüels entscheidet in Vertretung des Bischofs einen Zehntenstreit zwischen dem St. Thomascapitel und Burchard Spender zu Gunsten des erstem. 1236. Ulricus cantor Argentinensis vices domini episcopi gerens in judiciis Omnibus presentem paginam inspecturis salutem in vero salutari. scire vos volumus, quod nos, receptis testibus et eorum attestacionibus publicatis et diligenter examinatis, in causa, que vertebatur inter capitulum sancti Thome Argentinense ex una parte et Burcbardum Dispensatorem et pueros fratris sui ex altera super decima quarundam terrarum sitarum in banno sancte Aurelie, que dicebatur per quedam prata fuisse conpensata, quia idem ~Burchardus conpensacionem factam esse minime conprobavit, predicto capitulo easdem decimas adjudicavimus, prefatum B urchardum ad restitu- cionem fructuum perceptorum condempnantes. quorum quantitas per testes idoneos nobis est declarata, videlicet sex manipuli siliginis et 121 inanipuli a tritici et duo parvi acervi ordei ad valorem duorum sextariorum. in hujus autem rei testimonium presentem paginam sigilli nostri munimine roboratam dicto capitulo 1 contulimus testimonialem. acta sunt hec anno domini 1236. T aus Straßb. Thenn. A. Registrande A fol. 5 von einer Hand um 1400 geschrieben. Gedruckt darnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 310 nr. 32. 251. Volhnand der Prior der Straßburger Dominikaner und Konrad ehemaliger Provinzialprior verfügen über die Verwendung von vier Schwestern des St. Marx- und des St. Katherinenklosters zu Straßburg. 1236 Trier. Frater Volcnandus prior fratrum predicatorum Argentinensium et frater Gonradus quondam prior provincialis universis presens scriptum inspecturis eternam in domino salutem. notum sit omnibus, quod, cum priorissa et conventus sancti Marci in Argentina nostre fidei et ordinacioni commisissent statum et ordinationem quatuor sororum suarum, quarum una est de conventu sancte Katerine, nos de consilio sapientum ita duximus ordinandum, ut soror Sophia propter evidentem utilitatem remaneat in conventu sancti Martini in Treveri, soror vero Margareta permaneat in conventu sororum de Mersh tarn diu, quousque per aliam personam ydoneam valeant gubernari, et tune, si voluerit, sine contradictione remittatur Argentinam cum honore et gratiarum actione, relique due Anna scilicet et ejus socia statim revertantur. actum anno domini 1236 in capitulo provinciali in domo Treverensi. G aus Coblenz. Prov. A. or. mb. lit. pat. c. sig. pend. Gedruckt darnach i. Mittelrh. Urk.-B. III, 442 nr. 576. a) T manipulos. 1 Probst, Decan und Pförtner des St. Thomascapitels entscheiden 1236 Juli 26 einen Zehntenstreit zwischen dem Haslacher Üapitel und dem Pfarrer von Binsheim. Straßb. Bez.-A. G nr. 5224 or. mb. e. 3 sig. pend. laesis (die eine noch leserliche Siegellegende nennt Hugo portarius s. Thome), gedruckt bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 310 nr. 31. 5 10 15 20 25 30 35 1237 197 252 . Pabst Gregor IX untersagt dem Straßburger St. Marxkloster die Aufnahme von Schwestern über dessen Mittel und Bedürfnisse hinaus. 1237 Januar 30 Interamna. Gregorius episcopus servus servorum dei dilectis in Christo filiabus . . priorisse 5 et conventui monaslerii sancti Marci Argentinensis ordinis sancti Si.xti de urbe salutem et apostolicam benedictionem. ne aliquibus impediri possit obstaculis, quin cursum vestrum ad perempnis vite patriam feliciter annuente domino consu- metis, vobis in Omnibus et in eo precipue est habendum cautele Studium, quod alicujus pretextu superflui non incurratis aliquod nocumentum. hinc est quod, sicut io accepimus, cum monasterium vestrum sororum multitudine pregravetur, nos quieti vestre salubriter providere volentes vobis auctoritate presentium districtius inbibemus, nt ultra, quam exigant ejusdem monasterii facultates, nullam de cetera in sororem recipere presumatis. nulli ergo omnino bominum liceat baue paginam nostre inhibi- tionis infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem boc attemptare 15 presumpserit, indignationem omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. datum Interamnie 3 kalendas februarii, pontificatus nostri anno decimo. H aus Straßb. Hosp. A. lad. 89 fase. 5 or. mb. c. bulla pend . 1 253 . Kaiser Friedrich II gelobt den Straßburger Bürgern, so lange sie in so dem Streit ihres Bischofs Berthold mit dem Grafen von Leiningen sich neutral verhalten , Schutz und Sicherheit für ihre Personen und Güter. 1237 Juli 10 Speier. Frfidericus] dei gratia Romanorum imperator semper augustus, Jerusalem et Sicilie rex. universis presentes litteras inspecturis fidelibus suis gratiam suam et omne bonum. supplicarunt culmini nostro cives Argentinenses fideles nostri, nt, W quia timebant, quod occasione gwerre, que dudum est inter venerabilem Argen- tinensem episcopum dilectum principem nostrum et comitem de Liningen, eis posset aliquod periculum generari, ipsos cum omnibus bonis suis sub nostre deflensionis gratia recipere dignaremur. nos itaque devota ipsorum servicia attendentes, justis eorum precibus inclinati predictos cives cum omnibus bonis suis in nostram et 30 imperii protectionem duximus assumendos volentes, ut securitate nostra et imperii tuti sint in rebus et personis, eundo, stando per imperium et morando, quam diu predicto principi nostro contra comitem de Liningen auxilium non prestabunt. quocirca mandamus universitati vestre per optentum gratie nostre firmiter precipientes, quatenus nullus sit, qui eosdem cives contra presentis nostre deflensionis gratiam 35 presumat teurere molestare. quod qui presumpserit, indignationem nostram se noverit incursurum. datum apud Spiram 10 julii, 10 indictionis. S aus Straßb. St. A. AA art. 1 nr. 11 or. mb. Kt. pat. e. sig. in verso impr. laeso. Gedruckt darnach bei Wencker Appar. et instr. archiv. p. 161 = Laguille pr. p. 39 — Huillard-Breholles Hist. dipl. Frider. sec. V, 89. — Böhmer nr. 903. 40 l Ebenda lad. 125 fase. 3 eine gleichlautende Bulle Gregors IX für das Straßburger St. Kathe- rinenkloster, 1237 März 31 Viterbo, or. mb. c. bulla pend. 198 1237 254. Das Straßburger Domcapitel beurkundet die Gründung einer Pr mb ende durch seinen Sänger Ulrich. 1237 November 1. R[einhardus] prepositus, B[ertholdus] decanus, Ul[ricus] cantor totumque capi- tulum Argentinensis ecclesie omnibus presentem paginam inspecturis salutem in perpetuum. noverint universi presentes et futuri, quod Ul[ricus] ecclesie nostre cantor dictus de Talmesingen 1 ex totins consensu communi nostri capituli ad honorem dei et genitricis ejus beate virginis Marie et sancti Gregorii necnon sancte Margarete prebendam quandam sacerdotalem de quibusdam possessionibüs sitis in Tutelnheim, videlicet viginti sex et dimidio agris frugiferis ad capellam sancte Margarete in curia sua claustrali sitam nomine dotis spectantibus, et quibusdam aliis possessionibüs, 36 agris frugiferis scilicet in Leiben et agro et dimidio vinifero in banno Gertewilr sitis, partim de nostra et partim de sua pecunia comparatis, in ecclesia nostra ordinavit ea scilicet forma, quod, quicumque fuerit dominus pro tempore curie predicte, prebendam eandem conferre possit et debeat semper, cum vacaverit, idoneo sacerdoti, domino preposito ecclesie nostre, qui tune temporis fuerit, presentando et ab eo sine contradictione investiendo eadem. qui sacerdos singulis diebus, nisi legitima necessitate vel causa evidenti et honesta fuerit impe- ditus, in capella missam debet celebrare memorata et ipsam in lumine singulis noctibus procurare. preposito quoque et decano idem sacerdos nichilominus obe- dientiam facere tenetur ac in omnibus sicut aliquis ebdomedarius sive prebendarius in continua cbori frequentatione sive in aliis quibuslibet erit subjectus. item quolibet März 12 anno predictus sacerdos in festo beati Gregorii cuilibet fratrum canonico sive ebdo- medario seu quamvis a prebendario, qui in matutinis fuerit, illa nocte 6 denarios, sed novis prebendis, si que postmodum fuerint in nostra Ordinate ecclesia, et aliis clericis choralibus quibuscumque tres denarios de reditibus tenetur solvere prefatis. et exinde chorus noster in festo jam dicto 9 lectiones cum historia sua speciali et aliis ejusdem diei solempnitatibus debitis ob reverentiam sancti prelibati tenebitur solempnizare. insuper de antiquo feudo claustrali in Urlefein, unde pars dictarum Nov. 12 possessionum est sumpta, proxima die post festum Martini in anniversario Cunzonis de b Urlefein, qui dictum feudum ecclesie nostre contulit, unieuique fratrum preter novas prebendas in remedio nimm denarium c . sepe dictus autem sacerdos in communibus cibariis et portionibus, que in refectorio tarnen communiter dari consueverint, eo modo, quo elemosynarii nostri percipiunt, participabit. data sunt hec anno domini 1237, in festo omnium sanctorum. Aus Grandidier Oeuvr. ined. III, 346 nr. 360 (ex libro regulae summi capituli Argentin. fol. 98). a) sic! b) Grandidier Gänzen da. c) Zu ergänzen vielleicht solvere tenetur ? 1 In demselben Jahre, November 16 (proxima 2 feria post festum s. Martini), beurkundet Ulrich, daß die Brüderschaft seines Archidiaconats das Patronatsrecht der Kirche von Offweiler vom Kloster Busendorf um 85 Mark Silber, wovon ihr 60 Mark vorgeschossen worden, gekauft habe. Barmst. G. St. A. fonds Hanau-Lichtenberg nr. 8 or. mb. c. sig. pend., gedruckt i. d. Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. XIV, 194. 5 10 15 20 25 30 35 40 1237 — 1238 199 255 . In einer Urkunde Bischof Bertholds und des Domcapitels von Straßburg, den Verkauf der Besitzungen der Abtei Hugskofen zu Ober-Flörsheim an die Deutschordensbrüder betreffend, unter den Zeugen Reinhardo preposito, Bertholdo decano, Ulrico cantore et scholastico, Hermanno de Erenberg portario, Friderico de 5 Hagenaue cellerario, Reinhardo de Tengen, Eberharde de Entringen canonicis majoris ecclesie Argentinensis; — Rudolfo Scholtzenboltz milite *, Billungo cive de Hagenaue, Conrado ad Rarhain et filio suo Mendevino civibus Argentinensibus, Hessone notario burgensium et aliis quam pluribus. acta sunt hec publice anno verbi incarnati 1237. 1237. 10 Aus Grandidier Oeuvr. ined. III, 347 nr. 361 (ex autographo). Auch hei Gudenus Cod. dipl. Mogunt. IV, 880 u. Hennes Cod. dipl. ordin. s. Maries Teuton. I, 108 nr. 98. 256 . Cunradus episcopus Spirensis 1 2 cum Berbtoldo episcopo Argentinensi commutationem peragit, e qua Beatrix matrona Egelolphi de Mundingen marscalci 15 Argentinensis, filia quondam Alberti de Uthenheim camerarii Spirensis, ministeriali subjectione ecclesie Argentinensi obligata erit, Spirensi autem ecclesie Eberhardus et Theodericus pincerne de Welresowe attinebunt. «a nobis qui». datum Spire anno incarnationis domini 1238, 6 kalendas februarii, pontificatus nostri anno primo. 1238 Januar 27 Speier 3 . 20 11 aus Straßb. Bez.-A. G nr. 109 or. mb. c. 2 sig. pend. laesis. Gedruckt darnach i. d. Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. XV, 152; Grandidier Oeuvr. ined. III, 348 nr. 363. 257 . Arnold der Gustos des Straßburger Domcapitels entscheidet nach eidlichen Zeugenaussagen einen Streit zwischen Heinrich Marsilius Sohn und dem Straßburger 25 St. Stephanskloster, Zinsleistungen an des letztem Hof zu Lipsheim betreffend. 1238 October 9. A[rnoldus] custos majoris ecclesie Argentinensis loco domini episcopi presidens in judiciis Omnibus presens scriptum inspecturis geste rei noticiam. constet Universität! vestre, quod, constitutis coram nobis L. sacerdote prebendario claustri so sancti Stephani in Argentina loco ejusdem claustri ex parte una et H[einrico] Marsilii ex altera litigantibus super censibus quorundam agrorum prefati H[einrici] 1 Derselbe gehört mit Folgenden im Jahr 1237 zum Bath : Siglinus filius ministri fratrum, Cftno filius Erbonis magistri burgensium, Friderich von Uffwilre, Burckart der vitztftm, Hetzet von Eck- versbeim, Gonrat Schott, Erbe rihter, Gonrat Virnkorn, Wetzel, Johanns von Kfinigeshofen, Götze 35 Clausen sün, Hug Ripelin, Hans Kelbelin, RMolff Lentzelins sün, Rudolf! von Vegersheim, Wirich, Heinrich Marsilius sün. Raths- u. Bürgerbuch fol. 6 b i. Straßb. St. A. 2 Bischof Konrad V von Eberstein, 1237 — 1245. 3 Die gleichlautende Gegenurkunde Bischof Bertholds, 1238 Januar 31 Straßburg, i. Karlsr. G. L. A. Cod. minor Spir. fol. 15, gedruckt in Acta acad. Theod. Balat. IV, 144. 200 1238 in curiam sancti Stephani in villa Liutpoldsheim speclancium, idem H[einricus] constanter asserebat se minus in censibus, quam pars adversa peteret, annis debere singulis persolvere. nos vero, multis inter se agitatis concertacionibus, testes juratos et diligenter examinatos super eadem causa recepimus in bunc modum deponentes : Lampertus prespiter juratus dicit, quod mansus illi, quos habet Heinricus filius 5 Marsilii spectantes in curia Liutpoldsheim, unus integer persolvit sex solides in censum sancto Stephano et dimidius tres solides. insuper affirmat, quod omnes mansus spectantes in eandem curiam reddant similiter et dicit, quod ipse receperit multis annis census eosdem. Fridericus juratus dicit, quod ipse receperit a monachis sancti Arboagasti et a domino de Vegersheim tribus vicibus, ex quo villicus, qui io custodiebat primitus, transfretavit mare, de integro mansu prefatorum bonorum in curiam prefatam spectancium sex solides et de dimidio tres solides. Sigebodo villicus juratus dicit, quod habeat mansum unum in sepe dictam curiam spectantem et inde persolvat annuatim sex solides in censum et affirmat, quod omnes debeant reddere similiter. Godefridus juratus dicit, quod ipse receperit de integro mansu prefatorum 15 bonorum sex solides et de dimidio tres solides et dicit, quod adjudicatum fuisset ipso presente et audiente, quod unusquisque mansus integer prefatorum bonorum debeat reddere sex solidos in censu et dimidius tres solidos. nos igitur, harum attestacionum diligentissime inspecto tenore et ydoneorum jurisperitorum super eisdem habito consilio, dignum duximus sententiandum, quod H[einricus] filius Marsilii 20 prefatus sex solidos de quolibet mansu suo in predictam curiam spectante persolvat annuatim, quousque nos, quod minus persolvere debeat, valida informet racione. actum est anno domini 1238, proximo sabbato ante festum sancti Galli, presentibus Ul[rico] plebano sancti Stephani et S. sacerdote et F. sacrista et aliis quam pluribus. 25 B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 2659 or. mb. c. sig. pend. laeso. 258. Henricus lantgravius Alsacie protestatur, Johannem militem dictum der Crumbe agrum in banno Eristhen situm, Anewendere dictum et agris abbatisse Erstheimensis, qui dicuntur die Gebrete, in campo superiori adjacentem, consensu uxoris et filiorum accedente, ecclesie sancti Thome Argentinensi ita contulisse ut 30 Dez. L, censum 12 denariorum annuatim in festo sancti Tbome solvat ac post mortem suam libere possideat «res que pia devotione». testes hujus facti sunt i. a. Cunradus cantor, Eberhardus canonici sancti Thome. [ 1226-1238 ] .] T aus Straßb. Thom. A. Titres lad. 25 or. mb. c. 3 sig. pend. laesis. Gedruckt darnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 307 nr. 27. 35 1 Cfr. Schöpflin Als. illustr. II, 522. 1239 201 259. Bischof Bertholä von Straß bürg verleiht das Patronatsrecht der Alt St. Petershirche zu Straßburg , das bisher die Herren von Bilde zu Lehen besessen, dem Straßburger Kloster der heiligen Dreieinig heit. 1239 März 28 Straßburg. • In nomine sancle et individue trinitatis amen. Bertoldus \ miseratione divina 5 Argentinensis episcopus universis Christi fidelibus presens scriptum inspecturis salutem in domino. divinum est pocius quam humanum, omnium eorum, que sub oculis bominum geruntur, habere memoriam. expedit igitur, immo necessitatis est, ut eorum, que gesta sunt, litterarum testimonio memoria refricetur, ne obli- vionis caligine obscurata velud umbra evanescant. ad noticiam igitur tarn presentium io quam futurorum volumus pervenire, quod nos jus patronatus ecclesie sancti Petri Argentinensis, qui vulgo dicitur senioris, cujus juris patronatus dominium sive proprietas ad ecclesiam spectabat Argentinensem, sed Burcardus et Rudolfus fratres de Blide tytulo feodali possidebant, de bona voluntate fratrum ipsorum recupe- ravimus. moti etiam zelo pietatis et divine retributionis intuitu idem jus patronatus 15 monasterio sancte Trinitatis in Argentina de consensu capituli nostri pleno jure liberaliter contulimus. verum quia idem jus patronatus bone memorie Heinricus comes langravius Alsatie ab ecclesia Argentinensi et predicti fratres de Blide ab ipso feodali tytulo possidebant, hanc adjecimus condicionem, ut prefati fratres filio posthumo comitis memorati, si exactum ab eis fuerit, de bonis suis ab ecclesia 20 Argentinensi feodalibus ad valentiam quadraginta marcarum resarciant in reslaurum, que filius dicti comitis ab ecclesia Argentinensi et prefati fratres ab ipso tytulo feodali possidebunt. si vero id, quod premissum est, sepe dicti fratres per se apud dicti comitis posthumum obtinere non potuerint, nos de consensu capituli nostri ad id impetrandum cum effectu promisimus et scripto presenti promittendo nos seu 25 quemlibet nostrum successorem obligamus. ipsi vero fratres ad id obtinendum litteris presentibus se et suos successores obligarunt. super hujus autem condicionis execu- tione ipsi fratres nobis prestiterunt fidejussoriam cautionem. fidejussores autem sunt bii : Waltherus Waffelarius, Dietricus de Baldeburnen et Yolmarus de Heiterbach, testes interfuerunt Reinhardus prepositus, Arnoldus custos * 1 , Cünradus de Wolvahe 30 arcbidiaconus et magister Cünradus de Scerwilre canonicus, Egelolfus marscalcus, Guntberus et Eberhardus fratres de Landesberc. et ut bec permaneant inconvulsa, presentem paginam sigillis nostro videlicet et capituli Argentinensis et predictorum fratrum fecimus conmuniri. acta sunt bec Argentine anno domini 1239, 5 kalendas aprilis. 35 B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 51 or. mb. c. sig. pend. Nur das Siegel Budolfs von Blide ist gut erhalten. Gedruckt darnach bei Schöpflin Als. dipl. I, 382 nr. 495. 1 In einer Urkunde der Aebtissin Willeburgis von Niedermünster aus dem Jahr 1239 erscheitien auch als Zeugen : Reinhardus Argentinensis ecclesie prepositus, Arnoldus custos ejusdem ecclesie, 40 Basiliensis canonicus, Conradus de Enthringen et Conradus de Hegerloch canonici Argentinenses. Cfr. Trouillat Mon, de Bäle I, 553 nr. 375. In demselben Jahre im Mai verlehnt auch das Straßburger JDomcapitel an das Frauenkloster St. Elisabeth daselbst einen Hof neben der St. Andreaskirche gelegen für einen jährlichen Zins von 8 Pfund Straßb. Pfennigen. Vergl. Copialbuch von St. Elisabeth nr. 205 i. Straßb. Hosp. A. 26 202 1239 260 . Bischof Berthold von Straßburg vertheilt neun Qrundstüche in der Flachsgasse zu Slraßburg, die Günther und Eberhard von Landsberg zu Lehen besaßen und für die sie ihre Güter zu Griesheim auflassen, an die Straßburger Reuerinnen und mehrere Private. 1239 August Straßburg. Berhtoldus dei gratia Argentinensis episcopus. noverint universi presentes 5 litteras inspecturi, quod dilecti tideles nostri Guntherus et Eberhardus fratres de Landesberc novem areas in civitate Argentinensi in platea, que dicitur Vlahsgazze quas iidem a nobis et ecclesia Argentinensi tenebant in feodum, in manus nostras libere resignarunt et nos ad eorum instanciam de ipsis areis dilectis in Christo sororibus penitentibus in Argentina duas, Wezeloni judici et Knebelino fratri suo io duas, Ortolfo unam, Friderico dicto Mezzerere et F. filio suo unam, Rülino et Sifrido dicto Merswin unam, Heinrico de Reinecbeim et Velbelino unam, Cunrado Virnekorn unam de consensu capituli nostri contulimus et donavimus jure proprie- tario et eorum beredibus in perpetuum possidendas. predicti vero fratres in recon- pensacionem earundem arearum omnia bona, que ad ipsos in villa et banno de 15 Criegesheim juxta Bishcovesheim proprietario jure spectabant, nobis et ecclesie nostre libere donaverunt nosque eadem bona ipsis concessimus pro feodo possidenda. in cujus rei testimonium presentes litteras sigillis nostro et capituli nostri fecimus sollempniter conmuniri. actum Argentine anno domini 1239, mense augusto. B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 2976 or. mb. c. 2 sig. pend. laesis. 20 261 . Meister und Rath der Stadt Straßburg beurlmnden , daß sie dem Bürger Rüdeger Riuses für die ihm verkaufte, alsdann zur städtischen Befestigung verwandte Insel bei St. Stephan eine and,re, dahinter gelegene gegeben haben. 1239. Cunradus Virnecorn magister burgensium 1 2 et consules Argentinenses. ne rerum gestarum veritas cadat in oblivionem, litterarum debet memoria perliennari. 25 noverint igitur universi presens scriptum inspecturi, quod, cum Universitas civitatis nostre de communi consensu insulam apud sanctum Stephanum sitam concivi nostro Rudegero Riuses in proprietatem vendidisset et post liec necessitate cogente per eandem insulam murum et fossatum civitatis oporteret transire 3 , nos de consensu et lieentia civitatis in recompensationem predicte insule beredibus predicti Rudegeri M dedimus aliam insulam retro memoratam insulam sitam in proprietatem perpetuo possidendam, nos et successores nostros totamque civitatem hujus donalionis ac recompensationis warandos Constituantes, ne igitur hoc factum posterorum cavil- 1 Vergl. Straßb. Gassen- und Häusernamen i. Mittelalter S. 65. 2 Nach B. Hertzog Edels. Cron. lib. VI p. 187 verkaufte im Jahr 1236 das Straßburger Dom- 35 capitel Conrad Virnekorn die curia ad plumbam. Vergl. Straßb. Gassen- u. Häusernamen i. Mittelalter S. 161. 3 Wohl bei der von Königshofen (B. St-Chron. IX, 719) in die Zeit um 1200 gesetzten Stadterweiterung. Vergl. Silbermann Localgesch. d. Stadt Straßb. S. 65. 1239 — 1240 203 latione vel temporis oblivione possit in irritum revocari, presentem paginam sigillo civitatis munitam heredibus sepe dicli Rudegeri concessimus habendam. acta sunt hec publice anno incarnationis domini 1239 in tempore nostro, qui tune pro tempore consules fuimus civitatis, videlicet Friderici de Ufwilre, Wilbelmi Bagarii etc. '. Aus Wencker Coli. arch. p. 643. 5 262 . Eberhard von Greifenslein befreit Ackerland im Dorfe Eckwersheim, das Burcard Eidelin, ein Straßburger Bürger, gekauft hat, von jeglicher Abgabe. 1240 Januar 27. Ego Eberhardus miles dictus de Grifenstein dominus et advocatus ejusdem io castri notum facio tarn futuris quam presentibus, quod Burcardus civis Argentinensis cognomine Lidelin emit in villa Ekeversheim, cujus ville sum ego advocatus, pro Volmaro quinque agros et pro filiis sororis longi Ilugonis viginti agros, quos videlicet agros ego Eberhardus jam dicti Burcardi rogatu neenon et ejus amicorum omni donavi jure libertatis ita, ut amodo et deinceps liberi sint ab omni exactione 15 vel collecta. et ne a posteris nostris liujus date libertatis infringatur auctoritas, presentem cedulam sigilli nostri testimonio fecimus conmuniri. ut autem hujus facti firmier sit certitudo, virorum honestorum presentia facta cognoscatis, quorum etiam nomina ob memoriam facti subscripta sunt : Otto de Ohsenstein frater meus, Ilecelo et Sigelinus fratres, Albertus de Trübtersbeim, Schullo servus advocati, Wernerus 20 et Heinricus Velkelinus fratres 1 2 . acta sunt hec anno gratie 1240, 6 kalendas februarii. II aus Straßb. Hosp. A. St. Marc lad. 2 fase. 51 or. mb. c. sig. pend. 263 . Bischof Berthold von Straßburg beurkundet, daß Hartmann Ritter von Echbolsheim und seine Gemahlin Junta der St. Thomaskirche zu Straßburg ein 25 Grundstück in der Sporergasse daselbst geschenkt haben. 1240 März 23. B[ertholdus] dei gracia Argentinensis episcopus Omnibus presentem paginam inspecturis salutem in vero salutari. teuere presencium vobis liquere volumus, quod Hartmannus miles de Eckiboldisheim et uxor ejus Junta ad presenciam nostram accedentes ecclesie sancti Thome aream 20 solides in censu persolventem, sitam in 30 vice, qui dicitur undir Sporerin, ex opposilo domus Ottonis de Swindiratisheim, 1 Diese Bathsliste ergänzt das Raths- u. Bürgerbuch fol. 7» i. Straßb. St. A. so : Hetzel von Ecke- versheim, Rftdolff Stoltzenboltz, Sifrid ein diener der brftdere, Wetzet, Hans von Kftnigeshofen, Hug ( Ripelin, Hans Kelhelin, Burckart Spender, Rftdolff von Vegersheim, Rftdolff von Zabern, Johanns Cftnen sftn, Conrat Erben sfin, Wilhelm Rot, Conrat Rebestock, Reymbolt Clausen sftn, Heinrich 35 Marsilius sftn, Erbe von Friburg. 2 In einer Urkunde Bischof Bertholäs von Straßburg für die Herren von Ballbrom, 1240 März Straßburg, erscheinen als Zeugen : Burchardo milite de Truhtersheim, Cunrado Virnekorn et H[ein- rico] dicto Velkelin civibus Argentinensibus. Cfr. Schöpflin Als. dipl. I, 384 nr. 498 (ex schedis Wencker.). 204 1240 multis astantibus, communi manu publice pro remedio animarum suarum contulerunt et possessionem ejusdem aree predicte ecclesie assignarunt. sane cum canonici prefati monasterii super hujusmodi donacione facta litteras nostre confirmacionis in testimonium postularent, nos eorum juste peticioni benignum prebentes assensum hujusmodi factum confirmamus, litteras presentes ad perpetuam firmitatem eisdem indulgentes. actum anno domini 1240, feria 6 ante Letare Jerusalem, liiis pre- senlibus : Heinrico de Stabelecke canonico majoris ecclesie, Wjolfhelmo] decano, Hjugone] portario, Sjigebotone] cellerario, W[ernhero] de Wolfgangislieim, Hfeinrico] de Stuzelingin canonicis sancti Thome Argentinensis; laicis vero Cjonrado] Virne- korn, G. 1 milite de Rimundiheim, Erbone fllio Ruedigeri de Friburc et aliis quam pluribus. T aus Straßb. Thenn. A. Titres lad. 25 or. mb. c. sig. pend. laeso. Gedruckt ebendarnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 311 nr. 33. Nach Copie bei Schöpflin Als. dipl. I, 384 nr. 499. 264 . Bischof Berthold von Straßburg beurkundet, daß Hartmann von Echbols- lieim und seine Gemahlin Junta dem Frauenhloster St. Mathim zu den Hunden bei Straßburg einen Hof daselbst, genannt zur Linde, geschenkt haben. 1240 März. Eerdoldus dei gratia Argentinensis episcopus Omnibus presentem paginam inspec- turis rei geste noticiam. noverint universi presentes et futuri, quod Hartmannus de Ecclieboltsheim miles dilectus et fidelis noster et ejus uxor Junta cives Argen- tinenses instinctu divino ducti, volentes saluti anime sue ac parentum suorum consulere, sororibus cenobii sancti Mathie a ad undas 2 extra muros Argentinensis civitatis quandam curtem, que dicitur ad Tiliam, sitam in civitate Argentinensi, unde sororibus memoratis singulis annis in censu viginti una uncea denariorum persolvitur, in modum elemosyne et pro remedio animarum suarum libere et pacifice atque sine contradictione qualibet contulerunt. ne igitur in posterum cavillosa oblivio super tarn pio facto possit aliquatenus suboriri, ad habundantem cautelam presentem paginam sigillo nostro duximus corroborandam. actum anno incarnationis domini 1240, mense marcio, presentibus liiis : H[einrico] de Stahelcbe et magistro H[einrico] de Lutenbah canonicis Argentinensibus, Ludewico milite nostro, R. plebano de Unzenburst nostro cappellano, R[eimboldo] dicto Stubenweg cive Argentinensi aliisque quam pluribus. S aus Straßb. St. A. lad. s. Nicolai Martini Petri or. mb. c. sig. pend. a) 8 Mathe mit Spuren eines verlöschten i mischen h und e. 1 Ch. Schmidt a. a. 0. ergänzt Goezzone. 2 Identisch mit dem St. Nicolauskloster in der Krutenau. Hie Gründung desselben und diese Schenkung betreffend vergl. Straßb. Gassen- u. Häusernamen i. Mittelalter S. 100. 5 10 15 20 25 30 35 1240 205 263 . Das Straßburger Domcapitel überlaßt seinem Pförtner Hermann von Erenberg und dessen Neffen dem Domcanonilier Johannes vorn Stein Stiftsgüter zu Wolxheim und Uttenheim für den bisherigen Zins. 1240 Marz. R[einhardus] prepositus 1 , Bfertholdus] decanus, F[ridericus] cantor totumque 5 capitulum Argentinense universis tarn presentibus quam posteris hujus littere in- spectoribus rei geste notitiam. petivit a nobis Hermannus dictus de Erenberc nostre ecclesie portarius, ut bona quedam in Volcotesheim et Utentheim sita et ad nostros conmunes usus pertinentia, que tune idem Hermannus sub annua tenuit pensione, ipsi ac nepoti a suo Johanni dicto de Rapide nostro concanonico concedere io dignaremur. nos vero ejus precibus dignum prebentes assensum prefata bona sub eadem pensione, quam prius idem habuit portarius, scilicet quadraginta quartalia annone mensurnalis, que nunc in cunei nostri cedit supplementum, ipsis de bona voluntate et omnium nostrum unanimi consensu, quoad vixerint, concessimus possidenda, ita tarnen, ut, si quem eorum prius mori contingat, alter nichilominus 15 sub priori forma sine contradictione qualibet bona pretaxata possideat. ut autem liuic concessioni nullus in posterum malitiose queat obviare, presens scriptum sigillo nostri capituli conmunitum ipsis in testimonium contulimus liabendum. actum anno domini 1240, mense martio. II aus Straßb. Bez^A. G fase. 2709 or. mb. c. sig. pend. laeso. 20 Im Auszug bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 354 nr. 378 nach dem lib. sal. 1347. 266 . Hugo der Probst und der Convent des Klosters St. Arbogast bei Straßburg gehen mit Konrad, Bitter von Qeispolzheim, einen Ciltertausch ein. 1240 Mai. Hugo prepositus et conventus sancti Arbogasti aput Argentinam universis 25 presens scriptum inspecturis notificamus, quod nos et Cünradus miles de Geispotsheim tale fecimus concambium, quod ipse dedit nobis omnia bona sua tarn propria quam hereditaria in banno Kunegeshoven et in banno urbis sita, nos et successores nostros warandos constituendo. nos vero tres agros et duale in banno Vegersheim et dimidium agrum in banno Ensheim, omnia bona nostra in banno Geispotsheim 30 a) B nopoti. 1 Bomprobst Meinhard erscheint hier zum letzten Mal. Noch in demselben Jahr 1240 tritt Arnoldus de Burgele an seine Stelle, cfr. nr. 267. Aus der Familie von Thengen stammend, besaß Meinhard auch außerhalb Straßburgs beträchtliche Güter. 1222 November 22 hatte er sich zu Zürich von dem dortigen Capitel ein Haus gehäuft, das nach seinem Tode an dasselbe zurückfallen sollte, cfr. Würdtwein Nova 35 subs. dipl. XIII, 266 nr. 62. Im Jahr 1232 übertrugen ihm Heinrich von Thengen und seine Söhne ihre Besitzungen in Buchheim und Waseniveiler, vergl. Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. IX, 241 und Fürstenberg. Urlc.-B. I, 159 nr. 362 nach dem Original i. Karlsr. G. L. A. (Die Sigle R ist mit Reinhardo aufzulösen, nicht mit Rudolfe, wie es in beiden Brucken geschehen.) 1238 schließlich gehen Bomprobst Meinhard und der Pfarrer von Küssnacht mit dem Prämonstratenserkloster Müti im Canton Zürich einen Gütertausch ein, nach einem Megest bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 351 nr. 369. 206 1240 sita tarn propria quam hereditaria et 41 marcas sibi dedimus econverso. tenemur etenim de predictis bonis, que nobis dictus C nnradus contulit, ad census dare annuatim decem solidos et sex denarios et septem quartalia siliginis et septem quartalia avene. si autem aliquis plures census a nobis exegerit, quam diu hoc feodum in potestate sua vel heredum suorum manserit, ipsi nobis tenentur emen- dare. in hujus rei testimonium presentem paginam sigillo nostro volumus con- muniri. acta sunt liec anno domini 1240, mense majo, presentibus Johanne de Lampertheim, Ospenello et Bertholdo militibus de Geispotsbeim, Hessone de sancto Ypolito, Hugone existente preposito, Johanne priore, Bertholdo custode, Walfiido et Johanne prespiteris et aliis quam pluribus. H aus Straßb. Hosp. A. docum. inut.. lad. 47 fase. 46 or. mb. c. sig. pend. 267 - In einer Urkunde des Bischofs Berthold von Straßburg und des Schultheißen von Hagenau für das Kloster Steigen datum apud Kirclieim kalendis octobris anno domini 1240, presentibus Argentinensis ecclesie A[rnoldo] de Burgele preposito, F[riderico] cantore, H[einrico] de Stahelecke et Reinhardo canonico, G. plebano de Zabernia et aliis quam pluribus. 1240 October 1 Kirchheim. Aus Grandidier Oeuvr. ined. III, 354 nr. 381 (ex autogr. tabul. colleg. Tabern.). 268 . Meister und Rath der Stadt Straßburg beurkunden, daß die zwölf Beamteten des Kürschnergewerhs ein ihrem Amt gehöriges, vor der St. Martinshirche gelegenes Grundstück dem Krämer Hermann verleimt haben. 1240. Hugo Riplinus magister burgensium et consules Argentinenses. ne rerum gestarum veritas cadat in oblivionem, litterarum debet memoria perhennari. noverint igitur universi presens scriptum inspecturi, concives nostros scilicet duodecim offi- ciatos inter pellifices 1 aream unam ante ecclesiam sancti Martini inter staciatores sitam, ad officium ipsorum pertinentem, per manus magistri eorum Gunradi Virnecorn Hermanne institori concessisse sibi et universis successoribus suis jure hereditario perpetuo possidendam sub tali conditione, quod de eadem area 9 uncie denariorum et 3 cappones predictis duodecim et ipsorum in eodem officio successoribus persol- vantur annuatim sine omni augmentatione. prefatus vero Hermannus et successores sui possunt pactum suum in predicta area vendere, dare vel obligare, cuicunque voluerint, preter hoc solummodo, quod pactum suum nulli conferant ecclesie. si autem ipse vel successores sui jus suum in eadem area vendere vel obligare voluerint, primo dominis curie debent exbibere. quodsi ipsi pro minori pretio quam alii vellent aream habere, licebit prefato Hermanne vel successoribus suis alias vendere vel obligare sine contradictione qualibet, brande et dolo penitus exceptis. ne igitur hoc factum posterorum cavillatione vel temporis oblivione possit in irritum revocari, 1 Dieselben dürften wohl im Zusammenhang mit den duodecim inter pellifices des ersten Straßb. Stadtrechts stehen. 5 10 15 20 25 30 35 1240 207 presens exinde pagina est conscripta et sigillo civitatis in testimonium commu- nita. acta sunt hec publice anno incarnationis domini 1240 in presentia nostra, qui tune consules fuimus civitatis, videlicet Cunradi Virnecorn etc. 1 Aus Wencker Coli. arch. p. 644. 5 269. Bischof Berthold von Straßburg beurkundet, daß der Straßburger Bürger Reinbold Virnehorn der St. Arbogasthirche einen Hof bei St. Aurelien gegeben und diese ihn mit Garten und Land bei der rothen Kirche und in Königshofen entschädigt habe. 1240. B[ertholdus] dei gratia Argentinensis episcopus. temporales actus labuntur io cum tempore, nisi vivacis littere testimonio solidentur. hujus rei gratia etati present! et future posteritati notum facimus, quod Reimboldus dictus Viernecorn civis Argentinensis laude et assensu beredum suorum curtim super aqua sitam apud sanctam Aureliam ecclesie beati Arbogasti liberam contradidit, ecclesia vero ortum apud Rodenkirghen et aream in Küngeslioven in concambium sibi redonavit. verum 15 ne quis successionis tempore prefatam ecclesiam super tali donatione sine causa teurere presumat agravare, presentem cedulam conscribi et sigilli nostri munimine et civitatis fecimus roborari. testes hujus rei sunt Walfridus prepositus etc. anno incarnationis domini 1240. H aus Straßb. Hosp. A. prot. 7383 cod. chart. sec. XV p. 82 a . 20 270. Meister und Rath der Stadt Straßburg beurkunden, daß sie einen auf städtischer Aue jenseits des Rheins gelegenen Hof an Heinrich Sturm und seine Frau Irmengard verleimt haben. 1240. Reimboldus Stubenwec et Rudolffus filius Lentzelini magistri burgensium et consules Argentinenses. ne rerum gestarum veritas cadat in oblivionem, litera- W rum debet memoria perennari. noverint igitur universi presens scriptum inspecturi, quod nos de communi consensu scabinorum et officialium in augea civitatis ultra Renum apud transitum curiam unam de rivo, qui dicitur Brisachwac, usque ad Renum tendentem circumfossatam concessimus Heinrico Sturm et uxori sue Irmen- gardi et beredibus eorum perpetuo possidendam sub tali condicione, quod de eadem ao curia 10 solid! denariorum civitati persolvantur annuatim sine omni augmentatione, scilicet in festo sancti Joannis baptiste 5 solid! et in nativitate domini 5 solid! ita, 1 Das Verzeichniß des Raths- u. Bürgerbuch fol. 7a i. Straßb. St. A. enthält für das Jahr 1240 außerdem folgende Namen : Hetzet von Eckeversheim, Rftdolff Stoltzenboltz, Sigel ein sftn des dienere der brftder, Johans von Kftnigeshoven, Rftdolff von Vegersheim, Rftdolff von Zabern, Hanns Kelbelin, 35 Burckart Spender, Erbe Clausen sftn, Conrat Rebestock, Hanns Cftnen sun, Conrat Erben sftn, Heinrich Marsilius sftn, Wilhelm Rot, Erbe von Friburg. Da fast alle Namen in der Liste von 1239 (nr. 261) wiederkehren, so ist vielleicht die Identität beider Bathsverzeichnisse anzunehmen und die Amtsdauer des Baths auf die letzten Monate des Jahrs 1239 und die ersten Monate von 1240 auszudehnen. Juni 24 Dez. 25 208 1240 quod in eadem curia infra fossatum nemo presumat possessores curie contra volun- tatem ipsorum impedire. via etiam communis et pascue in augea non debent a curia impediri. in hujus rei memoriam presens exinde pagina est conscripta et sigillo civitatis communita. acta sunt hec publice anno incarnationis domini 1240, presentibus hiis consiliariis : Burcardo de Trucbtersheim, Erbone juniori, 5 Gozperto ministro fratrum, Erbone filio judicis, Hugone de Vegersheim, Cunrado de Zavernia, Gozzone filio Nicolai, Reimboldo Virnecorn, Friderico filio Cunonis, Marcquardo Vitulo, Friderico de Hagenawe, Reimboldo et Rudolfe magistriscivium et aliis quam pluribus, Cunrado Virnecorn, Sifrido filio ministri fratrum, Ilugone Riplino, Joanne Vitulo, Erbone et Reimboldo filiis Nicolai, Heinrico filio Marsilii, 10 Wernero Velckelino. S aus Straßb. St. A. Raths- u. Bürgerbuch fol. 7 a von einer Hand des IGten Jahrh. geschrieben. 271. Beschlüsse des St. Thomascapilels zu Straßburg über die Befugnisse seines Gustos, seines Sacristans und seines Kämmerers. 1240. Cum multociens super officiis nostris, scilicet custodis, portarii, pincerne, 15 camerarii et sacriste sit orta dissensio, ideo nos prepositus, decanus et capitulum de communi consensu fecimus hec conscribi, que etiam volumus firmiter observari, quia ab antiquo invenimus ea sic statuta et servata. Febr. L Custos tenetur ministrare ratione custodie in purificalione canonicis et Sex prebendariis equales candelas de tertia parte libre cere, item omnibus scolaribus 20 chorum frequentantibus de duodecima parte libre, item officiatis domini episcopi, preposito, decano, cantori et scolastico, sicut in libro missali continetur. item in summis festis ponantur 9 candele ad primam vesperam, in matutinis 7 candele, in secunda vespera 5 candele, ad missam 4 candele honeste. in semifestis ad primam vesperam ponantur 7 candele, ad matutinas 5 candele, in secunda vespera 5 candele, zg item in dominicis diebus et aliis simplicibus festis 5 candele ad primam vesperam, ad matutinas 3, ad missam 4, item in ferialibus diebus ad vesperam tres candele, ad missam 3, ad matutinas una, item per totum annum ad matutinas 3 candele Dez. 17 parve ad legendum psalmodiam. item cum incipitur antiphona «0 sapientia» usque Dez. u ad vigiliam nativitatis domini qualibet die ministrantur 4 candele super mensas ad 30 propinandum vinum in refeclorio. item in vigilia pasce ministret cereum. item custos tenetur reficere omnes casulas, cappas et albas. item debet lavare albas mappas et manutergia. item debet ligare libros cbori et reficere. item custos tenetur dare in Dez. 5 vigilia beati Nicolai omnibus canonicis existentibus in prima vespera in cappella sancti Nicolai infra monasterium sancti Thome 2 denarios ; prebendariis et mortuis 35 non dabit. item ante altare suum tenetur ministrare lumen de oleo ardens die et nocte per circulum anni. Item sacrista cliori ministrabit choro et portabit libros ad chorum et deportabit ad cameram. item altare preparabit ad missam et deportabit ad cameram. item in summis festis sacrista serviet choro in omnibus preparamentis et ornatis. item 1240 209 accendet omnes lampades in ecclesia et choro et portaint libros ad chorum et deportabit ad cameram. Item camerarius pulsabit primam campanam ad matutinas et ad primam et ad vesperam et non plus, item camerarius in omnibus festis majoribus in matutinis 5 veniet indutus cappa cum thuribulo ante omeliam et stabit in medio chori usque dicetur «et reliqua». et eodem modo serviet in missa ante ewangelium. item eodem modo indutus ministrabit sacerdoti cappam cum thuribulo ad «benedictus» et ad «magnificat». item omni festo semiduplo et majori cantabit «venite» cum preben- dario episcopi et in duplicibus septimum versum cum eodem cantabit in matutinis. io item libri, tappeti, culcitre et omnis ornatus debet esse sub custodia camerarii et majoribus festis exponere, ministrare et reponere debet. item tenetur officiare altare sancti Egidii et habere lumen de oleo ante eum, ut ipsum altare jugiter illuminetur. item debet interesse lioris canonicis, impedimentis camere presuppositis. Item custos debet ministrare mapparn ad lavandum manus de cena domini 15 usque ad festum beati Martini; postea ministrabit portarius de festo Martini usque nov. u ad cenam domini. item quando cantatur funeri in choro, tune custos non incipiet missam suam nisi post ewangelium chori et cantabit sub silencio et post ewangelium custodis incipiet camerarius missam suam et cantabit eam sub silencio in altari sancti Egidii. item in nativitate domini custos non incipiet missam suam, donec Dez. ss so secunda missa «lux fulgebit» in choro sit cantata. item per totum annum non incipiet custos missam suam post secundam campanam prime, nisi velit eam dicere sub silencio. item officium in parasceue non incipiet, nisi postquam crux est levata in choro, et in cena domini post ewangelium chori et in sabato pasce usque post officium et sub silencio. item custos recipiet omnes oblationes de prebendariis W dicentibus missas in monasterio et dabit eis lumina preter altare sancti Egidii et altare super lettenario. item custos ministrabit pincerne de festo Aurelie usque ad ou. ts cenam domini omni nocte duo lumina, quorum 26 faciunt libram cere. item quando cantatur pro defunctis, tune custos ministrabit unam candelam, item in vigiliis unam candelam. item in prima pulsatiöne vesperarum custos ministrabit unam candelam 30 ardentem ante majus altare usque ad consummationem completorii, similiter et ad matutinas. item custos debet habere candelam ardentem ante majus altare in omnibus summis festis per totum noctem. item omnes candele supradicte consumi debent usque ad longitudinem unius palme. item si aliquis canonicorum dicere vult missam in monasterio, dich, quando voluerit, et si alique oblationes ibi fient, 35 cedent canonico predicto et camerarius ministrabit ei preparamenta, custos vero lumina et sacrista chori serviet ei. item servus, qui fach sepulcra, purgabit mona- sterium in summis festis. Acta sunt hec anno domini 1240 . T aus Straßb. Tlrnn. A. Registrande C fol. 96« um 1400 geschrieben. Gedruckt darnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 311 nr. 34. 27 210 1241 272. Berhtoldus decanus et Heinricus archidiaconus Argentinenses fratres dicti de Ohsenstein fratri suo 0[ttoni] domino de Ohsenstein et universis pueris suis omne allodium suum in Buthenheim situm, quod ipsis ex parte Adelheidis sororis, uxoris quondam domini Bernandi de Sharoch, post illius mortem succedere debebat, tradunt et donant. «quod nos duo». aotum anno domini 1241, mense januario, 5 die dominica proxima ante purificationem beate virginis Marie. 1241 Januar 27. B aus Barmst. G. St. A. fonds Hanau-Lichtenberg nr. 9 or. mb. c. 2 sig. pend. delapsis. Gedruckt darnach i. d. Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. XV, 153. 273 . Das Straßburger Domcapitel bestätigt auf Bitten des Basler Domsängers Hugo der Kirche von Werd den alten Brauch eines kleineren Zehnten von ihren 10 Ruffacher Besitzungen. 1241 Mai 22 Straßburg. Arnoldus prepositus, Bertholdus decanus totumque capitulum Argentinensis ecclesie viris discretis . . preposito totique capitulo ecclesie de Werde 1 salutem in auctore salutis. viro discreto H[ugone] cantore Basiliensi concanonico vestro nobis intimante didicimus, quod, cum quasdam vineas et terras sitas in Rubiaco ab in antiquo vobis ab ecclesia nostra collatas teneatis, nec plenarie decimas sed quandain certam portionem nomine decimarum, videlicet sex amas melioris vini et nimm quartale frumenti, ab antiquo ecclesie nostre ex eisdem persolvistis. qui ex parte vestra nobis supplicavit, quod eadem pensione, que a longe retroactis temporibus dari consuevit, contenti ecclesie vestre consuetudinem anliquam in hac parte servare 20 vellemus. quia vero vos et ecclesiam vestram membrum ecclesie nostre Argentinensis honorare volumus, sicut debemus, petitionem predictam cantoris non solum propter ipsius honestatem verum etiam ob vestre ecclesie dilectionem dignam duximus admittendam, sic tarnen, ut consuetus honor nostris nuntiis in autumno apud Rubiacum existentibus ab ecclesie vestre nuntiis exliibeatur. ut autem hec firma ?n et inconvulsa permaneant, presentes litteras nostri capituli sigillo fecimus robo- rari. datum Argentine anno domini 1241, 11 kalendas junii. Aus d. Solothurner Wochenblatt 1821 S. 371 nach einem Vidim. des Bischofs Johann von Straßburg, 1323 Mai 29 (die dominica proxima post festum s. Urbani). 274 . Bischof Bertliold von Slraßburg befreit das Frauenkloster St. Marx 30 daselbst von allen Steuern und Diensten im bischöflichen Territorium. 1241. B[ertholdus] miseratione divina Argentinensis episcopus omnibus Christi fidelibus baue nostram litteram inspecturis salutem in perpetuum. quamvis in nobis reli- gionem necessariam non habeamus, in aliis tarnen eam esse diligiinus et confovere tenemur. hinc est quod nos famulabus dei sancti Marci nostre civitatis sororibus 35 ob devotionem earum erga deum laudabilem et conversationem sanctam omnes collectas, servitia et exactiones quaslibet de bonis et possessionibus ipsarum in 1 Cfr. nr. 214. 1241 211 villis, burgis ac jurisdictionibus nostris, que nos in totum vel in partem deinceps contingere debebunt, in jam liabitis et habendis, de locius capituli nostri consensu et voluntate plenaria, sive possessiones eedem, priusquam ad eas pervenerint, in collectis aut exactionibus aliquibus fuerint onerate, sive non, in perpetuum, ut 5 habundantius et quietius domino famulari valeant, remittimus et relaxamus omnino statuentes et sub interminatione divina prohibentes, ne quis in personis, rebus, possessionibus, juribus earundem, que omnia sub protectione nostra speciali pariter et defensione paterna suscepimus, audeat offendere vel aliquatenus molestare pre- sumat. et si quisquam fecerit, quod absit, iram et indignationein omnipotentis dei io et beate Marie virginis, quorum Ministerin fungimur quamvis indigni, necnon et nostram se noverit incursurum. quare ut pia remissio nostra memorata robur utique debitum et inviolabilem optineat firmitatem, presens exinde instrumentum utpote publicum et sollempne sigillis nostro et capituli nostri decrevimus sollempniter communiri. acta sunt hec anno 1241. J5 11 aus Straßb. Hosp. A. lad. 89 fase. 39 or. mb. c. 2 sig. pend. 275. Bischof Berthold von Straßburg beurkundet, daß Demud die Aebtissin des Straßburger St. Stephanshlosters die Hälfte des Boofzheimer Zehnten dem Cleriker Petrus auf Lebenszeit gegen einen jährlichen Getreidezins übertragen habe. 1241. 20 Bertoldus dei gracia Argentinensis episcopus universis presens scriptum inspec- turis rei subscriple fidem adhibere. quoniam ea, que bunt in tempore, recedunt cum tempore, nisi literarum testimonio et voce teslium inmobile trahant funda- mentum, noverint tarn presentes quam futuri, quod Demüdis abbatissa sancti Stephani ad nostram instantiam et in nostra presentia, accedente consensu sui 25 capituli, medietatem decime in banno Boffisheim, que suo monasterio per ante- cessorem nostrum Heinricum dictum de Veringen pie memorie Argentinensem episcopum justicia mediante fuit adjudicata, sicut in ipsius domini literis plenius vidimus contineri Petro clerico nostro pro viginti quartalibus siliginis et viginti ordei duxit concedendam sub hac forma ita, quod idem dictam decimam non suo ao sed prefati monasterii nomine, quam diu vixerit, possideat et quod ad ipsum monasterium post ejus decessum, non obstante contradictione qualibet suorum successorum, libere revertatur et absolute, presentabit autem dictus Petrus prenomi- natam pensionem suis sumptibus Argentine annualim. ad sopiendam itaque omnem in posterum cavillandi materiam presens scriptum nostro et domini Arnoldi majoris 35 prepositi et domini Heinrici majoris thesaurarii et domini Eberhardi prenominati loci arcbidiaconi sigillis fecimus conmuniri. acta sunt anno domini 1241, presentibus dictis dominis et aliis testibus quam pluribus. B aus Straßb. Bez.-A. E fase. 1077 or. mb. c. 4 sig. pend. delapsis. 1 Cfr. nr. 155. 212 1241 — 1242 276 . Guta die Aebtissin und der Convent des Klosters Königsbruch verkaufen Aecker bei Hausbergen an den Straßburger Bürger Heinrich von Roskeim, der ihnen die Bebauung derselben auf zwanzig Jahre gegen den halben jährlichen Fruchtertrag überläßt. 1241 Straßburg. Güta divina miseratione abbatissa in Kunigesbrucken et ejusdem monasterii conventus notum facimus omnibus presens scriptum inspecturis, quod nos de conmuni consensu tres agros frugiferos apud Hugesbergen sitos, quos apud dominum Willebelmum Bägärium emimus, vendidimus Heinrico de Rodesheim civi Argentinensi in liberam proprietatem sibi et successoribus suis perpetuo possidendos, nos et successores nostros hujus vendicionis warandos, prout justum fuerit, constituentes. in bujus rei testimonium presentes litteras sigillo nostro fecimus conmuniri. acta sunt hec publice in Argentina anno incarnationis domini 1241, presentibus liiis : Elizabet sacrista, Agneta de Pfetensheim, Lucarda de Bettensdorf nostris sororibus, Volmaro de Winecke, Günrado de albo Castro, Betzelino, Harlungo, Wecelone nostris fratribus. Predictos vero agros concessit nobis idem Heinricus usque ad terminum viginti annorum in curiam nostram Hugesbergen colendos sub tali condicione, quod nos omni anno medietatem fructuum eorundem agrorum eidem Heinrico vel lieredibus suis in civitatem Argentinam presentemus. II aus Straßb. Hosp. A. St. Marc lad. 6 fase. 38 or. mb. c. sig. pend. 277 . Bas Straßburger Bomcapitel schlägt gegen Zins und Ersatzleistung seinen zum Steinbock genannten Hof in Straßburg zu dem des Bomcanonicus Heinrich von Geroldseck. 1242 Februar 4. A[rnoldus] prepositus, B[ertholdus] decanus, F[ridericus] cantor totumque Argentinensis ecclesie capitulum universis presens scriptum intuentibus notitiam subscriptorum. noverit presens etas et futura posteritas, quod nos ad petitionem dilecti nostri concanonici Hfeinrici] dicti de Oeroltzeck curiam quandam dictam zum Steynebock 1 ad communes usus capituli nostri pertinentem curie sue de communi consensu nostro et voluntate conjunximus, sic tarnen, quod idem H[einricus] de prelibata curia sua quinquaginta solides Argentinensis monete annuatim persolvet, quousque possessionem aliquam capitulo nostro infra quinquennium comparabit tres libras annuatim valentem, si autem infra prelibatum tempus id non expleverit, in civitatem Argentinam tamquam obses se presentabit numquam inde recessurus sine licentia capituli ante comparationem prelibate possessionis, ceterum si prefatus Hjeinricus] ante predictum terminum preventus morte possessionem ecclesie non comparaverit, successores sui in eadern curia ad idem tenebuntur et eodem jure gaudebunt, quo et ipse. ne autem super hiis imposterum aliquis dubietatis scrupulus 5 io 15 20 25 30 35 i Vergl. Straßb. Gassen- u. Häusernamen i. Mittelalter S. 120. 1242 213 valeat oriri, presentes litteras sibi contulimus sigillo capituli nostri munimine roboratas. acta anno domini 1242, 2 nonas februarii. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 3463 nr. 201 Copialbuch des Domstifts von einer Hand des ausgehenden 16ten Jahrh. geschrieben. 5 Gedruckt nach dem lib. scd. 1347 bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 358 nr. 390. 278. Sigelin der Schultheiß und die Gemeinde von Oberehenheim beurkunden eine Acherschenhung Irmentruds, der Wittvoe ihres Mitbürgers Peregrin Locus, an ihre in das Straßburger St. Agneshloster getretene Tochter Uihicha. 1242 März 25. Sigelinus scultetus de Oberehenhein et ejusdem loci civium Universitas omnibus io hoc instrumentum publicum inspecturis salutem in perpetuum. noverint universi presentes et futuri, quod Irmendrudis vidua et relicta Peregrini dicti Loci quondam civis filie sue Uthiche, que apud cenobium sancte Agnetis in Argentina 1 religionis habitum et consorcium suscepit, de consensu filiorum et heredum suorum Wolfhelmi, Sifridi, Peregrini fratrum Uthiche memorate agros decem viniferos in hiis locis 15 sitos : curiam cum agro et dimidio in Oberhehenhein, apud locum, qui dicitur Birbome, agrum, item Steinfurte tres agros, item agrum Lutoldi, item Gristanehus agrum, item apud Sericesmaten duos agros et dimidium cenobio et conventui sancte Agnetis memorate in proprietatem omnimodam et tres agros censuales in Gertewilre cum omni jure agrorum predictorum coram nobis contulit, tradidit et donavit. et •20 hec litteris presentibus confitemur et publice protestamur. quare ut omnia premissa debitam et inconvulsam firmitatem obtineant, presens instrumentum exinde, ut dictum est, confectum sigillo civitatis nostre rogatu partium fecimus sollempniter conmuniri. acta sunt hec anno domini 1242, 8 kalendas aprilis, presentibus hiis: scilicet fratre Petro suppriore Argentinensi et fratre Gonrado de Mollesheim, 25 Salomone sacerdote supradicti cenobii, Sigelino sculteto de Ehenhein, Hugone milite, Aleberto milite de Bischoveheim, Gozmaro milite, Heinrico precone, comite de Halde et aliis quam pluribus. B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 3098 or. mb. c. sig. pend. Gut erhaltenes Siegel der Stadt Oberehenheim. 30 279. Der Straßburger Domscholasticus Konrad von Wasserstelz schlichtet einen Streit zwischen dem Straßburger St. Elisabethhloster und dem Ritter Dietrich von Epfig, die Erbfolge seiner Enhelin Christine, die in dies Kloster eingetreten, betreffend. 1242 August 14 Straßburg. C[onradus] dictus de Wazerstelz majoris ecclesie Argentinensis scolasticus uni- 35 versis hoc scriptum inspecturis rei subscripte fidem adhibere. ne lapsu temporis 1 Königshofen setzt den Bau des St. Agnesklosters erst in das Jahr 1248. Vergl. D. St-Chron. IX, 740 . 214 1242 veritas occultetur, noverint tarn presentes quam futuri, quod, cum Christina filia Bfurchardi] militis de Truhtersheim ad annos nubiles pervenisset, zelum dei mente concipiens celestem sponsum terreno preferre decrevit et voto castitatis emisso ad monasterium sancte Elizabeth situm in Argentina cum bonis matris sue jam defuncte et cum bonis avi sui Detrici militis de Apiaca, que in donationem propter nuptias avie sue dicebat quondam assignata fuisse 1 , quibus bonis Omnibus, si in seculo remansisset, succedere debuerat, de voluntate dicti patris sui se duxit transferendam et transtulit. cui donationi prefatus Dietricus avus premisse puelle se opponens bona sic donata ad se ipsum potius quam ad puellam pertinere firmiter asserebat. cum aulem inter prelibatum monasterium, cui jus in dictis bonis ex donatione legali jam erat aquisitum, ex parte una et prenominatum Dietricum militem aliquamdiu questio verteretur ex altera, tandem ex utraque parte in me scolasticum finaliter fuit compromissuin. vallato itaque arbitrio secundum juris fulci- mentum, ad habundantius Consilium assumptis hiis viris discretis : Erberbardo et Rüdolfo dictis Scbolzenbolz, Heinrico, Diethero de Apiaca, Ortliebo de Rubiaca militibus, Wernbero diacono de Suntlioven, dictam questionem in bunc modum duxi sopiendam et sopivi : videlicet quod sepefatus Dietricus miles bona sua, que in donationem propter nuptias uxori sue quondam avie dicte Christine assignarat, libere de cetero retinebit et absolute et insuper bona in sancto Yppolito sita, super quibus questio verlebatur, hereditario jure libere possidebit; bona vero in Ersteim sita, super quibus similiter questio vertebatur, apud monasterium prelibatum per- petuo remanebunt, cum hac tarnen distinctione, quod dictus miles in eisdem bonis de Ersteim, que bactenus in sua tenuit potestate, deinceps usufructum saltim usque ad terminum sue vite percipiet et post ejus decessum eadem bona demum ad monasterium libere revertentur. hiis itaque de parcium assensu, ut prelibatum est, legittime consumatis, ad amplioris roboris firmitatem et ad cautelam futurorum partes utreque ad dominum A[rnoldum] majorem prepositum, qui vicem domini episcopi gerebat in judiciis, personaliter accesserunt et in ejus presentia confite- bantur expresse premissam compositionem se ratam et gratam in perpetuum habi- turos. insuper Ricbardus filius dicti Dietrici premissis Omnibus consensit expresse. ut autem ea, que premissa sunt, magis firma remanerent et autentica, presens scriptum ad instantiam parcium premissarum venerabilis domini nostri Bfertholdi] Argentinensis episcopi necnon predicti domini A[rnoldi] majoris prepositi et meo sigillis fuit communitum. actum Argentine anno domini 124 2 , 19 kalendas septembris, presentibus hiis : domino Eberbardo de Entringen canonico Argenti- nensi, Cünrado Virnecorn, Reinboldo filio suo seniore, Erbone filio domini Erbonis, Gozelino, domino Erbelino magistro et aliis quam pluribus. 11 aus Straßb. IIosp. A. lad. 90 fase. 1 or. mb. c. 3 sig. pend. 5 10 15 20 25 30 35 1 Cfr. nr. 204. 1243 215 280. Heinrich von Flechenstein verbürgt sich den Bürgern der Stadt Straßburg gegenüber für den Siihnvertrag, den Otto und Burchard von Gimbrett mit ihnen zu Eckbolsheim geschlossen haben. 1243 Mai. Ego Heinricus de Fleckenstein notum facio omnibus presens scriptum inspec- 5 turis, quod ego pro compositione inter cives Argentinenses et dominum Ottonem de Ginebreten et fratrem suum Burchardum facta fidejussor sum cum ceteris fidejusso- ribus, prout coram domino episcopo Argentinensi, sculteto de Hagenouwe, domino de Lielitenberc et aliis provincialibus apud villam Eckeboltesbeim eadem compositio fuit confirmata, sub tali condicione, si predicta compositio ab Ottone et Burebardo io fratribus de Ginebreten violata fuerit, quod ego, prout ceteri fidejussores eorum juramento prestito et fide data promiserunt, tenear hoc emendare, fraude et dolo penitus exceptis. in hujus rei memoriam presentes litteras sigillo meo feci commu- niri. acta sunt hec anno incarnationis domini 1243, mense majo. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 nr. 33 or. mb. c. sig. pend. 15 Gedruckt nach Briefbuch A fol. 236b ibid. bei Schöpflin Als. dipl. I, 386 nr. 503. 281. Der Straßburger Domprobst Arnold beurkundet einen Vergleich zwischen dem Straßburger St. Katherinenhloster und Hugo von Luttenheim über das Besitzrecht an einem Mansus daselbst. 1243 November 6. A[rnoldus] prepositus Argentinensis 1 vices domini episcopi in judiciis gerens 20 omnibus hoc scriptum publicum intuentibus salutem in perpetuum. noverint uni- versi presentes et futuri, quod, orta discordia super cujusdam mansi vendicione in Luthenhein inter priorissam et conventum sancte Katherine in Argentina ex una parte et Hugonem dicte ville ex altera, tandem post diversas liinc inde concerta- tiones coram nobis in judicio factas partes propter bonum pacis in hoc convenerunt, 25 quod, omnibus aliis propter renunciationem utrimque factam omissis, prefatus Hugo nobis presentibus in jure confessus est in decem libris Argentinensis monete ceno- bio teneri memorato et, nisi usque ad pentecosten proximo futurum integraliter solveret easdem, extunc mansus jam dictus, de quo lis inter ipsos vertebatur, ad ipsum cenobium jure proprietario sine contradictione Ilugonis memorati et suorum 30 heredum foret devolutus omnino. fidejussores quoque Hartungus, Cunradus, Folma- rus et Ottho de sepe dicta villa rustici pro ipsa pecunia ab ipso Hugone eidem cenobio dati agros omnes ad eundem mansum pertinentes statim post dictum tempus prefato monasterio vel ejus certo nuncio totaliter sine dolo et sine fraude tenentur per demonstrationem certam assignare nec prius a fidejussione ipsa erunt aliquatinus 35 absolut!. quare ut omnia premissa debitam et inconvulsam habeant firmitatem, ad peticionem partium presens exinde scriptum publicum sigillo nostro fecimus sollemp- 1 Der Domprobst Arnold erscheint mit Heinricus de Ohsenstein archidiaconuSj Chnradus custos sancti Thome auch unter den Zeugen einer Urkunde Bischof Bertholds für das Kloster Honau f 1243 September 30 (in crastino Michahelis). Straßb. Bez.~A. G fase. 4213 or. mb. c. sig . pend. laeso. 216 1243 niter communiri. acta sunt hec anno domini 1243, proxima feria 6 post festum omnium sanctorum, presentibus hiis : clericis Leibelino custode sancti Thome, Ulrico de Erestein clerico nostro, Kagone plebano sancti Petri senioris; civibus Argentinensibus Heinrico Felclielino et fratre suo Wernbero, Rudolfo theloneario, Cünrado diclo Gevaterman, Sigelino Rosebome, Burcardo dicto Böne et aliis quam pluribus. H aus Straßb. Hosp. A. Orphelins lad. 11 fase. 11 or. mb. c. sig. pend. 282. Bischof Berthold von Straßburg erklärt die Besitzungen der Straßburger Bürger in fünfzehn Dörfern der Grafschaft für dienst- und steuerfrei. 1243 November 28. : In nomine sancte et individue trinitatis amen. \ Bertoldus divina miseratione Argentinensis episcopus universis Christi fidelibus presens scriptum inspecturis salutem in vero salutari. ne rerum gestarum veritas cadat in oblivionem, litte- rarum debet memoria perhennari. noverint igitur presentes et futuri, quod nos, considerata fidelitate et devotione, quam dilecti cives nostri Argentinenses erga nos et ecclesiam nostram habuerunt, de consensu et consilio capituli nostri et aliorum fidelium nostrorum omnes possessiones, quas idem cives nostri in quindecim villis ad comitiam pertinentibusscilicet Criechesheim, Tungensheim, Vulcriechesheim, Pfetensheim, Berstete, Frankenheim, Onolvesheim, Truhtersheim, Durningen, Uddeln- heim, Offenheim, Auenheim, Himeloltsheim, Dozzenheim et Belhen eo tempore, quo presens littera data fuit, possidebant, liberas permisimus ab Omnibus exactionibus et servitiis cujuscumque nominis, que nobis et successoribus nostris perpetuo dare et facere deberent, exceptis hospiliis, que vulgo herberge dicuntur, in quibus non magis ipsos quam alios villanos volumus gravari, fraude et dolo penitus cessante. in hujus rei memoriam presentem paginam exinde conscriptam sigillo nostro et sigillo capituli majoris ecclesie fecimus sollempniter communiri. acta sunt hec publice anno verbi incarnati 1243, vigilia Andree, presentibus hiis testibus : Arnoldo de Burgelen preposito majoris ecclesie, Heinrico de Stahelecke custode 1 2 , Eberhardo plebano in Rubiaca, Cünrado Virnecorn, Gozberto ministro fratrum, Erbone filio judicis, Friderico de Hagenouwe, Rudolfo filio Lenzelini et aliis quam pluribus. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3» or. mb. c. 2 sig. pend. Gedruckt ebendarnach bei Weneker Disqu. de ussburg. p. 6 = Lünig XIV, 1, 726 nr. 3. Schöpflin Als. dipl. I, 386 nr. 504 (es codice msc. Sebastiani Muegii a Boffzheim). 1 Ver gl. D. St-Chron. VIII, Allg. EM. S. 28 not. 2. 2 Der Domcustos Heinrich von Stahleck erscheint schon 1241 September 12 in der bischöflichen Pfalz zu Straßburg unter den Zeugen einer Urkunde Bischof Bertholds, ebenso 1243 August im Has- lacher Kloster als Schiedsrichter der bischöflichen Gemeinden Mölsheim, Mutzig u. s. w. Cfr. Grandidier Oeuvr. ined. III, 357 nr. 388, 361 nr. 395. In demselben Jahre Deceniber 26 urkundet zu Istein über das Patronatsrecht der Kirche von Muri Albertus comek de Habsburk canonicus Argentinensis et Basiliensis. Cfr. Ludewig Nov. vol. script. rer. Germanic. II, 482. 5 10 15 20 25 30 35 1243—1244 217 283. Domprobst Arnold und Domcustos Heinrich von Straßburg beurkunden, daß Meister Marsilms und Bruder Baldemar vom Hof der Templer zu Baumgarten auf ihre Ansprüche an die Bürger Straßburgs, die Beschädigung dieses Hofes betreffend, verzichtet haben. 1243 December 6 Straßburg in der bischöflichen Pfalz. 5 A[rnoldus] prepositus et Hjeinricus] custos majoris ecclesie Argentinensis notum facimus omnibus presens scriptum inspecturis testimonium veritati perhibentes, quod fratres templarii de curia Bömgart, scilicet frater Marsilius Magister et frater Baldemarus, omnem actionem, quam erga cives Argentinenses pro dampnis eis in eadem curia a predictis civibus illatis habuerunt, pure et libere remiserunt. in io hujus rei memoriam presentem paginam sigillis nostris fecimus communiri. acta sunt liec apud Argentinam in palatio episcopi anno incarnationis domini 1243, festo Nicolai, presentibus biis testibus : videlicet Gozperto magistro civium, Erbone juniore, Rudolfo de Vegersheim, Friderico inter mercatores, Friderico de Hagenowe, Rüdolfo filio Lentzelini, Heinrico filio Marsilii et aliis quam pluribus. 15 S aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 51b mit der Ueberschrift: daz die von Bömgarten verzigent uf den schaden, der in von den bürgern von Strazburg an demselben wein- liofe geschach. Gedruckt bei Strobel Vaterl. Gesch. d. Ms. I, 520 not. 2 ohne nähere Quellenangabe. 284. Geleitsbrief der Straßburger Gemeinde für Boten der Straßburger St. 20 Martinshirche, die Beiträge zur Erweiterung und zum Neubau derselben sammeln sollen. 1243. Universis Christi fidelibus, ad quos presentes littere pervenerint, consules et universilas civium Argentinensium salutem cum obsequio voluntario. testimonium perhibemus veritati, quod latores presentium veri nuntii sunt ecclesie sancti Martini 25 in Argenlina, ad quam ampliandam et reedificandam necessarium est, ul elemosinas vestras porrigatis, quia multe sanctorum reliquie in eadem ecclesia sunt recondite. rogamus igitur et affectuose monemus vestram dilectionem, quatenus latores presentium benigne et honeste recipiatis elemosinas vestras per ipsos ad opus beati Martini, prout deus vobis inspiraverit, transmittentes, ut proinde mercedem con- 30 dignam apud deum recipiatis et nos apud vos teneamur promereri scituri, quod nos bona et mala latoribus presentium nuntiis beati Martini illata nobis reputabi- mus. datum anno domini 1243. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 23b nr. 7 or. mb. c. sig. pend. laeso. 35 285. Berhtoldus episcopus Argentinensis capitulo Argentinensi, quod bona in Cellesheim sita, que Heinricus advocatus episcopalis in Bernstein possedit pro annuo censu unius vini ame annuatim in cena domini capitulo persolvende, ipsi dederat, in concambium bona in Kolbotesheim, in Tabecheinstein et in Mollesheim sita, que Conradus coquus suus habebat, concedit. «quod dilecti in.» actum apud 28 218 1 244 Tabechen stein, presentibus W[illehelmo] vicedomino nostro, E. plebano de Zabernia, B. capellano nostro et aliis quam pluribus, anno domini 1244 kalendis februarii. 1244 Februar 1 Dachstein. Aus Grandidier Oeuvr. ined. III, 365 nr. 403 nach dem Mb. sal. 1347. 286- Albero der Abt und der Convent des Cistercienserklosters Neuburg ver- 5 zichten auf jeden Ersatz des Schadens, den die Bürger Straßburgs ihrem, Donnen- heimer Hofe zugefügt haben. 1244 Februar 25. Albero divina miseratione abbas Novicastri Cirstentiensium ordinis et ejusdem monasterii conventus notum facimus omnibus presens scriptum inspecturis, quod nos omne dampnum a civibus Argentinensibus nobis in curia nostra Tunnenlieim 10 illatum pure et libere remisimus ita, quod a nobis vel nostris super eodem dampno nulla questio deinceps mota fueril tarn in judicio spiritali quam seculari. in hujus rei memoriam presentem paginam sigillo nostro munitam predictis civibus conces- simus habendam. acta sunt hec anno domini 1244, festo Mathie. 8 aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 nr. 110 or. mb. c. sig. pend. 15 laeso. Gedruckt nach Briefbuch A fol. 232b ibid. bei Schöpflin Als. dipl. I, 387 nr. 505. ' 287. In der Lehnsurhunde Craf Hartmann des altern von Kyburg für die Straßburger Kirche unter den Zeugen : A[rnoldo] preposito, H[einrico] custode et Reinardo de Tenge canonicis Argentinensibus, Walfthero] marscalco, Wilflehelmo] 20 vicedomino Argentinensibus. acta sunt hec in Herboteslieim anno domini 1244, septimo kalendas map. 1244 April 25 Herbolzheim. B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 53 or. mb. c. 2 sig. pend. Gedruckt ebendarnach bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 366 nr. 404. Nach dem, Original zu Schwyz i. Arch. f. Schweiz. Gesch. V, 296 — Pressei Ulmisches Urk.-B. I, 71 nr. 55. 25 Herrgott Geneal. Habsb. II, 274 nr. 337 nach einem Codex von St. Blasien. Vergl. J. E. Kopp Gesch. d. Eidgen. Bünde II, 596 ff. 288. Meister und Rath der Stadt Straßburg beurhunden, daß ihr Mitbürger Konrad Virnehorn ein städtisches Grundstück drei Conversenschwestern verleimt habe. 1244 Juni. 30 Rudolfus de Vegersheim et Gozzo filius Nicolai magistri burgensium in Argen- tina et consules Argentinenses. tempus fluit et mundus defluit et cum illis fluunt et defluunt, quas mundus ordinat, actiones. notum facimus igitur universis Christi fidelibus presens scriptum inspecturis concivem nostrum Cunradum Virnecorn de plenario consensu et per manus universorum liberorum suorum aream unam apud 35 Merissot 1 sitam sororibus conversis scilicet Adelkeidi, Mehthildi et Adelheidi con- 1 Vergl. Straßb. G ssen- u. Häusernamen i. Mittelalter S. 107. 1244 219 cessisse a festo sancti Johannis baptiste proximo futuro usque ad terminum centum annorum ipsis et successoribus suis possidendam sub tali condicione, quod de eadem area quinque solidi denariorum usualis monete et duo cappones omni anno persol- vanlur sine omni augmentatione. si autem infra terminum predictum area predicta 5 vendita, donata, transmutata vel aliquo modo fuerit alienata, pactum predictum nichilominus ratum stabit. si vero possessores prefate aree edificia sua vendere vel obligare voluerint, primo domino curie debent exponere et, si dominus curie com- petens precium, sicut alii emptores, pro edificiis dederit, sibi assignabunt; sin autem possessores areg edificia sua in usus suos cum pacto suo convertant, sine io omni contradictione, fraude et dolo penitus exceptis a ; receptores autem aree sunt domino curie erscatz daturi. ne igitur hoc factum posterorum cavillatione vel tem- poris oblivione possit in irritum revocari, presens exinde pagina est conscripta et sigillo civitatis conmunita. acta sunt hec publice anno verbi incarnati 1244, mense junio, presentibus liiis testibus : consulibus civitatis videlicet Walthero 15 marscalco, Alberto Bagario albo, Friderico de Ufwilre, Willehelmo vicedomino, Hecelone de Eckeverdisheim, Günrado Virnecorn, Burcardo Dispensatore, Hugone Riplino, Johanne Vitulo, Wirico, Ileinrico theloneario ultra Bruscam, Heinrico de Rentingen, Hugone de Sciltencheim, Siglino Bilde, Gozelino filiaslro Vituli, Johanne Iloygiero, Rudegero filio Lenzelini, Rudolfe de Vegersbeim et Gozzone filio Nicolai ro magistris civium et aliis quam pluribus. T aus Straßb. Thcm. A. Beginen lad. 12 or. mb. c. sig. pend. 289 . Der Deutschordensmeister Berthold von Tannenrode bezeugt den Bürgern Straßburgs, daß sie den abtrünnigen Ordensbruder Ernfrid von Neuenburg , der zu Slraßburg einen liederlichen Lebenswandel geführt, ergriffen und ihm ausge- 25 liefert haben. 1244 December 17 Straßburg. Frater Bertholdus de Tbannenrode preceptor domus Theutonice per Alemanniam teuere presentium notum facimus universis baue litteram inspecturis, quod, cum Ernfridus quondam frater domus nostre dictus de Nuwenburc 1 pretextu artioris religionis intrande cum instantia a nobis lieentiam postularet, nos credentes eum 3 o spiritu dei moveri, habito prudentum fratrum, qui tune circa nos erant, consilio, ipsum juxta consuetudinem in bujusmodi casibus hactenus observatam ab obedientia et ordine nostro sub bac forma duximus absolvendum, quod ad beati Benedicti vel sancti Augustini sine mora regulam se transferret absque qualibet fraude et dolo a) Zu ergänzen wohl faciant. 35 1 Eie Niederlassung des deutschen Ordens zu Straßburg erfolgte nach Königshofen erst im Jahr 1386, vergl. D. St-Chron. IX, 733. Joh. loigt Gesch. d. deutschen Bitterordens I, 77 not. 3 weist ihm ohne genügenden Grund ein Haus zu Straßburg zu, das Mathilde die Wittwe Konrads des Vogts von Schwarzenberg im Jahr 1315 geschenkt habe mit der Verpflichtung für den damaligen Hochmeister Hermann von Salza, ihr zum Ankauf eines Landbesitzes bei Straßburg 400 Mark Silber zu leihen. Eie 40 betreffende Urkunde i. Berliner G. St. A. Copiarium I C 30 nr. 66 , gedruckt bei Strehlke Tab. ord. Teuton. I, 40 nr. 48. Juni Mi 220 1244 habitum assumendo. sane hiis in fratrum presentia publice actis proxima dominica Mai is post ascensionem domini proximo nunc preteritam, jam dictus E rnfridus, Omnibus viis et modis ad religionem et bonam conversationem tendenlibus penitus postpositis et abjectis, viciis et nequitiis indulsit, habenas laxans turpitudinibus et lubricitati, deum non timens, bominem non reverens, animi levitatem protestans gestu et 5 habitu indecenti. verum cum hujusmodi insolentias in diversis quidem locis, maxime tarnen in bonorabili Argentinensi civitate exercuisset, reverendi cives ipsius civitatis a personis religiosis et amicis ordinis nostri enormem et perversum ipsius statum cognoscentes tum pro dilectione, quam erga nos et domum nostram dudum gesserunt, tum quia ipsius enormitates eisdem tamquam viris bonestis et vere 10 katbolicis displicebant, eum in manifestis et notoriis fornicationibus et turpitudinibus deprehensum usque ad nostram fecerunt presentiam detineri. nos vero, tarn cum religiosis quam aliis prudentibus viris super boc diligenti habito consilio et tractatu, diversis quidem rationibus nos moventibus, eo tarnen maxime, quod, prout se obli- gaverat, ad alium ordinem non intrarat nec alibi fuit professus et ob boc nos ipsum 15 tamquam ovem non solum errantem, sed que jam perierat, ob certum anime sue vitandum interitum requirere tenebamur propter dei et proximi dilectionem, sepe dictum E rnfridvm a prefatis reverendis civibus una cum fratre Andrea de Honlo fratre, Alberto de Bastlieim fratre, Burebardo de Munristat fratre, Conrado de Wizenburc duximus personaliter requirendum. qui nobis eundem cum quatuor 20 marcis argenti et dimidia a elemosine domus nostre, quas subtraxerat, provide resti- tuerunt secundum disciplinam domus et dei honorem et sue salutem anime casti- gandum. in cujus rei testimonium evidens prefate civitati litteram presentem scribi jussimus et sigilli nostri munimine roborari. actum Argentine anno domini 1244, 16 kalendas januarii. 25 S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 24 nr. 9 or. mb. c. sig. pend. 290. Das Straßburger Domcapitel verpflichtet sich, die Straßburger Voglei nie in die Hand eines fürstlichen Geschlechts kommen zu lassen. 1244. Arnoldus prepositus, Bertoldus decanus, Fridericus cantor, Cünradus scolas- i ticus, Cünradus camerarius, Heinricus custos totumque capitulum majoris ecclesie 30 j Argentinensis 1 notum facimus omnibus Christi fidelibus presens scriptum inspec- turis, quod, sicut olim a capitulo nostro, mediante venerabili domino Heinrico felicis memorie Argentinensi episcopo, sacramento corporali interposito firmiter extitit promissum 2 , sic et nos, utilitate ecclesie nostre inspecta, firmiter et fideliter pro- mittimus et jam dictum promissum pro nobis et successoribus nostris innovamus in 35 aj quatuor — dimidia auf Rasur. 1 Das Straßburger Domcapitel, an der Spitze Afrnoldus] prepositus, Bfertoldus] decanus, F[ride- ricus] cantor fixirt im Jahre 1244 auch die Bestimmungen über die Zinszahlung an seinen Lampert- heimer Hof. Cfr. Grandidier Oeuvr. ined. III, 371 nr. 408. 2 Cfr. nr. 181. 1244 — 1245 221 eo videlicet, quod advocatiam Argentinensem cum suis pertinentiis nulli umquam illustri vel superillustri persone, imperatori videlicet, regi seu duci aut proli eorumdem concedamus vel ab episcopo nostro concedi permittamus infeodationis, venditionis, pignorationis, permutationis, commissionis seu quolibet omnino tytulo 5 alienationis. et si forte, quod absit, quisquam episcoporum id adtemptaret, fideliter promittimus omnes simul totis viribus nostris et per eas, quas possumus, vias juris boc inpugnare. in liujus rei memoriam baue paginam sigillo nostro fecimus' commu- niri. acta sunt liec publice anno verbi incarnati 1244, presenlibus hiis testibus : de ministerialibus ecclesie Wallhero marscalco, Lentfrido et Eberhardo fratribus de io Landesberc, Alberto Bagario albo, Friderico de Ufwilre, Cunone de Bercheim, Heinrico buregravio, Wernhero de Loubegazzen, Heinrico de Sconenouwe, Hecelone de Eckevirdesheim ; de civibus Cünrado Yirnecorn, Burcardo Dispensatore, Erbone juniore, Gozberto ministro fratrum, Erbone filio judicis, Rudolfo de Vegersheim, Hugone Riplino, Johanne Vitulo, Gozzone filio Nicolai, Friderico inter mercatores, 15 Reimboldo Stiubenwec, Cünrado de Zavernia, Petro Napa, Siglino Bilde, Gozelino filio Rudegeri, Johanne et Ilelferico de Ktinigeshoven, Reimboldo Virnecorn, Rudolfo filio Lenzelini, Heinrico filio Marsilii, Hugone de Sciltencheim, Heinrico theloneario ultra Bruscam et aliis quam pluribus. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3a or. mb. c. sig. pencl. 20 Gedruckt nach, Briefbuch A fol. 56b {bid. bei Schöpflin Als. dipl. I, 388 nr. 508. 291. Meister und Rath der Stadt Straßburg beurkunden, daß ihre Mitbürger Burchard Bone und seine Frau Onta alle ihre Habe dem St. Katherinenhlosler daselbst geschenkt haben. 1245 Mai 27. Rudolphus de Vegersheim et E[rbo] filius Nicolai magistri civium et totum 25 consilium Argentinense omnibus hoc publicum instrumentum inspecturis salutem in perpetuum. noverint et sciant universi presentes et futuri, quod Burcardus vulgo dictus Bone et Guta uxor ejus cives Argentinenses communi consensu et unanimi voluntate pure propter deum et animarum suarum salutem omnia bona sua habita et habenda, mobilia et immobilia, conventui sororum sancte Katharine in Argen- 30 tina ordinis sancti Sixti de urbe sine contradictione qualibet, nobis presentibus et consentientibus, jure proprietario conlulerunt et liberaliter donarunt. quare ut hec premissa donatio debitam et inviolabilem obtineat firmitatem, sigillo civitatis nostre presentem exinde litteram decrevimus sollempniter communiri. acta sunt hec anno domini 1245, proximo sabbato post festum ascensionis dominice, presentibus 35 hiis, Walthero marscalco etc 1 . Aus Wencker Coli. arch. p. 645. 1 In dem nämlichen Jahr, November 12 Straßburg, befreit Pfalzgraf Rudolf II von Tübingen der Bürgerin Guta zu Straßburg, Tochter des verstorbnen Guntram von Pforzheim, und ihres Sohnes Burkhard eines Mönches Güter zu Heimsheim von jeder Abgabe. Unter den Zeugen Burkhard von Moro 40 Straßburger Bürger. Vergl. Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. III, 128 Regest nach einer deutschen Ueber- tragung des verlornen Originals. 222 1245 292. Pabst Innocenz IV nimmt das Frauenhloster St. Marx zu Straßbnrg in seinen besondern Schutz und ertheilt ihm umfassende Privilegien. 1245 Juni 12 Lyon. \ Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis in Christo filiabus . . prio- risse ecclesie sancti Marci Argentinensis ejusque sororibus tarn presentibus quam futuris regulärem vitam professis in perpetuum. \ religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse presidium, ne forte cujuslibet temeritatis incursus aut eas a proposito revocet aut robur, quod absit, sacre religionis enervet. eapropter, dilecte in Christo fdie, vestris justis postulalionibus dementer annuimus et ecclesiam sancti Marci Argentinensem, in qua divino estis obsequio mancipate, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et presentis scripti privilegio communimus, inprimis siquidem statuentes, ut ordo canonicus, qui secundum deum et beati Augustini regulam in eadem ecclesia institutus esse dinoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviola biliter observelnr , preterea quascumque possessiones, quecumque bona dicta ecclesia impresentiarum juste ac canonice possidet aut in futurum con- cessione pontificum, largitione regum vel principum oblatione fid elium seu aliis justis modis prestante domino poterit adipisci, firma vobis et hiis, que vobis suc- cesserint, et illibata permaneant. in quibus hec propriis duximus exprimenda voca- bulis : locum ipsum, in quo prefata ecclesia sita est, cum Omnibus pertinentiis suis, cum pratis, vineis, terris, nemoribus, usuagiis et pascuis in bosco et plano, in aquis et molendinis, in viis et semitis et Omnibus aliis libertatibus et immunitatibus suis, sane novalium vestrorum, que propriis sumptibus colitis, de quibus aliquis hactenus non percepit, sive de vestrorum animalium nutrimentis nullus a vobis decimas exigere vel extorquere presumat. liceat quoque vobis, personas liberas et absolutas e seculo fugientes ad conversionem recipere et eas absque contradictione aliqua retinere. prohibemus insuper, ut nulli sororum vestrarum post factam in ecclesia vestra professionem fas sit, sine priorisse sue licentia de eodem loco nisi artioris religionis obtentu discedere; discedentem vero absque communium litterarum vestrarum cautione nullus audeat retinere. cum autem generale interdictum terre fuerit, liceat vobis clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, suppms« voce divina officio, celebrare, dummodo causam non dederitis interdicto. crisma vero, oleum sanctum, consecrationes altarium seu basilicarum benedictiones monialium a diocesano suscipietis episcopo, siquidem catholicus fuerit et gratiam et communionem sacrosancte Romane sedis habuerit et ea vobis voluerit sine pravitate aliqua exhibere. prohibemus insuper, ut infra fines parrochie vestre nullus sine assensu diocesani episcopi et vestro capellam seu Oratorium de novo construere audeat, salvis privilegiis pontificum Romanorum. ad hec novas et inde- bitas exactiones ab archi episcopis, episcopis, archidiaconis seu decanis aliisque omnibus ecclesiasticis secularibusve personis a vobis omnino fieri prohibemus. sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et extreme voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi excommunicati vel inter- dicti sint aut publice usurarii, nullus obsistat, salva tarnen justitia illarum eccle- 5 10 15 20 25 30 35 40 1245 223 siarum, a quibus mortuorum corpora assumuntur. decimas preterea et possessiones ad jus ecclesiarum vestrarum spectantes, que a laieis detinentur, redimendi et legitime liberandi de manibus eorum et ad ecclesias, ad quas pertinent, revocandi libera sit vobis de nostra auctoritate facultas, obeunte vero te nunc ejusdem loci 5 priorissa vel earum aliqua, que tibi successerit, nulla ibidem qualibet subreptionis astutia seu violentia preponatur, nisi quam sorores communi consensu vel earum major pars consilii sanioris secundum deum et beati Augustini regulam providerint eligendam. paci quoque et tranquillitati vestre paterna in posterum sollicitudine providere volentes auctoritate apostolica inbibemus, ut infra clausuras locorum seu io grangiarum vestrarum nullus rapinam seu furtum facere, ignem apponere, san- guinem fundere, hominem temere capere vel interficere seu violentiam audeat exercere. preterea omnes libertates et immunitates a predecessoribus nostris Romanis pontificibus ecclesie vestre concessas necnon libertates et exempliones secularium exactionum a regibus et principibus vel a liis fidelibus •rafoonabiliter vobis indultas 15 auctoritate apostolica confirmamus et presentis scri pti privilegio communimus. decernimus ergo, ut nulli omnino bom irnrn liceat, prefatam ecclesiam temere per- turbare aut ejus possessiones auferre vel ablatas retinere, minuere seu quibuslibet vexationibus fatigare, set omnia Integra conserventur earum, pro quarum guber- natione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimoäis profutum, salva sedis 20 apostolice auctoritate et diocesani episcopi canonica justitia. si qua igitur in futurum ecclesiastica secularisve persona banc nostre constitutionis pag \nam sciens contra eam temere venire temptaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui careat dignitate reamque se divino judicio existere de perpelrata iniquitate cognoscat et a sacratissimo corpore 25 ac sanguine dei et domini redemptoris nosiri Jesu Christi aliena fiat atque in extremo examine districte subjaceat ullioai. cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax domini nostri Jesti Christi, quatinus et bic fructum bone actionis percipiant et apud districtum judicem premia eterne pacis inveniant. amen amen. 30 ( 0 .) Ego Innocentius catholice ecclesie episcopus subscripsi. (M.) f Ego Oto Portuensis et sancte Rufine episcopus subscripsi. + ego Petvm Albanensis episcopus subscripsi. + ego Willelmus Sabinensis episcopus subscripsi. + ego Odo Tusculanus episcopus subscripsi. + ego Petrus tituli sancti Marcelli presbyter cardinalis subscripsi. + ego Willelmus basilice duodecim apostolorum 35 presbyter cardinalis subscripsi. + ego Johannes tituli sancti Laurentii in Lucina presbyter cardinalis subscripsi. + e g° frater Hugo tituli sancte Sabine pres- byler cardinalis subscripsi. + ego Octavianus sancte Marie inviolate a diaconus cardinalis subscripsi. + ego Petrus sancti Georgii ad velum aureum diaconus cardinalis subscripsi. + ego Johannes sancti Nicolai in carcere Tulliano diaconus 40 cardinalis subscripsi. -j- ego Willelmus sancti Eustachii diaconus cardinalis subscripsi. a) H invialata. 224 1245 Datum Lugucluni per manum magistri Marixii sancte Romane ecclesie vice- cancellarii 2 idus junii, indictione 2, anno dominice incarnationis 1245, ponlificatus domini Innocentii pape quarti anno secundo. H aus Straßb. Hosp. A. lad. 89 fase. 6 or. mb. c. bulla pend. Das Pergament an vielen Stellen ausgerissen. 5 H 1 coli. ibid. cop. chart. sec. XVI 1 . 293. Palst Innocenz IV unterstellt das St. Kathermenkloster zu Straßburg dem Dominikanerorden. 1245 Juli 4 Lyon. Innocenlius episcopus servus servorum dei dilectis in Christo filiabus . . priorisse et conventui monasterii sancte Catherine Argentinensis salutem et apostolicam io benedictionem. apostolice sedis benignitas prudentes virgines, que se parant accensis lampadibus obviam sponso ire , tanto propentiori debet studio prosequi caritatis, quanto majori propter fragilitatem sexus indigere suffragio dinoscuntur. cum igitur, sicut ex parte vestra fuit propositum coram nobis, vos incluse corpore in castris claustralibus, mente tarnen libera devote domino famulantes de institu- 15 tionibus fratrum ordinis predicatorum illas, que vobis competunt, bactenus lauda- biliter duxeritis observandas ac committi . . magistro et . . priori Theutonie ipsius ordinis affectetis, nos pium vestrum propositum in domino commendantes, devotionis vestre precibus inclinati, vos et monasterium vestrum auctoritate presentium magistro et priori committimus supradictis, eadem auctoritate nichilominus statuentes, ut sub 20 magisterio et doctrina magistri et prioris principalis Theutonie dicti ordinis, qui pro tempore fuerit, de cetero maneatis illis gaudentes privilegiis, que ordini predicto ab apostolica sede concessa sunt vel imposterum concedentur ipsique magister et prior, contraria constitutione ipsius ordinis vel indulgentia ab apostolica sede obtenla seu etiam obtinenda nequaquam obstantibus, animarum vestrarum solici- 25 tudinem gereutes et curam ac vobis de constitutionibus ejusdem ordinis illas, que vobis competunt, sine difficultate qualibet exbibentes eidem monasterio per se vel alios fratres sui ordinis, quos ad hoc viderint ydoneos, quociens expedierit, officium visitationis impendant corrigendo et reformando ibidem tarn in capite quam in membris, que correctionis seu reformationis officio noverint indigere, nichilominus 30 instituant et destituant, mutent et ordinent, prout in aliis monasteriis monialium ejusdem ordinis fieri consuevit; electio tarnen priorisse libere pertineat ad conventum. Confessiones vestras audiant et ministrent vobis ecclesiastica sacramenta et ne pro 1 Ebenda lad. 90 fase. 2 findet sich im Original die ganz gleichlautende Bulle Innocenz IV für das St. Elisabethkloster zu Straßburg, 1245 Juli 4 (4 nonas julii) Lyon. Von den zwölf Cardinais- 35 Unterschriften fehlt nur die letzte und an neunter Stelle steht Egidius sanctorum Cosme et Damiani diaconus cardinalis. Vergl. den Druck bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 377 nr. 417. Mit diesem Privileg für St. Elisabeth stimmt eine Bulle Innocenz IV für das Kloster des heiligen Evangelisten Johannes zu Straßburg in Inhalt, Datirung und Subscription vollständig überein, i. Straßb. IIosp. A. lad. 90 fase. 11 or. mb. c. bulla pend. 1245 225 eo, quod in monasterio vestro ipsius ordinis fratres residere continue non tenentur, pro defectu sacerdotis possit periculum imminere, predicti magister et prior ad Confessiones in necessitatis articulo audiendas et ministranda sacramenta predicta vobis deputent aliquos discretos et providos capellanos. ad hoc liceat vobis redditus 5 et possessiones recipere ac ea übers retinere, non obstantibus contraria consuetudine seu statuto ipsius ordinis confirmatione sedis apostolice aut quacunque firmitate alia roboratis. nulli ergo omnino hominum liceat, haue paginam nostre concessionis et constitutionis infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem hoc attemptare presumpserit, indignationem omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum io ejus se noverit incursurum. daturn Lugduni 4 nonas julii, pontificatus nostri anno tertio. T aus Straßb. Thom. A. Dominicains lad. 6 inserirt einer Bestätigung Pabst Gregors XI, 1371 November 15 Avignon, or. mb. c. bulla pend. Gedruckt bei Bipoll Bullar. ord. prasdicat. I, 150 nr. 89 (ex archivo ordinis lib. A) 1 . — 15 Potthast Beg. pontif. nr. 11706. 294. Pabst Innocenz IV gestattet dem Straßburger St. Thomascapitel nur die päbstlichen Provisionen, welche die vorliegende Indulgenz erwähnen, zu beachten. 1245 November 10 Lyon. Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis fdiis . . preposito et capitulo 20 ecclesie sancti Thome Argentinensis salutem et aposlolicam benedictionem. vestris precibus inclinati aucloritate vobis presentium indulgemus, ut non teneamini aücui per litteras apostolicas providere, nisi de indulgentia hujusmodi expressam fecerint mentionem. nulli ergo omnino hominum liceat, haue paginam nostre concessionis infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem hoc attemptare presump- W serit, indignationem omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. datum Lugduni 4 idus novembris, pontificatus nostri anno tertio. T aus Straßb. Thom. A. docum. hist. lad. 1 (privileges) or. mb. c. bulla pend. Auf der Bückseite von gleicher Hand : Johannes de Asisio. M Gedruckt darnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 313 nr. 35. — Potthast Beg. pontif. nr. 11959. 1 Bipoll l. c. erwähnt gleichlautende Bullen Innocenz IV unter demselben Datum für das St. Elisabeth-, St. Matthäus-, St. Johannes- und St. Marcuskloster zu Straßburg. Für das letztere indeß verfügte der Pabst erst 1246 Februar 1 Lyon die Einverleibung in den Dominikanerorden, wie aus eitler 35 gleichfalls im Thom. A. ebenda befindlichen Bestätigung Gregors XI, 1371 October 10 Avignon, zu ersehen ist. Für das Straßburger St. Agneskloster hatte er diese Maßregel schon früher getroffen, 1245 Mai 7 Lyon (cfr. Bipoll l. c. p. 148 nr. 85. — Potthast Beg. pontif. nr. 11658), und in weiterer Ausführung wiederholt, 1247 October 12 Lyon, cfr. Bipoll l. c. p. 178 nr. 186. ■— Potthast Beg. pontif. nr. 12721. Für das St. Katherinenkloster erneuerte mit unwesentlichen Zusätzen Innocenz IV das Ein- verleibungsdecret, 1249 August 20 Lyon. Straßb. Hosp. A. lad. 125 fase. 8 or. mb. c. bulla pend. 29 226 1246 295. Palst Innocenz IV verheißt Allen, die das St. Marxhloster zu Straßburg am Weihtag besuchen werden, Ablaß. 1246 Januar 16 Lyon. Innocentius episcopus servus servorum dei universis Christi fidelibus per Argen- tinensem civitatem et diocesim constitutis salutem et apostolicam benedic- tionem. quoniam, ut ait apostolus, omnes stabimus [weiter wie in JVr. 221 bis 5 vitam eternam], cum igitur monasterium sancti Marci Argentinense in ipsius bonore constructum esse dicatur et ibidem ejusdem sancti venerande reliquie requiescant ac ad promerenda sempiterna gaudia sanctorum sint suffragia oportuna, universitatem vestram rogamus, monemus et hortamur in domino in remissionem vobis pecca- minum injungentes, quatinus ad monasterium ipsum in dedicatione ecclesie illius 10 devote ac liumiliter accedentes digna ibidem vota et munera pro peccatorum vestrorum remediis offeratis, ut per hec et alia bona, que domino inspirante feceritis, ad eterne possitis felicitatis gaudia pervenire. nos enim de omnipotentis dei misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus auctoritate confisi Omnibus vere penitentibus et confessis cum debita reverentia et devolione in die 15 dedicationis ipsius illuc accedentibus annuatim quadraginta dies de injuncta sibi penitentia misericorditer relaxamus. bas autem litteras mitti per questuarios distric- tius inhibemus, eas, si secus actum fuerit, carere viribus decernentes. datum Lugduni 17 kalendas februarii, pontificatus nostri anno tertio. II aus Straßb. Hosp. A. lad. 89 fase. Johannes Johannes 7 or. mb. c. bulla pend. Auf der Eäclcseite wohl von 20 gleicher Hand 296. Bischof Heinrich von Straßburg beurhundet, daß die Abtei Marbach ein Qrundstilch bei der St. Aurelienhirche zu Straßburg dem St. Arbogastkloster für fünf Mark Silber verkauft habe. 1246 Januar. 25 Hjeinricus] dei gratia Argentinensis episcopus 1 Omnibus presentem paginam inspecturis salutem in eo, qui est omnium vera salus. temporalis facti memoria sepius oblivione tollitur, nisi viva voce testium vel litterarum testimonio confirmetur. hinc est quod tenore presentium ad notitiam cunctorum volumus pervenire, quod abbas et conventus de Marbach aream suam sitam juxta sanctam Aureliam in 30 civitate Argentinensi contiguam aree Reimboldi Virnekorn preposito et conventui sancti Arbogasti vendiderunt pro quinque marcis argenti, volentes ipsam pecuniam ad majorem utilitatem et ad usus convertere meliores, tradentes ipsis possessionem ejusdem aree ab omni censu liberam et absolutem, nostro consensu super premissis omnibus accedente. ne ergo super venditione antedicte aree aliqua questio vel 35 ambiguitas possit in posterum suboriri, presentem paginam nostro et predicti abbatis et conventus sigillis inunitam preposito et conventui sancti Arbogasti ad petitionem et instantiam partium contulimus testimonialem. actum anno domini 1246, mense januario, sub Friderico abbate Marpacensi et Walfrido preposito sancti Arbogasti. nomina testium, qui huic facto interfuerunt, hec sunt : Fridericus prepositus 40 1 Haß Heinrich hier schon im Gegensatz zu nr. 297 als geweihter Bischof bezeichnet wird, ist wohl nur ein Versehen des Copisten. sancte Trinitatis, Wernherus cantor, Ileinricus custos, Wilhelmus cellerarius Mar- pacenses, Johannes cellerarius, Sifridus custos, Rüdolfus sacerdos canonici sancti Arbogasti, Magister Gervalcus, Fridericus dictus Westermannus civis Argentinensis, Johannes clericus filius ejus et alii quam plures. 5 H aus Straßb. Hosp. A. prot. 7383 cod. chart. sec. XV fol. 66 1 *. 297 . Heinrich der erwählte Bischof von Straßburg überweist dem St. Thomas- capitel daselbst zur Aufbesserung seiner Pfründen die Verwaltung derselben mit allen ihren Einhünften, die bisher dem Probst von St. Thomas allein unterstand, gegen eine bestimmte Entschädigung des letztem. 1246 März 19. io Hjeinricus] dei gratia electus Argentinensis Omnibus m Christo fidelibus nolitiam subscriptorum. ex imminenli nobis pastoralis officii cura remediis sub- jectorum invigilamus et ecclesiarum nostrarum congrue studemus ordinationi, ut membris Ordinate dispositis nos, qui capud eorum dicimur, in ipsis vigere possimus et delectari et per ipsorum merita sustentationem capiamus salutarem. igitur cum 15 nostre Argentinensis ecclesie membrum lionorabilius, sancti Thome videlicet ecclesia, viginti babeat canonicos preter prebendas vicariorum et officiatorum, quorum videlicet vicariorum et canonicorum prebendarum fructus adeo sunt tenues et exiles, ut vix secundum statum ecclesie et personarum honestalem ac terre consuetudinem exinde commode valeant sustentari, tantis autem reditibus prepositura dicte ecclesie * habundare noscatur, ut moderatis ipsius facultatibus prebendis canonicorum ex ipsis commode subveniri valeat cum modica dicte prepositure lesione, nostre igitur con- siderationis aciem ad providendum diele ecclesie specialiter dirigentes, de consilio et consensu nostri capituli, cum ipsius ecclesie sancti Thome capitulo provida deliberatione habita, statuimus et ordinamus, ut, cum dicte ecclesie prepositura 25 primum vacaberit, amministratio prebendarum cum omnibus possessionibus attinen- tibus ipsi prepositure cumque omnibus fructibus et utilitate totali sive ordinatione ofbeiorum secularium imperpetuum cedant libere capitulo memorato, ea tan tum, que jurisdicionis sunt ecclesiastice sive spiritualis, ei, qui canonice eandem pre- posituram adeptus fuerit, reservantes. statuimus etiam, quod dictum capitulum ao singulis annis suo preposito viginti marcas argenti legalis in civitate Argentinensi pro redditu presentabit, quarum decem in feslo beati Martini dabit, reliquas decem solvet in festo purificationis. curiam etiam sitam apud pontem ipsius ecclesie sancti Thome 1 prepositus habebit nec amplius exiet ab ecclesia memorata. sieque quieti prepositi, cum amministratio multos labores exigat, consulitur et in reditibus 35 congruis providetur ei dem prebendarumque tenuitati canonicorum sive vicariorum, inter quos ea, que superfuerint dictis viginti marcis, rationabiliter distribuentur, competenter subvenitur. ex hac etiam subventione canonici seu vicarii majori refecti beneficio ex sustentatione competenti facultatem habentes residendi cum laudibus uberioribus divinis servitiis domino in ipsa ecclesia efHcatius invigilabunt. 1 Vergl. Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. jj. 265. 228 1246 In hujus autem statuti seu ordinationis declarationem sive probationem presentem litteram nostro sigillo fecimus communiri. Nos capilulum sancti Thome Argentinensis una cum domino nostro Argen- tinensi episcopo ac ipse nobiscum ordinavimus et statuimus suprascripta, in ipsius facti evidenliam hiis litteris nostrum sigillum appendentes. Nos capitulum Argentinensis ecclesie eis, que suprascripta sunt et ordinata, nostrum adbibuimus Consilium et consensum. in cujus rei probationem hiis litteris nostrum sigillum fecimus appendi. Actum anno domini 1246, 14 kalendas aprilis. T aus Straßb. Thom. A. docum. hist. lad. 2 (statuts) or. mb. c. sig. pend . 1 Gedruckt darnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 313 nr. 30. 298. Meister und Rath der Stadt Straßburg geben einen beim St. Stephanskloster gelegenen Thurm mit Grund und Boden dem Speierer Canonicus Ulrich Gervasius in Erbpacht. 1246 März 25. Erbo filius judicis et Reimboldus Stiubenwec magistri burgensium et consules Argentinenses. ne rerum gestarum veritas cadat in oblivionem, litterarum debet memoria perhennari. noverint igitur universi presens scriptum inspecturi, quod nos de consensu et voluntate scabinorum et aliorum concivium nostrorum et de consilio magistrorum operis civitatis turrem unam inter monasterium sancti Stephani et insulam Riuses 2 sitam cum area tendente prope portam, que tendit ad balneam stupam 3 , concessimus domino Ulrico Gervasio canonico sancti Widonis in Spirea jure hereditario tarn ipsi quam successoribus suis perpetuo possidendam sub tali condicione, quod de eadem turre et area attinente quinque solidi denariorum usualis monete civitati persolvantur annuatim sine omni augmentatione. si autem idem Ulricus vel aliqui successorum suorum, cui edificia predicte turris et aree contulerit, eadem edificia vendere vel obligare voluerint, primo civitati debent exhibere et civitas ad estimationem bonorum virorum competens precium dare debet pro eisdem edificiis. si autem civitas forte eadem edificia emere noluerit, predictus Ulricus vel successores sui edificia sua cum pacto suo convertan! in usus suos, ita tarnen, quod ea non conferant potentibus viris seu spiritualibus a seu secularibus, sed hominibus competentibus, per quos civitas non possit gravari vel occuppari. in hujus a) H spiritalibus. 1 Ebenda befindet sich im Original eine Bulle Bähst Innocenz IV, welche die obige Verfügung des Bischofs Heinrich über die Probstei von St. Thomas bestätigt, 1248 December 11 Lyon, und unter dem gleichen Datum eine Anweisung Innocenz IV an den thesaurarius ecclesie sancti Petri Argentinensis, jene Verfügung aufrecht zu erhalten, letztere gedruckt bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 314 nr. 36. — Potthast Heg. pontif. nr. 13116. 2 Cfr. nr. 261. 3 Wohl der später Stoltzeneck genannte Thurm am Fischerthor. Vsrgl. Silbermann Localgesch. d. Stadt Straßb. S. 156. 5 10 15 20 25 30 35 1246 229 rei memoriam et debitam firmitatem presens exinde pagina est conscripta et sigillo civitatis conmunita. acta sunt hec publice anno domini 1246, in teste annuntia- tionis beate Marie, presentibus hiis teslibus : consulibus civitatis videlicet Erbone juniore, Gozberlo ministro fratrum, Johanne de Curia regis, Friderico inter merca- 5 tores, Cünrado • judice, Heinrico de Wolfgangesheim, Erbone filio Nicolai, Rudolfo filio Lentzelini, Petro Napa, Rudegero de Vegersheim, Ilartungo filio Ilessonis^ Reimboldo Virnecorn, Erbelino parvo et Reimboldelino, Bertoldo Riuses, Johanne filio Lamperti, Heinrico filio Iieinrici Marsilii, Erbone filio judicis et Reimboldo Stiubenwec magistris civium 1 et aliis quam pluribus, Cünrado Virnecorn, Rudolfo io de Vegersheim, Siglino Bilde, Heinrico filio Marsilii, Gozzone filio Nicolai, Mendewino. II aus Straßb. IIosp. A. lad. 174 fase. 32 or. mb. c. sig. pend. mutilato. 299 . Offemia Gemahlin Hugos, Ritters von Mittelhausen, schenkt dem Straßburger Münster einen Hof zu Königshofen. 1246 April 25. Notum sit omnibus Christi fidelibus presens scriptum inspecturis, Offemiam de 15 Kunigeshoven uxorem Hugonis militis de Mittelhus pro salute anime sue curiam unam apud lobium in Kunigeshoven sitam sancte Marie contulisse sub hac forma : magistri operis sancte Marie recipient census ejusdem curie et de hiis dabunt in crastino sancti. Johannis baptiste dominis supra chorum duas uncias denariorum Juni $s dividendas competenter illis, qui presentes fuerint in missa pro defunctis. eadem •20 die dabunt unum solidum fraternitati, que post prandium in refectorio celebratur, fraternitati Spiritus sancti quatuor denarios, sacerdoti mane missam celebranti a quatuor denarios. quiequid autem de predictis censibus residuum fuerit, cedet operi sancte Marie, in hujus rei memoriam et debitam stabilitatem presens exinde pagina est conscripta et sigillo capituli majoris ecclesie communita. acta sunt hec anno 22 incarnationis domini 1246, festo Marci. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2708 or. mb. c. sig. pend. delapso. Gedruckt bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 380 nr. 426 (ex libro regulae summi capituli Argentinensis). a) B cebranti. 30 1 Bas Raths- u. Bürgerbuch fol. 8b des Straßb. St. A. verzeichnet aus einer Urkunde des erwählten Bischofs Heinrich von Straßburg von 1245 November 18 (in octava s. Martini) folgende Zeugen, deren Namen sich mit denen der Rathsmitglieder von 1246 zumeist decken : Erbe des ricliters sftn, Reinheit Stftbenweg die Meister, Rftdolf Lentzels sftn, Johans von Kunigeshofen, Sigelin Bilde, Gösselin Hartungs dochterman, Gonrat Richter, Gosbrecht der brftder diener, Friderich under den koufflftten, Hug von Schiltingheim, Reinheit Virnkorn, Erbe Clausen sftn, Berhtolt RftseP, Johanns Kelbelin, 35 Rftdolf von Vegersheim, Rüdiger sin brftder, Johans Lamprehtz sun. 230 1246 300 . Meister und Rath der Stadt Straßbur ff beurkunden, daß Ser lind, die Gemahlin Heinrichs von Wangen, alle ihre Güter zu Hurtig heim dem Straßburger St. Nicolaushloster für den Fall ihres beiderseitigen Todes geschenkt habe. 1246 August 7. Reimboldus Stiubenwec magister burgensium et consules Argentinenses notum facimus omnibus presens scriptum inspecturis, dominam Gerlindam sororem concivis nostri Cünradi Virnecorn omnia bona sua in banno Hirtencheim sita pro salute anime sue et parentum suoruin sororibus sancli Nicolai in civitate nostra ultra Bruscam deo servientibus contulisse ita, ut eadem bona post mortem ejusdem Gerlindis et mariti sui domini Heinrici de Wangen, cui dicta bona in dotem collata sunt, predicte sorores übers possideant perpetualiter. in cujus rei memoriam et debitam firmitatem presens exinde pagina est confecta et sigillo civitatis in testi- monium conmunita. acta sunt hec publice de consensu et voluntate concivis nostri Cünradi Virnecorn et liberorum suorurn anno domini 1246, festo sancte Afre, presentibus hiis testibus : domino Anslielmo de Wangen, Erbone juniores Gozperto ministro fratruin^ Erbone filio judicis, Johanne de Kunigeshovenf Friderico inter mercatoresY Günrado de Zavernia, Rudolfo filio Lenzelini, Erbone filio Nicolai, Erbelino parvo, Reimboldelino, Berloldo Riuses, Rudolfo de Vegerslieim, Heinrico de Bunouwe et aliis quam pluribus. 8 aus Straßb. St. A. lad. s. Nicolai in undis H or. mb. c. sig. pend. laeso. 301 . König Heinrich Raspe verspricht Sigelin Bilde und Gosselin, zu:ei Straßburger Rittern, für ihre Hilfeleistung gegen Kaiser Friedrich und seinen Anhang zweihundert Mark Silber und verpfändet ihnen dafür die Burg Wickersheim bei Straßburg. 1246 August 13 Frankfurt. Ilenricus dei gracia Romanorum rex semper augustus. noverint universi, quod nos Sigelino dicto Bilde et Goszelino militibus Argentinensibus promisimus ducentas marcas argenti, ut nobis in promocione negocii Romane ecclesie, chatolice fidei et imperii nostrisque fautoribus totis suis viribus totaque potencia fideliter et constanter assistant contra dominum Fridericum quondam imperatorem et filium ejus Gonradum ac omnes eorum fautores, obligantes eisdem militibus res, posses- siones et jura ad castrum Wikersbeim 1 situm apud civitatem Argentinensem pertinencia pro pecunia antedicta. ipsi vero milites pecunia memorata possessiones et reditus annuos comparabunt, quos in feodo tenebunt a nobis, et homaium pro eisdem excellencie regali prestabunt. ut autem hec robur obtineant firmitatis, hoc factum nostrum presencium testimonio roboramus. datum anno domini 1246, idus augusti in curia apud Frankenfur. 8 aus Straßb. St. A. AA art. 71 or. mb. c. sig. pend. Gedruckt nach dem Briefbuch A fol. 161b ibid. bei Wencker Appar. et instr. archiv. p. 164 nr. 6. — Böhmer nr. 7. 5 10 15 20 25 30 35 1 Cfr. nr. 307. 1246 231 302. Bischof Heinrich von Straßburg belehnt im Auftrag König Heinrichs Raspe Heinrich Marsilius Sohn und dessen Söhne, Straßburger Bürger, mit dem Reich gehörigen Ländereien im Bann von Vendenheim. 1246 November 1. Henricus dei gratia episcopus Argentinensis notum facimus Omnibus presens 5 scriptum inspecturis, quod nos loco serenissimi domini nostri' Henrici Romanorum regis, prout per literas suas nobis demandavit, Ileinrico filio Marsilii et filiis suis, civibus nostris Argentinensibus, devolis et fidelibus Romane ecclesie et nostre, concessimus in feodum 4 mansos in banno Vendenheim sitos ad imperium spec- tantes. in cujus rei memoriam et debitam firmitatem presentes literas sigillo nostro io munilas prediclis civibus nostris contulimus testimoniales. datum anno domini 1246, kalendis novembris. Aus Schöpflin Als. dipl. I, 393 nr. 520 (ex. Luekii collect, genealog. msc. in tabular. Argentin.). 303. Heinricus episcopus Argentinensis declarat, Eberhardum abbatem et con- 15 ventum in Swarzhahe dyooesis sue duos mansos et dimidium in banno de Doczenheim sitos, a quolibet onere liberos, vendidisse capitulo sancti Thome Argentinensi pro Septuaginta marcis argenti, accedente ipsius et capituli sui Argentinensis consensu. «consuevit liumana prudentia.» datum apud Argentinam anno domini 1246, in festo beati Nycholai. 1246 December 6 Straßburg. T aus Straßb. Thom. A. Titres lad. 10 or. mb. c. sig. pend. Gedruckt darnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 314 nr. 37. 304. Heinricus episcopus Argentinensis testatur, Diethericum militem dictum Zidelere renunciavisse omni juri, quod habuerit in advocatiis bonorum monasterii de Swarczahe, specialiter in Dossenheim et in Dunczenheim sitorum, et in recom- 25 pensationem viginti tres marcas puri argenti ab illo conventu accepisse. «consuevit humana prudencia.» testes, qui interfuerunt : Berhtoldus decanus majoris ecclesie Argentinensis et Heinricus frater ejus, Fridericus cantor et Heinricus de Gerolczecke ; ministeriales nostri Walterus marscalcus, Diethericus Zidelarius, Albertus Regere, Syfridus dictus Bilde, Burckardus de Hochvelden; Erbo magister civium, Rüdolffus 30 de Vegersheim, Gosbertus, Rudolffus et Rudegerus fratres filii Lenczelini et alii quam plures. acta in palaciö nostro Argenline anno domini 1246, in octava sancti Andren apostoli. 1246 December 7 Straßburg in der bischöflichen Pfalz. K aus Karlsr. G. L. A. Papiern. Copialbuch der Abtei Schwarzach nr. 733 fol. 84 um 1400 geschrieben. 232 1246 305 . Ritter Dietrich Scidelarius verzichtet gegen eine Geldentschädigung auf alle ihm zustehenden Rechte an Dossenheimer Ländereien, die das Kloster Schwar- zach an das Straßburger St. Thomascapitel verkauft hat. 1246 December 8 Straßburg. Omnibus Christi fidelibus Dyethericus miles dictus Scidelarius dyocesis Argen- tinensis noticiam subscriptorum. cum venerabiles in Christo abbas et conventus in Swarzhahe Argentineusis dyocesis vendiderint duos mansos et dimidium in banno de Dozenbeiin capitulo sancti Thome Argentineusis secundum juris formam, nos jus advocatie sive quodcumque aliud servilium, quod in dictis bonis et posses- sionibus habebamus, remisimus, nostro jure quolibet, quod in dictis possessionibus percipiebamus, vendito pro certa peccunie quantitate. et infra spatium presentis anni domino nostro, a quo dictum jus advocatie nomine feodi liabebamus, de nostris bonis reconpensabimus jus suprascriptum. promisimus etiam et promittimus, quod predictum capitulum in sepe dictis possessionibus nunquam inquietabimus nec aliquod jus seu servitium occasione dictarum possessionum nomine nostro vel alicujus alterius a capitulo exigemus eodem. promittimus etiam, quod curabimus seu procurabimus, quod in serviliis seu jure, quod in sepe dictis possessionibus aliquando recepimus, dictum capitulum a nostris successoribus seu aliunde non inquietabitur nec gravabitur aliquo modo, nostros heredes ad hoc ipsum obligantes. in hujus autem rei evidentiam presentem cedulam damus prediclo capitulo sigillo nostro conmunitam. nos Heinricus dei gratia Argentineusis episcopus confitemur, hec coram nobis sollempniter acta, presentibus Walthero markalco, Burchardo milite de Hochvelden, Dietherico milite, Erbone filio judicis, Gozelino, Rüdolfo de Vegers- heim, Rüdolfo Lenzelino et aliis quam pluribus, facientes ad hujus facti proba- tionem hiis litteris sigillum nostrum appendi datum anno domini 1246 apud Argentinam, proximo sabbato post festum Nycliolai. T aus Straßb. Thom. A. docum. hist. lad. 24 or. mb. c. 2 sig. pend. Das Siegel des Bitters Dietrich Scidelarius zeigt sechs Hände. Gedruckt darnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 315 nr. 37. 306 . Pabst Innocenz IV schreibt den Dominikanern Deutschlands, daß er durch einen Brief des Bischofs von Straßburg unterrichtet worden, mit welchem Eifer namentlich die dortigen Dominikaner für die Kirche arbeiten, und verheißt ihnen dafür seine Gnade und seinen Segen. 1246 December 9 Lyon. Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis universis fratribus ordinis predicatorum per provinciam Theotonie constitutis salutem et aposlolicam benedictionem. licet acceperimus, quod ex vobis aliqui et presertim fratres Argentinenses sub quietis proprie silentio tepescentes se remissius liabuerint in communibus ecclesie negotiis promovendis, postmodum tarnen ex litteris venerabilis fratris nostri . . episcopi Argentineusis nobis transmissis verdate comperta, totis viribus dictos fratres super eisdem invigilare novimus ministerio diligenti. propter 5 10 15 20 25 30 35 1246 233 quod ex tantorum studiis meritorum post divine gratie fluenta largissima, que hujus- modi operum. semina promerentur, vos nostre benedictionis et gratie munera obtinetis tanto vobis profusius impendenda, quanto vestre obedientie promptam dili- gentiam id pro certo comperimus promereri. datum Lugduni 5 idus decembris, 5 pontificatus nostri anno quarto. T aus Straßb. Thom. A. Dominicains lad. 2 or. mb. c. bulla pend. 307 . König Heinrich Raspe fordert die Bürger Straßburgs auf, die feindliche Burg Wickersheim zu zerstören. [1246.] II[einricus] dei gratia Romanorum rex semper augustus. dilectis sibi magi- 10 stris, consiliariis et Universität! civium Argenlinensium gratiam suam et omne bonum. pervenit ad aures nostre majestatis, quod per castrum Wickersheim situm apud civitatem Argentinensem vobis gravia dampna sepius inferuntur aliique plurimi suis rebus spolianlur ibidem, propter quod nostre excellentie sollicitudo continua, qua pro pace et utilitate nobis subjectorum ac devotorum afficimur, idem 15 castrum decrevit penitus destruendum. rogamus igitur et sub obtentu nostre gratie vobis precipiirius firmiter injungentes, ut dicti castri Subversion! efficaciter studeatis et intendatis diligenter aliasque nostris et ecclesie dei emulis et inimicis vos oppo- natis tarn potenter, ut contra ipsorum acies ruiniciosas a nostrum sentientes subsidium efficax et speratum vobis non immerito ad omnia nostram munificentiam exhibere 20 debeamus favorabilem et graciosam. S aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 101a mit der Ueberschrift: daz künig Heinrich den von Strazburg geholten het die bürg zft Wickersheim zh brechende. Im Anschluß an nr. 301 und eine bezügliche Nachricht im Chron. Ellenhardi 1 ohne Zweifel ins Jahr 1246 zu setzen. 25 Gedruckt darnach bei Wencker Appar. et instr. archiv. p. 164 nr. 5 = Laguille pr. p. 41. — Böhmer nr. 7. 308 . Meister und Rath der Stadt Straßburg beurkunden, wie die Wittwe des Schultheißen Rudolf Ripe lin ein Yermachtniß desselben für die St. Thomaskirche zu Straßburg in Ausführung gebracht habe. [1246.] 30 Erbo Magister civium et consiliarii Argentinenses notum facimus presentem paginam inspecturis, quod, cum bone memorie Rludolfusl quondam scultetus dictus Ripelin in articulo mortis constitutus ecclesie sancti Thome redditus quinque solidorum annuales pro remedio anime sue legasset, nullis tarnen bonis ad hoc determinatis, relicta sua cupiens extremam voluntatem mariti sui defuncti ad 35 a) Wencker perniciosas. 1 Zum Jahr 1246 nach dem Treffen bei Frankfurt am 5. August berichtet das Chron. Ellenhardi : episcopus Argentinensis nomine Heinricus de Stalecke obsedit in Alsatia munitiones, opida et castra, que Fridericus et filius suus possidebant, et expugnavit firmissima et nobilissima duo castra Wikers- heim et Cronenberch, que funditus destruxit. (Mon. Germ. SS. XVII, 121.) 30 234 1246 — 1247 effectum perducere concessit ecclesie memorate, ut de duobus ortis contiguis sitis in superiori parte rivuli, qui dicitur Kettenstege, prope molendinuiq ejusdem tarn diu censuin quinque solidorum annuatim perciperet, donec tantumdem pensionis de proprietate aliqua eidem ecclesie alibi conpensaret. ad cujus facti evidenciam presentem paginam sigilli nostre civitatis roboravimus inpressione. actum hiis 5 presentibus : Walthero filio Ortliebi, Hugone et Burkardo filiis Ripelini et Alberto de Stabulo. T aus Straßb. Tom. A. Registrande A fol. 117R um 1400 geschrieben. Mit Rücksicht darauf, daß Erbo 1246 als Bürgermeister fungirt und seit 1236 Walther im Schultheißenamt erscheint (cfr. nr. 249), wohl in das Jahr 1246 zu setzen. jq 309. Pabst Innocenz IV gestattet dem Bischof von Straßburg, Straßburger Bürgern, die den mit den Anhängern Kaiser Friedrichs II geschlossenen Waffenstillstand verletzt haben, Absolution zu ertheilen. 1247 Januar 28 Lyon. Innocentius episcopus servus servorum dei venerabili fratri . . episcopo Argen- tinensi salutem et apostolicam benedictionem. cum, sicut te accepimus intimante, is cives tui, durantibus treugis Inter ipsos ex parte una et quosdam lauteres F[riderici] quondam imperatoris ex altera initis et juramento firmatis, treugas ipsas non serva- verint, sed graviter processerint contra eos, propter quod perjurii se timent incurrisse reatum, nos devotionis tue precibus inclinati absolvendi eos ab hiis plenam tibi concedimus auctoritale presentium facultatem. datum Lugduni 5 20 kalendas februarii, pontificatus nostri anno quarto. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3 a or. mb. c. bulla pend. Auf der Rückseite von gleicher Hand Peregrinus, darunter Rescript[um], wie es scheint, von andrer Hand. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 22a ibid. bei Schöpflin Als. dipl. I, 395 nr. 523. — 25 Potthast Reg. pontif. nr. 12403. 310. Pabst Innocenz IV verspricht dem Bischof und den Bürgern von Straßburg, daß sie in einen etwaigen Friedensschluß der Kirche mit Kaiser Friedrich II sicher einbegriffen werden. 1247 Januar 28 Lyon. Innocentius episcopus servus servorum dei venerabili fratri . . episcopo et 30 dilectis filiis civibus Argentinensibus salutem et apostolicam benedictionem. ut in negotio ecclesie, quod assumpsistis ex animo prosequendum, de quo vobis gratiarum referimus actiones, sitis firmi nullatenus hesitantes, devotionis vestre precibus inclinati scire vos pro certo volumus et teuere, quod, si contingat inter ecclesiam et F[ridericum] quondam imperatorem pacem aliquo tempore reformari, quod numquam 33 erit eo remanente imperatore vel rege, vos ecclesia in pace ponet eadem. datum Lugduni 5 kalendas februarii, pontificatus nostri anno quarto. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A. lad. 3 a or. mb. c. bulla pend. mit denselben Dorsualnotizen wie nr. 309. Gedruckt darnach bei Wencker Appar. et instr. archiv. p. 163 nr. 4. — Laguille pr. p. 39 = 40 Huillard-Breholles Hist. dipl. Frider. sec. VI, 489. — Potthast Reg. pontif. nr. 12404. 1247 ‘235 311 . Pabst Innocenz IV ermahnt die Bürger Siraßburgs, in ihrer Treue gegen den heiligen Stuhl zu verharren. 1247 Januar 31 Lyon. Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis flliis civibus Argentinensibus salutem et apostolicam benedictionem. pro a sincere dilectionis affectu, quem ad 5 apostolicam sedem ostenditis per opera vos habere, dignis vos b in domino laudibus commendantes gratiarum vobis multimodas referimus actiones. quia vero non qui inceperit, sed qui c usque in finem perseveraverit, censetur a domino coronandus, universitatem vestram rogamus attentius et monemus per apostolica vobis scripta mandantes, quatinus sic in predicte sedis devotione, prout bene fecistis, hactenus io persislatis inconcussa Constantia, viriliter et potenter, quod apud deum meritum et laudem vobis apud homines comparetis ac ecclesia Romana teneatur vobis proinde universis et singulis grata vicissitudine respondere. datum Lugduni 2 kalendas februarii, pontificatus nostri anno quarto. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3 a or. mb. Der untere Band des 15 Pergaments vollständig ausgerissen, daher nicht zu entscheiden, ob das Stück bullirt war oder nicht. Auf der Bückseite wohl von gleicher Hand Peregrinus. Gedruckt nach dem Briefbuch A fol. 2 a ibid. bei Schöpflin Als. dipl. 1, 396 nr. 524. — Potthast Beg. pontif. nr. 12410. 312 . Bischof Heinrich und das Bomcapitel von Straßhirg geloben, die Straß- 20 burger Vogtei nie in die Hand eines fürstlichen Geschlechts zu bringen, wofür ihnen die Ministerialen und Bürger Siraßburgs Schirm und Schutz versprechen. 1247 Mai 1 Straßburg in der bischöflichen Pfalz. Ileinricus divina miseratione Argenlinensis episcopus, Arnoldus prepositus, Berllioldus decanus, Fridericus cantor, Cunradus d scolasticus, Cunradus 6 came- n rarius totumque capitulum majoris ecclesie notum facimus omnibus Christi fidelibus presens scriptum inspecturis, quod sicut olim [weiter tcie in nr. 290 bis hoc inpugnare]. e converso ministerielles ecclesie et cives Argentinenses fideliter promi- serunt, personam, res et possessiones Heinrici episcopi nunc residentis necnon cujuslibet sui successoris, qui sepe dictum sacramentum super articulo advocatie 30 subierit aut subire voluerit, omnium etiam canonicorum Argentinensium tarn pre- sentium quam futurorum ac tocius civitatis cleri, qui umquam pro tempore fuerit, contra omnem hominem defendere. consules vero civitatis, quandocumque fuerint inmutati et renovati, jurabunt defendere et promovere bona fide omnes, quos ad herum conservantiam et stabilitatem processu temporis viderint vel crediderint 35 expedire, aut quorum consilio vel auxilio supramemorata firma et salva consistere poterunt et permanere, et eodem modo clerum in suo honore et libertate debita defendere et conservare. ne igitur hoc factum posterorum cavillatione vel temporis intervallo possit in irritum revocari, presens exinde pagina est conscripta et sigillis venerabilis domini Heinrici episcopi, capituli majoris ecclesie et civitatis Argenti- a) pro auf Rasur, b) vos auf Rasur, c) qui auf Rasur, d ) 8 i Cunradus. e) S 1 Cunradus. 236 1247 nensis in testimonium sollempniter conmunita. acta sunt hec apud Argenlinam in palatio episcopi anno verbi incarnati 1247, festo apostolorum Philippi a et Jacobi, presentibus hiis testibus : Ileinrico de Ohsenstein, Bertholdo b de Sultze, Reinhardo de Tengen, Gunrado °, Eberhardo et Otthone d fratribus de Entringen, Bertholdo e de Thiersberc, Marquardo f dicto Sunnencalp canonicis majoris ecclesie ; Nicholao® 5 cantore sancti Thome, domino Ludewico de Liehtenberc, domino Alexandro de Dicke fratre domini episcopi, Walthero marscalco, Willeheimo vicedomino, Alberto Bagario albo, Wernhero Cagone, Wernhero Bagario, Gunrado 11 Virnecorn et filiis suis Reimboldo et Reinboldo 1 , Erbone filio judicis, Johanne de Kunigeshoven, Burchardoi Dispensatore, Johanne Vitulo, Rudolfo de Vegersheim, Hugone Riplino, io Friderico de Hagenowe, Siglino Bilde, Gozzone, Erbone et Reimboldo fdiis Nicholai k , Friderico inter mercatores, Wirico, Gunrado 1 de Zavernia, Rudolfo filio Lentzelini, Reimboldo Stiubenwec, Ileinrico filio Marsilii, Ilecelone de Eclievirdesüeim 111 magistro civium et aliis quam pluribus. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3 a or. mb. c. 3 sig. pend. laesis. 15 S1 coli. ibid. or. mb. c. 2 sig. pend. Bas Siegel des Bomcapitels ist abgefallen. Gedruckt aus dem Briefbach A fol. 54a Hid. lei Schöpflin Als. dipl. I, 396 nr. 526. 313. Innocentius IV papa episcopo Argentinensi mandat, ut abbatem conven- tumque Maurimonasterii ordinis sancti Benedicti a pensione absolvat, quam Berwardo clerico, nunc canonico ecclesie sancti Petri Argentinensis, solvere adhuc debeant. 20 «ex parte dilectorum». datum Lugduni 9 kalendas junii, pontificatus nostri anno quarto. 1247 Mai 24 Lyon. B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 541 or. mb. c. bulla pend. 1 314. Innocentius IV papa episcopo Argentinensi committit, ut Bertoldo canonico Argentinensi, filio nobilis viri Gonradi de Horburg, cujus parentes et consanguinei 25 ecclesie Romane negotia viriliter promoveant, plura beneficia conferat, que nobilitati illius expedire videat. «cum sicut ex teuere». datum Eugduni nonis junii, pontificatus nostri anno quarto. 1247 Juni 5 Lyon. Aus Schöpflin Als. dipl. I, 397 nr. 527 nach, den Registern Innocenz IV im Vatican. A. — Potthast Reg. pontif. nr. 12548. 30 a) iS / Phylippi. b) ä ( Bertoldo. c) iS < Cunrado. d) S t Ottone. e) S I Bertoldo. f) S 1 Marcquardo. g) iS 1 Nicolao. h) iS 1 Cunrado. i) S 1 Reimboldo. j) S 1 Burcardo. k) S t Nicolai. 1) iS i Cunrado. m) S 1 Eckevirdesheim. 1 Ebenda findet sich noch im Original eine zweite Bulle Innocenz IV, 1248 November 25 Lyon, die gleiche Angelegenheit betreffend, sowie fase. 542 eine Entscheidung Pabst Alexanders IV darüber, 35 1261 März 28 Rom im Lateran, or. mb. c. bulla pend. delapsa. 1247 237 315 . Petrus Bischof von Albano und Hugo AU der Augustiner zu Sens beurkunden, daß der römische Bürger Saxo die Rückzahlung von Summen , die ihm Bischof und Domcapitel von Slraßburg schuldeten, vor ihnen bescheinigt habe. 1247 Juni 14 Sens. 5 Petrus dei gratia Albanensis episcopus 1 et Hugo abbas sancti Johannis Seno- nensis ordinis sancti Augustini omnibus presentes litteras inspecturis salutem in domino. noverint universi, quod in nostra presentia constitutus Saxo Johannis Alberici civis Romanus recognovit et confessus fuit coram nobis, se recepisse a magistro Gonrado custode sancti Thome Argentinensis procuratore venerabilis patris io H[einrici] episcopi Argentinensis et ejusdem loci capituli centum et viginti novem marcas ad pondus Trecense et iterum quatuor marcas pro defectu argenti, quod non fuit purum, sicut judicatum fuit per cansores civitatis Senonensis. de quibus centum et viginti novem marcis argenti Saxo predictus se tenet bene pagatum pro se et pro Johanne fratre suo, renuntians exceptioni non ponderate pecunie et omni 15 juris auxilio canonici et civilis et omnibus exceptionibus, que predicto Saxoni possent prodesse et predictis episcopo et capitulo nocere. confitetur etiam predictus Saxo pro se et pro Johanne fratre suo coram nobis, quod de summa sexentarum marcarum, in quibus dictus episcopus et capitulum Argentinenses tenebantur eidem, bene tenet se simili modo pagatum et quitum, exceptis octo marcis de sorte et 20 quatuor libris Turonensibus, quas accomodavit dictus Saxo Petro Guidoni eorundem episcopi et capituli procuratori apud Barrum super Albam, quod remanet. in cujus rei testimonium ad peticionem dictorum custodis et Saxonis presentes litteras sigil- lorum nostrorum munimine duximus roborandas. ego Saxo predictus sigillum meum cum sigillis domini Albanensis episcopi et abbatis sancti Johannis predictis 25 apposui. datum Senonis anno domini 1247, mense junio, proxima 6 feria post festum beati Barnabe apostoli. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2727 or. mb. c. 3 sig. pend. partim laesis. Gut erhalten ist das Siegel Saxos. 316 . Pabst Innocenz IV bestätigt den Bürgern Straßburgs ihre Privilegien, 30 die sie von Kaisern und Königen erhallen haben, namentlich das Friedrichs II, 1236 März Colmar. 1247 Juli 22 Lyon. Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis consulibus et universitati Argentinensi salutem et apostolicam benedictionem. cum hii, qui se apostolice sedi grate devotionis Studio amabiles exhibent, sedis ejusdem optinere favorem iß specialius mereantur, nos vestra servitia, que Romane ecclesie liberaliter exhibuistis hactenus et impenditis a incessanter, memoriter retinentes et volentes ob hoc a ) H 4 impeditis. 1 Petrus V cle Code medio , 1245 — 1253. 238 1247 civitatem vestram, quäntum cum deo possumus, multiplici extollere lionorificentia vestrisque votis annuere favorabiliter et in hiis, que digne deposcitis, exhibere vobis benignum exauditionis auditum, vestris supplicationibus inclinati libertates et immu- nitates ab imperatoribus et regibus Romanorum civitati vestre ac vobis indultas, sicut in transcripto privilegio F[riderici] quondam Romanorum imperatoris sigillis venerabilis fratris nostri . . episcopi et capituli Argentinensis ac universitatis vestre munito perspeximus contineri, auctoriiate apostolica confirmamus et presentis scripli patrocinio communimus, teuerem transcripti prefati de verbo ad verbum presentibus inseri facientes, qui talis est : \folgt nr. 246]. nulli ergo omnino bominum liceat, baue paginam nostre confirmationis infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem hoc attemptare presumpserit, indignationem omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. datum Lugduni 11 kalen- das augusti, pontificatus nostri anno quinto l . II aus Heidelberg. TJniv. Bibi. I nr. 28 or. mb. c. bulla pend. delapsa. Auf der Rückseite wohl von gleicher Hand Johannes de Assisio. H1 coli. ibid. nr. 129 or. mb. c. bulla pend. delapsa mit demselben Horsualvermerk. Gedruckt ohne Quellenangabe bei Wencker Hisqu. de ussburg. p. 7 = Lünig XIV, 1, 726 nr. 4 = Laguille pr. p. 40. Nach Briefbuch A fol. l a im Straßb. St. A. Schöpflin Als. dipl. I, 400 nr. 533. — Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. XXIV, 163; Potthast Reg. pontif. nr. 12617. 317. Pabst Innocenz IV bestätigt den Bürgern Straßburgs ihr Uebereinhommen mit Bischof und Bomcapitel über die Vergabung der Straßburger Vogtei. 1247 August 5 Lyon. Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis consulibus et univer- sitati Argentinensibus salutem et apostolicam benedictionem. cum hii, qui se apostolice sedi grate devocionis Studio amabiles exliibent, sedis ejusdem optinere favorem specialius mereantur, nos vestra servitia, que Romane ecclesie liberaliter exbibuistis bactenus et impenditis incessanter, memoriter retinentes volumus ob boc civitatem vestram, quantum cum deo possumus, multiplici extollere lionorificentia vestrisque votis annuere favorabiliter et in hiis, que digne deposcitis, exhibere vobis benignum exauditionis auditum. cum itaque, sicut nobis exponere curavistis, venerabilis frater noster . . episcopus . . decanus et capitulum Argentinense ad instar hone memorie Hjeinrici] episcopi Argentinensis et canonicorum predecessorum suorum de consensu et voluntate unanimi ministerialium civium et aliorum fidelium suorum duxerint innovandum ac firmiter statuendum, quod advocatiam civitatis vestre cum juribus et pertinentiis suis nulli umquam imperatorum, regum, ducum seu aliarum illustrium persona rum aut eorum proli conferri liceat seu quocumque 1 Hie Ausführung und den Schute seiner Verfügung vertraut Innocenz IV den Frühsten der Straßburger Kirchen von St. Arbogast, St. Thomas und St. Peter an, 1247 September 19 Lyon. Straßb. St. A. AA art. 1 nr. 14 or. mb. c. bulla pend., gedruckt bei Wencker Hisqu. de ussburg. p. 10 — Lünig XIV, 1, 728 nr. 5. — Potthast Reg. pontif. nr. 12692. 5 10 15 20 25 30 35 40 1247 — 1248 239 titulo, modo vel forma ab eis vel ipsorum successoribus transferri valeat in eosdem, prout in litteris dictorum episcopi et capituli confectis exinde perspeximus contineri, nos vestris supplicationibus inclinati, quod super hoc ab eisdem episcopo et capitulo provide factum est, auctoritate apostolica confirmamus et presenlis scripti 5 patrocinio communimus decernentes irritum et inane, si secus super hiis ab ipsis vel eorum successoribus fuerit attemptatum. tenorem autem a litterarum ipsarum de verbo ad verbum presentibus inseri fecimus b , qui talis -est : \folgt nr. 312\. nulli ergo omnino hominum liceat, baue paginam nostre confirmationis et constitutionis infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem hoc attemptare presump- 10 serit, indignationem omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. datum Lugduni nonas augusti, pontificatus nostri anno quinto S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3 a or. mb. c. bulla pend. Auf der Rückseite wohl von gleicher Hand Johannes de Asisio, darunter Rescript[um], wie es 15 scheint, von andrer Hand. S1 coli. ibid. or. mb. c. bulla pend. mit denselben Horsualvermerken. 318. Die Straßburger Domcanoniher Konrad von Wasser stelz und Reinhard von Tengen verbürgen sich der Stadt Straßburg gegenüber für die Erben Meister Eberhards des Schleuderers, den Verkauf seines Hauses daselbst betreffend. 1248 20 Januar 1. Cünradus de Wazzerstelze scolasticus Argentinensis et Reinhardus de Tengen notum facimus Omnibus et presentibus protestamur, quod nos fidejussores sumus heredum magistri Eberliardi balistarii apud civitatem Argentinensem super vendicione domus eorum, quam idem Eberhardes in civitate construxit sub tali forma, quod 25 nullus eorundem heredum pro venditione dicte domus aliquam in posterum moveat questionem. si autem aliquis predictorum heredum forte civitatem Argentinensem gravare vel inpetere presumpserit pro eadem venditione, nos tenebimur civitati proinde satisfactionem exhibere. in cujus rei memoriam et firmitatem presentes litteras nostras civitati contulimus testimoniales, anno domini 1248, festo circum- 30 cisionis domini, presentibus magistris civium Gozperto ministro fratrum et Rudolfo filio Lenzelini et consulibus civitatis.’ S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 23b nr. 13 or. mb. c. 2 sig. pend. Zwei gut erhaltne Siegel, auf der Legende des einen 8. R. archisubdiaconi Argentinensis. 35 a) S i om. b) S 1 facientes. 1 Unter dem gleichen Datum trägt Innocenz IV den Frohsten der Straßburger Kirchen von St. Arbogast, St. Peter und St. Thomas auf, für die Aufrechthaltung der obigen Verfügung Sorge zu tragen. Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3 a or. mb. c. bulla pend. 240 1248 319 . Meister und Rath der Stadt Straßburg beurkunden, daß vor ihnen Walther von Matzenheim auf jeden Rechtsanspruch an Gütern zu Osthausen, die sein Bruder Ebelin dem Straßburger St. Nicolauskloster gegeben, Verzicht geleistet habe. 1248 Januar 20 Straßburg vor der St. Andreaskapelle im Münster. Johannes Vilnius magister burgensium et eonsnies Argentinenses notum facimus 5 omnibus presens scriptum inspecturis, Waltlierum de Matzenheim coram nobis omni juri et impeticioni penitus abrenuntiasse, quam in bonis in villa Ostbus sitis habere credebat, que frater suus Ebelinus contulit monasterio sancti Nicolai in Argentina. in cujus rei memoriam presens exinde pagina est conscripta et sigillo civitatis in testimonium communita. acta sunt publice ante capellam sancti Andren in rnona- io sterio majori, anno incarnationis domini 1248, festo Fabiani et Sebastiani, presentibus liiis testibus: videlicet domino Scholino de Ensheim, Iieinrico tbeloneario ultra Bruscam, Rudolfo filio Lentzelini, Friderico Knebelino, Iieinrico fdio Heinrici Marsilii, Johanne archipresbitero de Wulvensheim et aliis quam pluribus. S aus Straßb. St. A. lad. s. Nicolai in undis 0 P Q or. mb. c. sig. pend. laeso. 15 320 . Bischof Heinrich von Straßburg spricht auf Grund eines pabstlichen Mandats die Bürger Straßburgs, die den mit den Anhängern Kaiser Friedrichs II geschlossenen Waffenstillstand gebrochen haben, von dem Verbrechen des Meineids frei. 1248 Februar 9 Straßburg. Heinricus dei gracia Argentinensis episcopus dilectis suis civibus Argentinen- 20 sibus universis salutem in omnium salvatore. literas domini pape recepimus in bec verba: [ folgt nr. 309 bis kalendas februarii], hujus igitur auctoritate mandati vos a reatu perjurii, quod incurristis ex eo, quod treugas initas cum fautoribus F[riderici] quondam imperatoris et juramento confirmatas violastis, absolvimus et absolutes publice pronunciamus. datum Argentine 5 idus februarii, anno domini 20 1248. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3® or. mb. c. sig. pend. laeso. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 22® ibid. bei Huillard-Breholles Hist. Frider. sec. VI, 490, ohne genügenden Grund ins Jahr 1247 gesetzt. 321 . Walther bischöflicher Marschall von Straßburg verkauft einen Hof daselbst ao an die dortigen Dominikaner für 80 Mark Silber. 1248 April 4. Ego Waltherus marscalcus Argentinensis notum facio universis presentibus et futuris, quod de consensu et auctoritate domini mei Heinrici Argentinensis episcopi curiam meam in Argentina curie vulgo dicte zen Wasen 1 contiguam cum pleno jure patronatus capelle sancti Bartholomei in ea site ac omnibus suis pertinentiis fratri 35 1 Vergl. Straßb. Gassen - und Häusernamen i. Mittelalter S. 42. 1248 5241 Helwico priori et fratribus predicatoribus Argentinensibus nomine meo et heredum meorum pro octoginta marcis argenti, quas micbi ab eisdem solutas esse confiteor, vendidi libere pariter et absolute, corporalem eisdem tradens possessionem cum integro jure vere proprietatis et warandum me supradicte venditionis constituens, 5 me ac meos heredes ad periculum evictionis obligavi secundum legittimas sanctiones. quare ut premissa debitam et inoonvulsam obtineant firmitatem, presens instrumentum super hoc confectum domini mei episcopi, civitatis Argentinensis et mei sigillorum appensionibus feci sollempniter roborari. acta sunt liec anno domini 1248, proximo sabbato ante dominicam passionis domini, presentibus biis : magistro Nicholao sancti io Thome in Argentina preposito et Wernhero de Wolfgangesheim ejusdem loci cano- nico, Rüdolfo de Vegersheim et Heinrico Velkelino et aliis quam pluribus 1 . T aus Straßb. Thom. A. Dominicains lad. 2 or. mb. c. 3 sig. pend. 322 . In einer Schenkungsurkunde Rudolfs von Usenberg für das Kloster Wonnethal : acta sunt hec in Argentina anno domini 1248, 5 idus aprilis. testes hujus 15 donationis sunt dominus H[einricus] episcopus Argentinensis, A[rnoldus] prepositus ejusdem gcclesie major, B[ertholdus] decanus et Cjonradus] scolasticus de Wascerstelze et magister G. de Scerewilre et de ordine predicatorum Iliddo provincialis, Helwicus prior Argentinensis, frater Ulricus de Talmassingin et alii quam plures clerici et laici. 1248 April 9 Straßburg. 20 Aus der Zeitsehr. f. Gesch. d. Oberrh. VIII, 485 nach dem Original i. Karlsr. G. L. A. 323 . Nicolaus Probst von St. Thomas und Official zu Straßburg weist eine Zehntenforderung des Probstes von St. Peter an das St. Marxkloster daselbst als unberechtigt ab. 1248 Mai 21. Gonstituto coram nobis NficolaoJ preposito sancti Thome officiali Argentinensi 25 anno domini 1248, 12 kalendas junii, preposito sancti Petri Argentinensi ex parte una et Sigelino cive Argentinensi procuratore conventus monasterii sancti Marci in Argentina ex altera, cum idem prepositus ab eodem conventu decimam peteret de animalium nutrimentis, nos inspectis conventus privilegiis antedicti invenimus ipsum conventum ad hujusmodi decimam non teneri. unde nos prbdictum conventum 30 ab inpeticione prepositi absolvimus memorati, predicto preposito super ipsa decima silencium perpetuum inponentes. 8 aus Straßb. St. A. lad. Chartreuse-Oberhansbergen or. mb. c. sig. pend. laeso. 1 Schon 1247 März 23 (nächsten Samstag vor dem Palmtag) hatte der Straßburger Marschall den dortigen Dominikanern eine Hofstätte gegeben zfl Vinckenwilre, do nft ein wiher ist mit den höffelin, 35 die nmb denselben wiher ligent. Als Zeugen fungirten Rudolf und Rüdiger Brüder von Vegersheim, Brun Bürger zu Straßburg und Syfrid sein Caplan. Straßb. Hosp. A. Copialbuch von St. Elisabeth nr. 205. 31 242 1248 324. Pabst Innocenz IV bestätigt den Dominikanern von Straßburg den Besitz eines Grundstücks, das sie daselbst zum Klosterbau, angekauft haben. 1248 August 13 Lyon. Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis . . priori et fratribus predicatoribus Argentinensibus salutem et apostolicam benedictionem. justis peten- 5 tium desideriis dignum est nos facilem prebere consensum et vota, que a rationis tramite non discordant, effectu prosequente complere. eapropter, dilecti in domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu quendarn locum, quem in civitate Argentinensi emisse 1 dicimini ad construendam ibidem ordinis vestri domum, sicut juste et pacifice possidetis, auctorilate vobis apostolica confirmamus 10 et presentis scripti patrocinio communimus. nulli ergo omnino hominum liceat, haue paginam nostre confirmationis infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem hoc attemptare presumpserit, indignationem omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. datum Lugduni idus augusti, pontificatus nostri anno sexto. is T aus Straßb. Thom. A. Dominicains lad. 2 or. mb. c. bulla pend. 325. Pabst Innocenz IV gibt dem Bischof von Slraßburg den Auftrag, die zwischen dem St. Thomascapitel daselbst und Hesso dem Pfarrer von Romansweiler getroffene Vereinbarung, die Aufnahme in das Canonicat und die Gründung einer Präbende betreffend, zu prüfen. 1248 September 2 Lyon. 20 Innocentius episcopus servus servorum dei venerabili fratri . . episcopo Argentinensi salutem et apostolicam benedictionem. tua nobis fraternitas intimavit, quod, cum capitulum ecclesie sancti Thome Argentinensis H[essonem] plebanum ecclesie de Rumolteswilre a in eorum ecclesia, in qua nulla tune prebenda vacabat, in fratrem et canonicum auctoritate propria recepissent 2 , idem H|esso] postmodum 20 sub ea conditione quandam prebendam de bonis propriis creare promisit de novo in ecclesia memorata, quod eam, dum viveret, possideret ac ipso decedente alias insti- tueretur idoneus per supradictum capitulum ad eandem. ceterum cum idem H[esso] propter conditionem adjectam et quedam alia verba inter familiäres ipsius H[essonis] et dictum capitulum habita promissionein hujusmodi timeat vitiosam, provideri sibi 30 super hoc a nobis humiliter supplicasti. tuis igitur precibus inclinati examinandi hujusmodi negocium et supplendi defectum, si quis in eo est habitus, ac dispensandi cum illis, quos in hoc forte inveneris simpliciter excessisse, fraternitati tue pre- sentium auctoritate concedimus facultatem. datum Lugduni 4 nonas septembris, pontificatus nostri anno sexto. 35 T aus Straßb. Tliom. A. docum. hist. lad. 2 (statuts) or. mb. c. bulla penä. Auf der Rückseite dieselben Dorsualvermerlce wie in nr. 309. a) wilre mit blässerer Dinte nachgetragen. 1 Cfr. nr. 321. 2 Cfr. nr. 328. 1248 243 326. Pabst Innocenz IV trägt Probst und Dekan der Haslacher Kirche auf , für die Ausführung seines Privilegs, das er den Schatzmeistern der Dom- und St. Petershirche sowie den Pfarrern der Parrochialkirchen von St. Martin, St. Stephan und St. Andreas zu, Straßburg in Betreff hirchlicher Neubauten 5 verliehen hat, Sorge zu tragen. 1248 November 11 Lyon. Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis fdiis . . preposito et . . decano ecclesie Haselanensis Argentinensis diocesis salutem et apostolicam bene- dictionem. cum dilectis filiis . . majoris et . . sancli Petri ecclesiarum thesau- rariis ac sancti Martini . . sancti Stephani et . . sancti Andren parrochialium io ecclesiarum plebanis Argentinensibus pro meritis devotionis ipsorum auctoritate apostolica duxerimus indulgendum ut infra limites seu fines thesaurariarum aut parrocbiarum eorum sine consensu venerabilis fratris nostri . . episcopi et dilectorum filiorum . . decani et capituli Argentinensium ac ipsorum nullus auctoritate privi- legiorum vel indulgentiarum aut litterarum apostolice sedis seu legatorum ipsius 15 sine special! mandato dicte sedis plenam et expressam faciente de indulgentia hujusmodi mentionem aliquod Oratorium construere de novo presumat, discretioni vestre per apostolica scripta mandamus, quatinus predictos thesaurarios et plebanos contra concessionis nostre tenorem super hiis non permiltatis ab aliquibus indebite molestari, molestatores hujusmodi per censuram ecclesiasticam appellatione post- 20 posita compescendo. datum Lugduni 3 idus novembris, pontificatus nostri anno sexto. B ans Straßb. Bez.-A. G fase. 4702 or. mb. c. bulla pend. dclapsa. Auf dem Umschlag rechts in der Ecke wohl von derselben Hand Johannes Pitn. 1 2 327. Bischof Heinrich von Straßburg beurhundet, wie die Abtei Altorf einen 25 auf den Gütern ihres Straßburger Hofes lastenden Geldzins, den die Straßburger Kirche Reinhard von Windeck und dieser Heinrich von Pforzheim zu Lehen gegeben, abgelöst habe. 1248 December 4. Ileinricus dei gratia episcopus Argentinensis notum facimus Omnibus presens scriptum inspecturis, monasterium in Altdorf® de quibusdam bonis suis spectantibus 30 in curiam suam apud sanctam Aureliam in Argentina sitam novem uncias dena- riorum domino Reinhardo de Windecke omni anno persolvisse. cum igitur idem a) B Atdorf. 1 Darauf ist wohl die bei Hofier Albert von Bekam S. 168 nr. 235 ohne genauere Datirung nur mit Bezeichnung der Adressaten erwähnte Bulle Innocenz IV zu beziehen. Cfr. Potthast Heg. pontif. 35 nr. 13488. Hofier a. a. 0. nr. 358 u. 359 (heilt aus einem Codex der Pariser Bibliothek noch zwei fernere Schreiben von Innocenz im Auszug mit, das eine : magistro emum, consulibus et universitati Argentinensi, eorum fllios, nepotes etc. in providendis beneficiis se haud neglecturum, 3 idus decem- bris (1248 December 11), das andre wohl unter gleichem Datum : s. Arbogasti et s. Trinitatis ecclesiarum prepositis et decano s. Thome Argentinensis super eodem negotio. — Potthast Beg. pontif. 40 nr. 13120 u. 13121. 2 Ebenda befindet sich ein zweites, die gleiche Sache mit nahezu gleichen Worten berührendes Schreiben Innocenz IV an dieselbe Adresse gerichtet, 1248 December 2 Lyon. 244 1248 — 1249 Reinhardus eosdem denarios a nostra ecclesia et quidam procurator suus Ileinricus de Pfortzheim ab ipso in feodo haberet, Günradus abbas in Altdorf emit eandem pensionem apud eundem Ileinricum de Pfortzheim de consensu nostro et predicti Reinliardi infeodati nostri de Windecke ita, quod nos predictnm monasterium in Altdorf liberum permisimus et absolutum perpetuo ab hac pensione, sub tali tarnen 5 condicione, quod predictus Ileinricus de Pfortzheim de bonis suis in Rudensbach sitis assignavit ecclesie nostro et prefato Reinharde de Windecke in recompen- sationem predicti feodi quatuor quartalia siliginis annone et unum quartale avene et tria sextaria nucum et viginti denarios et duos cappones omni anno persolvendum. ne igitur hoc factum posterorum cavillatione vel temporis oblivione possit in irritum 10 revocari aut in oblivionem pervenire, presentem paginam sigillo nostro et sigillo sepe dicti Reinhardi fecimus in testimonium communiri. acta sunt hec anno domini 1248, festo Barbare virginis, presentibus hiis testibus : dornino Friderico cantore, Alexandro de Dicke fratre nostro, Ilugone capellano nostro plebano in Tambach, Walthero milite dicto üsele, Sifrido de Grens, Symundo capellano et 15 Johanne cellerario in Altorf et aliis quam pluribus. B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 27 or. mb. c. 2 sig. pend. laesis. 328. Das St. Thomascapitel zu Straßburg bestätigt die Gründung einer Pfründe durch seinen Canonicus Hesso. 1249 März 12 Straßburg. Omnibus Christi fidelibus, ad quos presens scriptum pervenerit, prepositus, 20 decanus totumque capitulum sancti Thome Argentinensis salutem in dornino. cum nos capitulum sancti Thome Hessonem plebanuin de Rumolteswilre Argentinensis diocesis in nostra ecclesia, in qua nulla tune prebenda vacabat, in fratrem et canonicum recepissemus, idem H esso postmodum sub ea forma quandam prebendam de bonis .propriis in nostra ecclesia, nostro accedente consensu, crea.vit de novo ', 25 ut eam, dum viveret, reciperet et possideret ac ipso decedente sacerdos ydoneus eligatur per nostrum capitulum et per prepositum confirmetur non ut canonicus sed vicarius et prebendarius ad eandem. qui sacerdos nostro ecclesie vicarius dictam prebendam recipiet et habebit in nostra ecclesia sub omni jure et consuetudine, quam in clioro et processionibus ac omnibus aliis in ecclesia majori habet ipsique 30 ecclesie exhibet prebenda, que dicitur domini regis 1 2 , et persona tenens eandem. quique in anniversario dicti Hessonis de sue probende fructibus viginti solides Argentinensium dare et dividere debebit canonicis et prebendariis nostre ecclesie, qui presentes fuerint in vigilia et missa defunctorum. licet itaque reditus seu possessiones ab eodem II essone nostre ecclesie collate modico minus redderent, quam 35 1 Die darauf bezügliche Urkunde Hessos, 1248 März 12 (in festo k. Gregorii pape), steht in der Eegistrande C fol. 30» im Straßb. Thom. A. 2 Ueber die Königspfründe am Münster, deren Stiftung Closener und Königshofen Kaiser Heinrich II zuweisen, vergl D. St-Chron. VIII, 427 not. 1. 1249 245 fructus unius ecclesie nostre prebende, nos tarnen, si quid defuerit, ordinavimus a nostra conmunitate fore totalitär supplendum, statuentes insuper, ut eidem Hessoni tantum, dum vixerit, sua prebenda, ubicunque locorum fuerit, tamquam uni ex nostris canonicis presenti et residenti detur integraliter et ministretur. hanc igitur 5 ordinationem de consilio et consensu venerabilis patris nostri Hfenrici] dei gratia Argentinensis episcopi factam nos et nostram ecclesiam ac nostros successores promittimus et obligamus in perpetuum observaturos. nos Henricus dei gratia Argentinensis episcopus huic statuto et ordinationi nostruin adhibuimus et adhibemus consensum et nichilominus confirmamus eandem ac, examinato hujusmodi negocio, io auctoritate apostolica super lioc speciali nobis indulta defectum, si quis in eo est habitus, supplemus ac dispensavimus et dispensamus cum eis, quos in dicto negocio invenimus simpliciter excessisse, facientes in horum evidentiam hiis litteris nostrum sigillum appendi. nos prepositus, decanus et capitulum sancti Thome in supra- scriptorum declarationem et probationem presenti scripto appendi fecimus nostra 15 sigilla. datum Argentine anno domini 1249, in feste beati Gregorii pape. I aus Straßb. Thom. A. docum. hist. lad. 2 (statuts) or. mb. c. 4 sig. pend. Die Siegellegenden bezeichnen als Probst von St. Thomas Nicolaus, als Dekan Burcardus 4 . 329. Pabst Innocenz IV gestattet dem St. Marxkloster zu Straßburg, bei der Aufnahme von Novizen nur die päbstlichen Schreiben, welche die vorliegende In- 20 dulgenz erwähnen, berücksichtigen zu dürfen. 1249 März 29 Lyon. Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis in Christo filiabus . . priorisse et conventui monasterii sancti Marci extra muros Argentinenses ordinis sancti Augustini salutem et apostolicam benedictionem. paci et tranquillitati vestre paterna volentes imposterum sollicitudine providere vobis auctoritate pre- 25 sentium indulgemus, ut ad receptionem alicujus nullatenus teneamini per litteras sedis apostolice, quantumeumque a precise scribatur in eis, nisi de hac indulgentia plenam fecerint mentionem * 2 . nulli ergo omnino hominum liceat, hanc* paginam nostre concessionis infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem hoc attemptare presumpserit, indignationem omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli 3 ü apostolorum ejus se noverit incursurum. datum Lugduni 4 kalendas aprilis, pontificatus nostri anno sexto. H aus Straßb. Hosp. A. lad. 89 fase. 9 or. mb. c. bulla pend. Auf dem untern Hand rechts von gleicher Hand Johannes Parm. a) cumque auf Rasur. . 35 l Ebenda befindet sich im Original noch eine Urkunde Bischof Heinrichs von Straßburg, die kraft päbstlicher Vollmacht (cfr. nr. 325) das Uebereinkommen zwischen dem St. Thomascapitel und Hesso bestätigt, 1250 October 12 (4 idus octobris). 2 Dieselbe Vergünstigung gewährt Innocenz IV dem Straßburger St. Johanneskloster, 1249 September 8 (6 idus septembris) Lyon, s. Straßb. Hosp. A. lad. 90 fase. 12 or. mb. c. bulla pend. Völlig gleich- 40 lautend damit ist ferner eine Bulle Innocenz IV für das St. Katherinenkloster, ibid. lad. 125 fase. 4 or. mb. c. bulla pend. Die Ausführung derselben zu überwachen überträgt der Pabst unter demselben Datum dem thesaurarius Argentinensis, ibid. lad. 125 fase. 6 or. mb. c. bulla pend. 330. Pabst Lnnocenz IV nimmt das St. Marxkloster zu Straßburg in seinen besondern Schutz. 1249 März 29 Lyon. Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis in Christo filiabus . . priorisse et conventui monasterii sancti Marci extra muros Argentinenses ordinis sancti Augustini salutem et apostolicam benedictionem. justis petentium desideriis 5 [weiter wie in nr. 235 bis incursurum], datum Lugduni 4 kalendas aprilis, pon- tificatus nostri anno sexto. H aus Straßb. Hosp. A. lad. 89 fase. 8 or. mb. c. bulla pertd. Auf dem untern Band rechts von gleicher Hand : Johannes Parm. 331. Pabst Innocenz IV gestattet dem St. Stepkanskloster zu Straßburg, bei io der Vergebung seiner Pfründen nur diejenigen päbstlichen Provisionen, welche die vorliegende Indulgenz ausdrücklich erwähnen, zu beachten. 1248 Juli 6 — 1249 April 4 Lyon. Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis in Christo filiabus abbatisse et conventui sancti Stephani Argentinensis ordinis sancti Augustini salutem et apo- is stolicam benedictionem. veslre meritis religionis indueimur, ut vos speciali gratia prosequamur. hinc est quod nos intuitu meritorum hujusmodi et obtentu dilecti filii nobilis viri Hfartmanni] comitis de Gruenigen 1 nobis et ecclesie Romane devoti, qui tibi, dilecta in Christo filia abbatissa, linea consanguinitatis astrictus pro vobis per affectuosas litteras apostolicam gratiam imploravit, presentium vobis auctoritate 20 concedimus, ut per litteras nostras seu legatorum sedis apostolice, etiamsi habeatur in ipsis «non obstante aliqua indulgentia», de pensionibus seu beneficiis et specia- liter de quatuor prebendis sacerdotalibus monasterii vestri ad collationem vestram spectantibus nulli teneamini de cetero providere, nisi plenam et expressam de hac indulgentia fecerint mentionem. nulli ergo oinnino liominuin liceat, baue paginam 25 nostre concessionis infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem hoc attemptare presumpserit, indignationem omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. datum Lugduni 2 nonas . . . a , pontifi- catus nostri anno sexto. B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 2622 or. mb. c. bulla pend. Auf dem Umschlag links in der 30 Ecke ant. Betreffs der Datirung vergl. Variante a. Gedruckt darnach bei Schöpflin Als. dipl. I, 400 nr. 534, der die II des Datums fälschlich für V liest. — Potthast Beg. pontif. nr. 13333. a) Lücke von 4—8 Buchstaben durch Abscheuern des Pergaments entstanden. Nur der Schaft eines 1 oder b ist noch tu erkennen. Die Monatsnamen des August, Januar, Märt, Mai und Juni können 33 daher bei der Brgäntung der Lücke nicht in Betracht kommen. 1 Vergl. Stalin Wirtemb. Gesch. II, 496. 1249 247 332 . Meister und Rath der Stadt Straßburg beurkunden, daß die Erben Heinrich Jude's dessen gesammte , Hinterlassenschaft dem St. Nicolauskloster zu Straßburg übertragen haben. 1249 Juni 7. Siglinus Ymago et Reimboldus filius Nicolai magistri burgensium et consules 5 Argentinenses 1 notum facimus Omnibus presens scriptum inspecturis, quod post mortem bone memorie Heinrici dicli Judei heredes ejus, scilicet pater suus Marc- quardus Judeus et Agnes uxor ejusdem Heinrici, omnia bona, que idem Heinricus reliquid, cenobio sancti Nicolai ultra pontem sancti Stephani sito a pro Salute ani- marum suarum et prefati Heinrici contulerunt libere et pleno jure perpetuo possi- 10 denda, videlicet in banno Utenheim 18 agros et dimidium, in Ensheim 6 agros, in civitate domum specialem predicti Heinrici, quam inhabitavit, cum bonis suis mobi- libus. preterea contulit predictus Marquardus dictus Judeus de bonis suis predicto cenobio sancti Nicolai in banno Enslieim 10 quartalia frumenti in reditibus. in cujus rei memoriam et stabilitatem presens exinde pagina est conscripta et sigillo civitatis 15 in testimonium communita. acta sunt hec publice anno domini 1249, festo Medardi confessoris, presentibus hiis testibus : Johanne decano sancti Petri, Johanne cellerario sancti Petri, Gunthero sacerdote, Gunrado Virnecorn, Heinrico de Wolfgangesheim filiastro suo, Reimboldo dicto de Ehenheim et fratre suo Reimboldo filiis domini Virnecorn, Mendewino, Heinrico filio Heinrici Marsilii, Friderico de 20 Leiben, fratre Heinrico de sancto Nicolao et aliis quam pluribus. S aus Straßb. St. A. lad. s. Nicolai in undis W 2 or. mb. c. sig. pend. laeso. 333 . Bischof Heinrich von Straßburg bestätigt einen Vergleich zwischen Gozzo, Ritter und Vogt von Hausbergen, und dem Straßburger St. Marxhloster, die Steuer- pflichligheit der Güter des letztem betreffend. 1249 Juni 11. 25 In nomine domini amen. Heinricus dei gratia Argentinensis episcopus omnibus Christi fidelibus tarn presentibus quam futuris salutem cum noticia subscrip- torum. quoniam labilis est hominum memoria, provida consuetudine inolevit ut a) sito auf Rasur. i In demselben Jahre, am St. Gallentag (October 16), theilt der Straßburger Stadtrath, an seiner 30 Spitze Reimbold Claußen sun als Bürgermeister, der Stadt Speier mit, daß der Straßburger Bürger Syfrid Bild mit dem Erlös der verkauften Güter seiner Frau Bernheidin, die bei Speier belegen, sich Güter in und bei Straßburg gekauft habe : zu Vinckenwiler nftn hoffestette umb herrn Howemesser, vier hoffestette an der Oberstrassen umb Friderich Knebelin, in dem banne zu Bischovißheim by unser stette [ein] hübe und vier mannematten umb den herren von der Steininporten, in dem banne 35 zu Achenheim drytzehen acker umb Johansen Syfridz bruder. Als Zeugen werden genannt: Walther der marschalck und schultheiße unser stette zu Straßburg, Albrecht der Wissebeger, Friderich von Uffwilre, Hetzel von Eckevirdesheim, Heinrich von Wolgangesheim, Heinrich von Rentingen, Ulrich Schotte, Helfferich von Kftnigeshoffen, Gosselin Hartunges dochtermann, Peter Nope, Wyrich, Johans Kelbelin, Hug von Schiltigheim, Heinrich Marsilis sun, Reinheit Virnekorn, Friderich von Hagenowe 40 der rat; Cunrat Virnekorn, Erbe des richters sun, Hug Ripelin, Reinheit Stubenweg, Friderich unter den Kremern und Wernher Sturm. Aus Schilter Königsh. S. 1079 ohne Quellenangabe, offenbar nach der spätem deutschen Uebersetzung einer lateinischen Vorlage. 248 1249 rationabiliter gesta, ne simul cum labente tempore in oblivionem abeant et labantur, fideli scripture testimonio perhennari. teuere itaque presentium constare volumus universis, quorum scire interest, quod, cum Gozzo rniles de Ilugespergen ejusdem ville advocatus a sororibus sancti Marci ratione advocatie sue peleret duodecim quartalia et dimidium siliginis et ordei et ipse sorores eidem tantum quinque reco- s gnoscerent, asserentes cetera bona censenda libera sicut alie plures possessiones ibidem site, que ab hujusmodi libera sunt exactione, licet injuriose per violentiam a quibusdam talia sint extorta, et ob hoc dictus Gozzo, quia ipsis sororibus temeri- tale propria dampna gravia intulerat, dudum excommunicatus fuisset, post varias altercationes fuit in dominum Fridericum, qui dicitur inter mercatores, a prediclis 10 partibus spontanen compromissum, qui dictam litem arbitraliter sic decidit : quod prefate sorores darent predicto Gozzoni viginti tres marcas legalis argenti et omnia bona, que nunc ibidem possident, scilicet duodecim mansi et dimidius cum duabus curtibus et omnibus aliis suis attinentiis, a prestatione annone supradicte, scilicet duodecim quartalium et dimidii, et ab omni prorsus peticione, exactione, angaria, 15 qualibet impeticione, vexatione, servitiis debitis seu indebitis, realibus vel persona- libus, jure vel injuria petendis, prestitis seu petitis, quocumque nomine appellentur, et ab omni jurisdictione et judicio ipsius tarn bona quam persone ac familia et cultores deinceps sint libera et penitus absoluta et pascuis necnon omnibus aliis communibus juribus et utilitatibus cum aliis ipsius ville hominibus sine quolibet 20 impedimento et contradictione libere nichilominus perfruantur. memoratus vero Gozzo miles ipse et pater suus et Cünradus filius suus fide in manus nostras data firmiter se astrinxerunt pro se et omnibus heredibus suis ac successoribus, se predicta omnia rata, firma et inconvulsa perpetuo inviolabiliter observaturos, omnia bona proprietaria seu hereditaria sive quolibet alio jure in ipsa villa ad ipsos suo nomine spectantia 25 dictis sororibus in hac forma titulo pignoris obligantes, nt, si a quem heredum vel successorum vel dominorum suorum, a quibus advocatiam tenent, vel superiorum suorum contra hec venire quolibet modo contigerit, de predictis suis bonis omnibus et eorum fructibus sine qualibet altercatione ipse sorores se libere intromittant, donec ab impeticione, vexatione atque gravamine hujusmodi cum integra indempni- 30 täte a se vel suis successoribus exonerate fuerint et omnimodis absolute, predicte obligationis- onus eisdem suis bonis taliter imponentes, ut, etiamsi fuerint quolibet titulo alienata, cum eodem onere ad quemlibet transeant successorem. preterea sepe dictus Gozzo promisit, quod domino suo . . nobili viro de Raboltesteine, a quo tenet eandem advocatiam, tantum dabit de bonis suis in proprietatem, de quibus potest 35 haberi annuatim, quantum a sororibus petebatur, in restaurum ejus juris, quod advocatie sue deberi asserebat, eadem bona recepturus in pheodo ab eodem et sic predicte ordinationis ratihabitionem a dicto nobili et suis heredibus obtinebit et super hoc prefati nobilis patentes litteras sigillatas ipsis sororibus exhibebit 1 . cum igitur a ) H v. Hl se. 40 1 Uolricus de Raboltesteine bestätigt für seine Söhne und seinen Bruderssohn Heinrich noch im Jahr 1249 dieses Abkommen. Straßb. Hosp. A. docum. inut. lad. 3 fase. 43 or. mb. c. 2 sig. pend. 1249 249 eadem advocatia ad nostram spectet ecclesiam et de manu nostra licet per plura media pheod&liter teneatur, nos predictum restaurum, etiamsi debitum köret, quod a sororibus petebatur, sufficiens reputantes et ordinationem antedictam ratam et gratam habentes confirmamus. et ne ulla super premissis questio, cavillatio vel 5 ambiguitas in posterum oriatur, ad perpetuam hujus rei evidentiam presentem pagi- nam super hiis conscriptam nostri capituli, majoris prepositi, officialis nostri prepositi Nycolai, qui hiis interfuerunt, sancti Thome et sancti Stephani ecclesiarum, a quibus dictus Gozzo hereditario jure tenet quedam bona in Hugespergen, et civitatis Argen- tinensis sigillorum munimine jussimus roborari. actum anno domini 1249, in io festo® Barnabe apostoli. H aus Straßb. Hosp. A. lad. 89 fase. 29 or. mb. c. 7 sig. pend. II1 coli. ibid. or. mb. c. 7 sig. pend. Durchweg sehr gut erhaltne Siegel. Auch Straßb. St. A. lad. Chartreuse-Oberhausbergen cop. mb. sec. XIII mit dem Siegel des judex curise Argentinensis. 15 334. Der Straßburger Vogt Ludwig von Liclitenberg und seine Söhne Heinrich und Ludwig geloben dem, Bischof und dem Stadtrath von Straßburg eidlich , die Straßburger Vogtei niemals zu veräußern. 1249 Juli 15 Straßburg in der bischöflichen Pfalz. Ego Ludewicus de Liethenberc advocatus Argentinensis tenore presentium notum 20 esse volo et constare universis presens scriptum inspecturis, quod ego et filii mei Heinricus et Ludewicus fide data in manus domini nostri Heinrici episcopi Argentinensis, magistrorum et consulum civitatis Argentinensis pro nobis et omnibus heredibus nostris promisimus et insuper corporali confirmavimus sacramento, quod advocatiam Argentinensem cum omnibus suis pertinentiis et juribus debito modo 25 tenebimus et consueto et eandem advocatiam, omni fraude dolo et captione cessan- tibus, in nullam prorsus personam illustrem, humilem vel sublimem cujuscunque dignitatis vel condicionis quocunque tempore transferemus inpheodando, permutando, jus temporale vel perpetuum concedendo vel vices nostras ulli persone suspecte conmittendo vel alias cujuscunque alienationis titulo alienando. ad majorem cautelam 30 etiam elegimus spontanes nos astringendo, quod, si contra prescriptam formam aliquatinus venerimus inmutationem circa ipsam advocatiam aliquam attemptando, tarn ipsa advocatia quam omnia alia pheoda nostra, que ab Argentinensi tenemus ecclesia, omni occasione, excusatione et contradictione cessantibus, domino nostro episcopo et ecclesie vacent et sint libera ipso jure, ne igitur super premissis ulla 35 imposterum questio vel ambiguitas oriatur, in perpetuam bujus rei memoriam et debitam tirmi latem presentem super hiis paginam conscriptam ecclesie et civitati Argentinensi contulimus sigilli nostri munimine roboratam. acta sunt hec apud Argentinam in palatio domini episcopi, anno incarnationis domini 1249, in festo sancte Margarete, in presentia venerabilis domini nostri Heinrici episcopi, Nycolai 40 prepositi sancti Thome et officialis, domini Alexandri fratris domini episcopi, Eber- a) Hi om. 32 hardi de Hutendorf, Friderici de Ufwilre, Alberti Bagarii albi, Hugonis et Gozonis de Luffenstein, Helwici de Buswilre, Hecelonis de Ekeverdesheim, Sifridi Bilde el Reinboldi filii Nycolai magistrorum® civium, Gunradi Virnecorn, Erbonis filii judicis, Gosperti ministri fratrum, Rudolf! de Vegersheim, Burcliardi Dispensatoris, Johannis Viluli, Reinboldi Stubenwec, Friderici inter mercatores, Friderici de Hagonowe, s Gozonis filii Nicolai, Hugonis de Scbiltenkein, Rudolf! filii Lenzelini et aliorum multorum. * S aus Straßb. St. A. Gew. u. d. Pfalz lad. 230 nr. 45 or. mb. c. sig. pend. Vortrefflich erhaltnes Reitersiegel Ludwigs von Lichtenberg. Gedruckt darnach bei Schöpflin Als. dipl. I, 401 nr. 536. io 335. Pabst Innocenz IV gestattet dem Straßburger Domcapitel, künftighin unbeachtet päbstliclier Provisionen, wenn sie nicht diese Indulgenz ausdrücklich erwähnen, nur diejenigen als Canoniker aufzunehmen, die bereits Pfründen an der Straßburger Kirche erlangt haben. 1249 Juli 31 Lyon. Innocentius episcopus servus servorum de! dilectis filiis . . preposito . . decano 15 et capitulo Argentinensi salulem et apostolicam benedictionem. multe devotionis afFectus, quem ad personam nostram et Romanam geritis ecclesiam, nos inducil, ut ecclesiam vestram favore apostolico mullipliciter prosequentes eam specialis privilegio gratie lionoremus. cum itaque, sicut nobis exponere curavistis, in ecclesia ipsa tarn sedis aposlolice ac legatorum ipsius auctoritate quam vestra necnon et ad preces 20 venerabilis fratris nostri Argentinensis episcopi quam plures in canonicos sint admissi, qui nondum prebendas ibidem aliquas sunt adepti, nos volentes vobis et ipsi ecclesie imposterum a simili gravamine precavere, vestris supplicationibus incli- nati, ne per litteras apostolicas vel legatorum sedis predicte impetratas, nisi jam sit earum auctoritate processum, vel etiam impetrandas cuiquam in eadem ecclesia W provideri valeat nec vos per eas ad cujusquam receptionem aut provisionem compelli possitis, donec prefati recepti prebendas in illa fuerint assecuti, nisi in eisdem litteris impetrandis de Argentinensi ecclesia et eorumdem receptorum numero ac hujusmodi tenore indulgentie specialis et expressa mentio liabeatur, auctoritate vobis presentium indulgemus. nulli ergo omnino hominum liceat, baue paginam nostre concessionis 30 infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem hoc attemptare presumpserit, indignationem omnipotentis dei et bealorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. datum Lugduni 2 kalendas augusti, pontificatus nostri anno septimo. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2718 cop. chart. sec. XVIII. 35 Gedruckt aus dem lib. sal. 1347 bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 388 nr. 454. a) Aus dem ursprünglichen magistri durch Himufügen der entsprechenden Breviatur von andrer Hand entstanden. 1249 251 336. Pabst Innocenz IV bestimmt, daß in den nächsten zehn Jahren kein päbst- licher Legat über das Straßburger Domcapitel Kirchenstrafen verhängen dürfe, falls nicht ein besondres päbstliches Mandat, das die vorliegende Indulgenz ausdrücklich erwähne, ihn dazu ermächtige. 1249 Juli 31 Lyon. 5 Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis . . preposito . . decano et capitulo Argentinensi salutem et apostolicam benediclionem. multe devotionis [weiter wie in nr. 335 bis honoremus]. hinc est quod nos vestris supplicationibus inclinati devotioni vestre auctoritate presentium indulgemus, ut nullus delegatus sedis apostolice vel legati sedis ipsius aut subdelegatus delegati ejusdem sedis, executor io vel etiam conservator a dicta sede vel eodem deputatus legato, in vos vel quera- cumque vestrum ratione capituli suspensionis, interdicti seu excommunicationis sen- tentias valeat promulgare sine ipsius sedis vel ejusdem legati speciali mandato plenam et expressam de Argentinensi ecclesia et de toto hujusmodi tenore indul- gentie faciente® mentionem, presentibus post decennium minime valituris. nulli 15 ergo [- weiter wie in nr. 335 bis incursurum], datum Lugduni 2 kalendas augusti, pontificatus nostri anno septimo. B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 3466 fol. 440b aus eitlem Papier-Copialbuch des Straßburger Botncapitels, in der Schrift des 17ten Jdhrh. Im Auszug bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 389 nr. 455 nach dem lib. sal. 1347. •20 337. Pabst Innocenz IV fordert unter Verheißung von Ablaß zum Besuch und zur Unterstützung des St. Johannesklosters zu Straßburg auf. 1249 October 13 Lyon. Innocentius episcopus servus servorum dei universis Christi fidelibus presentes lilteras inspecturis salutem et apostolicam benedictionem. fidei orthodoxe cultores 25 suis culpis dominum pertimescentes iratum, dum tempus miserendi conceditur, ipsum placare satagunt tum precibus sanctorum et meritis, tum ex justitie operibus fruc- tuosis. quos ut ipsi discurrentes festinent amicos gratie suscitare, quorum interventu a peccatorum nexibus absolvantur, tanto avidius illectivis muneribus, indulgentiis videlicet et remissionibus invitamus, quanto estuamus ardentius pro ipsorum remedio 30 salutari. cum igitur, sicut accepimus, dilecte in Christo filie . . priorissa et conventus monasterii sancti Johannis extra muros Argentinenses ecclesiam locum videlicet sanctificationis erexerint, in quo eterno patri offertur sacrificium vespertinum pro- pitiatio pro peccatis, ibidem sub religionis babitu in multa paupertatis angustia domino famulantes, universitatem vestram rogamus, monemus et bortamur in domino 35 vobis in remissionem peccaminum injungentes, quatinus dictum locum piis visita- tionibus frequentetis a largitore bonorum omnium salutis beneficia percepturi. nos enim de omnipotentis dei misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus \ a) B faciant. 252 1249 — 1250 auctoritate ac ea, quam nobis indulsit dominus, potestate confisi omnibus vere peni- tentibus et confessis, qui ad predictam ecclesiam causa devotionis accesserint vel pro relevanda ipsarum inopia manum eis porrexerint adjutricem, quadraginta dies de injuncta sibi penitentia misericorditer relaxamus. datum Lugduni 3 idus octobris, pontificatus nostri anno septimo 1 . T aus Straßb. Thom. A. Augustiner lad. 10 or. mb. c. bulla pend. Auf der Rückseite wohl von gleicher Hand : Albertus. 338. Meister und Rath der Stadt Straßburg beurkunden einen Schiedsspruch zwischen dem St. Leonhardshospital daselbst und der rerwittweten Bürgerin Qisela mit ihren Söhnen, Baugerechtigkeiten betreffend. 1250 April 1. Sifridus Ymago et Reimboldus filius Nicolai magistri burgensium et consules Argentinenses notum facimus omnibus presens scriptum inspecturis, quod, cum pro quodam edificio lis verteretur inter hospitale beati Leonhardi nostre civitatis ex una parte et concives nostros Giselam relictam Alberti Agni et filios suos ex altera, tandem mediantibus honestis viris eadem lis fuit ita decisa, quod jam dicta Gisela pro hospitali emit, ut edificium suum ita staret et permaneret, sicut constructum fuit, sub tali tarnen condicione, quod ipsa et beredes ejus super murum suum sine dampno hospitalis canalem nimm ponerent, in quem perpetuo caderet stillicidium domus hospitalis, in longitudine aree predicte Gisele. preterea due fenestre hospitalis versus curiam ejusdem Gisele constructe numquam debent obrui a memorata Gisela vel heredibus ac posteris suis vel lux earumdem fenestrarum inpediri. in cujus rei memoriam et stabilitatem perpetuam presens exinde pagina est conscripta et sigillo civitatis nostre in testimonium conmunita. acta sunt hec anno domini 1250, kalendis aprilis, presentibus liiis testibus : videlicet Alberto Bagario albo, Cunrado Yirnecorn, Hecelone de Eckevirdesheim, Burcardo Dispensatore, Rudolfo de Vegersheim, Johanne Vitulo, Hugone Riplino, Rudolfo filio Lentzelini, Friderico de Hagenouwe et aliis quam pluribus 2 . H aus Straßb. Hosp. A. docum. inut. lad. 44 fase. 7 or. mb. c. sig. pend. delapso. 1 Unter dem gleichen Datum erläßt Innocem IV dieselbe Indulgenz auch für das St. Katherinen- kloster zu Straßburg. Straßb. Hosp. A. lad. 125 fase. 5 or. mb. c. bulla pend. 2 Aus einer Urkunde vom Jahr 1250 Mai sind im Raths- u. Bürgerbuch fol. 9 tj des Straßb. St. A. folgende Zeugen verzeichnet: Sifridus Ymago et Reymboldus filius Niclai magistri burgensium mit den Consuln : Walthero marscaleo (bis hierher von einer Hand des löten, nun von einer Hand des lßten Jahrh.), Friderico de Uffwilere, Alberto Bagario albo, Heinrico de Wolffgangesheim, Hetzelone de Eckefurdesheim, Burckardo Dispensatore, Rudolffo de Vegersheim, Johanne Vitulo, Hugone Ripplino, Hugone de Sciltencheim, Heinrico filio Marsilii, Friderico de Hagenouwe, außerdem Gozberto ministro fratrum, Herbone filio judicis, Reinboldo Stubenweg, Friderico inter mercatores, Gozzone et Herbone filiis Nicolai, Reimboldelino, Rudolffo filio Lentzelini. 10 15 20 25 30 35 1250 253 339 . Der päbstliche Legal Bischof Petrus von Albano trägt dem Bischof von Straßbnrg auf, die dortigen Dominihaner innerhalb vierzehn Tagen nach Empfang dieses Schreibens in den Besitz des von ihnen gehäuften St. Bartholom'äushofes zu setzen trotz des Widerstands einiger Straßburger Geistlichen. 1250 September 6 5 Valenciennes. Venerabili in Christo patri . . dei gratia episcopo Argentinensi Pfetrus] ejusdem miseracione Albanensis episcopus apostolice sedis legatus 1 salutem in domino. exhi- bita nobis religiosorum virorum fratrum predicatorum de Argentina peticio continebat, quod, cum ipsi quandam curiam scilicet sancti Bartholomei de vestro et civium io Argen tinensium assensu emerint 2 ad manendum ibidem pro eo, quod in domo sua, quam habent extra Argentinam, comode commorari non possunt, . . decanus et quidam alii clerici Argentinenses, quominus pacificam possessionem loci ejusdem adipisci potuerint, eisdem fratribus se indebite opponentes ipsos super hoc pretextu quarundam generalium litterarum, que de ipsorum ordine nullam faciunt, ut dicitur, 15 mencionem, multipliciter aggravant et molestant. cum autem fuisset super hoc apud sedem apostolicam litigalum diucius coram nobis et tandem, assumpto legacionis officio, negocium ipsum dominus papa duxerit nobis specialiter committendum, nos attendentes labores multiplices, quos fratres predicti propter hoc sustinuisse noscun- tur, et volentes ipsorum paci et tranquillitati, quantum cum deo possumus, provi- 20 dere, ut vacare possint liberius officio predicandi verbum dei et aliis, que ad salutem pertinent animarum, paternitati vestre auctoritate, qua fungimur, districte precipiendo mandamus, quatinus, non obstantibus quibuscumque litteris a sede apostolica vei legatis ipsius sedis obtentis, que de ipsorum fratrum ordine expressam mencionem non fecerint, cum indultum sit eis a sede predicta, ne per litteras, que de ipsorum 25 ordine expressam mencionem non fecerint, nequeant aliquatenus conveniri, ipsos infra quindecim dies post recepcionem presentium in corporalem possessionem loci predicti auctoritate nostra, sicut justum fuerit, inducatis et defendatis inductos, contra dictores per censuram ecclesiasticam compescendo. datum Valencenis anno domini 1250, 8 idus septembris. 30 T aus Straßb. Thom. A. Dominicains lad. 2 or. mb. c. sig. pehd. 340 . Bischof Heinrich von Straßburg trennt auf Grund eines schiedsrichterlichen Erhenntnisses die Straßburger Probslei der heiligen Dreieinigkeit vom Kloster Marbach. 1250 September 20. Ileinricus dei gratia Argentinensis episcopus universis tarn presentibus quam 35 futuris noticiam rei geste. commissum nostre sollicitudini ministerium exigit, ut ecclesiarum nostro regimini subjectarum saluti salubriter intendamus, ea presertim, que reformatione vel emendatione digna fuerint, emendantes. cum itaque inter virum 1 Cfr. nr. 315. 2 Cfr. nr. 321. 254 12 50 venerabilem Heinricum abbatem Marpacensem et conventum ipsius ex parte una et Gerhardum prepositum sancte Trinitatis et fratres ipsius ex altera 1 super quibusdam privilegiis, redditibus et rebus aliis tarn mobilibus quam immobilibus controversia frequens aliquamdiu verteretur, causa tandem ad nostram presentiam devoluta, auditis et intellectis peticionibus et rationibus utriusque partis, postremo abbas et 5 prepositus memorati pro se et suis capitulis conpromiserunt in me et viros honestos et discretos C[onradum] scolasticum et E[berhardum] de Entringin canonicos ecclesie nostre et eadem causa tali modo fuit per nostrum arbitrium terminata, quod nos de voluntate partium absolvimus abbatem a gubernatione ecclesie sancte Trinitatis, prepositum vero et canonicos dicte ecclesie ab obedientia dicti abbatis duximus io absolvendos, nobis prefate ecclesie sancte Trinitatis gubernationem retinentes, rese- catis et renunciatis privilegiis, instrumentis et peticionibus universis. predia vero, possessiones et res alle, sicut eas antea possederant, separatim utrique ecclesie remanebunt. acta sunt hec anno domini 1250, mense septembre, in vigilia Mathei apostoli, presentibus et consentientibus canonicis majoris ecclesie et sancti Tbome io et sancti Petri junioris. ut autem hoc rationabile factum in sua firmitate permaneat inconvulsum, presentem paginam tarn nostri sigilli quam predictarum ecclesiarum munimine fecimus roborari. B aus Straßb. Bcz.-A. G nr. 110 or. mb. c. 4 sig. pend. delapsis. Gedruckt bei Schöpflin Als. dipl. I, 404 nr. 541 wohl nach Copie. 20 341 . Das St. T/iomascapüel zu Straßburg trifft eingehende Bestimmungen über die Vertheilung seiner Einkünfte an die einzelnen Canoniker. 1250 December 7. N[icolaus] prepositus, Bfurcardus] decanus totumque capitulum sancti Tbome Argentinensis Omnibus Christi fidelibus presentem paginam inspecturis salutem cum noticia subscriptorum. sciant cuncli tarn presentes quam futuri, quod, cum mul- W tociens super divisione redituum prebendarum nostrarum inter nos questio esset orta, nos de conmuni capituli nostri consensu ad sedandam a et pacificandam omnis dubitationis et discordie questionem ordinationem subscriptam de consensu domini nostri H[einrici] Argentinensis episcopi fieri jussimus et conscribi. est autem hec ordinatio : volumus, quod denarii sive argentum, quod provenit nobis ex diminutione 30 nostre redituum prepositure, et bladum ex nostra proveniens conmunitate dentur omnibus presentibus, in sludio conmorantibus, peregrinantibus et ad b curiam Roma- nam euntibus in propriis vel ecclesie sue vel consanguineorum negociis vel domi- norum, dumtamen aliena sibi non assumant negocia promovenda, cum tales, ut parcant expensis, et causa lucri venire ad Romanam curiam videantur, vel etiam 35 omnibus, qui propter negocia propria sunt absentes, dummodo non videantur domi- cilium mutavisse. item denarii provenientes ex servitiis, refectionibus et anniversariis a) T sedendam. b) T add. in. 1 Cfr. nr. 199 not. 2. 1250 255 sive remediis tantum dentur in civitate presentibus, exceptis septem anniversariis, videlicet domini G[onradi] quondam prepositi nostri, Sigebotonis quondam cellerarii nostri, Erbonis dicti Judicis, Junte sororis sue, Erbonis junioris, festum scilicet Johannis ante portam latinam, Rüdegeri dicti Ruses, Ilessonis concanonici nostri, uai e 5 que tantum in missa pro defunctis existentibus consuevimus ministrare. volumus tarnen ad incitationem canonicorum discere volentium et ad habendum in ecclesia nostra litteratos, ut, quicquid detur singulis servitiis, refectionibus et anniversariis, quod excedat in numerum undecim denariorum, etiam existentibus in Studio ministrare. item de denariis quadragesimalibus statuimus, ut per totam quadragesimam io singulis diebus dentur duo denarii cuilibet canonicorum, qui in matutinis fuerit vel etiam in missa majore. item in vigilia sancte Aureiie detur unus solidus denariorum oh. u tantum cuilibet canonicorum in processione et non alibi existenti. item de denariis sive vino seu blado, qui nobis dantur in conversione sancti Pauli et in aliis festis Jan. ns sive anniversariis provenientes de bonis, que ex nostra excolimus conmunitate, 15 volumus, ut expense facte primitus deducantur et residuum, ut dictum est, inter fratres et canonicos dividatur. volumus etiam, ut, quicunque canonicorum alibi resi- dentiam habeat® vel in aliis ecclesiis, in quibus prebenda non consuevil dari nisi presentibus, recipiat prebendam, denariis et blado careat ex diminutione provenien- tibus prepositure, aliis omnibus robur babentibus et firmitatem, exceptis infirmis et 20 minutis, quibus omnia predicta debent ut presentibus ministrari. item nolumus redi- tus prebendarum mortuorum nobis indulgentia concessos di vidi deinceps aliquatinus inter fratres, sed ad conparandas proprietates et ad nostrarum prebendarum aug- mentationem redituum reservare. nos Hfeinricus] Argentinensis episcopus predictis nostrum assensum adhibuisse presentibus confitemur. actum anno domini 1250, 25 in crastino beati Nicolai. T aus Straßb. Thom. A. docum. hist. lad. 2 (statuts) or. mb. c. 2 sig. pend. Gedruckt darnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 315 nr. 38. 342. Das Straßburger Domcapitel beschließt, das Bacher- und das Zapfenamt der Kellerei zu entziehen und zu eigner Verfügung zu behalten. 1250. 30 F[ridericus] prepositus, R[ertholdus] decanus totumque capitulum Argentinense universis presentem paginam inspecturis geste rei noticiam. scire volumus presentes et futuros, quod nos unanimiter super officio pistorie nostre sic duximus ordinandum, quodjvacante celleraria nostra / officium predictum ad communes usus fratrum pertineat ita, quod, si pistor, qui nunc est, antequam dicta celleraria 35 vacaverit, decesserit vel alias idem officium vacare contigerit, ei, qui nunc est cellerarius, videlicet F[riderico] preposito nostro viginti quartalia tritici et totidem siliginis, quam diu cellerarius noster fuerit, singulis annis persolvemus et nos de eodem officio pistorie secundum quod nobis videbitur expedire libere disponemus et successor dicti cellerarii nichil sibi in suprascripto officio pistorie vendicabit, sed a) T habeant. 256 1250 — 1251 capitulum nostrum annuatim, prout expedire videbitur, pistorem ordinabit. vacante etiam celleraria officium spine, quod vulgo zaphinamet dicitur, ad communes capituli nostri usus cedet nec cellerarius quicquam juris sibi de eodem officio vendicabit. in liujus rei testimonium presenti cedule sigilla nostra duximus appendenda. acta sunt bec anno domini 1250. 5 Ti aus Straßb. Bee.-A. G fase. 2703 or. mb. c. 3 sig. pend. laesis. Gedruckt aus dem lib. sal. 1347 bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 396 nr. 470. 343 . In einer Urkunde Bischof Heinrichs von Straßburg , in der er dem Grafen Heinrich von Fürstenberg für ihm abgetretene oder zu Lehen aufgetragene Güter 300 Mark Silber verspricht, als Bürgen : Berhdoldum decanum , Reinhardum io de Denge, Eberhardum de Entringen, Albertum de Dalmessingen et Cunradum de Loife canonicos Argentinenses ; Waltberum marscalcum Argentinensem *, Rüdolfum de Bazendorf, Albertum Wisebegere, Heinricum Boemum et Albertum Kagen milites. acta sunt bec Argentine in palacio nostro, anno domini 1250. 1250 Straßburg in der bischöflichen Pfalz. is K aus Karlsr. G. L. A. Section Straßburg fase. 25 lad. 7 or. mb. c. sig. pend. Gedruckt darnach bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 394 nr. 468 = Fürstenberg. Urk.-B. I, 196 nr. 428. 344 . Das St. Thomascapitel zu Straßburg vertauscht seine Sundhof euer Besitzungen mit Aechern des Bischofs und des Domcapitels von Straßburg, die in zy unmittelbarer Nahe der Stadt gelegen sind. 1251 Januar 10. N[icolaus] prepositus, B[urcardus] decanus lotumque capitulum sancti Thome Argentinensis omnibus Christi fidelibus presentem litleram inspecturis salutem cum noticia subscriptorum. ne ea, que aguntur in tempore, pariter labantur cum tempore, testibus et scripture testimonio roborantur. noverint igitur tarn presentes 25 quam futuri, quod nos capitulum sancti Thome de conmuni consensu reditus et jura, que liabuimus in villa Sunthoven, ad nostrum capitulum spectantibus cum suis attinentiis eo jure, quo nos liactenus in nostra tenuimus possessione, pro qua- draginta octo agris inmediate sitis juxta Keccerbuhele 1 2 , quorum quadraginta in longitudine tangunt stratam versus patibulum et ab uno latere tangunt quatuor 30 agros domini Walteri marschalci et ab alio latere agros relicte Cunonis inter mer- catores, item an der nuwe gebreite quatuor agros, qui in longitudine tangunt publicam stratam, qua itur versus Keccerbuhel, et tangunt nimm agrum Reinboldi Yirnecornes ex uno latere et ab alio latere duos agros et dimidium relicte Cunonis 1 Derselbe kehrt mit Wille[lmus] vicedominus Argentinensis unter den Zeugen einer Lehnsurkunde 35 des Grafen Ulrich von Pfirt für die Straßburger Kirche wieder, 1251 Februar 5 (in festo b. Agathse martyris) Sulz. Cfr. Schopflin Als. dipl. I, 405 nr. 544. 2 Vergl, Sübermann Locdlgesch. d. Stadt Straßb. S. 153 u. 165. 1251 257 inter mercatores, item alii quatuor agri in eodem confinio siti sunt apud quatuor agros Ymaginis in uno latere et ab alio latere juxta agros relicte Wirici, ad preces et instantiam venerabilis domini nostri episcopi et capituli majoris ecclesie permu- tavimus eisdem, quia predietam permutationein vidimus nobis et dicto venerabili 5 domino nostro H[einrico] episcopo 1 et capitulo expedire. ut eadem permutatio rata permaneat et inconvulsa apud posteros, presentem cedulam memorato venerabili domino nostro H[einrico] episcopo et capitulo nostris sigillis contulimus robo- ratam. actum anno domini 1251, 4 idus januarii, presentibus hiis : B[ertlioldo] decano, Cunrado arcbidiacono de Wolvahe 2 , Ileinrico de Obsenstein, G[unrado] io scolastico dicto de Wasserstelce, Eberhardo de Sülze, Reinhardo de Tenge, Cunrado, Eberbardo et Ottlioni fratribus de Entringen, Alberto et Cunrado fratribus de Talmessingen et aliis quam pluribus. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2704 or. mb. c. 3 sig. pend. laesis. Gedruckt nach der mutatis mutandis gleichlautenden Ausfertigung des Domcapitels i. Straßb. 15 Thom. A. Titres lad. 11 or. mb. c. 6 sig. pend. bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 316 nr. 39. 345. Vergleich zwischen der Dorfgemeinde Berstett und dem Straßburger Hospital, die Steuerpflicht seiner dort gelegenen Gitter betreffend. 1251 Februar. \ In nomine sancte et individue trinitatis amen. ; hoc, quod geritur 20 in tempore dignum memoria, ne labatur cum tempore, litterarum apicibus expedit conmendari. noverint igitur universi, quibus nosse fuerit oportunum, hoc scriptum intuentes, quod, orta questione inter conmunilatem hominum in villa Berstete ex una parte et Hugonem et Anselmum ceterosque confratres et homines hospitalis in Argentina nomine ipsius hospitalis ex altera super eo videlicet, quod homines jam 25 dicte ville conmuniter exigebant, quod de bonis ipsius hospitalis in ipsa villa aut et in banno ejusdem ville sitis sive constitulis sicut de bonis aliorum hominum ipsius ville collecta sive talia aut etiam angaria et alia quecumque servitia persol- verentur, e converso predicti fratres hospitalis asserebant, quod ad predicta nullatenus teneantur, cum bona prefati hospitalis ad usus pauperum Christi solummodo sint 30 deputata neque secularium debeant subesse servituti, preserliin cum a tempore, a quo nulla hominum exstat memoria, semper hactenus a supradictis servitiis ipsum hospitale liberum exstiterit et inmune, tandem autem partes ipse supradicte amica- bililer ad invicem concordare cupientes, de conmuni consensu et voluntate plenaria tarn universorum hominum supradicte ville quam etiam fratrum et procuratorum 35 hospitalis memorati, conpositionem amicabilem super predictis inter se propter 1 Bischof Heinrich erklärt im gleichen Jahre, März 4 (4 nonas marcii), die Besitzungen der St. Thomaskirche zu Hüppigheim für steuerfrei. Straßb. Thom. A. docum. hist. lad. 1 (privileges) or. mb. c. sig. pend. delapso. 2 Conradus de Wolfahe Argentinensis archidiaconus vertauscht in demselben Jahre, März 18 (crastino 40 Gerdrudis virginis) Güter zu Beinheim mit Besitzungen Heinrichs von Fleckenstein zu Truchtersheim und Atzenheim. Straßb. Bez.-A. G fase. 2713 or. mb. c. sig. pend. 33 258 1251 bonum pacis et concordie bona fide statuerunt talem videlicet : ut ipsum liospitale hac vice solum non de aliquo jure sed propter dilectionem et honorem et instantem necessitatem ipsius ville duas libras denariorum Argentinensium persolvat sub hac forma, ut deinceps de bonis ipsis, que liospitale sepe fatum in ipsa villa Berstete atque in banno ejus inpresentiarum possidet, servitia supradicta vel etiam similia 5 ab hominibus ipsius ville vel ab advocatis aut etiam a quovis alio nullatenus exi- gantur neque ab ipsis hospitalariis persolvantur. fuit autem hec amicabilis conpositio promissa et firmata in presentia et per corporalem fidem interpositam subscriptorum: videlicet nobilis domini Ebirhardi de Etendorf ipsius ville advocati, Günradi militis de Geboltheim, Dieterici qui dicitur Naso, Ilugonis de Onolvesheim, Ludewici io provocatoris, Folcmari, Dieterici, B. . . Daciani, Heinrici sutoris, Marquardi et Rüdolfi filiastri ejusdem, Günradi filii Alberonis, Heinrici dicti Snelman, Ottonis qui dicitur Lateinagil, Ebelini Diaboli, Burcardi, Ottonis Hohenloc, Friderici, Ebelini Lupi, Sigelini Bauwari, Erinfridi et Hiltiwini filii ejus atque Ulrici, qui dicitur Deckere, et aliorum quam plurium. ul autem jam dicta majus robur habeant, 15 presens scriptum sigillo supradicti nobilis domini E birhardi de Etendorf extitit ad petitionem partium sollempniter roboratum. acta sunt autem hec anno ab incar- 'natione domini 1251, mense februario. II aus Straßb. Hosp. A. docum. inut. lad. 2 fase. 74 or. mb, c. sig. pend. 346. Straßburger Synodalstatuten über Bestrafung von Frevel und Qewaltthat 20 gegen die Kirche und ihre Angehörigen. 1251 nach Marz 26. Licet ad reprimendam sacrilegam invasorum ecclesiasticarum personarum et rerum audaciam non solum divina sed et humana jura emanarint et statuta, tarnen quia plurium nostre civitatis et diocesis, qui modo diabolico semper de malo moventur impejus, in tantum excrescit et exerevit perversitas, ut rabie insana penas 25 jurium contempnentes, dei timore postposito et abjecta religionis reverentia, eccle- siastica privilegia conculcantes, ecclesias, personas et res ecclesiasticas presumptione dampnabili non solum verbis immo et factis turpibus ac injuriosis afficiunt enor- miter nimium et molestant, propter quod nos, qui ex officii nostri debito subjectorum remediis debemus intendere et saluti, tante presumptionis nefariam perversitatem 30 ecclesiastice animadversionis mucrone ferire volentes, ut saltem meta presumptionis hujusmodi existat metus pene, propter multorum incrassationem et maleficii dete- stationem penas ante statutas contra hujusmodi sacrilegos aliquantulum duximus exaggerandas. de consilio igitur nostri capituli ac prelatorum nostre civitatis et diocesis sancteque synodi approbatione statuimus : [i] ut, si quis laicus nostre 35 civitatis vel diocesis de cetero clericum sive personam religiösem perversitate dampnabili occidere vel menbro mutilare presumpserit, perpetua notetur infamia, officia et beneficia ac feoda, que tenebat mediale vel inmediate ab ecclesiis vel personis ecclesiasticis nostre diocesis et civitatis, amittat ipso facto nec ex niis quiequam transeat ad heredes ejusdem. fiatque hoc ipso cum sua posteritate usque in quartam 40 generationem inhabilis ad recipiendum de cetero aliquod feodum, beneficium seu 1251 259 officium ab ecclesiis sive personis ecclesiasticis vel religiosis. nec usque in eundem gradum quisquam de sua posteritate in clericorum collegium aliquatinus admiltatur. feoda et officia et beneficia, que hujusmodi malefactor ab ecclesiis tenebat, aliis infra spacium quatuordecim dierum per eos, ad quos ipsorum spectat ordinatio, 5 conferantur. alioquin eis a extunc, si conmode potuerimus, eadem conferemus, salvo tarnen jure domini principalis, qui non fuit in culpa, prelatus autem vel alia persona ecclesiastica seu ecclesie vassallus, que hujusmodi malefactorem vel ejus posteritatem preliabitam infeodare vel officium aut beneficium conferre presumpserit, eidem sententie subjaceat exconmunicationis, quousque, quod fecit, revocet cum io effectu. [ 2 \ et cum secundum sanctiones legittimas ad instar publici criminis et lese majestatis puniri debeant hujusmodi sacrilegi, statuimus, ut, si judex secularis bona seu possessiones sub ipsius districtu positas statim, cum tanti facinoris admissio ad eum pervenerit, non confiscaverit, non expectata super hoc accusatione seu querela, post triduum a tempore noticie sententie suhjaceat exconmunicationis 15 omnesque sue jurisdicioni obtemperantes, nisi infra octo dies resipuerit, exconmuni- centur. [3] defensores etiam et receptores talium sacrilegorum anathemati decrevimus subjacere totamque terram per districtum dictorum malefactorum sive recipientium et defendentium eundem ecclesiastico subponimus interdicto ; loca autem et civitates, ubi idem fuerint, quam diu moram ibidem fecerint, suspendimus 2 o a divinis. \ 4 \ cultores et inquilinos suarum possessionum, nisi jus in re habuerint, ut emphitheote, si non infra octo dies, cum admissio hujusmodi sceleris ad eos pervenerit, ex denunciatione publica vel evidentia facti, vel qui negociationem cum eisdem malefactoribus ac defensoribus et receptoribus eorumdem exercere presum- pserint, ecclesiastico interdicto volumus subjacere. [5] nec liceat hujusmodi 25 malefactoribus, suas res vel possessiones alienare et, si quis contrafacere presumpserit, tarn is, qui sciens eas sic receperit, quam qui nomine sic recipientis coluerit vel inhabitaverit, ecclesiastico subpositus sit interdicto, nisi resipiscat infra octo dies. [3] si vero conmunitas aliqua furore djabolica suum prelatum, rectorem seu vicarium occidere vel menbro mutilare presumpserit, jure parrochie, quo se 30 fecerunt indignos tanti sceleris admissione, de cetero careant et ad alium locum conpetentem, si fieri conmode poterit, transferatur sine b inculpabilium prejudicio patronorum. [7] statuimus insuper, ut filii malefactorum jam derlei facti de cetero ad dignitates, beneficia etiam et officia nullatenus admittantur. [S] licet etiam hujusmodi sceleratis viaticum sive penitentie remedium in extremis non 35 negetur, ecclesiastica tarnen careant sepultura, nisi duo proximiores linea male- factoris inveniantur, qui prestita satisfactione ydonea coram prelatis ejus, qui lesus extitit, quod a tempore mortis ejusdem malefactoris infra sex menses iter arripiant transfretandi ibique in subsidium terre sancte per triennium maneant in tocius clericalis ordinis satisfaclionem. [3] si vero quisquam clericus vel laicus prelatum « seu alium clericum cujusquam ecclesie vel monasterii aut personam religiosam ausu dyabolico captivare presumpserit, dignitates, officia, beneficia, que ab ecclesia eadem habere dinoscitur, tamquam ingratus amittat ipso facto nec ad suos filios a) B eos. b) B fine. 260 1251 aut nepotes aliquid transeat ex predictis. [ 10 ] loca etiam sive civitas, ubi moram fecerit dictus captivans, ac sui defensores aut receptores et qui hujusmodi captivum servaverint, cum terra et familia eorumdem ecclesiastico subjaceant interdicto. [ 11 ] cultores et inquilinos possessiouum proximo scriptarum perso- narum, nisi infra dies octo, cum ad eos hujusmodi maleficii perpetratio devenerit, 5 ab habitatione et cultura destiterint, si siue periculo et magno suo inconmodo poterunt, extunc volumus esse interdictos. [ 12 ] nec sententias hujusmodi relaxari volumus, antequam captivato plene restituto non solum eidem de injuria sed et aliis, quibus per suam captivationem dampnum et injuria illata esse dinoscitur, plenarie fuerit satisfactum. [ 13 ] si quis vero, ut suprascriptum est, quemquam 10 ecclesiasticarum personarum leserit et tamquam nichil possidens ad aliquod opidum, villam vel castrum confugerit, dominus castri, opidi vel ville judex, advocatus seu rectores ipsorum locorum atque civitatum nobis seu episcopo, qui pro tempore fuerit, infra octo dies a tempore, quo eisdem per quemcumque judicem seu prelatum aut publicam in ecclesia majori conmonilionem illud innotuerit, representent, si penas 15 effugere voluerint jam statutas. [ 14 ] eorumdem etiam sacrilegorum, quam diu personas hujusmodi sic captivatas detinuerint, filios, fratres ac nepotes ad ordines, beneficia, officia, dignitates ecclesiasticas promoveri prohibemus sub pena excon- municationis, quam presentibus in ipsos promulgamus. immo jam promotos tarn diu suspendimus a suorum beneficiorum perceptione, quam diu persone hujus- 20 modi ab eorumdem parentibus et consanguineis detinebuntur captivi, nisi per fraudem in dispendium hujusmodi consanguineorum hoc factum esse constiterit maliciose. [ 15 ] ut etiam plurium opido infestorum ordini clericali conprimatur audatia, statuimus, ut, si quis de cetero nostre civitatis seu diocesis in quemquam clericum habentem sacrum ordinem manus injecerit violentas et temerarias, non 20 solum denuncietur exconmunicatus; verum etiam in hujusmodi facinoris detestationem familiam ejusdem exclusam esse volumus a divinis et, nisi infra dies quatuordecim de hujusmodi injuria satisfecerit, extunc parrochiam, in qua domicilium habere dinoscitur, presentibus ponimus sub interdicto et, si postea infra mensem non resipuerit, civitates et opida ac omnia loca, ad que pervenerit et quam diu fuerit ao in eisdem, ecclesiastico subponimus interdicto prohibentes extunc, ne quis terram suam colat neve quis conmunicare presumat eidem. et qui postea ei conmunicare presuinpserit, secundum juris formam exconmunicetur. [ 16 ] et si in minoribus ordinibus constitutum vel alias personas ecclesiasticas manuum injectione enormiter seu atrociter ledere presumpserit, forma servetur priori casu prenotata. [ 17 ] si 35 vero hujusmodi personis proxime scriptis levi injectione manuum levis illata fuerit injuria, preterquam in casibus a jure concessis, si denunciati infra mensem non satisfecerint, extunc eorumdem familia excludatur a divinis et ulterius, si sua exegerit duricia, nichilominus procedatur nec hujusmodi relaxentur sententie, antequam de hujusmodi injuriis eis, quorum interest, et dampnificatis per ipsius 40 malefactoris pertinatiam fuerit satisfactum. [iS] si quis vero emunitatem ecclesie, cimiterii vel curiarum, quibus ex consuetudine vel jure debetur emunitas, violaverit vel officium divinum impedire presumpserit aut in ecclesiasticarum personarum 1251 261 familiam manus injecerit injuriosas, nisi conmonitus per conmonitionem publicam in ecclesia cathedrali, si a superiori moneri conmode non valeat, infra dies quatuor- decim satisfecerit, extunc exconmunicetur. in qua exconmunicatione, si per mensem temere perseveraverit, ne sua malicia remaneat inpunita, in ipsius odiuin suam 5 familiam suspendimus a divinis usque ad satisfactionem condignam. [ 19 ] eum autem, qui ecclesias seu personas ecclesiasticas suis rebus spoliare presumpserit, nisi conmonitus, si moneri conmode valuerit, infra octo dies de ablatis et injuria satisfecerit secundum juris statuta, exconmunicamus et locus, ubi preda vel predo fuerit, sive fautores ac totus districtus predonis et predonem sive predam servantis io ecclesiastico subjaceat interdicto. si conmode conmoneri non possit, sufficere volumus monitionem in ecclesia Argentinensi divulgatam. [ 20 ] si vero clericus personam quamvis ecclesiasticam interfecerit vel mutilaveril vel hoc fieri procuraverit, statim ipso facto ab officio suspensus omnibus beneficiis ecclesiasticis sit privatus, nichi- lominus pena graviori secundum statuta canonum puniendus. [ 21 ] et si occasione 15 questionis alicujus, quam habet clericus vel laicus, personam ecclesiasticam captivari, vulnerari vel alias ledi in persona procuraverit, non solis penis proximo scriptis subjaceat, verum etiam ipso facto causam amittat et contra eum procedatur ut convictum et persona hujusmodi ecclesiastica usque ad satisfactionem condignam ab officio et beneficio sit suspensus. [ 22 ] si vero hujusmodi occasione suum adver- 20 sarium vel personas sibi necessarias vel ejus consanguineos aut familiam suis rebus spoliari presumpserit vel procuraverit, ante restitutionem et satisfactionem condignam in causa nullatenus audiatur et nichilominus clericus hec faciens preter alias penas etiam a beneficio suspensus maneat, quousque satisfecerit conpetenter. [53] et quia hujusmodi malefactorum, que ab aliis procurantur, non levis est probatio, rs volumus, ut, ubi consanguinei vel amici talia procurantis nullam aliam causam cum leso habeant, presumptio talis loco probationis habeatur, adicientes, quod, ubi quis negaverit se manus injecisse violentas in clericum, juramentum lesi cum uno teste ydoneo loco probationis habeatur. [ 24 ] si vero de cetero parentes seu consanguinei aut familiäres cujusquam occasione questionis vel cause, quam habuerit, so suum adversarium vel ejus advocatum ac alias personas in hujusmodi causa necessarias captivare presumpserint a vel alias ledere in persona, ut per hoc pars questioni cedere cogatur vel etiam negocium plus debito prorogetur, ut taute malicie, que in partibus nostris jam nimium inolevit, refrenetur perversitas discantque cuncti dolosas ipsorum violentias suis amicis nullatenus profuturas, 35 conmunicato consilio duximus statuendum, ut, si persona, que sic captivata fuerit vel lesa, ordinem habuerit sacrum, ille, cujus gratia vel favore hoc factum esse dinoscitur, si actor fuerit, causam amittat, si reus fuerit, reputetur convictus, nulla requisita super hoc sententia vel exspectata. si autem personam in minoribus vel etiam laicum cause necessarium vel adversarii consanguineum sive servientem ex io hac causa captivare vel personam ledere presumpserit aut ipsum adversarium vel personas hujusmodi suis rebus spoliare presumpserit, nisi infra octo dies restitutis integraliter ablatis hiis, cujus favore hoc admissum esse dinoscitur, de injuriis satis- a) B presumpserit. 262 1251 fecerit seu satisfieri procuraverit, per judicis sententiam causam amittat et reus judicetur convictus, ipsis malefactoribus penis debitis nichilominus puniendis. consan- guineoium enim scelus et cupiditas suis ignorantibus nepotibus, consanguineis inpedi- mentum promotionis affert plerumque ac alias etiam est dampnosa. [55] huic etiam Statute salubriter adicirnus, ut, si serviens vel alius de familia clerici vel 5 laici in quemquam clericum manus violentas injecerit et dominus ipsius post denunciationem sibi factam eundem servare presumpserit, eo ipso dominus ipse exconmunicationi subjaceat et per nos exconmunicatus publice denuncietur, contra eundem malefactorem statutis penis secundum delicti qualitatem nichilominus observandis. [56‘] et quia, quod quisque juris in alium statuit, ipse eodem uti io debet secundum utriusque juris statuta, hinc est quod nos provida deliberatione habita statuimus presentibus, ut, si quis clericus laicum quemquam interficere presumpserit, idem omnibus suis beneficiis eo ipso sit privatus et a nobis seu nostris successoribus degradatus in arto monasterio ad agendam perpetuam peni- tentiam detrudatur. si vero non ad mortem sed alias aliquem mutilaverit vel is graviter vulneraverit, ab officio suspensus et beneficio in monasterio detrudatur, quousque, delicti inspecta enormitate et qualitate persone, juxta nostrum nostro- rumque prelatorum consilium leso satisfatiat conpetenter, nisi idem clericus in defensionem suam id dinoscatur conmisisse. [57] si quis vero canonicus vel prebendarius suo prelato vel concanonico verba contumeliosa inferre presumpserit, 20 a perceptione probende seu beneficii, quod habet in eadem ecclesia, usque ad satisfactionem condignam suspensus sit ipso facto et per episcopum fructus ipsius beneficii tarn diu in usus pauperum erogentur, nisi per decanum vel superiorem alium ad ipsius lesi questionem hujusmodi injuria fuerit emendata. et nichilominus in eadem ecclesia nec in aliis nostre civitatis vel diocesis, si in pluribus habuerit 25 canonicatum, nec eligi nec eligere valeat ad beneficium, officium seu dignitatem ejusdem ecclesie ad annum. [55] si autem prelatus in suum subditum hoc conmisit, jurisdicione et jure dignitatis ac fructuum, quos habet in eadem ecclesia, careat per annum a tempore conmissi delicti. [ 29 ] statuimus insuper, ut nullus archidiaconorum nostre civitatis et diocesis sibi presentatum, ubi notorium fuerit so vel alias sibi constiterit per denunciationem ejus, cujus Interest, juramento ab eodem prestito, quod ad hoc maliciose non procedat, beneficium subjacere questioni, investiat infra spacium octo dierum. quo termino transacto si questio mota non fuerit ab eo, cujus interest, idem arcbidiaconus circa hujusmodi jure suam exerceat jurisdicionem nec nos medio tempore interpellati in ipsius archidiaconi prejudicium 35 contra ecclesie Argentinensis consuetudinem quemquam investiemus. et si per quemquam archidiaconorum contra statutum hujusmodi quicquam fuerit attemptatum, id decrevimus non valere nec ex facto ejusdem actio seu exceptio oriatur. [50] hos autem omnes malefactores et sacrilegos denunciari singulis diebus dominicis et festivis ab omnibus plebanis et vicariis nostre diocesis et civitatis denunciari 40 precipimus publice sub pena suspensionis et, nisi eorumdem sacrilegorum lieredes infra mensem a morte ipsoruin malefactorum eatenus qua successerunt satisfecerint, penis statutis contra ipsos maleficos subjaceant et sentenciis astringantur. preterea 1251 263 nos etiam Heinricus episcopus hec statuta servabimus nullumque in nostra civitate et diocesi prelatum confirmabimus nec prelaturam alicui conferemus seu aliud beneficium, nisi qui juraverit, bujusmodi statuta se observaturum fideliter et bona fide. nos vero Bertholdus decanus totumque capitulum Argentinense juravimus, nos 5 observaturos bec statuta bona fide, nullumque nobis eligemus vel recipiemus aut admittemus in episcopum aut alium prelatum seu concanonicum aut prebendarium clericum sive laicum ecclesie nostre, nisi ante juraverit, bujusmodi statuta se fideliter observaturum. nos etiam Fridericus prepositus et archidiaconus Argentinensis, B[ertholdus] custos et arcbidiaconus, Heinricus de Ossenstein, Günradus de Wolvabe, io Eberbardus de Sülze, Johannes de Frankenstein arcbidiaconus Argentinensis ecclesie juramento interposito promittimus, quod nullum nobis presentatum recipiemus vel investiemus, nisi prius juraverit, se statuta servaturum antedicta. insuper nos sancti Thome et sancti Petri Argentinensis, item Haselacensis, Ilonaugensis et Surbur- gensis ecclesiarum Argentinensis diocesis capitula juravimus, statuta antedicta nos 15 bona fide et fideliter observaturos, nullumque eligemus nobis in prelatum seu concanonicum aut prebendarium clericum sive laicum ecclesie nostre, nisi ante juraverit, se statuta observaturum fideliter supradicta. quicumque autem clericorum jam promoti ad ordinem seu beneficia ad bujusmodi statutorum observationem se obligare et ea observare noluerit, a nostro exclusus consortio favore et beneficio ao constitutionis bujusmodi, quo se reddit indignum, perpetuo carebit et exconmuni- cationis sententie, quam nunc in eum promulgamus, nisi infra mensem post publicationem se statuta premissa servaturum juraverit, subjacebit. nt autem hec omnia plenius et perpetuum robur firmitatis obtineant, sunt eadem statuta nostri et capitulorum nostrorum predictorum sigillorum munimine consignata. fuerunt 25 autem bec statuta anno ab incarnatione domini 1251, post Letare Jerusalem, in publica sinodo sollempniter publicata. B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 57 or. mb. c. 7 sig. pend. Das Stück ist in zwei großen Columnen geschrieben, die linksstehende trägt von gleicher Hand aber in kleineren Buchstaben die Ueberschrifi : nova statuta domini nostri Heinrici Argentinensis episcopi et 3o capituli et tocius cleri sui et omnium prelatorum Argentinensium. Gedruckt ebendarnach i. d. Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. III, 142 ff. 347. Pabst Innocenz IV trägt dem Erzbischof und dem Glems der Erzdmcese Mainz auf, das Frauenhloster St. Marx zu Straßburg gegen Beraubung und Unterdrückung in Schutz zu nehmen. 1251 März 28 Lyon. 35 Innocentius episcopus servus servorum dei venerabilibus fratribus . . archi- episcopo Maguntinensi et ejus suffraganeis et dilectis filiis abbatibus, prioribus, decanis, arcbidiaconis, prepositis, archipresbiteris et aliis ecclesiarum prelatis per Maguntinensem provinciam constitutis, ad quos littere iste pervenerint, salutem et apostolicam benedictionem. non absque dolore cordis et plurima turbatione 4o didicimus, quod ita in plerisque partibus ecclesiastica censura dissolvitur et canonice sententie severitas enervatur, nt viri religiosi et hii maxime, qui per sedis 264 1251 apostolioe privilegia majori donati sunt libertate, passim a malefactoribus suis injurias sustineant et rapinas, dum vix invenitur qui congrua illis protectione subveniat et pro fovenda pauperum innocentia se murum defensionis opponat. specialiter autem dilecte in Christo filie . . priorissa et sorores monasterii sancti Marci ordinis sancti Augustini Argentinensis diocesis tarn de frequentibus injuriis quam de ipso cotidiano defectu justitie conquerentes universitatem vestram litteris petierunt apostolicis excitari, ut ita videlicet eis in tribulationibus suis contra male- factores earum prompta debeatis magnanimitate consurgere, quod ab angustiis, quas sustinent, et pressuris vestro possint presidio respirare. ideoque Universität! vestre per apostolica scripta mandamus atque precipimus, quatinus illos, qui possessiones vel res seu domos predictarum sororum irreverenter invaserint aut ea injuste detinuerint, que prefatis sororibus ex testamento decedentium relinquuntur, seu in ipsas sorores vel ipsarum aliquam contra apostolioe sedis indulta excomunicationis aut interdicti sententiam presumpserint promulgare vel decimas laborum de terris babitis ante concilium generale, quas propriis sumptibus excolunt, seu nutrimentis animalium suorum, spretis apostolioe sedis privilegiis, extorquere, monitione premissa, si laici fuerint, publice candelis accensis singuli vestrum in diocesibus et ecclesiis vestris excomunicationis sententia percellatis, si vero clerici vel canonici reguläres seu monacbi fuerint, eos, appellatione remota, ab officio et beneficio suspendatis neutram relaxaturi sententiam, donec predictis sororibus plenarie satisfaciant et tarn laici quam clerici seculares, qui pro violenta manuum injectione in sorores easdem vel ipsarum aliquam anatbematis vinculo fuerint innodati, cum diocesani episcopi litteris ad sedem apostolicam venientes ab eodem vinculo mereantur absolvi. datum Lugduni 5 kalendas aprilis, pontificatus nostri anno octavo 1 . H aus Straßb. Hosp. A. lad. 89 fase. 10 or. mb. c. bulla pend. mit der Dorsualnotiz fa solla, wie es scheint, von andrer Hand. 348. Bischof Heinrich von Straßburg beurkundet, daß der Straßburger Schultheiß Walther für Gärten bei St. Aurelien, die er von ihm zu Lehen getragen und an den Straßburger Bürger Reimbold Slubenweg als Eigengut verkauft habe, Güter von gleichem, Werth am Rheinhafen und der neuen Brüche ihm als Lehen aufgetragen habe. 1251 März. Heinricus dei gratia Argentinensis episcopus. sciant cuncti presentis littere inspectores, quod, cum pro necessitate sua Waltherus scultetus Argentinensis ortos quosdam sitos circa medium ortorum apud sanctam Aureliam, novem scilicet curias et dimidiam, quas a nobis in feodo habuit, Reimboldo civi Argentinensi dicto Stb- benweg, qui eosdem ortos prius sub nomine cujusdam census possederat, de con- 1 Unter dem gleichen Datum erläßt Innocenz IV auch für das Straßburger St. Katherinenkloster dasselbe Schutzprivileg, i. Straßb. Hosp. A. lad. 125 fase. 9 or. mb. c. bulla pend. Am 1. April desselben Jahrs thut er es auch für das Straßburger St. Johanneskloster, i. Straßb. Hosp. A. lad. 90 fase. 14 or. mb. c. bulla pend. Beide Bullen mit demselben DorsualvermerJc wie nr. 347. 5 10 15 20 25 30 35 1251 265 KZ sensu fratrum suorum pro allodio proprio vendidisset, idem W altherus scultetus et fratres sui quendam alium ortum attingentem portum Reni versus undas et reditus viginti solidorum, quos ex liorreo laterum ultra Bruscam juxta novum pontem 1 sito singulis annis percipiunt, proprietatis tytulo primitus possidebant, in recom- s pensationem prioris feodi in nostris inanibus libere resignantes eadem bona predictis equivalentia eo jure, quo prius sive anterius feodum tenebant, a nobis receperunt in feodum, consensu et voluntate nostri capituli Argentinensis super premissis plenius accedente. in hujus rei memoriam sigillum nostrum, capituli nostri, sculteti predicti ac civitatis Argentinensis presentibus est appensum. actum anno domini io 1251, mense martii. B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 3117 or. mb. c. 3 sig. pend. laesis. Abgefallen das Siegel des Schultheißen Walther. 349. Pah st Innocenz IV befiehlt allen Kirchenobern an, die Zehntenfreiheit des St. Marxhlosters zu Straßburg zu schützen. 125t April 4 Lyon. io Innocentius episcopus servus servorum dei venerabilibus fratribus arcbiepiscopis et episcopis et dilectis filiis abbatibus, prioribus, decanis, archidiaconis, prepositis, arebipresbiteris et aliis ecclesiarum prelatis, ad quos littere iste pervenerint, salutem et apostolicam benedictionem. cum abbates Gisterciensis ordinis tempore generalis concilii congregati, ut occasione privilegiorum suorum ecclesie ulterius minime 20 gravarentur, ad commonitionem felicis recordationis Innocentii pape predecessoris nostri statuerint, ut de cetero fratres ipsius ordinis nisi pro monasteriis de novo fundandis non emant possessiones, de quibus decime debentur ecclesiis, et si pro monasteriis de novo fundandis tales possessiones pia fidelium devotione collate eis fuerint aut empte, committantur aliis excolende, a quibus decime persolvantur 25 ecclesiis, die tu s predecessor noster statutum hujusmodi ratum habens et gratum decrevit 2 , ut dicti fratres de alienis terris et ab eo tempore acquirendis , etiamsi eas propriis manibus aut sumptibus excolant, decimas persolvant ecclesiis, quibus ratione prediorum antea solvebantur, nisi cum eisdem ecclesiis aliter ducerent con- ponendum. quod et ad alios reguläres, qui similibus gaudent privilegiis, extendi 30 voluit et mandavit, ut ecclesiarum prelati promptiores et efficaciores existerent ad exhibendum ipsis de suis malefactoribus justitie complementum eorumque privilegia diligentius et perfectius observarent. sed, quod dolentes referimus, in contrarium res est versa, quia, sicut ex gravi querela dilectarum in Christo filiaruin . . priorisse et sororum monasterii sancti Marci ordinis sancti Augustini Argentinensis diocesis 85 frequenter audivimus, nonnulli ecclesiarum prelati' et alii clerici, earum privilegia 1 Vergl. Silbermann Localgesch. d. Stadt Straßb. S. 206 «. Straßb. Gassen- u. Häusernamen im Mittelalter S. 47. 2 Eine darauf bezügliche Bulle Pabst Innocenz III fand ich nicht, wohl aber ein mit dem Obigen fast ganz gleichlautendes Beeret Honorius III, 1224 November 9 Born im Lateran. Cfr. Potthast Beg. pontif. nr. 7313. 34 266 125 1 temere contempnentes et contendentes malitiose ipsorum pervertere intellectum, easdem multipliciter inquietant. nam, cmn sit ipsis indultum, ut de novalibus, que propriis sumptibus excolunt, sive de ortis, virgultis et piscationibus suis vel de suorum animalium nutrimentis nullus ab eis decimas exigere vel extorquere pre- sumat, quidam perverse intellectu conficto dicentes, quod hec non possunt nee 5 debent intelligi nisi de hiis, que sunt ante generale concilium acquisita, ipsas super hiis multiplici vexatione fatigant, nos igitur earum quieti paterna volentes sollici- tudine providere universitati vestre per apostolica scripta mandamus, quatinus dictas sorores a prestatione decimarum tarn de possessionibus habitis ante concilium memoratum quam de novalibus sive ante sive post idem concilium acquisitis, que io propriis sumptibus excolunt, de quibus novalibus aliquis liactenus non percepit, „ sive de ortis, virgultis et piscationibus suis vel de suorum animalium nutrimentis singuli vestrum omnino servetis immunes, contradictores per censuram ecclesia- sticam appellatione postposita compescendo. datum Lugduni 2 nonas aprilis, pontificatus nostri anno octavo 1 . 15 H aus Straßb. Hosp. A. lad. 89 fase. 12 or. mb. c. bulla pend. delapsa. Auf der Rückseite fa solla, wie es scheint, von andrer Hand. 350. Der Cardinallegat Hugo fordert unter Verheißung von Ablaß alle Ol'äu- big en auf, den Bau des St. Johanneshlosters in Straßburg durch Almosen zu fördern. 1251 Juni 20 Straßburg. 20 Universis Christi fidelibus per Alemanniam constitutis frater Hugo miseratione divina tituli sancte Sabine presbiter cardinalis apostolice sedis legatus salutem in domino sempiternam. quoniam, ut ait apostolus, omnes stabimus [iceiter wie in nr. 221 bis vitam eternam]. cum igitur, sicut dilecte in Christo . . priorissa et conventus sororum ecclesie sancti Johannis in Argentina ordinis fratrum predica- zz torum nobis exponere curaverunt, eedem ecclesiam et claustrum cum officinis suis usibus oportunis edificare ceperint 2 et ad editicationem bujusmodi ac sustenta- tionem ipsarum proprie sibi non suppetant facultates, universitatem vestram monemus, rogamus et exhortamur in domino in remissionem vobis peccaminum injungentes, quatenus de bonis vobis a deo collatis pias eis elemosinas et grata Zs caritatis subsidia erogetis, ut per subventionein vestram opus inceptum consumari valeat et alias earum indigentie provideri ac vos per hec et alia bona, que domino inspirante feceritis, ad eterne possitis felicitatis gaudia pervenire. nos enim de omnipotentis dei misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus aucto- 1 Zwei völlig damit gleichlautende Bullen stellt Innocenz IV am 5. und 8. April desselben Jahrs 35 ebenfalls zu Lyon für das St. Katherinen- und das St. Johanneskloster zu Straßburg aus. Straßb. Hosp. A. lad. 125 fase. 7 und lad. 90 fase. 13 or. mb. c. bullis pend. mit denselben Dorsualvermerken wie nr. 349. 2 Königshofen berichtet : do men zalte noch gotz gebürte 1252 jor, do wart das closter zft sant Johans zft den hunden in Crutenouwe gestiftet und gemäht. (I). St-Chron. IX, 740.) 1251 267 ritate confisi omnibus vere penitentibus et confessis, qui eis ad id manum por- rexerint adjutricem, quadraginta dies de injuncta sibi penitentia misericorditer relaxamus. datum Argentine 12 kalendas julii, pontificatus domini Innocentii pape quarti anno octavo. 5 II aus Straßb. Hosp. A. lad. 90 fase. 15 or. mb. c. sig. pend. 351 . Der Cardinallegat Hugo gestattet den Straßburger Dominikanern, sich innerhalb der Stadt auf dem St. Bartholomänshof anzubauen und ihr altes Haus an der Stadtmauer zu veräußern. 1251 Juni 24 Straßburg. Frater Hugo miseratione divina tituli sancte Sabine presbiter cardinalis apostolice io sedis legatus dilectis in Christo . . priori et conventui fratrum ordinis predicatorum Argentinensi salutem in domino. supplicationibus vestris eo benignius exauditionis gratiam prebere debemus, quo eas favore novimus digniores. cum igitur vos, sicut oculata fide cognovimus, in antiqua domo vestra juxta muros civitatis Argentinensis non possitis commode remanere, nos vestris justis postulationibus grato concur- 15 rentes assensu construendi ecclesiam cum claustro et officinis vobis necessariis in area vestra infra civitatem eandem, que curia sancti Bartbolomei vulgariter nuncu- patur 1 , jure parrochialis ecclesie ac privilegiis vestris nichilominus semper salvis, neenon vos ad locum ipsum transferendi ac antiquam domum cum fundo, in quo sita existit, vendendi seu demoliendi aut aliter de ipsa, sicut expedire videritis, 20 disponendi licentiam vobis auctoritate presentium elargimur. nulli ergo omnino hominum liceat, baue paginam nostre concessionis infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem hoc attemptare presumpserit, indignationem dei omnipo- tentis et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. actum Argentine 8 kalendas julii, pontificatus domini Innocentii pape quarti anno nono. 2ö T aus Straßb. Thom. A. Dominicains lad. 2 or. mb. c. sig. pend. laeso. 352 . Der Cardinallegat Hugo gestattet den Straßburger Dominikanern, um den Neubau ihres Klosters zu erleichtern, ihre alte Behausung an der Stadtmauer in irgendwie geeigneter Weise zu veräußern. 1251 Juli 17 Bingen. Frater Hugo miseratione divina tituli sancte Sabine presbiter cardinalis apostolice 30 sedis legatus religiosis viris . . priori et fratribus ordinis fratrum predicatorum Argentinensibus salutem et sinceram in domino caritatem. cum nuper, dum Argentine essemus, vobis dederimus licentiam 2 construendi in area beati Bartbolomei apostoli Argentine ecclesiam et claustrum cum officinis vestris usibus oportunis et ad edificationem predictorum proprio vobis non suppetant facultates, ut per hoc 1 Cfr. nr. 321 u. 324. 2 Cfr. nr. 361. 268 125 1 opus hujusmodi facilius valeat consumari, auctoritate vobis presentium indulgemus, quatinus locum vestrum situm juxta muros Argentinenses cum edificiis omnibus vendere, permutare et alias de ipso disponere et ordinäre possitis, prout vobis visum fuerit expedire. datum Pinguie 16 kalendas augusti, pontificatus domini Inno- ceutii pape quarti anno nono. T aus Straßb. Thom. A. Dominicains lad. 2 or. mb. c. sig. pend. laeso. 353. Günther von Landsberg verkauft auf Bitten seines Bruders Eberhard, der ihn dafür entschädigt, alle Güter seiner verstorbenen Gemahlin Belima dem Straßburger St. Agneshloster für 170 Mark Silber. 1251 Juli Straßburg. Universis et singulis presentis pagine inspectoribus et tenoris ejusdem audi- toribus Guntherus miles dictus de Landesberc perpetuam in domino salutem cum noticia subscriptorum. quoniam ■ labilis est liominum memoria, oblivioni provide ac prudenter occurritur, cum ea, que rationabiliter gesta sunt, ne simul cum tempore labantur et a memoria liominum propter diuturnitatem temporis recedant, ad posterorum noticiam litterarum testimonio transmittuntur. hinc est quod ego Guntherus predictus omnibus, quos nosse fuerit oportunum, teuere presentium cupio constare, quod universa bona, que babui quondam existentia Belime uxoris mee defuncte, sita in burebanne Argentinensi et in banis villarum scilicet Scbiltenkein, Bischovesheim et Adelharteshoven, spectantia in curiam suam sitam in villa Scbiltenkein predicta, que civilati adjacet Argentinensi, videlicet circa centum et viginti agros et modicum plus et in pratis octo agros et duas curias in dicta villa Scbiltenkein sitas, quorum quidam sunt proprii, quidam hereditarii, qui hereditarii sunt numero a quadraginta quinque agri solventes annuatim tarn pro censu quam decimis tredecim quartalia et dimidium annone mansurnalis et quinque solides et septem denarios et obolum monasterio sancti Stephani in Argentina et Rufe ecclesie extra muros Argentinenses tredecim sextarios et dimidium siliginis, vendidi pro centum Septuaginta marcis argenti conventui sancte Agnetis extra muros Argentinenses ad peticionem et instantiam Eberliardi fratris mei, qui mihi in reconpensationem et in concambium dictorum bonorum meoruin universa bona sua sita in banne Uffenlieim et bona, que simul liabuimus in banne Ingemarskeim, et dimidiam curiam sitam in civitate Argentinensi, que dicitur zu deme Mulboume, tradidit et donavit perpetuo possidenda. cui conventui dicta bona resignavi et possessionem eorundem tradidi, consensu et voluntate liberorum meorum Gunradi, Guntberi, Wernheri, Egelolli, Gerdrudis et Belime et Eberbardi filii Lenfridi filii mei defuncti super jam dictis plenius accedente, qui etiam omni juri et actioni super prefatis bonis ipsis conpetenti et conpetiture penitus renuntiaverunt. quorum bonorum ego Guntherus et frater meus predictus et bereites nostri constituimus nos guarandos. quod argentum confiteor et protestor litteris presentibus mihi a prefato conventu esse totalitär persolutum. ne autem super antedictis, quod absit, aliqua possit imposter'um questio 5 10 15 20 25 30 35 a) Dahinter ein zweites überflüssiges sunt mit blässerer Dinte nachgetragen. 1251 ‘2üü vel ambiguitas suboriri inter me et liberos meos antedictos vel aliquem ex ipsis vel dictum Eberhardum nepotem meum ex una parte et predictum conventum ex altera, presens pagina est super eisdem confecta et conscripta et ad meam peticionem et instantiam predicti fratris mei reverendi patris ac domini H[einrici] episcopi, capituli 5 majoris ecclesie, civitatis Argentinensis et meo conmunita, quam in testimonium et evidentiam omnium premissorum dicto duxi conventui conferendam. venditioni ante- dicte, que facta fuit in civitate Argentinensi, interfuerunt testes subscripti : Bonus- vir de Hadestat, Crapho de Rubiaco, Stehelinus de Bischovesheim, Eberhardus de Landesberc, Peregrinus de Wangen, Anshelmus de Mitelhus, Bertholdus de Witers- 10 heim milites ; Fridericus inter mercatores, Gotfridus filius Nicolai, Reinboldelinus, Johannes Vilnius, Ileinricus de Ache et Gotfridus dictus Kornere cives Argenti- nenses et alii quam plures. nos Hfeinricus] dei gratia episcopus, capitulum majoris ecclesie et civitas Argentinensis confitemur et prolestamur ad peticionem et instantiam prenominati Guntheri et Eberhardi fratrum de Landesberc imperpetuam omnium 15 premissorum memoriam nostra sigilla litteris presentibus appendisse. actum anno domini 1251, mense julio. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 4819 or. mb. c. 3 sig. pend. Abgefallen das Siegel Günthers von Landsberg. 354. Der Cardimllegat Hugo befiehlt dem Probst von St. Thomas m Straß- 20 bürg, gewisse deutlichen der Straßburger Dioecese, welche den Erlaß und die Verkündigung einer Excommunicationssentenz gegen die Straßburger Dominikaner wegen des Baues einer hölzernen Capelle bewirkten, zur Verantwortung zu ziehen. 1251 August 7 [. Rutesheim ]. Frater Hugo miseracione divina tituli sancte Sabine presbiter cardinalis apo- 25 stolice sedis legatus . . dilecto filio preposito sancti Thome officiali Argentinensi salutem in domino. gravem dilectorum in Christo prioris et fratrum predicatorum Argentinensium querelam recepimus continentem, quod, licet auctoritate nostra in curia sancti Bartholomei Argentinensi se transtulissent 1 et nos in signum date eis licencie ibidem conslruendi capellam sine cujusquam prejudicio in eadem curia sub so quod am tentorio missam sollempnem, nullo contradicente, conventu vocato ipsoque et populo presentibus, celebrassemus publice et predicta omnia possedissent et quasi possedissenl pacifice et quiete in nostra presencia, scientibus episcopo, decano, clero et populo Argentinensi nec de ipsis nobis conquerentibus et demurn eadem auctoritate et licencia, nobis absentibus, in eodem loco quandam edificassent capellam 35 ligneam, C. tarnen decanus et Ottho canonicus Haselanenses Argentinensis diocesis asserentes se conservatores indulgenciarum custodi ac quibusdam aliis plebanis Argentinensis civitatis a sede apostolica concessarum, qui in eosdem fratres nullam I Uebereinstimmend damit berichten Ellenhards Annalen zum Jahr 1251 : intraverunt predicatores ad locum, ubi nunc sunt, sub domino Heinrico de Stalecken. (Mon. Germ. SS. XVII, 102.) 270 1251 alias j urisdicionem ordinariam seu eciam delegatam dinoscuntur habere, occasione dicte capelle auctoritate nostra, que intervenerat, tacita, ad quam vel ex ea sequencia jurisdicio ipsorum, quantamcunque habuissent plenissimam, extendi minime potuisset, in eosdem de facto, cum de jure non possent, non minus presumptuose quam fatue exconmunicacionis sentenciam eciam contra juris ordinem fulminarunt, quam non s sine contemptu apostolice sedis, cujus vices plene gerimus, et nostro publicari fecerunt et faciunt in predicacionis crucis inpedimentum et eorundem fratrum et ordinis sui confusionem non minimam, prejudicium et gravamen necnon scandalum plurimorum. ideoque discrecioni tue sub pena exconmunicacionis, quam exnunc ferre intendimus et quam, nisi obedieris, te incurrisse noveris, in virtute obediencie 10 districte precipiendo mandamus, quatinus supradictos G. decanum et Otthonem canonicum, decanum majoris ecclesie, custodem sancti Petri, capellanum nostrum ac plebanum sancti Andree Argentinenses, qui sentenciam et publicacionem predictam fieri procurasse dicuntur, infra triduum post recepcionem presencium peremptorie ex parte nostra cites, quod infra quindecim dies post monicionem io tuam connumerandos per se vel responsales idoneos et ad omnia predicta et ipsa tangencia sufficienter instructos compareant coram nobis innocenciam suam, si poterunt, ostensuri ac pro meritis recepturi, parati eciam respondere eisdem fratribus, si et sicut exegerit ordo juris, indulgencia, que clero et populo, ne extra civitatem vel diocesim Argentinensem trahi possint, a sede apostolica concessa l , sicut dicitur, 20 constitucione de duabus dietis in concilio generali edita 2 vel aliqua alia non obstante. supradictis eciam districte ex parte nostra inhibeas, ne, pendente lite coram nobis, de novo contra dictos fratres aliquid temere audeant attemptare. quod si fecerint, noverint se exconmunicacionis vinculo innodatos. quodsi forte pre- dictorum decani et Otthonis et aliorum, quos citari mandamus, copiam babere non 25 poteritis, in ipsorum ecclesias et domos, in quibus degunt, coram testibus ad hoc vocatis supradicta omnia legas et publices diligenter. bas eciam litteras in majori et aliis parrocbialibus ecclesiis Argentinensis civitatis, ne quis ignoranciam causari valeat, per te vel per alium diligenter legi facias et exponi. diem autem et formam citacionis et processus tui nobis per litteras tuas formam istarum litterarum de so verbo ad verbum continentes diligenter et fideliter sine more dispendio rescribere non postponas. datum Rütensheim 3 7 idus augusti, pontificatus domini Inno- cencii pape quarti anno nono. I aus Straßb. Thmn. A. Dominicains lad. 2 or. inb. c. sig. pend. laeso. 1 Cfr. nr. 316. 35 2 Canon 37 des 4ten Lateranconcils. Cfr. Richter Corp. für. canonici II, 30. 3 Unter den heutigen Ortsnamen nähert sich der von Rutesheim bei Leonberg in Würtemberg am meisten der urkundlichen Namensform. Oder ist es Rusheim bei Karlsruhe? 1251 271 355 . Bischof Heinrich von Straßburg verheißt Allen, welche die Dreieinigheits- Mrche zu Slraßburg am Weihtag besuchen und mit Almosen bedenken werden, Ablaß. 1251 August. Heinricus miseratione divina Argentinensis episcopus universis Christi fidelibus, 5 ad quos presens scriptum pervenerit, salutem in domino sempiternam. quoniam, ut ait apostolus, omnes stabimus [ weiter wie in nr. 221 bis vitam eternam], cum igitur celestis janue pulsatori paratus promittatur janitor, nos officio freti dispen- sationis beneficii divini talentum nostre commissum eure studebimus in sudario non celare. universis enim sancte matris ecclesie filiis, de omnipotentis dei misericordia io et sanctissime Marie virginis et auctoritate nostra confisi, in vera penitencia et pura confessione sollempnia dedicationis ecclesie sancte Trinitatis apud Argentinam tempore Statute devote querentibus et eciam de rebus suis pias ibidem deo elemosinas offerentibus centum dies de injuncta sibi penitencia perpetualiter relaxamus. datum anno dominice incarnationis 1251, mense augusto. 15 B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 1360 or. mb. c. sig. pend. delapso. 356 . Der Straßburger Schultheiß Walther ersetzt der Straßburger Kirche ein Lehen, das er veräußert, durch Güter, die jährlich 60 Solidi abwerfen. 1251 September 22. Universis presentem litteram inspicientibus Walterus scultetus Argentinensis 20 salutem cum noticia subscriptorum. cum nos Walterus scultetus Argentinensis quedam bona in Cungishoven sita ab ecclesia Argentinensi teneremus in feodo et nos predicta bona de consensu capituli Argentinensis alienaverimus, feodum ipsum de bonis dictis ein ziegelschiure et de hortis sitis apud Canes dicte civitatis duximus reconpensandum, ne ecclesie predicte depereat in lioc quiequam. nos vero tarn 25 alienationem predictam quam reconpensationem factam a nobis de bonis solventibus annuatim sexaginta soll dos Argentinenses ratam habemus et gratam. et ad bujus evidenciam pleniorem sigillum nostrum duximus presentibus appendendum. datum in die Mauricii, anno domini 1251. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2713 or. mb. c. sig. pend. delapso h 30 1 Ebenda befinden sich im Original drei mit nr. 356 fast ganz gleichlautende Urkunden. In der ersten mit demselben Datum wie nr. 356 gibt der Straßburger Marschall Eberhard zu der Maßregel seines Bruders Walther seine Zustimmung, in der zweiten, datirt 1251 September 30 (in crastino s. Michahelis) Arnoldus dictus Puer et G. uxor sua, in der dritten schließlich ebenfalls aus dem Jahr 1251 Bertoldus de Tiersperg canonicus Argentinensis als Vormund der Jüngern Brüder Walthers, Rudolf, Wilhelm und Walther. 272 1251 — 1252 357. Gotlfrid Krebizere Bürger zu Straßburg erwirbt ein Haus daselbst unter gewissen Verpflichtungen gegen die St. Ulrichscapelle und den Bischof von Straßburg. 1251 November. Sciant cuncti presentis littere perspectores, quod ego Gotefridus dictus Krebizere civis Argentinensis domum in publica curia sitam apud curiam advocati cum suis 5 attinenciis ab heredibus quondain Henrici de Bünouwe tali conditione comparavi, quod singulis annis tarn ego quam mei successores quinque solidos denariorum Argentinensium ad lumen capeile beati Udalrici, que ad palacium domini episcopi spectare dinoscitur 1 , debeam minislrare. quandoque vero dominus episcopus, qui nunc est, vel aliquis suus successor pro edificiis predicte domus triginta marcas 10 argenti dare decreverit, eadem domus cum ipsa area et omnibus superedificalis libere et sine omni contradictione ad episcopum, qui pro tempore fuerit, revertentur. quodsi prefate domus veri possessores edificia eadem vendere voluerint et episcopus monitus triginta marcas dare rennuerit pro eisdem, ipsi extunc edificia sua juxta pactum predictum in usus suos convertant sine contradictione qualibet, dolo et >5 fraude penitus exceptis. in cujus rei evidenciam presentem cedulam reverendo domino H[einrico] dei gratia Argentinensi episcopo et capitulo majori trado sigillo civitatis Argentinensis communitam. datum anno domini 1251, mense novembri. B aus Straßb. Bes.-A. G fase. 1498 or. mb. c. sig. pend. delapso. 358. Meister und Rath der Stadt Straßburg beurkunden , mit welcher Mitgift 20 ihr Bürger Otto , des Heinrich Marsilius Sohn, und seine Frau Gertrud sich gegenseitig bedacht haben. 1252 Februar 24 Straßburg im Münster. Hugo de Schiltencheim magister burgensium et consules Argentinenses. ne rerum gestarum veritas cadat in oblivionem, litterarum debet memoria perbennari. notum facimus igitur universis tarn presentibus quam futuris, concivem nostrum 23 Ottonem filium Ileinrici Marsilii uxori sue Gerdrudi hec bona pro nuptiis in dona- tionem contulisse : videlicet super almeindam et in vico Cecorum 6 libras et dimidiam redditus denariorum et 47 cappones, in dem Bruch 2 apud Rufam eccle- siam 22 uncias denariorum et 8 cappones, an der Caltahe 3 libras et 12 cappones. econverso ipsa Gerdrudis dedit hec bona sua predicto marito suo Ottoni in dotem : 30 scilicet in banno Kunigeslioven duos mansos minus 5 agris apud curiam Günonis Inter mercatores et juxta bona domni Sifridi Ymaginis 3 bortos solventes 30 solidos denariorum et 7 cappones, inter pontes 2 areas solventes 11 uncias et 4 cappones, in Sumersmaten prata trium virorum et in Holzmaten pratum unius viri. in cujus rei memoriam et stabilitatem presens exinde pagina est conscripla et sigillo civitatis 33 in testimonium conmunita. acta sunt hec in monasterio sancte Marie anno 1 Cfr. nr. 149 not. 2. 2 Vergl. Straßb. Gassen- und Häusernamen i. Mittelalter S. 44 ff. 1252 273 domini 1252, in vigilia Matliie, super palatium parvum 1 presentibus hiis testibus : Albertus Lagere albus, llezelo de Eckevridesbeim, Gozperto ministro fratrum, Rudolfo de Vegersheim, Gozelino, Johannes Vilnius, Burchardo Dispensatore, Hein- rico de Wolfgangesheim, Heinrico filio Marsilii, Gotzo filius Nicholai, Johannes s frater Friderici, Burchardo filio Burchardi Ripelini, Friderico de Ufwilre, Erbone filio judicis, Helferico de Kunigeshoven, Nycholao filio Cünonis, Rudegero filio Ulrici de Hunesvelt, Wezeloni filio Marsilii. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 23 c nr. 17 or. mb. c. sig. pend. laeso. io 359. Bischo/ Heinrich von Straßburg beurlmndet, daß die Stadt Straßburg von der Familie der Beger den Bannwein, welchen sie von den Herren von Lichtenberg und diese von der Straßburger Kirche zu Lehen hatten, um 400 Marh Silber abgelöst habe und wie die Beger durch Qiiterübertragungen ihre Lehensherren dafür entschädigt haben. 1252 Februar. 15 Heinricus dei gratia episcopus Argentinensis notum facimus Omnibus presens scriptum inspecturis, quod in civitate nostra Argentinensi de vino bannus dabatur, videlicet omni anno a vesperis pasche usque ad sex ebdomadas de qualibet carrata vini una ama, que a cauponibus ibidem medio tempore vendebatur. cum autem eundem bannum Heinricus de Lielitenberc advocatus Argentinensis et fratres sui a 20 nobis et Bagarii ab ipsis in feodo haberent, de consensu et voluntate nostra et predictorum fratrum de Lielitenberc predicti Bagarii scilicet Albertus albus et Murhardus, Willehelmus vicedominus et frater suus Wernherus, predictum bannum pro 400 marcis argenti vendiderunt Universität! civium Argentinensium sub tali forma, quod iu perpetuum civitas Argenlina ab eodem banno libera permaneat et 25 penitus absoluta ita, quod idem bannus nullo modo petatur deinceps ab aliquo vel recipiatur. in recompensationem autem predicti bann! prefati Bagarii assignaverunt hec bona predictis dominis suis et ecclesie nostre : videlicet Albertus et Murhardus 30 marcas argenti reditus in Muciaca pro 200 marcis a nobis tytulo pignoris ipsis obligatas, Willehelmus vicedominus noster omnia bona sua in banno medii Huges- ao bergen sita, scilicet duos mansos et attinentia, Wernherus autem frater suus 44 marcas in Altorf et 50 marcas in Quatzenlieim a nobis sibi obligatas. ne igitur hoc factum posterorum cavillatione vel temporis oblivione possit in irritum revocari, presentes litteras sigillo nostro munitas civitati nostre Argentinensi dedimus testi- moniales. anno domini 1252, mense februario, presentibus multis lionestis viris. 35 S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3» or. mb. c. sig. pend. Gedruckt darnach bei Schöpflin Als. dipl. I, 407 nr. 547. 1 Bis zum Jahre 1321, wo man die Pfalz auf dem heutigen Gutenbergsplatz baute, versammelte sich der Bath in der bischöflichen Pfalz am Münster. Dozftmole helle men den rot und das rothus, do nu ist des bischoves hol, in dem fronhofe berichtet Königshofen gelegentlich jenes Neubaues. (D. St-Chron. ® IX, 743.) Merkwürdig bleibt die unvermittelte Nebeneinanderstellung des Münsters und der kleinen Pfalz in der Datirung. 35 274 1252 360 . Der Straßburger Vogt Heinrich von Lichtenberg und seine Bruder beurkunden den Verkauf des Bannweins durch die Beger an die Stadt Straßburg sowie ihre und der Straßburger Kirche Entschädigung für den Verlust dieses Lehens. 1252 Februar. Ileinricus de Liehtenberc advocatus Argentinensis et fratres sui notum facimus omnibus presens scriptum inspecturis, quod nos a domino nostro episcopo Argenti- nensi bannum vini in civilate Argentinensi in feodo babuimus : videlicet omni anno a vesperis pascbe usque ad sex ebdomadas nimm amam vini de qualibet carrata vini, que a cauponibus ibidem medio tempore vendebalur. cum autem Bagarii de Argentina, scilicet Albertus albus et Murhardus, Willelielmus et Wernberus frater suus, eundem bannum a nobis in feodo baberent, de consensu et licentia nostra ipsum bannum pro 400 marcis argenti vendiderunt universitati civium Argentinensium sub tali forma, quod in perpetuurn civitas Argentina ab eodem banno libera perma- neat et penitus absoluta ita, quod idem bannus deinceps numquam ab aliquo petatur vel recipiatur. in recompensationem itaque predicti banni prenominati Bagarii nobis et ecclesie Argentinensi assignaverunt bec bona : videlicet Albertus et Murhardus 30 marcas argenti reditus in Muciche pro 200 marcis a domino episcopo tytulo pignoris ipsis obligatas, Willehelmus vicedominus omnia bona sua in banno medii Hugesbergen sita, scilicet duos mansos cum altinentiis, Wernberus autem frater suus 44 marcas in Altorf et 50 marcas in Quazzenheim a domino episcopo sibi obligatas. ne igitur hoc factum posterorum cavillatione vel temporis oblivione possit in irritum revocari, presens exinde pagina est conscripta et sigillis videlicet meo et predictorum Bagariorum in testimonium conmunita. acta sunt bec anno domini 1252, mense februario, medianlibus et adlestantibus liiis personis : videlicet Alberto Bägario albo, Hecelone de Eckevirdesheim, Burcardo Dispensatore, Gozperto ministro fratrum, Heinrico de Wolfgangesheim, Rudolfo de Vegersbeim, Gozelino filiastro Vitule, Johanne Vitulo, Gozzone filio Nicolai, Hugone de Sciltencheim, Heinrico filio Marsilii, Johanne filio Cunonis et Burebardo filio Hugonis Riplini consulibus ; Erbone filio judicis 1 , Reimboldo Stiubenwec, Friderico inter mercatores, Erbone et Reimboldo filiis Nicolai, Günrado judice, Rudolfo filio Lenzelini, Sifrido Bilde, Hugone Riplino, Petro Napa, Reimboldelino et aliis quam pluribus. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3» or. mb. c. 2 sig. pend. Das Siegel des einen Beger ist abgefallen. 1 Derselbe wird mit Johanne Nigro in dem Zeugenverseichniß einer Urkunde von 1252 Juni 19 genannt, die Albertus Begero magister civium et consules Argentinenses amstellen. Straßb. St. A. Raths- u. Bürgerbuch fol. 10a ton einer Hand des löten Jahrh. 5 10 15 20 25 30 35 1252 275 ' 361. Der /Straßburger Vogt Heinrich von Lichtenberg und seine Brüder beur- Mnden, daß Wilhelm und Werner aus dem Geschlecht der Beger zur Entschädigung für den Verkauf des Bannweins an die Stadt Straßburg ihnen und der Straßburger Kirche Güter im Bann von Mittelhausbergen zu Lehen aufgetragen 5 haben. 1252 März. Ileinricus de Liehtenberc advocatus Argen linensis et fratres sui notum facimus omnibus et presentibus protestamur, quod nos a domino nostro episcopo Argenti- nensi habuimus in feodo bannum vinarum in civitate Argentinensi. idem autem bannus talis fuit, quod omni anno a vesperis pasche usque ad sex ebdomadas io caupones dederunt de singula carrata vini, quod vendebanl, 1 amam vini. Bagarii autem de Argentina, scilicet Albertus albus et Murhardus, Willehelmus vicedominus et frater suus Wernherus, eundem bannum a nobis in feodo habue- runt, quem de oonsensu et licentia nostra pro 400 marcis argenti Universität! civium Argentinensium in libertatem vendiderunt ita, quod in perpetuum civitas Argentina io libera permaneat ab eodem banno et penitus absoluta, in recompensationem autem medietatis predicti banni Willehelmus et Wernherus prefati fratres assignaverunt nobis et ecclesie Argentinensi omnia bona sua in banno medii Ifugesbergen sita : scilicet quatuor mansos proprios et dimidium cum omnibus attinentiis et eadem bona loco banni receperunt in feodum. in cujus rei memoriam et perpetuam stabiso litatem presens exinde pagina est conscripta et sigillis scilicet predicti Heinrici de Liehtenberc et predictorum fratrum Willelielmi et Wernheri in testimonium con- munita. acta sunt hec de consensu venerabilis domini Heinrici de Siahelecke episcopi Argentinensis, anno domini 1252, mense martio, mediantibus et adtestan- tibus liiis consulibus civitatis Argentinensis, quorum unusquisque per mensem unum 25 magister fuit burgensium 1 : videlicet Alberto Bagario albo, Hecelone de Eckevirdes- heim, Heinrico de Wolfgangesheim, Gozperto ministro fratrum, Burcardo Dispensatore, Johanne Vitulo, Rudolfo de Vegersheim, Gozelino filiastro Ilartungi, Gozzone filio Nicolai, Ilugone de Sciltencheim, Heinrico filio Marsilii, Johanne filio Gftnonis, Burcardo filio ILugonis Biplini et aliis quam pluribus. nos autem fratres domini 30 Heinrici de Liehtenberc, quoniam propter juventutem nostram sigilla propria non habuimus, sigillo predicti fratris nostri in hoc facto contenti sumus. S aus Straßb. St. Ä. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3-> or. mb. c. 3 sig. pend. Gut erhaltne Siegel der beiden Heger und Heinrichs von Lichtenberg. 1 A. Ileusler Der Ursprung der deutschen Stadtverfassung S. 200 hat auf Grund obiger Urkunde den monatlichen Wechsel im Dürgernieisteramt constatirt und die Hathsliste mitgetheilt. 276 1252 362 . Der Cardinallegat Hugo nimmt die Stadt Straßburg von dem Interdict aus, das über alle Orte, in denen sich Anhänger König Konrads aufhalten, verhängt werden soll. 1252 Mai 10 Nivelles. Frater Hugo miseratione divina tituli sancte Sabine presbyter cardinalis aposto- lice sedis legatus dilectis in Christo clero et populo Argentinensi salutem in domino. per sincere devotionis Studium apud sedem apostolicam meruistis, ut petitionibus vestris benignum acomodemus auditum et illis exauditionis gratiam, quantum cum lionestate possumus, largiamur. sane cum, sicut nobis exponere cura- vistis, nonnulli milites et cives Argentinenses, qui decem numerum non excedunt, faveant C[onrado] nato quondam Friderici imperatoris paterne nequitie sectatori et in statutis nostris liabeatur expressum, quod in locis, in quibus fautores ejusdem Cfonradi] moram fecerint, cessari, dum presentes ibidem fuerint, debeat a divinis, nos vestris supplicationibus benignum impercientes assensum auctoritate vobis pre- sentium indulgemus, ut in ecclesiis civitatis ejusdem, excommunicatis et interdictis prorsus exclusis, non obstantibus hujusmodi statutis, divina valeant celebrari. nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre concessionis infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem hoc attemptare presumpserit, indignationem omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursu- rum. datum Nivelle 6 idus maji, pontificatus domini Innocentii pape quarti anno nono. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2728 or. mb. c. sig. pend. delapso. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 227 a des Straßb. St. A. bei Schöpflin Als. dipl. I, 408 nr. 549. — Im Auszug bei Wencker Appar. et instr. archiv. p. 165. 363 . Arnold Puer verkauft den Dominikanern zu Straßburg seinen zen Wasen benannten Hof daselbst für 40 Mark Silber und für ihren bei der St. Andreashirche gelegenen Hof, den er gleich jenem von der Straßburger Kirche zu Lehen nimmt. 1252 Juni 4. Ego Arnoldus dictus Puer notum facio universis presentibus et futuris, quod de consensu et auctoritate domini mei Il[einrici] episcopi ac capituli Argentinensis curiam meam vulgo dictam zen Wasen 1 , quam in feodo ab ecclesia Argentinensi tenebam, cum omnibus suis pertinentiis fratri Helwico priori et fratribus predicato- ribus Argentinensibus pro curia sua ecclesie sancti Andree conligua, in qua prius sorores sancte Elysabeth liabitabant, ac quadraginta marcis argenti vendidi libere pariter et absolute, curiam vero memoratam cum redditibus predicta pecunia con- paratis titulo feodi ac omni jure prioris curie videlicet zen Wasen ab ecclesia Argentinensi recepi exnunc in posterum possidendam. quare ut premissa debitam et inconvulsam obtineant firmitatem, presens instrumentum super liiis confectum prioris 5 10 15 20 25 30 35 1 Cfr. nr. 321 . 1252 277 fralrum predicatorum Argen linensium et mei sigillorum appensionibus feci sollemp- niter roborari. acta sunt hec anno domini 1252, pridie nonas junii, presentibus hiis: domiiio Berhtoldo decano, domino Heinrico arcliidiacono fratre suo, domino Alberto de Thalmezingen et aliis quam pluribus dominis meis canonicis Argentinen- s sibus, item domino Rüdolfo de Bacendorf, Gozone de Husbergen, Erbone filio judicis, Rüdolfo de Viegerslieim, Gozberto, Heinrico filio Marsilii et aliis plerisque civibus Argentinensibus 1 . B aus Straßb. Bee.-A. G fase. 1690 or. mb. c. 2 sig. pend. laesis. 364. Bischof Heinrich und das Domcapitel von Straßburg verpfänden Nicolaus io Zorn und Rulin, den Söhnen Hugo Ripelins, zwanzig Mark von der Molsheimer Steuer dafür, daß sie einen TJieil einer Schuldsumme an den Grafen Heinrich von Fürstenberg für sie bezahlt haben. 1252 Juni 13. II[einricus] dei gratia episcopus et capitulum ecclesie Argentinensis dilectis sibi Nicolao dicto Zorn et Rulino fratribus, flliis Hugonis Ripelini civis Argentinensis 2 , 15 salutem in salutis auctore. cum babito tractatu diligenti promisimus, nos daturos et soluturos certam argenti quantitatem nobili viro domino Heinrico comiti de Furstemberg nostro fideli Constantiensis diocesis pro eo, quod idem in ecclesie uni- versalis negotio nobis laborantibus astitit, quodque jus, si quod habebat vel habere videbatur in Ottenburg, Orttemberg, Gengenbach et eorum attinenciis nostre 20 diocesis, nostre cessit et donavit ecclesie libere et in totum et quod suum castrum Kurenburg et oppidum Verenbach Constantiensis diocesis cum eorum attinenciis nostre contulit ecclesie, recipiens eadem videlicet Kurenburg et Verenbach a nobis episcopo in feodum, prestito nobis nomine nostre ecclesie ratione dicti feodi fideli- tatis juramento 3 . cumque, dicte quantitatis argenti parte dicto comiti persoluta, pro 25 centum viginti marcis eidem obligaverimus redditus viginti marcarum percipiendos in collecta nostra Mollesheim nostre diocesis singulis annis, quia vos dictas centum viginti marcas dicto comiti pro nobis persolvistis sive satisfecistis pro eisdem, nos tractatu prehabito communi et diligenti redditus predictos viginti marcarum in dicto oppido Mollesheim pro centum viginti marcis, quas pro nobis solvistis, vobis 30 obligantes in dicto pignore vos in locum dicti comitis succedere volumus plene et in totum. et si casu aliquo tantam reddituum quantitatem nos apud Mollesheim non habere contigerit vel impediti recipere eosdem fueritis ibidem, quod minus apud Mollesheim recipietis, in Brussetal, ubi volueritis, in nostris redditibus et villis supplebitur vobis per nos sine qualibet difficultate, quoadusque dicte centum viginti 35 marce vobis per nos integraliter persolute fuerint, qualibet compensatione cessante. 1 Eine mutatis mutandis gleichlautende Urkunde Bischof Heinrichs von Straßburg über diesen Verkauf, von demselben Tage datirt, befindet sich im Straßb. Thom. A. Dominicains lad. 2 or. mb. c. sig. pend. laeso. 2 Dieses Zeugniß über die Abstammung der Zorns aus den Bipelins wirft den Zornischen Stamm- 40 bäum der Genealogen von B. Hertzog bis auf E. Lehr über den Haufen. 8 Cfr. nr. 343. 278 1252 nec impediemus vel impediri procurabimus, quominus dictos redditus recipiatis; sed eosdem dari faciemns et curabimus usque ad quantitatis dicte, ut suprascriptum est, plenariam solutionem, renuntiantes omni actioni et defensioni ac juri seu juris beneficio, quo juvari possemus contra vos, quominus suprascripta rata maneant, vel quo contra ipsa venire possemus. in cujus rei probationem presentem litteram vobis tradimus nostris sigillis munitam. datum anno domini 1252, idus junii, presen- libus nobis B[ertholdo] decano, G[onrado] de Wolva, E[berliardo] de Sultze, H[einrico] de Ossenstein arcbidiaconis, E[berhardo] de Entringen, A[lberto] de Talmessingen et aliis quam pluribus. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 3464 nr. 255 aus einem Fapier-Copialbuch des Straßb. Dom- capitels in der Schrift des 17ten Jahrh. 365 . Der Cardinallegat Hugo bewilligt der Stadt Straßburg, daß ihr Altar im Münster nur von einem Inlerdictsspruch betroffen werden kann, der diese Indul- genz ausdrücklich erwähnt. 1252 Juli 31 Toul. Frater Hugo miseracione divina tituli sancte Sabine presbiter cardinalis aposto- lice sedis legatus dilectis in Christo magistro, consulibus et universitati civium Argentinensium salutem in domino. multe devocionis affectus, quam ad Romanam habetis ecclesiam, nos inducit, ut peticionibus vestris benignum accomodemus auditum eas, quantum cum bonestate possumus, ad exauditionis gratiam admittendo. nos igitur vestris devotis supplicationibus benignum impercientes assensum auctori- tate vobis presencium indulgemus, ut in altari civitatis vestre in ecclesia beale Marie Argentinensis auctoritate litterarum nostrarum vel delegatorum nostrorum divina officia suspendi vel interdici nequeant absque mandato nostro special! faciente plenam et expressam de indulto hujusmodi mencionem. nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre concessionis infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem hoc attemptare presumpserit, indignacionem omnipotentis dei et bea- torum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. datum Tulli 2 kalendas augusti, pontificatus domini Innocentii pape quarti anno decimo. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 23b nr . 45 0 r. mb. c. sig. pend. delapso. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 9d ibid. bei Wencker Coli. arch. p. 471 nr. 2. Vergl. F. X. Kraus Kunst u. Alterthum i. Elsaß-Lothringen S. 356. 366 . Straßburger Synodalstatuten gegen Mißbräuche des Clerus in der Stadt und Dicecese Straßburg. 1252 November 5. Anno domini 1252, nonis novembris, publicata sunt hec statuta in sancta synodo Argentinensi : [1] probibemus, ne quis prelatus sive clericus cujuscumque ordinis vel religionis nostre civitatis et diocesis joculatoribus et islrionibus aliquid preter victum tribuat. et si quis prelatus cujuscumque religionis vel clericus contra fecerit, prelatum in libra Argentinensis monete decernimus muletandum a nobis, clericos vero alios beneficiatos sive non beneficiatos a suis arcbidiaconis in solidis quinque, cum probabilius sit hanc penam circa talia magis timeri. \2] item 5 10 15 20 25 30 35 1252 279 prohibemus, ne de cetero elemosinarum questores propter multas abusiones hucusque ab eis propositas in nostra civitate vel diocesi cum quibuscumque litteris nostris vel etiam apostolicis ad proponendum quidquam admittantur, sed per ipsos sacer- dotes ecclesiarum parrochialium id, quod in litteris apostolicis super bujusmodi 5 elemosinis concessis continetur et nostris testimonialibus, plene et sine dolo quolibet simpliciter exponatur nec sacerdotes ab bujusmodi collectoribus aliquam partem vel portionem sub pena suspensionis exigant nec fraudem in hiis conmittant. revocamus enim omnes nostras litteras bujusmodi collectoribus elemosinarum collatas. [3] item prohibemus, ne contra statuta concilii generalis 1 quisquam usurariorum manifestorum io nostre civitatis vel diocesis oblationes recipiat vel ad conmunionem sanctam admittat aut Christiane tradat sepulture. et qui contra fecerit, sciat se restiturum, quod sic acceperit, et nicliilominus ab officii executione suspendendum et alias graviter puniendum usque ad satisfactionem condignam. hec autem ab Omnibus sacerdotibus parrochialibus in suis ecclesiis publice precipimus singulis diebus dominicis denun- 15 ciari, negligentes per nos vel archidiaconos eorundem staluentes puniri. [4] item scriptores et alios negotiatores honestos nostre civitatis et diocesis clericos in minoribus ordinibus constitutos, nisi babitu, veste et moribus ac tonsura discipline clericali conpetenti se conformaverint, infra mensem exnunc, quod fieri monemus et mandamus, extunc in foro seculari conveniantur. [5] item cum tarn dudum 20 monuerimus publice in nostris synodis, ne quis clericorum nostre civitatis vel diocesis secum in domo concubinam detinere presumeret manifeste, et aliqui nostris monitionibus minime curaverint obedire, secundum jurium statuta omnes clericos nostre civitatis sive diocesis, qui secum in domo suas tenent concubinas notorie, suspensos a jure denunciamus mandantes Omnibus prelatis et archipresbiteris, ut 25 concubinas bujusmodi moneant, quod a clericis, quibus cohabitant notorie, recedant infra mensem, alioquin extunc easdem non diöerant exconmunicare. [ö] item prohibemus divinatorum arlem pestiferam secundum litlere bujusmodi lecte te- norem. [7] item cum monuerimus tarn dudum abbates et prepositos ac priores nostre civitatis et diocesis, ut proprietarios suos monachos et canonicos reguläres 30 ad observantiam regulärem inducerent et proprietatis abdicationem, nec ex bujusmodi monitione senserimus profectum, quamvis ex hoc eorundem negligentiam punire possemus, tarnen eis deferre volentes iterato monemus et precipimus, ut infra synodum fuluram in suis subditis hec corrigere studeant et emendare. alioquin extunc non solum ipsos ab amministratione removere studebimus, sed et, ne nostre 35 inponi possit negligentie, ad correctionem bujusmodi secundum quod alias debuerimus procedemus. [3] item denunciari precipimus per omnes nostre civitatis et diocesis parrochiarum sacerdotes, fideles non solum ad prediales immo et ad decimas personales teneri. T aus Straßb. Thmn. A. lad. 13 (Diversa) or. mb. c. sig. pend. laeso. Beste des Straßb. 40 Biscliofssiegels. Gedruckt darnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 317 nr. 40. ' Canon 67 des 4ten Lateranconcils von 1215. Cfr. Bichter Corp. jur. canonici 11, 787. 280 1252 367. Meister und Rath, der Stadt Straßburg beurkunden, daß die Dorfgemeinde Griesheim die in ihrem Bann gelegenen Güter des Straßburger St. Leonhardsspitals von jeder Steuer befreit habe. 1252. Albertus Bägarius albus Magister burgensium et consules Argentinenses sub- scripti notum facimus omnibus presens scriptum inspecturis, quod Universitas villanorum in Criechesheim prope Tungensheim ad vitandas rixas et discordias de conmuni consilio et bona voluntate ipsorum omnia bona, que domus hospitalis sancti Leonhardi in Argentina in banno et territorio predicte ville habere dinoscitur, ab omni exactione et collecta, que ipsi singulis annis pro servitio dominorum suorum vel expensis propriis deinceps colligere et persolvere lenebuntur, exnunc libera dimi- serunt ita, quod ipsi vel successores eorum super eadem bona nullas exactiones, collectas vel servitia, quocumque nomine censentur, inponent vel exigenl nec inponi vel exigi procurabunt, fraude et dolo penitus exceptis. ad majorem etiam hujus facti cautelam et evidentiam nomina villanorum predicte ville omnium presentibus litteris sunt inscripta, qui omnes buic salubri facto liberaliter consenserunt : vide- licet Sigelo filiaster Hurretzeres, Walther senior, Heinricus Rorere, Erbo, Walther junior, Volmar, Verlin, Fridericus puer, Cunradus preco, Burcardus Unfüge, Bur- cardus de Apiaca, Fridericus Salatin, Rülinus fdius Adelheidis, Bertoldus Deckere, Heinricus Scherphere, Ortolfus filiaster Vulturis, Dietherus Ovenere, Günzo Engerman, Sifridus Hoden, Heinricus Pfütze, Cunradus frater suus, Heinricus de Frankenheim, Heinricus filiaster Discincti, Cunradus Butel de Gügenheim, Cüno et Cunradus servientes cellerarii de Borre. in cujus facti evidentiam et stabilitatem perpetuam presens exinde pagina est conscripta et sigillo civitatis nostre in testi- monium conmunita ad preces predictorum villanorum et hospitalis accidente. acta sunt bec anno domini 1252, in tempore nostri consilii : videlicet Ilecelonis de Eckevirdesheim, Heinrici de Wolfgangesheim, Gozperli ministri fratrum, Rudolf! de Vdgersheim, Johannis Vituli, Burcbardi Dispensatoris senioris, Gozzonis filii Nicolai, Hugonis de Sciltenclieim, Gozelini filiastri Ilartungi, Burcardi filii Hugonis Riplini, Johannis filii Cünonis, Heinrici Marsilii. H aus Straßb. Hosp. A. lad. 34 fase. 9 or. mb. c. sig. pend. laeso. 368. Graf Sig eher t von Werd bestätigt einen Zehntenerlaß seines Großvaters Sigebert für die Kestenholzer Besitzungen der St. Arbogastshirche. 1252. Universis Christi fidelibus presentem paginam inspecturis comes Sigebertus firmiter credere, quod testatur. non decet nec est conveniens, ut successores et posteri aliquid adtemptent contra benefacta, que sui antecessores et progenitores pie et salubriter in remedium animarum suarum religiosis locis ac venerabilibus inpenderunt. hinc est quod, cum olim felicis recordacionis comes Sigebertus avus meus de consensu patris mei comitis Heinrici tune viventis terram ecclesie sancti Arbogasti sitam in banno ville Kestenhülsz, quam tune ibidem habuit ipsa ecclesia vel inposterum esset habitura, ab omni decimacione, que ad ipsum avum meum 5 io 15 20 25 30 35 1252—1253 281 spectabat, quam idem avus meus jure feodali ab Argentinensi tenebat et possidebat ecclesia, in remedium sue et heredum suorum animarum in perpetuum liberam dimiserit et absolutam, consensu venerabilis et reverendi patris bone memorie Ileinrici tune Argentinensis episcopi super hoc plenius accedente, ego ea, que ab 5 ipsis super dicta decimacione salubriter sunt facta, volens firma et stabilia in perpetuum permanere meum eisdem adhibeo assensum, in testimonium et evidentiam premissorum presenti pagine meum appendens sigillum. actum anno domini 1252. Jl aus Straßb. Hosp. A. lad. 14 fase. 1 or. mb. c. sig. pend. laeso. 369 . Prior Helwic und der Convent der Straßburger Dominikaner tauschen io zwei eben erworbene Höfe bei Jung St. Peter mit dem bischöflichen Stadelhof. 1253 Januar 30. Frater Helwicus prior et conventus fratrum predicatorum Argentinensium omnibus presens scriptum inspecturis salutem in perpetuum. noverint universi presentes et futuri, quod nos duas curias contiguas aput sanctum Petrum juniorem 15 sitas, qua rum una fuit monachorum de Werneswilre ordinis Cisterciencis et altera civium Argentinensium Ulrici Scbotonis et uxoris sue Elizabet, Scboubonis Ger- hardi et uxoris sue Adelheidis, quas ab eisdem nostro nomine emimus, ecclesie Argentinensi pro conmutacione curie sue dicte Stadelhoven dedimus libere pariter et absolute corporalem tradentes eisdem possessionem cum integro jure vere pro- 20 prietatis, nichilominus nosmet ipsos obligantes ad periculum evictionis secundum legittimas sanctiones. quare ut premissa debilam et inconvulsam obtineant firmitatem, presens instrumentum super hoc confectum sigillo nostro fecimus roborari. acta sunt hec anno domini 1253, 3 kalendas februarii, presentibus hiis : domino Reinhardo de Tenge et domino Eberbardo de Entringen canonicis 25 Argentinensibus, domino Rüdolfo de Vegersheim, Gozberto, Sigelino Ilartungo, Hezekino civibus Argentinensibus et aliis quam pluribus. B aus Straßb. Bee.-A. G fase. 2703 or. mb. c. sig. pend. laeso. 370 . Bischof Heinrich von Straßburg beurkundet, daß die Straßburger Bürger Ulrich Schotio und Qerhard Schob mit ihren Frauen ihren bei Jung St. Peter 3o gelegenen Hof den Straßburger Dominikanern für 90 Mark verkauft und diese ihn gegen den bischöflichen Stadelhof eingetauscht haben. 1253 Januar 30 Straßburg. Heinricus dei gracia Argentinensis episcopus omnibus hoc presens scriptum inspecturis salutem in perpetuum. noverint universi presentes et futuri, quod Ulricus Schotto et uxor sua Elizabeth, Gerbardus Schob et uxor ejusdem Adelheidis 35 cives Argentinenses de consensu heredum suorum curiam suam aput sanctum Petrum juniorem sitam contiguam curie monachorum de Werneswilre ordinis Cister- ciensis, quam justo titulo possidebant, fratri Helewico priori et fratribus predicato- ribus Argentinensibus pro nonaginla marcis argenti sub pleno jure proprietatis 86 vendiderunt. prior vero ac fratres memorati predictam curiam nobis ac capilulo nostro pro conmutatione curie nostre Stadelhoven assignarunt sub pleno jure proprietatis ab ecclesia nostra de cetero possidendam. quare ut premissa debitam et inconvulsam obtineant firmitatem, presens scriptum super liiis confectum sigillorum nostri a et civitatis nostre Argentinensis appensionibus fecimus roborari. datum Argentine anno domini 1253, 3 kalendas februarii. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2703 or. mb. e. 2 sig. pend. laesis. 371. Bischof Heinrich von Straßburg beurkundet, daß sein Lehensmann Egelolf Brunco, den der Straßburger Bürger Heinrich Rufus ’ Sohn gefangen gehalten, Urfehde geschworen habe. 1253 März 10 Straßburg auf der bischöflichen Pfalz. Heinricus dei gratia Argentinensis episcopus notum facimus Omnibus per presentes, quod super liberatione Egelolfi Brunconis, quem Heinricus filius Rufi civis noster Argentinensis in vinculis tenuit 1 , facta est compositio subscripta : idem vero Egelolfus Brunco coram nobis et consilio civitatis ceterisque lionestis viris fecit securitatem, que dicitur urvehte, corporali sacramento prestito, quod ab ipso vel amicis suis pro eadem captivitate predictus Heinricus vel aliqui amicorum suorum ac civium Argentinensium numquam graventur aut molestentur. ad majorem etiam cautelam dictus Egelolfus omnia feoda sua, que a nobis et ecclesia nostra tenet, in manus nostras obligavit ita, si predicta compositio violata fuerit ab ipso vel amicis suis, quod eadem feoda vacabunt et a nobis vel successore nostro de predictis feodis leso satisfactio exhibeatur condigna. preterea Bilgerinus de Wangen, Wernberus Regere, Hugo de lapidea porta et Cünzo de Landesberc juramento prestito fideliter promiserunt, si prefata compositio violata fuerit, quod ipsi consilio et auxilio violatoribus compositionis se opponant et satisfactionem promoveant. si autem super violatione compositionis orta fuerit discordia, nos veritatem inquirere debemus super eodem et, quiequid provide decreverimus, ratum permanebit, fraude et dolo penitus exceptis. in cujus rei memoriam presens exinde pagina est con- scripta et sigillis nostro videlicet et sepe dicti Egelolfi Brunconis in testimonium communita. acta sunt supra palatium nostrum in Argentina hec publice anno domini 1253, feria 2 ante festum sancti Gregorii, in presentia nostra et aliorum multorum. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Getv. Corp. K lad. 15 or. mb. c. 2 sig. pend. delapsis. a) B nostro. 1 Ueber einen in der Gefangenschaft des Bischofs Heinrich von Straßburg befindlichen Bitter des Grafen von Leiningen, H. de Carnelebach, und dessen Freilassung enthält eine Briefsammlung eines cod. mb. sec. XIV in der Trierer Stadtbibliothek einige wohl schon den 40ger Jahren des 13ten Jahrh. angehörende Schreiben, die freilich manches rein Formelhafte enthalten, ferner einen Brief, in dem C. Bukilin von Starkenburg und die Burgmatmen daselbst einen P. de Argentina ersuchen, für räuberische Ueberfälle heimlich Schiffe aus dem Neckar in den Bhein zu bringen. Hie Sammlung ist gedruckt in der Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. III, 59 ff. 5 10 15 20 25 30 35 1253 283 372 . Palst Innocenz IV trägt dem Cardinallegaten Hugo auf, den Dispens, welchen der Bischof non Slraßlurg dem Domprobst Walther von Geroldsech daselbst über den Besitz gewisser hirchlicher Beneficien ertheilt habe, zu bestätigen. 1253 April 11 Perugia. 5 Innocentius episcopus servus servorum dei dilecto filio fratri Hugoni tituli sancte Sabine presbilero cardinali apostolice sedis legato salutem et apostolicam benedictionem. dilectus filius Walterus prepositus ecclesie Argentinensis 1 natus nobilis viri Walteri domini de Gerolseke nobis exposuit, quod, cum nos olim vene- rabili fratri nostro episcopo Argentinensi nostris dederimus literis in mandatis, ut io cum eo super oblentis et obtinendis prelaturis dignitatibus et aliis ecclesiasticis beneficiis etiam cur am animarum haben tibus usque ad summam, de qua expedire viderint, non obstante constitutione concilii generalis 2 seu quod idem Walterus minus etatis viginti quinque annis, dummodo decem et novem esset annorum, auctoritate apostolica dispensaret, tandem idem episcopus comperto, quod vigesimum 15 annum attigerat, ut tres ecclesias curam habentes, quas tune obtinebat, licite retinere et duas posset dignitates seu prelaturas recipere ac retinere cum illis, secum auctoritate literarum bujusmodi dispensavit, prout in literis ipsius episcopi confectis exinde plenius dicitur contineri. unde nobis humiliter supplicavit, ut, quod ab episcopo super hoc factum exlitit, confirmare de benignitate apostolica curaremus. 20 ipsius igitur supplicationibus inclinati mandamus, quatenus, quod ab episcopo memorato predictarum literarum auctoritate factum est in hac parte, ipsius prepositi et patris et fratrum suorum circa ecclesiam devotione pensata, per te vel per alium confirmare auctoritate nostra procures. datum Perusii 4 idus aprilis, pontificatus nostri anno decimo 3 . 25 Aus Ripoll Bullar. ord. prcedicat. VII, 30 nr. 374 (ex archivo ordinis lib. A fol. 747). — Potthast Reff, pontif. nr. 14938. 373 Adelheid die Gemahlin Kaufmanns von Dingsheim schenht dem Straßburger St. Katherinenhloster Güter im Bann von Dingsheim und Wolfisheim gegen eine jährliche Zinsleistung zu ihrer und ihres Mannes Lebzeiten. 1253 Juli 5. 30 Notum sit omnibus presentem paginam inspecturis, quod, cum ego Adelbeidis uxor Chöfmanni de Thungenslieim et idem Chöfman maritus meus pariter emerimus 1 Schon im Jahr vorher, 1252 August 21 Perugia, hatte der Pahst demselben Cardinallegaten die Besetzung der ledigen Straßburger Bomprobstei, zu der sich viele Bewerber drängten, übertragen. Cfr. Ripoll Bullar. ord. prcedicat. I, 215 nr. 265. — Potthast Reg. pontif. nr. 14692. Waltherus prepositus 35 Argentinensis erscheint schon in einer Urkunde s eines Vaters Walther von Geroldseck für Kloster Tennenbach, 1252 Januar 6 (in die epiphanie). Cfr. Schöpflin Hist. Zar.-Bad. V, 221 nr. 127. 2 Canon 29 des 4ten Lateranconcils. Cfr. Richter Corp. jur. canonici II, 461. 3 Domprobst Walther zur Annahme noch eines kirchlichen Benefiz den Dispens zu ertheilen, da er ja das 23ste Lebensjahr schon erreicht habe, gibt Innocenz IV dem Cardinallegaten Hugo im gleichen 40 Jahr, 1253 Deeember 11 Roni im Lateran, den Auftrag. Cfr. Ripoll Bullar. ord. prcedicat. VII, 32 nr. 379. — Potthast Reg. pontif. nr. 15176. 284 1253 de denariis nostris post inter nos contractum matrimonium mansum et dimidium situm in banno ville Thungensheim adque ego kdelheidis et prefatus maritus mens Chöfman de conmuni voluntate et consensu nostro dictum mansum et dimidium diviserimus mihique cesserit in eadem divisione secundum consuetudinem civitatis Argentinensis et regionis dimidius mansus, ego eundem dimidium mansum dedi, 5 contuli, donavi atque possessionem ipsius tradidi monaslerio sancte Katherine apud muros Argentinenses in remedium anime me§ et antecessorum meorum cum omni jure, quo ego tenebam et possidebam dictum dimidium mansum, in perpetuum tenendum et possidendum, sub liac tarnen forma et condicione, quod priorissa et conventus monasterii sancte Katherine antedicti dabunt et assignabunt mihi et 10 Aug. is marito meo antedicto in civitate Argentinensi inter assumptionem et nativitatem sept. 8 beate virginis Marie singulis annis pensionem decem quartalium tritici et siliginis sine omni dampno nostro, quam diu ambo vixerimus vel alter nostrum vivet, nobis vero ambobus defunctis, nullus heredum nostrorum quicquam juris habebit in pensione et in dimidio manso antedicto, sed tarn pensio quam dimidius mansus 15 antedictus prefato monasterio cedent libere et absolute, insuper dedi, contuli et donavi de voluntate et consensu predicti mariti mei monasterio sancte Katerine prediclo in remedium anime mee et antecessorum meorum universa bona, que dedi in dotem marito meo sepe dicto, sita in banno ville Wolvisheim, videlicet decem agros et dimidium in pratis et dimidium mansum et quartam partem mansi iti 20 nemore seu arbustis, atque possessionem ipsorum tradidi in perpetuum tenenda ac possidenda a monasterio prefato eo jure, quo ego eadem bona tenui et possedi, sub hac a tarnen condicione et forma, quod priorissa et conventus dicti monasterii dabunt et assignabunt mihi et marito meo sepe dicto annuatim in festo sancti Juni 21 Johannis baptiste pensionem duarum librarum Argentinensis monete, quam diu nos W ambo vixerimus vel alter nostrum vivet, nobis autem ambobus defunctis, nullus heredum nostrorum quicquam juris habebit in pensione denariorum et bonis ante- dictis, sed tarn pensio denariorum quam bona predicta prefato monasterio cedent libere et absolute, ut autem premissa firma et stabilia in perpetuum perseverent et ne inter me vel maritum meum aut nostros heredes ex una parte aut priorissam 30 et convenlum antedictos ex altera super premissis questio vel discordia in posterum oriatur, presens pagina est super eisdem confecta et sigillis reverendi patris ac domini H[einrici] episcopi et civitatis Argentinensis sollempniter conmunita. nos H[einricus] dei gratia episcopus et R|udolfus] theolonarius magister et consules civitatis Argentinensis teuere presentium confitemur et publice protestamur, quod 35 nos ad peticionem et instantiam Adelheidis et mariti sui Chöfmanni atque priorisse et conventus predictorum presenti pagine in testimonium et evidentiam atque pre- scriptorum perpetuam memoriam sigilla nostra duximus appendenda. datum anno domini 1253, 3 nonas julii. H aus Straßb. Hosp. A. lad. 139 fase. 18 or. mb. c. 2 sig. pend. mutilatis. 40 a) II ac. 1253 285 374. Der Cardinallegal Hugo fordert unter Verheißung non Ablaß zur Unterstützung des Straßburger Münsterbaues auf. 1253 September 11 [Löwen]. Universis Christi fidelibus per regnum Alamannie constitutis presentes litteras inspecturis frater Hugo miseratione divina tituli sancte Sabine presbiter cardinalis 5 sedis apostolice legatus salutem in domino. quoniam, ut ait apostolus, omnes stabimus [weiter wie in nr. 221 bis vitam eternam]. cum igitur, sicut venerabilis pater Argentinensis episcopus, prepositus, decanus et capitulum ecclesie beate Marie loci ejusdem nobis insinuare curarunt, iidem ecclesiam ipsam de novo reparare ceperint opere sumptuoso et ad reparationem ipsius fidelium suffragia noscantur io plurimum oportuna, universitatem vestram rogamus, monemus et hortamur in domino in remissionem vobis peccaminum injungenles, quatinus de bonis vobis a deo collatis pias eis elemosinas et grata caritatis subsidia erogetis, ut per Subventionen! vestram dictum opus valeat consummari et vos per hec et alia bona, que domino inspirante feceritis, ad eterne possitis felicitatis gaudia pervenire. nos enim 15 de omnipotentis dei misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus auctoritate confisi Omnibus vere penitentibus et confessis, qui manum eis ad boc porrexerint adjulricem singulis diebus usque ad consumationem operis, centum dies a de injuncta sibi penitentia misericorditer relaxamus, presentibus post consummationem operis minime valituris. quas mitti per questuarios discretius [inhibemus] b , eas, 20 si secus actum fuerit, carere viribus decernentes. datum Lo[vanie] c 3 idus septembris, pontificatus domini Innocentii pape quarti anno undecimo. F aus Straßb. Frauenh. A. Donationsbuch nr. 2 fol. 215» cod. chart. sec. XV *. 375. Cunradus ecclesie Argentinensis scolasticus ex mandato Hugonis tituli sancte Sabine presbiteri cardinalis apostolice sedis legati sententias excommunica- 25 tionis, suspensionis et interdicti, quas episcopus Constantiensis contra abbatem et conventum monasterii sancti Galli promulgaverat, cum nec per se nec per suffi- cientem procuratorem termino prefixo coram ipso in Winterture comparere curavisset, petente magistro R[uodolfo] canonico Basiliensi procuratore monasterii relaxat. «litteras venerabilis.» actum apud Winterture anno domini 1253, M kalendis octobris. 1253 October 1 Winterthur 1 2 . Aus Wartmann Uri.-Ti. d. Abtei St. Gallen III, 129 nr. 923 nach dem Original im Stiftsarchiv von St. Gallen. a) F setzt centum dies vor singulis diebus. b) Offenbar nur vom Coptsten übersehen. c) Auf die deutlich erkennbare Silbe Lo folgen fünf gleichmäßige mit einander verbundne Verticalstriche, am 35 Schluß ein c oder e ; über dem Ganzen ein Abkürzungsstrich. 1 Ebenda befinden sich zwei nahezu gleichlautende Indulgenzen des Cardinallegaten Petrus für den Straßburger Münsterbau, die eine von 1255 März 16 Straßburg, die andre von 1255 März 26 Constanz datirt. 2 Ueberhaupt ist in jenen Jahren der Straßburger Scholasticus in den Streitigkeiten zwischen dem 40 Bischof von Constanz und dem Abt von St. Gallen wiederholt zu Gunsten des letztem thätig, meist in Folge päbstlicher Mandate. Vergl. Wartmann a. a. 0. nr. 916, 917, 920, 922, 926, 931. 286 1253 376. Die Brüder Walther und Eierhard, der Schultheiß und der Marschall von Straßlurg, verbürgen sich für eine Qüterschenhung ihrer Mutter Luchardis im Ersteiner Bann an das Kloster des heiligen Francishus zu Straßburg. 1253 October 3. Waltherus sculletus et Eberhardus marchalcus fratres Argentinenses notum s facimus Omnibus presens scriptum inspecturis, dilectam genitricem nostram dominam Luchardim dotem suam, quam a patre nostro in banno Erstheim habuit, de con- sensu nostro monasterio beati Francisci in Argentina contulisse pleno jure perpetuo possidendam, abrenuntiando omni juri, quod in predicta dote et in omnibus bonis patris nostri habuit, prestito juramento corporali. nos autem obligavimus et obli- io gamus nos waran dos donationis eorundem bonorum ita, si ab uterinis nostris aliqua questio vel impeticio in predicta bona moveatur in posterum, quod nos sine brande ac dolo eadem bona prefato monasterio libera faciamus. in cujus rei evidentiam et stabilitatem presentes litteras sigillis videlicet venerabilis domini nostri Heinrici episcopi Argentinensis, domini Walleri de Gerolzeke avunculi nostri, Arnoldi Pueri is sororii nostri et nostris munitas prefato monasterio beati Francisci dedimus testi- moniales. acta sunt hec anno domini 1253, 5 nonas octobris, presentibus teslibus subscriptis : domino Eberbardo de Sülze, Bertlioldo de Ohsenstein, . . de Lupbe, Alexandro preposito Haselacensi canonicis Argentinensibus et Friderico canonico sancti Petri, Willelielmo milite vicedomino, Bertlioldo dicto Ruses, Hein- 20 rico Marsilio et H[einrico] filio Marsilii, Nicolao filio Cünonis inter mercatores civibus Argentinensibus et aliis quam pluribus. H aus Straßb. Hosp. A. lad. 49 fase. 13 or. mb. c. 4 sig. ptnd . 1 Das bischöfliche Siegel ist abgefallen. 377. Das St. Thomascapitel zu Straßburg gibt ein daselbst jenseits der 25 Breusch gelegenes Grundstück mit Haus dem Fischer Albert in Erbpacht. 1253 October 16. Nicolaus prepositus, Burcardus decanus totumque capitulum sancti Thome Argentinensis omnibus presentem cedulam inspecturis et rei geste noticiam. Universität!. vestre presentibus innotescat, quod nos quandam aream ad nos pertinentem ao trans Bruscam a cum domo in eadem area sita Alberto piscatori et suis heredibus legittimis hereditario jure concedimus ad centum annos possidendam, ita tarnen, quod ipse et sui heredes prefatam aream possidentes nobis septem solidos Argentinensis monete et duos cappones de ipsa persolvant annuatim, proviso tarnen, ne idem census a pluribus particulariter, sed ab uno heredum seniore totalitär confe- 35 a) B Buscam. 1 Ebendaran ist ein Pergamentzettel geheftet, auf dem von einer Hand der zweiten Hälfte des 13ten Jahrh. bemerkt ist, daß Schwester Liugart von Hiuneburc dem Kloster einen Zins von 100 Vierteln im Ersteiner Bann gegeben habe, von denen 50 von ihren beiden Söhnen um 60 Mark gelöst worden seien. 1253 287 rantur. et ne quis imposterum super tali concessione calumpnie scrupulus oriatur, presens scriptum sigillo capituli nostri fecimus communiri. datum anno domini 1253, 17 kalendas novembris. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 3654 or. mb. c. sig. pend. laeso. 5 378. Der Convent des Frauenhlosters St. Stephan zu Straßburg trifft neue Aufnahmebestimmungen, die Bischof Heinrich von Straßburg bestätigt. 1253 December 13. Universis ecclesiarum rectoribus, ad quos presens scriptum pervenerit, abbatissa et convenlus sancti Stephani Argentinensis devotas orationes in Christo. sub io religionis habitu pie vite Studio necesse est provideri, ut in divinis beneplacitis exequendis avaricie non possint obstaculo impediri. cum itaque nostrum monasterium sepius in retroactis temporibus passum sit defectum gravem in divinis ex eo, quod canonici nostre ecclesie alibi racionem a beneficiorum ecclesiasticorum habentes deser- viebant, nos, ne id de cetero contingere posset, infedentes b studiose staluimus de 15 consensu et auctoritate domini nostri episcopi, quod deinceps nullus in noslra ecclesia canonicus vel prebendarius recipiatur, qui alibi canoniam sive aliud bene- ficium ecclesiasticum habere dinoscitur, cui tenetur deservire. et si post recepcionem aliquis in nostra ecclesia aliud beneficium ecclesiasticum adeptus fuerit, idem, nisi infra mensein lioc ipsum reliquerit et recesserit ab eodem, extunc nec in nostrum 20 recipiatur consorcium nec sua ministretur prebenda nec pro canonico habeatur. de jam ante receptis slatuimus, quod, nisi ecclesiam nostram in divinis officient et divinis intersint secundum quod tenentur, fructibus sue probende priventur per abbatissam tarn diu, quousque post satisfactionem debitam secundum quod debuerint divinis curaverint interesse. et si per mensem post hujusmodi privacionem fructuum 25 pertinaciter se quisquam nostrum subtraxerit c servicio divinorum, extunc nec pro canonico in ecclesia nostra habeatur nec quidquam sibi de nostra ecclesia ministretur. statuimus eciam, cum certum canonicarum nostre ecclesie numerum non habuerimus, ut de cetero sedecim tan tum canonice in nostra recipiantur ecclesia et totidem ministrentur probende, cum facultatem ministrandi plures prebendas comode 3o non habeamus. ad hujusmodi utique statuti observacionem nos nostrosque succes- sores obligamus corporali super hoc prestito juramento nec de cetero quemquam in nostre ecclesie canonicam seu canonicum recipiemus vel recepto ministrabimus nisi d . . . . ad dicti statuti evidenciam et memoriam perpetuam presentes litteras sigillis domini episcopi ac nostris abbatisse et conventus fecimus communiri. nos 35 Heinricus dei gracia episcopus Argentinensis huic statuto consensimus et nostra auctoritate factum cum deliberacione provida confitemur, appendentes super hoc presentibus litteris nostrum sigillum. actum anno domini 1253, idus decembris. B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 2863 fol. 68b aus einem, Präbendenbuch der St. Stephansabtei von 75 Pergamentblättern, von einer Hand des 14ten Jahrh. eingetragen mit der TJeber- 40 schrift: statuta canonicorum et canonicarum monasterii s. Stephani Argentinensis. a) racione. h) sic! morden zu sein. ;) B subtraxerint. d) Vom Copisten scheint eine Zeile der Vorlage übersehen 288 1253 379 . Die Pßeger und die Bruderschaft des Straßburger Hospitals beurkunden, daß sie mit hinterlassenem Gelde des verstorbenen Bruders Konrad des Schmieds Aecher im Bann von Griesheim und Pfuhlgriesheim gehäuft haben. 1253. In nomine domini amen, quod humana disponit ratio dignum memoria, litte- rarum apicibus expedit commendari. nos igitur videlicet Albertus miles dictus Begro et Rüdolfus dictus de Vegersbeim et Johannes cognominatus Vitulus curatores et rectores bonorum et domus hospitalis in Argentina, nos quoque fratres ejusdem hospitalis universi omnibus hoc scriptum intuentibus noticiam rei geste. notum esse cupimus universis, quibus nosse fuerit oportunum, quod, Cünrado fabro fratre nostri hospitalis viam universe carnis ingresso, nos per peccuniam aliquantulam videlicet novem marcas in bonis ejusdem Gunradi repertam, de consensu et volun- tate Gertrudis relicte ipsius G ünradi et Johannis clerici filii eorundem consortium et fraternitatem ipsius hospitalis babentium, septem agros frumentiferos sitos in banno ville Griecbesheim preter unum duale, quod situm est in banno Vulencrie- chesheim, comparavimus nomine ipsius hospitalis sub hac a condiciouis forma, ut ipsum hospitale de agris jam dic.tis Gerdrudi et Johanni ßlio suo predictis ambobus pariter et successive, quoad vixerint, preter administrationem, in qua tenetur eis, sex quartalia siliginis annis singulis assignabit. statuimus etiam ad peticionem et voluntatem ipsius Gertrudis et Jo hannis, ut singulis annis uno «herum ammodo et in perpetuum ipsius Gunradi jam defuncti et aliorum duorum post ipsorum obitum anniversalis memoria habeatur in divino officio et orationibus et eodem die 5 b solidi denariorum de supradictis sex quartalibus ministrentur hoc modo, quatuor denarii ipsis duobus sacerdotibus et unus ipsi scolari, residui vero de quinque solidis ad solatium fratrum et infirmorum expendantur. ut autem hec rata permaneant, presens scriptum sigillo ipsius hospitalis duximus roborandum. actum anno domini 1253. H aus Straßb. Hosp. A. lad. 34 fase. 9 or. mb. c. sig. pend. Gut erhaltnes Siegel des Hospitals mit der Legende : 8. hospitalis sancti Leonhardi Argentinensis. 380 . Meister und Rath der Stadt Straßburg beurkunden, unter welchen Bedingungen Bischof Heinrich von Straßburg Sigelin Bilde wieder m Gnaden aufgenommen habe. [ 1253.] E. magister consules et Universitas civium Argentinensium ad cunctorum notitiam volumus pervenire, quod dominus noster H[einricus] dei gratia episcopus Argentinensis dominum S[igelinum] Bildenem in suam recepit gratiam sub hac forma, quod dictus Bilde officium sculteti in Bisehovesheim prope Argentinam et pignora, que in dicta villa et villa Tancratsheim a dicto domino nostro episcopo habet, sibi remittit sine omni contradictione libera et soluta una cum pecunia, quam sibi dictus dominus noster pro equo videlicet triginta tres marcas solvere tenetur. item faciet pro emenda domino nostro episcopo, quiequid R[udolfus] dominus de Batzendorff et R[eimboldus] dictus Liebencellere duxerint statuendum, et centum marcas, quas in possessionibus castri Wikersheim a domino H[einrico] Romanorum rege hone a) H ac. b) V auf Rasur. 5 10 15 20 25 30 35 40 1253 — 1254 289 memorie recepitin possessiones convertet easque a domino nostro Go[nrado] Romanorum rege et suis successoribus in feodum recipiet et habebit est etiam hoc additum, quod dictum dominum episcopum vel suos in civitate vel extra civitatem preter formam judicii non offendet nec molestabit aliquatinus vel gravabit. hec 5 omnia dictus S[igelinus] se impleturum et observaturum promisit corporali prestito juramento. ego S[igelinus] Bilde omnia prescripta me observaturum et impleturum promisi et promitto corporali prestito juramento. in hujus facti evidentiam presen- tibus litteris cum sigillo civitatis meum sigillum in testimonium est appensum. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 3465 nr. 280 aus einem Papier-Copialbuch des Straßb. Dom- 10 capitels von 595 Blättern, von einer Hand des ausgehenden lßten Jahrh. eingetragen mit der Ueberschrift: 1253 concordia indignationis episcopi Argentinensis erga Bilde- nem scultetum in Bischovisheim habite. 381 . Palst Innocem IV bewilligt den Francishanerinnen zu Straßburg, daß sie nur auf Grund p'äbstlicher Schreiben, die ihren Orden ausdrücklich erwähnen, 15 belangt werden können. 1254 Februar 18 Rom im Lateran. Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis in Christo filiabus abbatisse et conventui monasterii sancti Francisci Argentinensis ordinis sancti Damiani salutem et apostolicam benedictionem. celestia querentibus terrenis contemptui derelictis libenter illud speciale presidium favoris impendimus, quod quietis et pacis 20 eis producere gratiam sentiamus. eapropter, dilecte in Christo filie, nos veslris piis precibus inclinati presentium vobis auctoritate concedimus, ut a quocumque conveniri per apostolicas litteras non possitis, nisi de ordine vestro expressam fecerint mentionem. nulli ergo omnino hominum liceat baue paginam nostre concessionis infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem hoc attemptare presum- 25 pserit, indignationem omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. datum Laterani 12 kalendas martii, pontificatus nostri anno undecimo. Aus Sbardlea Bullar. Francisc. I, 704 nr. 519 nach den Registern Innocem IV im Vatican. A. Darnach auch bei Wadding Annal. Minor. III, 516 nr. 108. — Potthast Beg. pontif. 30 nr. 15243. 382 . Pabst Innocenz IV gestattet dem Straßburger Domcapitel, bei Receptionen und Provisionen nur diejenigen päbstlichen Schreiben beachten zu dürfen, welche diese Indulgenz sowie die Zahl und die Namen der Canoniher ausdrücklich erwähnen. 1254 März 28 Rom im Lateran. 35 Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis . . decano et capitulo Argentinensi 1 2 salutem et apostolicam benedictionem. decet et expedit, ut gravati 1 Cfr. nr. 301. 2 Eine Quittung des Klosters Marbach für das Kloster Hohenburg, 1254 Januar 9 (feria 6 post epyphaniam domini) besiegeln: Bfertholdus] decanus majoris ecclesie, N[icolaus] prepositus sancti 40 Thome officialis Argentinensis et Henricus cantor majoris ecclesie. Straßb. Bez.-A. G fase. 1229 or. mb. c. 5 sig. pend. delapsis. 37 290 1254 super provisione clericorum per sedem apostolicam, que tamquam pia maler illorum preces plerumque non potest indurata facie pertransire, per eam interdum optatum relevatione solatium assequantur. cum igitur, sicut petitio vestra nobis exhibita continebat, ecclesia vestra tarn nostra quam ejusdem sedis legatorum auctoritate sit super receptione canonicorum plurium pregravata, nos vestris supplicationibus inclinati, paci et tranquillitati vestre paterna volentes in posterum sollicitudine providere auctoritate vobis presentium indulgemus, ut per litteras impetratas ab ipsa sede, dummodo per eas non sit jus alicui acquisitum, et de cetero impetrandas ad receptionem vel provisionem alicujus compelli non possitis inviti, nisi eedem littere plenam et expressam sive de verbo ad verbum de hac indulgentia et recep- torum numero in predicta ecclesia et eorum nominibus fecerint mentionem. nos enim decernimus irritum et inane, si quid contra tenorem hujusmodi indulgentie contigerit attemptari. nulli ergo omnino hominum liceat hanc nostre concessionis et constitutionis [paginam] a infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem hoc attemptare presumpserit, indignationem omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. datum Laterani 5 kalendas aprilis, pontificatus nostri anno undecimo. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2718 cop. chart. sec. XVIII. 383. Meister und Ratli der Stadt Straßburg beurkunden, unter welchen Bedingungen ihr Mitbürger Hugo Tantz die Almende vor seinem Hofe jenseits der Breusch innehaben darf. 1254 Juni. Johannes filius Cünonis magister civium et consules Argentinensis notum facimus omnibus per presentes, concivem nostrum Hugonem Tantz ante curiam suam ultra Bruscam sitam pro domino Hecelone de Eckevirdesheim emptam almendam unam muro uno circumcinxisse ad altitudinem terre sub tali condicione, quod ipse vel beredes ejus in posterum nulla tarnen edificia debeant in eadem almenda construere nec quiequam juris in ea sibi vendicare, sed pro communi almenda habere, in cujus rei memoriam et stabilitatem presens exinde pagina est conscripta et sigillo civitatis in testimonium communita. actum anno domini 1254, mense junii, nobis consulibus presentibus : videlicet Hecelone de Eckeverdesheim, Gozperto ministro fratrum, Hugone Ryplino, Johanne Vitulo, Rüdolfo de Vegersheim, Reimboldo de Friburc, Gozelino filiastro Yitule, Erbone filio Nicolai, Friderico Dispensatore, Heinrico Marsilio et aliis quam pluribus. S aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 180 a mit der Ueberschrift: daz Hug Tantz die atmende jensite Brtische vor sinem hofe sol haben und mit einre muren umbegriffen und behaben in atmende wise. 5 10 15 20 25 30 35 a) B om. 1254 — 1255 291 384. Per Gardinallegat Hugo sagt den Francishanerinnen zu Slraßburg den Genuß aller Ordensprivilegien unbeachtet jedes Wohnungswechsels zu, falls sie nur an ihrer Regel festhalten. 1254 December 24 Neapel. Frater Hugo miseratione diviua tituli sancte Sabine presbiter cardinalis dilectis 5 in Christo abbatisse et conventui pauperum inclusarum monasterii de sancto Francisco civitatis Argentinensis ordinis sancti Damiani salutem in domino sempi- ternam. auctoritate domini pape specialiter in hac parte nobis viva voce commissa vobis concedimus, ut, illam dumtaxat formam vite in vestro monasterio, quo divino estis obsequio mancipate, teneamini observare, quam felicis recordationis io dominus Innocentius papa quartus vobis tradidit observandam, statuentes, ut sancti Damiani ordini privilegiis concessis et concedendis, quocumque vos etiam trans- feratis per loci mutationem, plenarie gaudeatis vos et monasterium vestrum pretacto ordini uniendo. in cujus rei testimonium bas litteras nostro sigillo fecimus consi- gnari. datum Neapoli anno domini 1254, 9 kalendas januarii, pontificatus domini 15 Alexandri pape quarti anno primo. Aus Sbaralea Bullar. Francisc. II, 8 nr. 9, inserirt einer Bestätigung Tobst Alexanders IV, 1255 Januar 18 Neapel. Darnach auch bei Wadding Annal. Minor. III, 524 nr. 4. — Potthast Beg. pontif. nr. 15640. 385. Pabst Alexander IV gestattet den Francishanerinnen zu Straßburg, wegen 20 der harten Kalte ihrer Heimath Pelze zu tragen. 1255 Februar 4 Neapel. Alexander episcopus servus servorum dei dilectis in Christo filiabus abbatisse et conventui monasterii sancti Francisci pauperum inclusarum in Argentina ordinis sancti Damiani salutem et apostolicam benedictionem. divine affluentiam boni- tatis habende pre oculis, que nobis licet immerito curam commisit generalis ecclesie, 25 saluti omnium libenter intendimus precipue eorum, qui divinis laudibus frequenter invigilant et pie vite Studio sine intermissione desudant. exhibita siquidem nobis vestra petitio continebat, quod, licet in desiderio vestro continuum per afflictionem carnis assiduam mereri premia beatorum, tarnen fragilitas vestra non sufficit, ut intensionem frigoris vestrarum partium sine incursu discriminis sustinere possitis, 30 presertim ille ex vobis, que in diebus suis processisse noscuntur. quia vero decens et dignum esse dignoscitur, quod providentia sedis apostolice suffragante a vobis jugum dominicum suavitate feratur, nos vestris supplicationibus annuentes auctoritate vobis presentium indulgemus, ut, vestri ordinis statuto vel consuetudine contraria non obstante, uti pellibus libere valeatis. nulli ergo omnino hominum 35 liceat baue paginam nostre concessionis infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem hoc attemptare presumpserit, indignationem omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. datum Neapoli 2 nonas februarii, pontificatus nostri anno primo. Aus Sbaralea Bullar. Francisc. II, 15 nr. 19 nach den Registern Alexanders IV im Vatican. 40 A. Darnach auch bei Wadding Annal. Minor. III, 526 nr. 7. — Potthast Beg. pontif. nr. 15671. 386 . Das St. Thomascapitel zu Straßburg verleimt gegen eine jährliche Pacht von 13 Unzen einen Hof den Nonnen in Echbolsheim. 1255 Februar 25. B[urcardus] decanus totumque capitulum sancti Thome Argentinensis Omnibus hoc scriptum intuentibus noticiam subscriptorum. notum sit universis presentibus et futuris, quod nos totam curiam nostram, que vulgo judicialis dicitur, curie sororum in Pickebolzhein 1 contiguam eisdem sororibus sub annuo censu tredecim unciarum de conmuni consensu locavimus in perpetuum possidendam hoc modo videlicet, ut sorores memorale medietatem dictorum censuum in festo nativitatis domini, reliquam vero medietatem in nativitate beati Johannis baptiste nobis debeant assignare. ut autem hujusmodi locatio permaneat inconvulsa, presentem cartam sigillo domini nostri episcopi et nostri capituli duximus roborandam. nos Heinricus episcopus Argentinensis hujusmodi locationem ratam habemus et aucto- ritate, qua fungimur, confirmamus. acta sunt hec anno domini 1255, 5 kalendas marcii. B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 3079 or. mb. c. 2 sig. pend. Sehr gut erhaltnes Siegel des St. Thomascapitels. 387 . Rath und Bürgerschaft der Stadt Slraßburg stellen den Bürgern Hagenaus ein Vidimus des ihnen von König Wilhelm ertheilten Freiheitsbriefes aus. 1255 März 3. Universis presentes literas inspecturis consules et universi cives Argentinenses salutem in domino. specialis illa dilectio, quam ad cives civitatis Hagenogensis semper habuimus et habemus, nos inducit, ut ad honorem et comodum eorumdem, quantum possumus, efficaciter intendamus. ut igitur libertates et gratie a serenissimo domino nostro Willhelmo Romanorum rege semper augusto interventu venerandi patris domini nostri episcopi neenon nostro civibus ipsis facte majus robur obtinere valeant firmitatis, tenorem privilegiorum eis super ipsis libertatibus et gratiis concessorum de verbo ad verbum presentibus inseri et sigilli nostri munimine fecimus communiri. tenor talis est : [folgt das Privileg König Wilhelms für Hagenau, 1255 März 1 Weißenburg 2 ], in cujus evidentiam rei et probationein, cum premissis interfuimus, presentes lilteras sigillo civitatis nostre predictis civibus contulimus roboratas. actum 5 nonas marcii, presentibus Erbone trans Bruz- scham, Reinboldo dicto Liebecellere, Rudolfe de Yegersheim, Reinboldo filio Nicolay, Friderico inter mercatores, Kunone filio ejus, Reinboldo dicto Puero, Burchardo Ripelino, Erbone dicto Grimel, Gotfrido fratre ejus et aliis quam pluribus, anno incarnationis domini 1255. H aus Heidelberg. Univ. Bibi. I nr. 93 or. mb. c. sig. pend. delapso. Regest darnach i. d. Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. XXIV, 163. 1 Schwestern des St. Margarethenklosters, das im Jahr 1270 in die Stadt Straßburg verlegt wurde. Vergl. I). St-Chron. IX, 742. 2 Gedruckt nach dem in der Heidelberg. Univ. Bibi. I nr. 34 befindlichen Original bei Schöpflin Als. dipl. I, 412 nr. 557. — Böhmer nr. 246. 5 10 15 20 25 30 35 40 1255 293 388 . Bischof und Domcapitel von Straßburg sowie die Herren von Ochsenstein u. A. vermitteln einen Vergleich zwischen dem Straßburger St. Stephanshloster und den Herren von Wangen über die Vogtei des Dorfes Schiltigheim. 1255 März 7. s Henricus de Staheleck Argentinensis episcopus, Wfaltherus] prepositus, B[er- tholdus] 1 decanus totumque capitulum ecclesie Argentinensis, nobilis vir Otto ceterique fratres domini de Ochsenstein etc. cum inter abbatissam et conventum sancti Stephani et viros bonorandos ... de Wangen milites super juribus advocatie ville Sch. juxta Argentinam questio verteretur 2 , tandem honestorum virorum con- 10 silio et ipsorum predictorum questio est diffinita, ut in posterum dicti milites et successores 30 solidos de tribus servitiis ipsis advocatis debitis a monasterio predicto recipient eaque percontenti erunt, ita tarnen, quod colonus residens in curia dicte ville ipsis dominis de Wangen ceterisque advocatis, qui pro tempore fuerint, non in plus dabit vel serviet quam in 10 solidos. si vero abbatissa bona 15 propriis expensis colere voluerit, ipsius servientes ab omni exactione et precaria qualibet liberi esse debent. actum anno 1255, nonis martii. Aus Schöpflin Als. dipl. I, 413 nr. 558 (ex tabular. civit. Argentin.). 389 . In einer Urkunde des Dekans von St. Peter 3 und Pfarrers von Wolfisheim Johannes , .in der er die Einkünfte der Pfarrei Offweiler dem Deutschordens- 20 haus zu Dahn überläßt, siegelt Johannes de Vrankenstein archidiaconus Argentinensis; unter den Zeugen .- Friderico dicto de Alpa civi Argentinensi, Johanne ejus filio, Gunrado notario dicti domini archidiaconi. actum anno domini 1255, 4 idus marcii. 1255 März 12. B aus Barmst. G. St. A. fonds Hanau-Lichtenberg nr. 18 or. mb. e. sig. pend. laeso 4 . 25 Gedruckt darnach i. d. Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. XV, 161. 390 . Der Cardinallegat Petrus bestätigt den Beschluß des Straßburger Dom- capitels, das Bächeramt, das bisher an Laien vergeben wurde, zu den Pfründen zu schlagen. 1255 März 18 Rheinau. Petrus miseratione divina sancti Georgii ad velum aureum diaconus cardinalis 30 apostolice sedis legatus dilectis in Christo . . preposito, . . decano et capitulo 1 Bertoldus decanus et archidiaconus und Cfonradus] de Wolvahe archidiaconus Argentinensis erscheinen in einer Urkunde für das Uonauer Stift, 1255 Juni 5. Karlsr. G. L. A. Section Straßburg fase. 14 or. mb. c. 5 sig. pend. 2 Cfr. nr. 237. 35 s Wohl des Jung St. Petersstiftes zu Straßburg. 4 Ebenda nr. 20 befindet sich im Original eine Urkunde der Herren von Lichtenberg aus demselben Jahre 1255 für das Ordenshaus zu Bahn, unter deren Zeugen : domino W[althero] sculteto Argentinensi, gedruckt i. d. Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. XV, 160. 294 1255 Argentinensi salutem in domino. leota nobis vestra petitio continebat, quod duxistis de communi consilio deliberatione provida statuendum, ut officium pistrine ecclesie vestre, quod laicis solet liactenus exhiberi, quamprimum vacare contigerit, in augmentum prebendarum vestrarum, que adeo sunt tenues et exiles, quod de ipsis nequitis sustentari oommode, convertatur. nos itaque vestris supplicationibus inclinati, quod in hac parte provide factum est, ratum et gratum habentes id auctoritate presentium confirmamus et presentis scripti patrocinio communimus. nulli ergo omnino liominum liceat baue paginam nostre confirmationis infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem hoc altemptare presumpserit, indig- nationem omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. datum Rinaugie 15 kalendas aprilis, anno domini 1255. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2703 or. mb. c. sig. pend. delapso l . 391. Bischof Heinrich von Straßburg beurkundet, daß der Straßburger Ritter Sifrid Bild Güter in Straßburg und Königshofen dem St. Arbogastshloster, auf dessen Oanonicat sein Sohn Burchard die Anwartschaft erhalten, verliehen habe. 1255 März. H[einricus] dei gratia Argentinensis episcopus notum facimus omnibus Christi fidelibus presens scriptum inspecturis, Sifridum militem dictum Ymaginem civem nostrum Argentinensem pistrinum suum situm apud sanctam Aureliam solventem annuatim viginti sex unceas et aream nimm, quam quondam Ceisolfus possederat, solventem annuatim novem unceas et quatuor cappones et unum agrum situm in banno Kungeshoven solventem annuatim decem solidos et duos cappones preposito et fratribus sancti Arbogasti pro salute anime sue contuiisse sub tali conditione, quod dicti fratres bona predicta prefato S ifrido, quandoeunque ab ipsis requisierit, restituant eidem. census autem prediclorum bonorum annuatim presentabunt, bonis nondum ab ipso S ifrido requisitis. quam diu autem predictus S ifridus non repetit et si medio tempore de hac vita presenti evocatus fuerit, bona sepefata fratribus predictis cedent libere et ab omni censu absoluta pleno jure perpetuo possidenda. ipsi autem fratres anniversarium ipsius S ifridi militis in vigiliis et missis sollemp- niter celebrabunt et omnibus sacerdotibus ejusdem ecclesie quinque solidi equaliter eadem die distribuentur et ea die omnes tenentur missas pro defunctis celebrare. in anniversario quoque depositionis die ipsius S ifridi militis omnibus fratribus in refectorio servitium in prandio sufficienter ministrabunt et omnia fragmenta pau- peribus ibidem post prandium petentibus erogentur. sciendum etiam, quod prepositus et conventus prenominate ecclesie Burcardum filium antedicli S ifridi militis in fratrem et in consortium plene fraternitatis pure pro dei amore receperunt et, quando 1 Ebenda G fase. 2713 befindet sich im Original ein Schreiben des Cardinallegaten Petrus über dieselbe Angelegenheit an den Abt von Ältorf, 1255 März 16. 5 10 15 20 25 30 35 i 12 55 295 eidem puero placuerit, ipsum canonica investire debebunt. in cujus rei gratiarum : actionem et pro dei amore contulit domum cum fundo diclam Spec unde Erweisse predicte ecclesie sancti Arbogasti eo jure, quo prefata bona constat eisdem donasse. si autem, patre dicti pueri mortuo, puer dicta canonica investiri rennuerit, dicta 5 domus Spec unde Erweisse proprietati ecclesie sancti Arbogasti cedere debebunt. in » cujus rei evidentiam et stabilitatem presentem cedulam fecimus conscribi et sigillo i nostro et ipsius S ifridi militis decrevimus communiri. actum anno domini 1255, j mense martii, presentibus liiis lestibus subscriptis : Begerone albo, Petro Napen, Hecelone et Friderico Dispensatore militibus, Rulino et Ottone dictis Ripplin civibus io Argentinensibus et aliis quam pluribus. II aus Straßb. Hosp. A. lad. 84 fase. 1 or. mb. c. 2 sig. pend. j I ii k 392. Palst Alexander IV verheißt Allen, welche das Straßburger St. Nicolauskloster am Tage des Schutzheiligen besuchen werden, Ablaß. 1255 October 16 Anagni. 15 Alexander episcopus servus servorum dei dilectis in Christo filiabus priorisse et conventui monasterii sancti Nicolai ad Canes a Argentinensis ordinis predicatorum salutem et apostolicam benedictionem. in sanctorum festivitatibus, que a Christi fidelibus votiva celebritate coluntur, dignis laudibus gloriatur omnipotens, sanctis ipsis debitus honor impenditur et animarum profectus devotione congrua procuratur. 2 v unde nos, qui fidelium ipsorum curam gerimus generalem, cum pre omnibus, que nostre incumbunt solicitudini, ad Hierum salutem intendere teneamur, multo desi- derio cupimus, ut illorum memoriam, quos exutos jam corpore stola generali induit rex celestis, venerabiliter recolentes ipsorum festa et celebri agant observantia et ; solemnitate annua prosequantur. ac ut tanto accuratius ad eorum cultum se pre- 25 parent, quanto plus ipsujn animabus senserint profecturum, eum nonnunquam insigniis quibusdam spiritualibus, indulgentiis videlicet et remissionibus, magnificare j studemus. binc est quod, cum ecclesia monasterii vestri in honorem beati Nicolai ; constructa esse dicatur, nos ipsum digna coli reverentia cupientes omnibus vere j penitentibus et confessis, qui ad eandem ecclesiain in illius festo pura intentione Dez. s j 30 accesserint annuatim, de omnipotentis dei misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus auctoritate confisi quadraginta dies de injuncta sibi penitentia misericorditer relaxamus. datum Anagnie 17 kalendas novembris, pontificatus nostri anno primo. j Aus Bipöll Bullar. ord. prcßdicat. I, 288 nr. 46 (ex archivo ordinis lib. A fol. 837). — i 35 Potthast Beg. pontif. nr. 16061. ' a) Bipoll Caves. 296 1255 393 . Palst Alexander IV verheißt Allen, welche das Straßburger St. Nicolauskloster am Weihtag besuchen werden, Ablaß. 1255 October 16 Anagni. Alexander episcopus servus servorum dei dilectis in Christo filiabus priorisse et conventui monasterii sancti Nicolai ad Canes a Argentinensis ordinis predicatorum salutem et apostolicam benedictionem. si juxta divine scripture testimonium Judei, qui umbre deserviebant legis, dominum in locis deo dicatis orabant sibi sacrificia offerentes, multo magis hi b , quibus veritas per Jesum Christum illuxit, in consecratis ei ecclesiis convenire letanles, attente orare ac offerre devote laudes et munera sibi debent necnon eo crebrius ipsum inibi deprecari, quo suo specialius cultui deputate noscuntur et benignius in eis votis annuere creditur supplicantium. unde nos, qui de summi apostolatus specula cunctorum saluti prospicimus, multo desideramus affectu, quod plebs catholica in hujus maris periculoso pelago constitula frequenter ecclesiarum ipsarum adeat limina salvatoris misericordiam et suffragia sanctorum in illis, ut evadat animarum naufragium, humiliter pelitura. et nt avidius hujusmodi devotionis exercitium amplectatur, nonnunquam ex ipsis ecclesiis spiri- tuabum aromatum donariis, indulgentiis videlicet et remissionibus, bonoramus, ut exinde odore salutifero prodeunte plebs eadem ad suavitatem illius affectuose concurrat. binc est quod nos ecclesiam monasterii vestri ad honorem beati Nicolai, ut asseritis, dedicatam digna veneratione visitari fidelium cupientes omnibus vere penitentibus et confessis, qui ad eam in die sue dedicationis accesserint annuatim, de omnipotentis dei misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus auctoritate confisi quadraginta dies de injuncta sibi penitentia misericorditer rela- xamus. datum Anagnie 17 kalendas novembris, pontificatus nostri anno primo. Aus Ripoll Bullar. ord. prcedicat. I, 289 nr. 47 (ex archivo ordinis lib. A fol. 838). — Potthast Reg. pontif. nr. 16062. 394 . König Wilhelm tragt dem Bischof von Straßburg und dem Grafen von Waldeck auf, den Straßburger Ritter Reinbold Liebenceller für seine treuen Dienste in Reichsangelegenheiten mit Gütern des Dorfs Tr anheim zu entschädigen. 1255 November 17. Willielmus dei gratia Romanorum rex semper augustus dilecto principi suo . . episcopo Argentinensi et comiti de Waldecke justiciario provinciali 1 fidelibus suis graciam suam et omne bonum. adtendentes devota obsequia, que Reinboldus Liebencellere miles Argentinensis nobis exhibuit, ac labores universos, que subiit in imperii negociis prosequendis, discretioni vestre committimus, quatenus de villa Trenhem cum appendiciis suis ac bonis, que quondam Prüderiens imperator olim a) Ripoll Caves. b) Ripoll bis. 5 10 15 20 25 30 35 Vergl. Böhmer Beg. Wilh. nr. 259. 1255 297 Wolfhelino sculteto Hagenogensi in eadern villa Trenhem abstulit, satisfaciatis pro suorum meritorura exigencia pariter et laborum. nos enim gratum habebiinus et firmura, quicquid eidem et in predictis vestra industria gracie fecerit vel favoris. datum in Trajecto minori 15 kalendas decembris, anno domini 1255. 5 Aus Schöpflin Ah. dipl. I, 414 nr. 562 (ex autographo). — Böhmer nr. 286, der den Ausstellungsort der Urkunde zwischen Köln und Oppenheim sucht, da Utrecht und Mastricht sich in das Itinerar Wilhelms nicht einfügen lassen, auch Trajeclum inferius und superius genannt werden. 395. Reimbold Virnehorn genannt Liebenceller verpachtet sein hinter der St. io Martinshirche zu Straßburg gelegenes Grundstück an die Schmiede Friedrich und Rudolf. 1255. Notum sit Omnibus presens scriptum inspecturis, quod ego Reimboldus Virne- corn dictus Liebencellere de consensu et voluntate universorum coheredum meorum aream unam ad nos spectantem retro sanctum Martinum silam Friderico et Rudolfo is fabris concessisse ita, quod ipsi et uxores et heredes ac successores eorum eandem aream possideant a beste sancti Johannis baptiste proximo venture usque ad ter- Juni zi minum 80 a annorum sub tali conditione, quod de eadern area nobis omni anno due libre denariorum usualis monete persolvantur sine augmentatione. quandocumque autem eadern area a nobis vel nostris heredibus allen ata fuerit, possessores aree 20 nullum exinde dampnum vel gravamen sustinebunt, quia, ad quascumque manus predicta area pervenerit, pactum predictum ratum tarnen semper stabil si autem possessores aree edificia sua in eadern area constructa vendere vel obligare voluerint, primo domino curie debent exponere et, si dominus curie competens precium sicut alii liomines pro edificiis dederit, sibi assignabunt. sin autem, possessores aree 25 edificia sua cum pacto suo in usus suos convertant sine contradictione qualibet. receptores autem aree sunt brscatz domino curie daturi et pactum ipsorum ratum permanebit, brande et dolo penitus exceptis. in cujus rei memoriam et stabilitalem presens exinde pagina est conscripta et sigillo civitatis in testimonium commu- nita. acta sunt hec publice anno domini 1255, presentibus hiis testibus : Alberto so Bagario albo tune temporis magislro civitatis, Erbone filio judicis, Burchardo Dispensatore, Reimboldo Sliubenwec, Gozzone filio Nicolai, Cünrado de Zavernia, Rudolfe filio Lenzelini, Ulrico Scottone, Burcardo Riplino, Reimboldelino, Johanne Hoygiero consulibus et aliis quam pluribus, Ileinrico de Wolfgangesheim, Rudolfo de Yegersheim, Johanne Vitulo, Reimboldo Yirnecorn juniore. W S aus Straßb. St. A. Pfennigthurm-Gew. lad. 102 fase. Z or. mb. c. sig. pend. laeso. a) Das römische Zahlzeichen für 50 hat fast die Gestalt der arabischen Ziffer 7. 38 298 1255 — 1256 396 . Bischof Heinrich von Straßburg verheißt Allen, welche die St. Arbogastskirche am, Weihtag und Geburtsfest des Namensheiligen besuchen und mit Almosen bedenken werden, Ablaß. 1255. H[einricus] dei gracia Argentinensis episcopus universis Christi fidelibus presens scriptum intelleoturis salutem in domino sempiternam. cum celeslis janue pul- satori paratus promittatur janitor, nos officio freti dispensationis beneficii divini talentum nostre commissum eure studebimus in sudario non celare. universis enim sancte matris ecclesie filiis, de omnipotentis dei misericordia et sanctissime Marie virginis et nostra auctoritate confisi, in vera penitencia et in pura confessione Juli n solempnia dedicationis ecclesie sancti Arbogasti apud Argentinam et natale festum ejusdem sancti tempore statuto devote querentibus et eciam de rebus suis pias elemosinas deo et sancto Arbogaste ibidem offerentibus quadraginta dies de injuncta sibi penitencia in utroque feste perpetualiter relaxamus. datum anno domini 1255. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 1700 cop. chart. sec. XV aus dem Privüegienbuch von St. Arbogast fol. 3. Gedruckt darnach bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 412 nr. 486. 397 . Die Obern des Beuerinnenhlosters der heiligen Maria Magdalena zu Straßbnrg beurkunden, daß diesem der Bürger Burchard daselbst 6 Joche Ackerland zu Niederhausbergen verliehen und dafür die gleiche Anzahl Joche zu lebenslänglicher Nutznießung erhalten habe. 1256 März 1 Straßburg. Nicolaus dei gratia prepositus ecclesie sancti Thome et officialis Argentinensis episcopi constitutus, frater B. eadem gratia prepositus ordinis sancte Marie Magdalene, Mechtildis priorissa et conventus ejusdem ordinis in Argentina universis presens scriptum visuris salutem cum devotis orationibus in Christo. noverint universi, quod Burchardus civis de Argentina dileclus noSter ob remedium anime sue et predescessorum suorum dedit ecclesie sororum penitentum in Argentina sex jugera in inferiori Hugesbergen a libera manu et nullo contradicente in manum domini Jan. 16 prepositi et priorisse et totius conventus proxima dominica post octavam epiphanie. de uno agro jacente juxta arborem et [cirjca b vites dabuntur quatuor denarii ecclesie sancti Petri, de alio agro in Crämelinge dabuntur sacerdoti celebranti in Hugesberc tres denarii, item de alio agro prope Mersele dabuntur ecclesie sancti Thome duo denarii, item de anewende dabuntur ecclesie Thome unus denarius et avena, que debetur. pro quibus agris recepit ab ecclesia nostra sex jugera ad colendum diebus vite sue ; post mortem vero sue vite redibunt ad nostram ecclesiam. acta sunt hec presentibus viris honestis, videlicet fratribus nostris Witigone sacerdote et Conrado converso et civibus Argentinensibus Eberwino calcifice et Conrado scriba domini de Vrakensteine et Hugone nostro amico et Harltungo juvene et quodam a) Die ursprünglichen Schriftzüge sind von einer Hand des 16len Jahrh überfahren. b) Die erste Silbe ist gänzlich vermischt, für juxta erscheint der Raum zu Mein. 5 10 15 20 25 30 35 1256 299 Adam et aliis quam pluribus. ne igitur tarn rationabile factum in posterum oblivioni tradatur, presentem cedulam sigillorum nostrorum munimine roboramus. datum in Argentina anno gratie 1256, kalendis marci. B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 3008 or. mb. c. 3 sig. pend. laesis. 5 398- Die Brüder Heinrich und Ludwig von Lichtenberg, Vögle von Straßburg, treten dem Landfriedensbunde der Stadt Straßburg und anderer Städte bei. 1256 März. Nos Heinricus et Ludowicus fratres domini de Liehtemberg advocati Argen- tinenses notum facimus Omnibus presens scriptum inspecturis, nos civibus Argenti- 10 nensibus nomine suo et aliarum civitatum, que paeis federa inierunt jurasse pacem generalem fideliter conservandam et pro viribus eandem pacem tuendam et emendandam, quando necesse fuerit, quemadmodum predicta civitas Argentinensis et alie civitates conjurate juraverunt. e converso quoque consules et universi cives Argentinenses nomine suo et suorum fautorum nobis bona fide juramento interposito 15 promiserunt, in jure nostro nobis assistere et nos juvare ac fovere contra omnes nobis injuriam inferre volentes. in cujus memoriam ac stabilitatem presentes litteras dedimus prefatis civibus nostris sigillis roboratas. actum anno domini 1256, mense martio. S aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 226» mit der Ueberschrift: daz die von Liehtemberg 20 und die von Strazburg enander schirmen und beholfen sin süllent. Gedruckt darnach bei Wencker Appar. et instr. archiv. p. 167 nr. 9 — Laguille pr. p. 11 — Schaab Gesch. d. Bhein. Städtebundes II, 38 nr. 22. 399. Rüdolfus dominus de Üsenberc de voluntate liberorum suorum et Heinrici marchionis de Hachberc generi sui permutationem facit de quibusdam bonis suis 25 propriis in banno ville sue Hunesvelt sitis, que Otericheshöwe dicuntur, omnibusque attinenciis suis cum preposito et conventu ecclesie sancti Arbogasti extra muros Argentinenses pro quibusdam bonis eorum in banno ville Hangendebüthenheim sitis, que sororius suus Ansbelmus defunctus illi ecclesie contulerat. preterea Rüdolfus confitetur, tredecim marcas argenti a preposito et conventu illius ecclesie 30 sibi superadditas esse pro eo, quod bona ipsius meliora sint bonis ecclesie. «quod nos Rüdolfus». Heinricus episcopus Argentinensis, Heinricus marchio antedictus, Heinricus et Ludewicus fratres nobiles domini de Liethenberc et Rüdolfus ipse sigillant. facta est predicta permutacio anno domini 1256, proxima 5 feria post dominicam Judica me deus apud sanctum Arbogastum ante hostium monasterii, 35 1 Die Stadt Straßburg war bereits bei der Gründung des Bheinischen Bundes im Juli 1254 betheiligt, ohne dabei wie in der weitern Geschichte desselben eine singuläre Stellung einzunehmen. Betreffs der darauf bezüglichen Urkunden und Litteratur vergl. •/. Weizsäcker Der Rheinische Bund 1254 S. 7—40. 300 1256 presentibus Johanne priore, Rüdolfo, Friderico, Heinrico, Hugone cellerario canonicis, fratre Walthero converso, nobili viro Ulrico de Egestat, Friderico milite dicto de Riegol, Hugone dicto de Berstete et aliis quam pluribus. 1256 April 6 vor dem St. Arbogastskloster bei Straßburg. H aus Straßb. Hosp. A. docum. inut. lad. 14 fase. 19 or. mb. c. 4 sig. pend. 400. Das Straßburger Domcapitel gibt dem Bischof, Probst, Dehan und dem Archidiacon Konrad von Wolfach Vollmacht zu einem Vergleich mit der Ritterschaft der Dimcese und den Burgern der Stadt Straßburg über die zum Schutz des Clerus erlassenen Synodalstatuten von 1251. 1256 Mai 24 Straßburg. Nos capitulum ecclesie Argentinensis universis et singulis presentium inspec- toribus volumus esse notum, quod, cum occasione statutorum a nobis et clero nostre civitatis et diocesis editorum 1 vel etiam agregatorum et colligatione juramento firmata ad executionem hujusmodi statutorum inter nos et clerum nostre civitatis et diocesis ex parle una et nobiles ac ministeriales Argentinensis diocesis et cives Argentinenses ex altera parte esset orta materia dissensionis, tandem de conmuni consensu nostri capituli totiusque cleri nostre civitatis conpromisimus in dominum nostrum a episcopum . . prepositum . . decanum et Cfonradum] de Wolva archi- diaconum ecclesie nostre sub liac forma : dedimus enim et damus ipsis plenam et liberam potestatem conponendi, ordinandi vel disponendi cum ipsis laycis super hiis, que in statutis nostris sunt posita, et colligatione hujusmodi statutorum juramento firmata quoad executionem eorundem et eisdem annexis, ratum et firmum in omnibus habentes, quiequid ordinaverint, disposuerint vel fecerint cum predictis laycis de premissis. et si quid super hoc voluerint impetrare forsitan a superiore, ipsos super hoc coadjuvabimus et operam dabimus bona fide. et nichil impediemus fide media interposita de predictis; sed potius bona fidb promovebimus, ut superius est premissum. contra lianc etiam nostram promissionem et quiequid ab eisdem super premissis ordinatum fuerit vel statutum, nichil impetrabimus vel impetrari procurabiinus a quocunque volentes, ut impetrata super hiis et impetranda viribus careant et robore firmitatis; immo potius, quiequid in hiis statuerint vel ordinaverint, ratum et gratum habebimus et inviolabiliter ac fideliter observabimus bona fide nos ad id presentibus obligando. et in evidentiam ac probationem premissorum ipsis tradimus presentes litteras sigillo nostri capituli conmunitas. actum Argentine anno domini 1256, in vigilia ascensionis domini. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3 a or. mb. c. sig. pend. a) Vor der Abbreviatur nrm steht noch ein d, wohl ein Schreibfehler durch die vorhergehende Abkürzung dnm veranlaßt. 5 10 15 20 25 30 35 1 Cfr. nr. 346. 1256 301 401 - Pabst Alexander IV bestätigt dem Bischof und Clerus der Bimcese Straßburg ihre gegen die Gewalttaten der Laien an Geistlichen erlassenen Statuten von 1251. 1256 Juni 11 Anagni. Alexander episcopus servus servorum dei venerabili fratri . . episcopo et dilectis 5 filiis capitulo Argentinensi ac universis prelatis et clericis Argentinensis civitatis et diocesis salutem et apostolicam benedictionem. liiis, que pro augmento ecclesia- stice libertatis provide statuuntur, libenter adicimus apostolici muniminis firmitatem, ut intemerata consistant, cum nostro fuerint presidio communita. sane petitio vestra nobis exbibita continebat, quod, cum quidam cives Argentinenses perditionis filii io nonnullos clericos et personas ecclesiasticas ordinis videlicet fratrum predicatorum diversis injuriis afTecissent, quibusdam eorum graviter verberatis et quodam de ponte in aquam precipitato, quodam vero suspenso et alio afflicto diversis generibus tormentorum, tu frater episcope, ut, quos dei timor a malo non revocat, saltem pena ccerceat temporalis, de consilio et assensu dilectorum Worum a capituli, 15 prelatorum et cleri tuorum deliberatione b provida statuisti, ut, si quis laicus Argentinensis c civitatis et diocesis aliquem clericum sive personam ecclesiasticam sacrilego ausu occidere aut membro mutilare presumpserit, officia et feuda, si qua tenebat ab ecclesiis vel personis ecclesiasticis predictarum civitatis et diocesis, ipso facto amittat et ex liiis nicbil transeat ad heredes. adjecisli etiam, frater episcope, quod 20 officia et feuda bujusmodi infra quindecim dies a die patrati sceleris per eos, ad quos eorum spectat collatio, aliis conferantur. insuper, tu frater episcope, de predic- torum d capituli, prelatorum et cleri e consilio et assensu contra laicos earundem civitatis et diocesis, qui ’hujusmodi scelera perpetrarent, et posteritates eorum quedam alia statuta edidisti honesta et juri consona, que redundant in augmentum 25 ecclesiastice libertatis A nos itaque vestris supplicationibus inclinati statuta hujus- modi, prout sunt honesta et juri consona, habentes rata et grata ea auctoritate apostolica confirmamus et presentis scripti patrocinio communimus. nulli ergo omnino hominum liceat baue paginam nostre confirmationis infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem hoc attemptare presumpserit, indignationem 30 omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incur- surum. datum Anagnie 3 idus junii, pontificatus nostri anno secundo 1 2 . B aus Straßb. Bez.-A. G nr. 58 or. mb. c. bulla pend., auf dem umgebogenen Bande unten rechts ein f, auf der Rückseite Jacobus minor, darunter Rescript[um] und unter diesem nach einem unleserlichen Worte capitulo anno secundo. Alle Vermerke scheinen von der 35 gleichen Hand wie die Urkunde selbst herzurühren. a) dilectorum Worum auf Rasur, b) leri—deliberatione auf Rasur, c) Argentinensis auf Rasur. d) de predictorum auf Rasur, e) cleri auf Rasur. 1 Cfr. nr. 346. 2 Unter dem gleichen Datum beauftragt Alexander IV den Erzbischof von Besangon, ut inquisita 40 veritate excommunicet universitatem, consules etc. Argentinenses libertati ecclesiastice se opponentes. Cfr. O. Posse Analecta Vaticana p. 7 nr. 83. Auf die obige Urkunde bezieht sich wohl der Vermerk der Vaticanischen Register dabei : scriptum de eo ipso capitulo Argentinensi et aliis. 302 1256 402. Bischof Heinrich und das Bomcapitel von Straßburg setzen die Rechte der beiden Domcanoniher Johannes von Frankenstein und Alberts von Talmessingen an dem Tischgut in Lampertheim fest. 1256 Juli 4. H[einricus] dei gratia Argentinensis episcopus totumque capitulum ejusdem ecclesie geste rei noticiam. cum dilectis in Christo fratribus nostris, Johanni 5 scilicet de Frankensten et Alberto de Talmessingen canonicis nostris, de mansurna in Lampertheim a diversis esset provisum executoribus, tandem de eorundem et de conmuni capitnli voluntate sic extitit a ordinatum, quod predicta mansurna cum omnibus suis fructibus et pertinentiis predicto capitulo cedet b . ipsum capitulum prefatis nostris concanonicis dabit singulis annis viginti libras Argentinensis monete io Nov. u legalis in feste beati Martini nec vendicabit sibi dictum capitulum quicquam juris in presentationibus ecclesiarum pro tempore vacantium; sed dicti Johannes et Albertus vel alter ipsorum secundum quod inter ipsos est ordinatum conferant pro tempore vite sue ecclesias, quarum collacio ad dictam mansurnam pertinet, cum officio conmuni scultetie in Lampertheim, ita tarnen, quod, quociens ipsam scultetiam 15 vacare contigerit, in optione sit capitnli, utrum velint, decem libras Argentinenses dare predictis Johanni et Alberto vel eis relinquere potestatem conferendi et dispo- nendi de eodem officio, prout voluerint. reliqua vero officia disponentur et ordina- buntur a capitulo prenotato. presidebunt etiam dicti Johannes et Albertus temporibus, cum dinc celebratur, judiciis apud Lampertheim tamquam mansurnarii vel alter 20 ipsorum nomine amborum et judicabunt, prout mansurnarii actenus judicare consue- verunt. nos prepositus Eberhardus de Sülze, Eberhardus de Entringen archidiaconi et Walrave canonici Argentinenses constituimus nos debitores principales predicti Johannis et Alberti pro capitulo supradicto promittentes fide data, quod, monicione ad domos nostras facta, presentabimus nos in claustrum Argentinense infra octo 20 dies a tempore monicionis pro dicta pecunia numquam inde exituri, antequam plene dicta pecunia persolvatur. nosque capitulum obligamus nos dictis preposito Eberhardo de Sülze, Eberharde de Entringen et Walrave, ut, si quod dampnum vel expensas occasione hujusmodi fecerint vel sustinuerint, ipsis reconpensabimus bona fide dantes eisdem potestatem 0 , propria auctoritate distrahendi bona et reditus conmuni- 30 tatis nostre usque ad dicte pecunie expensarum et dampnorum solutionem. hec omnia acta sunt et locum habent tempore vite predictorum Johannis et Alberti, salvo nichilominus jure prepositi ecclesie nostre et ipsius prepositure de beneficiis et officiis vacationis tempore ab eodem conferendis secundum nostre ecclesie consue- tudinem approbatam. actum anno domini 1256, 4 nonas julii. 35 B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2704 or. mb. c. 2 sig. pend. delapsis. Gedruckt aus dem lib. sal. 1347 bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 396 nr. 471. a) B exutit. b) B cedentibus. c) B postestatem. 1256 303 403 . Nicolaus Probst von St. Thomas und Official zu Straßburg bezeugt eine Güterschenkung Junia's, der Tochter des Straßburger Ritters Scholcelin , im Rann von Schäfersheim und Meistratzheim an das St. Nicolaushloster zu Straßburg. 1256 Juli 13. 5 N[icolaus] prepositus sancti Thome officialis Argentinensis Omnibus presentem paginam inspecturis perpetuam in domino salutem cum noticia subscriptorum. nove- rint universi, quos nosse fuerit oportunum, quod Junta filia . . mililis dicti Scholcelin civis Argentinensis comparens in judicio nostro anno domini 1256 proxima quinta feria post translacionem sancti Benedicti abbatis confessa fuit ibidem io publice ac protestala coram magistro R. plebano ecclesie in Vegersheiin tune vices nostras in judiciis gerente, quod ipsa bona sua, que liabuit in banno ville Sclieffers- lieim, solvencia annuatim septem quartalia siliginis et ordei et bona sua sita in banno ville Meistersheim solvencia annuatim sex quartalia siliginis et ordei divine remuneracionis intuitu et in anime sue remedium contulerit, dederit et donaverit ac 15 possessionem eorundem bonorum tradiderit coram testibus subscriptis cenobio sancti Nicolai ad Canes extra muros Argentinenses tenenda ab eodem cenobio in perpetuum et possidenda. cujus Junle anniversarium dictum cenobium peraget in perpetuum cum vigiliis et missis singulis annis, sicut peragere consuevit anniversaria sororum suarum, ipsamque sepeliet, si apud idem cenobium elegerit sepulturam. quam so donacionem renovans dicta Junta in forma judicii coram dicto magistro R. petivit cum instancia, ut litteras nostras testimoniales super prefata donacione, ne aliqua in posterum super ipsa tarn sollempniter coram bonestis facta dubitacio suboriretur, cenobio conferremus antedicto. cujus peticioni racionabili et juste nos annuentes presentem paginam sigillo nostro munitam in perpetuam premissorum memoriam 85 sepedicto cenobio duximus conferendam anno domini et quinta feria antedictis. sunt autem bii testes, qui predicte donacioni interfuerunt : Gerungus et Eberliardus fratres de ordine predicatorum, Helfericus miles de Kunegeshoven, frater Henricus conversus dicti cenobii, Gerungus de Hagenougia, Henricus Marsilii junior, Sigelinus de Rümolzwilre, Hartungus de Rotsheim, Iledewic filia dicti Scholcelin cives 3o Argentinenses -et alii quam plures. 1256 Juli 43 S aus Straßb. St. A. lad. s. Nicolai in undis M or. mb. c. sig. pend. Gut erhältnes Siegel des Straßburger Officials. 304 1256 404 . Das Straßburger Domcapitel verzeichnet die Stiftung eines besonderen Kirchengesangs an Maria Verkündigung durch seinen Pfründner und ehemaligen Kämmerer Konrad. 1256 Juli 24. Nos Walterus preposilus, Bertoldus decanus, Heinricus cantor 1 , C[onradus] scolasticus et totum capitulum Argen tinensis ecclesie Omnibus presentis pagine inspectoribus et tenoris ejusdem auditoribus volumus esse notum, quod Gonradus prebendarius et quondam camerarius ecclesie nostre zelo pietatis ductus, ob reve- rentiam et honorem beate et gloriose virginis Marie ac in remedium sue anime, mrzts cum in annunciatione dominica, que propriam habet historiam, videlicet «ingressus augustus», eadem in choro nostro non cantaretur secundum consuetudinem anti- quam ecclesie nostre, quandam aream suam solventem annuatim 10 solides Argenti- nensis monete sitam ex opposito curie domini de Lupphe ultra viam contiguam aree domus, quam Martinas sacerdos olim edificavit ibidem, dedit, contulit et assignavit ecclesie nostre de nostra omnium voluntate et consensu tenendam ab ipsa in perpetuum possidendam sub hac forma, quod cborus noster deinceps in per- petuum singulis annis solempniter cantabit predictam historiam «ingressus augustus» in feste annunciationis predicte ad matutinas. et in sequentiam illam «supreme matris gaudia » per circulum anni cantabunt, cum fuerit oportunum, in festis mar- tirum confessorum atque virginum, que proprias sequentias non habent. et predicti sex a solidi annuatim dividentur ad matutinas inter canonicos et prebendarios, qui interfuerint matutinis, et sicut in perceptione prebendarum, quam diu Gonradus vixerit jam dictus ; ipso vero viam universe carnis ingresso 5 solidi de predictis 10 solidis dividentur in predicta annunciatione secundum modum predictum et alii 5 solidi in die anniversarii ejusdem Gonradi, quem cborus noster peraget in vigiliis et missis, singulis annis similiter dividentur 15 secundum modum prefatum. ut autem nos et nostri successores premissa, sicut decens est et honestum, firma et stabilia servemus in perpetuum ipsa fideliter adimplenda, presentem paginam in perpetuam memoriam predictorum confectam regule nostre, sicut moris est et consuetudinis, fecimus inscribi, anno domini 1256, in vigilia beati Jacobi apostoli, de nostra omnium voluntate et consensu. Aus Grandidier Oeuvr. ined. III, 398 nr. 473 (ex libro regul* summi capituli Argentin. fol. 100). a) Doch wohl decem, falls der Text nicht durch Auslassungen corrtmpirt ist. b) Grandidier dividetur. 1 An den Straßburger Domsänger Heinrich von Geroldseclc verpachtet das Kloster St. Blasien zwei Höfe zu Sässolsheim und Wisentowe, 1256 Juni 25 — Juli 7 (post festum b. Johannis baptiste infra quindecim dies). U. A. siegelt Walram canonicus Argentinensis. Vergl. Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. XV, 161 nach dem Original im Karlsr. G. L. A. 5 10 15 20 25 30 35 1256 305 405 . Der Cardinallegat Hugo trägt dem Prior der Dominikaner und dem Guardian der Franciskaner zu /Straßburg auf, Bischof und Clerus der Dicecese Straßburg von ihrem Eide auf ihre Kirchenschutzstatuten des Jahrs 1251 zu lösen. 1256 September 15 Anagni. 5 Frater Hugo miseratione divina tituli sancte Sabine presbiter cardinalis religiosis viris . . priori fratrum predicatorum et . . guardiano fratrum minorum Argentinen- sium salutem in domino. ex parte venerabilis patris . . episcopi et dilectorum in Christo capituli et cleri Argentinensis civitatis et diocesis fuit propositum coram nobis, quod, cum olirn a occasione generalis discordie tempore quondam Friderici io imperatoris et Cfonradi] nati ejus eisdem episcopo et clero a laicis ipsi principi et filio adherentibus gravamina quasi importabilia inferrentur et dampna, ipsi ad hujus- modi malicie resistendum et tantam injuriam repellendam contra hujusmodi male- factores quedam statuta 1 pro ecclesie et ecclesiasticarum personarum libertate ab eis edita observare b in posterum juraverunt, nunc vero, divina gratia faciente tur- 15 batione cessante ac pace ibidem generaliter reformata, per eadem statuta scandalum generatur in populo et ea in non modicam ecclesiarum Argentinensis civitatis et diocesis lesionem redundare noscuntur. quare supplicarunt humiliter juramentum hujusmodi per sedem apostolicam relaxari. nos igitur auctoritate domini pape, cujus poenitentiarie eurem gerimus, discretioni vestre committimus, quatinus, inquisita 20 super hiis diligentius veritate, si premissis veritas suffragetur, episcopum, prelatos et clericos supradictos ab observatione juramenti hujusmodi absolvatis, injuncta eis super premissis poenitentia salutari. datum Anagnie 17 kalendas oclobris, pontifi- catus domini Alexandri pape quarti anno secundo. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3 a or. mb. c. sig. pend. 25 Gedruckt darnach bei Wencker Appar. et instr. archiv. p. 166 nr. 8 — Lünig XVII, 873 nr. 15. Ohne Quellenangabe bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 399 nr. 474. 406 . Das Capitel von Jung St. Peter zu Straßburg trifft mit den Franciskaner innen, die sich innerhalb seiner Parochie angesiedelt haben, einen Vergleich über ihre gegenseitige Rechtsstellung. 1256 November 25. 30 Heinricus prepositus ecclesie sancti Petri junioris Argentinensis civitatis, deca- nus, custos totumque capitulum eiusdem ecclesie omnibus presentem inspecturis cedulam salutem in omnium salvatore. quoniam brevis est vita bominum et labilis memoria, ea, que geruntur in tempore, oblivione frequentius obfuscantur, nisi viva voce testium vel scripture patrocinio roborentur. hinc est quod presentis 35 scripti testimonio notum facimus tarn presentibus quam futuris, quod super contro- a) bis—olim auf Rasur, b) S observate. 1 Cfr. nr. 346. 39 306 1256 versia, que inter nos et capitulum nostrum ex parte una et sorores sancti Frantzissi ordinis sancti Damiani ejusdem civitatis ex altera vertebatur ex eo, quod dicte sorores infra fines parrocbie nostre claustrum construxerunt, per quod ecclesiam nostram grave dispendium incurrere timuimus, talis conpositio deliberatione provida intercessit : videlicet quod predicte sorores in reconpensationem dampni, quod ex earum edificatione nobis imminet, redditus viginti quartalia siliginis annuatim solventes infra tria miliaria ex ista parte Reni assignabunt ecclesie nostre libere possidendos. et quia dicte sorores nobis certos pro jam dicta pensione nondum redditus assignarunt, dominus II[einricus] Marsilius civis Argentinensis mansurn unum apud villam inferius Ilusbergen ecclesie nostre resignavit libere nosque in ipsius possessionem induxit tarn diu pacifice possidendum, quousque ex parte dicta- rum sororum prescripti redditus in modum prehabitum assignati nobis fuerint et in eorundem possessionem inducti fuerimus pacificam et quietam. nos etiam ipsas sorores oblationes libere recipere permittimus a quocunque. ad sepulturam vero parrochianos nostros recipiant, si de custodis et decani capituli nostri nunc existen- tium a vel qui pro tempore fuerint processerit voluntate. insuper nos conventum sororum dicti claustri necnon et ipsius familiam cum omnibus suis altinenliis ulte- rius permittimus, omni actione remota, liberum et quietum. ut autem hec conpositio rata maneat et a nullo in posterum violetur, presentem cedulam sigillo capituli nostri signavimus in robur perpetue firmitatis. nos abbatissa et conventus sancti Frantzissi dictam conpositionem nomine nostro factam ratam habentes per omnia et acceptam sigillum nostrum in premissorum testimonium presentibus similiter duxi- mus appendendum. acta sunt hec anno incarnationis dominice 1256, 7 kalendas decembris. H aus Straßb. Hosp. A. docum. inut. lad. 51 fase. 9 cop. mb. sec. XIV. 407 . Bischof Heinrich von Straßburg beschließt in Gemeinschaft mit dem Bomcapitel, dessen Bacher- und Zapfenamt, die bisher dem Kellermeister unterstanden und von Laien verwaltet wurden, zu gemeinem Nutz und zur Verfügung des Capitels zu stellen. 1256. Heinricus dei gratia Argentinensis episcopus universis et singulis presentium inspectoribus subscriptorum noticiam cum salute. considerantes, quod per laicos, qui hactinus longis retroactis lemporibus preerant officiis pistorie videlicet et officio spine, quod vulgo dicitur zaphenambalit, in majori ecclesia Argentinensi canonicis et prebendariis ipsius ecclesie in prebendis ipsorum eis per eosdem laicos ammi- nistrandis non leves Injurie et dampna gravia sunt illata et quod ex hoc ad aures nostras et prelatorum ipsius ecclesie ex parte canonicorum et prebendariorum ejusdem querele non semel sed sepius sunt perlate, provida deliberatione de unanimi consensu et voluntate eorum, qui tune eisdem officiis preerant et ad quos eorundem 5 io 15 20 25 30 35 a) ff existentibus. 1256 — 12 57 307 collalio et institutio pertinebat, una cum prelatis et capitulo ecclesie memorate auc- toritate ordinaria duximus ordinandum sive statuendum, ut de cetero dicta officia ad communes usus fratrum pertineant et quod ipsum capitulum deinceps ordinet et disponat de eisdem, prout ipsi et ecclesie® viderit expedire. cellerarius etiam, ad s quem collatio eorundem beneficiorum pertinebat 1 , qui nunc est vel pro tempore fuerit, nec quisquam alius de capitulo prelatus vel alius quicquam juris in eisdem officiis conferendis vel etiam instituendis sibi de cetero vendicabit; sed ipsum capitulum, ut est predictum, de eisdem, prout ei expedire videbitur, ordinabil, sic tarnen, quod ex hoc cellerario ipsius ecclesie quoad fructus, quos occasione dictorum io ofEciorum recipit et recipere consueverat pre aliis canonicis in clareto et pane, quem recipit a pistoria, et etiam quoad collationem officii, quod vulgo dicitur under- zaphenambaht, nullum prejudicium generetur. nos prepositus, decanus, cantor, scolasticus, cellerarius totumque capitulum dicte ecclesie Argentinensis confitemur et presentibus protestamur omnia premissa per dominum nostrum episcopum preis dictum una nobiscum sic esse statuta et ordinata, ut superius sunt pretacta. et in b evidentiam ac probationein premissorum est presens littera conscripta et sigillorum nostri videlicet H einrici dei gratia Argentinensis episcopi et dominorum predicto- rum et ipsius capituli munimine roborata. acta sunt hec anno domini 1256. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2703 or. mb. c. 5 sig. pend. laesis. Zwei Siegel sind abge- 20 fallen. B 1 coli. ibid. or. mb. c. 6 sig. pend. laesis. Ein Siegel ist abgefallen. Gedruckt aus dem lib. sal. 1347 bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 401 nr. 476. 408. In einem Entscheid Bischof Heinrichs von Straßburg über die Erbschaft des Bürgers Wernhard von Hagenau, dessen Veröffentlichung er seinem Official 25 Nicolaus, Probst von St. Thomas zu Straßburg, überträgt datum et actum Argentine in noslro consistorio, feria 3 post festum epipbanie domini, anno domini 1257, presentibus dominis : Walrammo de Geroltsecke canonico, Heinrico preposito, Cunrado decano, Rudegero thesaurario sancti Petri, decano sancti Tbome, Johanne prebendario sancti Petri Argentinensis, Ottone scolastico Ilouogensi, magistris so Gervalco, Gerharde, Sigelino, Wernlino, Johanne sacerdote de Molleslieim, Waltero clerico de Phetensheim 2 . 1257 Januar 9 Straßburg. H aus Straßb. Hosp. A. lad. 50 fase. 10 or. mb. c. 13 sig. pend. a) B 1 add. utilitati. b) B 1 om. in. 1 Cfr. nr. 343. 35 2 Heinricus de Phetensheim wird in derselben Urkunde als Notar Bischof Heinrichs erwähnt. Eine curia cujusdam civis Argentinensis dicti de Pfettensheim erscheint in einer Urkunde der Herren von Girbaden für die neue Niederlassung der Dominikanerinnen zu Eckbolsheim, ebenfalls im Jahre 1257. Straßb. Bez.-A. H fase. 3079 vidim. mb. c. sig. pend. ausgestellt vom judex curia; Argentinensis, 1309 October 24. 308 1257 409 . Pabst Alexander IV gibt dem Visitator der deutschen Francishanerhlö'ster Vollmacht, unruhige und zänkische Nonnen des Straßburger Francishanerinnen- hlosters auszmoeisen. 1257 Februar 18 Rom im Lateran. Alexander episcopus servus servorum dei dilecto filio fratri . . ordinis minorum visitatori monasteriorum ordinis sancti Damiani in Alemania salutem et apostolicam benedictionem. dilecte in Christo filie . . abbatissa et conventus monasterii sancti Francisci Argentinensis ordinis sancti Damiani ut liberius possint domino famulari, ejiciendi moniales, que turbationem et rixam in eodem monasterio a , et transferendi ad alia monasteria ipsius ordinis, si fuerint incorrigibiles, necnon contradictores et rebelles per censuram ecclesiasticam appellatione postposita com- pescendi tibi auctoritate presentium concedimus facultatem. datum Laterani 12 kalendas martii, pontificatus nostri anno tertio. Aus Sbaralea Bullar. Francisc. II, 194 nr. 295 nach dem Original i. A. des Franciskaner- Jclosters zu Constanz. 410 . Die Herren von Wangen treten ihren Vogtmann Burchard von Hausbergen mit allen seinen Sachen an das Reuerinnenkloster der heiligen Maria Magdalena zu Straßburg ab. 1257 Mai 24. Notum sit omnibus presentem paginam inspecturis, quod nos Anshelmus, Hen- ricus, Bilgerinus et Hartungus fratres domini de Wangen de conmuni consensu et consilio dedimus, donavimus et contulimus propter deum sancte Marie Magdalene et sororibus penitentibus extra muros Argentinenses omne jus, quod habebamus vel quod nobis in posterum posset conpetere in persona et rebus fratris Burcardi de Husbergen nostri vogetmanni, qui se transtulit ad dictas sorores. et de hoc volumus esse guarandi ipsius Burcardi et earundem sororum in judicio ecclesiastico et secu- lari, si fuerit necesse. et hec publice protestamur et promittimus per presenles, quas reverendi patris ac domini nostri H[einrici] Argentinensis episcopi et nostro sigillatas sigillis dictis sororibus conferendas duximus in testimonium et evidenciam premissorum. nos H[einricus] dei gratia episcopus Argentinensis confitemur et protestamur, quod ad peticionem et instanciam predictorum fratrum de Wangen presen- tibus nostrum appendimus sigillum. anno domini 1257, proxima 5 feria ante festum pentecostes. B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 3008 or. mb. c. sig. pend. laeso. Ein zweites Siegel ist abgefallen. 5 10 15 20 25 30 a) Ausgefallen etwa fecerint. 1257 303 411 . Bischof Heinrich von Sir aßhurg verkauft mit Zustimmung der Bürgerschaft den Franciskanern daseihst ein Grundstück am Hohensleg für 50 Mark. 1257 November 30. Ilfeinricus] dei gralia Argentinensis episcopus scire volumus cunctos fideles, s quod nos pro conmuni totius nostre civitatis utilitate ac necessitate, de consensu G[ozelinij magistri l , consulum et universitatis Argentinensis, prellabita disscussione diligenti et tractatu conmuni, facta etiam subastatione, cum deliberatione provida vendimus et vendidimus ad opus fralrum minorum in nostra civitate in manus domini prepositi sancti Thome magistri Nycolai et Ileinrici dicti Marsilii procuratoris io eorundem aream a domo Friderici de Tunzenheim, que sita est juxta portam, que dicitur Rintpurgetor, usque ad vicum prope pontem, qui vulgo dicitur Hochstegen 2 , ad palum ibidem a predictis civibus pro signo positum in longitudine et latitudine usque ad aquam pro quinquaginta marcis, dantes eis potestatem et auctoritatem intrandi dicte aree possessionem. quam aream jure proprio cum proprietate plena et 15 dominio juxta morem ordinis eorum vendimus et tradimus tenendam perpetuo et possidendam, promittentes nos facturos et procuraturos, quod eadem area in toto vel in parle non evincatur ab eisdem. viam autem ad publicum et conmunem usum civitatis circa latitudinem quindecim pedum in longitudine dicte aree versus aquam relinquent fratres sive conventus antedicti. confitemur etiam presenti scripto supra- 20 dictum pretium nos recepisse integraliter nobis numeratum et solutum, ad omnia supradicta tenenda et servanda nos nostrosque successores per stipulationem obli- gantes. in cujus rei evidentiam presentibus litteris nostrum fecimus appendi sigillum. nos G[ozelinus] magister, consules et Universitas Argentinensis huic supradicte ven- ditioni nostrum adhibuimus et adhibemus consensum. in cujus rei evidentiam pre- 25 sentibus litteris nostrum fecimus appendi sigillum. acta sunt hec anno domini 1257, pridie kalendas decembris, in festo sancti Andree apostoli. T aus Straßb. Thmn. A. Dominicains lad. 2 or. mb. c. sig. pend. delapso. 412 . Gertrud, Otto Marsilius’ eines Straßburger Bürgers Gemahlin, schenkt ihren gesammten Besitz zu Königshofen und Eckbolsheim dem Kloster des heiligen 30 Franciskus zu Straßburg. 1257 December 12 Straßburg. Notum sit omnibus presentem paginam inspecturis, quod ego Gertrudis uxor Ottonis filii domini Ilenrici Marsilii civis Argentinensis de voluntate et consensu 1 Offenbar ist Mer schon der Rath des Jahres 1268 im Amt, an dessen Spitze Gozelinus steht, vergl. nr. 421. Auch enthalt ein Rathsmitgliederverzeichniß vom Januar 1257 keinen entsprechenden 35 Namen, s. Raths- u. Bürgerhuch fol. ll b im Straßb. St. A. : Hug Ripelin der meister, her Albrecht der Wißbeger, Erbe des rihters sün, Reimbolt Virnkorn genant Liebenzeller, Friderich under den koufflüten, Rüdolf von Vegersheim, Reimbüldelin, Erbe Clausen sün, Reimbolt Stübenweg, Conrat etwan rihter, Hetzel von Truhtersheim, Friderich Spender, Johans Rudolffs sün des zollers die rete; außerdem als Zeugen Burckart und Claus Zorn her Hug Ripelins süne und ander etwie vil. 2 Vergl. Straßb. Gassen- u. Häusernamen i. Mittelalter S. 33 u. 78. 310 1257 <257 Dez. <2 ejusdem mariti mei, cum liberos non habeamus, proprietatem et usumfructum uni- versorum bonorum meorum, que habui ex successione paterna et materna in villis et bannis Kunigesboven et Eckebolzheim, videlicet duos mansos minus quatuor agris et dimidio et tanlum de pratis quam quatuor viri una die possunt defalcare, que in vulgari virmannemate dicuntur, et annuos reditus triginta solidorum in ortis 5 in banno et villa Kunigesboven et in banno Eckebolzheim quinque agros et dimi- dium frugiferos sitos pure et liberaliter propter deum et pro remedio mee et paren- tum meorum animarum do, confero et assigno monasterio sancti Francisci in Argentina ordinis sancti Damiani tenendos imperpetuum ab ipso monasterio et possi- dendos cum omni eo jure, quo dicta bona tenui et possedi. que bona dicto mona- io sterio resignavi et possessionem ipsorum tradidi, prout est consuetudinis et moris. premissam autem donacionem dictorum bonorum et resignacionem et tradicionem possessionis eorundem feci et contiteor atque publice protestor per presentes, me ipsam fecisse in dicto monasterio coram multis honestis subscriptis anno domini 1257, in vigilia beate virginis Lucie, quas sigillatas sigillis venerabilium dominorum, 15 videlicet domini E[berhardi] de Sülze arcliidiaconi et . . officialis Argentinensis, qui etiam dicte donacioni interfuerat, dicto monasterio duxi conferendas in testimonium et evidenciam ac probacionem atque perpetuam memoriam omnium premissorum. ego vero Otto antedictus confiteor per presentes, quod premissis meum adliibui et adhibeo consensum. in cujus consensus testimonium rogavi prenominatos dominos, 20 videlicet dominum E[berliardum] de Sülze archidiaconum et . . officialem, quod sua presentibus appenderent sigilla. quibus sigillis sum usus et contentus in hiis litteris, cum proprium non habeam sigillum. nos autem Ejberhardus] archidiaconus et . . officialis antedicti confitemur et publice protestamur, quod ad peticionem et instan- ciam Gertrudis et Ottonis predictorum nostra presentibus appendimus sigilla imper- 25 petuam memoriam eorundem, cum ipsa facta fuerint coram nobis anno domini 1257, in dicto festo beate virginis Lucie, in diclo loco presentibus domino Goselino milite, magistro Gervalco, fratre Johanne gardiano, fratre Hugone de ordine inino- rum fratrum, Wernhero dicto Sturm, Rulino ad securim, Sygelino de sancto Tlioma, Pilgerino de sancta Aurelia, . . filio Agricole et aliis quam pluribus. 30 H aus Straßb. Hosp. A. lad. 51 fase. 3 or. mb. c. 2 sig. pend. 413 . Bischof Heinrich von Straßburg beurkundet einen Vergleich zwischen dem St. Arbogastskloster und gewissen Straßburger Bürgern Uber die Hinterlassenschaft des Ritters Sigelin Bild. 1257 Straßburg in der bischöflichen Pfalz. Iljeinricus] dei gratia episcopus Argentinensis omnibus presentem paginam 35 inspecturis perpetuam in domino salutem cum noticia subscriptorum. noverint universi, quos nosse fuerit oportunum, quod, cum . . prepositus et conventus ecclesie sancti Arbogasti extra muros Argentinenses nobis fuissent conquesti, quod Erbo miles de ultra Bruscam, Ilartmudus de Sciltikeim ac fratres et sorores ipsius cives Argentinenses ipsis abstulerint bona illa, videlicet domum et aream sitam in 1257 311 civitate Argentinensi, que dicitur Spec unde Erweise, pistrinum quoddam situm apud sanctain Aureliam, aream seu curiam sitam juxta idem pistrinum et quendam agrum frugiferum situm in banno Kunegeshoven, que bona Sigelinus miles dictus Ymago, dum viveret, contulerat ecclesie sancti Arbogasti pro remedio anime sue 1 , 5 nos eisdem partibus judices dedimus super eisdem bonis Eberhardum de Entringe archidiaconum et Berhtoldum canonicum ecclesie sancti Stephani Argentinensis. qui cum de dicta causa aliquandiu cognovissent a et testes recepissent, nos propter bonum pacis et concordie dictas partes concordavimus et amicabilem conposicionem inter ipsas ordinavimus in hunc modum : quod Erbo et alii prenominali heredes io dicti Sigelini babebunt pistrinum antedictum et ecclesia sancti Arbogasti habebit curiam seu aream juxta idem pistrinum et domum et aream zu Spec unde Erweise et agrum prenominatum. cujus agri tarnen usumfructum uxor dicti Sigelini tempo- ribus vite sue habebit et post mortem ejus proprietas ipsius agri et ususfructus cedent ecclesie sancti Arbogasti antedicte. quam conposicionem quia dicte partes 15 tune acceptaverunt et ipsam ralatn habuerunt, presens pagina perpetuo duratura est super antedictis confecta et nostro ac Eberliardi et Berhtoldi prenominatorum sigillis ad peticionem et instanciam earundem parcium in testimonium et evidenciam ac perpetuam premissorum memoriam sollempniler conmunita. actum in palacio nostro Argentinensi anno domini 1257. 20 27 aus Straßb. Hosp. A. lad. 174 fase. 20 or. mb. c. 3 sig. pend. 414 . Bischof Heinrich und das Domcapitel von Straßhurg beschließen, daß von dem Stiftslehen zu Mmnolslieim, das der Domcanonihus Berthold von Wilsberg aufgegeben, die eine Hälfte dem Domprobst Walther von Oeroldsech anheimfallen, die andre zu gemeinem Nutz des Capitels verwandt werden soll. 1257. 25 H[einricus] dei gracia Argentinensis episcopus universis et singulis presencium inspectoribus subscriptorum noticiam cum salute. cum Bertoldus de Wilperc canonicus Argentinensis feodum claustrale, quod habebat ab eadem ecclesia in Meinoltzheim nostre diocesis, cum ejus pertinenciis, presente fratre ipsius Hermanne canonico ejusdem ecclesie, cui idem feodum cum ejus pertinenciis secundum consue- 30 tudinem ecclesie Argentinensis a dicto Bertoldo fratre suo cum regula fuerat adop- latum, et consenciente, de bona voluntate ipsius resignaverit in manibus prepositi, decani et capituli ecclesie Argentinensis ac cesserit omni juri, quod ei conpetebat in eodem, ac etiam dictus Hermannus cesserit juri sibi in eodem feodo conpetenti occasione dicte adoptionis sibi facte cum regula a fratre suo predicto ac renuncia- 35 rint omnibus actionibus, defensionibus, exceptionibus ac quovis juris auxilio private a) H congnovisscent. 1 Cfr. nr. 391. 312 1257 vel conmuni sibi contra dictam resignationein et cessionem conpetentibus vel etiam conpetituris, sicut in litleris inde confectis sigillis nostro scilicet et predictorum B ertoldi et llermanni canonicorum consignatis plenius continetur 1 , provida delibe- ratione de unanimi consensu et voluntate B erioldi et llermanni predictorum una cum prelatis et toto capitulo ecclesie nostre memorate auctoritate ordinaria duximus ordinandum sive statuendum, ut de cetero dictum feodum cum ejus pertinenciis nulli canonico private aliquatinus concedatur vel conferatur, sed pocius ad conmu- nes usus prepositi et capituli pertineat, sic videlicet, ut Wallberus de Geroltsecke nunc dicte ecclesie nostre prepositus medietatem ejusdem feodi cum fructibus inde provenientibus, jus advocatie, collationem vicarie et officii judicandi in dicta villa Meinoltzheim neenon pullos et unseres occasione dicti feodi dar! consuetas liabeat et retineat, quoad vixerit, sine contradictione cujuslibet libere et absolute, habet quoque et habebit plenariam potestalem ordinandi seu disponendi, ut medietas dicti feodi cum ejus pertinenciis et juribus predictis post mortem suam vel ad prelaturam sive ad officium prepositure vel etiam ad conmunes usus capituli ecclesie nostre Argentinensis pertineat memorate. et quod ab ipso Walthero nunc preposito inde sic ordinatum fuerit, ratum et firmum per nos et capitulum dicte ecclesie nostre liabetur et habebitur in futurum, de reliqua vero medietate cum ejus pertinenciis sic statuimus, ut jam ad conmunes usus fratrum pertineat et quod ipsum capitulum deinceps ordinet et disponat de eadem, prout sibi et utilitati ecclesie viderit expe- dire. similiter quoque de altera medietate ipsius feodi cum ejus juribus et pertinenciis post mortem ipsius Waltheri nunc prepositi ipsum capitulum ordinabit, quod expedire sibi visum fuerit, si per dominum Walt herum nunc prepositum in vita sua de hoc nicliil fuerit ordinatum. Bertoldus etiam et Hermannus fratres predicli nec quisquam alius de capitulo quiequam juris singulariter in dicto feodo vel parte ipsius sibi de cetero vendicabit, excepto solo Walthero nunc preposito, ut superius est premissum. sed prepositus et capitulum, ut predictum est, de eodem feodo et ejus pertinenciis, prout eis expedire videbitur, ordinabunt. nos prepositus, decanus, cantor, Bertoldus et Hermannus de Wilperc fratres predicti totumque capitulum dicte ecclesie Argentinensis confitemur et presentibus protestamur, omnia premissa per dominum nostrum episcopum predictum una nobiscum sic esse statuta et ordi- nata, ut superius sunt pretacta. et in evidenciam ac probationem premissorum est presens littera conscripta et sigillorum nostri videlicet Hjeinriei] dei gracia episcopi Argentinensis et dominorum predictorum et ipsius capituli munimine robo- rata. actum anno domini 1257. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2711 or. mb. c. 6 sig. pend. 1 Die bezügliche Besignationsurkunde Berthölds von Wilsberg aus demselben Jahre 1257 befindet sich im Straßb. Bez.-A. G fase. 2711 or. mb. c. 3 sig. pend., gedruckt aus dem lib. sdl. 1347 bei Grandidier Oeuvr. ined. III, 407 nr. 483. 5 10 15 20 25 30 35 1257 313 415 . Bischof Heinrich von Straßhurg verfügt gegen die Ansprüche der Vihare von St. Aurelien die Kirchliche Zugehörigkeit der Bewohner Ottenkelns zur St. Arhogastshirche. 1257 Straßhurg. Hjeinricus] dei gracia episcopus Argentinensis omnibus presentem paginam 5 inspecturis perpetuo in domino salutem cum noticia subscriptorum. noverint universi, quos nosse fuerit oportunum, quod, cum a temporibus lange retroactis persone ille, que fecerunt et faciunt residenciam ac manserunt et manent apud Ottenkeln, ante tempora nostra et eciam nostris temporibus ecclesiaslica sacramenta et sepulturam receperint ab ecclesia sancti Arbogasti extra muros Argentinenses et io super hoc prepositus et conventus ecclesie sancti Arbogasti antedicte fuissent multo- ciens inpulsati in nostro judicio a vicariis ecclesie sancte Aurelie Argentinensis asserentibus, dictas personas pertinere debere ad parrochiam sancte Aurelie, nos sentencialiter sic duximus a statuendum et ordinandum, quod de cetero in perpetuum inhabitatores b dicti loci Otenkeln ecclesiastica sacramenta et sepulturam recipient 15 ab ecclesia sancti Arbogasti, sicut prius eciam receperunt, et quod licebit deinceps in perpetuum familie prepositi et conventus predictorum, que manet in hospitali et infra septa ecclesie sancti Arbogasti, facere Confessiones custodi sancti Arbogasti et recipere ab eadem ecclesia sepulturam et ecclesiastica sacramenta, non obstante contradicione aliqua vicariorum ecclesie sancte Aurelie predictorum, tradentes so presentem paginam sigillo nostro munitam dicte ecclesie sancti Arbogasti in testi- monium et evidenciam premissorum. datum Argentine anno domini 1257. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 1700 cop. chart. sec. XV, Privilegienbuch von St. Arbogast fol. 18. Gedruckt ohne nähere Quellenangabe mit einigen Abweichungen bei Grandidier Oeuvr. ined. W III, 413 nr. 486. 416 . Erzbischof Konrad von Köln trägt auf Grund eines päbstlichen Mandats dem Custos von St. Thomas zu, Straßhurg auf, gegen Alle , welche die Straßburger Dominikaner schädigen , mit Kirchenstrafen einzuschreiten. 1257 Köln. Conradus dei gracia sancte Coloniensis ecclesie archiepiscopus *, Ytalie archi- 30 cancellarius . . custodi sancti Thome Argentinensis salutem in domino. litteras domini pape non concellatas, non viciatas recepimus in hunc modum : Alexander episcopus servus servorum dei venerabili fratri . . archiepiscopo Goloniensi salutem et apostolicam benedictionem. inundans malicia perversorum viris sancte religioni deditis adeo frequenter exkibet se molestam, quod ipsi divino 35 cultui, ut deberent, vacare non possunt, dum illorum maliciis agitantur. cum igitur, sicut dilecti filii . . prior provincialis Alemannie et fratres sui prioratus a) B diximus. b) B inhabitores. 1 Konrad von ' Hochstaden Erzbischof von Köln, 1238 — 1261. 40 314 1257 ordinis predicatorum nobis significare curarunt, nonnulli, qui nomen domini in vacuum recipere non formidant, ipsos graviter molestare presumant, nos et presumptorum hujusmodi refragari conatibus et dictorum prioris et fratrum grava- minibus volentes congruis remediis subvenire ad instar felicis recordationis I[nno- centii] pape predecessoris nostri fraternitati tue per apostolica scripta mandamus, quatinus ipsos in personis vel rebus non permittas contra indulta privilegiorum et indulgentiarum sedis apostolice ab aliquibus indebite molestari, molestatores hujus- modi per censuram ecclesiasticam compescendo, non obstante constitutione de duabus Mai u dietis edita in concilio generali 1 . datum Neapoli 2 idus map, pontificatus nostri anno primo. Hujus igitur auctorilate mandati mandamus tibi, quatenus secundum teuerem ipsius procedendo omnes, qui priorem et fratres ordinis predicatorum Argentinensium in personis aut rebus ad ipsos pertinentibus molestare presumpserint, sive derlei sive religiös! seu layci exstiterint, molestatores hujusmodi per censuram ecclesiasticam compescere non obmittas. datum Golonie anno domini 1257. T aus Straßb, Thom. A. Dominicains lad. 2 or. mb. c. sig. pend. laeso. 417 . Erzbischof Konrad von Köln befiehlt dem Gustos von St. Thomas zu Straßburg auf Grund, eines pabstlichen Mandats, Alle, die nach der Bekanntmachung seines Verbots auf der Straßburger Synode die Dominikaner daselbst bedrückt haben, zu excommuniciren und dies auf das Verlangen des Ordens im Münster und den Parochialkirchen Straßburgs sowie in Schlettstadt zu verkünden. 1257 Köln. Conradus dei gracia sancte Coloniensis ecclesie arcbiepiscopus, per Ytaliam archicancellarius, honorabili viro . . custodi ecclesie canonico sancti Thome Argenti- nensis salutem in domino. mandatum domini pape recepimus in bec verba : [folgt das in nr. 416 inserirte Mandat Alexanders IV]. hujus igitur auctorilate mandati vobis sub pena excommunicationis, qua vos esse ligatum volumus, si nostro mandato inobediens fueritis, districte precipimus, quatenus omnes illos auctorilate nostra denuncietis excommunicatos, qui post inhibitionem nostram in synodo Argentinensi publicatam, ne quis fratres predicatores aut sorores ejusdem ordinis contra indulta sedis apostolice vel legatorum ejus indebite gravaret, fratres predictos ac sorores injuriose molestaverunt. eadem districtione vobis precipimus, quatinus banc denunciationem facialis publice in ecclesia majori et omnibus parrocliialibus ecclesiis Argentinensibus et in Slezstat, quotiens a fratribus predictis fueritis requisitus. datum Golonie anno domini 1257. T aus Straßb. Thom. A. Dominicains lad. 2 or. mb. c. sig. pend. 5 10 15 20 25 30 35 1 Cfr. nr. 354 not. 2. 1258 345 418 . Palst Alexander IV bestätigt der Stadt Straßburg die ihr von Kaisern und Königen sowie non seinem Vorgänger Pabst Innocenz IV ertheilten Privilegien. 1258 Januar 21 Viterbo. Alexander episcopus servus servorum dei dilectis filiis consulibus et universitati 5 Argentinensi salutem et apostolicam benedictionem. justis petentium desideriis dignum est nos facilem prebere consensum et vota, que a % rationis tramite non discordant, effectu prosequente complere. sane petitio vestra nobis exhibita eontinebat, quod olim nonnulli reges et imperatores Romanorum tune sedis apostolice graciam obtinentes tos et terram vestram quarundam libertatum et immunitatum privilegiis io munierunt idque felicis recordationis Innocentius papa predecessor noster postmodum per suas litteras approbans tenorem privilegiorum ipsorum eisdem litteris fecit inseri ad cautelam k nos.itaque vestris supplicationibus inclinati, quod super hiis provide factum est, ratum habentes et gratum illud auctoritate apostolica confirmamus et presentis scripti patrocinio communimus. nulli ergo omnino liominum liceat baue 15 paginam nostre confirmationis infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem hoc attemptare presumpserit, indignationem omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. datum Vilerbii 12 kalendas februarii, pontificatus nostri anno quarto. S aus Straßb. St. A. AA art. 1 nr. 15 or. mb. c. bulla pend. delapsa. Auf dem Umschlag 20 rechts unten G. Mutin. wohl von gleicher Hand, auf der Rückseite Paulus Nepos scori. Gedruckt darnach bei Wencker Disqu. de ussburg. p. 11 — Lünig XIV, 1, 728 nr. 6. — Potthast Reg. pontif. nr. 17159. 419 . Pabst Alexander IV gestaltet dem St. Stephanskloster zu Slraßburg, bei Receptionen und Provisionen nur die päbstlichen Schreiben, welche die vorliegende 25 Indulgenz ausdrücklich erwähnen, berücksichtigen zu dürfen. 1258 Januar 25 Viterbo. Alexander episcopus servus servorum dei dilectis in Christo filiabus . . abbatisse et conventui monasterii sancti Stephani Argentinensis ordinis sancti Augustini salutem et apostolicam benedictionem. paci et tranquillitati vestre paterna volentes in posterum sollicitudine precavere auctoritate vobis presentium indulgemus, ut ad 30 receptionem vel provisionem alicujus in pensionibus seu beneficiis ecclesiasticis per litteras sedis apostolice vel legatorum ejus compelli de cetero non possitis nec de hiis aliquis valeat vobis invilis alicui providere, nisi eedein littere apostolice plenam et expressam de presentibus fecerint mentionem. nulli ergo omnino hominum liceat baue paginam nostre concessionis infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis 35 autem hoc attemptare presumpserit, indignationem omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. datum Viterbii 8 kalendas februarii, pontificatus nostri anno quarto. B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 2622 or. mb. c. bulla pend. Auf dem Umschlag rechts unten G. Mutin. wohl von gleicher Hand, auf der Rückseite sehr undeutlich Paulus. 1 Cfr. nr. 316. 316 12 5 8 420. Palst Alexander IV befiehlt dem Bischof von Straßburg, daß er sowie der Clerus seiner Bicecese von der ungerechten Bedrückung der Straßburger Dominikaner abstehe und dieselben mit Wohlwollen behandele. 1258 Februar 21 Viterbo. Alexander episcopus servus servorum dei venerabili fratri . . episcopo Argenti- riensi salutem et apostolicam benedictionem. nulla dubietas imminet Christi s fidelibus, quin dilecti filii fratres ordinis predicatorum pro innocentis sue vite ac religionis sacre meritis occurrant gralissimi divine oculis majestatis, maxime cum ipsi studeant sub extrema paupertate vivere ac virtutum cultui desudare ipsorumque ferventer ad hoc aspiret affectio, ut per eorum ministerium salus proveniat animarum. sed tu, prout mirantes accepimus, licet credere vix possimus, baue de dilecti8 io filiis . . priore ac fralribus ejusdem ordinis Argentinensibus considerationem habere et merita eorum advertere predicta non curans, pretextu quarundam litterarum nostrarum, quas eis ad tuam et cleri Argentinensis instantiam dicimur direxisse, per te ac prelatos et clericos tibi subditos pium et humilem statum ipsorum ac sancte contemplationis otium, cui vacant, assidue multipliciter impedis et perlurbas. 15 nonnulli quoque prelatorum ipsorum, sicut dicitur, de tua conniventia et assensu proliibent suis vicariis, ne fratres ipsos ad proponendum dei verbum in ecclesiis eorum admittant, sed penitus se opponant, ne iidem fratres Confessiones audiant recurrentium ad eosdem. et, quod est gravius, pretextu questuariorum, quos pro colligendis elemosinis ad opus fabricarum ecclesiarum ipsarum hinc inde trans- 20 mittunt, fratres ipsos, ne mendicando victum sibi possint acquirere, presumunt nequiter impedire. qui dictis questuariis contra prohibitionem sedis apostolice destinatis et errores aliquos predicantibus manifestes cedere compelluntur, eisdem prelatis et clericis malitiose dicentibus, pretextu elemosinarum, quas iidem fratres per hujusmodi mendicitatem acquirunt, predictarum ecclesiarum fabricas impediri. 23 nec hiis dicti prelati contenti in subditos suos, si ecclesiam dictorum fratrum etiam, postquam missarum sollempnia in propriis ecclesiis audiverint, adire presumant, excommunicationis ferre sententiam non verentur, supradictos priorem et fratres, quod sint litterarum apostolice sedis falsarii, nequiter diffamando ac irrogando eis per se et alios gravamina plurima in proprie salutis dispendium et dictorum fratrum 30 ac sui ordinis non modicum detrimentum. quia vero pro parte ipsorum ad presidium sedis apostolice super hoc habitus est recursus, nos hujusmodi gravamina eorundem, sicut nec debemus, pati nolentes fraternitatem tuam attente rogandam duximus et monendam per apostolica tibi scripta mandantes, quatinus provide considerans, quod honori tuo deperit et saluti, si eosdem prelatos et clericos, cum possis, ab 30 illorum molestiis non compescas, ipsos, ut ab hiis desistant, juxta officii tui debitum compellere non omittens tu ipse dictos priorem et fratres affectu benivolo pro divina et nostra reverentia prosequaris et alias ipsos taliter in suiä necessitatibus habeas commendatos, quod exinde tibi gralie divine premium et favoris nostri proveniat incremenlum nullaque nobis a incumbat necessitas super 40 a) T vobis. 1258 317 f hoc aliter providendi. datum Viterbii 9 kalendas martii, pontißcatus nostri anno quarto. T aus Straßb. Thenn. A. Dominicains lad. 2 or. mb. c. bulla pend . 1 Auf dem Umschlag rechts unten wohl von gleicher Hand Aba. s. 5 421 . Meister und Rath der Stadt Straßburg beurkunden den Verkauf eines städtischen Grundstücks vor dem Steinthor an die Bürger Konrad von Sckiltigkeim und Bero. J258 Februar. Gozelinus magister burgensium, consules et Universitas civium Argentinensium notum facimus omnibus presens scriptum inspecturis, nos angulum unum ante io portam lapideam 2 silum civitati inutilem in usus civitatis vendidimus pro marca una concivibus nostris Günrado de Sciltencheim et Beroni libere et proprie perpetuo possidendam, nos et successores nostros bujus venditionis warandos Constituantes ita, si aliquis super emptione vel possessione ejusdem loci predictos concives nostros inpetere aut vexare presumpserit, quod consules, qui tune pro tempore buerint, et 15 civitas ab eadern inpeticione ipsos absolvet. ne igitur hoc factum alicui vertatur in dubium, presens exinde pagina est confecta et sigillo civitatis in testimonium conmunita. acta sunt hec anno domini 1258, mense februario, presentibus hiis testibus : videlicet Burcardo Dispensatore seniore, Heinrico de Wolfgangesheim, Johanne de Buetenbeim, Burcardo filio Hugonis Riplini, Reimboldo filio Nicolai, 20 Johanne Nigro, Reimboldo Virnecorn juniore, Günrado magistro coquine, Heinrico de Aclie, Brunone, Johanne filio domini Erbonis, Dieterico quondam judice, Johanne filio Rudolfi Lenzelini consulibus et aliis a quam pluribus 3 . T aus Straßb. Thom. A. docum. hist. lad. 24 or. mb. c. sig. pend. delapso. a) T alii. 25 i Ebenda befindet sich ein nahezu gleichlautendes Schreiben Alexanders IV von demselben Datum an den gesammten Clerus der Stadt und Dioecese Straßburg, or. mb. c. bulla pend. mit gleichem Bandvermerk wie nr. 420. 2 Vergl. Straßb. Gassen- und Häusernamen i. Mittelalter S. 119. 3 Das Raths- u. Bürgerbuch fol. ll b im Sraßb. St. A. verzeichnet aus einer Urkunde des Februars 30 1258 außer den hier und in nr. 422 genannten noch folgende Bathsmitglieder : Sifrit von Vegersheim, Johans von Schüneck, Erbe von Tegervelt, Hartmftt von Schiltingheim, Claus von Kageneck, Claus Reimbüldelins brüder, außerdem als Zeugen : Behtolt Rüseck und von den amptlüten Walther der küffer meister, Heinrich der smyde Meister, Johans des bischofes sün, Diebolt. Unter den Mathen fehlen hier von den Obigen die beiden zuletzt genannten. 318 1258 422 . Meister und Rath der Stadt Straßbur ff beurkunden, daß sie den Bürgern Johannes ehemals Zöllner und Ooltfrid Cornere den beim St. Arbogastshloster gelegenen Brilchenhof und einen Acker im Bann von Sulz verkauft haben gegen die Verpflichtung, die St. ArbogastsbrHohe zu unterhalten. 1258 März. Heinricus de Wolfgangesheim et Gozelinus filiaster Vitale magistri civium, consules et universitas civium Argentinensium notum facimus omnibus presens scriptum inspecturis, concives nostros Joliannem quondam thelonearium et Gode- fridum dictum Cornere se ad hoc obligasse, quod ipsi et beredes ac posteri sui, qui curiam pontis, que dicitur Bruckehof, apud cenobium a sancti Arbogasti sitam et agrum unum in banno Sultze situm in possessione sua babuerint, pontem sancti Arbogasti 1 construere perpetuo debent et reedificare, quandocunque necesse fuerit, sumptibus propriis et expensis sine dampno civitatis ita, si propter defectum edificii in eodem ponte aliquis dampna sustinebit, quod possessores antedicte curie et agri predicti illa dampna persolvent, quia nos de consensu civitatis predictam curiam pontis et agrum prefatum sub tali conditione ipsis vendidimus et donavimus perpetuo possidendum. in cujus rei memoriam et firmitatem alque probationem presens exinde pagina est conscripta et sigillo civitatis nostre in testimonium conmunita. acta sunt hec publice anno domini 1258, mense martio, presentibus hiis testibus : videlicet Burcardo Dispensatore seniore, Reimboldo filio Nicolai, Burcardo filio Hugonis Riplini, Johanne de Buetenheim, Ulrico Scottone, Rülino Riplino, Reimboldo Virnecorn juniore, Johanne filio domni Erbonis, Brunone, Dieterico quondam judice, Cünrado magistro coquine, Ileinrico de Ache consulibus; Hecelone de Eckevirdesheim, Erbone filio judicis, Rudolfo de Vegersheim, Reimboldo dicto Liebencellere, Erbone filio Nicolai, Friderico inter mercatores, Hugone Riplino, Reimboldo Stiubenwec, Cünrado quondam judice, Reimboldelino, Burcardo et Friderico Dispensatoribus, Nicolao dicto Zorn, Cünone dicto Sünere, Ottone Riplino et aliis quam pluribus. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 50 or. mb. c. sig. pend. 423 . Pabst Alexander IV trägt dem Bischof von Straßburg auf, den Bürgern Straßburgs für ihre Verwüstung des Klosters Selz Absolution zu ertheilen. 1258 April 5 Viterbo. Alexander episcopus servus servorum dei venerabili fratri . . episcopo Argen- tinensi salutem et apostolicam benedictionem. significarunt nobis dilecli filii . . abbas et conventus monasterii Selsensis ordinis sancti Benedicti tue diocesis, quod, cum olim quidam inimici Universität!s Argentinensis se in eorum monasterium a) S cenobum. 5 10 15 20 25 30 35 i Vergl. Silbermann Localgesch. d. Stadt Straßb. S. 214. 1258 319 receptassent a et offendissent homines universitatis ejusdem 1 , tandem b ipsa Universitas hujusmodi occasione commota expellendo exinde c inimicos eosdem d monaste- rium ipsum ignis incendio fere totalitär destruxerunt alias ipsi monasterio dampna non modica irrogantes. quare nobis fuit ex parte dictorum abbatis et conventus 5 humiliter supplicatum, ut, cum ab universitate predicta sit eis competenter de dampnis hujusmodi satisfactum, providere super absolutione hominum universitatis ejusdem misericorditer curaremus. cum itaque difficile videatur pro absolutione hujusmodi obtinenda tantam multitudinem ad sedem apostolicam destinari, nos de circumspectione tua plenam in domino fiduciam obtinentes fraternitati tue per io apostolica scripta mandamus, quatinus, si premissis veritas suffragatur, dicte universitatis hominibus auctoritate nostra juxta formam ecclesie hac vice beneficium absolutionis impendas, injuncto e eis nichilominus, quod de jure fuerit injungen- dum. datum Viterbii nonas aprilis, pontificatus nostri anno quarto. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3a or. mb. c. bulla pend. Auf dem 15 Umschlag rechts unten von gleicher Hand B fu’, auf der Rückseite, wie es scheint, von andrer Hand Selse und von zwei Kreuzen eingefaßt audi nos audi nos. Sl coli. ibid. Vidim. mb. c. sig. pend. ausgestellt von Bischof Heinrich von Straßburg, 1258 Juni 8 (festo sancti Medardi). Gedruckt nach Sl bei Wencker Appar. et instr. archiv. p. 177 nr. 18 = Lünig XVIII, 20 778 nr. 2 = Laguille pr. p. 45. — Potthast Reg. pontif. nr. 17224. 424. In einer Verhandlung über die Vogtei des Klosters Altorf unter den Beisitzern : Eberardo de Sülze archidiacono 2 , Alberto de Dalmasingen, Walrammo de Gerolsecke canonicis Argentinensibus, domino Werinhero Stamphone, Sifrido came- rario Surburgensi et Ilenrico de Pfetensheim capellanis episcopi. anno domini 1258, mense aprili, in dominica qua cantabatur Jubilate, apud Altorf. 1258 April 14 Altorf. Aus Schöpjlin Als. dipl. I, 423 nr. 576 ohne Quellenangabe. a) Si recepissent. b) S 1 om. c) S expellendo auf Rasur, d) S os eosdem auf Rasur, e) S injunto. 1 Wohl bei der Belagerung des Markgrafen von Baden zu Selz durch die Rheinischen Bundes- 30 Städte im Mai 1257. Vergl. A. Busson Z. Gesch. d. großen Landfriedensbundes deutscher Städte S. 85. 2 Demselben Eberhardo de Sülze archidiacono in ecclesia Argentinensi befehlt Pabst Alexander IV, daß er den Bischof von Constanz zwinge, das von ihm widerrechtlich zu Händen genommene Eigenthum des Klosters Reichenau dem Abt von St. Gallen zu übergeben, 1258 Mai 5 Viterbo. Vergl. Wartmann Urk.-B. d. Abtei St. Gallen III, 145 nr. 941. — Potthast Reg. pontif. nr. 17258. Im gleichen Jahre 35 erscheint unter den Straßburger Domcanonikern noch Dolricus filius quondam Hanrici militis de Luphen in einer Schenkungsurkunde für die Nonnen zu Kenhausen. Cfr. Neugart Cod. dipl. Alem. II, 229 nr. 970. — Stälin Wirtemb. Gesch. II, 740. V 320 12 5 8 425. Bischof Heinrich von Straßburg und sein Official Nicolaus, Probst von St. Thomas, beurkunden einen Vergleich zwischen der Wittwe und den Kindern Burchard Bone’s, eines Straßburger Bürgers, einer- und dem St. Katherinenhloster zu Straßburg andrerseits über Burchards Hinterlassenschaft. 1258 April 17. Ileinricus dei gratia episcopus Argentinensis, N[icolaus] prepositus sancti Thome 5 ejusdem domini venerabilis officialis. sciant cuncti, quod, cum Burchardus dictus Faba civis Argentinensis bone memorie quondam omnia sua mobilia et inmobilia, jura etiam et quecunque habebat tune liabiturusque fuisset in posterum quocunque titulo, donasset et contulisset priorisse et conventui sancte Katerine extra muros Argentinenses nunc ordinis fratrnm predicatorum, retento sibi usufructu eorundem, 10 de consensu sue uxoris tune Gute pie memorie l , tandem, dicta Guta defuncta, cum Hiltrude contraxit matrimonium. que cum duos pueros genuisset, ipse super certa pensione danda post mortem ejus ipsis pueris ac possessionibus seu reditibus ipsi mulieri a dicto monaslerio ordinavit et convenit cum dicta priorissa et convenlu. mortuo itaque dicto Burebardo, cum orta fuisset dissensio inter dictam suam relic- 15 tarn et pueros ejusdem ex una parte et predictam priorissam et conventum ex altera, mediantibus personis honestis ac pacificis ad nostram etiam monitionem concordaverunt in liunc modum: quod relicta predicti Burchardi de bonis ac possessionibus ejusdem recipiet et habebit possessiones reddentes annuatim duodecim quartalia annone in Ostboven nostre diocesis et possessiones, quas monasterium 20 ibidem habebat predictum, reddentes annis singulis octo quartalia annone cum usufructu, possessione et proprietate plena preter reditus decem quartalia, que dicta relicta antea habebat in dicto banno, quos reditus retinebit cum possessionibus antedictis. item usumfructum domus, quam dictus Burchardus inhabitabat, dicta relicta habebit, quo&d vixerit, cum annona, quam reliquit idem Burchardus, et omni 25 subpellectili domus et viginti unam libram Argentinensem liabebit etiam et recipiet de bonis Burchardi prefati cum curia Vüllonis. prefata etiam priorissa et conventus de Omnibus debitis, in quibus dictus Burchardus fuerat obligatus, nichilominus satisfacere tenentur sine omni dampno prefate relicte et ejusdem puerorum. junior autem puerorum unum mansum cum proprietate et usufructu babebit de possessio- 30 nibus antefati Burchardi in Crigesheim; senior autem filia secundum patris dispo- sitionem in dicto monasterio permanebit recepta. alia vero omnia bona quondam ipsius Burchardi sive relicta ab eodem, actiones, nomina et jura, possessiones, mobilia et inmobilia habebit supradictum monasterium et retinebit ad cautelam, dicta matre pro se et suis pueris cedente omnia suprascripta et transferente dona- 35 tionis titulo in monasterium antedictum. promisit insuper dicta mater se procura- turam et curaturam, quod dicti sui pueri hujusmodi ordinationem et compositionem ratam habebunt nec aliquo tempore in aliquo facient vel venient contra eandem, renuntians Vellegiani 2 auxilio, cujus beneficium sibi fuit expositum, et juri cuilibet, 1 Cfr. nr. 291. 2 Das Vorrecht der Gattin auf die Hinterlassenschaft des Mannes betreffend. Cfr. L. I Dig. XVI, 1 in Corp. jur. civilis ed. Krüger et Mommsen I, 205 — 208. 40 1258 321 quo juvari posset contra hujusmodi ordinationem et Obligationen!, obligans ad eadem etiam suos heredes. promisit insuper priorissa et conventus dicti monasterii, presente et consentiente fratre Helewigo priore fratrum predicatorum, quod hujusmodi ordinationem ratam habentes et compositionem contra predictam non facient nec 5 venient, renuntiantes beneficio restitutionis in integrum et omni juris auxillio communis vel specialis, quo juvari possent contra hujusmodi compositionem. renuntia- verunt insuper dicta priorissa et conventus omni actioni et juri sibi competentibus contra dictam relictam et ejus pueros pro bonis et rebus Burcbardi memorati, dicta etiam mutiere pro se et suis pueris renuntiante omni actioni et juri super bonis, io possessionibus seu rebus ac juribus relictis a Burebardo antenominato. ego Hiltrudis predicta confiteor omnia suprascripta facta fore et acta per me et cum meo pleno et libero consensu et per stipulationem promitto, me omnia et singula supranotata facturam et procuraturam, renuntians omni juri pro bonis dicti mei quondam mariti et actionibus pro me et meis pueris nobis competentibus et competituris. et peto 15 baue suprascriptam ordinationem et compositionem sigillis suprascriptorum domi- norum communiri, quibus uti volo pro me et meis liberis, cum nullum habeamus sigillum. dos priorissa et conventus monasterii sancte Katerine in horum perpetuam memoriam et probationem presentibus appendi fecimus nostrum sigillum et sigillum prioris supradicti. nos II einricus dei gratia episcopus Argentinensis et ego officialis 20 omnia sic acta, ut suprascriptum est, testificantes ad petitionem supradicte relicte ac etiam dicte priorisse et conventus presentibus appendi fecimus nostra sigilla. actum anno domini 1258, 15 kalendas mai. II aus Straßb. Hosp. A. lad. 139 fase. 6 or. mb. c. 4 sig. pend. 426. Das Kloster der Francishanerinnen zu Straßburg verpflichtet sich zur 25 Unterhaltung der Brüche am Hohensteg. 1258 Juli 6. A . . . abbatissa et conventus sancti Francisci in Argentina ordinis sancti Damiani notum facimus universis, quod nos deliberatione prebabita et conmuni tractatu pontem prope Hohenstegen contiguum aree fratrum, si vetustate consumptus fuerit vel alias quocumque modo devastatus, in reconpensionem vie, que ab eodem 30 ponte usque ad portam, que dicitur Rinpurgetor, fratribus minoribus a magistro, consulibus et conmunitati Argentinensi tradita fuil cum plena proprietate, sicut in litteris civium super hoc confectis plenius continetur 1 , nostris expensis promittimus perpeluo reficiendum et ad hoc faciendum nos et nostrum monasterium tenore presentium obligamus. datum anno domini 1258, in octava apostolorum Petri 35 et Pauli. 8 aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 48 or. mb. c. sig. pend. Gut erhaltnes Siegel mit der Legende : S. abbatisse s. Francisci in Argentina. ] Cfr. nr. 411 u. 428. 41 322 1258 427 . Konrad Dekan von Haslach ladet auf Grund eines Mandats von Bischof Heinrich von Straßburg den Rath von Straßburg zur Verantwortung wegen einer Klage Erbo's des Sängers von St. Thomas. 1258 Juli 10. Conradus decanus Haselacensis judex a venerabili patre nostro Argentinensi episcopo subdelegatus viris honorabilibus et discretis magistro et consulibus Argenti- nensibus salutem et sinceram in domino karitatem. noveritis nos mandatum domni nostri episcopi Argentinensis in hec verba recepisse : H[einricus] dei gracia Argentinensis episcopus dilecto sibi decano Haselacensi salutem in domino. Erbo cantor sancti Tliome Argentinensis nomine fratris sui Hugelini annis minoris nobis conquerendo monstravit, quod magister civium et consules Argentinenses predicto Hugoni super feodis et rebus aliis solvendis injuriantur eidem. cum igitur de tua discretione babeainus fiduciam pleniorem, tibi mandamus per presentes, quatenus in eodem negocio ratione previa procedas et negocium predictum fine debito merita cause diligenter inspecta decidas. datum juU8 anno domini 1258, in die sanctorum Kilyani et sociorum ejus. Hujus igitur auctoritate mandati vos in claustrum Haselacense proxima quinta Juli 18 feria post festum Margarete citamus responsuros predicto cantori sancti Thome Argentinensis, prout ordo dictaverit rationis. datum anno domini 1258, in die septem fratrum. 8 aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 16 or. mb. c. sig. pend. Der Name des Dekans Conradus in der Legende erkennbar. Auf der letzten Zeile des Textes unten rechts R. litteras von gleicher Hand wie das Uebrige. ' 428 . Meister und Rath der Stadt Straßburg bestätigen den Verkauf zweier aneinander stoßender Grundstücke am Hohensteg an die Francishaner zu Straßburg. 1258 Juli. Heinricus de Wolfgangislieim magister . . consules et universitas civium Argentinensium scire volumus cunctos fideles, quod, cum nos vendiderimus ad opus fratrum minorum in civitate nostra aream a domo Friderici de Tunzenheim, que sita est juxta portam, que dicitur Rimpurgtor, usque ad vicum prope pontem, qui vulgo dicitur Hokenstegen, ad palum ibidem in longitudine pro signo positum et latitudine usque ad aquam pro quinquaginta marcis, reservata nobis via ad publicum et communem usum civitatis circa latitudinem quindecim pedum in longitudine dicte aree versus aquam *, nos considerantes majorem utilitatem et necessitatem totius civitatis nostre neenon et commodum fratrum ad petitionem eorundem, prebabita diligenti discussione et deliberatione ac communi tractatu, dictam viam ad aream prenominatam a nobis venditam jure proprio cum proprietate plena et doniinio juxta morem ordinis eorum tradimus et tradidimus tenendam et perpetuo possidendam, tali adjecta conditione, quod . . abbatissa et conventus sancti Francisci 5 10 15 20 25 30 35 1 Cfr. nr. 411 . 1258 323 ordinis sancti Damiani in nostra civitate pontera in fine aree predicte prope Hohen- stegen, quem fratres de novo construxerunt, cum necesse fuerit, reficere perpetuo tenebuntur. ad quod dicte abbatissa et conventus se per suas lilteras obligarunth preterea cum Theodericus nuntius communitatis quandam aream, que extenditur a 5 dicta aqua usque ad murum domus supradicti F riderici de Tunzenheim, contiguam aree predicte prope portam supranotatam, quam eidem dedimus de communi consensu civium et bona deliberatione cum eodem jure et proprietate sicut ipsis fratribus predictis, vendiderit simpliciter et absolute cum plena proprietate eisdem fratribus ad usum eorum in manus procuratorum suorum pro certa pecunie io quantitate, quam venditionem ratam habentes tenore presentium confirmamus nos et successores nostros hujus traditionis warandos Constituantes ita, quod si aliquis predictos fratres super traditione et possessione dicte vie et arearum prediclarum impetere aut vexare presumpserit, quod nos et consules, qui pro tempore fuerint, ac civitas a vexatione et injuriis absolvent eosdem, renuntiantes etiam omni 15 exceptioni facti et juris ac consuetudinis, que nobis competere possunt vel competunt contra factum nostrum et hoc instrumentum. in cujus rei evidentiam presentibus litteris nostrum fecimus appendi sigillum. acta sunt liec anno domini 1258, mense julio, presentibus testibus subscriplis : videlicet predicto Heinrico de Wolf- gangisbeim magistro, Gozelino filiastro Vitule, Heinrico vicedomino, Gunthero Rufo 20 burgravio, Murnhardo, Walthero scultbeto, Johanne de Buetenheim, Scoto, Johanne filio Erbonis, Reinboldo fratre Liebencellarii, Reinboldo filio Nycolai, Burkardo Riplino, Rulino Riplino, Burcardo Dispensatore seniore, magistro coquine, filio tlielonearii Petro, Johanne Nigro, Nycolao fratre Reinboldelini, Nycolao de Kagenecke, Heinrico de Aquis, Johanne de Sconecke, Theoderico judice, Erbone de Tegervelt, W Sifrido de Vegersheim, Brunone scultbeto, Beger, Heinrico de Wizenowe, Hartmudo de Scildekeim, Friderico filio Friderici inter mercatores consulibus ; Reinboldo Liebenceller, Erbone trans Bruscam, Rudolfe de Vegersheim, Reinboldo Stubwege, Reinboldelino, Hugone Ripelino, Friderico inter mercatores, Erbone filio Nycolai, Bertolde Ruses, Walthero cufenmeister, Diepoldo et aliis quam pluribus 1 2 . 30 T aus Straßb. Thom. A. Dominicains lad. 2 or. mb. c. sig. pend. delapso. 1 Cfr. nr. 426. 2 Ein im Raths- u. Bürgerbuch fol. 11b des Straßb. St. A. befindliches, von einer Hand des löten Jahrli. eingetragenes und angeblich einer Urkunde ebenfalls vom Juli 1258 entnommenes Verzeichniß nennt außer diesen noch, wie es scheint, als Käthe: Rftlin Lentzlin, Erbe von Kagenecke, Heinrich 35 Dachsen, Erbe Clausen sün, Conrat Br8ger, Hans Wiperts sün, außerdem Erbe des rihters sftn, Burckart genant Spender, Claus genant Zorn. Das Ganze macht jedoch den Eindruck eines willkürlichen Zusammenwerfens von Zeugennamen verschiedener Urkunden. 324 1258 429. Der Official von Speier verschiebt einen den Bürgern Straßburgs in ihrer Streitsache mit dem Kloster Hördt u. A. angesetzten Qerichtstermin. 1258 August 30. . . Officialis Spirensis judex a sede apostolica constitutus honorabilibus viris consulibus ceterisque civibus Argentinensibus salutem in domino. quia diversis sept. 6 prepediti negotiis diei vobis prefixo, videlicet feria sexta ante nativitatem beate Virginia, super causa, que inter vos et claustrum Herdense et Dithericum de Wachinbeim et Rudolfum de Berwarstein prebendarios Spirenses vertitur, ad judi- candum interesse non possumus, eundem diem duximus prorogandum, quousque vobis alium terminum per litteras nostras assignemus. datum anno domini 1258, feria sexta post decollacionem Joliannis baptiste. S aus Straßb. St. A. Versohl. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 nr. 93 or. mb. lit. pat. Der untere Pergamentrand, an dem wohl ein Siegel befestigt gewesen, ist abgerissen. 430. Das St. Thomascapitel zu Straßburg beschließt, nach Abgang seines gegenwärtigen Kellermeisters dessen Amt und Einkommen zu gemeinem Nutz des Capitels einzuziehen. 1258 September. Universis presentium inspectoribus presentibus et futuris prepositus, decanus totumque capitulum ecclesie sancti Tbome Argentinensis noticiam subscrip- torum. versuciis hominum prudenter occurritur, si ea, que pro tempore bunt, scripto perennentur. noverint igitur universi, quod, cum in ecclesia nostra officium cellerarie dudum exstiterit, de quo plura nobis et ecclesie nostre debentur obsequia, contingit multotiens, ut, cum debita exiguntur obsequia et servicia, diverse ex hoc oriuntur discordie et proveniunt ipsi ecclesie inconmoda. volentes igitur utilitati ecclesie nostre prospicere in futurum nos de voluntate et consensu reverendi in Christo patris ac domini nostri episcopi totiusque capituli Argentinensis anno domini 1258, mense septenbri, present! scripto statuimus et ordinamus ac ad observandum idem statutum fidem prestamus, ut, cum Reinboldus nunc cellerarius cesserit officio cellerarie predicto vel decesserit, idem officium redditusque eidem attinentes cum omni jure et integritate ad conmunes usus capituli nostri spectabunt habebitque inantea idem capitulum potestatem, retinendi sibi perpetuo proventus ejusdem omniaque provenientia ex eodem. insuper de conmuni consensu volumus capituli ut omnia officia cellerarie attinentia, utpote sunt officium pincerne, officium dapiferi et si qua sunt similia, conmunitati nostre ecclesie deinceps debeant affinere et, cum vacaverint, a capitulo conferantur, boc tarnen excepto, quod redditus solius prebendule coquine, quam nunc habet Hugo regelarius, post obitum ipsius regelarii prebendule Cunradi presbiteri debeant cedere ita, ut idem Cünradus vel suus successor, quicumque fuerit, missam pro defunctis cum domino Friderico vel suo successore alternatim, cum ipsum ordo tetigerit, serviendo nostro choro debeat celebrare. juramus etiam et fidem prestamus singuli de capitulo, quod in contrarium non veniemus iupetrando litteras super ipso officio a sede apostolica vel aliunde. 5 io 15 20 25 30 35 1258 — 1259 325 volumus etiam, ut, si qui nostrum aliquid inpetraverit a , id juribus careat et effectu ac tamquam fidei violator judicetur et perjurus. nec recipiemus in canonicum nostrum aliquem, nisi idem statutum predictum se juret observaturum et pro viribus defensurum. nos II[einricus] dei gracia episcopus totumque capitulum Argentinense s presenti statuto consentimus et in evidentiam premissorum sigilla nostra una cum sigillo capituli sancti Thome et prelatorum in presentibus litteris contentorum fecimus appendi. actum anno et mense prenotatis. T aus Straßb. Thom. A. docum. hist. lad. 2 (statuts) or. mb. e. 4 sig. pend. Gedruckt darnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 318 nr. 41. io 431. Friedrich der Abt und der Convent des Klosters Marbach verleimen dem Straßburger Bürger Hugo Loselin Gartenland zu Königshofen. 1258. Nos Fridericus miseratione divina abbas et conventus monasterii Marbacensis ordinis sancti Augustini Basiliensis diocesis universis et singulis presentium inspec- loribus volumus esse notum, quod nos, conmuni tractatu et provida deliberatione 15 prehabita, unanimi consensu concessimus et concedimus Ilugoni dicto Loselin civi Argentinensi suisque beredibus sive successoribus aream sive ortum nostri monasterii, quem quandoque tenuit a nobis quidam cognomine Episcopus, situm Kunigeshoven apud sanctum Gallum versus pratum contiguum curie dicti Hugonis in perpetuum sub annuo censu decem uncearum Argentinensis monete. quem censum ipse Hugo 20 et heredes sui nostro monasterio in perpetuum dare et solvere tenentur annis singulis, scilicet in festo beati Martini quinque unceas et in teste beati Johannis " baptiste reliquas quinque. promittimus etiam, quod contra baue concessionem nullatenus veniemus nec infringemus eandem, sed ratam et gratam habebimus. et ad hoc nos et nostros successores presentibus obligamus. et in evidentiam ac 25 probationem premissorum sibi tradimus presentes literas nostrorum sigillorum munimine roboratas. actum et datum anno domini 1258. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 4789 or. mb. c. 2 sig. pend. 432. Der Ritter Arnold Kind und seine Gemahlin Uta verkaufen dem Kloster Steigen ihre Güter zu Osthofen für 70 Mark Silber. 1259 Februar 9 Straßburg. 30 Notum sit omnibus presentem paginam inspecturis, quod ego Arnoldus miles dictus Kint et ego Uta uxor ipsius legitlima, habita inter nos deliberatione bona, consensu unanimi de consilio amicorum nostrorum fidelium vendidimus recte et rationabililer omnia bona nostra sita in banno et villa Osthoven, videlicet tercium dimidium mansum et quiequid amplius ibidem de bonis nostris inveniri poterit tarn 35 in agris viniferis quam frugiferis, pratis atque curiis, excepto feodo mei Arnoldi, quod dicitur Gamergüt, priori et fratribus de Steiga Argentinensis dyocesis pro a) T aliqui inpetraverint. 326 1259 septuaginla marcis argenti, quas nobis integraliter persolverunt. quorum bonorum possessionem ipsi de nostra voluntate et consensu intraverunt et tenebunt et posside- bunt ipsa in perpetuum omni eo jure, quo nos ipsa tenuimus et possedimus, et solvent censum debitum de eisdem bonis curiis illis, in quas spectant dicta bona, cui vendilioni interfuerunt Rüdolfus miles dictus de Vegersheim, Heinricus Marsilius civis Argentinensis, Nycbolaus filius quondam Cünonis inter mercatores, Simundus dictus Seilere, Gotfridus sacerdos vicarius sancti Laurentii, Hugo Stollo, scultetus de Osthoven, ne autem inter nos vel successores aut lieredes nostros ex una parte et priorem et fratres antedictos ex altera super prelibata venditione dictorum bonorum legittime celebrata possit in posterum discordia vel aliquis scrupulus questionis suboriri et ut dictus venditionis contractus firmus et stabilis in perpetuum perseveret, coram viris fide dignis, videlicet Burcardo plebano de Hittenheim, Günrado milite de Steingazzen, Heinrico et Hessone germanis, Hugone villico et Jacobo fratre suo, Waltero precone, Heinrico de Hesse, Ulrico et sculteto de Osthoven renunciavimus una cum pueris nostris et renunciamus per presentes pro nobis et nostris heredibus universis omni juri a et actioni nobis et ipsis nostris heredibus in antedictis bonis conpetenti et in posterum conpetituro atque in integrum restitutioni et quolibet juris auxilio civilis et canonici, per quod prefata bona retrahere possemus et avocare a priore et fratribus antedictis. ego etiam Uta contiteor et protestor publice per presentes, quod juravi et juro tactis sacrosanctis, quod numquam repetam in judicio aliquo vel extra judicium prefata bona, sive fuissent dos mea sive non, a priore et fratribus antedictis nec ipsos inpediam in eisdem. et in testimonium et evidenciam atque probationem omnium premissorum nos Arnoldus et Uta antedicti presentem paginam sigillis venerabilis domini nostri Heinrici Argentinensis episcopi et mei Arnoldi, cujus sigillo ego Uta, cum proprium sigillum non habeam, in presentibus sum contenta, sigillatam priori b et fratribus sepe dictis duximus conferendam. nos Heinricus dei gratia Argentinensis episcopus contitemur et publice prolestamur presentium teuere, quod ad petitionem et instantiam Arnoldi et Ute uxoris sue predictorum presentibus nostrum appendimus sigillum in perpetuam memoriam omnium prescriptorum. datum Argentine anno domini 1259, proxima dominica post purificationem beate virginis Marie. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 5749 or. mb. c. 2 sig. pend. delapsis. 433. Mechtild die Äebtissin und der Convent des St. Stephansklosters zu Straßburg verpflichten sich, dem St. Agneshloster daselbst für drei Gedenktage jährlich je 5 Solidi von ihren Gütern zu Berstett zu zahlen. 1259 Februar. Mehtildis divina providentia humilis abbatissa sancti Stephani totusque con- ventus 0 ejusdem ecclesie Argentinensis universis presens scriptum inspecturis noticiam subscriptorum. sciant universi ac singuli, quod nos abbatissa et 5 io 15 20 25 30 35 a) B jure, b) B priore. c) B convetus. il: 1259 327 conventus sancti Stephani Argentinensis priorisse monasterii sancte Agnetis ejus- demque conventui extra muros civitatis de possessionibus collatis ecclesie nostre a Mehtildi de Kintwilre concanonica nostra, sitis in villa et in banno Berstete, promittimus nos soluturos singulis annis in tribus anniversariis, que apud predictum 5 monasterium sancte Agnetis recoluntur, in quolibet anniversario quinque solides Argentinenses. que anniversaria in subscriptis terminis commemorantur, in feste videlicet Stephani pape anniversarium Rudolf! de Liehtinberc quondam prepositi sancti Thome l , in teste Barnabe apostoli Godfridi clerici, item anniversarium Mehtildis de Kintwilre, postquam de present! seculo migraverit. et ad hec implenda io et fideliter observanda nos abbatissa et conventus prenominati monasterio sancte Agnetis per presentes obligamus, postquam ex morte Mehtildis de Rotbach, cui usufructus dictorum bonorum pro tempore vite sue cedere dinoscitur, possessiones prefate ad nos libere et absolute pervenerint. et in herum evidentiam et teslimonium, ne a nobis quiequam de premissis infringi valeat, present! cedule sigilla nostra 15 appendimus. datum anno domini 1259, mense februarii. B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 3117 or. mb. c. 2 sig. pend. 434 . Bischof Heinrich und das Bomcapitel von Straßburg untersagen die weitere Ueberbauung der Almende vom Steinburgthor bis zum Waseneck. 1259 Februar. Nos Hjeinricus] dei gratia Argentinensis episcopus totumque capitulum Argenti- 20 nensis ecclesie universis tarn presentibus quam futuris volumus esse notum, quod nos areas illas, que vulgariter almende nuncupantur, sitas juxta pontem ex parte altera porte Steinenburgetör, et protenduntur a domo Guntbrami et Stehellini fratrum fabrorum de novo ibidem constructa supra ripam vallis continue usque ad turrim dictanj Waseneke 2 , que in nostra ordinatione ac dispositione consistunt, non 25 permittemus de cetero inedificari aut aliqua edificia eisdem areis interponi, sed volumus, quod absque omni edificio in posterum usui publico pateant et in evum. quibuscunque insuper in jam dictis areis edißcantibus seu edificare conantibus nos bona fide opponemus et contra tales per censuram ecclesiasticam procedemus atque a suo proposito desistere conpellemus. id enim non solum nobis et ecclesie nostre 30 verum etiam conmuni utilitati, cujus affectamus comodum, novimus expedire. in quorum evidentiam et firmitatem perpetuam est presens litera sigillorum nostrorum munimine consignata. actum anno domini 1259, mense februario. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 336 or. mb. c. 2 sig. pend. laesis. Aug. % Juni 11 1 Erscheint urkundlich zum letzten Mal im Jahre 1221. Cfr. nr. 189. 35 2 Vergl. Straßb. Gassen- u. Eäusernamen i. Mittelalter S. 119 u. Silbermann Localgesch. d. Stadt Straßb. S. 160. 1 328 1259 435 . Bischof Heinrich von Straßburg beurkundet einen Vergleich über die Steuerpflicht des Stiftshofes zu Reichstett zwischen dem Bomcanonicus Otto von Entringen, dem gegenwärtigen Inhaber desselben, und dem, bischöflichen Schultheiß Walther, dem, Vogt jenes Dorfes. 1259 März 13. II[einricus] dei gracia Argentinensis episcopus universis presentes litteras inspec- 5 turis noticiam subscriptorum. scire volumus universos, quod, cum fidelis noster Waltherus scultetus ac ministerialis ecclesie nostre de cultori ac homini habitanti in curia Rinstetin Argentinensis diocesis exacciones diversas exigeret et super lioc inter Ottonem dictum de Entbringin canonicum Argentinensem, qui tanquam claustrale feodum eandem curiam cum suis pertinenciis obtinebat, ex una parte et io eundem Waltherum ville predicte advocatum ex altera orta esset materia questionis, tandem inter partes predictas conposicio talis intercessit et a partibus extitit appro- bata : videlicet quod singulis annis cultor sive habitator 3 , qui nunc est et pro tempore fuerit in curia prenotata, dabit sculteto predicto et suis successoribus in perpetuum tria quartalia tritici et quatuor solides monete legalis ipsamque frumenti 15 ac pecunie quantitatem presentabit eidem in villa predicta Rinstetin vel in civilate Argentinensi liberque erit dictus cultor sive habitator in posterum ab omni exac- cione, angariis, talliis, procuracionibus et herbariis, qui vulgariter berberge dicuntur. itaque neque per se neque per alios aliqua eidem et suis posteris exbibebit obse- quia; sed plena pocius gaudebit libertate. et si forte contigerit ab eodem Ottone 20 vel suis successoribus in curia prefata poni hominem proprium suum vel alterius b cujuscunque, nichil eidem serviet nec aliquas ab eo extorquebit herbarias, angarias, perangarias, exacciones seu procuraciones, prout superius est pretactum. in hujus rei evidenciam presentes litteras sigillo nostro conmunitas presentibus tradimus testimoniales. 25 Ego Waltherus scultetus Argentinensis in predictam ordinacionem consensi ac in evidenciam premissorum presenti scripto sigillum domini mei episcopi Argentinensis et meum apponi procuravi in presencia subscriptorum, scilicet Eberbardi de Entbringin 1 , Eberbardi de Sülze archidiaconorum Argentinensium, Rertboldi de Diersberc, Alberti de Talmessingen, Alberli de Steineburne canonicorum Argenti- 30 nensium, magistri Gunradi dicti Leitreche canonici sancti Thome 2 Argentinensis, Cünonis militis dicti Vrigen. actum anno domini 1259, 3 idus marcii. B aus Straßb. Bez.-A. 6 fase. 1340 or. mb. c. 4 sig. pend. laesis. a) B cultorem sive habitatorem. b) B alterus. 1 Derselbe erscheint mit dem Donicanonicus Walramus de Gerolczecke und Bertoldus de Diedels- 35 dorf canonicus s. Stephani Argentinensis als Schiedsrichter in einem Streit des Klosters Schwarzach mit den Herren von Windeck, 1259 Juni' 5 (nonis junii). Karlsr. G. L. A. Copialbuch der Abtei Schwarzach nr. 733 fol. 67. 2 Cftnradus dictus Leitreche canonicus sancti Thome erscheint auch als Zeuge in einer Urkunde des Grafen Rudolph von Habsburg, laut welcher derselbe seine Güter zu Nordhausen der Straßburger 4U Kirche schenkt, 1258 November 8 (feria 6 ante festum Martini). Straßb. Bez.-A. G nr. 60 or. mb. c. sig. pend. 1259 337 dominos de Lielitenberc ex una parte et cives nostros Argentinenses ex altera in hunc modum : predicti fratres de Liehtenberc inpetunt cives nostros Argentinenses pro a 200 marcis argenti, quod ipsis dare promiserunt et non persolverunt, et pro dampno, quod babent in defecto earundem 200 marcarum. inpetunt etiam ipsos 5 cives nostros Argentinenses pro defecto, quem post mortem patris eorum in advocatia sua in civitate sustinuerunt. e converso cives Argentinenses asserunt, quod ipsi predictas 200 marcas dare non debeant de jure, et repetunt centum marcas argenti, quod ipsi dominis de Liehtenberc indebite dederunt. petunt etiam predicti cives nostri ipsis persolvi pecora in Altheim a dominis de Liehtenberc eis ablata. que io discordia conpromissa est in quatuor arbitros et in unum superiorem, ex parte dominorum de Liehtenberc in Ilelewigum de Buhswilre et in Dietericum de Lupfenstein, ex parte autem civium nostroruin Argentinensium in Bertoldum dictum Riuses et in Gerungum de Ilagenowe. si autem illi quatuor discordant et in unum non poterunt convenire, in superiori stabit scilicet domino Symundo de Geroltesccke. 15 et quicquid ille decreverit, partes ex utraque parte complebunt et arbitrium suum ratum tenebunt, super quo dati sunt fidejussores ex utraque parte 1 . si autem, quod absit, dominus Symundus de Geroltesecke medio tempore decesserit, cives nostri Argentinenses eligent alium inter illas quinque personas, que ad superiores nominati fuerunt. in cujus rei memoriam et stabilitatem presentes litteras dedimus predictis 20 partibus testimoniales sigillo nostro roboratas. datum feste sancti Mauricii b , anno domini 1259. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3a or. mb. e. sig. pend. laeso. Sl coli. ibid. or. mb. c. sig. pend. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 226b ihid. bei Schöpflin Als. dipl. I, 428 nr. 584. W 446. Erzbischof Wilhelm von Besancon fordert auf Grund eines päbstlichen Mandats Bischof und Clerus der Dimcese Straßburg auf , Straf Sentenzen gegen die Dominikaner zu Straßburg zurnchzunehmen und von jeder Belästigung derselben abzustehen. 1259 October 4. Willelmus dei gracia Bisuntinensis arcbiepiscopus 2 executor deputatus a domino 30 papa venerabili fratri . . episcopo et dilectis filiis prelatis necnon plebanis atque vicariis et aliis ecclesiarum rectoribus civitatis et dyocesis Argentinensis salutem in domino. literas domini pape recepimus sub bac forma : [folgt nr. 441], nos igitur mandatis apostolicis bumiliter obedire volentes monemus vos singulos attencius et universos in domino et hortamur, quatinus, si qui vestrum hujusmodi iß inhibiciones fecistis sive excommunicationum sentencias vel alias auctorilate propria a) 8 1 super, b) St Maurcii. 1 Cfr. nr. 444. 2 Erzbischof Wilhelm II von Besancon, 1245 — 1268. 43 338 1259 protulistis, easdem inhibiciones et senlencias infra quindecim dies post harum recepcionem revocetis et de cetero proferre similes inhibiciones sive sentencias nullatenus attemptetis et a supradictis et quibuscunque aliis fratrum ipsorum indebitis gravaminibus penitus desistatis. quodsi forte noslris monitis immo verius apostolicis acquiescere in hac parte nolueritis, quod absit, nos extunc ad execucionem hujus 5 mandati secundum formam a sede apostolica nobis traditam procedemus. datum 4 nonas octobris, anno domini 1259. T aus Straßb. Thom. A. Dominicains lad. 3 or. mb. e. sig. pend. 447 . Erzbischof Wilhelm von Besangon erklärt laut päbstlichen Auftrags dem Bischof und Clerus der Dicecese Straßburg, daß Straf Sentenzen, welche sie gegen 10 die dortigen Dominikaner erlassen hätten oder noch erlassen würden, null und nichtig seien, und droht den Zuwiderhandelnden mit Bestrafung. 1259 November 6 Citeaux. Willelmus dei gratia Bisuntinensis archiepiscopus executor deputatus a domino papa venerabili fratri . . episcopo et dilectis filiis prelatis necnon plebanis et aliis ecclesiarum rectoribus atque vicariis civitatis et dyocesis Argentinensis salutem in is domino. literas domini pape recepimus sub hac forma : j folgt nr. 441}. cum igitur, sicut novit vestra providentia, vos singulos et universos secundum formam mandati apostolici nobis super hoc directi monuerimus 1 , ut, si qui vestrum hujus- modi inhibitiones fecerunt sive excommunicationum sententias vel alias auctoritate propria protulerunt, easdem inhibitiones et sententias infra quindecim dies post 20 litterarum nostrarum vobis super hoc directarum receptionem revocarent et de cetero proferre similes inhibitiones sive sententias nullatenus attemptarent et a supradictis et quibuscumque aliis fratrum ipsorum indebitis gravaminibus penitus desisterent, quodsi forte nostris monitis immo verius apostolicis acquiescere in hac parte nollent, quod absit, nos extunc ad executionem bujusmodi mandati secundum formam a 25 sede apostolica nobis traditam procederemus, nos, intelligentes, quod inhibitiones et excommunicationum sententie sint ad nostram admonitionem a quibusdam minime revocate, easdem sententias jam prolatas nec revocatas auctoritate nobis tradita relaxamus et, si deinceps a quoquam vestrum aliquas sententias taliter promulgari contigerit, easdem decernimus irritas et inanes et mandamus, premissas inhibitiones 30 et sententias jam prolatas relaxatas et, si quas taliter promulgari contigerit, decretas irritas et inanes per vos et per ipsos fratres puplice denunciari, scituri, quod, si in prejudicium predictorum fratrum per quempiam vestrum talia vel consimilia fuerint attemptata, nos bujusmodi nostre monitionis et mandati apostolici transgressores districtione, qua convenit, puniemus. datum anno domini 1259 Cystercii, die W Jovis proxim'a post festum omnium sanctorum. T aus Straßb. Thom. A. Dominicains lad. 3 or. mb. c. sig. pend. delapso. 1 Cfr. nr. 446. I 1259 339 448. Das Domcapitel zu Straßburg tauscht ein bei der St. Andreashirche daselbst gelegenes Grundstück, das es an Heinrich den Scholasticus des Jung St. Peterscapitels verleimt hatte, gegen ein andres, dem letztem gehörig und an der Straße zum Bruderhof belegen, ein. 1259 November 8. 5 Nos Wal[therus] prepositus *, B[ertholdus] decanus totumque capitulum ecclesie Argentinensis scire volumus universos tarn posteros quam presentes, quod nos, adhibito consensu et voluntate venerabilis patris domini nostri H einrici dei gratia episcopi Argentinensis, aream nostram sitam prope ecclesiam sancti Andree ex opposito curie olim domine de Winstein nunc vero magistri C[onradi] dicti Leit- 10 recben, quam eciam aream magister Heinricus scolasticus sancti Petri Argentinensis, qui domum cum aliis edificiis eidem habet inedificatam, a nobis recepit pro annuo decem solidorum censu, qui augeri nec debebat nec poterat, perpetuo possidendam, cum alia area ipsius magistri II einrici scolastici antedicti sita in strata publica tendente versus fratrum curiam juxta altam domum Arnoldi cervisiarii ex opposito 15 curie claustralis XJl[rici] de Lupphen nostri concanonici permutavimus et permutamus scientes id nostre esse ecclesie utile magis et expediens. ipsamque pro predicta nostra area per omnia acceptamus dictamque aream olim nostram in loco prescripto juxta sancti Andree ecclesiam sitam ab omni censu et honere absolvimus et absolutam confitemur, renunciantes omni juri in eadem area nobis competenti simpliciter et 20 absolute ac resignantes eandem dicto magistro II einrico jure proprietario de cetero tenendam et possidendam ac disponendum de illa tamquam de re propria pro sue libito voluntatis. in quorum evidenciam est presens littera dicti domini nostri episcopi et nostri capituli necnon C unradi scolastici nostri portarii sigillorum munimine roborata. nos Heinricus dei gratia episcopus dictarum arearum permutationem 25 approbamus eidemque per omnia consentimus nostrum sigillum in hujus certitudinem presentibus appendentes. actum anno domini 1259, 6 ydus novenbris. H aus Straßb. Hosp. A. Orphelins lad. 35 fase. 16 or. mb. c. 3 sig. pend. 449. Bischof Heinrich von Straßburg beurkundet die Uebertragung eines Straßburger Kirchenlehens im Bann von Vendenheim von Sigebert dem Landgrafen s» des Elsaßes an Bernhard Kage und von diesem an den Straßburger Bürger Heinrich Marsilius. 1259. Nos Heinricus dei gratia episcopus Argentinensis notum facimus omnibus presens scriptum inspecturis, quod comes Sigebertus landgravius Alsatie recepit a nobis in feudum duos mansos et dimidium in banno Vendenheim sitos, quos ab 35 ecclesia nostra tenet. quos mansos idem comes Sigebertus concessit in feudum 1 Domprobst Walther erscheint auch in einer Urkunde seines Vaters Walther von Geroldseck für das Kloster Steigen, 1259 November 30 Straßburg (pridie kalendas decembris Argentine). Cfr. Schöpflin Als. dipl. I, 428 nr. 586 und Reinhard Pragm. Gesch. des Hauses Geroldseck Urk. S. 35 nr. 2. 340 1259 — 1260 Bernhardo Cagoni ; ipse autem Bernhardus eosdem mansos contulit in feudum Heinrico Marsilio civi nostro Argentinensi, consensu nostro et predicti comitis Sigeberti accedente. in cujus rei evidentiam presens exinde pagina est scripta et sigillo nostro videlicet comitis Sigeberti et predicti Bernhardi in testimonium communita. acta sunt hec anno domini 1259, presentibus bis testibus : videlicet Alex andre domini de Dicke, Wernero Bagario, Wallero Waffelario, Gonrado Gagone clerico et fratre suo dicto Hawenmezer, Bilgerino et Hartungo fratribus de Wangen, Rudolpbo de Yegersbeim, Reimboldelino et aliis quam pluribus 1 . Aus Schöpflin Als. dipl. I, 429 nr. 587 (ex tabul. civ. Argentin.). 450. Palst Alexander IV verheißt Allen, welche die Kirche der Straßburger Dominikaner an bestimmten Tagen besuchen werden, Ablaß. 1260 Januar 5 Anagni. Alexander episcopus servus servorum dei universis Gliristi fidelibus presentes litteras inspecturis salutem et apostolicam benedictionem. vite perennis gloria, qua mira benignitas conditoris omnium beatam coronat aciem civiurn supernorum, a redemptis pretio sanguinis fusi de pretioso corpore redemptoris meritorum debet acquiri virtule, inter que illud esse pregrande dinoscitur, quod ubique sed precipue in sanctorum ecclesiis majestas altissimi collaudetur. rogamus itaque universitalem vestram et hortamur in domino in remissionem vobis peccaminum injungentes, quatinus ad ecclesiam dilectorum filiorum . . prioris et fratrum ordinis predicatorum Argentinensi um imploraturi a domino delictorum veniam in humilitate Spiritus accedatis. nos enim, ut Cliristi fideles quasi per premia salubriter ad merita invitemus, de omnipotentis dei misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus auctoritate confisi omnibus vere penitentibus et confessis, qui ad ecclesiam ipsam in singulis festivitatibus gloriose Marie virginis et beatorum Domiuici con- Aprii 29 fessoris- ac Petri martiris ejusdem ordinis professorum neenon et in anniversario die dedicationis ejusdem ecclesie et septem diebus immediate sequentibus causa devotionis accesserint, annuatim centum dies de injuncla sibi penitentia misericorditer relaxamus. datum Anagnie nonis januarii, pontificatus nostri anno sexto. T aus Straßb Thom. A. Dominicains lad. 3 or. mb. c. bulla pend. Auf dem untern Bande rechts Jac Mut, auf dem Bücken predicatorum, Alles, wie es scheint, von gleicher Hand wie die Urkunde. 1 Das Raths- u. Bürgerbuch fol. 12 a i. Straßb. St. A. verzeichnet aus einer Urkunde des Jahrs 1259 folgende Namen von Straßburger Bürgern ohne jede Bemerkung, ob dieselben Bathsmitglieder gewesen oder nicht: Albreht Rftlenderlin, Johans Schilt, Götze von Grostein, Viviantz, Reimbolt von Friburg, Peter von Schöneck, Johans Ptantelin, Reimbolt Reimböldelin, Gösselin Schaup, Gosselin von Lageneck, Reimbolt der Liebenzeller, Johans Hetzel, Johans von Wolffgangesheim, Reimbolt der junge, Johans Stübenweg, Wilhelm Nape, Hug Zorn, Burckart Schultheis, Rftdolf Zoller, Rtilin Lentzelin, Gonrat Broger, Jacob Kempff. 5 10 15 20 25 30 35 1260 341 451 . Pah st Alexander IV trägt auf die Klagen der Straßburger Dominikaner hin dem Erzbischof von Besancon auf, die gegen sie erlassenen Strafsentenzen päpstlicher Legaten, falls deren Vollmachtsbriefe den Predigerorden nicht ausdrücklich erwähnen, für nichtig zu erklären. 1260 Januar 16 Anagni. s Alexander episcopus servus servorum dei venerabili fratri . . archiepiscopo Bisuntinensi salutem et apostolicam benedictionem. dilecti filii . . prior et fralres ordinis predicatorum Argentinenses suam ad nos querimoniam destinarunt, quod sedis apostolice delegati et subdelegati eorum in die tos priorein et fratres frequenter suspensionis, interdicti et excommunicationis sententias pro sua voluntate fulminant, io quamquam in litteris ipsius sedis directis delegatis eisdem nulla de dictis fratribus et ordine mentio babeatur ac etiam a prefata sede eidem ordini sit indultum, ut nee fratres ipsius ordinis conveniri valeant nee contra ipsos possit procedi per litteras sedis ejusdem, que de indulto hujusmodi et ordine sepe dicto non faciunt mentionem 1 , propter quod iidem fratres sepe a divinis cessare coguntur in suum 15 grave dispendium et predicti ordinis detrimentum. cum autem pro parle ipsorum super hoc ad nostram providentiam babitus sit recursus, fraternitati tue per apostolica scripta mandamus, quatinus litteras ipsas tibi faciens exhiberi, detentores earum ad exhibitionem ipsarum monitione premissa per censuram ecclesiasticam appellatione postposita compellendo, si per diligentem inspectionem earum habueris, quod predicte 20 sententie per easdem litteras non facientes mentionem de ordine ipso sint taliter promulgate, tu illas per te vel per alium nullas esse auctoritate nostra decernas et denunties penitus non tenere, contradictores per censuram eandem a appellatione postposita compescendo, non obstante constitutione de duabus dietis edita in concilio generali 2 . datum Anagnie 17 kalendas februarii, pontificatus nostri anno sexto. 25 T aus Straßb. Thom. A. Dominicains lad. 3 or. mb. c. bulla pend. Auf dem' untern Bande rechts Ja. nar, auf dem, Bücken predicatorum, Alles, wie es scheint, von gleicher Hand wie die Urkunde. 452 . Pabst Alexander IV trägt dem Bischof von Straßburg auf, er möge die Verkündigung von Strafsentenzen gegen die Dominikaner in Stadt und Dicecese 30 Straßburg, welche auf Grund päpstlicher Briefe, die den Predigerorden nicht ausdrücklich erwähnten, erlassen würden, nicht gestatten. 1260 Januar 16 Anagni. Alexander episcopus servus servorum dei venerabili fratri . . episcopo Argenti- nensi salutem et apostolicam benedictionem. paci et quieti dilectorum filiorum . . prioris et fratrum de ordine predicatorum Argentinensium paterna volentes sollici- 35 tudine providere fraternitati tue per apostolica scripta firmiter precipiendo mandamus, a) eandem auf Rasur. 1 Privileg Pabst Innocenz IV, 1244 Januar 21 Born im Lateran, gedruckt bei Bipoll Bullar. ord. prcedicat. I, 130 nr. 39. — Potthast Beg. pontif. nr. 11230. 2 Cfr. nr. 334 not. 2. 342 II 2 60 quatinus ullas suspensionis, interdicti aut excommunicationis sententias latas vel ferendas auctoritale litterarum apostolice sedis publicari contra dictos priorem et fratres in tua civitate seu diocesi non permittas, nisi per ipsas litteras tibi primitus ostensas et diligenter inspectas habueris, quod in eis de ordine ipso fiat mentio specialis, cum eidem ordini a sede ipsa indultum esse dicatur, ut nec fratres ipsius ordinis conveniri valeant nec contra ipsos procedi possit per litteras sedis ejusdem, que de indulto hujusmodi et ordine sepe dicto non faciunt mentionem 1 , contra - dictores autem, si qui fuerint, vel rebelles per censuram ecclesiaslicain appellatione remota compescas. datum Anagnie 17 kalendas februarii, pontificatus nostri anno sexto. T aus Straßb. Thom. A. Dominicains lad. 3 or. mb. c. bulla pend. Auf dem untern Rande rechts ein F, auf dem Rücken ziemlich verwischt predicatorum, beide Vermerke, wie es scheint, von derselben Hand wie die Urkunde. 453. Pabst Alexander IVgestattet den Straßburger Dominikanern, von unrechtmäßigem Gewinn, der nicht zurückerstattet werden kann, frommen Vermächtnissen ohne Bestimmung u. s. w. Summen bis zu 300 Mark Silber anzunehmen. 1260 Januar 23 Anagni. Alexander episcopus servus servorum dei dilectis filiis . . priori et fratribus ordinis predicatorum Argentinensibus salutem et apostolicam benedictionem. necessi- tatibus vestris benigno compatientes affectu, ut de usuris, rapinis et aliis male acquisitis, si hii, quibus ipsorum restitutio fieri debeat, omnino sciri et inveniri non possint, necnon de quibuslibet legatis indistincte in pios usus relictis, dummodo executorum testamentorum ad id accedat assensus, ac de commutatione et redemp- tione votorum diocesanorum auctoritate prius factis, Jerosolymitano dumtaxat excepto, usque ad summam trecentarum marcarum argenti recipere valeatis, auctoritate vobis presentium duximus concedendum, si pro similium receptione alias non sitis a nobis hujusmodi gratiam consecuti, ita, quod, si aliquid de ipsis trecentis marcis dimiseritis vel restitueritis aut dederitis, illis, a quibus eas receperitis, hujusmodi dimissum vel restitutum seu datum nicbil ad liberationem eorum prosit nec quantum ad illud habeantur aliquatinus absoluti. nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre concessionis infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem hoc attemptare presumpserit, indignationem omnipotentis dei et heatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. datum Anagnie 10 kalendas februarii, pontificatus nostri anno sexto. T aus Straßb Thom. A. Dominicains lad. 3 or. mb. c. bulla pend. 5 10 15 20 25 30 35 1 Cfr. nr. 451 not. 1. 1260 343 434 . Prior und Convent des Straßburger Klosters St. Arbogast verleimen eine am Snelling gelegene Muhle dem Ritter Gozelin bei St. Thomas und seiner Gemahlin Phina auf Lebenszeit. 1260 [vor März 4\. Noverint universi tarn presentes quam futuri hujusmodi littere inspectores, quod 5 nos humilis prior et conventus monasterii sancti Arbogasti extra muros Argenti- nenses ordinis sancti Augustini, accedente voluntate et consensu nostri omnium, cum bona deliberatione et provida molendinum nostrum situm apud Snellingum ! , quod vulgariter Bretemule dicitur, concedimus et concessisse nos publice confitemur domino Gozelino militi ad sanctum Thomam et domine Phine uxori sue quoad tempus io vite eorum utendum et habendum a nostro monasterio pro annua pensione decem quartalium siliginis, que dicto nostro monasterio ambo et reliquus, altero defuncto, syperstes annuatim sine omni augmentatione de dicto molendino solvere tenebuntur. ipsis autem ambobus viam universe carnis ingressis, idem molendinum cum omni suo jure, ambitu et cum edificiis super inventis ad prefatum nostrum monasterium 15 absolute et libere revolvetur nec hujusmodi contractus emphiteoticus ad beredes predictorum Gozelini et Phyne aliquatenus pertransibit, immo post mortem ipsorum omnino cessabit. nos Gozelinus et Plryna antedicti confitemur, nos in dicto molendino nullum jus proprietarium habere, sed ipsum dumtaxat sub pensione predicta. titulo emphiteosis possidere, sicut superius est expressum. et in hujus rei testimonium 20 reverendi patris ac domini nostri episcopi ac civitatis Argentinensis sigilla cum meo Gozelini sigillo presenti scripto nostris precibus sunt appensa. nos Hjeinricus] dei gratia episcopus Argentinensis et Johannes Erbonis natus magister et consules Argentinenses 1 2 ad petitionem predictorum Gozelini et Phine confitemur nos sigilla nostra presentibus appendisse. anno domini 1260. 25 H aus Straßb. Hosp. A. prot. 7383 cod. chart. sec. XV fol. 81. Betreffs der Datirung nach der Angabe der Annal. Maurimonast . 8 über den Todestag Bischof Heinrichs vergl. W. Wiegand Bell. Walther. S. 42. 455 . Walther der erwählte Bischof von Straßburg befehlt dem Straßburger Archidiacon Heinrich von Ochsenstein, die Klagen des Honauer Capitels gegen 3o Geistliche und Laien der Stadt und Bicecese Straßburg zu untersuchen. 1260 Juni 3 Honau. Walterus dei gratia electus Argentinensis dilecto in Christo Heinrico de Ohsenstein archidiacono Argentinensi 4 * * salutem in domino. dilecti in Christo . . decanus 1 Vergl. Silbermann Localgesch. d. Stadt Straßb. S. 154. 35 2 Im Raths- u. Bürgerbuch fol. 12 a cles Straßb. St. A. sind aus einer Urkunde vom August 1260 folgende Bathsmitglieder verzeichnet: Johannes filius domini Erbonis magister civium, Heinrich von Wolffgangesheim, Erbe Clausen sftn, Reimböldelin, Hans der Swartz, Peter Hape, Heinrich Marsilius, Rftlin Ripelin, Reimholt Virnkorn der junge, Heinrich von Ache, Hetzel von Druchtersheim, Conrat der kuchenmeister, Wernher Sturm die rete. 40 3 Cfr. Mon. Germ. SS. XVII, 182, 28. 4 Derselbe Heinrich von Ochsenstein erscheint auch in einer Urkunde Bischof Walthers für das Kloster Mauersmünster, 1260 November 9 (5 idus novembris) Straßburg. Straßb. Bez.-A. H fase. 542 or. mb. c. sig. pend. laeso. 344 1260 et capitulum Honaugiense nobis conquerendo monstrarunt, quod nonnulli abbates, clerici et layci Argentinensis civitatis et diocesis super decimis, censibus et rebus aliis injuriantur eisdem. ideoque vobis precipiendo mandamus, quatinus, hiis, quos procurator eorum vel sindicus vobis nominaverit, ad vestram presentiam evocatis, audiatis causas easque auctoritate nostra fine debito terminetis facientes, quod decreveritis, per censuram ecclesiasticam firmiter observari, testes autem, qui nominati fuerint, si se gratia, odio vel timore subtraxerint, per censuram eandem cogatis veritati testimonium perhibere. datum Honaugie anno domini 1260, 3 nonas junii. S aus Straßb. St. A. Yord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3 a or. mb. c. sig. pend. laeso. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 102» ibid. bei Schöpflin Als. dipl. I, 446 nr. 620 mit dem falschen Datum 1263 Januar 5. 456 . Albert von Thalmezzingen beurkundet in Vertretung des erwählten Bischofs von Straßburg, daß Agnes zu der Wilgen, die Gemahlin Konrads von Mutzig, Aecker im Hürtigheimer Bann den Franciskanerinnen zu Straßburg übertragen habe. 1260 Juni 24. Nos Albertus] de Thalmezzingen vices domini electi Argentinensis gerens in judiciis notum facimus Omnibus presentes litteras inspecturis, quod Agnes dicta zu der Wilgen uxor Cünradi de Muzeche de consensu et voluntate mariti sui predicti 1 in forma nostri judicii contulit et assignavit libere et absolute pro remedio anime sue . . abbatisse et conventui sancti Franscisei in Argentina septem agros et dimidium frugiferos, quos habuit in banno Hirtenkeim, quorum agrorum proprietas spectabat ad dictam A gnetem, renuncians nichiloininus omni juri, quod habuit vel habere videbatur in agris prenotatis. in cujus rei testimonium et evidentiam presentem litteram sigilli nostri munimine fecimus roborari. acta sunt hec anno domini 1260, 8 kalendas julii, presentibus hiis : magistro Cunrado dicto Kelbelin de Uedesheim, Sigelino filio Thelonearie, Erbone dicto Schonterlin, Walthero dicto Rusez, Ileinrico dicto Lenzelin et aliis quam pluribus. H aus Straßb. Hosp. A. St. Marc lad. 3 fase. 63 or. mb. c. sig. pend. laeso. 1 In dem Papier-Copialbuch des Klosters St. Elisabeth i. Straßb. Hosp. A. nr. 205 fol. 62 ist von. einer Hand des 15ten Jahrh. ein deutsches Urkundenregest eingetragen, nach dem der Straßburger Bürger Konrad von Mutzig mit Zustimmung seiner Frau dem Straßburger St. Elisabethkloster den vierten Theil seiner im Hürtigheimer Bann gelegenen Güter schenkt, sich jedoch den Fruchtertrag derselben, so lange er und seine Frau leben, vorbehält, 1260 October 2 (Samstag nach St. Michaelstag). Die Urkunde besiegelt A[lbert] von Talmessingen ein stathalter des erwelten zft Straßburg. 5 10 15 20 25 30 1260 345 457. In einer Urkunde Walthers des erwählten Bischofs von Straßburg, die Belehnung Margarethens der Gemahlin Hartmanns des altern Grafen von Kyburg 1 betreffend, unter den Zeugen : Eberhardus Sülze, Eberhardus de Enteringen, Albertus de Talmassinge canonici nostre ecclesie. acta sunt hec anno domini 1260, 9 idus 5 julii, in Ettenliain Argentinensis diocesis. 1260 Juli 7 Ettenheim. Aus dem Archiv f. Kunde Oesterreich. Geschichtsquellen VI, 97 nach dem Original im Staats-A. vm Turin. 458. Walterus episcopus Argentinensis testatur, Conradum de Lichtenberch Metensem et Argentinensem canonicum rectorem ecclesie de Obirnbobin consan- 10 guineum suum omnes fructus decimarum, que de grangia seu de banno in Dunheim solvantur, et omnes agros ad dotem illius ecclesie spectantes monasterio Novicastri Gisterciensis ordinis, ipsius ac Joannis de Frankinstein et B[ertkoldi] de Ossinstein arcbidiaconorum assensu accedente, pro 35 quartalibus tritici et tantundem siliginis necnon 2 quartalibus nucum Argentine vel Hagenoie presentandis, preterea aream 15 ad dotem ecclesie de Obirnbobin spectantem pro 6 solidis in festo sancti Tbome aposloli Dez. st solvendis concessisse. «ad universitatis vestre.» testes hujus rei sunt : Heinricus et Ludovieus nobiles viri de Lichtenberch, magister Gerardus advocatus Argentinensis 2 , Petrus notarius etc. acta sunt hec Argentine in curia magistri Gerardi advocati Argentinensis, 3 idus julii, anno domini 1260. 1260 Juli 13 Straßburg. 20 B aus Straßh. Bez.-A. H fase. 935 cop. chart. sec. XVIII. 459. Walther der erwählte Bischof von Straßburg beurkundet einen Vergleich zwischen dem Francishanerinnenhloster zu Straßburg und den Geschwistern der Susanna von Landsberg, die in dieses Kloster eingetreten, ihr Erbrecht betreffend. 1260 December 1. 25 W altherus dei gratia Argentinensis electus omnibus presens scriptum intuen- tibus geste rei noticiam. quoniam quedam sollempniter gesta quandoque revocantur in dubium propter memorie labilitatem, utile visum est ea, que geruntur in tempore, ne a memoria cum tempore recedant, scriptorum muniri fulcimento. noverint igitur presentes et futuri, quod, cum Susanna filia quon- ao dam G[untheri] militis de Landisberc recepisset habitum sororum sancti Francisci ordinis sancti Damiani nostre civitatis, abbatissa et conventus dicti loci, licet jure speciali, privilegio videlicet sedis apostolice, successionem hereditario 1 An denselben Schicht Bischof Walther, um von ihm die erneute Lehnshuldigung zu empfangen, Bertholdum de Tiersdorf canonicum sancti Stephani Argentinensis, 1260 Jidi 16 (crastino Margarethe) :i5 Straßburg. Cfr. Neugart Cod. dipl. Alcm. II, 238 nr. 976 = Strobel Vaterl. Gesch. d. Eis. II, 14. 2 Sicher derselbe magister Gerhardus minister canonicorum ecclesie Argentinensis, der in einer Urkunde des oben erwähnten Eonrad von Lichtenberg, des Straßburger Canonikers und Brobstes von Surburg, renn März 1262 zu Neuweiler erscheint. Straßb, Bez.-A. G fase. 5393 or. mb. c. 3 stg. pend. delapsis. 44 346 1260 m/ Juni 24 jure dictam puellam contingentem se posse petere ab ipsius coheredibus preten- dissent, tarnen juri suo in casu presenti renuntiantes pro tota successione quadraginta septem quartalia utriusque annone, in Burcheim videlicet triginta octo et in Bernhartswilre novem, que pro tercia parte successionis summatim fuerunt estimata, unanimiter acceptarunt ita, nt reliqnas duas partes successionis 5 fratres dicte puelle et Gerina soror ipsorum emptas a habeant a dicto monasterio pro ducentis marcis argenti legalis b , quas ducentas marcas sub juramento corpora- liter prestito domino preposito de Trutinhusin, domino Ebirhardo de Landisberc, domino Ottoni de Rodisheiin infra festum sancti Johannis baptiste proximo venturum presentabunt vel se ponent obsides in Argentinam vel in Erstheim nunquam inde io recessuri, quousque dicta pecunia persolvatur eroganda in solutionem debitorum supradicti domini Gjuntlieri] quondam patris eorum et quocunque modo illicite conquisitorum ab eodem. renuntiavit quoque abbatissa et conventus per sigillum proprium omni exceptioni ac restitutioni in integrum, literis quoque inpelratis vel inpetrandis et omni auxilio juris canonici vel civilis, per quod dicta ordinatio posset 15 inpediri aliquatenus vel quassari. caverunt quoque diele puelle coheredes, videlicet Eginolfus 1 , Cunradus, Guntherus, Wernherus pro se et suis germanis minoribus tamquam tutores legitimi, auctoritate nostra nichilominus intercedente, dictam ordinationem se ratam habituros, et similiter omni juris beneficio, per quod turbari posset, renuntiantes et warandos se possessionum dicte pensionis et debileres 20 evictionis constituerunt sub sigillis propriis predicta omnia protestanles. ut igitur hec rata permaneant, apparet sigillo nostro presens cedula roborata. acta sunt liec anno domini 1260, kalendis decembris, presentibus hiis : domino W. preposito de Trutinhusin, magistro Burcardo canonico Hasilacensi, Ansheimo de Mitilhus, Ottone de Rodisheim militibus et aliis quam pluribus fide dignis. 25 H aus Straßb. Hosp. A. docum. inut. lad. 3 fase. 88 or. mb. c. 6 sig. pend. Gut erhaltene Siegel Walthers des erwählten Bischofs, des FranciskanerinnenJdosters und der vier Landsberger. 460 . Dekan und Capitel von St. Thomas zu Straßburg geben Konrad Pheterin und seiner Frau Bertha ein am St. Michelsbühl gelegenes Grundstück in Erb- 30 leihe. 1260. Uecanus sancti Thome Argentinensis totumque capitulum ejusdem ecclesie omnibus presentem paginam inspecturis salutem. liqueat universis presentibus et futuris, quod nos Gürado dicto Pheterin et uxore sua Bertha ac suis heredibus quandam aream nostre ecclesie attinentem sitam juxta monticulum sancti Michailelis 2 33 a) H empta. b) H lagalis. 1 Nach der Legende seines Siegels Ganonicus von Jung St. Peter zu Straßburg. Er erscheint auch sonst urkundlich im Jahr 1262 September 24, neben ihm Johannes prepositus s. Trinitatis in Argentina. Straßb. Bez.-A. G fase. 336 or. mb. c. sig. pend. 2 Vergl. Silbermann Localgesch. d. Stadt Straßb. S. 35 und Straßb. Gassen- u. Häusernamen im 40 Mittelalter S. 185. 1260 347 singulis amiis preposito nostro duodecim denarios et nobis decem solidos persolventem jure liereditario perpetuo concessimus possidendam. in cujus rei memoriam presentem paginam sigilli nostri munimine duximus roborandam. acta sunt hec anno domini 1260, presentibus liiis : preposito N[icolao], B[urcardo] decano, E[rbone] 5 cantori, Wjalthero] scolastico, J[obanne] portario, Rfeimboldo] cellerario, S[ifrido] pincerna, W[ernhero] de Wholfgammesheim, J[ohanne] scripba canonicis sancti Thome, biis vero laycis S. patri pincerne et B. dicto Ackirman et J. colono dominorum et aliis quam pluribus tarn clericis quam layeis. T aus Straßb. Thom. A. lad. 6 (personnel) or. mb. c. sig. pend. io Gedruckt darnach bei Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 319 nr. 42. 461 . Graf Sigebert von Werd Landgraf des Elsa fies schreibt der Stadl Straßburg, daß seine Bürger zu Erstein jede Feindseligkeit gegen Straßburger Bürger ableugnen. [1260]. Sygebertus comes de Werde Alsacie lantgravius honorabilibus viris et amicorum 15 suoruin karissimis Johanni Erbonis nato magistro, consulibus et Universität! civium Argentinensium promtam et obsequiosam cum reverencia in omnibus volun- tatem. universitati vestre presencium tenore duximus declarandum, sicut per vestras litteras nuper nobis transmissas intelligere fecistis de nostris civibus in Erstem, quod ab ipsis de vestris hostibus fuissetis impediti et quod quidam boves 20 ex vestris exagitatione lassati apud dictos cives remansissent et quod iidem dampna vobis et gravamina intulissent, sepedictosque cives nostros apertissime pro tanta insolencia et violentia vobis illata traximus in causam, qui omnes unanimiter responderunt et dixerunt, quod intellexissenl, nos et nostros habere conflictum et cum nostris inimicis certare extra municionem. unde exiverunt quam plures et, 25 cum intellexissent fore vestros cives, miserunt ex eis dominum Jo[hannem] de Erenbegh cellerarium ecclesie Argentinensis, qui intimaret vestris civibus, quod nullum timorem habere possent ab eisdem; quem vero minime audire volebant. tandem alios pro ipsa causa intimanda miserunt et sic cum pace bona et secura cum pecoribus eorum ipsis ablatis abire permiserunt. quod aliqua pecora vestra 30 apud ipsos remansissent vel sciant, se expurgare coram vobis vel coram cunque vestro nuncio solempni, qui ad hoc deputatus fuerit, proponunt. quapropter vestram universitatem et dilectionem attentissime rogamus, quatinus nobiscum et cum nostris civibus sepe dictis procedatis ex veritate, quia vestros inimicos in nostras municiones ad vestra dampna vel gravamina nequaquam recipere volumus. 35 [in verso ] Magistro, consulibus et universis civibus Argentinensibus. S aus Straßb. St. A. Versohl. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 235 nr . 31 or. mb. lit. clausa c. sig. in verso impr. laeso. Zu der unsichern Datirung dieses Stücks und nr. 462 vergl. W. Wiegand Bell. Walther. S. 81 Not. 5. Gedruckt darnach bei Schöpflin Als. dipl. I, 445 nr. 617, ohne Grund ins Jahr 1262 gesetzt. 348 1260 — 1261 462 . Graf Sigebert von Werd Landgraf des Elsaßes verspricht der Stadt Straßburg gerechte Untersuchung und Abhilfe ihrer Beschwerden gegen die Bürger von Erstein und bittet sie, zwei oder drei Bevollmächtigte dazu nach Erstein zu senden, denen er sichres Geleit zusagt. [1260]. Sy[gebertus] comes de Werde Alsacie lantgravius honorabilibus viris et honestis Erbonis nato magistro, consulibus et universitati civium Argentinensium promtam et obsequiosam cum reverencia in omnibus voluntalem. sicut de vestrarum tenore didicimus litterarum de nostris burgensibus in Erstein, quos culpabiles et reos dicitis et atErmare contra ipsos proponitis, quod inimicos vestros in civitatem Erstein recepissent et spolium vestrum apud se tenuissent, et de quibusdam dictis Hertestein et suis complicibus, qui vestros cives piscatores dicuntur captivasse, vestram universitatem tenore presencium duximus rogandam et monendam, quatinus nostre dilectionis respectn duos vel tres ex vestris concivibus ydoneas personas eligere dignemini, quibus causam vestram per omnia committatis terminandam. nos vero ipsos viros sine periculo corporis et rerum ipsorum de vestra civitate secure conducemus usque in opidum nostrum Ersteim et iterum salva pace et secura in vestram civitatem reducemus. et hoc fideliter promittimus per presentes, qui per juramentum perquirant veritatem et secundum quod nostros homines invenerint reos et culpabiles, vobis de ipsis exhiberi satisfactionem debitam et condignam sine omni protractione disponemus. ceterum rogamus, quatinus nos et nostros cives predictos per vestras litteras certifficetis et securos faciatis, ne super hoc aliquo modo ipsos molestare presumatis, voluntatem autem vestram per presentium exhibi- torem nobis rescribentes. [in verso] Magistro, consulibus et universis civibus Argentinensibus. S aus Straßb. St. A. Verseht Canzlei-Gew. Corp. K lad. 23b nr. 33 or. mb. lit. clausa c. sig. in verso impr. laeso. Vergl. nr. 461. Gedruckt darnach bei Schöpflin Als. dipl. I, 446 nr. 618, ohne Grund dem Jahr 1262 zugewiesen. 463 . In einer Urkunde Bischof Walthers von Straßburg für das Kloster Erstein unter den Zeugen : domino Jo[hanne] de Frankinsten archidiacono Argentinensi, Jo[hanne] cellerario, Hfugone] de Lapide canonico Argentinensi, Willelielmo vice- domino. actum anno domini 1261, 4 nonas aprilis. 1261 April 2. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 2729 or. uib. c. 4 sig. pend. delapsis. 464 Aebtissin und Convent des St. Stephansklosiers zu Straßburg geben ihrem Sacristan Dietrich eine Hofstätte zur Erbleihe. 1261 April 16. Noverint universi presentem cedulam inspecturi, quod nos Mfehtildis] divina miseratione abbatissa et conventus monasterii sancti Stephani Argentinensis conce- dimus atque concessimus Dieterico sacriste nostro et suis successoribus aream unam 5 10 15 20 25 30 35 1261 349 nostram, in qua morabatur Hugo cecus dictus Huschilere, pro annuo censu videlicet quinque unciarum denariorum Argenlinensium perpetuo possidendam ita scilicet, quod ipse D ietericus et sui successores eandem aream seu domum inhabilantes singulis annis in festo beati Johannis baptiste 2\ unciam denariorum, reliquos vero Juni h 5 denarios in festo nativitatis domini nomine census nobis persolvere debebunt et, si Dez. ns dicte persone predictam aream seu domum predictam venditioni exponere voluerint, ipsas domum et aream predictas nobis abbatisse et conventui primitus exhibebunt, ut, si eandem aream seu domum conparare noluerimus, extune habeant potestatem cuicumque voluerint distrahendi. et in dicte concessionis noticiam pleniorem presentes io litteras sigillorum nostrorum munimine fecimus roborari. actum et datum anno domini 1261, sabbato ante palmas. B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 2683 or. mb. c. 2 sig. pend. laesis. 465- Symund von Oeroldseck verkauft alle seine Besitzungen zu Wolfiskeim, dem St. Katkerinenkloster zu Straßburg für 44 Mark Silber. 1261 April. 15 Universis Christi fidelibus tarn presentibus quam posteris nobilis vir Symundus dominus de Geroltsecke geste rei noscere veritatem. sciant cuncti, quod ego meas possessiones, quas babeo in banno Wolvesheim, mansum scilicet terre triginta agrorum frugiferorum, qui colebantur per meos colonos, cum omni jure earundem possessionum vendo et vendidi Junte priorisse et conventui sororum monasterii ao sancte Katerine extra muros Argentinenses pro quadraginta quattuor marcis argenti jure proprio tenendas et possidendas ab eisdem suisque successoribus liberas, vacuas et solutas ab omni servicio et genere exactionis. quarum possessionum corporalem possessionem eisdem tradidi et eandem possessionem intrandi ipsis dedi potestatem, promittens pro me meisque heredibus nos facturos et procuraturos, ne 25 dicte possessiones vel aliqua pars sive jus earundem ab eis vel suis successoribus evincantur. promitto eciam me et meos heredes, dominam et uxorem meam . . scilicet, que huic vendicioni suum adbibuit consensum, dictas sorores ac monasterium suasque successores non impedire nec aliquatinus impediri procurare in dictis bonis seu possessionibus in medio vel extra aliqua occasione. quas quadraginta quatuor 3 o marcas argenti recepi michi ponderatas, traditas et solutas integraliter et legaliter, ab eisdem überaus et quiddans ipsas seu earum monasterium ab omni summa et quantitate supradicta, renuncians pro me et meis heredibus exceptioni non solute pecunie non numerate et alio quovis juris auxilio canonici et civilis, quo juvari possem ego meique heredes contra vendicionem hujusmodi et solucionem supra- 35 scriptam. omnibus autem supranotatis mei liberi consenserunt et suo juri in eisdem penitus renunciaverunt. ego . . domina et uxor domini mei Symundi predicti vendicioni prenotate consensi et consencio prestito super hoc a me corporali jura- mento et renuncio juri ypothekarum a sive cuilibet alteri, quod michi competebat in eisdem, volens in herum evidenciam contenta esse sigillo domini et mariti mei i) H pochekarum. 350 1261 prenotati 3 . omnia suprascripta ego S ymundus sepefatus me facturum, procuraturum et completurum promitto per stipulacionem sollempnem et promisi, in horum probacionem sigillum meum nomine meo et . . uxoris mee prefate una cum sigillo venerabilis domini Alberli de Talmessingen judiciis b domini episcopi Argentinensis presidentis 1 et personarum subscriptarum duxi presentibus appendenduin. insuper 5 ad majorem securitatem omnium et singulorum premissorum nos Heinricus et Peregrinus fratres, Otto de Marley, Lampertus de Sweinheim ad peticionem dicti domini S ymundi promittimus sollempni stipulacione interposita data fide sub ypoteca rerum nostrarum mobilium et inmobilium, nos procuraturos et effecturos, quod omnia et singula premissa, prout sunt superius enarrata, fideliter observabuntur 10 rataque et firma perpetuo permanebunt. et in horum testimonium sigilla nostra presentibus sunt appensa. nos Albertus de Talmessingen prefatus ad peticionem domini S ymundi memorati in probacionem plenam et testimonium premissorum sigillum nostrum duximus presentibus appendendum. actum anno domini 1261, mense aprili, presentibus Lamperto milite prescripto, Berhtoldo Crebeszere, Rülino 15 de Spina, Gonrado filio Sefridi, Heinrico de Arlesberg, Ottone Haierseda civibus Argentinensibus et aliis multis. 11 aus Straßb. Hosp. A. lad. 139 fase. 18 or. mb. c. 4 sig. pend. laesis. Abgefallen die beiden Siegel Ottos von Marley und Lamperts von Schweinheim. 466. Die Stadt Metz erklärt das Qeriickt, die Burger Straßbnrgs seien von 20 Bischof Philipp von Metz bestochen worden, den Herren von Lichtenberg keine Hilfe zu leisten, für grundlos. 1201 Juni 1. Nos magister scabinus, tredecim jurati neenon et universitas civitatis Metensis universis presentes litteras inspecturis salutem in domino. intelleximus famam publicam evolasse et ab aliquibus divulgatum tarn in civitate Argentinensi quam in 25 partibus illis adjacentibus, venerabilem patrem et dominum Ph[ilippum] dei gratia Metensem episcopum 2 quingentas libras denariorum Metensium vel aliam certam pecunie quantitatem dedisse magistro, consulibus et Universität! civium civitatis Argentinensis pro eo, quod ipsi dominis de Liestemberc contra ipsum dominum Ph[ilippum] episcopum assistere non deberent 3 . super quo miramur non modicum, so unde fama hujusmodi seu talis oblocutio processerit vel a quibus. Universität! igitur vestre significamus et in verbo domini dicimus ac etiam protestamur, ipsum epis- a) U pronotati. b) H judicis. 1 Bei einem Gütertausch zwischen dem Kloster Steigen und dem Bitter Berthöld von Bosheim ist derselbe ebenfalls zugegen, u. A. mit Cidelario, Johanne dicto Kegilin prebendariis ecclesie sancti 35 Petri Argentinensis, 1262 März 15 Bosheim. Straßb. Bez.-A. 6 fase. 5779 or. mb. c. 2 sig. pend. 2 Philipp von Florenges Bischof von Metz, 1260 — 1264. 8 Ueber den Verlauf und das Ende dieser Feindseligkeiten zwischen Bischof Philipp von Metz und den Herren von Lichtenberg in den Jahren 1260 u. 1261 vergl. W. Wiegand Bell. Walther. S. 52 ff. 1261 351 copum dominum nostrum vel aliquem pro ipso ob causam predictam nullam dedisse pecunie quantitatem nec etiam promisisse nec cogitasse nec etiam tractatum aliquem super hoc extitisse. unde volumus intuitu veritatis magistrum, consules et cives predictos super hoc haberi legitime excusatos. in cujus rei teslimonium sigillum 5 nostrum presentibus est appensum. datum in vigilia ascensionis domini, anno domini 1261. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3a or. mb. c. sig. pend. delapso. Gedruckt aus dem. Briefbuch A fol. 240a ibiä. bei Wencker Appar. et instr. archiv. p. 168 nr. 10. io 467. Bischof Walther von Straßbur ff gibt dem Abt und dem Mönch Petrus des Cistercienserhlosters Neubur ff sowie dem Probst von Truttenhausen den Auftrag, den Bürgern Straßburgs seine Beschwerden vorzulegen und Abhilfe und Genugtuung bis Ablauf der Pfmgstwoche zu verlangen. 1261 Juni 4 Dachstein. W[altherus] dei gratia Argentinensis episcopus dilectis in Christo viris honora- 15 bilibus . . abbati et fratri Petro Novicastri a Cisterciensis et b . . preposito de Triitenhusen sancti Augustin! ordinum salulem et sinceram in domino cari- tatem. profundis in lacrimis et multo gemitu non sine gravi cordis dolore teste deo referre cogimur, qualiter cives nostri Argentinenses, qui tamquam filii ecclesie ejusdem jura nostra et ecclesie ipsius c defensare deberent, nescimus qua intentione 20 quoque ducti spiritu, jura eadem evertere studeant et annichilare. nam licet ecclesia Argentinensis pluribus honorata juribus et privilegiis Romanorum pontificum ac imperatorum liac hactenus usa fuerit libertate, ut in judicibus instituendis in civitate ipsa d preter nos nostrosque predecessores nullus hactenus habuerit poteslatem, iidem tarnen cives magistros et consules, nostro irrequisito consensu et voluntate, 25 contra consuetudinem et libertatem Argentinensis ecclesie diutius observatam insti- tuentes e de facto, cum de jure non possint, nos possessione vel quasi instituendi magistros et consules prefatos spoliare presumpserunt. sed nec hiis contenli in sue salutis dispendium contra juramenta ab eisdem civibus prestita de novis statutis non ordinandis preter consensum episcoporum et capituli ecclesie Argentinensis ao statuta quedam perniciosa exemplo immo dampnosa populo Argentinensi, cujus nos curam non inmerito habere deberemus, ediderunt extorquendo a militibus, popularibus et generaliter ab omnibus maxime pauperibüs exactiones novas et insolitas f molendi gratia, mensuras quoque § minuendo, quarum ad nostrum officium conservatio noscitur pertinere. ceterum ut de multis et variis injuriis nobis nostrisque illatis 35 clericis et hominibus taceamus, ad presens fructus hominum nostrorum necnon omnium nobilium terre nostre ac diocesis defensionis causa apud Argentinam nuper fugientium, quamquam omnibus per edictum ab eisdem publice promulgatum tuicionem rerum et personarum prestiterint, detinent violenter ipsosque traducere a) S / abbati Novicastri et fratri Petro monacho suo. b) S i ac. c } Si predicte. d) S1 nostra. e) S 4 add. per abusum quendam. f ) S 4 om. et insolitas. g) S i add, gratia durch gestrichen. 352 1261 non permittunt. quin immo nostros et nostrorum clericorum proventus presumptione consimili detinent occupatos et, quod deterius est, transitum villarum nostrarum, quarum dominium ad nos spectat, contra juramentum fidelitatis nobis prestitum de juribus nostre ecclesie eonservandis hominibus ac fautoribus nostris prohibentes clericos nostros in civitate Argentinensi molere non permittunt. famulis eorundem civitatem exire volentibus manticas eorum ad pecuniam extorquendam excuciunt. judeos quoque nostros indebitis exactionibus et molestiis aggravant et ab ipsis pecuniam pro sue libito voluntatis extorquent. et licet predicti cives et communitas juraverint, spiritualem nostram jurisdictionem et temporalem pro viribus defensare ac a molestatores et perturbatores earundem, violentes b percussores et domorum effractores ac insolentias alias facientes, utpote mulierum oppressores, debitis penis cobercere ac extra civitatem certis temporibus relegare, iidem tarnen cives juramenti hujus veluti immemores jurisdictiones predictas impediunt plurimum et perturbant dictosque malefactores in suis maleficiis confoventes non expellunt; immo expulsos redire faciunt et permittunt. ad bec almeindas in civitate predicta et ejus banne sitas ecclesie nostre per imperialem sententiam dudum adjudicatas 1 privatis suis usibus applicant in nostram tociusque populi commorantis ibidem non modicam lesionem, presertim cum almeinde liujusmodi in usus publicos minorum videlicet et majorum ipsjus civitatis cedere debeant pocius quam privates, insuper licet ex debito prestiti juramenti terram, districtum et jura ecclesie nostre defensare teneantur, iidem tarnen cives° nuperrime, exposito ipsis, quod justiciam pro dominis Hjeinrico] et L[udewico] de Liebtenberc d vassallis ecclesie Argentinensis e reverendo domino episcopo Metensi exhibere vellemus nec s eam voluerit acceptare 2 , non solum fautoribus nostris in auxilium nobis totique terre nostre venientibus vias communes stratasque publicas ac nostrum passagium probibuerunt, victualia et e alia necessaria ad defensionem terre nostre nobis et h fautoribus nostris preparata extra civitatem vebere officiatos nostros et servientes ad nos venire, equos aut arma concedi nobis nequaquam permiserunt ; immo, quod miserabilius * est, inimicos vassallorum nostrorum predictorumi quasi in mortem nostram nostrorumque fautorum ac in tocius terre devastationem tamquam nostrum sanguinem et patrie destructionem sitientes invitare dampnabiliter presumpserunt, quod nulli predecessorum nostrorum immo nec inimicis ecclesie ullo umquam tempore recolitur esse factum, quamquam igitur excessus predicti adeo sint notorii et manifest!, quod nulla possint tergiver- satione celari, ac idcirco, juris ordine non servato, possemus procedere contra eos justicia persuadente, ipsos tarnen cives nostros in bono vincere desiderantes, ne karitas a nobis profuga videatur, discretioni vestre presentium auctoritate mandamus sub pena excommunicationis, quam exnunc in vos ferimus, si mandatis nostris non a ) Sl et. h) S 1 add. quoque. c) S 1 add. nostre civitatis, d) S t Lielenberch. e) S 1 nostre. f) S i add. idem, g) St ac. li) Si uostrisque. i) St gravius. j) St om. 5 10 15 20 25 30 35 1 Cfr. nr. 160. 2 Cfr. nr. 466 not. 3. 1261 353 parueritis, precipientes, quatenus ad civitatem Argentinensem accedentes ipsos cives, qui pro magistris et consulibus principaliter se gerunt, videlicet Reimboldum dictum Liebenceller a , Burkardum Spendere b , Nicolaum Zorn, Gozelinum militem c , Cünonem dictum Süner d , Ilezzelonem de Eggeverslieim °, Bertoldum Rüses f , Reimboldum 5 et Reimboldelinum s, IIerbonem h ultra Bruscam 1 , Sifridum J de Vegersheim ac ceteros eorundem consortes necnon totam communitatem civitatis ejusdem et magistratus officiorum moneatis, ut de tot et de k tanlis injuriis, excessibus ac violentiis desistant nobisque et ecclesie nostre totique clero infra octavam penthe- costes 1 proximo venturam, quem terminum peremptorium eisdem assignamus, io satisfaciant competenter. non modico utique cordis dolore concutimur, si infra monitionis tempora prenotata, satisfactione minime nobis exhibita, contra ipsos, quos favore benigno pocius prosequi deberemus, procedere nos oporteat justicia compellente. datum Dabiclienstein m 2 nonas junii, anno domini 1261. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3» or. mb. c. sig. pend. 15 81 coli. ibid. or. mb. c. sig. pend. laeso. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 60 ibid. bei Schöpflin Als. dipl. I, 433 nr. 597. Vergl. W. Wiegand Bell. Walther. 8. 58 ff. 468 . Graf Heinrich von Lützelburg Markgraf von Arlon bezeugt , daß das Gerücht, Bischof Philipp von Metz habe die Bürger Straßburgs bestochen, den 20 Herren von Lichtenberg gegen ihn keine Hilfe zu leisten, jedes Grundes entbehre. 1201 Juni 8. Universis presentes litteras inspecturis nos Heinricus comes Lucelburgensis et marchio Dariono salutem in domino. per venerabilem patrem et dominum Ph[ilippum] dei gracia episcopum Metensem intelleximus, famam publicam evolasse 25 et ab aliquibus divulgatum tarn in civitate Argentinensi quam in partibus illis adjacentibus, ipsum dominum episcopum quingentas libras Metenses vel aliam certam pecunie quantitatem dedisse magistro, consulibus et universitati civium Argentinensis civitatis pro eo, quod ipsi videlicet magister, consules et Universitas Argentinensis dominis de Liestenberch contra ipsum dominum Pk[ilippum] episcopum assistere 30 non deberent h super quo quam plurimum miramur, unde et per quos talis fama seu talis obloquucio processerit. quare vestre universitati significamus et per fidem nostram dicimus ac super hoc deum et sanctos suos protestamur tamquam ille, qui factum utriusque partis scivit, videlicet domini episcopi Metensis et dominorum de Liestenberch, tamquam mediator inter eos, dictum dominum episcopum vel aliquem 35 o) S i Reinboldum dictum Liebenzheilleir. b) S 1 Speindeir. c) S i owi. Gozelinum militem. d) S i Sümeir. e) S 1 Hezbelonem de Eckeversheim. f) S 4 Rftseis. g) S i Reinboldum et Reinboldelinum inter mercatores. h) S1 Erbonem. i) S 4 Bruscham. j) S 4 Sifredum. k] S1 om. de. \) S1 peinthecostos. m) Si Debekeinstein. 12— iS 1 Cfr. nr . 466 not. 2. 45 354 1261 pro ipso predictis magistris, consulibus et universitati Argenlinensi yel alicui eorum seu cuicunque alii pro ipsis ob causam predictam nullam dedisse pecunie quanti- tatem nec promisisse nec unquam cogitasse nec eciam super boc unquam tractatum fuisse vel extitisse. quare volumus ac protestamur in verbo dei, predictos magistros, consules et universitatem Argentinensem hujusmodi facti fore legittime et vere 5 excusatos. in cujus rei lestimonium sigillum nostrum presentibus ad eorum excu- sacionem veram duximus apponendum. datum feria 4 post ascensionem, anno domini 1261. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 nr. 82 or. mb. lit. pat. Der untere Band, an dem das Siegel befestigt gewesen, ist abgeschnitten. io 469. Bischof Walther ton Straßburg fordert die friedlich gesinnten Bürger Straßburgs auf, sich mit ihm direct oder durch Vermittlung seiner Boten zu verständigen. [1261\ Juni 25 Dachstein. Wir bischof Walter zi Strazburc von gots gnaden tun bunt allen unseren lieben bürgern von Strazburc, die uns arges baut irläzen, daz wir virnommen bant, daz 15 summeliche unser bürgere von Strazburc die vorderunge, die wir baut, uns virkerent anders, denne unser wille si unde unser berze stä, unde jehent des wir wellen unsere bürgere triben üzer irme rebte, also si berkommen sin. daz wissen! wdr- licbe, daz wir des nie müt noeb willen gewonnen unde, obe got wil, niemir gegernt. darumbe bitten wir uch, daz uwir tusent oder viunfbundert, die mit diseme gewalte 20 nilit umbegant, büren, swa ir wellent, unser vorderunge von unserm munde, obe ir wellent, oder von unsern botten, die wir zi ueb mit unsern brieven sendent. wand swa ueb dunket, daz ich unrehte vorderunge han, do sol ich billiche nach uwerme röte abelan, also daz ir si des underwisent, daz si uns unde unser stift an irme rebte beliben lazen. unde daz wellen wir iemir bescliulden umbe alle die, die 25 uns des gelielfent. dirre brief wart zi Dabechenstein gegeben des nehesten tages nach sante Johannis mes zi sünegihten. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3» or. mb. c. sig. pend. delapso. Das Stück kann sowohl seiner Orts- und Monatsdatirung wie seinem Inhalt nach nur in das Jahr 1261 gesetzt werden. Vergl. nr. 471. 30 470. Bischof Walther von Straßburg verspricht allen Bürgern Straßburgs, die an der zwischen ihm und der Stadt anberaumten Vergleichsverhandlung Theil nehmen wollen, sicheres Geleit. 1261 Juni 26 Dachstein. W[altherus] dei gratia episcopus Argentinensis universitati civium ejusdem loci salulem. cum plures ex vobis ad diem statutam super conpositione inter nos et zz cives nostros ordinanda venire desiderenl, scire vos volumus, quod nos omnibus civibus ibidem venientibus in eundo et redeundo pro nobis et omnibus aliis securum 1261 355 prestamus conductum et hoc presentibus publice protestamur. in cujus nostre securi- tatis evidentiam presentes litteras nostri sigilli munirniue consignatas vobis duximus transmittendas. datum Dabecheinstein dominica proxima post festum beati Johannis babtiste, anno domini 1261. 5 S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3a or. mb. c. sig. pend. laeso. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 102» ibid. bei Schöpflin Als. dipl. I, 435 nr. 598. 471 . Manifest Bischof Walthers von Straßburg an die Bürgerschaft der Stadt Slraßburg über die Uebergriffe und Qewaltthalen ihres Bathes. [1261 nach Juni 25.] Wir bischof Walter zi Strazburc von gots gnaden tun bunt uch unseren w bürgeren von Strazburc gemeinliche rieben unde armen unser ansprache, die wir baut gegen den, die sieb meistersebefte unde des rätes zi Strazburc annemment, unde iren gestandenen, wand wir baut virnommen, daz der bürgere vil unsere vorderunge virkerent unde anders betulent unser ansprache, denne unser sin oder a herze si gegen ueb, unde ueb sagent, daz wir uch uzer uwerme rebte wellen triben, 15 unde wand wir des nie willen gewannen, also got wol weiz, so künden wir uch zi alreerst : daz vert unde hiure meister unde rät zi Strazburc ane unseren willen unde dne unseren gehel gesezzet sint, daz deheime unseren vorvarn h nie geschah unde och niht reht ist, nüt dur daz daz wir einen rat nach unserme willen wellen sezzen, wen darumbe daz men den rät vor uns unde mit unserme gehölle sezzen 20 sol, dur daz, obe ieman tumbir oder schedelich deme armen oder deme riehen zu deme rate wurde genennet, daz wir des wandel schaffen, wand wir billiche beide armen unde riebe berihten unde schirmen sulu. danach künden wir uch, swie arm und rieb gesworn haben deheine sezzunge zi sezzene äne unsers unde des capitels urlop, als ir wol wizsent, so baut si doch äne unsir unde des capitels urlop uffen W maln ungelt gesezzet äne daz alte ungelt von deme wine, daz men doch 0 wider got mit unrebte nimmet, mit grözeme schaden des Volkes von Strazburc unde der lant- liute richer unde armer, unde wissen!, daz wir desselben ungeltes wol gestatteten! zi nemmenne, swenne wir sebent, daz ez der stette nötdurftic were, alsö daz unser gemeinen bürgere niht damitte wurden! gearmert unde die gewaltigen gerichert, W daz leider uch vil bi unser vorvarn ziten bisebeben ist wider gots reht unde vorbte. so künden wir uch och daz, daz unsere bürgere gesworn bant gemeinliche zi rihtenne abe den, die nötzoc oder manslach tunt in der stat oder virwundent die armen bürgere, unde abe den, die vrövelliclie der armer hüser ufbreclient, alsö daz men abe jenre libe rillte unde dise von der stat tribe, also da gesezzet ist. des 35 enhant si niht behalten unde bant unsir geribte daran geirret wider irme eide unde och die wider in die stat geladet d , die umbe ir missetät drüze soffen sin®, unde bant daz gelän f , ö wir delieine missehelli mit in gewannen, wir künden! 6 och daz, a) S i unde. b ) S1 vorderen, c) S1 om. doch, d) S i hant— geladen, e) S 4 die mit schulden druz waren getriben. f) S 1 add. och. g) S 4 clagen. 35G 1261 daz unsere bürgere bi unseren ziten zwur die juden bescbezzet hant, mit den si nüt zi schaffenne liant, unde tunt uns daran grözen gewalt unde unreht. wir clagent och a , sit die almeinden gemeine suln sin arm unde riehen, so liant doch die gewaltiser von Strazburc der almeinden vil under sich gezogen unde geteilet beide in der stat unde davör al nach ir willen unde damitte geirret gemeinen nutz der 5 armen, daz wir sus hinme ulken unser sele deheine wis gestalten suln noch enwellen, unde wand wir suslich unreht unde missetät nilil weiten noch enwellen virtragen, so hant si ufgesezzet, wie sie uns unde unsere tumherren, man unde dienstman, unde allez daz lant bekumberen unde besweren ulken irn grozen nutz, die da gnuc hant, unde der armen ungewin. unde darumbe b enbuttent si c deme 10 bischofe von Mezze, daz er körne in diz lant, wir mohtent niemannen belfere han zi beschirmenne unsere man an irme rehte, unde tröstent in dös, daz wir von der stat zi Strazburc deheine helfe hettent noch spise, als si sit wol bescheindent, do si uns virspartent unsere spise unde uns wertent unsers gotshuses eigene var unde die offene straze dur unser dorf zi Bischovesheim unde unseren knehten unde 15 ambliuten virbuttent ulken lib unde gut, daz si zi uns ibt körnen, si wertent och uns zi dienende unde ros unde harnasch zi lihende uzer der stat, daz deheime unserm vorvarn nie geschah noch och virbotten wart heiser Frideriche 1 , do er unserre stelle offen vient was unde unsers vorvarn. unde hievon mohte daz lant gar sin undergegangen unde die armen sin virtriben, were uns got unde deme 20 lande niht gnediger gewesen, denne si waren, unde sit dieselbe unser reise niergen ulken der stelle schaden gie, so truwen wir, daz ez uch selbe müze wol ungevüge unde ungelimpflich dünken, daz si uns diz taten äne alle unser schulde, unde wiz- sent, daz summeliche unserre bürgere harumbe silber hant genommen von deme bischofe von Mezze, als uns die seiten, die dabi waren!, unde ir hienach, obe got 25 wil, wol bevindent 2 . ubir alle dise sfnacheit so hant si unsern tumherren den von Zimbern beröbet sins Silbers vrevelliche in der stat, da si inne menlicheme vride gesworn hant unde hant des noch ein teil inne wider iren eren unde eide, den si swüren zi beschirmenne weltlich unde göstlich lute, unde reht. si nemment och den anderen tumherren unde al unser pfafheit ir körn, irn win, ir vleiscli unde d bötte 30 unde swaz si hant in der stat. unde hant och einsteils unseren pfalfen virbotten unde gewört maln unde tribent eime olfenliclie die esele mit deme körne widere in sin hüs ungemaln von der muln unde irsühtent imme sine wätsecke unde schulten! imme sinen kneht unde hiezent in balde strichen üzer der stät, alse lieb imme were, daz men in iht zuge an den galgen. si gabent och vride olfenliclie anme 35 lettenere allen den, die in die stat lib oder gut vlöhtent. unde wider den vride so behabent si in der stat alles daz, daz des bischtumes liute, man unde dienstman, unde daz lant gemeinliclie ulken denselben vride unde tröst drin hant gevlöhet. a) Si so künden wir och. daz. b) Si om. darumbe. c) Si om. si. d) Si add. ir 1 Kaiser Friedrich II. 2 Cfr. nr. 466 u. 468. 40 1261 357 wissent och daz, daz unsere bürgere gesworn hant niemannen an zi grifenne noch zi vahenne in der stat umbe eins andern mannes schulde oder missetat. unde wider deine selben eide hant si gevangen unde angegriffen die lantliute unzelliche so vil, daz aller der werre, den die stat wider die lantherren unde rittere hat, davon 5 meistelich kommen ist unde hievon kumt, daz sich unser armen bürgere von der stat nilit bejagen mugen in deme lande, alse si billiche selten unde in wol käme, do wir unser bürgeren beide arm unde rieb unde den antweremeisteren, die vride unde gnade gerne sehent unde den unvüge leit ist, künden woltent unsern bresten unde manen, daz si uns an unserme relite liezen beliben unde bezzertent, daz si io uns zi unrehte hettent getan, do enwoltent die, die sich ieze meisterschefte unde rätes annemment, nilit gestatten unsern ersammen hotten, daz si uch unde deme biderben volke die wärbeit betten geseit, dur daz daz ir niht wurdent inne irs unrehtes an vil dingen unde unserre rehten vorderunge, unde tribent leserliche unde vrevelliche von deme altere dieselben botten unde virbuttent in och in der 15 herberge bi irme libe unde lebenne, daz si den antweremeisteren unde deme gemeinen volke debeinen briet brehten oder lesent, unde jahent daz wir uch, die da niht wen rehtes gerat, von in damitte brechen weiten, ubir alle dise beswerde unde unreht, die wir uch hie gezelt hant, so künden wir, daz wir von der bürgere bette von Megenze, Wormeze 3 unde Spire b inme concilio zi Megenze 1 * irworben hettent 20 einen offen tac zi Wizenburc an deme mdndage nach der ufferte, die nu was, dar alle unsir herren, die bischofe, graven unde lantherren mit ieliclier stette bürgere kommen selten sin unde einen lantfride gesezzet unde gesworen selten lian von Basile unce Kolne mit rate unserre herren der erzibischofe von Kolne unde von Triere, alse wir bereden wellent mit den höhesten bürgeren von Megenze, Wormeze 25 unde Spire, die da gegenwertic waren!, unde wände si uns unde daz lant gemein- liebe des vrides geirret hant mit suslichen Sachen, als wir uch hie bescheiden hant, so clagen wir uch, daz si märe unde brieve, die wir ieze inne hant, mit irme offenen ingesigele allen den stetten hant gesant, daz wir unde unser herren die vursten uns c gesichert suln han uffen aller der stette laster unde schaden, des wir 30 vor gotte alle unscliuldic sint, alse wirs bereden wellent mit denselben bürgeren von Megenze, Wormeze unde Spire. unde wissent, daz si diz daruf irdaht baut, zi wendenne uns helfe unde gunst der stette unde der lantliute; daz doch niht mag gesin, wand si unser warlieit wol bevunden baut, sit wir nu umbe diz offen unreht unde vrävele missetäte den ban mohten han getan unde gottesdienst virslagen in 35 der stat mit rehte, so han wir doch dur der biderben unde getruwen bürgeren willen, die hiemitte unschuldic sint, geläzen unce her unsir gerihte unde manen uch, daz ir uwer bürgere, die sich diz gewaltes an hant genommen, underwüsent, a) 8 1 add. von. b ) S i add. von. c) S1 om. uns. 1 Das Mainzer Concil war im Frühjahr 1261 von Erzbischof Werner von Mainz auf das dllge- 40 meine Ausschreiben Pabst Alexanders IV gegen die Tartarennoth berufen worden. Cfr. Mansi Concil coli. XXIII, 1106. Juni 6 358 1261 daz si uns unde unsir gotshtis in unserme relite ldzen beliben, wand wir vlizic iemir wellen sin, wie die slat von Strazburc in irme relite belibe, alse billich ist. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3a or. mb. c. sig. pend. laeso. Sl coli. ibid. or. mb. c. sig. pend. delapso. Gedruckt nach S bei Strobel Vaterl. Gesch. d. Eis. II, 9 — 12. Nach dem Briefbuch A fol. 57'i im Straßb. St. A. bei Hegel H. St-Chron. IX, 1031 — 1034. Zur Hatirung, die mit der von nr. 469 in engstem Zusammenhang steht, vergl. W. Wiegand Bell. Walther. S. 59 ff. 472 . Alt Berthold von St. Gallen und Graf Rudolf von Rapperschwyl versprechen den zu den Friedensunterhandlungen gesandten Bürgern Straßburgs sicheres Geleit. [1261] Juli 11 im Lager von Holzheim. BJertholdus] dei gratia sancti Galli abbas et Rüdolfus comes de Rampbtiswilre viris providis et lionestis R[eimboldo] magistro et consulibus totique civitati Argen- tinensi salutem. Universität! vestre presentibus declaramus, quod ducatum pre- bemus vestris civibus ad nos pro bono pacis et compositionis venientibus, quoscumque duxeritis destinandos. quapropter secure ipsos ad nos dirigatis scientes, quod veniendo et manendo et redeundo sub nostre proteclionis clipeo debeant esse, in hujus rei testimonium presentem litteram sigillorum nostrorum munimine robo- ramus. datum in castris Iloltzheim 5 idus julii. S aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 242a g er Ueberschrift : daz der appet von sant Gallen und grafe Büdolf von Ramphtiswilre die Bürger von Strazburg zft in und von in getröstet hant. Gedruckt darnach bei Schöpflin Als. dipl. I, 461 nr. 651 — Neugart Episcop. Constant. II, 240. Hie falsche Jahresdatirung Schöpflins 1269 hat Kopp Gesch. d. Eidgen. Bünde II, 608 not. 8 bereits berichtigt. 473 . Kuno der Schultheiß und die Bürger von Hagenau schließen mit der Stadt Straßburg einen bis Maria Geburt währenden Waffenstillstand. 1261 August 6. Ich Küne der scliultbeize unde wir bürgere von Haginowe dünt kunt allin den, di disin briet anegesehint, daz wir mit dem meistire unde mit dem räte unde den burgerin von Strazburg einin vridin liänt genomin unde gelobit ze haltinne s epi. s untz unsir vröwin mes der jungrin, diu nu kumit, unde baut in ouch gelobit, swelis tagis der Kaltescbe unde sine sinne unde Wolfram Houbitabe unde Wernher Herceüz unde Ilüg von Trüsinheim in unsir stat odir drüz varint, daz desselbin tagis niemanne von Strazburg dekeinin schadin tun sulint. dünt abir si hiewidire iemanne von Strazburg keinin schadin desselbin tagis, so si üzir unsir stat odir drin varint, den sulin wir in abetün. darzü swer von Strazburg zuns dügin 1 koufit, der sol vor deine selbin Kalteschin unde den andrin, die davor genant sint, zwiscliin 5 io 15 20 25 30 35 1 düge Faßdaube. 1261 359 unsir stat unde Sträzburg mit den dügin unsrin vridin und unsir geleite habin. unde geschihit in widir dem vridin dazwischin von denselbin dekein schade, den suln wir abetün. darzü bau wir gelobit, ob di Pfberriliu odir der von Arnisberc von Sträzburg iemannin roubint unde mit deine roube in unsir stat kumint unde 5 da bischruwin werdint, daz wir den roub widergebin unde irn lip mennigeliche von Sträzburg ze rehte haltin. daz wir diz leistin unde wär läzin, des hän wir in gegebin disin briet mit unsir stete ingesigele. unde geschach daz an sante Sixtis tage des jaris, do man bäte von gotis gebiurte ein unde sehzic unde zwelfhundirt jar. S aus Straßb. St. A. Verseil. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 nr. 15 or. mb. c. sig. penä. 10 Irnso. 474 . Graf Rudolf ton Ilabsburg Landgraf des Elsaßes beglaubigt bei dem Straßburger Ritter Liebenceller seinen Geheimschreiben Heinrich ton Ostrach für Verhandlungen mit der Stadt Straßburg. 1261 September 13 Basel. R[udolfus] comes de Habspurg Alsatie lantgravius viro provido et amico speciali 15 domino dicto Liebenceller militi Argen linensi salutem et omne bonum. latorem presencium dominum Ileinricum de Ostra militem intimum secretarium nostrum ad vos transmittimus ad tractandum et ordinandum vobiscum et una cum civitate de negotiis nostris pariter atque vestris monentes, quatenus eidem tamquam nostre persone fidem in Omnibus tarn vos quam cives liabeatis. quiequid enim idem vobiscum 20 tractaverit et ordinaverit, ita gratum et ratum habebimus, sicut nos in persona propria fecissemus. datum Basilee in vigilia exaltacionis sancte crucis, anno domini 1261. S aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 100» mit der Ueberschrift: des grafen von Habspurg glöbesbrief an die von Sträzburg. 25 Gedruckt darnach bei Wencker Coli. arch. p. 57; Schöpflin Als. dipl. I, 436 nr. 601. 475 . Heinrich ton Neuenburg Domprobst ton Basel , Graf Rudolf ton Habsburg, Graf Konrad ton Freiburg und Graf Gottfrid ton Habsburg terbünden sich mit der Stadt Straßburg gegen Bischof Walther ton Straßburg und seinen Anhang. 1261 September 18. so In namen des vatters und des sünes und des heiligen geistes. wir Heinrich von Nuwemburg der tümprobst von Basele, Rudolf der grave von Habsburg der lantgrave von Elsaz, Cünrat der grave von Friburg und Gotefrit der grave von Ilabsburg tun kunt allen den, die disen briet gesehen! oder gehören!, daz wir überein sint körnen mit dem meister und dem rate und der gemeinde von Sträzburg 35 also, daz wir in gesworn han beholfen ze sinne und sie uns dawider an geverde iemerme wider den biscliof Walthern von Sträzburg und sinen vatter den von Geroltsecke und dez kint und wider menglichen entzwüschen Basele und dem heiligen vorste und entzwisclien dem gebirge. wir haut öch des gesworn, daz wir an die bürgere und die gemeinde von Sträzburg mit dem bischove von Sträzburg und 360 126 1 1366 Aug. 13 sinen vattere und sinen kinden niemer sülen gefriden uns nocli gesünen wan mit iren willen, desselben hant sie uns dawider gesworn. wir baut öcli das verlobet, das disen eyt und dise Sicherheit nieman abetriben noch werben sol von dem babeste noch geistlichem noch von weltlichem gerillte, dasselbe hant sie dawider globet. were aber das unser dekeiner dirre Sicherheit und dirre glübde abegienge, wir 5 selten in zu soltschatze schuldig sin vier tusent marg silbers und darzü meineide sin und truwelos. und dasselbe hant sie uns dawider globet. und sol diz sin än allerslahte geverde. darumbe das diz stete blibe, so han wir disen brief mit unser aller ingesigele versigelt. diz geschach nach unsers lierren gebürte zweihundert jar und sehtzig jar und ein jar an dem sunnendage, der allerneliste was vor sant io Matheses dage, der der vier ewangelisten und der zwelfbotten unsers lierren einer was. S aus Straßb. St. A. Briefbnch A fol. 250b «E der Ueberschrift : daz etwievil herren und die stat zft Strazburg sich züsammen verbunden hant enander zü helfende gegen bischof Walther sinem vatter und des kinden. Gedruckt darnach bei Wencker Appar. et instr. archiv. p. 169 nr. 12; Schöpflin Als. dipl. I, is 432 nr. 593 — Trouillat Mon. de Beile II, 109 nr. 77, beide mit dem durch Verwechslung des Matthias- und Matthäustages enstandenen falschen Monatsdatum des 20. Februar. 476. Die Stadt Neuenburg schließt mit der Stadt Straßburg einen bis Maria Himmelfahrt über vier Jahre währenden Bund gegen Bischof Walther von Slraßburg 20 und seine Verwandten. 1261 September 29. In namen des vaters unde des sunes unde des heligen giestes. wir Jacob der schulthiezo, der rat unde diu gemeinda von Nuwenburg tun kunt allen den, die disen bref gesehen! oder gehören!, das wir uberein sin körnen mit der burger miester, dem rate unde mit der gemienda von Strasburch also, das wir in gesworn han 25 beholfen ze sinne wider mengeliclien, der si unde ir stat anegrifet, entswescen Basla unde dem heiligen vorste unze unserre vrowen mes ze mitteme ougesten unde darnach über vier jar. desselben hant si uns dawider gesworn wider den bischof Walthern von Strasburch unde sinen vater den von Geroltzegga unde des kint unde wider menglichen, der uns oder unser stat anegrifet, das si uns ouch behulfich sullun 30 sin. wir han ouch des gesworn, das wir dekienen vride noch sone sullun nemen ane si unde ane irn willen, dasselbe hant si uns dawider gelobt an allen var. wir han öch dawider verlobt, das disen eit unde dise sicherhiet nieman abetriben noch werben sol von dem babeste noch von gesliclieme noch von weltliclieme geriete, dasselbe hant si uns dawider gelobt, were aber das, das wir dirre sicherhiet unde 35 dirre gelubda abegiegin, wir soltin sin meineide unde truwelos. unde dasselbe hant si uns dawider gelobt, unde sol dis sin ane allerslacte geverda. das dis stete belibe, darumbe han wir in disen bref mit unserme steten ingesigele vursigelt. dis beschach nach unsers herren gebürte zwelfhundert jar unde sehzig jar unde ein jar an sant Michels tage des vlugengels. 40 S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 nr. 6 or. mb. c. sig. pend. Gut erhaltnes Siegel der Stadt Neuenburg. 1261 361 477 . Das Domcapitel von Straßburg beurkundet den Verkauf des Frucktzinses von Kuknkeimer Aeckern des Straßburger Frauenwerks sowie die Fälligkeit andrer Frucht- und Geldzinse an dessen Meister Konrad Oleman. 1261 Oclober 29. Bertholdus prepositus, B[ertholdus] decanus totumque capitulum ecclesie Argen- 5 tinensis universis presentium inspectoribus tarn presentibus quam futuris rei geste noticiam cum salute. tenore presentis scripti publice protestamur, quod nos de communi consensu deliberato consilio intendentes utilitati ac promotioni fabrice ecclesie nostre agros frugiferos sitos in banne Cünheim ad opus fabrice predicte accenus spectantes, de quibus quidem agris viginti quartalia siliginis nomine reddi- io tuum annis singulis persolvuntur, Günrado magistro ejusdem fabrice nostre dicto Oleman * 1 liberaliter vendimus pro quadraginta libris Argentinensibus et eidem C ünrado eosdem agros tradimus suisque heredibus proprietatis titulo possidendos, hoc adjecto moderamine, quod prefatus C unradus et llillegundis uxor sua, quoad vixerint, recipiant viginti quartalia siliginis de agris predictis nomine proventuum annuatim. quorum 15 altere decedente, reliqua persona superstes nichilominus pensionem percipiet ante- dictam; si vero aliqui liberi ex prenominatis G unrado et H iltegundi progenili fuerint unus, duo vel tres, quotquot fuerint, iidem post obitum patris et matris predictorum decem dumtaxat quartalia siliginis de agris memoratis percipient annuatim, aliis decem quartalibus libere redeuntibus ad opus fabrice supradicte. et si eorundem 20 liberorum unus decesserit, residui duo, si vero duo vel tres decesserint, quartus superstes tempore vite sue recipiet, ut est pretactum, decem quartalia annuatim. bona autem, de quibus dicta persolvitur pensio, neque vendi neque aliquo modo alienari seu commutari a personis omnibus prenominatis poterunt; ipsis vero viam universe carnis ingressis, nulle liereditatis ad pueros predictorum liberorum facto 25 descensu sive devolutione eadem bona ad opus fabrice nostre in remedium animarum eorundem libere et integraliter revertentur. confitemur insuper, quod sepe dicto G unrado pro censu domus viginti quartalia siliginis presentari faciemus nomine pensionis annuatim. que quidem viginti quartalia, . . muliere dicta Seilerin, cujus domus, in qua dictus Günradus nunc commoratus, est propria, viam universe carnis 30 ingressa, memoratus C unradus percipere desinet in dicta domo libere commorando. insuper eidem C unrado singulis annis quinque libras denariorum Argentinensium, si eas accipere voluerit, presentari nomine precii ratione laboris sui sibi debiti faciemus, renunciantes presenti scripto omni exceptioni et juris auxilio tarn canonici quam civilis, per quod in modum prescriptum facta a nobis venditio posset in posterum 35 aliquatenus irritari. igitur ut eadem vendicio robur perpetue firmitatis obtineat, presentem cedulam sigillis capituli nostri E[berhardi) de Sülze et E[berhardi] de Entringen arcbidiaconorum Argentinensium memoratis Gunrado et Wiltegundi suisque heredibus tradimus communitam. actum et datum in crastino apostolorum Symonis et Jude, anno domini 1261. 40 B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 1462 or. mb. c. sig. pend. laeso. Zivei Siegel sind abgefallen. --ft 1 Ueber ihn und seine amtliche Stellung vergl. F. X. Kraus Kunst und Alterthum in Elsaß- Lothringen I, 357. 46 362 1261 478. Die Bürger von Colmar schließen mit den Bürgern von Straßburg ein bis Mariä Himmelfahrt über vier Jahre währendes Bündniß. 1261 October. Universis, quibus littere presentes ostense fuerint, Johannes scultetus, eonsnies et universi cives Columbarienses noticiam subscriptorum. ad universilatis vestre noticiam tenore presentium volumus pervenire, quod nos cum civibus Argentinensibus 5 dilectis ac specialibus amicis nostris conspiracionis ac amicicie firme fedus ineuntes ipsis sub religione corporalis sacramenti, quod ipsis prestitimus, astare promisimus et tenemur fideliter et sine quolibet dolo contra quoslibet eorum emulos et rebelles usque ad festum assumpcionis beate Marie proximo venturum et ab inde usque per quatuor annos continue secuturos. si vero, quod absit, medio tempore contra predicte io confederacionis et juramenti formam per alicujus levitatis vel inconstantie lubricum publice mutabilitatis inlerventu nos venire contigerit, extunc nostra Universitas infamie perjurii et excommunicacionis sententie subjacebit. in premissorum itaque memoriam et stabilem firmitatem presentes litteras ipsis contulimus universitatis nostre sigillo munitas. datum anno domini 1261, mense octobri, indictione quinta h 15 S aus Straßb. St. A. Versohl. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 nr. 11 or. mb. c. sig. pend. Auf der Rückseite von gleicher Hand Argent. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 247a ibid. bei Wencker Appar. et instr. archiv. p. 168 nr. 11 — Laguille pr. p. 44. 479. Meister und Rath der Stadt Straßburg beurkunden , daß der Bürger Hugo 20 von Saarburg sein mm Steinhof benanntes Haus am Rindburgthor dem städtischen Boten Dietrich für 25 1 j s Mark Silber verhau ft habe. 1261 November 4. Nos Nicolaus dictus Zorn magister, consules et Universitas civium Argentinensium universis et singulis presentium inspectoribus volumus esse notum, quod Hugo de Larburg noster concivis in nostra presentia constitutus professus fuit, se vendidisse 25 et tradidisse Dietrico nuntio universitatis nostro concivi suisque liberis et heredibus in perpetuum domum lapideam, que vulgariter dicitur ze deme Steinhove, sitam in parvo vico juxta Rintburgetor, quem vulgus appellat zer Sebede 2 , ad habendum jure proprio, tenendum ac possidendum et, quicquid sibi suisque liberis et heredibus deinceps placuerit, faciendum pro viginti quinque marcis et dimidia argenti ponderis 30 Argentinensis. quas confessus fuit se ab eodem in numerata pecunia legalis monete plenarie recepisse sibique dicte domus possessionem tradidisse eundem in ipsam domum corporaliter inducendo, promittens pro se suisque heredibus per stipulationem sollempnem, nec litem nec controversiam ipsi Dietrico, suis liberis et heredibus vel in quem dictus Dietricus domum transtulerit, se moturum, sed dictam domum ab 33 omni homine et etiam ab universitate legittime auctorizare et etiam defensare omneque dampnum et litis expensas, quod vel quas in judicio vel extra Dietricus 1 Die Indictionsziffer um 1 zu hoch angesetzt. 2 Vergl. Straßb. Gassen- u. Häusernamen i. Mittelalter S. 34. \ 1261 363 predictus occasione dicte domus per ipsum Hugonem de Sarburg vel suos heredes sustinuerit vel fecerit, integraliter resarcire nec ratione minoris pretii vel alia qualibet certioratus, dictam domum majoris pretii esse, contra predicta vel aliquid de predictis per se vel alios aliquo tempore facere vel venire, renuntiavit etiam 5 dictus Hugo exceptioni non numerate pecunie, doli, sine causa et in factum et omni alii legali auxilio et canonico speciali et communi, exceptioni rei vel persone in hoc facto coberenti, si qua nunc sibi competit vel competere poterit in futurum, insuper Hartungus vicescultetus domum predictam, quam in sua habuit potestate, auctoritate judiciaria hoc poscente absolvit et dimisit liberam coram nobis. sic io etiam actum est inter eos, quod nullus beredum predicti Hugonis obstruere debeat fenestras dicti .Dietrici curiam contigue domus respicientes et quod cloaca, que est in dicta domo, communis esse debeat domus utriusque. ego Hugo civis Argentinensis predictus confiteor presentibus et publice protestor, universa et singula esse vera et sic acta, ut sunt prescripta. et ad ea fideliter observanda me presentibus obligando, 15 et ne super ipsis contingat in posterum aliquem dubietatis scrupulum saboriri, presentes litteras rogavi sigillorum civitatis scilicet et vicesculteti predictorum munimine roborari. nos autem magister, consules et universitas et vicescultetus predicti ad petitionem ipsius Hugonis sigilla nostra presentibus apponi fecimus in evident!am et probationem premissorum. datum et actum anno domini 1261, 20 proxima 6 feria post festivitatem omnium sanctorum, presentibus hiis testibus: domino Zornone premisso, Liebencellario, Gozberto, Burkardo Dispensatore juniore, Ilezcelone de Eckevurtesheim, Erbone ultra Druse am, Sifrido de Vegersheim juniore, Sünario, Johanne filio Erbonis ultra Pruscam, Dispensatore ultra Pruscam, Rein- boldo Stiubenwec, Ber[tlioldo] Ruweses consulibus; Reinboldelino, Erbone Grimel, 25 S[ifrido] de Vegersheim seniore, Rülino Riplino, Ilfeinrico] Marsilio scabinis et amman et aliis quam pluribus. T aus Straßb. Thom. A. docum. hist. lad. 24 or. mb. c. 2 sig. pend. delapsis. Das Pergament ist roth lineirt. 480. Die Stadt Basel verbündet sich mit der Stadt Stfaßburg gegen Bischof so Walther von Straßburg und seine Partei. 1261 November 6. In namen des vaters unt des sunes unt des heligen geistes. wir der burgermeister, der rat unt du gemeinde von Basil tun kunt allen, die disen brief gesebent oder gehören!, daz wir uberein sin körnen mit dem meister, dem rate unt der geimeinde von Strazburch also, daz wir in gesworn han beholfen ze sinne 35 wider dem hischof Walthern von Strazhurch unt sinen vater den von Gerollseke unt des kint unt wider meneglichen, der si oder ir a stat anegrifet. desselben haut si uns dawider gesworn, der uns oder unsir stat anegrifet, daz si uns euch behulfic sulen sin. wir hant euch gesworn, daz wir dekeinen vride noch süne sulen nemen ane si unt ane iren willen, dazselbe hant si uns dawider gelobt ane alle geverde. i) ir über unsir, das durchgestrichen ist , übergeschrieben. 364 1261 wir hant ouch daz verlobt, daz disen eit unt dise sichereit nieman abetribe noch werben sol von dem babist noch von geislichem noch von weltlichem gerichte. dazselbe hant si uns dawider gelobt, were daz wir dirre sichereit unt dir re gelubde abcgiengen, wir soltin sin meineide und trüwelos, unt dazselbe hant si uns dawider gelobt, unt sol diz sin ane allerslachte geverde. daz dis stete belibe, darumbe lian 5 wir disen briet mit unsir stete ingesigil versigilt. diz dinc beshach nach unsirs herren gebürte zweihundert jar unt sechcich jar unt ein jar an sante Lienardis tage. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3a or. mb. c. sig. pend. delapso. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 59 b ibid. bei Wencker Appar. et instr. archiv. p. 170 10 nr. 13 = Trouülat Mon. de Bäle II, 113 nr. 80. 481. Bischof Walther von Straßburg bietet den Straßburger Bürgern friedliche Verhandlungen an und erklärt ihnen seine wahren Absichten. 1261 Becember 20 Dachstein. Wir bischof Walther von gottis gnaden zi Strazburc tun kunt uch unsiren 15 lieben bürgeren von der stat riehen, armen unde den gemeinen, daz wir einen tac wellent hüte leisten gegen uch zi stellene ulten alle güte dinc umbe den missehel, der leidir zwischen uns unde uch ist doch ane alle unsir schulde, unde wissen!, daz wir den tac nüt weiten genamen, da enweren bi der gemeinen bürgere unde der armen also vil, daz beide riehen unde armen unsir vorderunge wol wurde bekant. ao unde sit daz got het gevüget, daz ir gegenwertic sint, des wir ie gerade waren, so wissen! ulten unsir sele unde ulten alle unsir 4re, daz wir nie dur mütwillen mit uch deheinen criec oder ürluge bestunden, unde bitten! uch, si uch dehein Ungnade von uns geseit, die wir uch sollen wellen tun, des uch lihte gnüc geseit ist, daz ir des nut geloben!, wand bi gotte unde bi allen unsiren dren wir engerten nie ss niht anders unde noch engörnt, wen daz men uns unde unsir gotshus lieze in deine rehte unde in den 6ren, als ez an uns braht ist, unde nemmeliche in deme rehte unde in den drsammen gewonheiten, da bischof Berhtolt von Tecke 1 unde sine vorvaren inne wären unde selten sin, also daz ir uns beholfen werent, als ir billiche von eiden unde von rehte sin sulnt, zi beschirmenne unsir bischtüm unde uch 30 selben unde die armen bürgere zi vorderst unde uns unde unsirs gotshuses reht, wand wir desselben gegen uch schuldic sin wider alre menlichemme, des wir uns wol irkennen, zi beschirmenne uch unde uwir reht. wir a schribent uch, ez enist nüt vil lanc, wir wollen uch uwirre rehte unde uwirre güten gewonheite, die ir bi bischofes Bertoldes ziten betten!, iemir wol gunnen, ob irs umb uns als umb in 35 mit dienste virschuldetent. daz wart uns von summelichen unsiren bürgeren virköret a) Fol/jt eine Basur etwa vom Umfange zweier oder dreier Buchstaben. Berthold von Teck Bischof von Straßburg, 1223 — 1244. 1261 365 unde jahent, si enwustent, wie der dienst solte sin unde wie wir den gemeindent. daz wissent vurwar, daz wir nie delieinen dienst anders gemeindent, des nemmen wir got zi gezüge, noch deheinen anders noch gemeinent, wen daz ir uns also holt unde als undirtenic werent mit helfe unde mit dienste zi beschirmenne uns unde 5 uch unde unsir bischtüm, als ir unde uwire vörderen bischof Bertolde warent, wand des betten wir unde ir beidenthalben öre unde gevüre unde daz laut nutz unde seiden, unde daz ir diz wissent vurwar, daz wir anders niht gern, unde ir niemanne anders niht gelöbent, swer uch lihte iht anders von a uns Seite, so senden wir uch disen brief öffen besigelt mit unsirme ingisigele. dirre brief wart zi Dabichenstein io gegeben an saute Thömanes abende des jares, do von gottes gebürte zweihundert unde eins unde sehzic jär warent. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3» or. mb. c. sig. pend. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 61d ibid. bei Hegel H. St-Chrm. IX, 1034. 482. Bischof Walther von Straßburg, der Abt Berthold von St. Gallen und 15 Heinrich von Geroldsech sichern allen Straßburger Bürgern für St. Thomastag freies Geleit zu. 1261 Becember 21 Bachstein. Universis presencium inspectoribus nos W[altherus] dei gracia episcopus Argenti- nensis et nos B[ertholdus] eadem gracia abbas sancti Galli necnon Heinricus nobilis vir de Gerolsecke 1 salutem in domino. scire volumus universos, quod nos 20 omnibus civibus Argentinensibus majoribus, mediocribus et minoribus per totam diem sancti Thome apostob proximo venturam securum conductum et tuicionem necnon omnibus eorum fautoribus presentibus prestamus, eo excepto videlicet, quod vina et annona necnon cetere res ad dictam civitatem minime deducantur. in cujus testimonium tuicionis presentes litteras universis civibus Argentinensibus necnon 25 eorum fautoribus transmittimus sigillorum nostrorum munimine consignatas. datum Thabinkenslein 12 kalendas januarii, anno domini 1261. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3 a or. mb. lit. pat. Her untere Hand, an dem die Siegel befestigt waren, ist abgeschnitten. Dez. 21 a) Folgt uh aber durchgestrichen. 30 i Symund von Geroldseck, der Homsänger Heinrich von Geröldseck und die Herren von Lichtenberg Heinrich und Ludwig, erscheinen 1361 September zu Hohbarr als Zeugen in einer Urkunde Bischof Walthers von Straßburg, einen Streit des Klosters Neuweiler und des Surburger Probstes Konrad von Lichtenberg betreffend. Straßb. Bez.-A. G fase. 5393 or. mb. c. sig. pend. laeso. Der Homsänger Heinrich ist auch im Februar 1263 bei einem Gütererwerb des Stephansfelder Hospitals zugegen. Straßb. Hosp. A. lad. 162 fase. 2 or. mb. c. 4 sig. pend. delapsis. I "! 366 1261 — 1262 483 . Junta die Priorin und der Convent des Straßburger St. Agnesklosters beurkunden eine für sie eingesetzte Stiftung des Ritters Erbo jenseits der Breusch. 1261 Straßburg. J[unta] priorissa et conventus sororum monasterii sancte Agnetis in Argentina ordinis fratrum predicatorum Omnibus presentem litteram inspecturis et tenorem 5 ejusdem audituris salutem in eo, qui est omnium vera salus. ad noticiam tarn presencium quam futurorum volumus per scripta presencia pervenire, quod dominus Erbo miles ultra Brüscam filius domini Erbonis quondam judicis dedit nobis in banno Schiltekeim trium librarum redditus minus quinque solidis, hac tarnen conditione adjecta, quod de jam dictis redditibus annuatim nobis in anniversario ejusdem io pitancia provideatur. in hujus igitur ordinationis evidenciam et memoriam perpetuam tradimus hanc paginam super biis conscriptam et sigilli civitatis ac nostri conventus appensione signatam. datum Argentine anno domini 1261. B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 3113 or. mb. e. 2 sig. pend. Gut erhaltnes Siegel des Straßburger St. Agneslcbsters. 15 484 . Bischof Walther von Straßburg und Graf Otto von Eberstein versprechen den Gesandten der Stadt Sti'aßburg zu der auf St. Matthiastag anberaumten Verhandlung freies Geleit. 1262 Februar 21. Wir Walther von gottes gnaden bischof ce Strazburg unde wir grave Otle von Eberstein tun kunt allen den, die disen brief gesehent oder gehör ent, daz wir die 20 bürgere von Strazburg unde ir ersame hotten unde ir gesinde, die die bürgere von Strazburg mit uns sendent ce deme tage, den wir hant gelobet ce leistenne an Febr.Mf sante Mathyes tage deme nahesten mit in unde mit ir belfern, geleiten alle uz der stat von Strazburg mit uns ce varende an den vorbenemmeten tag unde wider in ir stat wider maneglichen. unde swaz schaden bedenthalb da entswiscen bescliikt, 25 so geloben wir diz stöte ce habenne mit guten triuwen an allershlahte geverde. darumbe daz dis stete hübe, so geben wir in disen brief mit unser beider insig'len versigelt. dirre brief wart geben, do von gottes gebürte warent tusent zweihundert seheig unde zwei jar, an deme nahesten cistage vor sante Mathyes tage. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3a or. mb. c. 2 sig. pend,. 30 485 . Konrad von Landsberg und Burggraf Günther von Ergersheim geloben den Boten der Stadt Straßburg zu der auf St. Matthiastag anberaumten Verhandlung sicheres Geleit. 1262 Februar 21. Wir Günrat von Landisperg unde wir buregrave Günther von Ergersheim tun kunt allen den, die disen brief gesehent oder gehorent, daz wir die bürgere unde 35 die ersamen hotten unde ir gesinde, die die bürgere von Strazburg uns sendent mit uns ce varende ce deme tage, den unser herre der bischof gelobet hat ce leistenne 1262 367 an sante Mathyes tage deine nahesten mit in unde mit ir heiteren, geleiten alle von unsers herren des bischoves wege unde von unseren wegen uz der stat von Straz- burg an den vorbenemmeten tage unde wider in ir stat. unde swaz schaden dan- swiscen bedenthalb bescliiht, so geloben wir dis stete ce habenne unde mit in ce 5 ritende uz unde in mit güten triuwen ane allerslabte geverde. unde darumbe daz dis stete si, geben wir in disen briet mit unser beider insigelen versigelt. dierre briet wart geben, do von gottes gebürte waren tusent zweihundert sehcig unde zwei jar, an deme nahesten eistage vor sante Mathyes tage. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3 a or. mb. c. 2 sig. pend. Beson- 10 ders gut erhaltnes Siegel des Burggrafen Günther von Ergersheim. 486 . Bischof Walther von Straßhurg, Alt Berthold von, Murbach, Walther uni Heinrich von Geroldsech sowie Heinrich uni Ludwig von Lichtenberg, die Vögte von Straßhurg, schließen mit Heinrich dem Domprobst von Basel, den Grafen Rudolf und Qottfrid von Hahshurg, Graf Konrad von Freiburg und der Stadt 15 Straßburg einen bis vierzehn Tage nach Ostern wahrenden Waffenstillstand. 1262 März 17. In namen des vaters un des sunes un des heiligen geistes. wir Walther von gotes gnaden der bisebot von Strasburc unde wir Berbtolt der appet von Mürbach und ich Walther von Geroltseke und ich Heinrich von Geroltseke unde 20 wir Henrich unde Ludewic von Liehtenberc die vogete von Strasburc tunt kunt allen den, die disen briet gescheut oder geborent, daz wir mit Henriche deme probeste von Basele, graven Rudolfe unde grave Gotfride von Habesburc unde grave Gonrate von Friburg unde mit den bürgeren von Strasburg® und allen irn belferen oben unde nidenen umbe die missehelle, die enzwuscben uns und in ist, einen steten 25 vride baut gemäht für uns unde für alle unser belfere in und allen irn belferen ane alle geverde von deme fritage vor mittervasten unze funfzeben tage nach ostern und;., den tac allen also, daz wir der biscbof erloubent Strasburgeren ze singenne und allu cristenlicliu dinc ze tünne und allen irn belferen von den phaffen, die su gerne scheut unde baut, unde laut abe allen den bau, darin wir phaffen unde leien so baut getan, die ze Strasburg inne sint, und allen irn belferen mit namen und ane namen unz an die stunde, daz der vrid usgat. un daz gebot, daz man net singen solle Strasburgeren und irn belferen, daz slabe wir uf unz an dieselbe stunde, daz der vrid usgat, also, daz wir beidentbalb in deme selben rebte sin, so der vrid usgat, als er waz, e er angeinc. wir sint ouch des ubereincomen, laut Slrasburgere 35 oder ir belfere dehein getregede usser irn steten oder irn vesten füren, damit enist der vride nut gebrochen, su mugent ouch machen in irn steten swaz sazujige si wenent, die in rebte coment, unde gat daz an den fride nut. die juncherren von Alten Gastele sulnt in diseme selben fride sin. her Günther unde her Henrich die a) unde — Stras auf Rasur . 308 1262 Muneche von Basele 1 die ensulnt ouch, die wile der fride wert, in den burgban ze Basele nut comen noch in den ban ze enren Basele. so ensulnt ouch, die ze Golmere us sint getriben 2 * , die wile nut in den ban ze Golmere comen. unde sol mennegelicb in deme lande schaffen mit sime gute mit güten fride, swaz er wil. unde die bürg ze Munstertal un daz tal und die lute sulnt in diseme selben fride sin. wir lobent 5 ouch unde verjehent, swaz Strasburgere oder ir belfere ir getregedes uf irme eigene oder uf irme güte findent in den fride, daz si damite schaffen sulnt unde mugent, swaz si wellent, ane Widerrede, oder swaz in ir frunl gehalten baut, es si durh fluhsei oder swie es si, daz si ouch damite sulnt schaffen, swaz si wellent. pbendent ouch Strasburgere und ir belfere umb ir geltschulde, daz engat an den fride nut. io man sol ouch in den wassern den rehten ouwec uftün unde gen ouch allen couf- luten fride us und in. disen selben vride gen wir allen irn belferen, unde wirt dirre fride unserhalb oder unserre belfere an dekeinen dingen gebrochen, daz gelobe wir ze bezerne, swen es uns bewert wirt, danach in den ersten fierzehen tagen, und daz dirre vride stete hübe, derumbe so gen wir in disen brief besigelt mit unsern w ingesigelen zeime urkunde. dirre brief wart gegeben, do es warent sit unsers herren gebürte zwelfhundert und zwei unde sehzic jar, an den fritage, der davor genennet ist. „ 8 aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3a or. mb. c. 6 sig. pend. Nur die beiden Siegel der Lichtenberger sind verletzt. 20 Sl ibid. cop. mb. coceva. Gedruckt nach Sl bei Wencker Appar. et instr. archiv. p. 171 nr. 14 — Lünig XVII, 1, 873 nr. 16. Aus dem Briefbuch A fol. 2200 i. Straßb. St. A. Schöpflin Als. dipl. I, 436 nr. 603 = Trouillat Mon. de Bäle II, 120 nr. 83 beide mit dem falschen Monatsdatum des 17. April. 25 487 . Die Stadt Straßburg gelobt, Bischof Walther von Straßburg und seinen Bundesgenossen allen Schaden, den sie in den verflossenen Waffenstillstandsperioden nachweislich erlitten haben, nach dem, Spruch einer Vier er commission zu ersetzen, und stellt sechs Bürgen dafür. 1262 April 16. Wir Burkart der Spendern burgermeister, der rat un die bürgere von Strasburg 30 algemeine tünt kunt allen den, die disen brief gesehen! oder gehören!, daz wir den juii ts schaden un die gelubede, die in den friden sint geschehen von sante Margreden mni 7 mes3 unz an den jungesten fride, der vor mittervasten gemache! wart 4 , geloben! abezetünne un ze leistenne unserme herren bischof Walther von Strasburg unde sinen belferen also verre, so her Hartman der Snelle unde her Hesse der Kurze 35 1 Günther und Heinrich Mönch waren die Häupter der einen Basler Adelspartei, der sogenannten Psittiche. Vergl. H. Boos Gesch. d. Stadt Basel i. Mittelalter I, 70. 2 Bei der Einnahme Colmars durch Budolf von Habsburg im September oder October 1261. 8 Ueber diesen Waffenstillstand, den das Bell. Walther. (Mon. Germ. SS. XVII, 106, 40) erst am 16. Juli eintreten läßt, vergl. W. Wiegand Bell. Walther. S. 64. 4 Cfr. nr. 486. 40 1262 369 von Colmere unde her Niclauwes der Zorn unde her Berhtolt Ruses von Strasburg, die beide wir und unser herre der bischof darzü erbosen hant, also ob einer von den deren abegat, daz men an des stat einen andern welen sol, von der wegen er bristet, swes so si fiere uf den eit oder ir drie ubereinkoment. das dis stete blibe, 5 darumbe so gebe wir ze bürgen mit gelobeter truwen unsern herren grave Rüdolven von Ilabesburg, die er gegeben bet, unde mit geswornem eide beim Otten von Ohsenstein, beim Burcarten von Hohenstein, beim Walthern von Girbaden, beim Gosselinen un den Sünere von Strasburg, den si getan hant, also, swes so die fiere oder si drie, die davor genennet sint, ubereincoment, daz men daz besseren io sol und abetün darnach in de drin woeben, swenne so si gemanet werden! von unserme herren dem bischove oder von sinen boten, tunt si daz net, so sulnt si sich antworten der grave ze Bilenstein allernehtegelich un tages swer er wil oder aber ze Colmere und us den burgban ze Colmere niemer ze comenne unde die anderen usserhalb der rehten rinemure ze Strasburg, da die turne ane stant, noch 15 ensulent us deme burgban ze Strasburg niemer comen noch innerhalb der stat ze Strasburg niemer comen, der schade si e abegetan unde die gelubede geleistet, wir grave Rudolf von Ilabesburg, Otte von Ohsenstein, Burcart von Hohenstein, Walther von Girbaden, Gosselin un der Sünere von Strasburg wir versehen alles des davor geschähen stat unde geloben! es stete ze banne un ze leistenne, als es geschähen 20 ist. un darumbe henken! der meister un der rat von Strasburg ir stete ingesigel an disen brief unde wir unser ingesigele darzü. dis geschach, do es waren von unsers herren gebürte zwelfhundert unde sehzic unde ein jar, in dem andern jare an dem ahteden tage nach deme heiligen osterdage. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad, 3 a or. mb. c. 2 sig. pend. Vom 25 Siegel Rudolfs von Habsburg ist nur die Legende verletzt, das zweite Siegel zeigt in der fast unleserlich gewordenen Legende 8. Gozberti Argentinensis und im Felde, wie es scheint, Fische. 488. Die Grafen Rudolf und Gottfrid von Halsburg, Graf Konrad von Freiburg, Otto von Ochsenstein, Burchard von Hohenstein und die Stadt Straßburg verlängern so den mit Bischof Walther von Straßburg und seinem Anhang geschlossenen Waffenstillstand um vierzehn Tage. 1262 April 18. Wir grave Rüdolf unde wir grave Gotfert von Ilabesburg unde wir grave Cünrat von Friburg unde wir Otte von Ohsenstein und ich Burkart von Hohenstein und ich Burkart der Spendere der rat un die bürgere von Strasburg algemeine tünt 35 kunt allen den, die disen brief gesehen! oder gehören!, das wir den vride, der enswuschen uns und unsern belferen unde unserme herre bischof Walther von Strasburg und allen sinen belferen gemache! wart vor mittervasten unce funfzehen tage nach osteren un den tag allen, gelengert hant für uns unde für alle unser belfere unserme herren dem bischof und allen sinen belferen von des tages, so er usgat, über funfzehen tage darnach un den tag allen also, das wir geloben unde 41 März 17 Aprü23 Mai 7 370 1262 verjehen, das dir re fride in deine selben reble und in der selben gedinge sol sin stete, als an den erren brieven stat geschriben, die über den fride gemachet sint 1 , und ernuwent alles das, das an den selben brieven stat geschriben, unz an die stunde, das der fride usgat, also das uns beidenthalben unser reht behalten si, so die funfzehen tage uscoment, als es was, e der fride auegieng. dis gelobe wir stete ze habenne für uns unde für alle unser belfere, unde darumbe so geben wir disen brief unserme herren den bischove, der dafor genant ist, unde sinen belferen mit unsern ingesigelen versigelt. dis gescbacb, do es waren von unseres herren gebürte zwelfbundert und ein unde sebzic jar, in dem andern jare an deme zehenden dage nach deme heiligen oster tage. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3» or. mb. lit. pat. c. 6 sig. pend. delapsis. Gedruckt darnach bei Schöpflin Als. dipl. I, 433 nr. 595 mit dem falschen Datum 1261 Mai 3, das schon Kopp Gesch. d. Eidgen. Bünde II, 1, 617 berichtigt hat. 489. Bischof Walther von Straßburg verspricht auf Bitten des Archidiacons Eberhard von Sulz und des Bomcanonicus Konrad von Wartenberg, das dem letzteren gehörige Nordhausen, so lange seine Fehde mit den Bürgern Straßburgs währe , nicht zu befestigen und zu besetzen. 1262 Mai 6 Dachstein. Nos Nfaltherus dei gracia episcopus Argentinensis ad peticionem dilectorum consanguineorum nostrorum Efberhardi] de Sulzi archidiaconi et C[onradi] de Wartin- berc canonici ecclesie nostre bona fide promittimus, quod, durante guuerra inter nos et cives nostros Argentinenses, domum Northus® 2 , que est C[onradi] de Wartinberc predicti canonici ecclesie nostre, ulterius non firmabimus nec municionem ibidem aliquam faciemus neque eciam ipsos cives seu eorum fautores de dicta domo dampnificabimus aut ab aliis molestari procurabimus vel faciemus. in testimonium predictorum presentem cedulam eisdem civibus tradimus sigillo nostro communi- tam. actum et datum Dabichinstein sabbato post invencionem sancte crucis, anno domini 1262. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3 a or. mb. c. sig. pend. Gut erhaltnes Siegel Bischof Walthers. Gedruckt darnach bei Schöpflin Als. dipl. I, 437 nr. 604. a) North mit der Abbreviatur für die Silbe us. 1 Cfr. nr. 486. 2 Schöpflin l. c. liest Northeim. Ich entscheide mich für Nordhausen, weil gerade dies Dorf die Bürger Straßburgs am Tage nach der Schlacht von Hambergen mit Brand und Plünderung heimgesucht hatten und es daher leicht erklärlich ist, daß jene Canoniker um eine Ausnahmestellung des Dorfs baten. Auch ist Nordheim zu entlegen, als daß es ein exponirter Posten hätte sein können. 5 10 15 20 25 30 35 1262 371 490. Graf Sigebert von Werd Landgraf des Elsaßes schreibt der Stadt Straßburg, daß fremde Ritter ihr von Geispolzheim aus Schaden zugefügt hätten, seine Leute aber daselbst dies zu wehren angewiesen seien. [1262 vor Mai 23]. S[ygebertus] comes de Werde Alsacie lantgravius honorabilibus viris et 5 amicorum suorum karissimis B[urcardo] a magistro, consulibus et univcrsitati civium Argentinensi salutem cum obsequio et sinceram dilectionem. sicut per vestras litteras nobis destinatas declarastis, quod vestri inimici apud Gespolzheim in nostram municionem se colligant et recipiant in vestrum honoris prejudicium et gravamen, scire cupimus vestram universitatem et dilectionem, quod plures milites in predicta io inunitione commorantes proprietates habent et tenent contra nostram voluntatem et consensum, sicut vobis nolorium est et constat aperte. quapropter vobis singnificamus per presentes, quod omnibus modis, in quantum possumus et debemus, vos et vestros concives defensare volumus et proponimus, ne aliqua dampna vel gravamina b de nostris bominibus contingant vel eisdem c occurrant, scientes pro vero, quod 15 semper ad quelibet vestra beneplacita nos semper paratissimos invenietis. [in verso] B[urcardo] magistro, consulibus et universitati civium Argentinensium. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 23b nr. 32 or. mb. lit. clausa c. sig. in verso impr. deleto. Das Stück gehört seiner Datirung nach vor nr. 491, da es so in Aussicht nimmt, was dort schon verwirklicht erscheint. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 246b ibid. bei Wencker Appar. et instr. archiv. p. 175 nr. 16. 491. Mehrere genannte Edle und die Gemeinde Geispolzheim schließen mit der Stadt Straßburg einen Neutralitätsvertrag, der bis Ablauf der Osterwoche nächsten 25 Jahres währen soll. 1262 Mai 23. Wir Bertbolt von Geisboltsheim, herre Gnipping, her Lantfrid von Steininburgetor, her Otte Hug von Baldeburnen, her Bilgrin, her Sifrid der Thunebolder, lierre Gunrat der Rote, lierre Wemb er der Riebe, der Kescelaer unde diu gemeinde von Geisboltsheim tun kunt allen den, die disen briet gesehent oder geboren!, daz 30 entswuscen deine rate unde der gemeinde von Slrazburg unde uns ein sttzte trostunge sol sin unce uzgander Osterwochen, diu nu kumet, unde den tag allen, alle die ze Strazburg inne sint unde ir heitere die sulen ce Geisboltsheim unde allenthalben vor uns vride haben, wir sulent oucli mit unserme vihe uzwendig unsers bannes ir viende gut niht erbeiten. jagent ouch Strazburgere ir viende ce Geisboltsheim, die 35 sulen wir niht inlazen. werden! ouch si gejaget, wir sulen ir ouch niht inlazen. viengint si ir viende deheinen uzwendig Geisboltsheim, daz sollen wir in niht weren. wir sulen ouch niht den bischof oder siner heitere deheinen ce Geisboltsheim in oder druz uf ir shaden lazen varen. wir ensulen ime ouch unde sinen heiteren deheinen kouf geben, swenne wir herre Bertbolt unde herre Gnipping ir viende 40 wellen! sin, so sulen wir in viercehen naht vor widersagen, als ez wol gecimet, unde sulen uz deine banne ce Geisboltsheim varen. ist ouch daz wir her Bertbolt W63 April 4 8 a) S R., jedenfalls verschriehen für B., das in der Adresse erscheint, b) S gravamine. c) S eidem. 372 1262 unde her Gnipping in widersagen, des tages so wir ee GeisboiIsheim in oder druz ritent, so sulen wir uf ir sliaden niht varen. des tages so der berre Murrebart unde der Kage ze Geisboltsheim in oder druz ritent, so sulent si uf Strazburgere sliaden niht varen. diz haben wir gelobt stßte ze habenne, als ez davor geshriben ist, mit gesworneme eide, den wir getan haben, harumbe sin wir berre Bertholt, berre Gnipping unde alle, die an des brieves anevange nach einander staut geshriben, bürgen worden, swa dis ding von unseren wegen gebrochen wirt, daz wir uns ce Erstein in antwurten sulen mit gesworneme eide niemer dannen ze körnen, ez werde e widertan. unde wan wir selbe insigels niht haben, so henken wir unsers herren graven Sigebrehtes insigel an disen brief unde geben in zeineme urkunde. dierre brief wart geben, do ez waren von unsers herren gebürte zwelfhundert sehcig unde zwei jar, an deine nahesten cistage vor pfingesten. diz sol sin beidentlialben ane allershlahte gevarde. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. sig. pend. 492. Pilgerin von Wangen, Burchard von Hohenstein, Hugo von Steinburgthor und Walther von Girbaden verbürgen sich dafür, daß Ulrich von Girbaden bis Johanni sich wieder den Straßburger Bürgern als Gefangener stellen werde. 1262 Juni 5. Nos Bilgerinus de Wangen, Burcardus de Hohenstein, Hugo de Steineburgedore et Walterus de Girbaden milites universis et singulis presentium inspectoribus volumus esse notum, quod nos promisimus et presentibus litteris sollempniter promittimus nos facturos et procuraturos, quod Ulricus de Girbaden captivus civium jum m Argentinensium usque ad festum beati Johannis baptiste proximo venturum se in captivitatem civium, omni occasione postposita, representabit, quomodo ipsi cives, recepto prius ab eodem sacramento, ut in dicto termino se representet, ipsum suis vinculis absolverunt. si autem dictus Ulricus in termino prescripto se captivum non representaverit in civitatem Argentinensem, nos extunc Bilgerinus scilicet et Hugo de Steneburgedor in Erstheim et nos Burcardus et Walterus in ipsam civitatem Argentinensem obsides nos presentabimus sine aliquo obstaculo contradictionis num- quam a dictis locis recessuri, quousque fecerimus et procuraverimus, quod dictus Ulricus se captivum in civitatem representaverit sepe dictam. et ne super hiis contingat aliquem dubietatis scrupulum suboriri, sigilla nostra duximus presentibus appendenda in evidentiam et testimonium premissorum. datum et actum anno domini 1262, in crastino octave pentecostes. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K. lad. 17 nr. 46 or. mb. c. 3 sig. pend. Abgefallen das Siegel Hugo’s von Steinburgthor h Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 237a ihid. bei Schöpflin Als. dipl. I, 437 nr. 605. i Ebendaselbst befindet sich im Original eine zweite nahezu gleichlautende Bürgschaft derselben Edlen für Ulrich von Girbaden, 1263 Januar 1 (in circumcisione domini), daß er sich bis Sonntag Invocavit (Februar 18) desselben Jahres wieder stellen werde; überhaupt verbürgen dieselben sich dann, quam diu Uolricus obtinuerit inducias a civibus Argentinensibus. 5 10 15 20 25 30 35 40 493 . Präliminar friede des Herrn Walther von Oeroldseck mit der Stadt Straßburg und ihren Bundesgenossen. [1262] Juli 9 St. Arbogast bei Straßburg. An demme neheste sunnentage vor sante Margarete mes do kom der herre von Gerolzsecke zi sante Arbogaste unde kom uberein mit her Heinrich demme probest 5 von Basile an des gotzbuses stete von Basile, das si umbe das tal zi Munstertal unde umbe das hus zi Swarzenberc alsus sint ubereincumen, das si zwene einer minnen uberein sun cummen, ob si mügent. mac aber das niht sin, so s[ulnt si ie]wederhalb zwene nemmen. cument die viere uberein, das sol stete sin, oder driie [von] den viere, cument si niht uberein, so suln die viere ein obman nemmen ; an io swederteil der geveillet, das sol stete sin. unde sol der herre von Gerolzsecke nach deheiner gewer stan. man sol üch dasselbe hus Swarzenberc in des probest gewalt entwurtten an des gozhus stete von Basile. umbe die vorderunge unde umbe die ansprache, die grave Gunrat von Friburc und die sine an den bischouf unde an sinen vater haut, darüber sulnt si nemmen iewederhalb [zw]ene manne unde ein 15 obman; swar der geveillet, das sol stete sin, oder drie von den vieren, [so] hat grave Rudolf von Habspurc der lantgrave zi Eilsaze mit demme bischouf alsus getegedinget umbe sine vocite zi Ruvach unde in der Muntat, swas er da behabet mit deme eide, das man imme das laszen sol unde bestete mit sime ingesigel unde mit des capiteils unde mit der stat ingesigel von Strasburc unde mit aller der 20 sicherheil, so er darzu bedarf, er sol üch in niht irren an sinen bu zi Ortenberc. er sol üch imme sinen brief geben mit sime unde mit des capiteils ingesigel. swa er Strasburgeren unde sinen eitgenossen beholfen ist, das sol imme niht schaden an delieime sime reht, das er het von megezhuz 1 von Strasburc. darzü so sint si ubereincumen, das er imme sol geben siben hundert marc vur sin unde vur sines 25 veter schaden, unde sulnt si imme sine gevangen widergeben, so du zerunge vergolten wirf, die si hant in ir gewalt. desselben silbers sol er imme geben zwei hundert marc zir erren meis unser vrowen, viunfhundert marc zi sante Martins mes de neheste unde sol in des wol versichern, die von Kolmer sulnt umbesweret hüben von demme bischouf von Strasburc unde sinen belferen ane geverde beidu 30 von geistlicher unde wertlicher beswerde, unde die da usgevarn sint, die sulnt in den burcban niht cumen. beschehen in den burcban iht, das engat niht an die süne ; doch sulnt si ir güt nizen, swa sis hant usi oder inne. aber die, die an demme dinge warent, damitte du stat zi jungest hin solt sin geben 2 , über die gat weder vride noch süne. man sol üch in tödige gevehte abtün. man sol üch die von 35 Mulnhusen mit dehein Ungnaden bestan noch mit gastlicher noch mit wertlicher bes werde wände mit grave Rudolfs unde Strasburcgeren rat unde wille. umbe den herren von Ossenstein ist üch alsus gereit umbe alle du ansprache, die er an den bischouf het, das si iewederhalb zwene sulnt nemen unde ein obman zi scheidende 1 Vielleicht Haus der Jungfrau Maria, das Münster ? 2 Bei dem vereitelten Ueberfall der Bischöflichen auf Colmar, der zwischen den 18. April und 9. Juli fallen muß. Vergl. W. Wiegand Bell. Walther. 8. 76. 374 1262 nach minnen, reht oder warheit umbe das lehein, des der Hohenstein jeliet von demme bischouf. swer [in dar]umbe anspricliet, demme sol er vor imme reht gehor- samme sin zi Strasburc oder [anderswa], dar er cumen mach, het aber der bischouf, siht er herre wart, mit im [unde mit] sime capiteil ieman deheine Sicherheit getan, die sol er imme abelün. [und u]mbe ander sine ansprache sol man iewederthalb nemmen zwene und ein obman. [swelhen] schaden der bischouf her Walter von Girbaden, e [er im widerjseite, in a .polzheim hat getan unde sinen luten, den sol er imme abetün nach minne, reht [oder w]arheit. [unde die] bürgere von Strasburc haut alsus getegedingent mit demme bischouf, das er in sol lazen alle du reht unde die wonheit, die sie hatte bi bischoufs Bertoldes ziten ! , als ir zweilve mit demme eide behabent, die der rat darzü schiket. darzu b sol man in lazen alle du reht und die vriheit, die si haut von kunegen oder von keiseirn, unde sol in die bestetegen mit aller der bestetekeit, die sie darüber bedürfen, man sol üch in abetün allen den schaden, den si in diseme urluge haut getan phaffen unde geistlichen luten mit robei, mit brande, mit gevancnizzen, swie sin getan haut, man sol in üch abetün alle du urtleil, die der bischouf hat gegeben oder der bischouf von Megenzen oder der habest wider die phatfen unde die leiien, die bi in sint gewesen oder dannen buirting sint, unde mit nammen hern Erben sun, unde sol in ir geilt wider- lazen unde in gewalt unde in gewer widersezen, swas üch der habest gebotten hat, das er hern Zorneis sun sol tün an sinen brieten an der kirchen von Keincingen c , das er das tü. sweil ambath oder phrunden haut von dem bischouf oder von demme capiteil, die sol man lazen in, also si si betten vorme urluge. man sol üch den brief widergeben, der da gemachet wart, do du zweiunge was. die juden suln üch viunf jar lidic sin. der Schultheis und der rihttere sulnt ir amment han unz zi Dez. gs winaht, ob er si e enweclihet. man sol in üch abetün die statuta in diseme bisch- tüme 1 2 . het der bischouf ieman dehein güt gelobet, pheindet man Strasburcgere darumbe, das sol er in abetün. man sol in unde allen irn heilferen tödigi gevehte abetün. man sol üch bedenthalb allen den ir gut lazen, die in diseme urluge sint gewesen, man sol in üch gen ein brief, ob der bischouf oder sine heilfere dehein irn eitgnoszen angrifent nach dirre süne, demme suln si beholfen sin. unde sol er si darumbe niht besweren weder mit gestliche noch mit wertlicheme gerihte. man d sol üch her Peter Napen reht oder minne schufen von deme von Berwartsteine. über alles dis, das hievor gescriben ist, sol man in tün alle die Sicherheit unde alle die stetekeit, die si ufgesezen cunnent. noch sint ander deine vorderunge, der si sich niht verzihent ane geverde. man sol üch deheinen werhaften hu inderhalb a) Lücke von 8—10 Buchstalen. Vielleicht Geispolzheim zu ergänzen ? b) 8 daszft. c) S Kein- kincingen. Die Silbe kin durch untergesetzte Punkte gestrichen, d) 8 unde ausgestrichen und man darüber geschrieben. 5 10 15 20 25 30 35 1 Cfr. nr. 480 not. 1. 2 Vielleicht die zum Schutz des Clerus erlassenen Synodalstatuten von 1251. Cfr. nr. 346. 1262 375 einer mil machen. wir Walter zi a Strasburc bischouf von gottes gnaden heinken unser ingesigel an disen briet zi eime urkunde, das unser vater alsus getegedinget hat an unser stete zi saute Arbegaste an deine sunnentage vor saute Margarete mes. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3a or. mb. c. sig. pend. laeso. Das 5 Stück ist arg beschädigt, hat mehrere Löcher und viele verwischte Stellen. Gedruckt darnach bei Wencker Disgu. de ussburg. p. 16 — Lünig XIV, 1, 728 nr. 7. Vergl. W. Wiegand Bell. Walther. S. 77 ff. 494. Bischof Walther von Straßburg und sein Vater schließen mit Domprobst Heinrich von Basel, den Grafen Rudolf und Gotlfrid von Habsburg, dem Grafen io Konrad von Freiburg und der Stadt Straßburg unter Stellung von Bürgen einen bis Maria Geburt währenden Waffenstillstand, innerhalb dessen der Friede m Stande kommen soll. 1262 Juli 11. In namen des vaters unde des sunes unde des heiligen geistes. wir Walther von gutes gnaden bisebot ce Strazburg, ich Walther der berre von Geroltsecge tunt 15 kunt allen den, die disen briet gesehen! oder geboren!, daz wir mit herren Heinriche deme thümprobeste ce Basele, mit graven Rudolfe von Habispurg deme lantgraven ce Elsaze, mit grave Gunrate von Friburg unde graven Gotfride von Ilabispurg, den bürgeren von Strazburg und ir belferen oben unde nidenen baut gemache! einen steten fride vur uns unde alle unser belfere oben unde nidenen von deme 20 nahesten cistage vor saute Margreden mes unc unser vrowen mes der jüngeren in diseme jare also, daz meneglicbes lib unde gut fride sol bau uf deme wazzere unde uf deme lande unde iederman sin gut niezen sol ane die ambabt, darumbe wir unde die bürgere missehelle mit einander haben, wurde aber der fride von uns oder von den unseren oder von unseren belferen an dekeinen dingen gebrochen, daz 25 sulen wir bezzer unde abetün, swenne wirs gemant werden!, in den ersten vier- ceben tagen darnah. teten wir des nibt, so sol ich Walther von Geroltsecge, Murnebard unde Dietbricb der vogt von Wascilnbeim mit mir sieb antworten ce Rinowe ce rebter giselleschefte niemer dannan ce komenne, unce der sbade gebezzert wirt unde abegetan, wan wir daz mit truwen gelobet haben, were aber daz ich 30 Walther von Geroltsecge mich vor unmüzen dar gantwurten nibt enmohte, so sol ich zwene ersame rittere dar antworten in derselber gedingede rehte, alse ich selbe da were. irret aber b herren Dietbricben debein ehaft not, der sol ouch einen ersamen ritter dar antworten in derselben gedingede. pfendit ouch ieman umbe geltshulde, daz gat an den fride nibt. wir baut ouch daz gelobt, daz wir in diseme fride eine 35 süne vollenden sulen rebt, alse da geredet ist. die da ce Kolmer uz sint getriben, die sulen! in den burgban nibt körnen, körnen! si aber drin, gesheh in debein ungemacb, davon were der fride ungebrochen, daz dis stete belibe, so baut disen fride mit uns gelobt Dietherich der vogt von Wascilnbeim unde Murnebard, die davor genemmet sint. wir zwene Dietherich der voget unde Murnebard verjeben 4 o stete ce habende, swaz davor gesbriben stat. unde darumbe so geben wir in disen a) S von aus gestrichen und zi über geschrieben, b) S add* ieman aber durchgestrichen. Juli H Sept. 8 376 1262 brief mit unser aller unde mit Heinriches unde Ludewiges von Lielitinberg insigelen versigelt ceineme urkunde. diz geshah, do ez waren sid unsers herren gebürte zweihundert jar unde zwei unde sehcig jar, an deme eistage vor sante Margreden mes a . über die, die an deme dinge waren, damitte diu stat ce Kolmere ce jungest solte hin sin geben 1 , gat weder fride noch süne. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3a or. mb. lit. pat. c. sig. pend. laeso. Von der Legende noch zu erkennen : ardi Begeronis. Fünf Siegel sind abgefallen. 495 . Hartmann von Rathsamhausen, Hartung der junge von Wangen, Kuno von Hilsenheim und Berthold der Rothe von Rosheim verbürgen sich den Bürgern Straßburgs um 1000 Marh Silber für die Freilassung Eberhards von Andlau bis Mariä Geburt. 1262 Juli 15. Wir Hartman der herre von Racenhusen, Hartung der junge von Wangen, Cüne von Hiltinsheim, Bertholt der Rote von Rodeslieim tunt kunt allen den, die disen brief gesehent oder gehören!, das wir bürgen sint worden umbe Eberharten den herren von Andelahe umbe sine gevancnusse vur tusent marke silbers gegen deme meistere, deme rate unde der gemeinde von Strasburg hinnan unc unsrer sept. s vrowen mes der jüngeren also, das er sich denne wider sol antworten in ir gevancnusse bi dem eide. tete er des niht, so sulen wir uns zi Strasburg in antworten zi rehter giselschefte niemer dannan ze körnende, wir geben in tusent marke silbers oder behaben ez mit iren willen, darumbe das dis stete belibe, so geben wir in disen brief mit unser aller insigelen versigelt zeime urkunde. dis bischach nach unsers [herren] b gebürte zweihundert unde zwei unde sehcig jar an sante Margreden tage. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 nr. 47 or. mb. c. sig. pend. laeso. Erhalten nur das Siegel Hartmanns von llathsamhausen, die drei übrigen abgefallen. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 97h ihid. in der Alsatia 1876 S. 249 (Juli 12). 496 . Eberhard von Andlau und die Herren von Landsberg, Konrad, Günther, Werner und Walther, verbünden sich mit Heinrich von Neuenburg, Domprobst zu Basel, den Grafen Rudolf und Gottfria von Habsburg, dem Graf Konrad von Freiburg und der Stadt Straßburg gegen Bischof Walther von Straßburg und seine Verwandten. 1262 Juli 16. In namen des vaters unde des sunes unde des heiligen geistes. wir Eberhart der herre von Andelahe, Gunrat, Günther, Wernher, Walther die herren von a) Folgen drei kleine Horizontalstriche , dann der Schlußsatz von derselben Hand wie der übrige Text, b) S on. 5 10 15 20 25 30 35 1 Cfr. nr. 493 not. 2. 1262 377 Landisperg tunt kunt allen den, die disen brief gesellen! oder geliorent, das wir uberein sint komen mit herren Heinriche von Nuenburg deine tbümprobesle ze Basele, grave Rudolfe unde grave Gotfride von Ilabispurg, grave Gunrate von Fri- burg, dem meister, deme rate, der gemeinde von Strasburg unde allen ir belferen 5 oben unde nidenen also, das wir in gesworen haben beholfen zi sinne unde si uns dawider ane geverde iemerme wider den bischof Waltheren von Strasburg unde sinen vater den von Geroltsecge unde des kint unde wider meneglichen entswuscen Basele unde deme heiligen vorste unde entswuscen deme gebirge. doch haben wir ez also gelobt unde unser mage also uzgenomen, obe si wider herren oder bürgere io unser eitgnosce, die hievor genemmet sint, delieine missehelle von deheiner saclie iemer gewinnen!, das der gewalt an uns sol stan, das wir si scheiden nach minnen, nach relite oder nach warheite. wolt aber unserre mage deheiner uns ungevolgic sin, so sulen wir unseren eitgnoscen wider in helfen ane alle geverde. wir haben ouch des gesworen, das wir ane si mit dem bischoffe von Strasburg, sime vater 15 unde des kinden niemer sulen gefriden uns noch gesünen wan mit iren willen, desselben hant si uns dawider gesworen. wir haben ouch das verlobt, das disen eit unde dise Sicherheit nieman abetriben noch werben sol von dem babeste noch von geistlicbeme noch von weltlicheme gerillte, dasselbe hant si dawider gelobt, were aber das unser diheiner dierre Sicherheit unde dierre gelubede abegienge, der 20 solte in zi soltschatze scliuldic sin driuhundert marke Silbers unde darzü meineide sin unde truwelos. unde dasselbe hant si uns dawider gelobt, unde sol dis sin ane allershlalite geverde. darumbe das dis stete belibe, so haben wir disen brief mit unser aller insigelen versigelt zeime urkunde. dis bischach, do sit unsers herren gebürte waren zweihundert unde zwei unde selicig jar, an deme sunnentage nach 25 sante Margreden tage. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3» or. mb. c. 5 sig. pend. 497 . Graf Heinrich Sigebrecht von Werd Landgraf zu Elsaß verbündet sich mit Heinrich von Neuenburg Domprobst zu Basel, den Grafen Rudolf und Qottfrid von Habsburg, Graf Konrad von Freiburg und der Stadt Straßburg gegen Bischof 30 Walther von Straßburg und seinen Anhang. 1262 Juli 16. In namen des vaters unde des sunes unde des heiligen geistes. ich grave Heinrich Sigebreht von Werde unde lantgrave zi Elsaze tun kunt allen den, die disen brief gesehen! oder geliorent, das ich uberein bin komen mit lierren Heinriche von Nuenburg deine thumprobeste zi Basele, grave Rudolfe unde grave Gotfride 35 von Habispurg, grave Gunrate von Friburg, deine meistere, deme rate unde der gemeinde von Strazburg unde allen ir belferen oben unde nidenen also, das ich in gesworen han biholfen zi sinne unde si mir dawider ane geverde iemerme wider den bischof Waltheren von Strasburg unde sinen vater den von Geroltsecge unde des kint unde wider meneglichen entswuscen Basele unde deme heiligen vorste unde 48 378 1262 entswuschen deme gebirge. ich han ouch des gesworen, das ich ane die lierren unde die burger, die hievor genemmet sint, mit deme bischoffe von Strazhurg unde sime vatere unde des binden niemer sol gefriden mich noch gesunen wan mit iren willen, desselben hant si mir dawider gesworen. ich han ouch das verlobt, das disen eit unde dise Sicherheit nieman abelriben noch werben sol von deme babeste noch von geistlicheme noch von weltlicheme gerillte, dasselbe hant si dawider gelobt, were aber das ich dierre Sicherheit unde dierre gelubede abegienge, ich solti in zi soltschatze schuldic sin zwei tusent marke Silbers unde darzü meineide sin unde truwelos. unde dasselbe hant si mir dawider gelobt, unde sol dis sin ane allerschlahte geverde. darumbe das dis stete belibe, so han ich in disen briet mit mineme insigele versigelt zeime urkunde. dis beschach, do sit unsers lierren gebürte waren zwelfhundert unde zwei unde sehcig jar, an deme sunnentage nach sante Margreden mes. S aus Straßb. St. A. Zerstr. Docum. or. mb. c. sig. pend. delapso. Gedruckt darnach bei Schöpflin Als. dipl. I, 438 nr. 606. 498. Rudolf von Uttenheim, Eberhard von Erstem, Heinrich Lumpe der Schultheiß und Johannes Durlander verbürgen sich den Bürgern Straßburgs dafür, daß ihnen Heinrich Durlander und Walther Herrn Nibelungs Sohn gegen Bischof Walther von Slraßburg und seine Partei Hilfe leisten werden, um 40 und 20 Mark Silber. 1262 Juli 29. Wir Rudolf von Üthinheim, Eberhart von Erstheim, Heinrich Lumpe der scliultheisce, Johannes Durlander tunt kunt allen den, die disen brief gesehen! oder gehören!, daz wir Heinriches Durlanders bürgen sint worden gegen deme meistere, deme rate unde der gemeinde von Strazhurg umbe viercig mark silbers unde Walthers lierren Nibelunges sunes umbe zweincig mark also, daz si in unde ir belferen gegen deme bischof Walthere von Strazhurg, sime vatere deme von Geroltsecge unde des kinden unde ir belferen beholfen sulent sin iemerme. teten si des niht, so sollen wir in dis silber unversclieidenliche schuldig sin. wir Heinrich Durlander unde Walther lierren Nibelunges sun verjehen dis stete ze habende bi gesworneme eide, den wir getan han, unde unser bürgen, die hievor geschriben staut, gütlichen ze losenne. darumbe daz dis stete belibe, so henket unser lierre grave Heinrich Sigebreht von Werde durch unser aller bette sin insigel an disen brief zeime urkunde. dis bisch ach, do sit unsers lierren gebürte waren zwelfhundert unde zwei unde sehcig jar, an deme sameztage nach sante Jacobes mes. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3 a or. mb. c. sig. pend. delapso. 5 10 15 20 25 30 35 1262 379 499 . Walther von Nothalten, Dietrich der Schmied von Ehenheim, Hug Herrn Hug’s Sohn und Sigelin Herrn Rüdewins Sohn lösen Werner von Nothalten aus der Gefangenschaft der Stadt Straßburg unter der Verpflichtung, daß derselbe ihr gegen Bischof Walther von Straßburg und seinen Anhang beistehe, und verbürgen 5 sich dafür um 30 Mark Silber. 1262 Juli 30. Wir Walther von Nothalden, Dietlierich der Shmit von Ehenheim, Hug herren Iluges sun uffen Grisce, Sigelin herren Rüdewines sun tunt kunt allen den, die disen brief gesehent oder gehör ent, daz wir Wernheren von Nothalden uz han genomen von dem meistere, deme rate unde der gemeinden von Strazburg umbe io drizeg mark silberes mit solicher gedinge, daz er in und iren belferen beholfen sol sin wider den bischof Waltheren von Strazburg, sinen vater unde des kinden unde ir belfere bi dem eide iemerme. bricbet er daz oder gat ez abe, wir sulent Straz- burgeren unversclieidenliche schuldig sin daz vorgenante silber ze rehter schulde, ich Wernher von Nothalden vergihe dis stete ze habende bi gesworneme eide, den 15 ich getan han, unde mine bürgen gütliche ze losenne. darumbe daz diz stete belibe, so henket lierre Eberhart der herre von Andelahe durch unser aller bette sin insigel an disen brief zeime urkunde. diz bescbacb, do von unsers lierren gebürte waren zwelfbundert unde zwei unde sehcig jar, an deme sunnentage nach sante Jacobes mes. 20 8 aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. sig. pend. 500 . Marhwart von Rosheim, Walther Stange und Albrecht Werre lösen Friedrich Stange aus der Gefangenschaft der Stadt Straßburg unter seiner Verpflichtung zur Kriegshilfe gegen Bischof Walther von Straßburg und seine Bundesgenossen und verbürgen sich dafür um 50 Mark Silber. 1262 August 1. 25 Wir Marquart von Rodisbeim, Walther Stange, Albreht Werre tunt kunt allen den, die disen brief gesehent oder gehörend, daz wir Friderichen Stangen uz hant genomen von dem meistere, deme rade unde der gemeinde von Strasburg umbe viunfeig mark silbers mit solicher gedinge, daz er in unde ir belferen beholfen sol sin wider den bischof Waltheren von Strazburg, sinen vater unde des kinden 30 unde ir belferen iemerme. bricbet er das oder gat ez abe, wir sulen Strasburgeren unversclieidenliche schuldig sin daz vorgenande silber ze reliter schulde, ich Vviderich Stange vergihe dis stete ze habende bi gesworneme eide, den ich getan han, unde mine bürgen gütliche ze losende, darumbe daz dis stete belibe, so henket herre Cünrat, lierre Günther, lierre Wernher unde lierre Walther die 35 herren von Landisperg ir insigel an disen brief durch unser aller bette zeime urkunde. diz bischach, do sit unsers herren gebürte waren zwelfbundert unde zwei unde sehcig jar, an sante Jacobes ahtodeme tage. 8 aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3 a or. mb. c. 3 sig. pend. laesis. Abgefällen ist das Siegel Günthers von Landsberg. 380 1262 501 . Hartung von Wide, Heinrich von Lupfenstein, Wigerich Herrn Wigerichs Sohn von Rintbort lösen Götze von Still aus der Gefangenschaft der Stadt Straßburg unter der Bedingung, daß er ihr gegen Bischof Walther von Straßburg und seinen Anhang Beistand leiste, und verbürgen sich dafür um 100 Marh Silber. 1262 August 1. Wir Hartung von Wide, Heinrich von Lupfenslein, Wigerich lierren Wigeriches sun von Rintbort tunt kunt allen den, die disen briet gesehen! oder geboren!, das wir Götzen von Stille uz haben genomen von deine meistere, deine rade unde der gemeinde von Strasburg umbe hundert mark silbers mit solicher gedinge, das er in unde iren belferen beholfen sol sin wider den bischof Waltheren von Strasburg, sinen vater unde des kinden unde iren belferen iemerme. brichet er daz oder gat ez abe, wir sulent Strasburgeren unverscheidenliche schuldig sin das vorgenante silber ze rehter schulde, ich Götze von Stille vergihe dis stete ze habende bi gesworneme eide, den ich getan habe, unde mine bürgen gütliche ze losenne. dar umbe das dis stete blibe, so henken! herre Gunrat, herre Günther, herre Wernher, herre Walther die herren von Landisperg ir insigel an disen brief durch unser aller bette zeime urkunde. dis bischach, do sit unsers lierren gebürte waren zweihundert unde zwei unde sehcig jar, an sante Jacobes ahtodeme tage. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 nr. 49 or. mb. c. 2 sig. pend. Abgefallen die Siegel Günthers und Walthers von Landsberg. 502 . Wigerich von Rintbort, Wolfhelm von Still, Heinz von Hermolsheim lösen Albrecht von Hermolsheim aus der Gefangenschaft der Stadl Straßburg unter der Verpflichtung für ihn, derselben gegen Bischof von Straßburg und seine Partei Hilfe zu leisten, und verbürgen sich dafür um 50 Marh Silber. 1262 August 1. Wir Wigerich von Rintborte, Wolfhelm von Stille, Hence von Hermosheim tunt kunt allen den, die disen brief gesehen! oder geboren!, daz wir Albrechten von Hermosheim uz haut genomen von deme meistere, deme rate unde der gemeinden von Strasburg umbe viunfeig mark silberes mit solicher gedinge, daz er in unde iren belferen beholfen sol sin wider den biscof Waltheren von Strasburg, sinen vater unde des kinden unde iren belferen iemerme. brichet er daz oder gat erz abe, wir sulent Strasburgeren unverschedenliche sculdig sin daz vorgenante .silber ze rether sculde. ich Albreht von Hermosheim vergihe diz stete ze habende bi gesworne eide, den ich getan han, unde mine bürgen gütliche ze losende, darumbe daz diz stete blibe, so henket her Curat, herre Günther, herre Wernher unde her W'alther die herren von Landisperg ir ingesigele an disen brief durch unser aller bete zeime urkunde. diz beschall, do sit unsers herren geburthe waren zweihundert unde zwei unde sehcig jar, an sante Jacobes ahtodeme tage. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 nr. 44 or. mb. c. 2 sig. pend. Abgefallen die Siegel Werners und Walthers von Landsberg. 5 10 15 20 25 30 35 1262 381 503 . Philipp von Reichenberg, Walther von Girbaden und Kuno von Hilsen- heim lösen Kuno Räuber aus der Gefangenschaft der Stadt Straßburg unter der Verpflichtung für ihn, derselben gegen Bischof Walther von Straßburg und seine Bundesgenossen Hilfe zu leisten, und verbürgen sich dafür um 30 Mark 5 Silber. 1262 ^August 6. Wir Philippin von Richemberg, Weither von Girbaden und herr Cüno von Ililtschein tunt kunt allen den, die disen Brief gesehent oder gehören!, daz wir Cünen den Röber uz haut genomen von dem meistere, dem rate und der gemeinden von Strazburg umbe driszig marke silbers mit sölicher gedinge, daz er in und iren io belfern beholfen sol sin wider den bischof Walther von Strazburg, sinem vatter und dez kinden und iren belfern iemerme. brichet daz oder gat ers abe, wir sülent Strazburgere unverscheidenliche schuldig sin daz vorgenant Silber zu rehler schulde, ich Cüno der Röber vergihe diz stete zu habende bi geswornem eyde, den ich getan hau, und mine bürgen gütliche zu lösende, darumbe das diz stete 15 blibe, so hencket herr Eberhart der herre von Andelahe sin ingesigel an disen Brief durch unser aller bete ze urkunde, diz beschach, da ez von unsers herren gebürte waren zwelfhundert und zwei und sehtzig jar, an sant Sixes dage. S aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 229a mit der Ueberschrift: daz Cftne der Röber sich verbündet het der stat zft helfende wider bischof Walther, sinen vatter und dez 20 Kinde. 504 . Philipp von Reichenberg verbündet sich mit Heinrich von Neuenburg Domprobst zu Basel , Heinrich dem Straßburger Domsänger, den Grafen Rudolf und Gottfrid von Habsburg, Graf Konrad von Freiburg, Graf Sigebrecht von Werd und der Stadt Straßburg gegen Bischof Walther von Straßburg und seine Ver- 25 wandten. 1262 August 24. In namen des vaters unde des sunes unde des heiligen geistes. ich Philippes von Richenberg tun künt allen den, die disen Brief gesehent oder gehören!, daz ich uberein bin körnen mit herren Heinriche von Nuwenburg deme thümprobeste ze Basele, herren Heinriche dem sengere von Strazburg, grave Rudolfe unde grave 30 Gotfride von Ilabispurg, grave Cünrate von Friburg, grave Sigebrelite von Werde, deme meistere, deme rate unde der gemeinde von Strazburg unde mit allen iren belferen, die si haut unde noch mit gemeineme rate enpfahent, also, daz ich in hau gesworen ze helfenne unde si mir dawider ane geverde iemerme wider bischof Waltheren von Strazburg, sinen vater den von Geroltsecge unde des kint unde wider 35 menegelichen entswuschen Basele unde deme heiligen vorste unde entswuschen deme gebirge. ich han ouch des gesworen, daz ich mit deme bischoffe von Strazburg, sime vatere deme von Geroltsecge unde des kinden niemer sol gefriden mich noch gesünen wan mit iren willen, desselben haut si mir dawider gesworen. ich han ouch daz verlobet, daz disen eit unde dise Sicherheit nieman abetriben noch werben sol noch von deme babeste noch von geistlicheme noch von weltlicheme gerillte. 382 1262 dazselbe liant si mir dawider gelobet, were aber daz icli dierre siclierlieile unde dierre gelubede abegienge, so solte ich meineide sin unde truwelos. dazselbe liant si mir dawider gelobet, unde sol diz sin ane allershlalite geverde. darumbe daz diz stete belibe, so gibe ich in disen hrief mit mineme insigele versigelt zeime urkunde. diz beschach, do von unsers herren gebürte waren zwelflmndert unde zwei unde sehcig jar, an sante Bartholomeuses tage. S aus Straßb. St. A. Yord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3» or. mb. c. sig. pend. dclapso. 505. Graf Rudolf von Thierstein und sein Sohn Rudolf verbünden sich mit Heinrich von Neuenburg Domprobst zu Basel, Heinrich dem Straßburger Domsanger, den Grafen Rudolf und, Gottfrid von Habsburg, Graf Konrad von Freiburg, Graf Sigebrecht von Werd und der Stadt Straßburg gegen Bischof Walther von Straßburg und seine Verwandten. 1262 August 24. In nammen dez vatters und des sünes und des heiligen geistes. wir Rudolf der grave von Thierstein und Rudolf min sun tunt kunt allen den, die disen hrief gesehen! oder gehören!, daz wir überein sin komen mit hern Heinriche von Nuwem- burg dem tümprobste zu Basel, herren Heinriche dem sengere von Strazburg, graven Rudolfe und grave Gotfride von Ilabspurg, grave Günrate von Friburg, grave Sygebrehte von Werde, dem meistere, dem rate und der gemeinde von Strazburg und mit allen iren belfern, die sie haut und noch mit gemeinem rate empfahent, also, daz wir in gesworn han zu helfenne und sie uns dawider än geverde iemerme wider bi sch of Walthern von Strazburg, sinen vatter den von Geroltsecke und dez kint und wider menglichen entzwüschent Basele und dem heiligen vorste und entzwisclient dem gebirge. wir haut öch des gesworn, daz wir äne sie mit dem bischofe von Strazburg, sime vatter dem von Geroltsecke und dez landen niemer sülen gefriden uns noch gesünen wan mit iren willen, dezselben haut sie uns dawider gesworn. wir haut och das verlobt, das disen eyt und dise Sicherheit nieman abetriben noch werben sol von dem babiste noch von geistlichem noch von weltlichem geiahte, dazselbe haut sie uns dawider globt. were aber das unser deheiner dirre glübde und dirre sicherheite abegienge, der solte meineide sin und truwelos. und dasselbe liant sie uns dawider globt. und sol diz sin än allersiaht geverde. darumbe daz dis stete blibe, so geben wir in disen hrief mit unsern ingesigelen versigelt zeime urkunde. diz beschach, da sit unsers herren gebürte waren [zwelfliundert] a und sehtzig und zwei jar, an sant Bartliolomeses dage. S aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 239b mit der Ueberschrift: daz die grafen von Thierstein übereinkomen sint, den von Strazburg und iren belfern zft helfende gegen bischof Walther, sinem vatter und dez kinden. Gedruckt darnach bei Schöpflin Als. dipl. I, 438 nr. 607 = Sölothurner Wochenblatt 1830 S. 171. 5 10 15 20 25 30 35 a) 8 om. 1262 383 506. Bischof Walther von Straßburg und Herr Walther von Geroldsech schließen mit dem Domprobst Heinrich zu Basel, den Grafen Rudolf und Gottfrid von Habsburg, dem Grafen Eonrad von Freiburg und der Stadt Straßburg einen Waffenstillstand, der vom 9len bis 29ten September laufen soll. 1262 September 8. 5 In namen des vaters unde des sunes unde des heiligen geistes. wir Walther von gotes gnaden bischof ze Strazburg, ich Walther der herre von Geroltsecge tunt kunt allen den, die disen brief geboren! oder gesehen!, daz wir mit herren Heinriche deine thümprobeste ze Basele, mit graven Rudolfe von Habisburg deme lantgraven ze Elsaze, grave Cünrate von Friburg, grave Gotfride von Habispurg, io den bürgeren von Strazburg unde allen ir belferen obenen unde nidenen baut gemache! einen steten fride vur uns unde alle unsere belfere ebenen unde nidenen von deme nebesten samezdage nach unserre vrowen mes der jüngeren unce sante Michels mes in diseme jare also, daz menegliclies lib unde gut fride sol bau uf deme wazzere unde uf deme lande unde iederman sin gut niezen sol ane die ambaht, 15 darumbe wir unde die bürgere missehelle mit einanderen haben, unde mit namen daz iederman sol sine wine abelesen und vuren, swar er wil. man sol ouch enlieinen einung haruber machen in debeime dorfe, daz uns oder unser belfere anhöret, wurde aber der fride von uns oder von den unseren oder von unseren belferen an debeinen dingen gebrochen, daz sulen wir bezzeren unde abetün, swenne wir ez 20 gemanet werden!, in den ersten viercelien dagen darnach, teten wir des niht, so sol ich Walther von Geroltsecge, Murnhart, Dieterich der voget von Wazzelnheim, Arnolt daz Kint, Günther der burcgrave von Eirgersbeim mit mir sich antwurten ze Rbinowe ze rehter giselsbefte niemer dannan ze komenne, unce der schade gebezzert wir! unde abegetan, wan wir daz mit truwen gelobet haben, were aber daz ich Walther von 25 Geroltsecge mich vor unmüze dar gantwurten niht enmohte, so sol ich zwene ersame rittere dar antwurten in derselben gedinge, rebt als ich selbe da were. ierret aber den lierren Dietherichen dehein ebaft not, der sol ouch einen ersamen ritter dar antworten in derselber gedinge. pfendit ouch ieman umbe geltschulde, daz gat an den fride niht. wir haben ouch daz gelobet, daz wir in diseme fride eine süne so vollenden sulen, ube wir mugen, rebte alse da geret ist. die da a ze Golmere uz sint getriben, die sulen in den burgban niht komen. körnen! si aber drin, gescheli in dehein ungemach, davon were der fride ungebrochen, über die, die an deme dinge waren, damitte diu stat ze Golmere ze jungest solte hin sin geben 1 , gat weder fride noch süne. daz diz stete belibe, so hant disen fride mit uns gelobet Murnhart, 35 Dietherich der voget von Wascelnheim, Arnolt daz Kint unde Günther der burcgrave von Eirgersbeim, die davor genemmet sint. wir viere Murnhart, Dieterich der voget, Arnolt daz Kint unde Günther der burcgrave verjehen stete ze liabenne, swaz davor gesliriben stat. unde darumbe so geben wir in disen brief mit unser aller unde mit a) S daz. Sept. 9 Sept, LS 1 Cfr. nr. 493 not. 2. 384 1262 Heinriches unde Ludewiges von Liehtinberg insigelen versigelt zeime-urkunde. diz beschach nacli unsers Jierrcn gebürte zweihundert unde zwei unde secbcig jar an unsrer vrowen mes der jüngeren 1 . 8 aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3a or. mb. c. 7 sig. pend. Gut erhalten nur die Siegel Arnold Kinds und Ludwigs von Lichtenberg, die übrigen stark beschädigt. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 250a ibid. bei Schöpflin Als. dipl. I, 439 nr. 608. 507. König Richard bestätigt der Stadt Straßburg alle ihr von seinen Vorfahren, den Römischen Kaisern und Königen, bewilligten Freiheiten und Privilegien. 1262 November 18 Hagenau. Ricardus dei gratia Romanorum rex semper augustus. universis sacri imperii Romani fidelibus presentes litteras inspecturis in perpetuum. regalis excellentie dignitas tune vere laudis titulis sublimatur et eminenti decore prefulget, cum fidelium suorum devotionem clementer attendit et eis de sua liberalitate confirmat, que a suis predecessoribus juste collata et indulta videntur, cum in observandis beneficiis non minus quam in elargiendis laus regalis dignitatis accrescat. ex lioc enim obsequentium fervor accenditur et alii premiorum pellecti exemplo ad obsequendum citius et facilius animantur. attendentes itaque sincere fidei puritatem et intime devotionis affectum, quem dilecti fideles nostri . . magister, consules et Universitas civium Argentinensium ad extollentiam nostri nominis et honoris habere noscuntur, ac volentes ipsos et civitatem Argentinensem prerogativa uberioris gratie prosequi et favoris omnia privilegia, jura, libertates, immunitates, bonos usus et bonas consuetudines, quas habuerunt bactenus et quibus usi et gavisi pacifice fuisse noscuntur, ad imitationem et instar divorum augustorum imperatorum Romanorum et regum predecessorum nostrorum inclite ac recolende memorie, videlicet Ottonis quarti 2 consanguinei nostri et Friderici secundi 3 imperatorum, Lotharii tertii 4 etiam et Philipp! 5 gloriosorum Romanorum regum, eisdem civibus Argentinensibus, prout rite ipsis indulta et concessa fuerunt ab antecessoribus memoratis, auctoritate regalis culminis confirmamus a et presentis scripti patrocinio communimus, quosdam articulos in privilegiis eorundem predecessorum nostrorum contentos ad habundantiorem cautelam predictorum civium presentibus exprimentes, videlicet ut, ubicumque vel ipsi burgenses vel etiam quicunque ipsius civitatis cives per totam provinciam a) S confirmamamus. 1 Völlig gleichlautend ist eine zweite Urkunde, in der dieser Waffenstillstand bis Allerheiligenmeß (November 1) verlängert wird, 1262 September 21 (an sante Mauriciun abende). Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3a or. mb. c. 7 sig. pend. 2 Ofr. nr. 154. 2 Ofr. nr. 172, 174, 246. 4 Ofr. nr. 145. 5 Cfr. nr. 78. 5 10 15 20 25 30 35 1262 385 Alsatie proprietales aliquas sive quascunque possessiones babuerint, nemini licitum sit de hiis proprietatibus sive possessionibus vel etiam bominibus eorum servitium aliquod accipere vel exigere vel etiam cujusquam precarie seu exactionis onus imponere, quoniam nos dictam civitatem cum omnibus ejus pertinentiis tarn intus 5 quam extra ad speciale obsequium imperii decrevimus reservare 1 , preterea institutum et quoddam jus, quod cives predicte civitatis habuerunt a predictis Lothario et Pbilippo nostris antecessoribus, ut nulle umquam in loco ab aliqua persona ecclesiastica vel seculari aliquis eorum extra form am juris impediatur aut molestetur vel in judicium trabatur extra civitatem vel prorsus aliquo cogatur pro sua proprietate seu possessione io ibi cuiquam respondere, insuper quod advocati, quorum subditi seu censuales infra civitatem domos babuerint aut manserint, censum debitum ab eis in civitate accipiant et, si supersederint vel dare noluerint, justitiam et satisfactionem coram judicibus civitatis inde accipiant infra civitatem eandem 2 , ad bec omnes bonos usus et bonas consuetudines, honores et constitutiones, quibus temporibus aliorum imperatorum 15 Romanorum et regum sublimati et liberati a fuerunt, item institutum et jus quoddam ab eodem Lotbario eisdem concessum, ut videlicet nullus eorum cujuslibet conditionis placitum aliquod, quod vulgo thing vocatur, extra civitatem Argenlinensem constitutum adeat vel prorsus ab aliquo cogatur adire vel de aliquo sibi imposito ibi cuiquam respondere nisi pro bereditatibus seu proprietatibus extra civitatem conqui- 20 rendis vel etiam defendendis, de ceteris, si aliquis adversus aliquem eorum aliquid queslionis babuerit, infra civitatem coram ipsius civitatis judicibus eum impetat ibique sibi respondeat et satisfaciat, ut tenetur 3 , item indultum quoddam per Fredericum predictum civibus memoratis concessum, quod mercatores ipsorum per aquarum decursus cum mercimoniis suis euntes, quocunque locorum navigia perveniant, 25 si quo casu contingente rupta fuerint vel ad terram pervenerint, ne periculum naufragii cum rerum suarum demersione perpessi aliquod in bonis suis idcirco dispendium sustineant vel jacturam, sed tarn navigia quam navigantium bona illis reserventur, ad quos spectabant, antequam navigium bujusmodi periculum incurrisset, omni consuetudine penitus locorum sublata, que dici potest potius corruptela 4 . quo- s» circa presenti edicto universis et singulis sub interminatione gratie nostre districtius inbibemus et precipimus firmiter et districte, ut nulli umquam persone alte vel humili, ecclesiastice vel seculari, baue nostram divalem paginam nostre confirmationis, concessionis et inhibitionis infringere vel ei ausu temerario contraire aut cives eosdem super premissis vel aliquo premissorum molestare vel impedire aut perturbare 35 presumat. quod qui facere vel attemptare forte presumpserit, gravem indignationem celsitudinis nostre se noverit incursurum et in penam sui reatus quinquaginta a) S libtati. 1 Cfr. nr. 145 . 2 Cfr. nr. 78. Im Privileg König Philipps (nr. 145) fehlt diese Bestimmung. 40 3 Cfr. nr. 78. i Cfr. nr. ä46. 49 380 1262 marcas auri componat, quarum medietas fisco nostro, reliqua vero passis injuriam persolvatur. ut autem liec omnia firma et inconvulsa permaneant et perpetuo duratura, presens scriptum exinde conscribi et sigillo majestatis nostre jussimus communiri. hii fuere presentes venerabilis Wernerus Maguntinus archiepiscopus r , Rodolfus de Havesburg, II[einricus] de Willenowe et W[ernerus] de Reno comites, Godefridus 5 de Eppestein, Wernerus de Bolandia dapifer noster, Philippus de Falkestein et ddi[ilippus] filius ejus, dominus de Minzeberg camerarius noster, R[udolfus] de Bassendorf, S[ymundus] de Gerolseke, Marqualdus scultetus noster in Oppenheim et alii quam plures. datum Hagenowe per manum magistri Arnoldi de Hollandia prepositi Wetflariensis regalis curie prolhonotarii, 18 die novembris, indictione 6, 10 anno domini 1262 , regni vero nostri anno sexto. S aus Straßb. St. A. AA art. 1 nr. 17 or. mb. c. sig. pend. Gedruckt darnach bei Gebauer Leben und Thaten Richards S. 385 nr. 40; Schüpflin Als. dipl. I, 442 nr. 613. — Böhmer nr. 84. 508 . König Richard nimmt die Stadt Straßburg in seinen besonderen Schutz 15 und verspricht für die Aufrechterhaltung ihrer Freiheiten und Rechte, für die Ausführung des Sühnvertrages von St. Arbogast sowie für eine Schutz- und Trutzverbindung zwischen ihr und seinem Schultheiß in Hagenau Sorge zu tragen. 1262 November 21 Hagenau. Ricardus dei gratia Romanorum rex semper augustus. universis sacri imperii 20 Romani fidelibus presentes litteras inspecturis gratiam suam et omne bonum. regalis benignitas eorum honoribus et comodis propensiori Studio semper consuevit interniere, quos sue ac sacri imperii devotionis obsequiis promptiori voluntate ac puriori zelo noverit insudare. ex hoc enim obsequentium fervor accenditur et alii premiorum peilecti exemplo ad obsequendum citius et facilius animantur. binc est quod nos 20 regaliter attendentes fidem puram et devotionem sinceram, quas dilecti tideles nostri . . magister, consules et Universitas civium Argentinensium ad nostri provectum honoris habere noscuntur, consideratis etiam devotionis operibus et sue benivole studiis voluntatis, quibus adeo se nostris obsequiis utiliter exercere conantur, quod cum favoris plenitudine nostram sibi merentur reddere gratiam merito gratiosam, 30 dignum estimamus et congruum adeo condigna universitati eorum vicissitudine respondere, ut ipsi premiorum libata dulcedine pro nostri conservatione honoris sollicitius excubent faciliusque alie civitates exemplariter provocate nostris obsequiis se coaptent. propter quod vos nosse volumus universos, quod eandem civitatem Argentinensem cum omnibus ejus incolis liberaliter sub nostram et sacri imperii 3 g tuitionem, defensionem et protectionem recipimus ipsamque simpliciter nostra et sacri imperii tuitione vallamus, regia fide interposita, sicut decens et consuetum est 1 Erzbischof Werner von Eppenstein, 1260—1284. 1262 387 regibus fidem interponere, promittentes, quod eandem civitalem cum incolis suis ab omni lioinine et etiam universitate hostili et injuriosa eam violentia propulsante, prout de jure debebimus et quantum salvo honore imperii et nostro poterimus, defendemus virium etiam nostrarum efficaciam, quantum de jure poterimus, legaliter 5 impensuri, ut jura et consuetudines, quibus predecessorum nostrorum imperalorum Romanorum et regum temporibus eadem civitas usa est hactenus et gavisa, eidem civitati et incolis ejus conserventur illesa. promittimus in super nos procuraturos et effecturos, quantum sine juris injuria fuerit nobis possibile, ut ea, que in liltera forme pacis apud sanctum Arbigistum extra muros Argentinenses ex parte venerabilis io W[altberi] Argentinensis episcopi dilecti principis nostri cum civibus antedictis inite atque composite ipsius ejusdem episcopi, ut dicitur, signata sigillo continentur expressa *, ad effectum debitum perducantur et quod jura et consuetudines, que in quodam libello a , cujus copiam et transcriptum dicitur habere episcopus * 2 , inviolabiliter dictis civibus observentur. insuper volumus, quod . . scultetus noster in Ilagenowe, 15 cui terre nostre custodiam in Alsatia committemus, sub debito prestiti juramenti eisdem civibus Argentinensibus sit astrictus ad juvandum eos cum nostris fidelibus sibi nostro nomine subjugatis, quantum de jure poterit, contra omnem hominem dictos cives injuriose et hostiliter impugnantein. et iidem cives Argentinenses versa vice similiter sub prestito juramento dictum scultetum nostrum et tideles nostros 20 custodie dicti sculteti commissos juvare, quantum de jure poterunt, tenebuntur contra omnem bominem ipsum et dictos homines nostros injuste et hostiliter molestantem. et cum primum civitates et terre diocesis Argentinensis ratione regni ad nos pertinentes nostre reddite fuerint potestati, dictos cives Argentinenses tideles nostros sub debito juramenti, quod super hoc ab eis prestari procurabimus, ab omni homine, 25 quantum poterunt de jure, defendent et ipsi cives Argentinenses versa vice, quantum sine juris injuria poterunt, similiter eos defendent contra omnem hominem hostili et injuriosa violentia eos propulsantem, dolo et fraude penitus cessantibus hinc et inde. datum Hageno\ve per manum magistri Arnoldi de Hollandia prepositi Wetflariensis dilecti prothonotarii nostri, 21 die novembris, indictione 6, anno 30 domini 1262, regni vero nostri anno sexto. S aus Straßb. St. A. AA art. 1 nr. 16 or. mb. c. sig. pend. laeso. Gedruckt darnach bei Gebauer Leben und Thaten Richards S. 388 nr. 42; Schöpflin Als. dipl. I, 443 nr. 614. — Böhmer nr. 87. a) Das Prädicat ist ausgefallen. 35 l Der Präliminarfriede von St. Arbogast 1262 Juli 9, cfr. nr. 493. 2 Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. II, 36 bezieht düs wohl mit Recht auf eine leider jetzt verlorene Pergamenthandschrift von 26 Blättern aus der Mitte des 13ten Jahrh., welche die drei Straßburger Stadtrechte enthielt. 388 1262 509 . Bischof Walther von Amelia verheißt Allen Ablaß, welche die St. Arbogasts- hirche bei Straßburg am Weihtag, an dem Feste des Schutzheiligen und am Oharfreitag besuchen und beschenken werden. 1262 November in der St. Arbogastskirche. Universis Christi fidelibus presentes litteras inspecturis G[ualtherius] miseracione divina licet indignus Ameliensis episcopus 1 salutem in domino sempiternam. licet is, de cujus munere venit, ut sibi a fidelibus suis digne et laudabililer serviatur, majora eis munera repromittat, quam ipsi eorum possint meritis promereri, nos tarnen cupientes domino reddere acceptabilem populum ac bonorum operum sectatorem, ipsum interdum indulgenciis scilicet et reinissionibus ex commisso nobis officio invitamus. cum itaque ecclesia sancti Arbogasti extra Argentinam ordinis sancti Augustini, que est in ipsius sancti nomine consecrata et ejusdem in ipsa reliquie requiescunt, propter ipsius sancti reverenciam innumerosa populorum multitudine certis anni temporibus devocione debita frequentetur, nos volentes, ut ipsorum populorum devocio fervencius accendatur, de omnipotentis dei misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus ac ejusdem sancti Arbogasti auctoritate confisi omnibus vere penitentibus et confessis, qui ad eandem ecclesiam in ipsius juii 21 dedicacione ac ejusdem sancti festivitate et parasceue reverenter accesserint et de bonis suis eidem contulerint, quadraginta dies de injuncta sibi penitencia misericor- diter relaxamus. datum in predicta ecclesia anno domini 1262, mense novembris. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 1700 cop. chart. sec. XV, Privilegienbuch von St. Arbogast fol. 3. 510 . Günther Burggraf von Ergersheim, Hng von Steinburgthor, Otto von Rosheim, Berthold von Geispolzheim und Reinmar Schaub verbürgen sich der Stadt Straßburg für die Freilassung des Ritters Hesse von Geispolzheim bis zur nächsten St. Hylarienmeß um 130 Mark Silber. 1262 December 2. Wir Gunttlier der burgrave von Ergirsheim, Hug von Steinnenburgedor, Otto von Rodisheim, Bertbolt von Geisboltzlieim unde Reinmar der Schoup tunt bunt allen den, die disen briet gesehent oder gehören!, daz wir hern Hessen des ritters von Geispoltzheim bürge sint worden gegen deme meister, deme rate unde der gemeinde von Strasburc umbe drizzic unde hundirt mark silbirs also, daz er sieb ises zu sante Gleriez mes die nehisten in diseme jare sol wider entwurten bi gesworme jan. 13 e -^ e odgi- drizzic unde hundert mark silbirs gebin. tete er daz nith, so sin wir schuldig unverscheidenliche drizzic unde hundert mark silbers unde sulnt uns innewendig den nehistin drin dagen entwurten zu Zabern innewendig die ringmure bi gesworme eide, den wir getan hant, niemer dannen zu kumenne, 6 wir daz silbir baut virgoltin oder wir bihabint ez mit dez meisters unde des rates minne 5 io 15 20 25 30 35 1 Bischof Walther von Amelia, 1254 — 1264. 1262 — 1263 389 von Strasburc. so hat ouch Hesse von Geisboltzheim, der da ebene ginant ist, mit gesworme eide daz gilobit, daz er in dirre giselschefte niemer kein ding gitü noch gerade noch gerate, daz der steti von Strasburc laster oder schadi si. ist aber daz her Hesse von Geisboltzheim von deme meister unde von deme rate furbas gemüte 5 gewinnet, daz sol der bürge walle sin, die da ebene genement sinl, bi deme selben eide, den sie hant gesworn. mag euch Niclaus von Vinkenwdlre von deme bischove furbas gemüte gewinnen, daz sol er euch bau. unde daz diz war unde stete hübe, darumbe henken wir Guntter der burgrave von Ergersheim unde Hug von Steinninburgedor a unser sweier ingesigele an disen brief zu eime urkunde, unde von wir Otto von io Rodisheim, Bertholt von Geisboltzheim, Reinmar Schoup ingesigele nith enhaben, darumbe ist dirre brief mit liern Gunttbers des burgraven von Ergersheim unde hern Huges von Steinnenburgedor b mit unserme wille unde von unser bette bisigelt ouch zu eime urkunde. unde ist dirre brief gegeben unde ist ouch geschehin an deme jare, do man bette von gotes gebürte dusent jar unde sweihundert jar unde sebzic 15 jar unde swei jar, an deme samesdage nach sante Andres mes. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. 2 sig. pend. 511 . Friedrich von Dahn verspricht die zioischen der Stadt Straßburg und ihm durch Rudolf von Batzendorf vermittelte Sühne getreulich zu halten. 1262 December 19 Straßburg. 20 Nos Fridericus de Tan universis et singulis presentium inspectoribus volumus esse notum, quod, cum guerram fecerimus viris honorabilibus universitati civium in Argentina et ipsi nobis vice versa, super dampnis binc inde illatis per dominum Rfudolfum] de Batzendorf inter nos et ipsos est compositio ordinata. quam inviola- biliter bona fide servare promittimus et ad ipsam ratam habendam nos per presentes 25 sollempniter obligamus, injuriam binc inde pure et simpliciter remittentes. in cujus rei testimonium predictis civibus presentem cedulam sigillo nostro tradimus communitam. actum Argentine feria 3 ante festum beati Thome apostoli, anno domini 1262. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. sig. pend. delapso. 30 512 . Rudolf von Batzendorf der Schultheiß zu Hagenau und Knechtilin von Bencarstein verbünden sich mit der Stadt Straßburg gegen Bischof Walther von Straßburg und seine Bundesgenossen, den jungen Ludwig von Lichtenberg ausgenommen. 1263 Januar 31. In namen des vatters und des sunes und des heiligen geistes. wir Rudolf 35 von Batzendorf schultlieisse zi Hagenowe und her Knehtilin von Berwartstein tunt kunt allen den, die disen brief gisehent oder giliörent, daz wir uberein sint kummen i) S add. henken aber durch, nntergesetzte Punkte gestrichen, b) S Steinmenburgedor. 390 1263 mit den . . meistere, deme rate und der gimeinde von Strazburg also, daz wir in gesworn haben ze helfenne und si uns dawider ane geverde iemerme wider bisebot Waliberen von Strazburg, sime vattere deme von Geroltsecge und des kint und wider alle ir belfere ane beim Ludewigen den jungen berren von Liehtenberc. wir haben ouch des gesworn, daz wir ane si mit den bischofe von Strazburg, sime vattere deme von Geroltsecge und des kinden niemer sulnt gefriden uns noch gesünen wan mit iren willen, desselben liant si uns dawider gesworn. wir haben ouch das verlobet, daz disen eit und dise Sicherheit nieman abetriben noch werben sol von den babeste noch von geistliclime noch von weltlicheme gerillte, dasselbe hant sie uns dawider gelobit. were aber daz unser dieheiner dirre sicherheite und dirre gelubede abegienge, der sol meineide sin und truwelös. und dasselbe hant si uns dawider gelobit. und sol dis sin ane allerslahte geverde. daz aber dis stete blibe, so geben wir in disen brief mit unsern ingesigelen versigelt zeime urkunde, daz aber da obenan der von Liehtenberc üssewendig gilassen ist, das gat mich Rudolfen von Batzendorf alleine an und niht den von Berwartstein. dis bischach, do sit unseres berren giburte waren! zwelfhundert und driu und sehcig jar, an der mitte- woclien vor der liehtmes. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3» or. mb. c. 2 sig. pend. delapsis. 513. Die Gemeinden Mutzig, Wege und Hermolsheim verbunden sich mit der Stadt Straßburg gegen Herrn Walther von Geroldsech und seine Partei und gehen bezüglich des künftigen Bischofs Verpflichtungen ein. 1263 Februar 14. Wir die gemeinde von Mutziche, von Wege und von Hermotsheim tunt kunt allen den, die disen brief gisehent oder gihörent, daz wir uberein sint kummen mit den meistere, deme rate und der gimeinde von Strazburg also, daz uns die vier meistere her Gozelin, her Reimbolt der Liebinceller, her Burcart der Spender, her Niclawus der Zorn und alle, die des ratis sint a , gisworn haben ze helfenne und wir in dawidere ane giverde iemerme wider heim Waltheren den herren von Geroltsecke und des kint und alle ir belfere, und also, swas biscliofs zi Strazburg urkorn wurt, daz wir keime huldent wen der in lieb ist. und sulnt si uns helfen, daz uns der bischof lazse unser reht, die wir uncehar braht hant. wir haben ouch gisworn, daz wir ane si mit deme herren von Geroltsecke und des kinden und iren belferen niemer sulnt gifriden uns noch gisunen ane si. desselben hant si uns dawidere gisworn. wir haben ouch das verlobit, daz disen eit und dise Sicherheit nieman abetriben noch werben sol von den halbste noch von geistlicheme noch von weltlicheme girihte. dasselbe hant si uns dawidere gilobet. swie aber wir in dirre sicherheite und dirre gilubede abegant, so sin wir meineide und truwelös. und sol dis alles sin ane allerslahte giverde. daz aber dis steti blibe, so geben wir in disen brief mit unserre gimeinde ingisigele und si uns mit irre steti ingisigele versigelt zeime a) 8 add. uns durch vier untergesetzte Punkte gestrichen. 5 10 15 20 25 30 35 1263 391 urkunde. dis bischach, do sit unsers herren giburte waren zweihundert und driu und sehcig jar, an sanie Valentins tage 1 . • S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3 a or. mb. c. sig. pend. Sehr gut erhaltenes Siegel, im Feld ein Beiter mit der Bezeichnung s. Manricius, auf der Legende: 8. parrochie de Muzziche. 514 . Hie Bürger von Renetten verpflichten sich der Stadt Straßburg, nur einem Bischof nach ihrem Willen zu gehorchen, und diese ihnen, für die Bestätigung ihrer Rechte beim Bischof zu wirken. 1263 März 5. . . Universitas civium in Reinicheim notum facimus universis et singulis io presentium inspectoribus, quod nos cum viris lionorandis Gozelino magistro, consu- libus et universis civibus Argentinensibus convenimus in bunc modum, quod nos eisdem corporali super hoc prestito sacramento fideliter promittimus, quod nunquam alicui electo Argentinensi nisi de ipsorum voluntate et mandato et ei, cui ipsi primo obedierint, aliquatenus obedienciam faciemus. promiserunt autem nobis iidem vice 15 versa sub debito prestiti sacramenti, quod apud eundem dominum . . episcopum laborabunt fideliter, in quantum sine juris injuria poterunt et debebunt, ut idem . . electus Argentinensis nobis jura et consuetudines nostras bonas in debito statu et vigore concedat ac permittat consistere perpetuo duraturas. insuper nobis in omnibus agendis nostris pro posse suo favorem, auxilium et consilium fideliter inpendent, 20 sicut se nobis per suas patentes litteras obligarunt. in cujus rei testimonium presentem cedulam sigillo universitatis nostre signatam prefatis civibus Argentinensibus duximus conferendam. actum anno domini 1263, feria 2 post Oculi. S aus Straßb. St. A. Verseht Canzlei-Gew. Corp. K lad. 16 nr. 21 or. mb. c. sig. pend. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 268 a bei Schöpflin Als. dipl. I, 447 nr. 621; Zeitschr. 25 /. Gesch. d. Oberrh. XXI, 270. 515 . Heinrich der Sänger des Straßburger Homcapitels verspricht, falls er zum Bischof gewählt werde, den zwischen dem verstorbnen Bischof Walther und der Stadt Straßburg dereinst geschlossenen Vergleich zur Ausführung zu bringen, wofür sich Symund von Geroldsech, der Herr von Rappoltstein und Konrad Werner von 30 Hattstadt eidlich verbürgen. 1263 M-ärz 10 Straßburg. Nos Heinricus cantor ecc-lesie Argentinensis universis et singulis presentium inspectoribus volumus esse notum, quod, cum super discordia inter dominum W[altherum] bone memorie Argentinensem episcopum et civitatis Argentinensis Universitäten! super juribus, consuetudinibus et aliis articulis diversis ipsius civitatis 35 1 Unter demselben Datum findet sich ein zweiter ganz gleichlautender Bündnißvertrag, den Burcart von Rimuntheim, Balderat, Sifrit die Witze, Briderieh hern Hugis sun von Tiuttelnheim, Johannis von Innenheim, Cftnrat Köfen sun die sechs Geschwornen und die Bürger Molsheims mit der Stadt Straßburg eingehen. Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3® or. mb. c. sig. pend. 392 1263 suborta conpositio de consensu capituli Argentinensis et ministerialium inita fuerit et conscripta ac sigillo ipsius domini episcopi consignata 1 , promisimus et promittimus bona fide, dolo eciam et brande penitus cessantibus, necnon corporali super hoc interposito sacramento, quod, si dante domino nos in episcopuin Argentinensem promoveri contigerit, ad amputandam omnem dissensionis et questionis Inter nos materiam eandem conpositionem extunc ratam habentes et gratam quoad articulos in eadem conpositione conpreliensos, qui personam nostram respicere videntur et quibus ipsi cives quoad nos indiguerint, adinplebimus, servabimus inviolabiliter et inconcusse. et super premissis fideliter observandis ipsis dabimus extunc sive dari procurabimus litteras sigillo nostro et capituli Argentinensis consignatas. nos eciam Symundus dominus de Geroltsecke, . . dominus de Rapoltstein et Günradus Wernber de Hadestat promisimus et promittimus corporali super lioc prestito juramento, nos procuraturos et effecturos premissam conpositionem, ut est prescripta, ratam et gratam haberi per dictum dominum cantorem, si ipsum dante domino in episcopum Argentinensem contigerit promoveri. et in herum evidenciam ac probationem sigilla nostra una cum sigillo ipsius domini cantoris presentibus appenso duximus presen- tibus appendenda. actum et datum Argentine anno domini 1263, 6 idus marcii. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3» or. mb. c. 4 sig. pend. Verletzt die Siegel des Herrn von Happöltstein und Werners von Hattstadt. Von der Legende des erstem zu erkennen : 8. Dolrici de . . . oldess . . . Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 58b Md. bei Wencker Hisqu. de ussburg. p. 20 nr. 2 " = Lünig VII, 6, 279 nr. 153 = Hu Mont Corps univ. diplom, I, 220. 516 . Ritter Hesso von Bahlenheim vermacht die ihm von dem Borlisheimer Hofe des Klosters St. Arbogast zustehenden jährlichen Einhilnfte dem letztem. 1263 März 16 Straßburg. Universis presentium inspectoribus tarn presentibus quam futuris Hesso miles de Talheim rei geste noticiam cum sincera in domino caritate. tenore presentium notum esse cupio universis, quod ego Hesso predictus in venerabilis domini mei B[ertholdi] decani Argentinensis presencia constitutus redditus sive proventus sexa- ginta trium quartalium, viginti scilicet tritici et quadraginta trium siliginis, de curia dominorum . . prepositi scilicet et conventus sancti Arbogasti extra muros Argenti- nenses in Torolvisheim sita mihi annuatim presentari debitos, quoad vixero, secundum quod in ipsorum Instrumente mihi super hoc ab eisdem tradito evidenter apparet, considerato mundi presentis statu, quia lubricus est atque transitorius, in remedium anime mee confero et contuli liberaliter prefatis dominis . . preposito et conventui post meum obitum, remota omni contradictione heredum seu quorumeunque meorum successorum, quibus quoad predictos proventus jus hereditandi viamque presentibus precludo, proprietatis titulo perpetuo possidendos, renuncians omni juris auxilio tarn canonici quam civilis, per quod dicta mea donatio posset in posterum aliquatenus 5 io 15 20 25 30 35 1 Hamit kann wohl nur die St. Arbogaster Sühne (cfr. nr. 493) gemeint sein. 1263 393 irritari. in cujus rei testimonium presentem cedulam sigillo venerabilis domini . . decani supradicti prefatis dominis tradidi consignatam. nos B[ertholdus] decanus predictus confitemur supradicta coram nobis esse facta sigillumque nostrum ad petitionem ipsius H essonis nos presentibus appendisse. acta sunt hec Argentine, 5 presentibus B[ertholdo] patruo nostro et Cfünrado] de Talmezingen archidiaconis, Walthero capellano nostro, magistro Walthero et patruo prebendariis Argentinensibus, magistro Antonio phisico, magistro Cünrado et aliis quam pluribus, anno domini 1263, feria 6 proxima post Gregorii. H aus Straßb. Hosp. A. lad. 110 fase. 1 or. mb. e. sig. pend. delapso. io 517. Johannes von Gressweiler verlandet sich mit der Stadt Herrn Walther von Geroldsech und seine Partei. 1203 März 19. In namen des vaters und des sunes und des heiligen geistes. ich Johannes von Groswilre tu kunt allen den, die disen brief gisehent oder gihSrent, das ich uberein bin kurnmen mit beim Gozelin den meister, deme rate und der gimeinde 15 von Strazburg also, das ich in gisworn habe zi bekenne und si mir dawider ane giverde iemerme wider beim Walthern den herren von Geroltsecke und des kint und alle ir heller, ich habe ouch des gisworn, das ich ane si mit deme herren von Geroltsecke und des kinden niemer sol gifriden mich noch gisünen. desselben baut si mir gisworn. wir haben ouch das verlobit, das disen eit und dise 20 Sicherheit nieman abetriben noch werben sol von den babiste noch von weltlicheme noch von geistlicheme girihte. dis han wir bedentalb gilobit. were aber das ich dirre Sicherheit und dirre gilubide in abegiengi, so bin ich meineide und truwelöz. dasselbe haut si mir dawider gilobit und sol dis sin ane allerslalite giverde. das aber dis stete blibe, so gib ich in disen brief mit mime ingisigele versigelt zeime 25 urkunde. dis bischach, do sit unsers herren giburte waren zwelfkundert und drin uude seheig jar, an den mäntage vor den balmetage. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 nr. 66 or. mb. c. sig. pend. Straßburg gegen 518. Heinrich der erwählte Bischof von Straßburg beurhundet, daß Hedwig die Wittwe des Straßburger Burgers Meschard den auf sie entfallenden dritten 30 Theil des Hauses zum Hut dem Straßburger Frauenwerk geschenkt habe. 1263 April 10. Nos Hjeinricus] dei gracia electus Argentinensis universis et singulis presencium inSpectoribus tarn presentibus quam futuris volumus esse notum, quod Idedewigis relicta Reschardi quondam civis Argentinensis terciam partem domus et aree apud 35 domum domine de Tiersperg, que eciam domus vocatur zum Hüte 1 , — et ad ipsam i Vergl. Straßb. Gassen- u. Häusernamen i. Mittelalter S. 82. 60 394 1263 post obitum predicti mariti sui, facta divisione bonorum suorum cum liberis suis, predicta tercia pars domus jure communi fuerat libere in ipsius proprietatem et dominium devoluta, — pure et simpliciter propter deum in remedium anime sue contulit ad fabricam ecclesie Argentinensis beate virginis proprietatis titulo perpetuo possidendam, renuncians eciam nobis omni juri, quod in prefata tercia parte domus et aree babebat, omnique juris auxilio tarn canonici quam civilis, per quod dicta sua donacio posset in posterum aliqualiter irritari. in cujus rei testimonium presentem cedulam sigillo nostro ad peticionem prenominate Hedewigis duximus consignandam. ego Hedewigis predicta confiteor me universa et singula peregisse, quemadmodum superius sunt expressa, et ad majorem evidenciam sigillum venerabilis domini Hjeinrici] dei gracia electi Argentinensis appendi presentibus procurasse. acta sunt hec publice anno domini 1263, feria 3 post octavam pasce, presentibus domino M[arco] scolastico ecclesie Argentinensis et Bertholdo Fabis procuratore fabrice prefate 1 , Heinrico de Pfettensheim notario nostro et Johanne dicto Geta notario fabrice et aliis quam pluribus. F aus Straßb. Frauenh. A. Papier-Copialbuch nr. 3 fol. 39a VO n einer Hand des ausgehenden 14ten Jahrh. eingetragen. 519. Heinrich der erwählte Bischof von Straßburg und die Capitel vom Dom , von St. Thomas und Jung St. Peter daselbst schließen mit der Stadt Straßburg einen die Rechte derselben einzeln festsiellenden Friedensvertrag. 1263 April 21. Wir Heinrich von gotz gnaden der erwelte von Strazburg, die cappittel von dem turne, von sant Thomanne, unde von saute Petre in der stat zu Strazburg tunt kunt allen den, die disen brief gescheut unde gehörent lesen, daz wir vür uns unde alle unser pfafheit umbe die missehelle, die zwisschent uns was unde der stat zu Strazburg, also sint übereinkumen, daz wir in des urkünnent unde verjebent, daz sie dise rebt unde dise gewonbeit, die hienach an diseme brieve gescbriben stat, her baut brabt unde mit dem eide behebet baut: [1] swenne eins rates jar uzkumet, daz derselbe rat einen andern rat kiesen sol unde meister, die in rehte kument. unde so sie die gekiesent, so sülent si vür einen berren einen bischof kumen. der rat unde die meister, die si denne gekosen baut, die sülent vür dem berren dem bisschoffe swern, sin ere unde unserre stette ere unde rebt gerillte ze lialtenne. \2\ so ist öck ir rebt unde gewonbeit: swenne so in ein nuwe herre wirt zu eime bisschoffe, daz er daz schullheiszenambaht üben sol eime gotzhusdienstmanne oder eime burger, sweder er wil, vergeben oder umbe gut zu des bischoves lebene oder des, der da schultheisze wirt. unde sol in der schultbeisze zwene rihter geben, die burger sint, unde sülent die so erber sin, daz ein ieclich burger vür in müge mit eren zu 1 Daneben erscheint als magister seu rector fabrice ecclesie Cftnradus civis Argentinensis dictus Oleman, dem der Meister des Johanniterhauses zu Sulz Aecker in Kolbsheim verkauft, 1263 April li (sabbato post Quasimodogeniti) Straßburg. Straßb. Frauenh. A. lad. 21 fase. Eckbolsheim or. mb. c. sig. pend. 5 10 15 20 25 30 35 1263 395 gerillte gan, unde öch so sicher sin, daz mennelich sines gutes an in warten mag. unde sülent die sin under dem schultlieiszen alle die wile, daz ein bisschof lebet oder der schultheisze. [3] so ist ouch ir reht unde ir gewonbeit: daz in, swer bisschof ist, einen burcgraven geben sol, swenne daz burcgravenambabt lidig würt. 5 unde sol der burcgrave sin ein gotzliusdienstman. der burcgrave sol in öcb geben von ieclicheme antwerke, der er pfliget, einen meister, der daz antwerk kan. der ensol öcb nüt anders rihten nuwen daz daz antwerg angat. diz sint aber die antwerk : rintsüter unde kurdewener, zimberlüte, küffer, oleylüte, swertfeger, mülner, smide, schilter unde satteier. [ 4 ] so ist aber ir reht unde gewonbeit : daz man io in geben sol einen zolner, der burger si. unde sol der so gewis sin, daz die man lehens an ime warten mügent und öcb die burger ires rehtes an ime sicher sint. [5] so sol men in einen husgenöszen zu eime münszemeister geben, der so ersam unde so gewis si, daz daz laut und die stat an ime sicher sint unde, obe debein breste were an ime, daz men den von ime gebeszern müge. [ 6 ] sie 15 sülent öcb ir almenden besetzen unde entsetzen ane menliches Widerrede nach irem willen. [7] so günnen wir in öch wol der friheite unde der rehte, die in keyser unde künige gegeben liant unde darzü bebeste bestetiget hant. [§] so ist ouch ir reht unde gewonbeit: swenne ire stat nöt unde kumber angat, daz si einunge unde andre satzunge umbe irre stelte not machen mügent ane menliches wider- 20 rede. [9] so ist ouch ir reht a : swenne der stette oder der dörfer deheinz, die daz bistüm anhörent, an einer urteil zwivelnt, daz sie daz urteil vür sie ziehen! unde stete habent, alse die burger von Strazburg sprechen!. [ 10 ] so ist ouch ir reht : daz der rat unde der meister vrüalter 1 lihen sülent, swenne er lidig wir!. [ 11 ] der spittal sol ouch in irre gewalt sin unde sol der meister unde 25 der rat pfleger darüber geben. [ 12 ] ander reht unde gewonbeit, die sie unde ire vordem unz her hant braht, die hie nüt geschriben stant, die sol men in öch lazen. alle die vorgeschribenen reht unde gewonbeit wellen wir in stete haben, wenne aber wir vor unserme eide ietze zehant nüt geenden mügent umbe daz schultheiszenambaht und daz burcgravenambaht 2 , so geloben wir mit güten truwen 30 unde ane alle geverde, daz wir werben! flizencliche hinnan nutz saute Margreden mez, daz wir ez mäht gewinnen! ze tünne und daz wir ez endeliche tunt ane geverde. mag men ez aber hinnan dar von etzlichen redelichen Sachen nüt geenden, so sol men uns von der stat ein ander zil geben, daz wir ez dazwischen! geenden! ane geverde, alse hievor gelobet ist unde geschriben. unde swaz stetikeit, 35 die wir in getün mügent unde men herüber bedarf, der wellen wir in öch gevölgig sin. und daz diz stete hübe iemerme, so geben wir in disen brief besigelt mit a ) Si add. daz. 1 Cfr. nr. 365. Vergl. F. X. Kraus Kunst n. Älterthum i. Elsaß-Lothringen S. 356. 2 Cfr. nr. 436. Doch bezog sich die eidliche Verpflichtung des Bischofs und Capitels von Straß- 40 bürg, die städtischen Aemter nicht mehr auf Lebenszeit zu verleihen, nur auf das Schultheißen- und Richter-, nicht auf das Burggrafenamt. Juh / 5 396 1263 unsern ingesigeln zu eime urkunde. diz beschach, do sit unsers herren gebürte warent zwelfhunderl und drü unde sebtzig jar, an dem sameztage vor sante Georgien tage. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3a cop. mb. c. sig. pend. laeso, eingeleitet mit den Worten : diz ist die abeschrift des sfinebrieves von werte zft werte, damitte wir die burger von Strazbnrg mit der pfafheite versftnet wurdent nach dem urloftge, unde wart besigelt mit unserre stette ingesigele, do her Nyclawes von Kagenecke der junge meister was. Am Schluß : dise abeschrift wart besigelt mit unserre stette ingesigel von Strazburg an dem sameztage nach dem zwelften tage, do men von gotz gebürte zalte drizehenhundert jar unde vier jar (1304 Januar 11). S1 coli. ibid. cop. mb. sec. XIV ineuntis. Gedruckt nach S bei Wencker Disqu. de ussburg. p. 23 nr. 5 = Lünig VII, 6, 279 nr. 155 = Du Mont Corps univ. diplotn. I, 220; Schilter Königsh. S. 729 = Gaupp Deutsche Stadtrechte des Mittelalters 1, 89. Vergl. G. Winter Gesch. des Käthes in Straßb. S. 72 ff. u. W. Wiegand Bell. Wcdther. S. 88 ff. 520. Graf Sigebert von Werd Landgraf des Elsaßes versichert die mit ihm verbündeten Bürger Straßburgs seiner Neutralität und seines /Schutzes, auch in ihrem Streit mit den Herren von Rathsamhausen. [1263 April 23] Werd. S[ygebertus] comes de Werde Alsacie lantgravius dilectis conjuratis suis Bur- [cardo] magistro, consulibus et universis civibus Argentinensibus salutem et quic- quid obsequii potest et honoris. universitati vestre duximus singnificandum per presentes, quod contra vos vel vestros de nostro opido Ersteim vel de aliis nostris municionibus dampna aut gravamina ullo modo inferre nolumus nec debemus, sed per nos et per nostros in omnibus tuti esse debetis et defensi sine dolo et brande, preterea scire vos volumus, quod dampna et gravamina, que vobis per dominos de Razenbusen incumbunt vel incurrunt, satis movet nos et exinde vobis multum con- dolemus. datum apud Werde feria 2 ante festum Marci. [in verso Magistro, consulibus et universis civibus Argentinensibus.] S aus Straßb. St. A. Verschl. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 23b nr. 33 or. mb. lit. clausa c. sig. in verso impr. deleto. Zu der unsichern Datirung des Stücks vergl. W. Wiegand Bell. Walther. S. 81 not. 5. Gedruckt darnach bei Schöpflin Als. dipl. I, 445 nr. 616 mit dem unrichtigen, durch Verwechslung des St. Marcus- und St. Martinstages entstandenen Datum des 9. November. 521. Heinrich der erwählte Bischof von Straßburg und die Capitel vom Dom, von St. Thomas und Jung St. Peter daselbst verzichten der Stadt Slraßburg gegenüber auf Ersatz des ihnen im vergangenen Kriege zugefügten Schadens und geloben, auch die übrige Geistlichkeit zu diesem Verzicht zu bewegen. 1263 April 24. Wir Heinrich von gottes gnaden der urwelte von Strazburg, die capitul vonme turne, von sant Thüman, von sant Petru in der stat zi Strazburg tunt kunt allen den, die disen brief gisehent oder gihörent, daz wir uns vercibent alles des schaden, 5 io 15 20 25 30 35 40 1263 397 der uns mit röbe, mit brande, mit givangnisse gischen ist von den bürgern zi Strazburg und allen irn belfern in diseme urliuge, und giloben das, daz wir schaffent, daz die andre pfaflieit und andre geistliche liute allesamt in unsern bistüme ouch irn schaden varn lazsent, der in alsus bischeben ist. dasselbe sulen wir werben 5 mit guten truwen umbe die pfafheit und clöster, die üssewendig unsern bistüme sint und den ouch schade in diseme urliuge gischehen ist. wer aber duhein clöster oder keim pfafie üssewendig oder innewendig disen bistüme, die sieb lierwider setzen woltent, gegen den sulen wir in biholfen sin mit giresten und mit giteten mit allen dingen, die wir mit gotte und mit rehte gitün mugent, also lange, unce io wir dis selbe ding zübringent. daz aber dis stete hübe, so han wir disen brief versigelt mit unsern ingisigelen und hant in geben den bürgern von Strazburg zeime urkunde. dis bischach, do sit unsers herren giburte warent zwelfhundert und driu und seheig jar, an deme cistage nach sante Gerien tage. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3» or. mb. c. 4 sig. pend. mutilat ts 15 Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 51b ibid. bei Wencker Disqu. de ussburg. p. 21 nr. 3 — Lünig VII, 6, 279 nr. 154. 522. Das St. Thomascapitel zu Straßhurg gibt Lambert von St. Aurelien ein Grundstück am St. Michelsbülil zur Erbleike. 1263 April 26. . . Decanus et capitulum ecclesie sancti Thome Argentinensis presentium ins- 20 pectoribus universis rei geste notitiam cum salute. scire volumus universos et singulos , quod nos de communi consensu Lamperto de sancta Aurelia aream sitam prope curiam dominorum de Altorf versus sanctum Michahelem ', quam nobis hone memorie dominus Gosbertus minister fratrum in salutem anime sue contulit, con- cessimus et concedimus per presentes, ut idem Lambertus nobis annuatim solvat 25 quinque solides usualis monete de area predicta. concessimus etiam sibi, ut ipse et sui beredes prefata utantur et fruantur area. ob quod literas presentes sibi contu- limus sigillo nostri capituli munitas in evidentiam et stabilitatem premis- sorum. datum anno domini 1263, 6 kalendas maji. H aus Straßb. Hosp. A. docum. inut. lad. 1 fase. 12 or. mb. c. sig. pend. M 523. Rudolf von Batzendorf, Walther von Berwarstein, Wilhelm von Brumath, Dietrich von Bilwisheim, Peter von Rosheim und Berlewin von Mittelhausen verbürgen sich den Bürgern Straßburgs um 100 Mark Silber für die Freilassung Burchards von Qimbrett bis Johanni. 1263 Mai 10. Wir Rudolf von Batzendorf, Walther von Berwartstein, Willehelm von Brümat, 35 Dietrich von Bilolvisheim, Peter von Rodesheim, Berlewin von Mittelhus tünt kunt allen den, die disen brief gisehent oder gibörent, daz wir hern Burcarden von 1 Vergl. Straßb. Gassen- u. Häusernamen i. Mittelalter S. 185. 398 1263 Ginebretten hant usginummen umb den rat und die burger algimeine von Strazburg juni u vur hundert mark silbers also, daz er sich zu saute Johannes mes, die nu nahet, wider in entwirrten sol. swie aber er sich niht wider entwirrtet, so sulerr wir vunfe uns in den nehisten siben nahten, so wir gimant werdent, bi gisworneme eide und ich Rudolf von Batzendorf, der da bin scbuldener, unverscheidenliche mit den andern vunfen, die oucb unverscheidenliche bürgen sint, zu Strazburg in entwirrten naht rehter giselschefte niemer dannan zu kummenne, wirn haben das vorginante silber vergolten und eine giwönliche surre von hern Burcarte von Ginebretten den bürgern von Strazburg gischatfet und gimaht. man sol oucb hern Burcarte küin gimüte vurbas geben wen mit unsern willen, und aldiewile er mit unsern willen gimüte hat, so sin wir baft. her Burcart sol oucb in dirre giselschefte dukein ding werben noch tun mit girete noch mit gitete, daz den bürgern von Strazburg oder irn belfern laster oder schade si. wer aber er so swach, daz er das tete, so sulerr wir uns oucb zu Strazburg in entwirrten nach rehter giselschefte niemer dannan zu kummenne, ie wir das nach werlichen dingen widertan haben, sturbet aber under uns dukeiner in diseme eile, so sulen wir den bürgern von Strazburg ein andern an des stat geben, der ime gimüzse si. daz aber dis stete blrbe, so harr wir Rudolf von Batzendorf, Walther von Berwartstein vur uns allesamt unsere ingisigele an disen brief gihenket zeime urkunde, wir Willehelm von Brümat, Dietrich von Bilolvisheim, Peter von Rodesheim, Berlewin von Mittelhüs verjehent des, daz uns der zweier vorginanten herren ingisigele bignüget. dis bischach, do sit unsers herren giburte warent zwelfliundert und driu und sebeig jar, amme scliünnöntage. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. 2 sig. pend. delapsis. 524. Heinrich der erwählte Bischof von Straßburg beurhundet, daß vor ihm Heinrich der Vihar der Kirche des heiligen Nabor auf den Ersatz alles ihm von den Bürgern Straßburgs im vergangenen Kriege zugefugten Schadens eidlich Verzicht geleistet habe. 1263 Mai 12 Straßburg. Nos H[einricus] dei gratia electus Argentinensis universis et singulis presentium inspectoribus volumus esse notum, quod, dissensione sive discordkq que fuit inter kle mm noslre diocesis et universitatem civium Argentinensium, nobis mediantibus et nostro capitulo sopita penitus et sublata, dampnis renunciatum extitit et injurie abolite sive remisse hinc et inde, quocunque modo et quibuscunque personis nostre civitatis et diocesis illate fuerunt. quare dominus Heinricus sacerdos vicarius ecclesie sancti Naboris nostre diocesis, cum similiter dampna et injurias sustinuerit liujusmodi discordie occasione, concordiam prescriptam desiderans debitum perduci ad effectum, in nostri presentia conslitutus sperrte et liberaliter non coactus remisit et remittit dampna et injurias verbo vel facto sibi in persona vel rebus suis illatas ex parte civium Argentinensium fautorum suorum vel auctoritate eorundem et renunciavit omni actioni sibi conpetenti contra ipsos singulariter vel universal!ter 5 io 15 20 25 30 35 1263 399 occasione hujusmodi dampnorum et injuriarum. promisit etiam et promittit, quod propter hec ipsos nunquam impediat in judicio vel extra nee procurabit per alium impediri. renunciavil quoque quovis juris auxilio canonici et civilis et specialiter in integrum restitutionis auxilio necnon universis exceptionibus et defensionibus 5 sibi quoad premissa contra ipsos conpetentibus vel etiam conpetituris ac litteris a sede apostolica vel aliunde inpetratis et etiam inpetrandis volens, ut, si que sunt vel fuerint inpetrate, pro non inpetratis babeantur et careant omnino robore firmitatis, ad hec firmiter observanda et fideliter adinplenda bona fide sine dolo et fraude tactis sacrosanctis ewangeliis ab ipso coram nobis prestito sacra- io mento se obligans, nichilominus auctoritate nostra quoad hoc plenius interveniente, ut, si contra premissa vel aliqua de premissis venerit, fecerit vel fieri procurabit, vult excommunicationis necnon depositionis sentenciis, quas sponte in se ferri elegit a nobis . .electo Argentinensi vel qui pro tempore fuerit, voluntarie subjacere renuncians specialiter defensionibus, si que contra hujusmodi electionem in se ferri 15 sentencias sibi conpetunt vel possunt conpetere in futurum, et in liujus rei eviden- ciam ac plenam probationem ipsis civibus tradimus presentes litteras sigillo nostro ad peticionem H einrici prefati consignatas. ego Heinricus prefatus presentibus con- fiteor et publice protestor universa et singula esse vera, sicut sunt prescripta, et ea. sic esse acta in presencia venerabilis domini . . electi Argentinensis, cujus 20 sigillum ad peticionem meam contiteor appensum esse. datum et actum Argen- tine anno domini 1263, sabbato proximo post asscensionem domini. S am Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3 a or. mb. c. sig. pend. mutilato. 525. Heinrich von Hausiergen löst sich aus der Gefangenschaft der Stadt Straßburg und stellt derselben zehn genannte Bürgen. 1263 Juli 24. 25 Ich Heinrich von Huzpergen tu kunt allen den, die disen brief gisehent oder gihörent, daz ich mich vercihe aller der anesprache, die ich mohte han engegen den meister, deme rate und der gimeinde von Strazburg und allen irn belferen, und bin liuterliche versünet mit in umb das, daz si mich givangen hettunt in deme urliuge, das bischof Walther mit in hatte, dise süne han ich gisworn stete zu 30 habenne vir mich und alle mine friunt iemerme und gliche das mit minem eide, den ich gitan habe, daz ich und alle mine friunt in und irn belferen umb dise gitat niemer leit noch schaden noch laster sulnt gitün. ich gilobe euch bi giswornem eide, daz ich, duwile dis urliuge wert, hern Walther deme herren von Geroltsecke und sinen kinden und irn belferen noch helfen noch raten sol wider die 35 vorginanten bürgere und ir belfere, harumbe han ich in zu bürgen geben hern Heinrichen von Leihen, dun Munich von Bischovesheim, hern Reimarn Schöb, hern Gotzun von Stille, Heinrichen von Kintwilre, Albrehten von Reihen, Guntharen von Wolvisheim, Heinrichen von Rümersheim, den Munich von Berstete, Günzen von Künheim. dise bürgen haut bi giswornem eide glichet, swie an den bürgeren von Strazburg oder irn belferen von mir oder von minen friunden dise süne 400 1263 gibrochen wurt, daz si sich zu Strazburg in entwurtent niemer dannan zu kum- menne, ie das widertan und gibessert werde, und sint schuldig abe zu tünne das, damitte dise süne gibrochen wurt. wir die vorginanten bürgen verjelient alles des, das davor gischriben ist, und gilobent es allessamt zu leistenne und stetu zu habenne ane allerslahte giverde bi giswornem eide. und daz dis stete blibe, so ist s dirre brief mit beim Cünrats des herren von Landesberg ingisigele, des uns alle bignüget, versigelt zeime urkiunde. dis bischach, do sit unsers herren gibürte waren zweihundert und drin und sehcig jar, an sante Jacobis abende. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. sig. pend. 1 Gedruckt aus dem Briefbucli A fol. 59» in der Älsatia 1876 S. 250. io 526- Kuno von Bietenheim und seine Söhne Kuno, Peter und Hug schließen mit der Stadt Straßburg wegen der Gefangennahme zweier von ihnen im Kriege Bischof Walthers eine Sühne, für die sie dreizehn genannte Bürgen stellen. 1263 Juli 30. Wir Cüno von Butenheim und Güno sin sun und Peter und Hug ouch sine 15 sinne tunt kunt allen den, die disen brief gisehent oder gihörent, das wir uns vereihent aller der anesprache, die wir mohten han engegen . . den meister, deme rate und der gimeinde von Strazburg und allen irn belfern, und sint liuterliche versünet mit in umh das, das si uns die zwene vorginanten Cünen givangen hettunt in deme urliuge, das bischof Walther mit in halte, dise süne han wir gisworn stete zo zu habenne vir uns und alle unser friunt iemerme und giloben das mit unserm eide, den wir gitan hant, das wir und alle unser friunt in und allen den, die des tages, da der strit was, ir helfer warnt, umbe dise gitat niemer leit noch schaden noch lasier sulnt gitün. wir hant ouch glichet und gilobent es bi gisworneme eide, das wir, duwile dis urliuge wert, deme herren hern Walther von Geroltsecke und 25 sinen kinden und irn belfern weder helfen! noch ratent wider die vorginanten burger und ir helfer. harumbe han wir in zu bürgen geben hern Günthern den buregraven von Ergersheim, hern Burcarten den Murnhart, hern Heinrichen von Schalkendorf, hern Pilgerin von Bütenheim, hern Bulin den Schöb, hern Dietheren von Bütenheim, hern Dietheren von Holzheim, hern Rudolfen den schultheizsen von 30 Bütenheim, hern Reimarn den Schöb, hern Bertholden von Geizpolzheim, hern Ottun sinen hrüder, hern Hugen von Bütenheim, hern Dietrichen von Bütenheim. dise vorginanten bürgen hant bi gisworneme eide gilobet, swie an den bürgern von Strazburg und irn vorginanten belfern von uns oder unsern friunden dise süne gibrochen wurt, das si sich zu Strazburg innewendig die ringmure entwurtent 35 niemer dannan zu kummenne, ie das widerlan und gibezsert werde, und sint 1 Ebenda befindet sich im Original eine ganz gleichlautende Auslösungsurkunde Friedrichs von Offenheim, der den Straßburgern als Bürgen stellt Cftnrat Jftchen, Wiganden minen brftder, Hugen und Ctmraten mine brftder, Johannes miner swester sun, 1263 August 23 (an sante Bartholomewus abende). 1263 401 schuldig abe zu tünne das, damitte die süne gibrochen wurt. wir die vorginanten bürgen versehen! alles des, das davor gischriben ist, und giloben es bi unserm eide zu leistenne und stete zu habenne ane allerslabte giverde. und das dis stetu blibe, so ist dirre briet versigelt mit unsers herren hern Heinricbes des Urwelten von 5 Strazburg und unser zweier hern Günthers des burcgraven von Ergersheim und beim Murnbartes ingisigele zeime urkunde, wir Heinrich von gottes gnaden der urwelte von Strazburg haben unser ingisigele geben an disen briet dur hern Cün von Bütenlieim und siner . sinne bßtte und der vorginanten bürgen allersamt. wir die vorgischriben bürgen versehen! des, das uns bignüget der drier vorginanten io herren ingisigele. dis bischacli, do sit unsers herren giburte waren zweihundert und driu und sehcig jar, an deme mantage nach sante Jacobis tage. S aus Straßb. St. A. Versohl. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. sig. pend. Allein erhalten das Siegel Murnhards mit der Legetide S. Burcardi Begeronis. 527. Murnhard und Günther der Burggraf von Ergersheim verbürgen sich den 15 Bürgern Straßburgs um 40 Mark Silber für die Freilassung Rudolfs des Bruders der Visilline bis Mariä Himmelfahrt. 1263 [vor August 15]. Wir Murnhart, Günther der burggrafe von Ergersheim tunt kunt allen den, die disen briet gesehen! oder gehören!, daz wir hern Rudolfen der Visilline brüder hant uzgenommen umbe den meister, den rat und die gemeinde von Strazburg vür 20 viertzig marg silbers also : swie er sieb zu unser frowen mes der erren in disem Aug. ts jare nüt wider entwurtet, so sin wir schuldig unverscheidenliche viertzig marg silbers und sülent uns bi geswornem eyde zu Morsmünster in entwirrten nach rehter giselscbefte niemer dannen zu komenne, e wir das vorgenante silber baut vergolten und eine gewönliche süne baut geschattet und gemäht den bürgern von 25 Strazburg von liern Rudolfe, der davor genant ist. swie öch her Rudolf vürbaz gemüte gewinnet, so sin wir halt in dirre selben burgeschefte. ist aber das derselbe innerthalp disem zile oder, swele zile er danach gewännet, stirbet, so welle wir gar und gantz derselben burgschefte ledig sin. und daz dis stete blibe, so han wir disen briet versigelt mit unsern ingesigeln zeime urkünde. daz beschack, da sit 30 unsers herren gebürte waren zweihundert und drü und sehtzig jar. S aus Straßb. St. A. Briefbnch A fol. 237b mit der Ueberschrift: daz her Rüdolf der Visilline brüder uzgenomen ist gegen den von Strazburg uf ein zil. 528. Pfahgraf Ludwig Herzog von Baiern beurkundet seine Aussöhnung mit der Stadt Straßburg. 1263 August 15 Neuburg. 35 Nos Lodewicus dei gracia comes palatinus Reni dux Bawarie 1 tenore presencium profitemur 3 et patere volumus universis, quod cives Argenlinenses pro eo, quod a) S 1 confitemur. 1 Pfalzgraf Ludwig II der Strenge, Herzog von Oberbaiern, 1253—1294. 51 402 1263 nos offenderant in captivitate militum nos‘rorum Arnoldi et Dudonis, nostre sunt gracie reformati et ipsi vice versa offensas, quas ipsis nostri homines intulerant, puro corde similiter remiserunt. in cujus rei testimonium dedimus literas has patentes. datum Nuwenburch 18 kalendas septembris, anno domini 1263. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. lit. pat. c. sig. in verso impr. deleto. S1 coli. ibid. Vidim. mb. c. sig. pend. ausgestellt 1306 Juli 18 (15 kalendas angusti), vom Officialis curie Argentinensis. 529. Meister und Rath der Stadt Straßburg beurkunden, daß Heinrich Vögellin und seine Frau Grethe ein Grundstück bei den Predigern daselbst von Arnold und Wolper für drei Solidi jährlich in Pacht genommen haben. 1263 August 16. Rülenderlinus magister, consules et Universitas civium Argentinensium tenore presentis scripti publice protestamur, quod in nostra constituti presencia Ileinricus dictus Vögellin et Greda uxor ejusdem confessi sunt, proprietatem cujusdam aree, que de vico parvo predicatorum usque ad murum frumentarii 1 oppositum quinqua- ginta duobus pedibus, de muro vero veteri predicatorum usque ad medietatem sentine, que vulgo dicitur Albergrien 2 , sexaginta protenditur pedibus, ad Arnoldum et Wolperum libere pertinere, recipientes predictam aream a prenominatis Arnoldo et Wolpero pro annuo censu trium solidorum Argentinensium usualis monete, quos ipsi duo dumtaxat pro tempore vite sue prefatis Arnoldo et Wolpero nomine census annis singulis persolvere tenebuntur. ipsis autem ambobus viam universe carnis ingressis, ad sepe dictos Arnoldum et Wolperum redibit libere, omni remolo obstaculo, proprietas aree memorate. in cujus rei testimonium presens ad ipsorum peticionem est pagina sigillo civitatis nostre ad amputandam omnem dubietatis materiam consignata. actum et datum anno domini 1263, in crastino assump- tionis beate virginis, presentibus nobis Rülenderlino, Rurcardo Dispensatore, Rülino Ripclino, Johanne domini Friderici nato quatuor magistris, Heinrico de Winter- ture, . . de Schopfheim, Rülino Tazsclien, Heinrico Lencelino, Ulrico Zehen, Petro Ripclino, Heinrico die Rinstete, Johanne de Kagenecke, Nicolao de Sarburg, Walthero Risez, Friderico Pfaffenlab, Erbone in aqua, Hugone Wizbrettelin, Weze- lone Marsilio, Rurcardo Sicken, Heinrico Dulci et arido, Hugone Leselino, Nicolao Seler et aliis consulibus Argentinensibus. T aus Straßb. Thom. A. docum. hist. lad. 24 or. mb. c. sig. pend. 5 10 15 20 25 30 1 Vergl. Straßb. Gassen- u. Häusernamen i. Mittelälter S. 79. 2 Vergl, Straßb. Gassen- u. Häusernamen i. Mittelälter S. 151. 1263 403 530 . Walther von Berwarstein, Johannes von Epfig, Werner von Hochfelden, Dietrich von Bilwisheim, Anselm von Ichtratzheim, Rudolf von Berstett und Erbo von Bilwisheim verbürgen sich den Bürgern Straßburgs um 100 Mark Silber für die Freilassung Peters von Berstett bis Michaeli. 1263 August 28. Wir Walther von Berwartstein, Johannes von Epfiche, Wernher von Hoch5 velden, Dietrich von Bilolvesheim, Anshelm von Uhtrahtheim, Rudolf von Berstete, Erbo von Gilolvesheim a tunt kunt allen den, die disen brief gisehent oder gihörent, daz wir Petrun von Berstete hant uzgenummen vur hundert mark Silbers umb den meister, den rat und die gimeinde von Strazburg also, daz er liinnan unze sante io Michehels mes innewendig der ringmuren zu Strazburg sin sol. swie aber er uzse- se P t. ss wendig der ringmurn kummet oder sich niht wider entwirrtet in deine vorginanten eile oder in den nehisten vier tagen, ob er virbas gimute giwinnet, so sin wir schuldig unverscheidenliche den bürgern von Strazburg hundert mark silbers und sulnt uns bi gisworneme eide, den wir gitan baut, also wir gimant werden!, in 15 den neliisten siben nabten zu Strazburg in antworten niemer dannan zu kummenne, ie wir das vorginante Silber hant vergolten und eine giwönliche süne hant gischafiet und gimalit von Peter von Berstete den bürgere von Strazburg. sturbet ouch under uns dubeinre in dirre giselschefte, so sol man ein andern geben an des stat, der ime gimezsi si. Peter sol oueh in dirre giselschefte dukein ding werben noch tun •20 noch mit girete noch mit gitete, daz den bürgern von Strazburg oder irn belfern laster oder schade si. swie aber er das tete, so suln wir uns ouch zu Strazburg in entwürfen niemer dannan zu kummenne, ie wir das wddertan haben nach verlieben dingen, sturbet ouch Peter, so sin wir lidig. giwinnet er aber virbas gimute mit unsern willen, so sin wir haft virbas glso von erst, und daz dis stete hübe, so ist 25 dirre brief mit beim Walthers von Berwartstein ingisigele, des uns andere alle bignüget, versigelt zeime urkunde. dis bischach, do sit unsers herren giburte waren zweihundert und drin und seheig jar, an deme cislage nach sante Bartholome wus tage 1 . S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 24 nr. 10 or. mb. e. sig. pend. 531 . Konrad Kage Domherr zu Speier, Murnhard, Hartung der junge von 30 Wangen, Albrecht von Schopfheim, Bernand Kage und Hug von Westhofen erneuern ihre den Bürgern Straßburgs gegenüber übernommenen Verpflichtungen für die Freilassung Rudolf Howemessers. 1263 September 8. Wir Cünrad Kage tümherre zu Spire, Murnhard, Hartung von Wangen der 35 junge, Albreht von Schopfheim, Bernand der Kage, Hug von Westhoven tunt kunt allen den, die disen brief gisehent oder gihörent, daz es unser gut wille ist, swie a) Ofenbar verschrieben für Bilolvesheim. 1 Dieselben sieben Herrn erneuern den Bürgern Straßburgs ihre Bürgschaft für Peter von Berstett mit dem Wortlaut der Urkunde nr. 531,1263 October 3 (an der mittewoclien nach sante Michels mes). 404 1263 lange und swie dicke die burger von Strazburg hern Rudolfe Ilowemesser gimüte geben!, innewendig der ringmurn zu Strazburg zu siunne oder uzser der stat zeime cyle zu varne, daz wir hafl sin! bi deine selben eide, den wir gisworn hant, zu allen dingen zu tünne und zu leislenne, als an den vürdern unsern brieven giscliriben ist. daz dis stete blibe, so ist dirre brief mit unsern ingisigeln versigelt zeime urkunde. dis bischach, do sit unsers herrun giburte waren zweihundert und driu und selicig jar, an unser frowen mes der jungem 1 . S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. 4 sig. pend. partim laesis. Abgefallen sind die Siegel Hartungs von Wangen und Hugs von Westhofen. 532 . Philipp von Reichenberg, Konrad von Ochsenstein, Philipp von Rathsam- hausen, Heinrich der Burggraf von Sulzmatt, Friedrich von Bahn, Hartung der alte von Wangen, Burchard Murnhard, Dietrich der Vogt von Wasselnheim, Heinrich von Selmnau, Burchard von Wangen, Günther der Burggraf von Ergersheim, Bernand Kage und Wilhelm Meienris verbürgen sich den Bürgern Straßburgs für die Freilassung des Vicedominus Wilhelm bis Michaeli um 600 Mark Silber und stellen vier Geiseln dafür. 1263 September 11. Wir Philips von Richenberg, Cunrat von Ohsenstein, Philips von Racenhusen, Heinrich der buregrave von Sultzmätlen, Friderich von Tan, Hartung der alte von Wangen, Rurcart der Murnbart, Dietrich der vöt von Wasselnheim, Heinrich von Schonowe, Rurcart von Wangen, Günther der buregrave von Ergersheim, Bernant der Kage, Wilhelm der Meienris tunt kunt allen den, die disen brief gisehent oder gihörent, das wir hant uzgenummen hern.Wilhelmen den vitzetum umb den . . Sept. Ls meister, den rät und die gimeinde von Strazburg hinnan unz ante Michels mes, die nu nahet, vir sehzhundert mark silbers und hant vir in gileit vier gyseln : Burcarten des wizsen Begers sun, Burcarten von Hagenecke, Lenbelin des Howemessers sun, Jacobun des sun von Schönowe also, das dise gyseln innewendig der ringmurn zu Strazburg hüben sulnt und sich der vitzetum zu den vorginanten eile wider entwürfen sol. tut er des niht, so sin wir schuldig den . . meister und deme rate und der gimeinde von Strazburg unverscheidenliche sehzhundert mark silbers und sulnt uns in den nebisten siben nahten, so wir gimänt werden!, zu Strazburg oder zu Zabern, zwedertalb iederman wil, innewendig die ringmure entwerten niemer dannan zu kummenne, ie wir das silber hant vergolten den bürgern von Strazburg und in haben gischaffet und gimaht von hern Wilhelme den vitzetüme ein süne, die si wellen! und an der si sicher mugent sin. und sulnt die gyseln umb dis silber und dise süne mit uns haft sin. dis han wir gisworn stete zu 1 Eine ganz gleichlautende Urkunde unter demselben Datum stellen Hartung der alte von Wangen, Burcard von Hohenstein, Murnhard, Günther der buregrave von Ergersheim, Pilgerin von Wangen, C&nrad von Landesberc, Bertholt von Geizpolzheim, Arnold das Kint, Bernand der Kage, Friderich von Ufwilre den Bürgern Straßburgs für die Freilassung Albreclit Begers aus. Straßb. St. A. Verschl. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. 6 sig. pend. 5 10 15 20 25 30 35 1263 405 habenne und zu leistenne ane allersiahte giverde. ist das aber der vitzetüm stiurbet in dirre gyselschefte oder ob er sieb wider entwurtet zu sime eile, so sin wir die bürgen und die gyseln lidig, als uns die burger von Strazburg gilobt hant. swie aber under disen gyseln duheinre undrinnet innewendig deine vorginanten eile oder 5 aldewile der vitzetüm gimüte bat, den suln wir bi unserm eide wider entwirrten in den neliisten vierzeben nabten, tun wir des niht, so suln wir uns oueb zu Strazburg oder zu Zabern in entwirrten bi giswornem eide niemer dannan zu kummenne, ie wir den gyseln wider entwirrten! oder ein also güten an sine stat. undrinnent aber zwene oder drie oder alle viere, die suln wir oueb wider entwirrten oder den io vitzetüm selbe oder wir sulnt ligen bede vir das vorginante Silber und oueb umb die süne, also davor gischriben und bisclreiden ist. wir verjehen oueb das an disen brieve wir die bürgen und oueb die gyseln, das wir baft sint also da obenen gischriben ist, aldewile und swie lange der witzetüm gimüte giwinnet von den bürgern von Strazburg. und das dis stete blibe, so Iran wir disen brief versigelt 15 mit unsern ingisigeln zeime urkunde, icli Dietrich der vöt vergihe des, das mich bignüget beim Günrates des berren von Ohsenstein ingisigele, und mich Burcarten von Wangen bignüget beim Murnhartes ingisigele und mich Meienrisen bignüget beim Bernandes ingisigele. dis bisclrach, do sit unsers berren giburte waren! zweihundert und driu und sebeig jar, an deme cistage nach unser frowen mes der 20 jungem. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 nr. 2 or. mb. c. 4 sig. pend. Erhalten die Siegel Hartungs von Wangen, Burchard Murnhards, Günthers von Ergers- heim und Bernands Kage, die sechs übrigen Siegel sind abgefallen. Gedruckt unvollständig aus dem Briefbuch A fol. 254 a ibid. bei Schöpflin Als. dipl. I, 448 25 nr. 623. 533. Wilhelm Mülich löst sich aus der Gefangenschaft der Stadt Straßburg und stellt derselben zehn genannte Bürgen. 1263 September 14. Ich Wilhelm Mülich tü kunt allen den, die disen brief gisehent oder gihörent, das ich mich verehre aller der anespraclre [iceiier wie in nr. 525 bis zu bürgen 30 geben] : beim Hugen Ritterschaft von Kützelsbeinr, beim klugen von Rümerslieim, beim Cün Mülich von Marley, Gozmarn von Ritenburg, Dietrichen von Winzenheim, Rüdolfen von Uberhechelingen, Garsiliun den Munch von Berstete, Lamprehtun von Ehenheim, Burcarten von Kützelsheim, Gozmarn von Kützelsbeim. [weiter icie in nr. 525 bis bi giswornem eide]. und das dis stetu blibe, so ist dirre brief mit 35 unsers berrun beim Ileinriches von gottes gnaden des Urwelten von Strazburg ingisigele versigelt zeime urkunde, wir die vorginanten bürgen verjehent, das uns bignüget unsers vorginanten berrun von Strazburg ingisigels. dis bischach, do sit unsers berrun gibürte waren! zwelfhundert und driu und sebeig jar, an den vrietage nach unser frowen mes der jungem. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. sig. pend. delapso. 534. Symund von Hohenburg löst sich aus der Gefangenschaft der Stadt Straßburg und stellt derselben fünf genannte Burgen, die sich den Entscheidungen einer Commission von drei Herren über Sühnbruch m fügen haben. 1203 September 25. Ich Symund von Hohenburg tu kunt allen den, die disen briet giselient oder gihörent, daz ich mich vercihe aller der anespraclie, die ich mohte lian engegen den meister, deine rate und der gimeinde von Strazburg und allen irn heitern, und bin liuterliche verarmet mit in umb das, daz si mich givangen hettunt in deine urliuge, das hischof Walther mit in hettu. dise süne lian ich gisworn stetu zu habenne vir mich und alle mine friunt iemerme und gliche das mit mim eide, den ich gitan habe, daz ich und alle mine friunt in und irn belfern umb dise gitat niemer leit noch schaden noch laster sulnt gitün. ich gliche euch bi giswornem eide, daz ich, duwile dis urliuge wert, hern Walther derne lierren von Oeroltsecke und sinen kinden und irn belfern noch helfen noch raten sol wider die vorginanten hurger und ir heiter, harumbe lian ich in zu bürgen geben mine herrun graven Sygebrehtun den lantgraven von Elsaz min herrun, her Fridericlien von Spitzenberg, hern Hartungen von Wangen, hern Günthern und hern Wernhern von Landesberg, die hant hi giswornem eide glichet: swie an den bürgern von Strazburg oder irn belfern von mir oder von minen friunden dise süne gibrochen wurt, darnach so hern Niclawus der Zorn, der von den bürgern von Strazburg derzü ginummen ist, und min her Cünrat von Landesberg, der von minen wege derzü ginummen ist, ubereinkum- ment und urvarnt si zwene, oder min her Reinbold der Liebenceller der obeman mit ir antwederme ubereinkummet und urviert oder, ob min her Cünrat von Landes borg derzü niht mag kommen, dernach so her Reinbold der Liebenceller und hern Niclawus der Zorn dus ding urvarnt, so sulnt sich min her Friderich von Spitzenberg und der vorginanten herrun von Landesberg einre zu Strazburg in antworten in den neliisten vierzehen nahten, so si gimänt werdent, niemer dannan zu kummenne, ie daz widertan und gibessert wurt, und sint schuldig abe zu tünne das, damitte die süne gibrochen wurt. swie sich aber min herre von Spitzenberg niht entwertet, so sulnt sich die andern bürgen allesamt euch in den nehisten vierzehen nahten, so si gimänt werdent, entwerten in derselben wise, also davor giscliriben ist, min herre der grave mit sin selbes libe oder zwene ärsamme ritter an siner stat. swie euch under den vorginanten driun urvarern duheiner stiurbet, so sol man ein ander an des stat geben ane allersiahte giverde. wir die vorginanten urvarer sulnt urvarn hi unserme eide die ding, an den dise süne gibrochen wurt. wir die vorginanten bürgen verjehent alles des, das davor giscliriben ist, und gilobent es zu leistenne und stetu zu habenne ane allersiahte giverde bi giswornem eide. und daz dis stetu hübe, so ist dirre briet versigelt mit unsere ingisigeln zeime urkunde, ich Friderich von Spitzenberg vergihe des, daz mich bignüget der herrun ingisigele, die davor ginant sint. dis bischach, do sit unsers herrun giburte waren zwelfhundert und driu und seheig jar, an deme cystage vor sant Michels mes. 8 aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. sig. pend. Erhalten nur das Siegel Werners von Landsberg. 5 10 15 20 25 30 35 40 1263 407 535. Adelheid die Schwester Hageno's von Straßburg verkauft alle ihre Güter im Bann und Dorf Olwisheim dem Heiligengeistspital in Stephansfehlen für 28 ff Mark Silber. 1263 September 25 Straßburg im Wolfacher Hof. Notum sit omnibus presenlis pagine inspectoribus vel tenoris ejusdem audi- 5 toribus, quibus nosse fuerit oportunum, quod ego Adelheidis soror Hagenonis de Argentina universa bona mea, que habui in banno et villa Onolfesheim sita prope Eckevirdesheim, videlicet mansum unum et aliquantulum plus, vendidi recte et ralionabiliter magistro et fratribus liospitalis sancti Spiritus in Steffesvelt Argenti- nensis dyocesis pro viginti octo marcis et dimidia puri et legalis argenti et ipsis io possessionem eorundem bonorum cum omni eo jure, quo ego eadem bona tenui et possedi, tradidi et resignando ipsa assignavi. quod argentum confiteor et protestor publice per presentes me a magistro et fratribus antedictis integraliler recepisse. ego eciam Flora relicta dicti Hagenonis, cui idem Hageno medietatem prefatorum bonorum tradiderat et assignaverat in donationem propter nupcias, confiteor et 15 protestor publice per presentes, predictam venditionem prefatorum bonorum factam esse de mea voluntate et consensu. egoque renunciavi et renuncio lilteris presentibus omni juri et actioni mihi in prefatis bonis conpetenti et in posterum conpetituro atque juravi tactis sacrosanctis et juro, quod nunquam de cetero in judicio vel extra judicium prefata bona data mihi in donationem propter nupcias repetam a 20 magistro et fratribus prenominatis nec per aliquem nomine meo repeti procurabo. nos eciam Johannes scolaris, Cunradus laycus, Junta et Albrat liberi Hagenonis et Flore predictorum predicte vendicioni consentimus et renunciavimus atque renun- ciamus omni juri et actioni fiobis in dictis bonis conpetenti et in posterum conpetituro, exceptioni non numerate pecunie, in integrum restitutioni et quolibet juris 25 auxilio civilis et canonici, quibus juvari possemus ad recindendam et irritandam dictam vendicionem, tradentes magistro et fratribus prelibatis presentem paginam sigillis videlicet curie Argentinensis et venerabilis domini B[ertholdi] de Ossenstein archidiaconi et domini Rudolf! de Vegersheim civis Argentinensis sollempniter conmunitam in testimonium et probationem omnium premissorum, in quorum 30 presencia venditio et resignatio atque traditio possessionis dictorum bonorum facta fuit Argentine in curia domini de Wolva 1 hone memorie, anno domini 1263, proxima tercia feria ante festum beati Micliahelis. nos vero B[ertholdus] archi- diaconus et magister Arnoldus de Kestenlioltz presidens judiciis curie Argentinensis et Rudolfus de Vegersheim antedicti confitemur et publice protestamur, quod ad 35 petitionem et instanciam Adelheidis, Flore et liberorum ejusdem prenominatorum presentibus appendimus sigilla nostra. vendicioni eciam et resignationi atque tradi- tioni possessionis dictorum bonorum inlerfuerunt frater Ilenricus de Steffesvelt, magister Gervalcus, Burcardus de Mulnheim, Jacobus cives Argentinenses, Hugo villicus de Onolfesheim et alii quam plures. 40 H aus Straßb. Hosp. A. lad. 158 fase. 3 or. mb. c. sig. pend. Abgefallen sind die Siegel Bertholds von Ochsenstein und Budolfs von Vegersheim. 1 In der heutigen Münstergasse gelegen. Vergl. Straßb. Gassen- u. Häusernamen i. Mittelalter S. 120. 1263 408 536 . Graf Simon von Eierstein und, Zweibrücken schließt mit der Stadt Straß- hurg einen bis zum 9ten December laufenden Waffenstillstand. 1263 October 29 Straßburg. Nos Symon comes de Eberstein et de Zweinbrucken universis et singulis presencium inspectoribus volumus esse notum, quod nos cum viris honorandis magistro et consulibus ac universis civibus Argentinensibus treugas duraturas Dez. 9 abhinc usque ad octo dies post crastinum beati Andree nunc venturum et per totam Dez.i illam diem inimus. presentibus statuimus et firmamus ita videlicet, quod nos predicto crastino beati Andree civitatem Argentinensem accedemus super dissensionibus nobis ex parte dictorum civium movendis de composicione cum ipsis amicabili tractaturi. medio autem tempore prefati cives salvis personis et rebus per terre nostre dislrictum et in aquis debent secure et libere transire. et hoc presentibus publice confi- temur. actum Argentine anno 1263, in crastino Symonis et Jude. S aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 268» von einer Hand des 15ten Jahrh. eingetragen. 537 . Wilhelm der Vicedominus von Straßburg, Albrecht Beger und Rudolf Howemesser schließen Frieden mit der Stadt Straßburg, stellen zehn genannte Bürgen dafür und geloben, mit sechszehn Mann gegen Herrn Walther von Geroldseck zu Hilfe zu ziehn. 1263 November 10. Wir Wilhelm der vitzetüm von Strazburg, Albrelit der Legere, Rudolf der Ilowemesser tunt kunt allen den, die disen brief gesehen! oder gehören!, daz wir uberein sint körnen mit den bürgern von Strazburg und irn belfern einre steten süne vur uns und alle unser vriunt ane geverde umb unser gevancnisse und alle gevelite, die wir oder unser vriunt gegen in mohten han umbe dis urliuge. unde lian wir und unser vriunt die süne gesworn stete zu liabenne iemerme. wir geloben ouch das, daz wir mit sehzehen mannen bireit in sulnt bibolfen sin, diewile dis urliuge wert, gegen beim Waltber deme berren von Geroltesecke unde sinen künden, unde sulnt oucli si uns dawider helfen gegen deme selben berren von Geroltesecke unde sinen kinden. in dirre helfe sulnt sin her Günther der burcgrave von Ergers- heim, her Burcart von Wangen, her Dietrich der Beheim von Epfiche. wir geloben öch das, daz wir dukein urliuge anegrifen, das die burger von Strazburg oder ir heller geirren muge an deme vorgenanten urliuge. si aber das, daz uns ieman angrife mit unrehte, swa es her Gozelin von sant Thomane, her Johannes ginsit Briusch, her Reinboldelin, her Rülin Ripelin küsent bi deme eide, da suln wir uns wörn. wir geloben öch, daz wir wider die burger von Strazburg niemer geliehen sulnt in keime urliuge. daz dise gelubede unde dise süne stete blibe, derumbe gib ich Wilhelm der vitzetüm und Albrelit der Begere, Rüdolf der Howemesser zu bürgen heim Günthern von Landesberc, heim Günthern den burcgraven von Ergers- heim, heim Heinrichen den burcgraven von Sultzmalen, heim Heinrichen von Scliönowe, heim Burcarten von Wangen, heim Dietrichen den Beheim von Epfiche, heim Albrehten von Epfiche, heim Friderichen von Ufwilre, heim Wilhelmen von 5 io 15 20 25 30 35 1263 409 Achenheim, liern Bernanten den Kagen vur vunfhundert mark silbers also, stürbet under uns drien duheinre, daz des lesescbatz abegange. und sulnt die bürgen kaft sin vur die andern.von mir Wilhelme sulnt abegan zweihundert mark, von mir Albrebte sehcig unde hundert, von mir Rüdolve vierzig unde hundert unde sint die 5 bürgen hakt vur die lebenden, wir haben öch lidig und ane bete gelazsen, duwile wir und unsere erben lebent, alles das gut, das die burger von Strazburg under uns haut, cöfet aber ieman keins vurbas, das bete schuldig si, das sol geben gewönliche bete, swie aber dise vorgeschriben süne von uns oder von unsern vriunden gebrochen wurde, so suln wir drie uns bi gesworneme eide, den wir getan io haut, zu Strazburg in entwirrten nach rehter giselschefte in den nehisten siben nahten, so wir gemant werdent, niemer dannan zu kummenne, ie das widertan werde nach werlichen dingen, damitte die süne gebrochen wurt. swie aber wir drie uns niht geentwurtent, so sulnt sich die vorgenanten bürgen bi gesworneme eide, den si getan haut, in den nehisten vierzehen nahten, so si gemant werdent, zu 15 Strazburg in entwirrten nach rehter giselschefte niemer dannan zu kummenne, ie das widertan wurt, damitte die süne gebrochen wurt. wer aber daz sich der bürgen duheinre zu Strazburg niht getörste entwirrten, der sol sich entwirrten zü Erstheim oder zü Rinowe oder zü Zabern unde, swer sich iederman geentwurtet, da sol er öch hüben ligende. wurt aber ein missehel umbe das, daz die burger sprechen!, 20 die süne were gebrochen, unde wir sprechent, si were ungebrochen, deruber sint vier küser gesetzet, dise zwene her Burcart der Murnhart unde her Albreht der Kage von unsern wege, unde dise zwene her Reinheit der Liebenceller unde her Niclaws Zorn von der burger wege. unde swie die viere oder drie under in küsent, daz die süne si gebrochen, so suln wir leisten also davor geschriben ist. were aber 25 daz si enslögent, so ist unser her re her Heinrich der urwelte von Strazburg obeman. unde zwedertalb der gevellet, den sol man volgen. geschehe aber unserme lierren deme Urwelten iht, so sulnt sich die viere vorgenanten küser entwirrten in die stat zü Strazburg in den vrönhof niemer dannan zu kummenne, ie si mittenander ubereinkomment umb ein obeman. wir geloben öch, swie der vorgenanten bürgen so duheinre stürbet, daz wir in den nehesten vierzelien nahten, so man uns gemant, ein andern gebeut an des stat, der ime gemezsi si. swie öch under den viern ersten küsern, die da obenan genemmet sint, duheinre stürbet, so sulnt die burger innewendig ein manote ein andern küsen an des stat, der also güt si. dasselbe suln wir unde die burger tün umbe die vier küser, die von unsern wege unde von 35 irn wege gekosen sint umb ein obeman zu nemmenne. wir die vorgenanten bürgen versehen alles des, das da obenan von uns geschriben ist, unde geloben es bi gesworneme eide, den wir getan haut, zü tünne unde zu leistenne ane allerslalite geverde. wir Heinrich von gottes gnaden der urwelte von Strazburg geben urkunde mit disen brieven, daz dise süne geschehen ist rehte unde redeliche, also da obenan 40 geschriben ist. unde derumbe haben wir unser ingesigele geheizsen henken an disen brief durch der vorgenanten herren bete, wir Albreht der Regere, Rüdolf der Ilowemesser versehen des, daz uns bignüget hern Wilhelms des vitzetümes ingisigele, das vur uns alle drie an disen brief gehenket ist zeime urkunde, wir 52 410 1263 Günther der burcgrave von Ergersheim, Günther von Landesberc, Heinrich von Schönowe, Bernant der Kage haben unser ingesigele gehenket an disen brief zu einre biwerunge unde zu eime urkunde, wir die andern bürgen verjehent des, daz uns bignüget der vorgenanten herren ingesigele, die mit uns umbe dise süne bürgen sint. dis bischach, do sit unsers herren gebürte waren! zwelfhundert unde driu unde sebcig jar, an sante Martins abende. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. 3 sig. pend. Abgefallen sind die Siegel Günthers von Landsberg und Heinrichs von Schönau. 538. Hug Walch löst sich aus der Gefangenschaft der Stadt Straßburg und stellt ihr vier genannte Burgen. 1263 November 11. Ich Hug der Walch tu kunt allen den, die disen brief gesehen! oder gehören!, das ich mich vereihe aller der anesprache, die ich molite han engegen . . den meister, deme rate und der gemeinde von Strazburg und allen irn belfern, und bin liuterliche versünet mit in umbe das, das si mich gevangen bettunt in deme urliuge, das bisebof Walther mit in hatte, dise süne hau ich gesworn stete zu habenne vir mich und alle mine friunt iemerme unde gelobe das bi geswornem eide, das ich und alle mine friunt in und allen irn belfern umbe dise getat niemer leit noch schaden noch laster suln getün. harumbe han ich in zu bürgen geben min herren hern Hugen den greven von Lützelnstein, hern Eberharten den herren von Etendorf, . . . den Beheim von Lützelnstein, Hugen von Ahswilre. die baut die ersten zwene mit irn truwen und die andern zwene bi geswornem eide gelobet, swie an den bürgern von Strazburg oder irn belfern von mir oder von minen friunden dise süne gebrochen wart, das si das in den nehesten vürzehen nahten abetünt und bessern!, darane die süne gebrochen wurt. tetent si das niht, so sint si schuldig unverscheidenliche den bürgern von Strazburg sebcig mark silbers und sulnt sich zu Hagenowe in antworten niemer dannan zu kummenne, ie si den bürgern von Strazburg sebcig mark silbers haben vergolten, wir die vorgenanten bürgen versehen des, das wir leisten wellent unde stete haben ane allerslahte geverde in alle wiz, also davor geschriben ist. und han wir Hug der grave von Lützelnstein, Eberhart von Etendorf unser ingesigele an disen brief gehenket zeime urkunde, wir die andern vorgenanten bürgen versehen des, das uns bignüget der zweier vorgenanten herren ingesigele. dis bischach, do sit unsers herren gehurte waren zwelfhundert und driu unde seheig jar, an sante Martins naht. S aus Straßb. St. A. Versohl. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. lit. pat. Der untere Pergamentrand, an dem die Siegel befestigt waren, ist abgeschnitten. 5 10 15 20 25 30 1263 411 539 . Otto von Ochsenstein quittirt Meister und Rath der Stadt Straßbur ff über 30 Marli. 1263 November 18. 0[tto] de Olisenstein viris discretis Jo[hanni] magistro et consulibus Argenti- nensibus paratum in Omnibus obsequium cum salute. noveritis, quod in Petro s de Berstete triginta marcas vestro nomine acceptavi. unde vos de ipsa pecunia presentibus quitto et esse ex parte mei fateor absolutes. datum anno domini 1263, dominica proxima post Martini. 8 aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 nr. 29 or. mb. c. sig. pend. 540 . Walther von Geroldsech und seine Bundesgenossen schließen mit Heinrich io dem erwählten Bischof von Straßburg, der Stadt Straßburg, den Grafen Rudolf und Gottfrid von Habsburg, dem Grafen Konrad und den Bürgern von Freiburg einen bis'zum Schluß der Pfingstwoche nächsten Jahres laufenden Waffenstillstand. 1263 December 13. Wir Walther von Geroltsecke, . . der maregrave von Hachberc, Heinrich von 15 Geroltsecke, Friderich von Wolfahe, Hesse von Osenberc tunt kunt allen den, die disen brief gesehen! oder gehörent, das wir vur uns und alle unser heller mit deme lierren hern Heinriche deme Urwelten von Strazburg und mit den bürgern von Strazburg, mit graven Rüdolve unde graven Gotfride von Habsburg, graven Günrate unde den bürgern von Friburg und allen irn eitgenozsen und irn belfern in deme 2 v urliuge, das zwischen in und uns ist, haben gemachet einen stetun und ein gewön- lichen vride von sant Otelien mes unze uzgander pfinkestwochen unde den tac allen also : das meneglicli vare unde schaffe uffe deme wasser und uffeme lande und in den stetun, also man tete, ob es ein gance süne were, unde das nieman keine satzunge mache, die nuwe und ungewönlich si. unde were das dirre vride® an 25 keinen dingen gebrochen wurde, das kuntlich und offen ist, das sol man alzühant bessern, ist es aber zwivellich, so sol es stan zu Brisikowe an hern Rüdolve von Einstat und an hern Gotfride von Stofe unde zu Mortenowe unde zu Elsazsen an hern Schideline von Stöfenberc und hern Walther von Halbere des schultheissen brüder von Gengenbach, dise vüre sulnt urvarn bi gesworneme eide, obe der vride so gebrochen si. unde swen si schuldig vindent, der sol bessern, were aber das si unsliegent an der urteil, so ist unser herre der urwelte von Basile 1 obeman. unde swa der heisset bessern, da sol man bessern, disen vride han wir gesworn stete zu habenne ane allerslabte geverde. und das dis stete hübe, so ist dirre brief versigelt mit unsern ingesigelen zeime urkunde. dis biscbach, do sit unsers herren gebürte 35 waren tusent jar zweihundert und driu unde seheig jar, an sante Otelien tage. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3 a or. mb. c. sig. penä. Gut erhalten das Siegel Walthers von Geroldseck, die übrigen abgefallen. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 253 a ibid. bei Wencker Appar. et instr. archiv. p. 173 nr. 14 = Lünig XVII, 874 nr. 21; Schöpflin Als. dipl. I, 448 nr. 624. V 1263 Dez. 13 1261 Juni 15 40 a) dirre vride auf Rasur. 1 Heinrich von Neuenburg, vorher Domprobst von Basel. 412 1261 — 1263 541. Erbo Kesseler löst sich, aus der Gefangenschaft der Stadt Straßburg und stellt derselben sieben genannte Bürgen. 1263 Becember 20. Ich Erbo Kesseler tu kunt allen den, die disen brief gesehent oder gehören!, daz ich mich vercihe aller der anesprache [weiter wie in nr. 525 bis zu bürgen geben] : hern Günraten den Röten von Geizpoltzheim, hern Rüdegern Gnipping von Geizpolzlieim, hern Hartungen unde sinen brüder, liern Yolmarn von Wide, Sifriden von Marley unde Cüncen minen brüder. die hant bi gesworneme eide gelobet [weiter wie in nr. 525 bis bi gesworneme eide]. wir geloben öch, daz disen eit nieman abetriben noch werben sol noch von den babiste noch von geistlicheme gerillte, und daz dis stete blibe, so ist dirre brief versigelt mit unsers berren hern Heinrichs des urwelten von Strazburg unde mit hern Murnhartes ingesigelen, der zweier berren ingesigele uns bignüget, zeime urkunde. dis bischach, do sit unsers berren gebürte waren zwelfbundert unde drin unde sehcig jar, an sant Thomans abende. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. sig. pend. laeso. Abgefallen ist das Siegel des erwählten Bischofs Heinrich. 542. Die Stadt Saarburg sichert der Stadt Straßburg zu, daß ihre Bürger heinen- falls den Straßburgern genommenes Beutegut, namentlich Weine anhaufen würden, und verspricht entgegengesetzten Falls vollständige Genugtlmung. [1261-1263\. Ilonorabilibus viris amicis suis karissimis domno Rurcbardo Spendere magistro, consulibus et universitati civium Argentinensium . . scultetus, . . jurati commu- nitasque burgensium ville de Sarburc, quiequid possunt servicii et honoris, cum dilectione sincera. discretionem vestram cupimus non latere, quod nos compas- sione civili super injuriis et molestiis vobis illatis a vestris emulis et injuriatoribus vobis quam plurimum nec immerito condolemus, desiderantes toto cordis affectu vestrum in omnibus comodum et honorem, super eo autem, quod nobis vestris demandastis litteris ad noticiam vestram pervenisse, quosdam nostros concives ad predones vinorum vestrorum accedere et eadem vina spe precii lenioris comparare, honestati vestre tenore presentium veraciter significamus, quod de hoc omnino sumus ignorantes nec scire vellemus incomodum vestrum vel gravamen. quando- cumque autem sciverimus seu vos scire poterilis aliquem de nostris, qui hujusmodi vina et spolium vobis ablatum comparet vel emat, nos parati erimus vobis de hoc tantum facere et emendare, quantum etiam a nobis duxeritis acceptandum, scientes certissime, quod, cum nos seu aliqui nostrum spolium domni nostri . . Metensis episcopi super inimicos et emulos manifestes episcopatus Metensis acceptum comparare non velimus nec eo uti usu quocumque, multo invitius vestris spoliis utere- mur parati ad omnia, que vestrum tangunt comodum et honorem, valete. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 or. mb. lit. clausa c. sig. in verso impr. deleto. Das Stück fällt, weil sein Inhalt auf kriegerische Zeiten deutet und der in der Adresse genannte Burchard Spender in den Jahren 1261 — 1263 als Bürgermeister von Straßburg fungirt , ivohl in den Zeitraum dieser drei Jahre. Vergl. W. Wiegand Bell. Walther. S. 76 not. 1. 5 10 15 20 25 30 35 40 1261 — 1264 413 543. Walther von Girbaden der Schultheiß und die Bürger von Rheinau theilen Meister und Rath der Stadt Straßburg mit, daß sie Eberhard dem Rothen und seinen Genossen für nächsten Dinstag sicheres Geleit bis zur Stadt Rheinau, geben. [1261-1263] Rheinau. 5 Viris venerabilibus et honeslis Bfurcardo] Dispensatori magistro civium et consulibus de Argentina Wal[tberus] de Girbaden scultetus de Rinowe et universitas civium, quicquid possunt obsequii et honoris. lioneslati vestre presentibus signi- ficamus, quod nos Eberhardo Rufo latori presentium et Omnibus complicibus suis, quos proxima tercia feria ad suum negocium accersiri decreverit vel secum duxerit, io apud civitatem nostram securum damus ducatum. et in hujus rei testimonium presentem cedulam sibi tradidimus nostri sigilli munimine roboratam. datum apud Rinowe. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 or. mb. c. sig. pend. laeso. Zur Datirung vergl. nr. 542. 15 544. Cüno abbas conventusque monasterii Marbacensis onere debitorum oppressi predium suum, quatuor scilicet mansus, in villa et banno Criechesbeim prope Tungensbeim situm, quod Richardis mutier et ejus filii excoluerunt, vendunt Gotfrido frumentario civi Argentinensi pro centum quinquaginta marcis argenti renunciantes omni juris canonici et civilis auxilio et pro dampnis et expensis emptoris bona sua 20 in diocesi Argentinensi sita nomine pignoris obliganles. Heinricus electus Argenti- nensis assentit et sigillat. « quod cum monasterium nostrum. » datum et actum anno domini 1264, 2 idus januarii. 1264 Januar 12. B yus Straßb. Bez.-A. H fase. 2110 or. mb. e. sig. pend. delapso. 545. Jakob von Varsberg gelobt der Stadt Straßburg, die zwischen ihr und 25 Heinrich von Varsberg über dessen Freilassung und den Tod seines in der Gefangenschaft verstorbenen Bruders Walther geschlossene Sühne getreulich zu achten und zu halten. 1264 Januar 20. Viris discrelis et honestis universis civibus civitatis Argentinensis Jacobus miles de Warnesperch salutem et se ad eorum promptum famulatum. universitati vestre 30 notum facio, quod ego pacem factam inter vos ex una parte et Ilanricum de Warnesperc servientem meum latorem presentium scilicet de redemptione sua et de morte Walteri fratris sui, qui in captivitate vestra obiit, ex alia fideliter et integre absque dolo et absque falsitate ratam et stabilem teneo et tenebo et de hoc deinceps adversum vos et vestros nullam pravam vel falsam quseram nee movebo occasionem. 35 sic adjuvet me deus et omnes sancti. istud etiam vobis promitto lide data, tanquam presens coram vobis essem. in bujus rei testimonium presens scriptum sigilli mei munimine roboratur. actum anno domini 1264, in festo beatorum Fabiani et Sebastiani. S aus Straßb. St. A. Verseilt. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. sig. pend. hU 1264 546 . Graf Heinrich von Zweibrüchen, Abt Dietrich von St. Matthias und der Trierer Domprobst Simon beurhunden, daß die namentlich auf geführten Verwandten Heinrichs und Walthers von Varsberg sich eidlich vor ihnen verpflichtet haben, an den Straßburgern weder die Gefangennahme des einen noch den Tod des andern m rächen. 1264 Januar 22 Varsberg. 5 Nos Ilenricus comes Geminipontis, Theodericus abbas sancti Mathie 1 et Symon major prepositus et archidiaconus Treverensis notum facimus universis presentes litteras inspecturis, quod in nostra presentia constituti Egidius de Warnesperg miles, Gotfridus de Kütchingen filius avunculi Henrici et Waltberi de veteri Castro War- nesberg, Albertus de Bollechen, Johannes de Morledingen, Lampertus de Gyrspercb, io Reinboldus de Alba nepotes Henrici et Waltheri predictorum et Matheus pater pre- dictorum Henrici et Waltberi, Hugo de Lencherdingen juraverunt et firmiter se ad hoc obligaverunt, quod nunquam per ipsos nec eorum amicos vel parentes fiet aliqua vindicta de captivitate Henrici supradicti nec de morte Waltheri fratris sui nec de rebus ipsis ablatis nec etiam de viginti marcis argenti a , quas solvil idem is Ilenricus occasione captivitatis sue, contra cives et dominos Argentinenses vel eorum parentes et amicos. si vero Ilenricus antedictus de Warnesberg a captivitate sua denuntiatus non fuerit per omnia absolutus, quemadmodum est promissum, coram magistris civitatis Argentinensis, predicti superius nominati protestati sunt coram nobis, hoc juramentum non teuere vel eos esse per hoc astrictos, quod Ai occasione hujusmodi prestiterunt. in cujus rei testimonium ad petitionem predictorum sigilla nostra presentibus sunt appensa. actum apud Warnesberg anno domini 1264, in crastino Agnetis virginis. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. sig. pend. Erhalten ist nur das Siegel Graf Heinrichs von Zweibrücken mit sehr unleserlicher Legende, die 25 beiden übrigen sind abgefallen. 547 . Remich von Rosheim schließt mit der Stadt Straßburg seiner Gefangennahme wegen eine Sühne, für die er ihr sechs genannte Bürgen stellt. 1264 Februar 1. Ich Remiche von Rodesheim tu kunt allen den, die disen brief gescheut oder gehörent, daz ich uberein bin körnen mit den bürgern von Strazburg und irn 30 belfern einre steten süne vur mich und alle mine vriunt ane geverde umbe mine gevanenisse und alle gevelite, die ich oder mine vriunt gegen in molitent haut umbe dis urliuge. unde hab ich vur mich und alle mine vriunt dise süne gesworn stete zu habenne iemerme unde gelobe das bi mineine eide, den icli getan habe, daz ich und alle mine vriunt in und irn belfern umbe dise getat niemer leit noch 35 schaden noch laster sulnt getan. ich gelobe öch, daz ich beim Walther deme herren a) argenti auf Rasur. 1 Das St. Matthiasstift zu Trier. 1264 415 von Geroltsecke noch sinen kinden und irn helfern wider die burger von Strazburg niemer geraten noch gehoben sol noch ensol och wider die vorgenanten burger niemerme gehoben in keime urirage, das gelob ich hi gesworneme eide. harumbe hau ich in zu bürgen geben beim Ottun von Rodesheim, beim Burcarten von 5 Rodesheim, beim Bertholtun unde hern Rüdegern Gnippinc von Geizpolzheim, Reinhorn von Rodesheim unde hern Friderichen von Rodesheim sinen swager. die hant bi gesworneme eide gelobet, swie an den bürgern von Strazburg oder irn helfern von mir oder von minen vriunden dise süne gebrochen wurt, daz sie sich zu Strazburg in entwirrten! in den nehisten siben nahten, so sie gemänt werden! ^, ia niemer dannan zu kummenne, ie das widertan unde gebessert wurt, unde sin! schuldig abe zu tünne das, damitte die süne gebrochen wurt. wir die vorgenanten bürgen verjelient alles des, das davor von uns gescbriben ist, unde geloben! es bi gesworneme eide zu leistenne unde stete zu habenne ane allerslabte geverde. ich Remicbe unde die vorgenanten bürgen geloben öcli, daz disen eit nieman abetriben 15 noch werben sol noch von den babeste noch von geistlicheme noch von weltlicheme gerillte, und daz dis stete hübe, so han wir disen brief mit hern Ottun ingesigele von Rodesheim versigelt zeime urkunde, wir die andern bürgen und ich Remicbe verjebent des, daz uns bignüget hern Ottuns ingesigels von Rodesheim. dis bischach, do sit unsers herren gebürte waren zwelfbundert unde vier unde sehcig 20 jar, an der liehtmes abende. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. sig. pend. 548. Heinrich der erwählte Bischof von Straßburg vereint das gänzlich verarmte und verschuldete Straßburger Augustinerkloster der heiligen Dreieinigkeit mit der Benedictinerabtei Altorf. 1264 Februar 20. 25 In nomine sancte et individue trinitatis. Henricus miseratione divina electus et minister humilis Argentinensis eclesie universis Christi fidelibus baue literam inspec- turis. caritatis Ordinate verissimum seiet esse indicium, cum patres spirituales secundum officii sui debitum filiorum inopie condolent et, ne ab incepto boni operis proposito propter inopiam humanarum necessitatum deficiant et eorum Status refor- 30 metur in melius, paterna sollicitudine in futurum eis providere non obmittunt. qua- propter ad noticiam presentium et futurorum pervenire desideramus, qualiter mona- sterium sancte Trinitatis et fratres, qui sub ordine canonicorum regularium et regula beati Augustini fuerunt actenus extra muros civitatis Argentinensis, adeo sit atte- nuatum, quod nec pauci fratres ibidem deo famulantes in tenui victu possint 35 sustentari. quoniam propter discensiones et diuturnas perturbationes, propter bella etiam et incendia, que in nostra dyocesi actenus viguerunt, idem cenobium magnum defectum temporalium patitur et debitorum ac usurarum honere fere consumptum existit, nos igitur benignitatis noslre patrocinio illud intuentes ad statum meliorem revocare curabimus tempore oportuno. habito siquidem consilio et consensu nostri 40 capituli ac aliarum religiosarum personarum, qualiter sic periclitanti monasterio i) in den — werdent mit andrer Dinte aber wohl von gleicher Hand über die Zeile geschrieben. 416 1264 consulere possemus et animarum providere saluti, preposito et conventu dicti monasterii ex divina inspiratione voluntale libera regulam beati Benedicti profiten- tibus expressim in manibus. . abbatis de Altorf nostre dyocesis ordinis sancti Benedicti, idem monasterium de dicti prepositi et conventus instantia et consensu expresso unimus monasterio sive abbatie in Altorf subicientes idem monasterium in omnibus temporalibus possessionibus, rebus et juribus presentibus et futuris et etiam in spiritualibus dicte abbatie in Altorf et cum omnibus ejusdem pertinenliis, salvo tarnen jure nostro nostrorumque successorum. quam unionem atque subjectionem dictus abbas et conventus libere et voluntarie admittentes omnes de dicte sancte Trinitatis conventu in sue eclesie socios et monachos receperunt parem cum eis vitam ducturos in omnibus et recepturos. ordinabimus etiam , quod in dicto monasterio sancte Trinitatis ad officiandum in divinis ipsum monasterium sex ad minus monachi per abbatem ordinentur, quos ipsi abbati ad eundem locum mittere et revocare secundum quod expedire viderit licebit, ministrando eisdem necessaria secundum modum et formam, qua suis monachis in monasterio Altorf solet providere. prepositus etiam, qui quandoque in dicto monasterio sancte Trinitatis fuerat, omnesque persone de conventu ejusdem nichil de cetero dicti monasterii sancte Trinitatis nomine potent vel etiam vendicabunt, sed sub regula beati Benedicti in altero dictorum monasteriorum ad dispositionem et ordinationem abbatis in Altorf domino famulantes manebunt. aposlatas aulem dicti monasterii sancte Trinitatis nunc vagantes dictus abbas recipere tenebitur, cum rediverint et voluerint sub regula beati Benedicti 3 . qui si regulam eandem profiteri renuuerint, de nostro sive successorum nostrorum consilio de eisdem nunc apostatantibus disponet et faciet dictus abbas, prout religioni convenit et rationi. fratribus etiam secularibus dicti monasterii sancte Trinitatis, qui vite subsidium a dicto monasterio recipiebant, pro- videbitur per dictum abbatem, prout antea eisdem consueverat et debuerat prepositus prefati conventus necessaria ministrare. in liujusmodi ordinationis perpetuam memo- riam presentibus literis appendi feeimus nostrum sigillum. nos. . prepositus totumque capitulum Argentinense liuic ordinationi, unioni et subjectioni consensimus appen- dentes nostrum sigillum present! karte in perpetuam hujusmodi nostri consensus probationem. nos abbas totusque conventus de Altorf ordinis sancti Benedicti Argen- linensis dyocesis de nostra voluntate et consensu supradicta et singula et omnia acta fore et ordinata esse confitemur promittentes, nos adimplere suprascripta omnia nosque parituros in omnibus ordinationi supranotate, apponentes presentibus literis nostra sigilla in liujusmodi facti perpetuam memoriam et probationem. actum anno domini 1264, 10 kalendas b martii. B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 24 or. mb. e. sig. pend. Erhalten ist mir das Siegel des Straßburger Domcapitels, ein zweites abgefallen. Von dem in der Urkunde angekündigten dritten Siegel ist gar keine Spur vorhanden. 5 10 15 20 25 30 35 a) Zw ergänzen etwa vivere oder esse, b) 7? kalandas. 1264 417 549 . Heinrich der erwählte Bischof von Straßburg und der Domcustos Berthold von Ochsenstein beurkunden, wie der Streit zwischen der Bürgerschaft von Straßburg und den Bachern daselbst über den Preis des Einungsrechts beigelegt worden sei. 1264 Februar 23. 5 Nos Heinricus dei gracia electus Argentinensis, Bertholdus de Ohsenstein custos ejusdem ecclesie universis et singulis presencium inspectoribus volumus esse notum, quod, orta dissensionis materia inter. . magistros, consules et universitatem civitatis Argentinensis ex una et pistores seu panifices ejusdem civitatis ex parte altera super eo, quod iidem pistores a domibus pistrinalibus ipsorum civium pro jure eorum, io quod vulgo dicitur einung, amplius quam antiqua et approbata ipsius civitatis consuetudo exigeret, requirebant, tandem intervenientibus viris bonestis hujusmodi discordia taliter est sopita consensu et voluntate dictarum partium plenius accedente, quod deinceps in perpetuum, quicunque civis pistrino suo integrum jus, quod dicitur einung, acquirere voluerit, panificibus dabit pro hujusmodi jure duodecim solidos io denariorum Argentinensium sine omni augmentatione et pro dimidio einungo sex solidi dari debent 1 . consenserunt eciam predicti pistores, quod, si quempiam civium habentem pistrinum decedere contigerit, quicunque et cujuscunque etatis unus ex liberis suis ipsum pistrinum ex jure hereditario pro sua acceperit porcione, simul eciam accipiat jus dimidium, quod dicitur einung. nos igitur ad instanciam 20 prediclarum partium buic ordinacioni et statuto nostrum assensum inpertimur presentibus pariter et favorem ipsamque ratam tenentes et gratam per omnia approbamus, sigilla nostra una cum ipsius civitatis sigillo presentibus in testimonium appendentes. actum et datum anno domini 1264, in vigilia Mathie apostoli. ' S aus Straßb. St. A. Yord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3a or. mb. c. sig. pend. laeso. 25 Abgefallen sind die Siegel der Stadt Straßburg und des Domcustos Berthold von Ochsenstein. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 54b ibid. in der Zeitschr. f. Gesch. des Oberrh. XVI, 171 mit dem unrichtigen Jahresdatum 1263. 550 . Heinrich der erwählte Bischof und das Bomcapitel von Straßburg 30 beurkunden die Stiftung eines Marienaltars und einer damit verbundenen Prcebende im Münster durch den Straßburger Bürger Heinrich Wehelin. 1264 März 13 Straßburg. Heinricus dei gracia electus Argentinensis, Berbtoldus prepositus, decanus totumque capitulum ecclesie Argentinensis universis Christi fidelibus tarn presentibus 35 quam futuris hujus litlere inspectoribus seu auditoribus sinceram caritatem in domino cum noticia subscriptorum. quoniam omne bonum in commune deductum pulcrius elucescit, dignum esse et congruum estimatur merita cujuspiam sub dampnosi silencii tenebris non abscondere; quin pocius, ut alii quoque ad bonorum 1 Geber Begriff und Wesen dieses Zunftrechts vergl. W. Stieda Zur Entstehung des deutschen Zunftwesens S. 113. 53 448 1264 exercicium incitentur operum, convenit ea singulorum noticie propalare. scire igitur volumus universos tarn presentes quam posteros presencium inspectores, quod vir honorabilis Heinricus civis Argentinensis dictus Wehelin de consensu et bona voluntate nostra, provida circumspectione adbibita, in ecclesia nostra Argentinensi ob reverenciam gloriose virginis dei genitricis Marie suis altare sumptibus prope altare, quod dicitur frugealter ! , in remedium anime sue fecit construi et construxit. huic siquidem altari prebendam annexam instituit et fecit solventem annis singulis sacerdoti ad dictum altare celebranti Septuaginta quartalia, quinquaginta quinque siliginis et quindecim ordei. redditus autem istorum Septuaginta quartalium siti sunt in hunc modum : in banno Gynebret quadraginta siliginis, in banno vero Enesbeim quindecim quartalia siliginis et quindecim ordei. ordinatum est autem, ut idem Webelinus hac prima vice prefatam prebendam dicto altari annexam sacerdoti conferat pro sue libito voluntatis, postmodum vero eam, quam primum vacare contigerit, custos, qui tune pro tempore fuerit, idoneo conferet sacerdoti. quodsi eam custos alii quam sacerdoti conferat, volumus, quod extunc, ex parte decani monicione ad ipsum custodem premissa, ut eam sacerdoti conferat, octo dierum elapso termino, decanus, qui tune pro tempore fuerit, dictam prebendam conferendi sacerdoti idoneo plenam habeat et liberam potestatem. sacerdosque ad dictam prebendam institutus singulis diebus statim cantatis malutinis missam ad pretactum altare de beata virgine celebrabit et dicta sua prebenda contentus oblaciones ejusdem altaris in usus fabrice absque omni subtractione ipsius fabrice rectoribus integra- liter in subsidium operis presentabit. choro quoque ad horas singulas et decano, qui pro tempore fuerit, quemadmodum alii prebendarii per devocionis obedienciam est ligatus. inceptis quoque laudibus, cliorum exibit reverenter et licite et se ad celebrandum devocius preparabit. cum custode vero nihil omnino babebit disponere nisi quod eidem sicut alii clerici consuetam reverenciam exhibebit. insuper ordinatum est, ut idem sacerdos fideliter et studiose fabrice predicte computacionibus intersit et eidem presit et prosit ipsius utilitatem, prout melius scierit, promovendo ad amputandam antea in perpetuum omnem questionis materiam. et ut predicta omnia et singula robur perpetue firmitatis obtineant, nos electus et capitulum supra- dictum, provida deliberacione et communi tractatu prehabitis, ordinacionibus pre- scriptis seu statutis nostrum assensum impertimur presentibus et favorem ac omnia supradicta sicut ea, que de nostra pura processerunt voluntate, sanccimus, rata tenemus et grata ipsaque sollempniter approbamus sigilla nostra present! scripto in testimonium appendentes. nos B[erhtoldus] de Ohssenstein custos ecclesie Argentinensis universa et singula supradicta contitemur esse vera et ad ea firmiter observanda nos nostrosque successores, capituli nostri consensu plenius accedente, presentibus sollempniter obligamus sigillum nostrum in testimonium appendentes. actum et datum Argentine anno domini 1264, in crastino Gregor!! pape. F aus Straßb. Frauenh. A. Papier-Gopialbuch nr. 3 fol. Id von einer Hand des ausgehenden liten Jahrh. eingetragen. 5 10 15 20 25 30 35 40 1 Cfr. nr. 365 u. 519 not. 1. Vergl. F. X. Kraus Kunst u. Alterthum i. Elsaß-Lothringen I, 358. 1264 419 551. Werner von Ballbronn schließt mit der Stadt Straßburg seiner Gefangenschaft wegen eine Sühne, für die er ihr zehn genannte Bürgen stellt, welche sich der Entscheidung einer Vierercommission über Sühnbruch zu fügen haben. 1204 April 17. 5 Ich Wernher von Baldeburnen tu kunt allen den, die disen brief gesehent oder gebär ent, daz ich uberein bin kommen mit den bürgern von Strazburg und iren belfern umbe mine gevancnisse und alle gevebte, die ich oder mine friunt gegen in mobten han umbe dis urliuge, einre stetun sune vur mich und alle mine friunt ane geverde. unde ban ich vur mich unde mine friunt die sune gesworn stete zu habenne io iemerme. daz dise sune stetu hübe, derumbe gib ich in zu bürgen hem Hartungen den jungen von Wangen, beim Wiricben von Rimburg, beim Hartungen von Widen, beim Ottun von Elbenstein, beim Symunden Limbeln, beim Ysenbarlen von Westhoven, beim Rüdolven von Baldeburnen, beim Schöhelin, Albrehten von Hohenstein, Heinrichen zu Bach, die baut bi gesworneme eide gelobet, swie an den bürgern 15 von Strazburg oder iren belfern von mir oder von minen friunden dise sune gebrochen wurt, daz si sieb in den nebisten siben nabten, so si gemant werdent, zu Strazburg oder zu Zabern in entwirrten! niemer dannan zu kummenne, ie das widertan unde gebessert werde, unde sint schuldig abe zu tünne das, damitte die sune gebrochen wurt, aldernacb so es her Reinbold der Liebenceller, Friderich der 20 Spender, her Bulin Ripelin, her Bertbold Riusez bi deme eide urvarnt. swedertalb sich aber iederman geantwortet, da sol er öch bliben ligende. ich gelobe öch bi gesworneme eide, daz ich und alle mine friunt den bürgern von Strazburg und iren belfern umbe dise getat niemer leit noch schaden noch laster sulnt getün unde daz ich wider si niemerme in keime urliuge geliehen sol. ich gelobe öch, daz 25 disen eit nieman abetriben noch werben sol noch von den babistu noch von geist- licbeme gerillte, ist aber daz ich stürbe, so sint die vorgenanten bürgen lidig. wir die vorgenanten bürgen versehen alles des, das davor geschriben ist, unde geloben es bi gesworneme eide zu tünne unde zu leistenne unde stetu zu habenne ane allerslabte geverde. unde daz dis stetu hübe, so han wir disen brief mit beim oo Hartunges von Wangen ingesigele, des mich Wernbern von Baldeburnen und uns andere allesamt bignüget, versigelt zeime urkünde. dis bischach, do sit unsers berrun gebürte waren! zwelfbundert unde vier unde sehzig jar, an deme grünen tunrestage. 8 aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. sig. pend. delapso. 3ü 552. Burchard Knebelins Sohn von Borlisheim löst sich aus der Gefangenschaft der Stadt Straßburg und stellt derselben sechs genannte Bürgen. 1264 April 17. Ich Burcart beim Knebelins sun von Torolvesbeim tü kunt allen den, die disen brief gesehent oder gehören!, daz ich mich verzihe aller der anesprache [weiter wie in nr. 525 bis zu bürgen geben] : beim Rüdegern Gnippingen, beim Heinrichen von Erlingassen, beim Sifriden zu Bach, beim Yolcmaren beim Nördewins sun von 420 1264 Molleslieim, hern Sifriden den Tunebölder, Niclawesun von Torolvesheim. die liant bi gesworneme eide gelobet [weiter wie in nr. 525 Ms gebrochen wurt]. swie beb under disen bürgen duheinre sich niht getorste entwurten zu Strazburg, der sol sich entwurten zu Erstheim oder zu Zabern. wir die vorgenanten bürgen verjehent des, das davor von uns geschriben ist, unde geloben es bi gesworneme eide zu leistenne unde stete zu habenne ane allerslabte geverde. wir geloben beb, daz disen eit nieman abetriben noch werben sol von den babistu noch von geistlicheme gerihle. unde daz dis stete hübe, so han wir hern Burcartes des buregraven von Nidecke unde hern Murnhartes ingesigele, der zweier ingesigele mich Burcarten von Torolvesheim unde och uns die bürgen bignüget, geschadet gehenken an disen brief zeime urkünde. dis bischach, do sit unsers herren gebürte waren! zwelfhundert unde vier unde seheig jar, an deme grünen tunrestage. S aus Straßb. St. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. 2 sig. pend. 553. Reinmar Schaut’> und seine Bruder Hesso und Otto von Geispolzheim, Dietrich von Lampertheim, Rüdeger Gnipping und Sifrid Tunebölder verbürgen sich den Bürgern Straßburgs um 100 Mark Silber für die Freilassung Kunos von Geispolzheim unter der Verpflichtung, daß derselbe sich innerhalb sieben Tagen nach erhaltener Aufforderung wieder zu stellen hat. 1264 April 23. Wir Beimar Schbb, Hesso sin brüder und Otto von Geizpolzheim sin brüder, Dietrich von Lampertheim, Rüdeger Gnippinc, Sifrid der Tunebölder tünt kunt allen den, die disen brief gesehen! oder gehören!, daz wir hern Günen von Geizpolzheim hant uzgenummen vur hundert mark silbers umbe den. . meister, den rat unde die gemeinde von Strazburg, wider zu entwurtenne sich in den nehisten siben nahten, so er gemant wurt von deme meister unde deme rate von Strazburg, unde dazwischen! vur die ringmure zu Strazburg niht zu kummenne. swie aber er vur die ringmure kummet oder sich niht wider entwirrtet in den nehisten siben nahten, so er gemant wurt, so sin wir schuldig unverscheidenliche den bürgern von Strazburg hundert mark silbers und sulnt uns bi gesworneme eide, den wir getan hant, danach in den nehisten siben nahten zü Strazburg in entwurten niemer dannan zu kummenne, ie wir das vorgenante Silber han vergolten und eine gewönliche süne hant geschadet unde gemäht von hern Günen von Geizpolzheim den bürgern von Strazburg. stürbet öch under uns duheinre in dirre giselschefte, so sol man ein andern geben an des stat, der ime gemözsi si. her Cüno von Geizpolzheim unsol öch in dirre gyselschefte dukein ding werben noch tün noch mit gerete noch mit getete, das den bürgern von Strazburg oder irn belfern lasier oder ^ schade si. swie aber er das tete, so suln wir uns öch zü Strazburg in entwurten niemer dannan zu kummenne, ie wir das widertan haben, unde sint schuldig das abe zu tünne nach werlichen dingen, wir geloben öch bi gesworneme eide, daz wir noch von den babistu noch von geistlicheme gerillte werben noch abetriben sulnt disen eit. 5 10 15 20 25 30 35 a) S ode. 1264 421 unde daz dis stete Mibe, so han wir disen brief mit hern Murnhartes unde beim Wilhelms des vitzetümes von Strazburg ingesigeln versigelt, der zweier herren ingesigele uns bignüget, zeime urkunde, wir verjehen öch, swas gemütes her Cüno von Geizpolzlieim von den bürgern von Strazburg gewinnet, daz wir haft sint bi 5 gesworneme eide also von erst, wir Wilhelm der vitzetüm unde Burcart der Murn- hart verjehen des, daz wir unser ingesigele babent gedenket an disen brief durch der vorgenanten herren bete. dis bischach, do sit unsers herren gebürte waren zweihundert unde vier unde sehcig jar, an der mittewochen in der ohsterwoclien. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 nr. 12 or. mb. c. 2 sig. pend. 10 delapsis. 554 . Werner von Ballbronn schließt mit der Stadt Straßburg seiner Gefangenschaft wegen eine Sühne , für die er ihr fünf genannte Bürgen stellt, welche sich der Entscheidung einer Vierercommission über Sühnbruch zu fügen haben. 1264 April 28. 15 Ich Wernher von Baldeburnen tu kunt allen den, die disen brief gesehent oder gehören!, daz ich uberein bin kummen mit den bürgern von Strazburg und iren belfern einre steten süne vur mich und alle mine vriunt ane geverde umbe mine gevangnisse und alle gevehte, die ich oder mine vriunt gegen in mohtent han umbe dis urliuge. unde han ich unde her Otto von Elbenstein, her Symund der 20 Lirnbel von Epfiche, her Reimar Schob, Rudolf von Baldeburnen unde Wernher von Baldeburnen mines brüder sun vur uns und alle unser vriunt dise süne gesworn stete zu liabenne iemerme. daz dise süne stete blibe, derumbe gib ich in zu bürgen hern Ottun von Elbenstein unde die andern viere, die davor genant sint. die hant bi gesworneme eide gelobet, [weiter wie in nr. 551 mutatis mutandis bis ane aller- 25 slahte geverde]. unde daz dis stete blibe, so han wir disen brief mit unsers herren bischof Ileinriches von Strazburg ingesigele, des mich Wernhern von Baldeburnen und uns vunfe die vorgenanten bürgen bignüget, urworben bisigelt zeime urkunde, wir Heinrich von gottes gnaden der bischof von Strazburg verjehent des, daz wir unser ingesigele haben durch der vorgenanten herren bete an disen brief geheissen ao henken zeime urkunde. dis bischach, do sit unsers herren gebürte waren zweihundert unde vier unde sehcig jar, an den mäntage nach der ohsterwoclien. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. sig. pend. Besonders gut erhaltenes Siegel mit der Legende 8. Heinrici dei gracia electi Argentinensis. 555 . Pabst Urban IV bestätigt dem Straßburger St. Stephanskloster die auf 35 16 festgesetzte Normalzahl seiner Schwestern. 1264 Mai 7 Orvieto. Urbanus episcopus servus servorum dei dilectis in Christo filiabus. . abbatisse et conventui monasterii sancti Stephani Argentinensis ordinis sancli Augustini salutem et apostolicam benedictionem. cum a nobis petitur, quod justum est et 422 1264 honestum, tarn vigor equitatis quam ordo exigit rationis, ut id per a sollicitudinem officii nostri ad debitum perducatur effectum. eapropter, dilecte in Christo filie, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu sextumdecimum canonicarum numerum, quem hone memorie. . Argentinensis episcopus in monasterio vestro, in quo tune nullus determinatus canonicarum numerus habebatur, pensatis ejus facul- 5 tatibus, cum collegium vestrum ad illum devenerit, deliberatione diligenti prehabita de vestro assensu statuit auctoritate ordinaria observandum, prout in patentibus litteris confectis exinde plenius dicitur contineri 1 , sicut est provide institutus, auctoritate apostolica confirmamus et presentis scripti patrocinio communimus statuentes, ut dictum monasterium hujusmodi sextodecimo numero, cum collegium ipsum ad 10 eum reductum fuerit, sit contentum ita, quod, decedentibus ipsius monasterii cano- nicabus, nulla interim recipiatur ibidem, nisi adeo ejus exereverint facultates, quod predictum numerum exigant merito augmentari, mandato sedis apostolice semper salvo. nulli ergo omnino hominum liceat baue paginam nostre confirmationis et constitutionis infringere vel ei ausu temerario contraire. si quis autem lioc attemptare 15 presumpserit, indignationem omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. datum apud Urbemveterem nonis maji, pontificatus nostri anno tercio. B aus StraKb. Bez.-A. H fase. 2622 or. mb. c. bulla pend. Unten links B. fu’, auf dem Umschlag unten rechts B. pm, auf der Bückseite P. de Ass. H., auf der innern Seite 20 oben rechts : renovata et correcta, quia fuit erratum in ordine. cum enim deberet dici sancti Augustini, dicebatur per errorem ordo sancti Benedicti. Alle Vermerke sind, wie es scheint, von der gleichen Hand wie der Text. 556. Junta priorissa et conventus ad sanctam Agnetam extra muros Argenti- nenses promittunt, se pensionem duodecim quartalium utriusque annone siliginis et 25 ordei in banno Geizpoltzlieim ipsis ab honesta Lucgardi de Helfenstein collatam nunquam alienaturas, sed in anniversario Lucgardis ad cenobia Argentinensia distributuras esse, «scire cupimus universos.» datum anno domini 1264, 8 idus maji. 1264 Mai 8. B aus StraKb. Bez.-A. H fase. 3084 or. mb. c. sig. pend. 30 557. Kuno von Scharr ach schließt mit der Stadt Straßhtrg seiner Gefangennahme wegen eine Sühne, für die er ihr neun genannte Bürgen stellt, welche sich der Entscheidung einer Vierer Commission über Sühnbruch zu fügen haben. 1264 Mai 12. Ich Cuno von Scharroch tu kunt allen den, die disen brief gesehen! oder 35 gehören!, daz ich überein bin komen mit den bürgern von Strazburg und irn belfern a) B per id mit zroei schrägen Strichlein über jedem der beiden Worte. 1 Cfr. nr. 37S. 1264 423 einre steten süne vür mich und alle mine krönt an geverde umbe mine gevengnüsze und alle gevelite, die ich oder mine krönt gegen in mühten han. und han ich und mit mir her Otte von Marley der vitzetüm, her Ludewig von Scharroch, her Bernant der Lage, Sifrit hern Ludewiges sun von Marley, Rudolf von Scharroch min brüder 5 vür uns und alle unser krönt dise süne gesworn stete zu habenne iemerme. ich globe öcli bi geswornem eyde, daz ich und alle mine krönt den bürgern von Straz- burg und irn belfern umbe dise getäl niemer leit noch schaden noch laster sülnt getan und daz ich wider sie niemerme in keime urlüge geliehen sol. wir gloheu öch, daz disen eit nieman abetriben noch werben sol noch von dem babeste noch io von geistlichem gerihte. daz dise glübde und dise süne stete blibe, derumbe gibe ich in zu bürgen hern Otten von Marley den vitzetüm und die andern viere, die davor genemmet sint, und hern Günthern den burggrafen von Ergersheim, hern Wyriclien von Rymburg, hern Volmarn von Widen, hern Otten von Uhtratzheim also : swie an den bürgern von Strazburg oder irn belfern von mir oder von minen 15 fründen dise süne gebrochen wurt, so sülnt sich under uns drien, Cünen von Scharroch und minen vatter her Ludewige von Scharroch und minen brüder Rüdolfe, zwene sich entwürfen, so sie gemant werdent, in den liebsten syben nahten zü Strazburg in niemer dannan zü körnende, e wir widertän liabent daz, damit die süne gebrochen wurt. were aber das under uns drien zwene tot werent, oder obe 20 wir drie lebende niht enleistent, so sülnt sich die vorgenanten bürgen allesamt bi geswornem eyde, den sie getan hant, zü Strazburg in entwürfen in den nehsten syben nabten, so sie gemant werdent, niemer dannan zü körnende, e daz widertän wurt, und sint schuldig abe zü tünde daz, damit die süne gebrochen würt. herüber sint gekosen her Albrebt von Schopfheim, her Fridericb der Spender, her Reim- 25 böldelin, her Rülin zürne Dorne, swie die viere oder andere, die nach in an ir stat uszer den bürgern von Strazburg gekosen werdent, bi dem eyde erfarent und sprechen!,, daz die süne gebrochen sie, so sülnt under uns der vorgenanten drier zwene oder aber, obe wir nüt hant geleistet, die vorgeschriben bürgen leisten, und swie under den vier kiesern einre stirbet, so sol ich Cüne von Scharrocb oder, obe ich 30 nüt enbin, so sülnt die andere, die umbe dise süne hakt sint, einen andern kiesen an dez stat, der ein burger zü Strazburg sie. were aber daz sich der bürgen debeinre zü Strazburg nilit getörste entwürfen, der sol sich zü Erstheim oder zü Zabern in entwürfen, und swer sich iederman geentwurtet, da sol er öch hüben ligende. ich globe öch, swie der vorgenanten bürgen denbeinre stirbet, daz ich in 35 den nehsten viertzehen nabten, so ich gemant würde, ein andern sol geben an dez stat, der ime gemesze sie. swie öch ich Güne von Scharrocb stürbe, so sint her Günther der burggrafe von Ergersheim, her Wiricli von Rimburg, her Volmar von Widen, her Otte von Uhtratsheim lidig und sint die andere, die davor genemmet sint, umbe dise süne hakt iemerme. wir die vorgenanten bürgen verjehent alles dez, 40 daz da obenan von uns geschriben ist, und globen ez bi geswornem eyde, den wir getan hant, zü tünne und zü leistenne än allerslabte geverde. und daz dis stete blibe, so han wir disen brief mit unsern ingesigeln Günthers dez burggrafen von Ergersheim, Ludewiges von Scharroch, Bernandes des Lagen versigelt zeime urkünde. V 42 1264 wir die andern bürgen verjehent dez, das uns begnüget der drier vorgenanter herren ingesigele, die an disen brief sint gehencket. diz bescliach, da sit unsers herren gebürte waren zweihundert und vier und sehtzig jar, an dem mentdage nach sant Sophien dage. 8 aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 234 a mit der Ueberschrift: Cftncn von Scharroch sftne von sinre gevengnüsze wegen gegen den von Strazburg. Bei der Berechnung des Datums habe ich für den Sophientag nicht den löten, sondern den 10. Mai angenommen, gemäß den Angaben der altern Straßburger Diaecesankalender. Vergl. D. St-Chron. IX, 1071. 558 . Werner Stampf schließt mit der Stadt Straßburg seiner Gefangennahme wegen eine Sühne, für die er ihr zehn genannte Bürgen stellt, welche sich der Entscheidung einer Vier er Commission über Sühnbruch zu fügen haben. 1264 Mai 14. Ich Wernher der Stampf tu kunt allen den, die disen brief gesehen! oder geboren!, daz ich uberein bin kummen mit den bürgern von Strazburg und irn belfern einre steten süne vur mich und alle mine vriunt ane geverde umbe mine gevangnisse und alle gevelite, die ich oder mine vriunt gegen in möhtent lian. unde hau ich unde mit mir her Burcard unde her Pilgerin von Wangen, her Johannes von Utenheim, her Lentfrid von Steininburgetor, Hug der junge von Steininburgetor vur uns und alle unser vriunt dise süne gesworn stete zu liabenne iemerme. ich gelobe och bi gesworneme eide, daz ich und alle mine vriunt den bürgern von Strazburg und irn belfern umbe dise getat niemer leit noch schaden noch laster sulnt getün unde daz ich wider si niemerme in keime urliuge geliehen sol. wir geloben öch, daz disen eit nieman abetriben noch werben sol noch von den babiste noch von geistlicheme gerihte. daz dise gelübede unde dise süne stete hübe, derumbe gib ich in zu bürgen hern Burcarten unde hern Pilgerin von Wangen unde die ander drie, die davor genemmet sint, unde hern Burcarten von Hohenstein, hern Günthern den burcgraven von Ergersheim, . . den Wenser von Mollesheim, hern Wernhern den Richen von Geizpoltzheim, hern Friderichen von Gügenheim also : swie an den bürgern von Strazburg oder irn belfern von mir oder von minen vriunden dise süne gebrochen wurt, daz si sich zu Strazburg in entwurtent in den nehisten siben nahten, so si gemänt werden!, niemer dannan zu kummenne, ie das widertan wurt. unde sint schuldig das abe zu tünne, damitte die süne gebrochen wurt. hdruber sint gekosen her Rudolf von Vegersheim, her Reinbold der Lieben- celler, her Gozelin von sant Thomane, her Rülin Ripelin. swie die viere oder andere, die nach in an ir stat uzser den bürgern von Strazburg gekosen werden!, bi deme eide urvarnt unde sprechen!, daz die süne gebrochen si, so sulnt die bürgen leisten, also davor geschriben stat. unde swie under den viern küsern einre stürbet, so sol ich Wernher der Stampf oder, ob ich niht enbin, die andern, die umbe dise süne liaft sint, die sulnt ein andern küsen an des stat, der ein burger zü Strazburg si. were aber, daz sich der bürgen duheinre zu Strazburg niht getörste entwurten, der sol sich zü Erstheim oder zü Zabern in entwurten. unde swer sich iederman geent- wurtet, da sol er öch hüben ligende. ich gelobe öch, swie der vorgenanten bürgen 5 io 15 20 25 30 35 40 1264 425 duheinre stürbet, daz ich in den nehisten vierzehen nahten, so ich gemänt wurde, ein andern sol geben an des stat, der ime gemezsi si. swie öch ich Wernher der Stampf stürbe, so sint her Burcart von Hohenstein, her Günther der burcgrave von Ergersheiin, der Wenser von Mollesheim, her Wernher der Riehe von Geizpolzheim, 5 her Fridericli von Gügenheiin lidig unde sint die andern, die davor umhe dise süne haft sint, iemerme halt, wir die vorgenanten bürgen verjehent alles des, das da obenan von uns geschriben ist, unde geloben es bi gesworneme eide, den wir getan haut, zu tünne unde zu leistenne ane allerslahte geverde. unde daz dis stdte blibe, so lian wir disen brief mit unsern ingesigelen Pilgerins von Wangen, Burcartes io von Hohenstein, Günthers des buregraven von Ergersheim, Johanneses von Uten- lieim, Wernhers des Richen von Geizpolzheim versigelt zeime urkünde. wir die andern vorgenanten bürgen verjehent des, daz uns bignüget der vunf vorgenanter lierren ingesigele, die an disen brief sint gehenket. dis bisch ach, do sit unsers herren gebürte warent zwelfhundert unde viere unde seheig jar, an der mittenwochen 15 nach sante Sophien tage. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. sig. pend. laeso. Erhalten ist nur das Siegel Günthers von Ergersheim, die übrigen fünf sind abgef'edlen. Zur Datirung vergl nr. 557. 559 . Pabst Urban IV bestätigt der Abtei Altorf die Einverleibung des Ntraß- 20 burger Klosters der heiligen Dreieinigkeit. 1264 Mai 15 Orvieto. Urbanus episcopus servus servorum dei dilectis filiis. . abbati et conventui monasterii de Alclidorf ordinis sancti Benedict! Argentinensis diocesis salutem et apostolicam benedictionem. religionis vestre ineretur honestas, ut vos vestrumque monasterium speciali benivolentia prosequentes votis vestris favorabiliter annuamus. 25 exhibita siquidem nobis vestra petitio continebat, quod dilectus filius. . Argentinensis electus attendens, quod monasterium sancte Trinitatis extra muros Argentinenses tune ordinis sancti Augustini propter guerrarum discrimina et alias diversas causas erat in spiritualibus et temporalibus non modicum deformatum, illud cum omnibus juribus et pertinentiis suis de consensu dilectorum filiorum capituli Argentinensis ac üo prepositi et conventus prefati monasterii sancte Trinitatis predicto monasterio de Alclidorf provide counivit, in ipso monasterio sancte Trinitatis dictum sancti Bene- dicti ordinem inducendo, prout in litteris inde confectis plenius dicitur contineri 1 . nos itaque vestris supplicationibus inclinati, quod super hoc provide factum est, ratum et firmum habentes id auctoritate apostolica confirmamus et presentis scripti 35 patrocinio communimus. nulli ergo omnino hominum liceat haue paginam nostre confirmationis infringere vel ausu temerario a contraire. si quis autem hoc attemptare a) Mit dem in der Zeile darüber befindlichen presentis durch einen, Biß im Pergament vernichtet. 1 Cfr. nr. 548. 54 426 1264 presumpserit, indignationem omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. datum apud Urbemveterem idus maji, pontificatus nostri anno tercio. B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 2 or. mb. c. bulla pend. Unten rechts dicht unter dem Datum ß. dccxxxn caplo, unten links B. fu’, auf dem Umschlag unten rechts G. Vercell., auf der Rückseite Giso, adle Vermerke, wie es scheint, von gleicher Hand wie der Text. Bl coli. ibid. H fase. 1352 cop. vidim. mb. c. bulla pend., von Pabst Clemens IV dem Kloster Altorf ausgestellt' Perusii 15 kalendas septembris pontificatus anno primo 1265 August 18 Perugia. Gedruckt zweimal bei Schöpflin Als. dipl. I, 290 nr. 343 und 447 nr. 622, das erste Mal irrthümlich Pabst Urban III und dem Jahr 1188 zugewiesen, das zweite Mal mit dem unrichtigen Jahresdatum 1263. — Potthast Reg. pontif. nr. 18914. 560. Kuno von Geispolzheim schließt mit der Stadt Straßburg seiner Gefangennahme wegen eine Sühne, für die er ihr zehn genannte Bürgen stellt, welche sich der Entscheidung einer Vierercommission über Sühnbruch zu fügen haben. 1264 Mai 28. Ich Güno von Geizpolzheim tu kunt allen den, die disen brief gesellen! oder gehörent, das ich uberein bin kummen mit den bürgern von Strazburg und irn belfern einre stetun süne vur mich und alle mine vriunt ane geverde umbe mine gevanenisse und alle gevelite, die ich oder mine vriunt gegen in möhten han 1 . unde han ich unde mit mir her Reimar Schob, Rülin Schob, Berthold von Geizpolzheim, Hesso von Geizpolzheim mine brüdere unde her Cüno von Butenheim unde her Hug von Butenheim vur uns und alle unser vriunt [weiter wie in nr. 558 bis zu bürgen] : her Reimaren Schob unde die andern vunfe, die davor genemmet sint, unde hern Pilgerin von Butenheim unde Dietrichen sinen brüder, hern Ottun von Rodesheim unde hern Brillen von Rodesheim also: [weiter wie in nr. 558 bis herüber sint gekosen] hern Niclawus der Zorn, her Rülin Ripelin, her Reinböldelin, her Rülenderlin. [weiter wie in nr. 558 mntatis mutandis bis zu Strazburg si]. ich gelobe öch, swie der vorgenanten bürgen duheinre stürbet, das ich in den nehisten vierzehen nahten, so ich gemänt wurde, ein andern sol geben an des stat, der ime gemezsi si. swie öch ich Güno von Geizpolzheim stürbe, so sint her Pilgerin von Bütenheim unde Dietrich sin brüder, her Otto von Rodesheim unde her Frillo von Rodesheim lidig. unde die andern, die davor genemmet sint, die sint umbe dise süne haft iemerme. wir die vorgenanten bürgen verjehent alles des, das da obenan geschriben ist von uns, unde geloben! es bi gesworneme eide, den wir getan hant, zu türme unde zu leistenue ane allerslahte geverde. unde das dis stete blibe, so han wir disen brief mit hern Wilhelms des vitzetümes unde hern Murnhartes unde mit hern Ottun von Rodesheim ingesigeln, der uns alle bignüget, versigelt zeime urkünde. wir Wilhelm der vitzelüm unde her Murnhart unde her Otto von Rodes- 5 io 15 20 25 30 35 1 Cfr. nr. 553. 1264 427 heim verjehent des, das wir haben gehenket unser ingesigele an disen brief durch der herren bette willen, die da obenan genemmet sint. dis bischach, do sit unsers herren gebürte waren zwelfhundert unde vier unde sebcig jar, amme scliönnönabende. 5 8 aus Straßb. St. A. Versclil. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. 3 sig. pend. Brei gut erhaltene Siegel, von denen das des Vicedominus die Legende trägt: S. Willehelmi Begeronis, dasjenige Murnhards ; S. Burcardi Begeronis. 561. Bischof Heinrich von Slraßburg fordert unter Verheißung von Ablaß die Geistlichkeit seiner Dioecese auf, eine Collecte für die Wiederherstellung der St. io Thomashirche zu Slraßburg zu unterstützen und zu fördern. 1264 Juni 7 Straßburg. Henricus dei gracia Argentinensis episcopus 1 universis abbatibus, prioribus, prepositis, decanis, archipresbiteris, plebanis et viceplebanis ceterisque ecclesiarum rectoribus dyocesis Argentinensis, ad quos pervenerit presens scriptum, salutem in eo, qui nos lavit sanguine suo. quoniam, ut ait apostolus, omnes stabimus [weiter 15 wie in nr. 221 bis vitam eternam], pastoralis officii debito nos urgente, ecclesiarum omnium nostre dyocesis maxime autem earum profectibus, quarum nobis sollicitudo incumbit, vigili cura intendere nos oportet, cum igitur ecclesia sancti Thome apo- stoli in Argentina, que prima filia nostre kathedralis ecclesie dicitur et est, cujus muri nimia vetustate consumpti ita, quod jam ruinain minarentur, de novo sit so reedificanda et nos toto nisu intendamus eam restaurare, sane ergo, dilectissimi in Christo, quos divina potencia sub baculo nostre dicionis esse voluit, attentissime vos rogamus et sub attestacione divini judicii ac in virtute sancte obediencie atten- cius commonemus, quatenus nuncium nostrum specialem super premisso negotio promovendo deputatum, cum ad vos pervenerit, sine contradictione qualibet recipiatis, 25 parrochianos vestros tarn in confessionibus quam in publico, ut ad tarn piam inten- cionem exequendam elemosinas suas erogent, attentis monicionibus fideliter inducatis et dictum negocium in personis propriis juxta quod ab eodem nuncio fueritis infor- mati studeatis efficaciter promovere, ipsum in vestris mansionibus, ut ab infamia caveatur, honeste recipiatis scientes, quod de fidelitate et devotione, quam circa so eandem ecclesiam nos habere speramus, in hoc certum experimentum capiemus. unusquisque eciam vestrum in ecclesiis suis duos de parrocliianis vestris ydoneos horum beneficiorum collectores instituat, qui beneficia collata fideliter recipientes ea integre et sine diminucione aliqua ad diem vel horam, quem lator presencium vobis assignaverit, in propriis personis ad manus conservatoris super hoc negocio elec- -L torum et latori presencium reddere non obmittant. si quis autem huic mandato 1 Heinrich erscheint hier zum ersten Male, da mir die Erwähnung in nr. 554 der Siegellegende wiegen bedenklich erscheint, als geweihter Bischof. Vor den 7. Juni muß demnach eine Urkunde des Jahrs 1264 fallen, laut der Heinrich noch als erwählter Bischof und das Straßburger Bomcapitel Herrn Arnold Bitter von Ittenheim genannt das Kind einen Hof hinter St. Andreas zu Straßburg, den er 40 von ihnen zu Lehen hatte, zu eigen geben (vergl. nr. 259 not. 1). Straßb. Hosp. A. Bapier-Copialbuch von St. Elisabeth nr. 205. 428 1264 nostro rebellis aut contumax extiterit, quod non credimus, ex ipsa culpa a divinis se noverit suspendendum. insuper coram nobis vel judicibus super hoc negocio a nobis statutis compareat termino sibi per laterem presencium constituto penam condignam de sua pertinacia recepturus. vobis eciam archipresbiteris seu decanis mandantes precipimus, quatenus istud negotium per annum continuum singulis 5 diebus dominicis et festivis ad effectum perduci faciatis, illos vero, qui istud nego- cium exemplo, verbo et opere minus diligenter quam debuerint fuerint executi, auctoritate nostra in adversione 3 debita puniatis. si quis vero archipresbiterorum vel decanorum aut sacerdotum huic mandato obviare presumpserit, quod absit, quod non credere possumus, precipimus, ut coram nobis vel judicibus a nobis super hoc io statutis ad diem et horam, quem lator presencium sibi assignaverit, compareat de tali et tanta inobediencia responsurus. ipsum vero nuncium ac negotium sepe dictum sub beate Marie et sancti Thome apostoli et nostram protectionem recipimus spe- cialem excommunicationis vinculo innodantes, qui eum vel negocium impedire presumpserit maliciose. et si videritis eundem, quod deus avertat, ab aliquibus is molestari, vos forti manu et brachio potencie ad suam liberacionem tanquam ad nostram velociter festinetis ita pro ipso et cum ipso in sepe dicli negocii promotione facientes, ut per hec et alia misericordie opera, que domino inspirante feceritis, non judicium sed misericordiam consequi valeatis. item volumus et precipimus, ut indul- gencia a sede apostolica sepe dicte ecciesie collata a singulis sacerdotibus in suis 20 ecclesiis vel a sepe dicto nuncio, si necesse fuerit, omnibus Christi fidelibus ad profectum suarum animarum proponatur. nos vero de omnipotentis dei misericordia et gloriosissime dei genitricis Marie et beati Thome apostoli omniumque sanctorum meritis necnon et ea, quam nobis contulit, potestate confisi omnibus vere peniten- tibus et confessis manum adjutricem porrigentibus secundum proprias facultates 25 40 dies de injuncta sibi penitencia misericorditer relaxamus et inde vos ecclesiarum rectores testes esse volumus et responsores. datum Argentine anno domini 1264, 7 idus junii. T aus Straßh. Thom. A. docum. hist. lad. 1 (Privileges) or. mb. c. sig. pend. Der Schrift- character des Stücks ist nicht ganz zeitentsprechend, sondern weist eher, wie es scheint, 30 auf den Beginn des Uten Jdhrh. Ist die Urkunde vielleicht damals erneuert worden ? Gedruckt darnach hei Schneegans L’egl. de s. Thom. p. 306; Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 320 nr. 43. 562 . Volkmar von Still schließt mit der Stadt Straßburg seiner Gefangennahme wegen eine Sühne, für die er ihr zehn genannte Bürgen stellt, welche sich der n Entscheidung einer Vierercommission über Sühnbruch zu fügen haben. 1264 Juni 11. Ich Volcmar von Stille tu kunt allen den, die disen briet gesehen! oder gehör ent, daz ich uberein bin kummen mit den bürgern von Strazburg und irn belfern einre stdtun süne vur mich und alle mine vriunt ane geverde umbe mine gevangnisse und alle gevehte, die ich oder mine vriunt gegen in möhtent han. und 40 a) Wohl für animadversione. 1264 429 lian ich unde mit mir her Heinrich von Wizenburg, her Wolfhelm von Westhoven, her Otto von Rodesheim, her Wolfhelm von Stille, her Heinrich von Stille, Albreht von Hohenstein vur uns und alle unser vriunt dise süne gesworn stdte zu habenne iemerme. [weiter wie in nr. 558 Hs zu bürgen] : liern Heinrichen von 5 Wizenburg unde die andern vunfe, die davor genemmet sint, unde hern Ottun von Hochvelden, hern Burcarten von Rodesheim, hern Wernhern den Wenser von Mollesheim, Rudolfen von Scharoch also : [weiter wie in nr. 558 bis herüber sint gekosen] her Reimhold der Liebenceller, her Reinholdelin, her Rülin Ripelin, her Friderich der Spender, [weiter wie in nr. 558 mutatis mutandis bis gemezsi si]. io swie och ich Volcmar von Stille stürbe, so sint her Otto von Hochvelden, her Burcart von Rodesheim, her Wernher der Wenser von Mollesheim unde Rudolf von Scharoch lidig unde sint die andern, die davor umbe diese süne halt sint, iemerme haft. wir die vorgenanten bürgen verjehent alles des, das da obenan von uns geschrihen ist, unde gelobent es bi gesworneme eide, den wir getan liant, zu tünne 15 unde zu leistenne unde stdte zu habenne ane allersiahte geverde. unde daz dis stdte hübe, so han wir disen brief mit unsers herren bischof Heinriches von Strazburg unde mit hern Burcartes von Hohenstein unde hern Ottun von Rodesheim ingesigeln geschaffen bisigelt zeime urkünde. wir Heinrich von gottes gnaden der bischof von Strazburg verjehent des, daz wir unser ingesigele haben geheissen henken an disen 20 brief dur der herren bette, die davor genemmet sint. wir die andern vorgenanten bürgen verjehent des, daz uns bignüget unsers herren bischof Heinriches von Strazburg unde hern Burcartes des herren von Hohenstein unde hern Ottun von Rodesheim ingesigeln, die vur uns alle an disen brief sint gehenket. ich Burcard von Hohenstein vergihe des, daz ich min ingesigele habe gehenket an disen brief 25 zeime urkünde. dis bischacli, do sit unsers herren gebürte waren zwelfhundert unde vier unde selicig jar, an der mittewochen in der pfinkestwochen. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. e. sig. pend. Abgefallen ist das Bischofs- und Bosheimersiegel. 563. Volkmar von Still bekennt, der Stadt Straßburg bis Maria Himmelfahrt 30 40 Mark Silber zahlen zu müssen, und stellt ihr dafür zehn genannte Bürgen. 1204 Juni 13. Ich Volcmar von Stille tu kunt allen den, die disen brief gesehen! oder gehörent, daz ich vergihe öffenliche, daz ich schuldig bin den bürgern von Strazburg viercig mark silbers unde gelobe mit güten truwen, daz ich in das Silber sol han vergolten 35 zü unserre vrowen mes der ürren in diseme jare. harumbe han ich in zu bürgen Aug. is geben hern Heinrichen von Wizenburg, hern Wolfhelmen von Westhoven, hern Ottun von Rodesheim, hern Wolfhelmen von Stille, hern Fleinrichen von Stille, Albrehten von Hohenstein, hern Ottun von Hochvelden, hern Burcarten von Rodesheim, hern Wernhern den Wenser von Mollesheim, Rüdolfen von Scharoch 40 also : swie ich das vorgenante silber niht habe vergolten zü unserre vrowen mes, die davor geschriben ist, so sulnt si sich zü Strazburg in entwirrten nach rehter 430 1264 giselscliefte in den nehisten siben nabten, so si gemant werdent, niemer dannan zu kummenne, ie das vorgenante Silber werde vergolten, unde sulnt die burger von Strazburg dis silber zuhant leben utle minen schaden, den sol ich in öch abetün unde sulnt die bürgen leisten vur schaden unde vur höbetgüt. wir die vorgenanten bürgen verjehen alles des, das davor von uns geschriben ist, unde geloben es mit s güten truwen allessamt zu tünne unde zu leistenne unde stüte zu habenne ane allerslabte geverde unde geloben öch, zwie her Volcmar von Stille umbe dis silber vurbas gemüte gewinnet, daz wir haft sint also von erst, daz aber dis stöte hübe, so han wir disen brief mit hern Burcartes von Hohenstein unde hern Ottun von Rodesbeim ingesigeln, der zweier ingesigele uns alle bignüget, versigelt zeime io urkünde. dis bischach, do sit unsers herren gebürte warent zwelfhundert unde vier unde selicig jar, an deme vrietage in der pfinkestwoclien. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 24 nr. 11 or. mb. c. sig. pend. Abgefallen das Siegel Ottos von Mosheim. 564 . Heinricus episcopus Spirensis 1 universitatem clericorum in sua dyocesi 15 constitutam monet et rogat, ut ad completionem operis Argentinensis ecclesie sancte Marie, quod, cum muri nimia vetustate consumpti jam quasi ruinam minentur, de novo inchoatum sit, pias elemosinas et grata subsidia erogent, nuncio ecclesie Argentinensis caritative recepto, ac subditos suos exhortacionibus commoveant, ut ad opus dictum elemosinas impertiri velint. quod qui fecerint, Omnibus quadra- 20 ginta dies de injuncta penitentia relaxat. «quoniam, ut ait apostolus, omnes sla- bimus.» datum anno domini 1264, 13 kalendas julii. 1264 Juni 19. F aus Straßb. Frauenh. A. Donationshuch nr. 2 fol. 200b cod. chart. sec. XV. 565 . Friedrich von Dahn und seine Frau Agnes verhaufen ihr in Straßburg belegenes und Herrn Siehellins Hof benanntes Anwesen für 240 Mark Silber dem 25 Straßburger St. Elisabethkloster. 1264 Juli 10. Notum sit omnibus presentium inspectoribus, quod nos Fridericus miles de Tan et Agnes uxor sua curiam nostram sitam in civitate Argentinensi vulgariter hern Stehellines liof nuncupatam 2 et ortum eidem contiguum cum tota universitate et omnibus attinentiis seu juribus suis, item cum possessionibus et redditibus perti- 30 nentibus ad cappellam predicte curie seu ad ipsam curiam, cum jure patronatus ejusdem cappelle et transeuntibus regulariter cum eodem vendimus et vendidisse nos protestamur, tradimus et tradidisse nos liberam et vacuam presentibus confi- temur . . priorisse et conventui monasterii sancte Elizabet extra muros Argentinenses pro ducentis et quadraginta marcis argenti proprietatis titulo perpetuo possidendam as 1 Heinrich von Leiningen Bischof von Speier, 1245 — 1272. 2 In der Brandgasse gelegen. Vergl. Straßb. Gassen- u. Häusernamen i. Mittelalter S. 40. 1264 431 et tenendam omni eodem jure, quo nos predictam curiam et ortum cum suis atti- nentiis, juribus et possessionibus et redditibus pertinentibus ad ipsam curiam vel cappellam sitam in ea, cum jure patronatus ipsius cappelle tenebamus seu anteces- sores nostri habere actenus consueverunt. quam pecuniam jam a predicto monasterio 5 recepimus universam constituentes nos et nostros heredes warandos omnium predic- torum monasterio memorato. et ut hec vendicio rata et firma a nobis et posteris nostris debeat perpetuo custodiri, renunciamus scripto present! omni juris auxilio canonici et civilis nobis vel heredibus nostris quibuscunque competenti et specialiter beneficio restitucionis in integrum necnon omnibus litteris a sede apostolica vel io aliunde impetrandis atque omni juri seu actioni, quibus venire possemus contra vendicionem hujusmodi vel predictas . . priorissam et conventum impetere quoquo modo, in evidentiam quorum omnium et singulorum presentes litteras ipsis tradimus venerabilis patris ac domni nostri Hjeinrici] dei gratia episcopi et civitatis Argenti- nensis, domni de Bazendorf necnon mei Friderici de Tan militis predicti sigillorum 15 munimine roboratas. nos H[einricus] dei gratia episcopus, magister et consules et Universitas Argentinensis necnon ego Rüdolphus de Bazendorf ad peticionem eorundem Friderici militis de Tan et Agnetis uxoris sue sigilla nostra confitemur presentibus appendisse in testimonium premissorum. actum et datum anno domini 1264, mense julio, 6 idus ejusdem mensis. 20 S aus Straßb. St. A. Gew. u. d. Pfalz lad. 181 nr. 4 or. mb. c. 2 sig. pend. Abgefallen sind das Bischofs- und Stadtsiegel. 566 . Bischof Heinrich von Speier verlängert den zwischen Bischof und Bürgern von Straßburg und ihrer Partei einerseits und Herrn Walther von Geroldsech sowie seinen Bundesgenossen andrerseits geschlossenen und am St. Jacobslage ablaufenden 25 Waffenstillstand bis Martini. 1264 Juli 14. Wir Heinrich von gottes gnaden der biscbof von Spire 1 tunt kunt allen den, die disen brief gesehen! oder gehören!, daz wir den vride, den der biscbof von Basile zwischen biscliof Heinriche unde den bürgern von Strazburg und allen irn belfern einsite unde beim Waltbere deme herren von Geroltesecke und allen sinen 30 belfern andersite von sante 0teilen mes unze uzgander pfinkestwoclien in diseme jare mähte 2 , der öch mit ir beder ingesigele da vursigelt wart und öch von uzgander pfinkestwoclien unze sante Jacobis mes, die nu nabet, gelengert wart, haben mit ir aller willen gelengert vurbas unze sante Martins mes in diseme jare, also daz er stete si, rehte als in der biscbof von Basile hure mähte zu sante Otelien mes. die 35 kiser sint aber nu gewandelt : von biscbof Heinriche unde den bürgern von Strazburg sint gekosen her Schidelin von Stöfenberc unde her Johannes der schultheisse von Gengenbacb; aber von des herren wege von Geroltesecke sint gekosen her 1263 Dez. 13 1264 Juni 18 Juli 28 Nov. 11 1 Cfr. nr. 564 not. 1. 2 Cfr. nr. 540. T: 432 12 6 4 Heinrich von Racenhusen unde her Ohne der Vrie. die viere sulnt kiesen und urvarn bi deine eide, obe der vorgeschriben vride gebrochen si. ist aber daz si niht uberein mugent kummen, so sulnt si kisen ein obeinan, unde swedertalb der gevellet, den sol man volgen. daz aber dis stete hübe, so ist dirre brief mit unserme ingesigele versigelt zeime urkunde, wir bischof Heinrich unde die burger von Straz- burg unde wir Walther von Geroltesecke geloben disen vride stete zu habenne ane alle geverde, als er da obenan geschriben ist, unde haben unser ingesigele vur uns und alle unser heller an disen brief gehenket zu einre biwerunge. dis bischach, do sit unsers herren gebürte warent zweihundert unde vier unde sehcig jar, an sante Margareden abende. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 nr. 10 or. mb. c. 4 sig. pend. delapsis. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 263a ibid. bei Sclwpflin Als. dipl. I, 449 nr. 627 — Trouillat Mon. de Bäle II, 143 nr. 103. 567. Dietrich von Ballbronn schließt mit der Stadt Straßburg seiner Gefangennahme wegen eine Sühne, für die er ihr neun genannte Bürgen stellt , welche sich der Entscheidung einer Vierercommission über Sühnbruch zu fügen haben. 1264 Juli 30. Ich Dietrich von Baldeburnen tu kunt allen den, die disen brief gesehen! oder geliörent, daz ich überein bin körnen mit den bürgern von Strazburg und irn belfern umbe inine gevengnisze und alle gevehte, die ich oder mine frünt gegen in mühten han umbe diz urlüge, einre steten süne vür mich und alle mine frünt an geverde. und han ich vür mich und mine frünt und mit mir Wernher von Baldeburnen min brüder, lierr Otte von Elbenstein, Heinrich der Borrer, Rudolf hern Wernhers sun von Baldeburnen und Wernher min sun dise süne gesworn stete zu habenne iemerme. [weiter wie in nr. 557 bis zu bürgen]: minen brüder Wernhern von Baldeburnen und die andern viere, die da obenan genemmet sint, und hern Isenbart und hern Wölfelin von Westhofen, Sifriden hern Ludewiges sun von Marley, Walthern min sun also : swie an den bürgern von Strazburg oder irn belfern von mir oder minen fründen dise süne gebrochen wurt, so sulnt sie sich zü Strazburg oder zü Erstheim oder zü Zabern in entwürfen in den nehsten siben nahten, so sie gemant werdent, niemer dannan ze kummenne, ie daz widertän wurt, und sint schuldig das abe zü tünde, damit die süne gebrochen wurt. herüber sint gekosen" her Reimbolt der Liebenceller, her Reimboldelin, her Friderich der Spender, her Johannes von Sarburg. [weiter wie in nr. 557 mutatis mutandis bis zü Strazburg sie], ich globe öcli, swie der vorgenanten bürgen deheinre stirbet, daz ich in den nehsten viertzehen nahten, so ich gemant würde, ein andern sol geben an dez stat, der ime gemesze sie. swie öch ich Dietrich von Baldeburnen stürbe, so sint her Isenbart und her Wölfelin von Westhofen, Sifrit hern Ludewiges sun von Marley, Walther min sun lidig und sint die andern, die davor genemmet sint, umbe dise süne haft iemerme. wir die vorgenanten bürgen verjehen alles dez, daz da obenan 5 io 15 20 25 30 35 40 1264 433 von uns geschriben ist, und globent a ez bi gesw’ornem eyde, den wir getän hant, zu tünne und zu leistenne an allerslabte geverde. und daz dis stete blibe, so ist dirre brief mit hern Eberbartes des herren von Sultze des chorbischofes von Straz- bürg und hern Dietriches von Baldeburnen ingesigele versigelt, der zweier ingesigele 5 uns begnüget, zeime urkunde. diz beschach, da sit unsers herren gebürte waren zwelfhundert und vier und sebczig jar, an der nehsteü mitwochen nach sant Jacobes mes. S aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 235h der Deberschrift: Dietherichs von Balde- burne sftne gegen den von Strazburg. io 568. Dietrich von Ballbronn, sein Bruder Werner und sein Sohn Walther, Otto von Elbstein und sein Sohn Rudolf, Eisenbart und Wölflin von Westhofen, Sifrid Herrn Ludwigs Sohn von Marlenheim,, Werner Wenser von Molsheim,, Werner Schöhelin von Westhofen und Rudolf Rummolt geloben und verbürgen sich dafür, daß sie bis Michaeli den Bürgern Straßburgs eine Schuld von 60 Mark 15 Silber ablragen werden. 1264 Juli 30. Wir Dietrich von Baldeburnen, Wernher sin brüder, Otto von Elbenstein, Rudolf sin sun, her Ysenbart unde her Wölvelin von Westhoven, Sifrid liern Endewiges sun von Marley, Walther b liern Dietriches sun von Baldeburnen, Wernher der Wenser von Mollesheim, Wernher Schöhelin von Westhoven, Rudolf Rummolt 20 verjelien öffenliche an disen brieve, daz wir den bürgern von Strazburg schuldig sint unverscheidenliche sehzig mark silbers, unde geloben mit güten truwen, daz wir in dis Silber sulnt vergolten han zu saute Michels mes, die nu nahet, swie wir sept. rs das niht entünt, so suln wir uns darnach in den nehesten siben nahten, so wir gemänt werden!, bi gesworneme eide antworten zu Strazburg oder zu Erstheim W oder zu Zabern in nach reliter giselschefte niemer dannan zu kummenne, ie wir das vorgenante silber han vergolten, unde sulnt die burger von Strazburg das Silber leben uffen unsern schaden, den geloben wir in öch abe zu tünne mit deme liöbet- güte. unde daz dis stete blibe, so ist dirre brief mit hern Eberhartes des herren von Sülze des chorbischoves von Strazburg unde hern Dietriches von Baldeburnen so ingesigeln versigelt, der zweier ingesigele uns alle bignüget, zeime urkunde. dis bischach, do sit unsers herren gebürte waren zwelfhundert unde vier unde sehzig jar, an der nehisten mittewochen nach saute Jacobes mes. S aus Straßb. St. A. Gew. n. d. Pfalz lad. 24 nr. 1 or. mb. c. 2 sig. pend. delapsis. a) S globet. b) S add. min durch mtergesetzte Punkte gestrichen. 55 434 1264 569. Otto Kember schließt mit der Stadt Straßburg seiner Gefangennahme wegen eine Sühne, für die er ihr neun genannte Bürgen stellt, welche sich der Entscheidung einer Vierercommission über Sühnbruch zu fügen haben. 1264 August 11. Ich Otto der Kember tu kunt allen den, die disen brief gesehent oder gehörent, daz ich uberein bin kummen mit den bürgern von Strazburg und irn belfern umbe mine gevanenisse und alle gevehte, die ich oder mine friunt gegen in mohten han umbe dis urliuge, einre stetun süne vur mich und alle mine friunt ane geverde. unde han ich unde mit mir her Symund der Limbel von Epfiche, her Rudolf von Baldebürnen, her Cunrat zu Brucken, her Wilhelm unde her Johannes von Achenheim dise süne gesworn stöte zu habenne iemerme. [weiter wie in nr. 558 bis zu bürgen] : her Symunden den Limbel unde die andern viere, die davor genemmet sint, unde beim Wernhern den Stampf, beim Dietrichen den buregraven von Torol- visheim, beim Wernhern den Wenser von Mollesheim, beim Ottun von Elbenstein also : swie an den bürgern von Strazburg oder irn belfern von mir oder minen friunden dise süne gebrochen wurt, so sulnt si sich zu Strazburg oder zu Erstheim oder zu Zabern in entwurten [weiter wie in nr. 558 bis geschriben ist], und in swelhe stat ünder den drien vorgenanten stetun sich iederman geentwurtet, da sol er öch hüben ligende. swie öch under den viern küsern einre stürbet, so sol ich Otto der Kember oder, ob ich niht enbin, die andern, die umbe dise süne haft sint, die sulnt ein andern küsen an des stat, der ein burger zu Strazburg si. ich gelobe öch, swie der vorgenanten bürgen duheinre stürbet, daz ich in den nehisten vierzehen nahten, so ich gemant wurde, ein andern sol geben an des stat, der ime gemözsi si. swie öch ich Otto der Kember stürbe, so sint her Wernlier der Stampf, her Dietrich von Torolvisheim, her Wernher der Wenser, her Otto von Elbenstein lidig unde sint die andern, die davor genemmet sint, umbe dise süne haft iemerme. wir die vorgenanten bürgen verjehen alles des, das da obenan von uns geschriben ist, unde geloben es bi gesworneme eide, den wir getan liant, zu tünne unde zu leistenne ane allerslalite geverde. unde daz dis stete blibe, so ist dirre brief mit hern Dietriches unde beim Hessun der vöte von Wasselnheim unde hem Wern- liers des Stampfls ingesigeln, der zweier ingesigele uns alle bignüget, versigelt zeime urkünde. dis bischach, do sit unsers herren gebürte waren zweihundert unde vier unde seheig jar, an den mäntage nach sante Laurenciun mes. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. 2 sig. pend. Bas erste Siegel trägt die Legende : 8. advocatorum de Wascilnheim. 570. Johannes von Lampertheim schließt mit der Stadt Straßburg seiner Gefangennahme wegen eine Sühne, für die er ihr zehn genannte Bürgen stellt, welche sich der Entscheidung einer Vierercommission über Sühnbruch zu fügen haben. 1264 August 16. Ich Johannes von Lampertheim tü kunt allen den, die disen brief gesehent oder gehörent, daz ich uberein bin kummen mit den bürgern von Strazburg und irn 5 io 15 20 25 30 35 40 1264 435 helfern einre stetun süne vur mich und alle mine vriunt ane geverde umbe mine gevancnisse und alle gevehte, die ich oder mine vriunt gegen in mohtent lian. unde han ich unde mit mir her Wernher der Stampf, her Heinrich von Hermotsheim, Ilug der Tunebolder, her Dietrich der burcgrave von Torolvesheim, Sifrid der Tune- 5 bölder, her Heinrich von Stille vur uns und alle unser vriunt dise sune gesworn stete zu habenne iemerme. [weiter me in nr. 558 Ms zu bürgen] : hern Wernhern den Stampf unde die andern vunfe, die davor genemmet sint, unde hern Burcarten den burcgraven von Nitecke, hern Johannes von Utenheim, hern Albrehten den Kagen, Heinrichen von Erligassen also : [weiter wie in nr. 558 Ms herüber sint io gekosen] her Gozelin von sant Thomane, her Beinhold der Liehenceller, her Bulin Bipelin, her Beinholdelin, [weiter wie in nr. 558 mutatis mutandis Ms gemezsi si]. swie öch ich Johannes von Lampertheim stürbe, so sint her Burcard der burcgrave von Nidecke, her Johannes von Utenheim, her Albreht der Kage, Heinrich von Erligassen lidig unde sint die andern, die davor umbe dise süne haft sint, iemerme 15 haft. wir die vorgenanten bürgen verjehen alles des, das da obenan von uns geschriben ist, unde geloben es bi gesworneme eide, den wir getan hant, zu tünne unde zu leistenne äne allerslahte geverde. unde daz dis stete hübe, so ist dirre brief mit hern Burcartes des burcgraven von Nidecke unde hern Wernhers Stampfes ingesigeln versigelt zeime urkünde. ich Johannes von Lampertheim unde wir die 20 andern vorgenanten bürgen verjehen des, daz uns bignüget der zweier vorgenanten herren ingesigele, die an disen brief sint gehenket. dis bischach, do sit unsers herren gebürte waren zweihundert unde vier unde sehzig jar, an deme nehisten samistage nach unserre vrowen mes der örren. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. sig. pend. Abgefallen 25 ist das Siegel Werner Stampfs. 571. Hug Tunebolder schließt mit der Stadt Straßburg seiner Gefangennahme wegen eine Sühne , für die er ihr zehn genannte Bürgen stellt , welche sich der Entscheidung einer Vierercommission über Sühnbruch zu fügen haben. 1264 September 9. 30 Ich Hug der Tunebolder tu kunt allen den, die disen brief gesehent oder gehören!, daz ich uberein bin kummen mit den bürgern von Strazburg und irn helfern einre steten süne vur mich und alle mine friunt ane geverde umbe mine gevancnisse und alle gevehte, die ich oder mine friunt gegen in mohten han. unde han ich unde mit mir her Berthold von Geizpolzheim, her Heinrich von Stille, her 35 Otto von Geizpolzheim, Heinrich in Erlingassen, Sifrid der Tunebolder min brüder, Sifrid Höbet vur uns und alle unser friunt dise süne gesworn stete zu habenne iemerme. [weiter wie in nr. 558 bis zu bürgen] : hern Bertholden von Geizpolzheim unde die andern vunfe, die davor genemmet sint, unde hern Johannes von Utenheim, hern Heinrichen von Hermotsheim, hern Wernhern den Wenser, hern Hessun 40 von Geizpolzheim also: [weiter wie in nr. 558 bis herüber sint gekosen] her Bülin Bipelin, her Beinboldelin, her Friderich der Spender, her Heinzo der Dürre unde 436 1264 der güte, [weiter wie in nr. 558 mutatis mutandis bis gemezsi si]. swie öch ich Ilug der Tuneholder stürbe, so sint lidig her Johannes von Utenheim, her Heinrich von Hermolsheim, her Wernher der Wenser unde her Hesse von Geizpolzheim unde sint die andern, die davor genemmet sint, umbe dise süne liaft iemerme. wir die vorgenanten bürgen verjelien alles des, das da obenan von uns geschriben ist, unde geloben es bi gesworneme eide, den wir getan hant, zu tünne unde zu leistenne ane allerslabte geverde. unde daz dis stete hübe, so ist dirre brief mit hern Murn- hartes unde hern Johannes von Utenheim ingesigeln versigelt, der zweier ingesigele uns alle bignüget, zeime urkunde. dis biscbacb, do sit unsers herren gebürte warent zweihundert unde vier unde sehzig jar, an deme neliisten cistage nach unser frowen mes der jungem. S aus Straßb. St. A. Versohl. Canzlei-Gew. Corp. IC lad. 15 or. mb. c. sig. pencl. Abgefallen ist das Siegel des Johannes von Uttenheim. 572 . Otto von Ochsenstein quittirt Meister und Rath der Stadt Straßburg über 20 Mark Silber, die ihm Dietrich von Ballbronn in ihrem Namen gezahlt hat. 1264 September 27. Nos Otto domnus de Obsenstein universis et singulis presentium inspectoribus volumus esse not um, quod, nos publice confitemur, viginti marcas argenti nos a domno Dietrico de Baldeburnen nomine . . magistri, consulum et universitatis civium Argentinensium integraliter recepisse. quittantesque eosdem . . magistrum et consules de prefata pecunie summa, qua nobis obligati tenebantur, ipsos reddimus absolutes sigillum nostrum presenti cedule in testimonium appendentes. actum anno domini 1264, sabbato ante festum beati Michahelis. S aus Straßb. St. A. Versohl. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 nr. 30 or. mb. c. sig. pend • delapso. 573 . Dietrich von Kinzheim schließt mit der Stadt Straßburg seiner Gefangennahme wegen eine Sühne, für die er ihr neun genannte Bürgen stellt, welche sich der Entscheidung einer Vierercommission über Sühnbruch zu fügen haben. 1264 October 10. Ich Dietrich von Kunegesheim tu kunt allen den, die disen brief gesehen! oder gehören t, daz ich uberein bin kummen mit den bürgern von Strazburg und irn belfern einre steten süne vur mich und alle mine friunt ane geverde umbe mine gevancnisse und alle gevehte, die ich oder mine friunt gegen in mohten bau. unde bau ich unde mit mir her Volcmar von Stille, her Johannes von Lampertheim, her Hug der Tuneholder, her Anshelm von Mittelliuz, her Cüno von Geizpolzheim vur uns und alle unser friunt dise süne gesworn stete zu habenne iemerme. [weiter wie 5 io 15 20 25 30 35 1264 437 in nr. 558 Ms zu bürgen] : die vunfe herren, die davor genemmet sint, unde hern Wilhelmen den vitzetüm, hern Wernhern von Landesberc, hern Wernhern Stampf, hern Rüdeger Gnippinc also : [weiter wie in nr. 558 Ms herüber sint gelrosen] her Rudolf der herre von Vegersheim, her Heinrich von Ache, her Niclawus der Zorn, 5 her Rülin Ripelin. [weiter xoie in nr. 558 mutatis mutandis Ms gemezsi si]. swie öch ich Dietrich von Kunegesheim stürbe, so sint lidig her Wilhelm der vitzetüm, her Wernher von Landesberc, her Wernher Stampf, her Rüdeger Gnippinc unde sint die andern, di davor genemmet sint, umbe dise süne halt iemerme. wir die vorgenanten bürgen verjehen alles des, das da obenan von uns gescliriben ist, unde io geloben es bi gesworneme eide, den wir getan hant, zu tünne unde zu leistenne ane allerslahte geverde. unde daz dis stöte hübe, so ist dirre brief mit hern Wilhelms . des vitzetümes unde hern Wernhers von Landesberc ingesigeln versigelt, der zweier ingesigele uns alle bignüget, zeime urkünde. dis bischach, do sit unsers herren gebürte waren zwelfhundert unde vier unde sehzig jar, an deme nebisten frietage 15 vor sante Gallen mes. S aus Straßb. St. A. Versohl. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. 2 sig. pend. Zwei gut erhaltene Siegel, vom zweiten nur die Legende etwas verwischt: S. Willehelmi Bege[ron]i[s], 574. Das Bomcapitel von Oonstam theilt Meister mul Rath der Stadt Straßburg 20 mit, daß Konrad Keppi zum Gesinde des Klosters Buchau gehörig den verstorbenen Straßburger Bürger Egeno zu beerben zunächst berechtigt sei. 1264 October 31. Gonstanz. B[ertholdus] decanus, C[onradus] prepositus, Ber[tholdus] thesaurarius totumque capitulum Constantiensis ecclesie discretis viris, advocato et consilio Argentinensis 25 civitatis, salutem et in domino caritatem. scimus et veraciter intelleximus a discreto viro magistro Walkono dilecto concanonico nostro, quod Egino concivis vester nuper defunctus, qui eidem magistro quatuor annis et amplius servierat et eum pro familia tenebat, monasterium Buchaugiense Constantiensis dyocesis pertinebat et C[onradus] dictus Eeppi, qui de familia hominum Buchaugiensis monaslerii 30 simililer extat, sibi attinebat ex parte patris in secunda linea consanguinitatis. cum proximus heres non intersit, succedere teneatur eidem tarn ex propinquitate quam ex conditione hominum monasterii memorati. in cujus rei testimonium jam dicto C[onrado] presentes litteras concessimus sigillo capituli Constantiensis ecclesie commu- nitas. datum Constantie anno domini 1264, in vigilia omnium sanctorum. 35 S aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 251b m n der Ueberschrift: daz Cftnrat Keppi nehste erbe sie Erben seligen. 438 1264 575 . Mechtild die Aeblissin von Buchau bittet ihre Verwandten den Straßburger Official Walther und seinen Bruder Konrad von Dellmensingen, für die Erbberechtigung Konrad Keppi's eines Buchauer Dieners bei Meister und, Rath der Stadt Straßburg Zeugniß und Fürsprache einznlegen. 1264 October 31 Constanz. Meclit[ildis] de providentia dei abbatissa monasterii Buchaugiensis Conslantiensis diocesis predilectis consanguineis suis dominis Waltero officiali curie Argentinensis et C[onrado] fratri suo dictis de Talmazingen salutem cum maxima reverentia et honore. in causa, quam famulus ecclesie nostre C[onradus] dictus Keppi lator presentium super successione nepotis sui Egenonis nuper defuncti coram advocato, consulibus et civibus Argentinensibus habere dinoscitur l , amore nostri et justitie, unde satis confidimus, testimonium loco nostri eidem C[onrado] dignemini perhibere, quod idem Egeno in secunda linea consanguinitatis ex parte patris predicto C[onrado] attinebat. unde sibi succedere, cum proximus heres non intersit, teneatur, maxime cum uterque ipsorum ecclesie. nostre attinere videatur, et occasione conditionis de jure et approbata consuetudine sibi succedere tamquam heres proximus teneatur. insuper circa dictum negotium et in aliis, cum a vobis requisierit, jam dictum Con- radum dilectionis nostre respectu dignemini promovere. datum Constantie in vigilia omnium sanctorum, indictione 8. S aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 241® mit der Ueberschrift: daz die eptisschin von Buchaugien den von Strazburg gescriben het, daz Cftnrat Kepi nehste erbe sie Egen sins nefen und daz sie ime darumbe in sinen Sachen beholfen sient. 576 . Bischof Heinrich von Straßburg gelobt der Stadt Straßburg seine weitere Kriegshilfe trotz der zwischen ihm und Walther von Oeroldsech geschlossenen Sühne. 1264 November 8. Iieinricus dei gratia Argentinensis episcopus. attendentes ecclesie nostre necessitatem statumque tranquillum eidem, prout nostrum requirit officium, volentes in quantum possumus preparare, dilectos ac tideles nostros cives Argentinenses, quibus eciam ante nostre tempus sublimationis contra suos adversarios fidele ac juramento vallatum conspirationis vinclum nos univit, proinde rogavimus, ut, quod cum viro nobili Walthero domino de Geroltsecke conpositionem amicabilem inire nobis liceret, de ipsorum voluntate procederet et consensu, quoniam per hanc nostram conpositionem preambulam ipsorum suorumque fautorum contra eundem dominum ventilata discordia fine desiderato posset commodius terminari, cum nos in consequentibus interponere contingeret partes noslras. verum quia prefati cives nostri s in hac parte precibus annuerunt, nos eisdem promisimus et promittimus bona tide, quod non obstante conpositione prenarrata ipsos tarn munitionibus quam nostris armatis contra suos emulos juvare tenemur et juvabimus, velut ante eisdem 5 io 15 20 25 30 35 1 Cfr. nr. 574. 1264 439 obligati fuimus, Consilium et auxilium fideliter inpendendo. in cujus rei testimonium presentes litteras sigillo nostro predictis nostris civibus conferimus roboratas. actum et datum anno domini 1264, sabbato proximo ante festum beati Martini. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3» or. mb. c. sig. pend. 5 Gedruckt darnach bei Schöpflin Als. dipl. I, 450 nr. 629. Nach Briefhuch A fol. 250» im Straßb. St. A. bei Wencker Disqu. de ussburg. p. 22 nr. 4. 577. Meister und Rath der Stadt Straßburg dehnen den zwischen ihnen und ihrer Partei und Walther von Qeroldsech mit seinen Bundesgenossen bereits bis Martini verlängerten Waffenstillstand weiter bis zum St. Hylarientage aus. 1264 io November 8. Wir Reinbold der Liebenceller der meister, der rät unde die gemeinde von Strazburg verjehen unde geloben öffenliche an disen brieven, daz wir den fride, der zwischen beim Walthern deme herren von Geroltsecke und allen sinen belfern einsite unde zwischen uns und unsern belfern andersite was unze saute Martins 15 mes, die nu nahet, gelengert 1 , haben aber vurbas unze sante Hylarius mes, die nu kummet, gelengert unde sulnt den fride stete halten in alle" wiz, also die ersten fride zwischen uns sint gewesen und also der fride vernunt zu san.t Otelien mes wart gemäht 2 , es sol och sin ane geverde. were daz der kiser duheinre niht mohte comen zu kisenne, swedertalb das were, da sol man einen andern an des stat 20 nemen, der ein biderman si. unde haben wir iezu beim Niclawusen den Zorn genommen zeime kiser zu beim Johannes deme schultheissen von Gengenbach, der öch ie kiser was. der herre von Geroltsecke der het-von graven Gunrate von Fri- burg Sicherheit und ander brieve über disen fride vur in unde die, die in anhörnt, daz aber dis stete blibe, so han wir ime disen brief geben mit unsers herren bischof 25 Heinriches von Strazburg unde mit unserme ingesigele versigelt zeime urkunde. dis bischach, do sit unsers herren gebürte waren zwelfhundert unde vier unde sehzig jar, an deme nehisten sammestage vor sante Martins mes. S aus Straßb. St. A. Versohl. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. 2 sig. pend. delapsis. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 253b ibid. bei Schöpflin Als. dipl. I, 450 nr. 628. 30 578. 28 Klöster des Straßburger Bisthums verzichten in Anerkennung des von Bischof Heinrich mit der Stadt Straßburg geschlossenen Vergleichs auf allen Ersatz des ihnen von den Straßburger Bürgern in ihrem Kriege mit Bischof Walther zugefügten Schadens. 1264 November 18 Straßburg auf der Synode. Nos miseratione divina . . abbatisse monasteriorum sancti Stephani Argenti- 35 nensis, in Erstheim, in Andelahe, in Ezschowe, in Ilohenburc et in Nidermunster, Nov. 11 1265 Jan. 13 1263 Dez. 13 1 Cfr. nr. 566. 2 Cfr. nr. 540. in Kunigesbrucken et nos magistre in Sindelsberc et de sancto Johanne, nos quoque abbates in Swarzalie, in Gengenbach, in Schütter, in Ettenheimmnnster, in Ebers- beimmunster, in llugeshoven, in Altdorf, in Morsmunster, in Nuwilre et de sancta Walpurgi, nos eciam prepositi, decani et capitula in Surburg, in Ilaselahe et de sancto Leonardo et in Honowe, nos quoque prepositi de sancto Arbogasto et de Ytenwilre et de Trutenhusen et prepositus hospitalis in Ilagenowe, prior fratrum apud Steigern, nos quoque conventus seu collegia ad singulos et singulas prenomi- natos et abbates et abbatissas, magistras et magistros ac prepositos spectantes et spectancia universis et singulis presentium inspectoribus tarn presentibus quam futuris volumus esse notum, quod, cum inter hone memorie dominum W[altherum] quondam Argentinensem episcopum ex una et magistros, consules et universitatem civium Argentinensium ex parte altera aliquante tempore verteretur materia questionis tandemque succedente venerabili patre ac domino nostro II[einrico] dei gratia Argentinensi episcopo eadem discordia amicabili interveniente conpositione fuerit terminata, nos eidem conpositioni consencientes ipsamque ratam tenentes per omnia et acceptam, neve eciam eandem conpositionem umquam in posterum occasione nostri contingat aliquatenus violari, immo ut perpetue firmitatis robur obtineat, tarn a nobis quam eciam. nostris successoribus inviolabiliter fide media et sub debito juramenli a nobis prestiti observanda omne dampnum, si quod predicta constante guerra in rapinis, incendiis, in personarum captivationibus per supradictos cives vel eorundem fautores nobis ecclesiis et monasteriis nostris extitit irrogatum, simpliciter relaxamus et remittimus puro corde, renunciantes quoad hec Omnibus litteris a sede apostolica vel aliunde contra cives eosdem inpetratis seu inpetrandis, nec inpetratis utemur nec inpetracionem earundem ratam habebimus quoquo modo, in horum autem probacionem perpetuamque memoriam sigillis nostris presentem litteram prefatis civibus conferimus roboratam. actum et datum in publica synodo Argentinensi anno domini 1264, feria 3 post Martini. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3» or. mb. c. 40 sig. pend. Sehr gut erhaltene Siegel der Aebtissinnen und der Convente von St. Stephan zu Straßburg, von Andlau, Niedermünster, Sindelsberg, St. Johann, der Aebte von Gengenbach und Schuttern, der Aebte und der Convente von Schwareach, Ettenheimmünster, Ebersheimmünster, Hugshofen, Altorf, Maursmünster, Neuweiler, Walburg, des Dekans von Surburg, des Dekans und Capitels von Haslach, des Dekans von St. Leonhard, des Dekans und Capitels von Honau, des Frohstes und des Capitels von St. Arbogast, der Frohste von Ittenweiler, Truttenhausen, Hagenau und des Priors von Steigen. Alle übrigen Siegel sind abgefallen. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 53b Und. bei Wencker Disqu. de ussburg. p. 26 nr. 7 — Liinig XIV, 730 nr. 11. 579 . Bischof Heinrich von Straßburg fordert die Klöster seines Bisthums auf, den ihnen vor gelegten Sühnebrief dem Synodalbeschluß gemäß mit ihren Siegeln zu versehen. 1264 November 21. lleinricus dei gratia Argentinensis episcopus dilectis in Christo universis abba- tibus, abbatissis et eorum conventibus, prepositis, decanis et capitulis monasteriorum, 5 io 15 20 25 30 35 40 1264 441 prepositis seu magistris per Argentinensem diocesim constitutis, ad quos presentes pervenerint, sinceram caritatem in domino cum salute. vestram sinceritatem rogamus in domino et salva pace vobis damus presentibus in mandatis, quatinus litteris conpositionis vobis exliibitis 1 sigilla vestra, proul in publica nostra synodo decre- 5 vimus, appendatis. scimus enim hoc ecclesie nostre statui et libertatibus ecclesia- sticis quam plurimum expedire. datum anno domini 1264, feria 6 proxima ante festum beate Katherine. 8 aus Slraßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3» or. mb. c. sig. pend. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 53a ibid. bei Wencker Disqu. de ussburg. p. 26 nr. 6 10 = Lünig XVII, 875 nr. 22. 580 . Graf Hugo von Lützelstein und Heinrich von Lichtenberg schließen •zwischen Eberhard von Ettendorf und der Stadt Straßburg einen bis zur Lichtmeß nächsten Jahres laufenden Waffenstillstand. 1264 November 29. Wir Hugo der grave von Lutzeinstein, Heinrich von Liehtemberg tunt kunt 15 allen den, die disen briet gesehen! oder gehören!, daz wir zwischen beim Eberharte von Etendorf und den bürgern algemeine von Strazburg haben gemäht einen fride hinnan untzer liehtmes, die nü nabet, und globen den bürgern von Strazburg, swas in disen fride gescliiht von beim Eberbartes wegen von Etendorf, daz wir in das sülnt bessern und abetün. ich Eberbart von Etendorf globe disen fride stete zu 20 babenne an allerslabte geverde. das aber diz stete hübe, derumbe geben wir den bürgern von Strazburg disen brief mit unsern ingesigeln versigelt zeime urkunde. diz besckach, da sit unsers herren gebürte waren zwelfbundert unde vier und sehtzig jar, an sant Andres abende. 8 aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 252b m n der Uebersclvrift: der fride zwischen! hern 25 Eberharte von Etendorf und den von Strazburg uf ein zil. 581 . Domprobst Berthold von Straßburg befiehlt dem Domsänger, zwei Briefe sofort mit dem Siegel des Domcapitels zu versehen, um den Straßburger Bürgern keinen Anlaß zum Aerger zu geben. 1264 December 6. B[ertholdus] prepositus Argentinensis honorando viro . . cantori ejusdem ecclesie so quicquid potest honoris. licet nos per litteras nostras vobis scripserimus inhibentes, ne aliquibus litteris sigillum nostri capituli appenderetis nisi de nostro consensu et voluntate, verum quia capitulum nostrum nuper vobis transmisit quasdam litteras sigillandas, unam videlicet, in qua fuerat appensum sigillum domini nostri episcopi, aliam vero pro procuratorio ad sedein apostolicam mittende, et easdem litteras propter 35 nostram inhibicionem sigillare recusaveritis, vobis presentibus mandamus et in vir- tute sancte obediencie precipimus, quatinus sepefatis litteris, cum vobis transmisse i Darunter ist wohl der Verzicht der Klöster auf Schadenersatz den Straßburger Bürgern gegenüber zu verstehen. Cfr. nr. 578. 126 S Febr. 2 56 442 1264 I fuerint, sine more dispendio et omni alia occasione remota sigillum nostrum appo- natis, ne ex hujusmodi inpedimento, quod timendum est, civibus Argentinensis civitatis detur materia contra nos et totum clerum malingnandi. datum anno domini 1264, in die Nicolai. i T aus Straßb. Thom. A. Dominicains lad. 3 or. mb. c. sig. pend. laeso. 5 582. Domdekan Bertkold von Straßburg bittet den Domsänger, ein an den Pabst gerichtetes Schreiben der Straßburger Bürger ohne Verzug mit dem Capitelssiegel zu versehen. [1264] December 6. Viro venerabili et amico speciali . . cantori Argentinensi Bfertholdus] decanus ejusdem ecclesie salutem et paratam ad omnia voluntatem. vestram sicut sepius 10 ita et nunc sollicitamus, monemus et omni qua possumus affectione rogamus dilec- tionem, quatinus litteris civium Argentinensium ad papam dirigendis sine aliqua dilatione seu protractione sigillum capituli nostri appendatis et appendere non diffe- ratis, cum mora et protractio posset esse periculosa. et quia sigillum nostrum penes nos non habemus, sigillo patrui nostri Bjertlioldi] custodis presentibus usi 15 sumus. datum in die beati Nicolai. T aus Straßb. Thom. A. Dominicains lad. 3 or. mb. c. sig. pend. laeso. Das Stück steht bei ähnlichem Inhalt und demselben Tagesdatum wohl mit nr. 581 in engstem Zusammenhang. 583. Das Domcapitel von Constanz theilt Meister und Rath der Stadt Straßburg 20 mit, Konrad Keppi von Ottmarsheim habe vor ihm durch zwei Zeugen erwiesen, daß er des verstorbnen Egeno nächster Erbe sei. 1264 December 10 Constanz. C[onradus] prepositus, Ber[tholdus] decanus, Ber[tholdus] thesaurarius totumque capitulum Gonstantiensis ecclesie viris providis discretis et in Omnibus circumspectis, advocato seu magistro civium et consulibus Argentinensis civitatis, salutem et in 25 domino caritatem. vestre cupimus constare providentie, quod constitutus coram Dez. to nobis in choro Gonstantiensi proxima feria quarta post festum beati Nicolay C onradus dictus Keppi de Ohtmarsheim lator presentium duos idoneos testes produxit et plures produxisset, si per malum statum terre et viarum discrimina non fuisset impeditus, super eo, quod ipse proximus heres esset quondam Egenonis nepotis sui in secundo 30 gradu, Heinricum videlicet de Ertingen et Gonradum de Buchaugia pertinentes monasterio Buchaugiensi, qui jurati concorditer deposuerunt, quod idem Gonradus prelibato E genoni defuncto succedere leneretur de jure et consuetudine hactenus approbata. preterea ego magister Walkonus concanonicus ipsorum testimonium perhibeo de premissis. in cujus rei evidens testimonium presentes vobis dirigimus 35 litteras appensione sigilli nostri communitas. datum Constantie anno 1264, die predicta. S aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 241 a mit der Ueberschrift: daz Cftnrat Kepi erziiget het zft Costencze, daz er nehste erbe sie Egen seligen sin nefen. Cfr. nr. 574 u. 575. Gedruckt darnach bei Schöpflin Als. dipl. I, 451 nr. 631. 1264 443 584 . Meclitild die Aebtissin von Buchau bezeugt Meister und Rath der Stadt Straßburg, daß Konrad Keppi von Ottmarsheim auf das Erbe des verstorbnen Egeno, die beide dem Kloster hörig seien, das nächste Anrecht habe. 1264 Becember 10 Buchau. 5 M[echtildis] de providentia dei abbatissa monasterii Buchaugiensis viris providis discretis et in omnibus circumspectis, advocato seu magistro civium et consulibus Argentinensis civitatis, orationes in domino cum salute. vestre cupio constare providentie per presentes, quod felicis memorie Egeno nuper defunctus pleno jure attinebat monasterio prelibato et C[onradus] dictus Keppi de Ohtmarsheim similiter io attinet eidem monasterio et linea consanguinitatis in secundo gradu sibi invicem attinebant. unde, cum predictus E geno viam sit universe carnis ingressus, verissime et deo teste confiteor et dico, quod prelibatus C[onradus] dictus Keppi sibi de jure succedere tenetur. in hujus igitur rei evidens testimonium presentes vobis dirigo litteras sigillo mei appensione communitas. datum Buchaugie anno domini 1264, 15 proxima feria quarta post Nicolai. S aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 251b m it der XJeberschrift : daz Ciinrat Keppi nehste erbe sie Egen seligen. Cfr. nr. 574, 575 u. 583. 585 . Peter von Berstett verbürgt sich den Bürgern Straßburgs für den Zurner. 1264 Becember 20. so Ich Peter von Berstette vergihe öffenliche an disem briete, daz ich bürge bin umbe den Zürner gegen den bürgern von Strazburg in alle wis, alse an den brieten stat, die mit hern Wilhelms dez Begers ingesigele sint versigelt. daz hau ich öch geschattet an dis briefelin gehencket zeime urkunde. diz beschach an sant Thomans abende nach gottes gebürte zwelfhundert und vier und sehtzig jar. 25 S aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 226 a mit der Ueberschrift: daz Peter von Berstette bürge ist gegen den von Strazburg vür den Zürner. 586 . Bischof Heinrich und das Bomcapitel von Straßburg bitten den Bomsänger, einen vom Bischof bereits besiegelten Brief sogleich mit dem Capitelssiegel zu versehen, da Gefahr im Verzüge sei. 1264 Straßburg. 30 Hfeinricus] dei gratia episcopus et capitulum Argentinense . . cantori Argen- tinensi salutem et dilectionem. cum nos unanimiter concordaverimus, ut litteram, quam lator presentium sigillatam domini nostri episcopi sigillo secum defert, sigil- letur sigillo capituli, dilectionem vestram quam intime rogamus, quatenus ipsam statim, visis presentibus, sigillare sigillo ipsius capituli nullatenus differatis, maxime 35 cum mora periculosa existat et provida deliberatione prehabita secundum statum temporis ecclesie nostre videatur quam plurimum expedire. nos vero capitulum, quia 444 1264 — 1265 sigillum nostrum penes nos, ut scitis, non habemus, sigillo domini nostri episcopi usi sumus. datum Argentine anno 1264. S aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 238b mit der UeberscJirift: daz der senger zftm tftme einen brief mit dez cappittels ingesigel versigeln sol. Aller Wahrscheinlichkeit nach ist das Stück in den Deccmber des Jahrs 1264 zu setzen, da sein Inhalt an den der nr. 581 u. 582 stark anklingt. 587 . Guntram, Albrecht und Dietrich von Epfig geloben, sich dem Spruch eines Schiedsgerichtes in ihrem Streit mit dem Francishanerinnenhloster zu Straßburg das Gut ihrer Anverwandten Gertrud von Epfig betreffend zu unterwerfen. 1264. leb Gundram und ich Albrebt und Dieterrihc wir drie brüdere von Epphecbe tunt allen den bunt, die disen brief sehent, daz wir gelobent stete ze habenne, swaz her Dieterrihc imme kirhove und her Symunt Limbil und schulteise Rudolf getunt an der scliiedunge umbe die missehelle, die under uns und der abtissin und der convente von sancto Francisco in Strazburcb umbe swester Gertrude gut von Epliiche unseris veteren tholer. und enmugent dise drie, an die wir ez gelazen haben, und die drie, die die abtissin und der convente gein uns genomen haben, niht ubereinkomen, so sol man mit gemeinem rate einen obeman nemen. und swie ez der scheidet, daz welle wir in derselben stetikeit haben, und zu einer gehutnusse und zu einer stetikeit dirre geginwartigen dinge so festene wir disen brief mit unserm ingesigele. datum anno domini 1264. H aus Straßb. Hosp. A. lad. 49 fase. 12 or. mb. c. sig. pend. Gut erhaltenes Siegel Alberts von Epfig. 588 . Das St. Thomascapitel zu Straßburg verleiht seinem Pfründner Burchard und dessen Nachfolgern einen neben der Bücherei am Wasser daselbst belegenen Hof unter gewissen Bau- und Zinsverpflichtungen. 1265 Januar 2. Nos B urcardus deccanus, E rbo cantor, . . scolasticus 1 , llenricus custos totum capitulumque ecclesie sancti Thome Argentinensis Omnibus, ad quos presentes littere pervenerint, notitiam subscriptorum. tenore presentium confitemur publice pro- testantes, quod nos de communi consensu et bona voluntate inter nos habita, pen- sata ultilitate ecclesie nostre predicte, curiam nostram spectantem ad nostrum capi- tulum sitam prope pistrinum nostrum juxta aquam 1 2 Burchardo prebendario ecclesie nostre, quoad vixerit, libere, pacifice et quiete ac sine omni censuum solutione contulimus, donavimus et concessimus possidendam tali mediante condicione, quod in ea construat idem B urchardus edificia viginti marcarum. sui etiam successores 1 Walterus mit Namen, wie aus der Legende seines Siegels hervorgeht. 2 Wohl identisch mit der von Ch. Schmidt Hist, du chap. de s. Thom. p. 265 im Jahr 1401 erwähnt gefundenen curia sita ante ecclesiam juxta pistrinum capituli et tendit retro ad Bruscam juxta curiam zum Eselskopf. 5 10 15 20 25 30 35 1265 445 in dicta prebenda sua post mortem ipsius Bur chardi perpeluo, si voluerint, sine qualibet contradictione pro annuo censu scilicet triginta solidorum Argentinensium retinebunt curiam antedictam. quos triginta solidos exsolvent in feste nativitatis Dez. is domini et in feste beati Johannis baptiste, videlicet in utroque feste mediam partem j un i u 5 capitulo memorato. si vero prefatus Bur chardus quocunque casu eontingente a cesserit dicte sue probende, tarnen ipsam curiam retinebit et recipiet usumfructum ejusdem, quam diu vixerit, vel alium, quemcunque voluerit, recipere faciet pro libitu b sue voluntatis. prefati etiam Bur chardus et sui successores, si predictam curiam personaliter inbabitare noluerint, ipsam locare possunt pro annuo censu personis idoneis et io honestis non tabernariis, quem censum etiam recipient totum, dummodo persolvant dictos triginta solides capitulo, ut superius est expressum. servabunt etiam et retinebunt suis exspensis predicti successores edificia curie predicte in eo statu, quo ea invenerint. nec tarnen tenentur ad reedificationem ipsius curie, si per incendium vel quocunque alio casu penitus curia devastaretur; sed sic area redibit ad capitulum, 15 nisi aliquis successorum sponte sub condicione prescripla voluerit reedificare suis exspensis curiam antedictam. in cujus rei memoriam perpeluam et probationem nos presentibus sigillum capituli nostri cum nostris fecimus sigillis appendi. actum et datum anno domini 1265, in crastino circumcisionis domini. T aus Straßb. Thom. A. Titres lad. 12 or. mb. c. 5 sig. pend. partim laesis. 20 389. Walther Flesche schließt mit der Stadt Straßburg seiner Gefangennahme wegen eine Sühne , für die er ihr sechs genannte Bürgen stellt, welche sich der Entscheidung von zwei Herren über Sühnbruch zu fügen haben. 1265 Januar 5. Ich Walther Flesche tu kunt allen den, die disen brief gesehent oder gehören!, daz ich uberein bin körnen mit den bürgern von Strazburg und irn belfern einre 25 steten süne vur mich und alle mine friunt ane geverde umbe mine gevancnisse und alle gevelite, die ich oder mine friunt gegen in mohten hau. unde han ich unde mit mir her Albreht von Kerzeveit, her Stehenlin von Bischovesheim, her Burcart Flesche von Bischovesheim, her Ulrich der Munich von Bischovesheim, her Wernher Schöhelin und her Ysenbart von Westhoven vur uns und alle unser friunt dise 30 süne gesworn stete zu habenne iemerme. [ weiter wie in nr. 558 bis zu biurgen] die vorgenanten sehz herren also : swie an den bürgern von Strazburg oder irn belfern von mir oder minen friunden dise süne gebrochen wurt, daz si sich zu Strazburg innewendig der rincmurn entwirrten in den nehisten siben nahten, so si gemant werden!, niemer dannan zu kummenne, ie das widertan wurt, unde sint schuldig 35 das abe zu tünne, damitte die süne gebrochen wurt. herüber sint gekosen her Bein- hold der Liebenceller, her Bulin Bipelin. swie die zwene [weiter wie in nr. 558 mutatis mutandis bis getorste entwurten], der sol sich zu Erstheim oder zu Binowe in entwurten. unde swer sich iederman geentwurtet, da sol er öch hüben ligende. ich gelobe öch, swie der vorgenanten bürgen duheinre stirbet, daz ich in den a) T contigente. b) T libatu. nehisten vierzehen nahten, so ich gemant wurde, ein andern sol geben an des stat, der ime gemßzsi si. wir die vorgenanten bürgen verjehen alles des, das da obenan von uns gescbriben ist, unde geloben es bi gesworneme eide, den wir getan baut, zu tünne unde zu leistenne ane allerslabte geverde. unde daz dis stete hübe, derumbe ist dirre briet mit hern Ludewiges ingesigele von Berclieim, des uns alle bignüget, versigelt zeime urkunde. dis bischach, do sit unsers herren gebürte waren zweihundert unde vunf unde sehzig jar, amme zweiten abende. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. sig. pend. delapso. 590. Johannes von Wilsberg schließt mit der Stadt Straßburg seiner Gefangennahme wegen eine Sühne, gelobt ihr Beistand gegen Walther von Geroldsech und dessen Verwandten und stellt dafür sechs genannte Bürgen, welche sich der Entscheidung von zwei Herren über Sühnbruch zu unterwerfen haben. 1265 Januar 12. Ich Johannes von Wildesberc tu kunt allen den, die disen briet gesehen! oder gehören!, daz ich uberein bin komen mit den bürgern von Strazburg und irn heitern einre steten süne vur mich und alle mine friunt ane gevörde umbe mine gevanc- nisse und alle gevehte, die ich oder mine friunt gegen in molilent han. dise süne bau ich gesworn stöte zu liabenne vur mich und alle mine friunt iemerme. ich gelobe öcb bi gesworneme eide, daz ich und alle mine friunt den bürgern von Strazburg und irn heitern umbe dise getat niemer leit noch schaden noch laster sulnt getün und daz ich wider si niemerme in keime urliuge gehelfen sol. ich gelobe öcb, daz ich in sol helfen wider hern Walthern den herren von Geroltsecke unde des kinden nach minen staten, so ich beste mag, ane geverde. ich gelobe öcb, daz disen eit nieman abetriben noch werben sol noch von den halbste noch von geist- licheme geribte. daz dise gelubede unde dise süne stete hübe, derumbe gib ich in zu biurgen liern Ottun von Marley den vitzetüm, hern Ottun von Fleigeslieim, hern Lamprebten von Sweinheim, hern Hartungen von Widen, hern Heinrichen von Huzpergen und Ottun den Kember von Mollesheim also : [weiter wie in nr. 589 bis herüber sint gekosen] her Gozelin von sant Thoman, her Niclawus der Zorn, swie die zwöne oder andere, die nach in an ir stat uzser den bürgern von Strazburg gekosen werden!, bi deine eide urvarnt unde sprechen!, daz die süne gebrochen si, so sulnt die biurgen leisten also davor gescbriben ist. unde swie under den kiesern einre stirbet, so sol ich ein andern kiesen an des stat, der ein burger zu Strazburg si. ich gelobe öcb, [weiter wie in nr. 589 bis geverde]. daz aber dis stete hübe, derumbe ist dirre briet mit unsers herren her Symundes von Geroltsecke ingesigele versigelt, des uns alle bignüget, zeime urkunde. dis bischach, do sit unsers herren gebürte waren zweihundert unde vunf unde sehzig jar, an sante Gleries abende. 5 10 15 20 25 30 35 S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. sig. pend. delapso. 1265 447 591 . Die Straßburger Archidiaconen Eberhard wn Entringen und Konrad von Dellmensingen beurkunden, daß Reinbold, ein Geistlicher von Westhofen, Gitter im Dorf und Bann Quatzenheim dem Steinhause in der Kriegsgasse zu Straßburg zum Besten der dasselbe bewohnenden zwölf Schwestern geschenkt habe. 1265 Januar 22. 5 Coram nobis judice curie Argentinensis E[berhardo] de Enringen et C[onrado] de Talmazzingen archidiaconis Argentinensibus constitutus Renboldus clericus de Westbovin donavit et tradidit proprietatem medietatis unius mansus et aliorum bonorum subscriptorum sitorum in villa et banno Quazinheim ad domum lapideam sitam in parrochia sancti Petri senioris in vico, qui dicitur dez Grigez gazze, sitam 1 io apud domum Johannis dicti Episcopi, quam inhabitare debent duodecim sorores, in remedium anime sue libere et absolute, retento tarnen sibi usufructu eorundem bonorum pro tempore vite sue sic videlicet, ut, quecunque priorissa monasterii sancte Elizabeth extra muros Argentinenses pro tempore fuerit, receptis reditibus de bonis hujusmodi provenientibus, ipsos distribuat et dispenset ad comparationem 15 luminum et lignorum necessariorum dictis sororibus, que pro tempore in domo fuerint prenotata. si quid autem residuum fuerit, id priorissa prefata ad refectionem domus predicte et aliorum, que sibi visa fuerint expedire predictis sororibus, diligenter custodiat et conservet. in cujus rei evidenliam sigilla nostra ad petitionem prefati R enboldi clerici presentibus sunt appensa. [ folgt eine Specification der geschenkten 20 Güter.] acta sunt hec anno domini 1265, 11 kalendas februarii. S aus Straßb. St. A. lad. s. Nicolai in undis OPQ or. mb. e. 2 sig. pend. laesis. 592 . Heinrich von Schalkendorf, Walther von Bitsch , Rildeger Gnipping, Anselm von Ichtratzheim, Wirich von Rimburg, Anselm Fürst, Burchard von Odratzheim und Sifrid Ludwigs Sohn von Marlenkeim verbürgen sich den Bürgern 25 Straßburgs für die Freilassung Werners von Neugartkeim bis zum nächsten Palmsonntag um 15 Mark Silber und Werners Zehrungskosten. 1265 Januar 23. Wir Heinrich von Schalkendorf, Walther von Bitz, Rüdeger Gnippinc, Anshelm von Uhtratsheim, Wirich von Rimburg, Ansbelm der Vurste, Burcart von Odratsheim, Sifrid hern Ludewiges sun von Marley tunt kunt allen den, die disen 30 brief gesehent oder gehörent, daz wir baut uzgenummen Wernbern von Nugurte umbe den meister, den rat unde die gemeinde von Strazburg zu den balmetage, der nu nahet, wider zu entwurtenne. unde swie er sich denne wider gentwurtet in die ringe, so sol man uns disen brief widergeben unde sin wir lidig unser gelubede unde unser eide, die wir umb in baut getan den bürgern von Strazburg. ist aber 35 daz er bricliet, so sin wir schuldig unverscheidenlicbe den bürgern von Strazburg vunfzeben mark Silbers unde sine zerunge unde sint haft bi gesworneme eide vur 1 Jenes erste Straßburger Beginenhaus, dessen Stiftung Ch. Schmidt in das Jahr 1255 setzt. Vergl. Straßb. Gassen- u. Häusernamen i. Mittelalter S. 97. Marz 29 448 1265 in unde alle sine friunt ane geverde umbe eine süne den vorgenanten bürgern von Strazburg. die haben wir mit ime in getan bi gesworneme eide also : swie an den bürgern von Strazburg oder irn belfern von ime oder sinen friunden dise süne gebrochen wurt, so suln wir uns in den nehisten siben nahten, so wir gemänt werdent, bi gesworneme eide entwinden zu Strazburg innewendig der rincmurn s niemer dannan zu kummenne, ie das widertän wurt, unde sint schuldig das abe zu tünne, damitte die süne gebrochen wurt. herüber sint gekosen her Burcart unde her Friderich die Spendere. swie die zwene oder andere, die nach in an ir stat uzser den bürgern von Strazburg gekosen werdent, bi deme eide urvarnt unde sprechen!,, daz die süne gebrochen si, so suln wir leisten, also davor geschriben 10 stat. wir geloben öch, zwie er brichet, daz wir uns entwirrten! zü Strazburg innewendig der rincmurn in den nehisten siben nahten, so wir gemänt werdent, niemer dannan zu kummenne, ie wir das vorgenante Silber haben vergolten unde sine zerunge den bürgern von Strazburg, unde sint doch haft umbe dise süne, also da obenan geschriben ist. were aber daz er hiezwischen stiurbe, so sin wir lidig umbe 15 dise vunfzehen mark unde sint aber haft umbe sine zerunge drumbe zu leistenne, also davor bischeiden ist, unde sint öch haft umbe dise süne iemerme vur alle sine friunt ane geverde. swie öch under den vorgenanten kiesern einre sturbet, so sol Wernher von Nugurte oder, ob er niht enist, so suln wir ein andern kiesen an des stat, der ein burger zu Strazburg si. ich Wernher von Nugurte vergihe des, daz 20 ich dirre süne uberein bin kummen mit den vorgenanten bürgern von Strazburg unde irn belfern vur mich und alle mine friunt umbe mine gevancnisse unde alle gevehte, die ich gegen in mohte han, unde gelobe si bi gesworneme eide stete zu habenne iemerme ane allerslahte geverde. ich gelobe öch, swie der vorgenanten bürgen duheinre stirbet, daz ich in deme nehisten manote, so ich gemänt wurde, 25 ein andern sol geben an des stat, der ime gemezsi si. daz aber dis stete blibe, derumbe ist dirre brief mit hern Burcartes von Hohenstein ingesigele, des uns alle bignüget, versigelt zeime urkunde. dis biscliach, do sit unsers herren gebürte waren zwelfhundert unde vunf unde sehzig jar, an deme nehisten frietage nach sant Agnese tage. 30 S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 nr. 72 or. mb. c. sig. pend. 593 . Konrad Zurner von Lampertheim schließt mit der Stadt Straßburg seiner Gefangennahme wegen eine Sühne, für die er ihr sechs genannte Bürgen stellt, welche sich der Entscheidung von zwei Herren über Sühnbruch zu fügen haben. 1265 Januar 29. 35 Ich Cünrat von Lampertheim der Zurner tü kunt allen den, die disen brief gesehen! oder gehören!, daz ich uberein bin kummen mit den bürgern von Strazburg und irn belfern einre steten süne vur mich und alle mine friunt ane geverde umbe mine gevancnisse und alle gevehte, die ich oder mine friunt gegen in mohten han. unde han ich unde mit mir her Burcart der Schob, her Johannes von Riegol, 1265 449 Wolfhelm her Reimars stiefsun, Hug von Geidertheim, Dieterich von Ergersheim, Reinher von Baldeburnen vur uns und alle unser friunt dise süne gesworn stete zu habenne iemerme. ich gelobe öch bi gesworneme eide, daz ich und alle mine friunt den bürgern von Strazburg und irn belfern umbe dise getat niemer leit noch schaden 5 noch laster suln getün unde daz ich wider si niemerme in keime urliuge gehelfen sol. ich gelobe öch, daz ich in sol beholfen sin iemerme wider hern Walther den herren von Geroltsecke unde des kinden mit solicher mäht als ich geleisten mac. wir geloben öch, daz disen eit nieman abetriben noch werben sol noch von den babiste noch von geistlicheme gerillte, daz dise gelubede unde dise süne stete hübe, io derumbe gib ich in zu bürgen die sehze, die da obenan genant sint, also : [weiter wie in nr. 589 bis herüber sint gekosen] her Gozelin zu sant Thoman unde her Rülin Ripelin. swie die zwene [weiter wie in nr. 590 mutatis mutandis bis geverde]. unde daz dis stete hübe, derumbe ist dirre brief mit hern Wilhelms des Legers ingesigele versigelt, des uns alle bignüget, zeime urkunde. dis bischach, do sit 15 unsers herren gebürte waren zwelfhundert unde vunf unde sehzig jar, an deme tunrestage vor der liebtmes. S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. sig. pend. 594. Prior Sifrid und der Convent des Klosters St. Arbogast sowie dessen Vermögensverwalter Hesso von Erstein Canonicus von St. Thomas verkaufen ein in der 20 St. Stepkansparockie zu Straßburg gelegenes Haus dem Straßburger St. Kathe- rinenhloster für 12 Mark Silber. 1265 März 4. Nos Sifridus prior totusque conventus monasterii sancti Arbogasti et ego Hesso de Erstbeim canonicus sancti Tliome yconomus sive gubernator bonorum omnium monasterii ejusdem a venerabili domino H einrico dei gracia Argentinensi episcopo 25 et ipso conventu constitutus universis presencium inspectoribus volumus esse notum, quod, urgentibus variis debitis, quibus monasterium nostrum est oneratum, per manum et consensum dicti domini nostri episcopi et de sua auctoritate speciali, qui etiam nostram preposituram propter nostrum comodum multiplex, quod ex hoc sperat provenire, ad presens in sua tenet potestate, domum et aream ad nostrum mona- 30 sterium pertinentem, sitam in paroebia sancti Stepbani juxta domum Sivridi canonici ejusdem ecclesie sancti Stepbani dicti Branzen et eidem inmediate conjunctam, priorisse et conventui sancte Katberine pro duodecim marcis argenti vendimus et recognoscimus nos pro liberis et propriis et ab omni censu inmunibus vendidisse, exceptis duodecim denariis Argentinensibus, qui de predicta tantum area annis 35 singulis abbatisse et conventui sepe dicte ecclesie sancti Stepbani sunt presentandi. quas etiam duodecim marcas confitemur nos plene recepisse ac in utilitatem nostri monasterii convertisse nobisque integre satisfactum de eisdem, renunciantes omni juri in predictis domo et area nobis nostroque monasterio conpetenti libere et absolute, resignantes eandem domum scilicet et aream. et ipsa ad jus et proprietatem dictarum priorisse et conventus transferimus pleno jure possidenda ab ipsis de cetero 57 450 1265 pacifice et quiete. renunciamus insuper omni juris auxilio canonici et civilis, resti- tucioni in integrum cunctisque defensionibus et excepcionibus, quibus juvari possemus contra presens instrumentum sive factum, et nobis nostroque monasterio conpeten- tibus aut conpetituris in posterum, per quas dictus contractus irritari posset quoquo modo vel recindi. in quorum certitudinem est presens littera venerabilis domini episcopi Argentinensis et nostrorum II essonis videlicet yconomi et conventus pre- scriptorum sigillorum munimine consignata. nos Heinrichs dei gracia Argentinensis episcopus vendicionem predicte aree et domus inedificate factam® priorisse et con- ventui sancte Katherine in modum prehabitum ex parte S ifridi prioris et conventus monasterii sancti Arbogast! ad presens carentis preposito, cum ipsam prepositurain in nostra teneamus potestate et tenere intendamus, quousque ipsum monasterium ad fortunam pinguiorem devenerit gravi jam pressum pondere debitorum, necnon Hessonis canonici sancti Thome yconomi et gubernatoris ibidem a nobis et ipso conventu constituti ratam habemus atque firmam. eidemque et singulis suprapositis circa ipsam venditionem habitis nostram auctoritatem et consensum adhibuisse nos recognoscimus et plenarium adhibemus, sigillum nostrum in horum evidenciam pre- sentibus appendi facientes. acta sunt hec anno domini 1265, 4 nonas marcii. H aus Straßb. Hosp. A. Orphelins lad. 35 fase. 5 or. mb. c. 3 sig. pend. 595. Der päbstliche Caplan Rufm trägt dem Bischof von Straßburg auf, den Bürgern Straßburgs, sobald sie den Kirchen, welche sie in ihrem Kriege mit Bischof Walther beschädigten, hinreichende Qenugthuung gegeben haben, Absolution zu ertheilen. 1265 März 5 Perugia. Venerabili in Christo patri . . dei gratia episcopo Argentinensi frater Rufinus domini pape poenitentiarius et capellanus salutem in domino. ex parte universi- tatis civium Argentinensium fuit propositum coram nobis, quod ipsi olim propter guerram, quam habebant contra bone memorie Walterum predecessorem vestrum, quasdam turres ecclesiarum frangere presumpserunt. super quo supplicari fecerunt humiliter sibi per sedem apostolicam misericorditer provideri. nos igitur auctoritate domini pape paternitati vestre committiinus, quatinus dictos cives, postquam ecclesiis, quarum immunitatem violarunt, satisfecerint competenter, ab excommunicatione, quam propter hoc incurrerunt, juxta formam ecclesie absolvatis ac eisdem propter hoc injungatis poenitentiam, quam animarum suarum saluti videritis expedire, et quod in similibus de cetero non excedant. datum Perusii 3 nonas marcii, ponti- ficatus domini Clementis pape quarti anno primo. S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3 a or. mb. lit. pat. e. sig. in verso impr. deleto. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 269 a ibid. bei Schöpflin Als. dipl. I, 452 nr. 633. 5 10 15 20 25 30 35 a) II faete. 1265 451 596. Meister und Rath der Stadt Straßburg beurkunden, daß die Söhne des verstorbenen Kuno ein Grundstück mit Garten bei St. Johann belegen an Heinrich Swebelin auf 60 Jahre verleimt haben. 1265 März 23. Nos Gotzelinus magister, consules et Universitas civium Argentinensium. notum 5 facimus universis tarn presentibus quam futuris, Nicolaum, Johannem et Erbonem fratres natos quondam domini Cunonis aream suam et ortum attingentem sitos apud ortum Hedewigis prope sanctum Johannem, cui aree Ileinricus dictus Swebelin domum inedificavit et inhabitat, eidem Heinrico ad terminum sexaginta annorum concessisse ita videlicet, quod idem Ileinricus vel sui successores dictam aream et io ortum a festo Johannis baptiste nunc venturo ad spacium predictorum annorum j u possideant et annis singulis unam libram denariorum a Argentinensium et 4 capones et unam sportam pirorum, si in orto excreverint, prefatis fratribus vel eorum successoribus nomine census sine omni augmentatione persolvant. quotiens autem predicta area tarn ex parte dominorum curie quam ipsius aree possessorum de una 15 manu ad aliam fuerit devoluta, receptores aree dabunt erschatz et omnes ipsius Heinrici successores recipient aream danies erschatz. si vero ipsa area vendita, donata, transmutata vel quoquo modo fuerit alienata medio tempore, pactum tarnen predictum ratum permanebit et firmum. et si possessores aree edificia sua vendere vel obligare voluerint, primo domino curie exhibebunt et ei, si competens precium 20 dare voluerit, assignabunt; sin autem, edificia sua vendent aliis cum pacto suo, fraude et dolo penitus circumscriptis. in cujus rei lestimonium presens est littera ad petitionem predictarum partium sigillo civitatis Argentinensis consignata. actum anno domini 1265, feria secunda ante annunciationem domini, mense martio. Aus Wencker Coli. arch. p. 145 nr. 1 nach einem jetzt verlorenen Original. 25 597. Ritter Burchard Murnhard verkauft seinen Hof und Garten in der Ochsensteiner Gasse zu Straßburg gelegen für 30 Mark Silber an den Straßburger Bürger Colin Blanzart von Metz. 1265 März. Noverint universi presencium inspectores, quod ego Burcardus Murnhart miles aream meam et ortum meum attingentem retro versus aquam, que quidem curia et ao ortus siti sunt in civitate Argentinensi in medio duarum curiarum, quarum una dicitur des Westermannes hof et altera des wizsen Begers hof, in vico domini Bertholdi de Ohsenstein quondam decani Argentinensis, nomine meo et liberorum ac heredum meorum vendo et vendidi Colino dicto Blanzart de Meti civi Argentinensi, tradidi et trado presentibus titulo proprietatis et omni eodem jure, quo ego 35 et antecessores mei ipsam aream et ortum habere consuevimus et hucusque habuimus, ab ipso Colino et suis heredibus quibuscunque tenendos pacifice et quiete et perpetuo possidendos pro triginta marcis argenti. quas ab eodem confiteor a) Wencker denarii. 452 1265 mihi plenarie persolutas, constituens me et liberos ac heredes meos eidem Colino suisque successoribus universis warandos in perpetuum aree et orti predictorum quoad omnem universitatem, pro evictione presenti scripto eisdem me et meos liberos obligando. ut autem hujusmodi venditionis contractus futura semper et presenti stabilitate fruatur, renuncio tarn ex parte mea quam meorum liberorum omni exceptioni et juris auxilio, quo contra predictam venditionem venire possemus, et specialiter in integrum restitutioni ac omni mihi et predictis meis liberis in predictis area et orto conpetenti seu conpetiture in posterum actioni, fraude et dolo penitus circumscriptis. promiserunt eciam Elisabeth uxor mea et filia mea Ellina, quam habeo ex priori matrimonio, se venditionis hujusmodi contractum ratum liabituras et firmum, per sacramentum ab eisdem super lioc prestitum corporale renuncianles omni juri et actioni eis quoquo modo conpetenti vel conpetiture in area et orto supradictis. in cujus rei memoriam ac probationem perpetuam litteras presentes prefato Colino et suis heredibus trado domini Cünradi Kagonis canonici Spirensis, domini Wilhelmi Begeronis, domini Rüdolfi Howemessers et mei sigillorum munimine roboratas. nos Elisabeth conjux et Ellina filia domini Burcardi Murnhardi militis supradicti confitemur et publice protestamur, consensum nostrum predicte venditioni plenarie accessisse et super ea firma et rata perpetuo a nobis habenda prestitisse nos proprium sacramentum. et in horum testimonium sigilla eorundem videlicet domini Cünradi canonici Spirensis, domini Willielmi Begeronis et domini Rüdolfi Howemessers rogavimus appendi scripto presenti. nos Cünradus Kago canonicus Spirensis, Wilbelmus miles dictus Begero et Rüdolfus miles dictus Howemesser confitemur, nos omnibus premissis interfuisse et ad petitionem predic- tarum personarum, videlicet Burcardi Murnhardi, domine Elisabeth uxoris et Elline filie sue sigilla nostra presentibus appendisse. actum et datum anno domini 1265, mense martio. B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 1514 or. mb. c. i sig. pend. laesis. 598 . Waltram von Hohenstein trifft mit dem Francishanerinnenhloster zu Straßburg Uber eine Theilung des Qilterbesitzes seiner Mutier, die mit seiner Schwester in dies Kloster eingetreten, einen Vergleich. 1265 April 10 Straßburg. Ego Waithramus de Hohenstein filius Rudolphi pie memorie congnomento Canis notum esse cupio universis tenorem presencium visuris, controversiam, que inter claustrum sororum de sancto Francisko in Argentina ex parte una et me ex parte altera vertebatur super bonis omnibus, que mater mea ratione juris heredi- tarii, quo eisdem successit ex parte patris sui videlicet avi mei Guntheri de Landesberg, dicto claustro contulerat in eodem cum sorore mea Agnete sub religionis habitu domino servitura, taliter esse decisam, ut idem claustrum de bonis memoratis bona in Meistersbein, in Ostboven, in Hertlienkein et in Phetens- hein, de quibus in summb centum quartalia bladi proveniunt annuatim, neenon et duos agros viniferos in Hailengenstein et tercium in Ehenbein situm in loco, 5 io 15 20 25 30 35 I 1265 453 . qui dicitur Gerütlie, possidere libere debeat 3 imperpetuum et quiete et ego cum liberis meis, si quos genuero de thoro legittimo, reliqua de predictis sita in Inge- marshein et in Ergershein et vineas in Büthenhein, que dicte matri mee similiter ex dicti patris sui successione hereditaria provenerunt, possideam absolute, quodsi 5 me contigerit absque liberis legittime procreatis decedere, omnia illa, que, sicut jam dixi, milii de bonis pretaxatis assignata sunt, ad ipsum claustrum integraliter et libere revertantur. ne autem tempore procedente super premisso facto quecunque litis occasio renascatur, ejusdem facti seriem ad majorem evidenciam et rati- habicionem perpetuam presentibus volui annotari et religiosorum virorum fratris io Gonradi dicti de Celiporta provincialis fratrum minorum in Alemannia, domini Waltheri prepositi de Triutbensbein, abbatisse et sororum claustri prefati et qualuor avunculorum meorum de Landesberg, Eglolfi scilicet canonici sancti Petri Argenti- nensis, Gonradi, Guntheri et Wernheri militum sigillis, cum ego non liaberein proprium, consignari, testibus, qui presentes affuerunt, cum res bec fieret, similiter 15 annotatis. quorum nomina sunt bec: jam dictus W attherus prepositus, duo avunculorum meorum Egelolphus videlicet et Waltherus, Symon de Hochveit, Gotfridus de Stille milites, tres germani de Mitthelhüs Anshelmus, Gonradus et Sthehelinus milites, Reinmarus, Burchardus dicti Sclioup et Gonradus Wepphermannus milites, Albertus de Hermotshein, Rudolpbus de Vegershein miles, Reimboldus junior, 20 Heinricus de Colonia cives Argentinenses et alii quam plures. acta sunt bec Argentine anno domini 1265, 4 ydus aprilis. II aus Straßb. Hosp. A. lad. 50 fase. 6 or. mb. c. 6 sig. pend. partim laesis. Ganz unversehrt nur das Siegel des Franciskanerprovincials Konrad von Himmelspforten. An einem der Siegelbänder ist ein Pergamentstreifen befestigt, auf dem eine Hand des 13ten 25 Jahrh. verzeichnet hat : der brief von dem güte, daz uns widerviel von hern Waltramme selige von Hohinstein. 599. Bischof Heinrich von Straßburg beurkundet, daß sein Mar schall Eberhard die Einkünfte von 5 Pfund Pfenningen an der Straßburger Münze, die er bisher von ihm zu Lehen getragen , an den Straßburgef Schultheiß Nicolaus Zorn für so 18 Mark Silber verkauft habe. 1265 April 30 Straßburg. Nos Henricus b dei gratia Argentinensis episcopus universis et singulis presen- tium inspectoribus volumus esse notum, quod vir honorabilis Eberhardus marscalcus 1 * a) H debeant. b) Z Heinricus. 1 Derselbe Marschall Eberhard verkauft dem Straßburger Bürger Heinrich dem Babensftn für 35 130 Mark Silber einen in Straßburg belegenen Garten, der sich von Herrn Stehelins Mauer bis zu des Vitzthums Hofstätte bei St. Andreas hinzieht. Das Geld sei ihm zu zahlen, wenn er seines Oheims des Herrn von Geroldseck, des Bischofs und des Domcapitels von Straßburg sowie des Herrn von Eberstein briefliche Zustimmung zum Verkaufe beigebracht habe. Das hoffe er in den nächsten drei Monaten zu Stande zu bringen und sich so aus seiner Gefangenschaft zu lösen. 1265 an dem sünigihtabende (Juni 23). Begest im Papier-Copialbuch von St. Elisabeth nr. 205 i. Straßb. Hosp. A. 454 1265 noster fidelis redditus quinque librarum denariorum Argentinensium, quas in moneta nostra Argentinensi a nobis a nomine feodi bucusque tenuit, per manum et consensum nostram Nicolao dicto Zorn sculteto nostro Argentinensi juste et racionabiliter ven- didit pro decem et octo marcis argenti ab ipso Nicolao suisque heredibus masculini sexus in perpetuum a nobis noslrisque successoribus nomine feodi possidendos. nos 5 etiam, facta coram nobis predicti feodi resignatione libera a marscalco prenotato b , Nicolaum predictum investimus et investivimus de eodem ipsum mittentes in posses- sionem ejusdem feodi tanquam fidelem nostre ecclesie corporalem. ego Eberhardus marscalcus predictus vendo et vendidisse me confiteor feodum pretactum, sicut supra c est expressum. confiteor etiam me predictum argentum a Nicolao antedicto 10 integraliter recepisse, constituens me meosque heredes warandos predicti feodi memorato Nicolao suisque heredibus prenotatis quoad fratres meos Waltherum et Henricum d et generaliter* 5 omnem universitatem. renuncio quoque omni juri mihi in predicto feodo competenti seu competituro omnibusque exceptionibus seu defen- sionibus, quibus juvari f possem contra presens instrumentum sive factum, et in 15 horum probationem una cum sigillo venerabilis domini mei episcopi Argentinensis supradicti sigillum meum presentibus est appensum. actum anno domini 1265, in vigilia apostolorum Philippi et Jacobi. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 891 cop. chart. sec. XVIII, beglaubigt durch den Straßburger Notar J. 1). Lang, 1722 Juni 25. 20 Z coli. Fam. A. des Baron von Zorn-Blobsheim zu Straßburg Bapier-Copialbuch fol. 135a in der Schrift der zweiten Hälfte des 17ten Jährh. Gedruckt nach Z bei Schöpflin Als. dipl. I, 453 nr. 634. 600 . Bischof Heinrich von Straßburg theilt dem Domdehan mit, daß er auf Bitten der Bürger das über die Stadt Straßburg verhängte Interdict aufgehoben 20 habe, und beauftragt ihn, die gottesdienstlichen Verrichtungen wieder aufnehmen zu lassen. 1265 Juni 23 Wünnenberg. H[einricus] dei gratia episcopus Argentinensis dilecto consanguineo suo . . decano ecclesie Argentinensis salutem in domino. scripsimus vobis de relaxatione interdicti in villa Argentinensi positi cautione recepta. sed quia cives per priorem 30 fratrum predicatorum litteratorie destinatum humiliter petierunt suspensionem interdicti prehabiti, nos ipsorum precibus inclinati idem suspendimus interdictum man- dantes vobis, quatinus divina resumi faciatis, quousque post nostrum reditum aliud vobis duxerimus innuendum. datum in Castro Wunenberc in vigilia beati Johannis baptiste, anno domini 1265. 35 S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3 a or. mb. c. sig. pend. laeso. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 267 a ibid. bei Schöpflin Als. dipl. I, 453 nr. 635. a) Z om. a nobis. b) Z prenominato. c) Z superius. d) Z Ileinricum. e) Z add. quoad. f ) B et Z juvare. 1265 455 601 . Das St. Katherinenkloster zu Straßburg verzichtet dem dortigen St. Stephanskloster gegenüber auf das Benutzungsrecht eines zum St. Stephanshirchhof führenden Weges. 1265 Juli. . . Nos priorissa et conventus monasterii sancte Katherine extra muros civitatis 5 Argentinensis constare volumus universis, quod nos cuidam vie debite aree nostre, quam a domina . . abbatissa et conventu sancti Stephani pro duabus marcis Argen- tinensibus conparavimus, que de eadem nostra area versus cimiterium dicte ecclesie sancti Stephani protenditur, renuntiavimus et renunciamus per presentes promit- tentes, quod jam dicta via ratione prefate nostre aree nobis debita de cetero non io utemur aliquatenus, cui simpliciter renunciavimus, ul est prescriptum. renuntiavimus etiam omni juris auxilio, restitutioni in integrum cunctisque defensionibus seu actio- nibus nobis ac nostro monasterio conpetentibus seu conpetituris in posterum, quibus juvari possemus contra presens instrumentum sive factum, in cujus evidentiam prefate domine . . abbatisse et conventui bas litteras sigillo nostri conventus conmu- 15 nitas tradimus testimoniales. datum anno domini 1265, mense julii. B aus Straßb. Iies.-A. H fase. 2683 or. mb. c. sig. pend. delapso. 602 . Pabst Clemens IV trägt dem Dekan der heiligen Dreieinigkeitskirche zu Speier auf, die Klage des Straßburger St. Katherinenklosters, daß ihm von den Straßburger Bürgern die Ansiedlung auf einem innerhalb der Stadt erworbenen 20 Platze verwehrt werde, zu ■untersuchen, 1265 November 5 Perugia. Clemens episcopus servus servorum dei dilecto filio . . decano ecclesie sancte Trinitatis Spirensis salutem et apostolicam benedictionem. significarunt nobis dilecte in Christo filie . . priorissa et sorores monasterii sancte Caterine extra muros civitatis Argentinensis ordinis sancti Augustini secundum instituta fratrum predica- 25 torum viventes, quod, cum domus et (Meine ipsarum propter inundationes aquarum minarentur ruinam, propter quod non poterant in eodem monasterio comode commo- rari, venerabilis frater noster . . episcopus Argentinensis id diligenter considerans eis transferendi se ad quendam locum, quem in civitate ipsa justo emptionis titulo acquisierant, capituli sui et Helferici rectoris parrocliialis ecclesie, in cujus parrochia 30 locus ipse consistit, ad id accedente consensu, licentiam ordinaria auctoritate con- cessit. verum magistri, consules et universitas Argentinensis, quominus predicte priorissa et conventus in loco ipso ecclesiam, domos et officinas eis necessarias possint construere, contra justitiam impedire presumunt inhibentes quibuslibet ope- rariis, ne ibidem operari presumant, in dictarum priorisse et conventus prejudicium 35 et gravamen. quocirca discretioni tue per apostolica scripta mandamus, quatinus, vocatis qui fuerint evocandi et auditis, liinc inde propositis, quod justum fuerit appellatione remota decernas, faciens quod decreveris per censuram ecclesiasticam firmiler observari, festes autem, qui fuerint nominati, si se gratia, odio vel timore subtraxerint, censura simili appellatione cessante compellas veritati testimonium 40 perbibere. datum Perusii nonis novembris, pontificatus nostri anno primo. H aus Straßb. Hosp. A. lad. 125 fase. 11 or. mb. c. bulla pend. Auf der Rückseite, wie es scheint, von gleichseitiger Hand Epternacum. 603 . Rudolf von Flechenstein schließt zwischen der Stadt Straßburg und dem Ritter Kaltesche mit seinen Söhnen einen bis zur St. Hylarienociav laufenden Waffenstillstand. 1265 December 31. Ego R[udolfus] de Fleckenstein notum facio universis, quod inter nniversitatem civium Argentinensium et . . militem dictum Caltesche et filios suos pacem et treugas stabiles ordinavi usque ad octavam beati Hylarii proximo venturam dura- turas promittens, quod, si quid per dictum militem et filios suos contra cives pre- fatos fuerit medio tempore attemptatum, quod hoc procurabo emendari et emendare debeo bona fide, ita tarnen, quod ad dictum terminum fidejussores se representent ad locum Beinlieim more fidejussorio permansuri, quousque de ipsorum dissensione civium cum milile antedicto aliquid boni iterum ordinetur. datum anno domini 1266, feria 5 ante circumcisionem domini. S aus Straßb. St. A. Versohl. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 15 or. mb. c. sig. penä. Von der Legetide des ziemlich erhaltenen Siegels noch zu erkennen : S. Ru . . . i de Vleckenstein. 604 . Graf Rudolf von Habsburg Landgraf des Elsaß legt bei Meister und Rath der Stadt Straßburg für die Sache Konrad Keppi’s Fürsprache ein. [1265] Ortenberg. Rudolfus comes de Ilabspurg lantgravius Alsatie viris providis et discretis magistro civium, consulibus et Universität! Argentinensi salutem cum sincere dilec- tionis affectu. vestre universitatis providentiam duximus presentibus rogitandam altentius et monendam, quatenus servo nostro C[onrado] dicto Gbeppin nostri amoris intuitu super questione, que coram vobis cst mota sepius, faciatis justitie comple- mentum taliter ipsum foventes in jure suo, ut nostram sibi intercessionem sentiat profuisse. datum Ortenberg. Aus Wencker CoU. arch. p. 57 nr. 2 ohne jede Provenienz- und Zeitangabe. Bas Stück ist wohl mit nr. 605 jedoch vor derselben in das Jahr 1265 zu setzen, zumal da andere die gleiche Sache berührende Schreiben nr. 574, 575, 583, 584 in die letzten Monate des Jahrs 1264 fallen. 605 . Graf Rudolf von Habsburg Landgraf des Elsaß verpflichtet sich, den Straßburger Bürgern den Schaden zu ersetzen, der ihnen daraus, daß Konrad Keppi von Ottmarsheim das Erbe Egeno’s angeireten, erwachsen sollte. 1265. Nos R udolftts comes de Ilabspurg Alsatie lantgravius universis et singulis pre- sentium inspectoribus volumus esse notum, quod nos promittimus et ad id nos sollempniter obligamus, quod, si cives Argentinenses dilecti nostri ex parte Cunradi dicti Kepi de Otmarsheim hospitis nam pro eo, quod idem hereditatem suam recepit ex morte Egenonis, aliquod dampnum sustinuerint occasione vexationis per aliquos, qui forsitan in eadern hereditate assererent jus pinguius se habere, nos eisdem civibus dampnum hujusmodi tenebimur resarcire et ipsos quoad hoc constituere 5 io 15 20 25 30 35 1265 — 1266 457 liberos et indempnes. in cujus rei testimonium presens est cedula sigilli noslri muni- mine roborata. datum anno domini 1265. S aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 241» mit der Ueberschrift: daz der grafe von Habspurg globt het, die von Strazburg von schaden zft ziehende von Egen gfrtes wegen und daz worden ist Cftnrat genant Kepi von Otmersheim. Gedruckt darnach bei Wencker Coli. arch. p. 58 nr. 3. 606. Abt Anselm und der Convent des Klosters Sckwarzack verkaufen einen beim Steinburgtkor in Straßburg gelegenen Hof für 60 Mark Silber an das Jokan- niterhospital zu Dorliskeim. 1266 Februar 5. io Universis Christi fidelibus tarn presentibus quam futuris hujus scripti inspecto- ribus Anshelmus divina miseratione liumilis abbas et conventus monasterii in Svar- zahe ordinis sancti Benedicti Argentinensis diocesis orationes in Christo devotas cum noticia subscriptorum. presentis teuere scripti scire cupimus universos, quod nos, super hoc conmuni tractatu et provida deliberatione prebabitis, considerantes 15 id monasterio nostro esse omnimodis fruotuosum, curiam nostram sitam in Argen- tina apud Steininburgetor cum suis attinenciis, cujus proprietas ex donatione 6er- hardi hone memorie filii quondam Friderici de Alba dich Westerman ad monaste- rium nostrüm est racionabiliter devoluta, prout in instrumentis super hoc confectis plenius continetur, de consensu venerabilis patris et domini nostri . . episcopi Argen- 20 tinensis vendimus et vendidisse nos confitemur presentibus fratri Pliilippo conmen- datori in Torolvesheim bospitalis sancti Johannis Ierosolomitani nomine ejusdem bospitalis pro sexaginta marcis puri et legalis argenti ponderis Argentinensis a pre- dicto hospitali sancti Johannis proprietatis titulo perpetuo possidendam, resignatione usufructus in eadem curia per Agnetam relictam predicti Gerliardi et Joliannem 25 fratrem ejusdem Agnetis prius facta, quibus ambobus pro tempore vite sue ejusdem curie usufructus debebatur, sicut in ejusdem donationis nobis facte instrumentis plenius est expressum. volumus igitur, ut jam dicti fratres bospitalis predictam curiam in perpetuum possideant et de ea pro sue voluntatis libito ordinent et dispo- nant ac ea utantur et fruantur habeantque pleno proprietatis jure, quod jus in eos 30 presentibus totaliter transferimus resignantes omne jus, quod predicto monasterio nostro in prefata curia hactenus conpetebat. confitemur etiam, predictum argentum nobis integraliter presentatum et in nostri utilitatem monasterii esse conversum, constituentes nos et nostros in dicto monasterio nostro successores "warandos supra- dicte curie prenominatis a fratribus bospitalis generaliter quoad omnem hominem, 35 ut est juris. renunciamus quoque omni juris auxilio, restitutioni in integrum cunc- tisque defensionibus seu actionibus nobis ac nostro monasterio conpetentibus seu conpetituris in posterum contra presens instrumentum sive factum et omni juris auxilio canonici et civilis, juri speciali et conmuni argenti non soluti, non ponderati, a) B prenominati. 58 458 1266 non recepti, in nostram utilitatem non conversi et litteris a sede apostolica vel aliunde inpetratis aut eciam inpetrandis. promittimus eciam per stipulationem sol- lempnem, nec per nos nec nostros successores litem vel controversiam ipsis fratribus vel eis, in quos predictam curiam transtulerint, nos moturos nec racione minoris precii vel qualibet alia cerciorati, predictam curiam majoris precii esse, contra pre- 5 dictam venditionem per nos vel nostros successores aliqua facere vel venire in judicio vel extra, igitur ut pretacte venditionis contractus robur perpetue firmitatis obtineat, presentem litteram sigillis venerabilis patris et domini nostri . . episcopi Argentinensis, mei etiam abbatis et conventus predicti in Svarzahe procuravimus conmuniri. nos lleinricus dei gracia episcopus Argentinensis confitemur, predicte 10 curie venditionem de nostra processisse voluntate, eidemque nostram auctoritatem inpertimur, in evidentiam premissorum sigillum nostrum appendi presentibus facientes. actum et datum anno domini 1266, feria 6 proxima post festum puri- ficationis beate virginis. B aus Straßb. Bez.-A. H fase. 1514 or. mb. c. 2 sig. pend. Abgefallen ist das Siegel des 15 Schwär zacher Convents. 607. Die Stadt Löwen bezeugt, daß ihre Bürgerin Juta die bewegliche Habe ihres zu Straßburg verstorbnen Gatten Gottfrid Mönch nach Löwener Stadtrecht von den Bürgern Straßburgs in Anspruch zu nehmen befugt sei. 1266 Februar 23. Nos . . judex, scabini jurati et communitas opidi Lovaniensis teuere presentium 20 publice protestamur, in nostro opido jus esse, quod inter duos conjugatos legitimes, altere decedente, reliquus succedit defuncto in omnibus bonis mobilibus nullaque fit devolutio hujusmodi bonorum mobilium ad beredes et proximos defuncti. cum igitur Godefridus dictus Monachus quondam opidanus noster maritus Jute nostre concivis in civitale Argentinensi sit defunctus, eadem Juta Johannem dictum de 25 Hagartsrode opidanum nostrum laterem presentium ad predicte civitatis Argentinensis communitatem destinandum duxit quitans et absolutes reddens eosdem cives Argentinenses de omnibus bonis mobilibus in morte predicti mariti sui relictis, que predicte Johanni latori presentium ipsius Jute nomine fuerint presentata. et quiequid ex parte ejusdem Jute eidem nuntio per cives supradictos fuerit assignatum, in per- 30 fecta habetur warandia. in cujus rei testimonium sigillum communitatis nostre ad preces predicte Jute presentibus est appensnm. actum et datum anno 1266, in vigilia beati Mathie apostoli. H aus Heidelberg. Univ. Bibi. I nr. 252 or. mb. c. sig. pend. delapso. Gedruckt darnach i. d. Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. XXIV, 191. 1266 459 608 . Friedrich und Eierhard von Ettendorf bewilligen Dietrich ihrem Wirth zu Straßlurg für seine Lampertheimer Güter gewisse Vorrechte. 1266 Marz 20. Wir Friderich und Eberhart die herren von Etendorf tunt kunt allen den, die disen brief gesebent oder gehörent, daz wir bern Dietriche 1 unsern wurte von 5 Strazburg dur lieb unde dur gut ime unde sinen erben vur uns und alle unsere erben solicbe gnade tunt, daz wir von vier unde viercig ackern, die er iezunt bet in den banne zu Lampertheim, niemer duheinre Lande dienst oder bette genemen sulnt noch enwellent, wen als ez von alther her gewönlick ist zu nemenne und als ez unsere vorderen hant genommen, und ensulnt in noch sine erben dubeinewiz io vurbas drengen an deme vorgenanten gute zu Lampertheim, wir vurcilien uns och gegen ime unde wellent, daz ez ime noch sinen erben kein schade si, daz wir einen brief hant von den bürgeren von Strazburg, da ane stat, swas gutes die bürgere von Strazburg iemer gecöfent zu Lampertheim, daz das unser eigin solle sin. daz aber dis stete hübe, derumbe geben wir ime unde sinen erben disen brief versigelt 15 mit unsern ingesigeln zeime urkunde. dis bischacb, do sit unsers herren gehurte warent zweihundert unde sehz unde sehcig jar, an den balmabende. B aus Straßb. Bez.-A. G fase. 3593 or. mb. c. sig. pend. laeso. Gedruckt darnach in der Alsatia 1876 S. 253. 609 . Der Straßburger Scholasticus Marhwart beurhundet, daß der Schreiner 20 Heinrich und seine Frau Ida ihr in der Korduangasse gelegenes Haus dem Straßburger Frauenwerk unter Vorbehalt der lebenslänglichen Nutznießung gegen einen jährlichen Zins geschenkt haben. 1266 April 1. Mfarquardus] scolasticus Argentinensis judex fabrice ejusdem a reverendo domino nostro Argentinensi episcopo depulatus universis et singulis presentium inspectoribus 25 rei geste noticiam cum sincera in domino caritate. scire cupimus universos, quod Henricus cistarius et Ita uxor ejusdem domum ipsorum sitam in Kurdewenregasse 2 prope fontem in remedium animarum suarum nostre fabrice Contulerunt in hunc modum, quod, quam diu ambo vixerinl, eandem domum ad usus suos retinebunt, altero autem ipsorum defuncto, reliquus superstes eandem domum quoad vitam suam 30 obtinebit et singulis annis in testimonium predicte donationis ad eandem fabricam in feslo beati Martini duo denarii presentantur nec eandem domum alicui licebit vendere vel obligare vel etiam quoquam modo exinde mutare. post obitum vero amborum dicta domus ad pretactam fabricam libere revertitur proprietatis tytulo Nov. 11 1 Es ist Dietricus ante monasterium, wie er in einer Urkunde von 1275 Februar 27 (feria 4 post 35 Mathie) genannt wird, in der ihm Eberhard von Ettendorf jede Steuer von seinen bei Lampertheim gelegenen Gütern gegen eine Zahlung von 5 Mark Silber erläßt. Straßb. Bez.-A. G fase. 3593 or. mb. c. 2 sig. pend. laesis. 2 Vergl. Straßb. Gassen- u. Häusernamen i. Mittelalter S. 103. 460 1266 possidenda®. si vero ambe persone vel una ipsarum b paupertatis erumpna fuerit c oppressa, sepe dictam domum vendere potest de licentia tarnen et voluntate eorum, qui tune pro tempore fuerint rectores fabrice memorate; dicta tarnen domus debet exhiberi dictis rectoribus et, si emere (1 noluerint, ipsi II enricus et lia pro sue volun- tatis arbitrio vendunt domum memoratam cuicumque voluerint. in cujus rei testi- monium et evidentiam ipsis H enrico et Ite prefatam cedulam nostri sigilli munimine e tradidimus roboratam anno domini 1266, feria 5 in pascis, presentibus domino E[berhardo] de Entringin rectore ejusdem fabrice, domino Ottone fratre suo canonico ecclesie Argentinensis, domino Johanne vicario sancti Laurentii, Bertoldo diclo de Inferno ministeriali nostro, Günrado dicto Oleiman procuratore fabrice predicte et aliis quam pluribus. F aus Straßb. Frauenh. A. lad. 49 nr. 2 or. mb. c. sig. pend. laeso. 610 . Eberhard von Sulz, der Scholasticns Marhwart und der Archidiacon Eberhard von Entringen die Leiter des Straßburger Frauenwerks beurkunden, daß der Schaffner desselben Konrad Oleyman seiner Tochter Anna Güter in Königshofen geschenkt habe, die nach ihrem oder ihrer Kinder Tode an das Frauenwerk fallen sollen. 1266 April 6. Nos E[berhardus] de Sultze, Marquardus scolasticus et E[berhardus] de Entringen archidiaconus rectores fabrice Argentinensis universis et singulis presencium inspectoribus volumus esse notum, quod magister Conradus Oleyman appreciator fabrice bona sua infrascripta filie sue Anne de voluntate et consensu nostro contulit possidenda ita videlicet, quod post obitum ejusdem Anne pretacta bona ad fabricam libere revertantur. que si pueros progenuerit, ad illos eadem bona pro medietate et pro tempore vite eorum pertinebunt et altera medietas spectabit ad fabricam supra- dictam, nulla ulterius ad liberos talium puerorum progressione in prefatis bonis jure hereditario facienda; immo post obitum liberorum ipsius Anne liujusmodi bona ad sepe dictam fabricam integraliter revolvuntur. in cujus rei testimonium sigillis nostris presentem cedulam roboramus anno domini 1266, feria 3 post octavam pasce. [folgt die Specification der in Königshofen gelegenen Güter\. F aus Straßb. Frauenh. A. Papier-Copialbuch nr. 3 fol. 84b einer Hand des ausgehenden Ilten Jahrh. eingetragen. 611 . Der Straßburger Hofrichter Billung beurkundet, daß Hedwig von Hoch- felden die Wittwe Hugo Schnabel’s alle ihre Güter im Bann und Dorf Bossendorf dem Straßburger Francishanerinnenhloster unter gewissen Verpflichtungen für dasselbe geschenkt habe. 1266 Mai. Quia sepe varietas ex mortalium instabilitate resultat, non incaute gesta ipsorum, ne forsan surrepat oblivio, scripture testimonio confirmantur. noverint igitur 5 10 15 20 25 30 35 a) F possidendam. b) F ipsorum. c) F fuerint. d) F enumere. e) F minime. 1266 461 universi, quos nosse fuerit opportunum, quod in preseniia mei Billungi judicis curie Argentinensis ac aliorum fide dignorum quam plurium domina Hedewigis de Iloh- felden relicta Hugonis quondam dicti Snabel de consensu pleno et voluntate Gertrudis filie sue ac domini Anshelmi de Mütdensheim mariti ipsius G ertrudis, sicut 5 eorum littera protestatur, omnia bona et possessiones suas, quas in villa et banno Bossendorf habere dinoscitur, libere et pure contulit, donavit et tradidit pro salute anime sue monasterio sancti Francisci ordinis sancte Cläre in Argentina volens et ordinans, quod proprietas ipsorum bonorum cedat monasterio ac abbatissa sancti Francisci seu procuratores nomine dicti monasterii pensionem viginti quartalium io siliginis relicte prefate de bonis ipsis, in quibus sibi tantum quoad hoc usumfructum ipsa retinuit, apud Argentinam vel Hagenowiam, ubi magis voluerit, singulis annis Inter assumptionem beate virginis et ejusdem nativitatem persolvant et sine dampno ejus etiam representent. et, si grandine, exercitu aut alio casu fortuito predicta bona vastabuntur aut depereant in tantum, quod colonis jure parcendum fuerit, promisit 15 relicta prefata cum hoc misericorditer se acturam. adjecit etiam dicta relicta, quod post obitum ejus decem marce argenti, ubicunque in pios usus et pro deo et salute anime sue dare disposuerit, ab ipsius monasterii abbatissa vel procuratoribus exsol- vantur. nos abbatissa et conventus monasterii sancti Francisci et ego Hedewigis antedicti confitemur atque publice protestamur, universa et singula, que prescripta •20 sunt, sic facta esse et ordinata, prout sunt pretacta, ad que etiam fideliter obser- vanda nos presentibus obligamus. in quorum firmitatis evidentiam est presens littera de nostra voluntate et jussu conscripta et sigillis curie scilicet Argentinensis et nostri abbatisse videlicet et conventus sepe dicti consignata, quibus in hac parte use sumus et contente. acta sunt hec anno domini 1266, mense majo, presen- 25 tibus Gotfrido Krebzere, Walthero dicto Ruses, Johanne Krucha, Gotfrido Foltsche, Cliunrado de Rodesbeim, Heinrico Gieselin ac Walthero dicto Schade civibus Argen- tinensibus et aliis fide dignis quam pluribus. II aus Straßb. Hosp. A. docum. inut. lad. 3 fase. 45 or. mb. c. 2 sig. pend. Abgefallen ist das Siegel der Straßburger Curie. 30 612. Bischof Heinrich und Cnstos Konrad von Straßburg bestätigen die Verfügungen, welche Otto Pfarrer von St. Martin zu Straßburg Uber die von ihm auf dem St. Martinshirchhofe erbaute Capelle getroffen hat. 1266 Juni 9. II[einricus] dei gratia episcopus et C[onradus] custos Argentinensis Omnibus presentis pagine inspectoribus noliciam subscriptorum. licet olim, accedente con- 35 sensu et voluntate hone memorie WjaltheriJ dei gratia episcopi et capituli Argentinensis et nostro, Otto plebanus ecclesie sancti Martini Argentinensis in cimiterio ejusdem ecclesie capellam c-onstruxerit et dotaverit bonis propriis, scilicet triginta quartalium redditibus in banno Truhtersbeim sitis, et conferre debeat ipse et sui successores ydoneo sacerdoti, qui cottidie missam celebret in eadem et intersit 40 matutinis et vesperis in ecclesia memorata, prout in litteris antea super hoc con- fectis plenius continetur, quia tarnen dictus plebanus volens parcere Burebardo pre- Aug. IS Sept . 8 462 1266 bendario sancti Thome Argentinensi suo clerico, cui dictam capellam contulit et providit de eadem, motus ejus meritis et probitate, ne intersit matutinis et vesperis in ecclesia sancti Martini predicta, cum ipsum in ecclesia sancti Thome dictis horis oporteat interesse, ipsius capeile proventus in redditibus triginta solidorum Argenti- nensium et quatuor caponum proventibus de duabus areis juxta sanctum Martinum sitis inter tabros augmentavit tali mediante condicione, quod, ipso B urchardo cedente vel decedente, idem Otto vel alter, qui pro tempore dicte ecclesie sancti Martini plebanus extiterit, ipsam capellam null! alii conferat nisi ydoneo sacerdoti, qui cottidie in ea missam celebret et intersit matutinis et vesperis in ecclesia sancti Martini antedicta, alioquin si dictus plebanus vel alter, qui pro tempore rector ecclesie fuerit antedicte, per octo dies in collacione ipsius capeile, quemadmodum est prebabitum, negligens extiterit vel aliqua fecerit contra premissa quoquo modo, extunc collacio ipsius capelle ad thesaurarium ecclesie majoris Argentinensis devol- vatur, qui ipsam conferat ydoneo sacerdoti, qui ibidem celebret cottidie missam et in ipsa ecclesia sancti Martini intersit horis antedictis, et nichilominus propter negli- gentiam ipsius plebani predicti triginta solidorum et quatuor caponum redditus jure proprio transeant ad heredes Ottonis plebani prenotati,— rector eciam capelle predicte de redditibus prediclis singulis noctibus ministrabit lumen capelle prenotate, — nos vero obtentu ipsius Ottonis plebani collacionem ipsi Burchardo factam per eum et ordinacionem prescriptam per omnia ratam habemus et acceptam ipsamque presen- tibus approbamus. et in evidenciam premissorum, ut perpetuum robur obtineant firmitatis, sigilla nostra et sigillum dicti Ottonis plebani presentibus sunt appensa. actum et datum anno domini 1266, 5 idus junii. II aus Straßb. Bez.-A. G fase. 3681 or. mb. c. sig. pend. laeso. Von der Legende zu erkennen S. Otonis scliola[stici] Honoug[ensis], Abgefallen sind die Siegel des Bischofs und des Custos. 613 . Adelheid die Wittwe Rudolfs des Schultheißen in Meislratzheim schenkt dem Straßburger Frauenhloster St. Nicolaus zu den Hunden Aecher im Bann von Ergersheim. 1266 Juni 14. Noverint universi tarn presentes quam posteri, quod ego Adelheidis relicta Rüdolfi quondam sculteti in Meistersheim volens mee in hoc consulere et proprie providere saluti universa bona mea infra notata, videlicet agros frugiferos proprios et hereditarios, quos habeo in banno Erngersheim, insuper terciam partem de quinto dimidio agro, quos quidem agros decem scilicet habeo communes cum heredibus mariti mei predicti, monasterio sancti Nicolai extra muros Argentinenses dicto ad Canes pure et simpliciter propter deum in remedium anime mee confero liberaliter et assigno, jus et dominium, quod habeo in predictis bonis, in prefati monasterii . . priorissam et conventum et earum successores totalitär transferendo. ut autem liujusmodi donatio robur perpetue firmitatis obtineat, renuncio omni juris auxilio canonici et civilis et generaliter omnibus defensionibus seu exceptionibus, per quas liujusmodi donationem contingere posset ad presens et in posterum per me vel 5 io 15 20 25 30 35 40 1266 463 quemcunque alium meo nomine revocari, sigilla curie Argentinensis et civitatis Argentinensis presenti scripto procurans appendi in testimonium premissorum. nos Billungus judex, Rulinus Ripelinus magister et consules Argentinenses antedicti de consensu communi et ad peticionem prediclarum parcium confitemur predicla sigilla 5 nos presentibus appendisse. [folgt die Specißcation der Güter], actum et datum anno domini 1266, feria 2 post Barnabe, presentibus domino Reinboldo juniore, domino Spenderone magistris, Walthero fratre domini Gozelini, Hartungo in aqua, Rüdegero de Hünsvelt, Heinrico de Ache, Walthero Riusez, Ebelino de Hornberc, Heinrico Marsilio et aliis pluribus a . 10 8 aus Straßb. St. A. lad. s. Nicolai in undis K or. mb. c. 2 sig. pend. delapsis. 614 . Bischof Heinrich von Speier verheißt Allen , welche den Bau des Straßburger Augustinerhlosters unterstützen werden, Ablaß. 1266 Juli 1 Straßburg. II[einricus] dei gratis. Spirensis episcopus 1 imperialis aule cancellarius universis presens scriptum visuris salutem in domino. oportet extremum diem judicii mise- 15 ricordie operibus prevenire, quoniam, qui non seminaverit in estate, non gaudebit in messe, cum igitur dilecti filii nostri fratres heremitarum ordinis sancti Augustini domum de novo receperint aput Argentinam, ad cujus consummationem proprie ipsis non sufficiunt facultates, hinc est quod eorum paupertati conpatientes omnibus, qui eis manum porrexerint adjutricem, de dei omnipotentis misericordia confisi qua- 20 draginta dies de injuncta sibi penitentia et annum venialium misericorditer relaxa- mus. datum Argentine anno domini 1266, in octava sancti Johannis baptiste 2 . T aus Straßb. Thom. A. Augustiner lad. 10 or. mb. c. sig. pend. 615 . Bischof Heinrich von Straßburg beurkundet den zwischen Walther von Geroldsech mit seinen Verwandten und der Stadt Straßburg und ihren Bundesge- 25 nossen geschlossenen Frieden. 1266 Juli 23 Kappel am Rhein. In namen dez vatters unde dez sunes unde dez heiligen geistes. wir Heinrich von gottes gnaden der bischof von Strazburg tunt kunt allen den, die disen brief gesehent oder gehören!, daz wir ein stete süne hant gemailt zwischen unserme neven hern Walthere deme lierren von Geroltsecke unde sime sune hern Heinriche so unde sins suns kinden hern Hermannes unde des kinden von .Tiersberc sins vetteren b und allen irn helleren und irn Munden einsite und unseren bürgeren von a) Der Schluß von presentibus an ist von einer andern , aber gleichzeitigen Hand geschrieben, b) S wiederholt kinden. 1 Cfr. nr . 564 not, 1. 35 2 Eine nahezu gleichlautende Indulgenz für die Straßburger Augustiner erläßt Erzbischof Werner von Mainz 1267 Juli 10. Straßb. Thom. A. Augustiner lad. 10 or. mb. c. sig. pend. m 1266 Strazburg gemeinliche und unserme neven den bischove von Basile, graven Rudolfe von Habsburg, graven Gotfride von Habsburg, graven Gunrate von Friburg und hern Ottun von Obsenstein, bern Burearte von Hohenstein, liern WaUhere von Gyrbaden und allen irn belferen, die bi in in diseme urliuge warnt, andersite umbe das urliuge unde die gev eilte, die da was zwisclient deme von Geroltsecke unde sinen binden unde sins sunes Finden unde sins vetteren binden unde den meisten unde deme rate unde den bürgeren von Strazburg algemeine, diu süne bet gesworn stete zu habenne her Walther von Geroltsecbe unde her Heinrich sin sun unde Heinrich hern Hermannes sun vur sich unde vur hern Hermannes bint unde vur sins vetteren bint dez von Tiersberc unde vur den marcgraven von Halicberc unde vur den von Wolfbabe unde vur Heissun von Osenberc, Heinrichen von Racen- husen unde Hugen unde Rudolfen sine sune unde vur alle ir friunt und alle ir belfere, so bet andersite gesworn Rülin Ripelin der meister, Rudolf von Vegerslieim, Reinbolt der Liebencellere, Burcart und öcli Burcart die Spendere, Gozelin von sant Tliomane, Niclawus der Zorn, Rülenderlin, Waltlier von Lampertheim und ir ersamen bürgere wol viercig vur sich unde vur die stat gemeine und alle ir belfere dise selbe süne stete zu habenne. und ist bedentalb gesworn ane allen argenlist. sie gent öch bedentalb widere alle die gevangen, die der von Geroltsecke unde die bürgere von Strazburg inne betten, sie baut sich öcli vercigen bedentalb alles dez schaden, der in diseme urliuge geschehen ist, swie er bischehen ist. ich Walther von Geroltsecke unde Heinrich sin sun und ich Heinrich sins sunes sun hern Hermannes vurjehen allez dez, das davor an disen brieve geschriben stat, vur uns und unsers sunes kinder und unsers vetlers bind von Tiersberc stete zu habenne bi geswornem eide. dezselben vurjehen öch wir Rülin Ripelin der meister unde die andern, die davor geschriben stant, stete zu habenne bi geswornem eide. daz dis stete hübe, derumbe geben wir bischof Heinrich von Strazburg unde wir Bertholt q der abbet von Morbach und ich Otto der grave von Eberstein und ich Bertholt der tümprobist von Strazburg und ich Eberhart von Sülze der chorbischof und ich Walther von Geroltsecke und ich Heinrich sin sun und ich Heinrich von Liehten- berc der vüt zu Strazburg unser ingesigele an disen brief zeime urkunde. dise süne geschach zu Cappelle an deme Rine an deme frietage vor sante Jacobistage zu gegenwartiu der vorgenanten herren und andern gnügen von gottes gebürte tusent jar zweihundert und sehz unde sehcig jar. i S flt;s^.A: ;»-./• > ■WrV W-: Xr^c MW i»)CiKv Ir-’ss üy;*'. ÄK-; V^V*'& Lv! %yfc? vvX V'W-S MMMK ;-i ÄMMM MUMM 5 '■ ÄErEM:ch.? *?„%’ y* 1 '« ■* • •'v'h, ' ’• ^rMMhK- K ^ ^ ^ *■ vly'-O* ■ v- 5'V^^cv :5' iS5Ä'»>Wi • b-- [Sl-VV^ ZWW AKckE ms ^CV!S *V5sv- StV. &K3S ►jat ^■- i NMPWKNK> ZMM.-: MMK-Ä >»'LÄL>^ÄrNViL!k '■■, . ;v*^v AWM c5t."KV«>', S* vrtA>>. r'tiVVi -'^K^SsS ; A>>, Sö&SL -SL» l' X' : KK.r-*' '^VH! ’»V». l»'«r?; WM msm MMM .XrX .•»*&& 616. Erstes Straßburger Stadtrecht, [nach 1129], [i] Ad formam aliarum civitatum in eo lionore condita est Argentina 3 , ut b omnis homo tarn extraneus quam indigena pacem in ea omni tempore et ab Omnibus 0 habeat. [ 2] si quis foris peccaverit et ob culpe metum in eam fugerit, 5 securus in ea maneat. nullus violenter in eum manum mittat; obediens tarnen et paratus ad justiciam d existat. [3] nemo predam aut e furtum in eam inducat vel conservare audeat nisi redditurus rationem omni querenti. [4\ nullus captivum introducat f , nisi presentet eum causidico vel judici s , qui ad justiciam ipsum 11 con- servet. io [5] Omnes* magistratus hujus civitatis ad episcopi spectant polestatem ita, quod vel ipsemet eos instituet vel illii, quos ipse statuit. majores enim k ordina- bunt minores, prout sibi subjecti sunt. [6] null! autem episcopus officium publicum committere debet, nisi qui sit de familia ec clesie sue . [7] quatuor autem officiatos 1 , in quibus urbis gubernatio consistit, episcopus manu sua investit, scili- 15 cet scultetum, burcgravium m , tlielonearium et monete magistrum. De sculteto, qui et causidicus dicitur, primum exequimur n . [8] Causidici jus est° duas sub se ordinäre personas vicarias, quasi* judices appellare soleto, adeo honestas, quod burgenses cum lionore suo coram eis .in judicio stare valeant. [9] item ad causidicum r pertinet statuere tres personas, 20 quas s beymburgen 1 dicimus, unum in interiori scilicet veteri urbe et duos in exteriori, et custodem cippi sive carceris, in quo rei custodiuntur. llec autem singulorum sunt officia : [10] Causidicus u judicabit pro furto, pro frevela, pro geltscbulda in omnes cives urbis et in omnes ingredientes v eam de episcopatu isto w , nisi ralionabilem x 25 opponant exceptionem, preter ministeriales ecclesie y et eos, qui sunt de familia a) S haec civitas add. et ut libera sit. b) S ita quod. c) S om. et ab Omnibus. d) S judicium. e) S vel. f) S intus ducat. g) S om. vel judici. h) S eum. i) S communes. jj S om. illi. k) S civium. 1) S officia. m) S stellt burggravium vor scultetum. n) S om. de—exequimur. o) S ejus est. p) S qui. q) S appellantur. r) S scultetum. s) S precones quos. t) S beim- 30 burgenses. u) S scultetus. v) S add. in. w) S om. de — isto. x) S rationabiliter. y) S om. ecclesie. 59 * 468 episcopi et qui ab ipso sunt officiati. [ 11 ] habet autcrn potestatera cogendi et constringendi judicalos, quam a vocant bannum, non ab episcopo sed ab advocato. illam enim poteslatem, que spectat b ad sanguinis effusionem suspendendorum, decollandorum, truncandorum et hujusmodi pro qualitate delictorum c , ecclesiastica persona nee habere nec dare debet. unde, postquam episcopus advocatum posuerit, 5 imperator ei bannum, id est gladii vindictam in hujusmodi dampnandos et omnem potestatem stringendi, tribuit d . [ 12 ] haue igitur e cum non liabeat nisi ex gratia advocatie, justum est, ut nulla ratione eam f neget g causidico, theloneario, monete magistro h , quoscunque statuerit 1 episcopus, de quo tonet advocatiam. [73] in hanc igitur civitatem judicandi potestatem nemo habet nisii imperator vel episcopus io vel qui de ipso ^ habent. [ 14 ] Judicum, quos causidicus sub se habet, potestas judicandi non est in furta vel frevelas 1 sed tantummodo in geltschuldas m . [ 15 ] locus autem judiciorum 11 est in foro juxta sanctum Martinum 1 . ideoque nullus, de quo fit querimonia, vocandus est in domum causidici 0 vel judicis? sed tantum ad locum predictum a 15 publicum. [ 16 ] si tarnen aliquos vocaverint in domos suas judices sive causidicus r illique non venerint, non ideo culpabiles erunl alicujus compositionis. [ 17 ] Officium custodis cippi sive carceris est, omnes custodie sue commissos diligenter servare. [iS] quodsi aliquem perdiderit, vicem ejus culpe subibit s , nisi violenter ei ablatus fuerit. [ 19 ] ejus etiam officium est, ad suspendium 1 damp- 20 natos ad patibulum educere u , oculos dampnati panno preligare, patibulum erigere, scalam apponere, usque ad scalam reum applicare. tum demum assumet eum vica- rius advocati et laqueo collo innexo illum suspendet. [ 20 ] si vero non fuerit presens vicarius advocati, servabitur reus in custodia, quousque causidicus causam hanc referat ad episcopum. [ 21 ] item, si quis dampnationem pellis et pili acce- 25 perit, hanc penam cipparius infliget. [ 22 ] si quis vero dampnatus fuerit manu, idem v cipparius tenebit bartam, vicarius advocati librabit malleum ligneum et amputabit manum. [ 23 ] idem advocati vicarius eruet oculos, truncabit testiculos, decollabit et ceteras penas omnes exequetur pro varietate criminum w . [ 24 ] est item cypparii officium, ut ita sit obediens theloneario et monetario sicut causi- so dico. [ 25 ] pulsatos etiam coram causidico vel judicibus vocare debet ad judicium. [ 26 ] Est autem iste modus vocationis : nominabit hominem pulsantem intima- bitque adversario suo, quod pulsatus sit, vel viva voce presenti, ubicumque ei occurrerit, vel ad domum illius x nunciabit primo, secundo, tercio ad inducias noctis unius. [57] si, facta una vocatione vel secunda vel lercia, non venerit et nuntius 35 a) S quod. b) 8 illa vero potestas spectat. c) 8 add. quam. d) 8 dare debet add. quod autem modo non est consuetum. e) 8 autem. f) S nuliam rationem. g) S add. coram. h) S monetario. i) 8 add. dominus. j) S add. vel. k) S episcopo. 1) S frevelam. m) geltschulda. n) S judicii. o) S sculteti. p) 8 om. vel judicis. q) prefatum. r) 8 scultetus. s) S subdit. t) S suspendendum. u) S ducere. v) 8 om. idem, w) S variacione civium. x) S ejus. 40 1 Vergl. Straßb. Gassen- u. Häusernamen i. Mittelalter S. 128. I 469 judicis probaverit tercia manu, quod tres illas a vocationes vel saltem primam ore ad os fecerit, ille judici componel triginta solidos. [ 28 ] vocatus autem ad judi- cium tempore prime se presentare debet et, quam diu judex sedebit in judicio, tarn diu pulsatorem expectabit aut licentia judicis recedet. non autem ideo debet ei 5 negare licentiam abeundi, si petierit. quodsi judex appellaverit eum, quod constituto tempore non venerit, ille jurabit, se ibi fuisse, aut componet ei. [ 29 ] Causidicus vel judex nihil judicare debet, nisi quod coram ipso delatuin fuerit. qui b si convictus fuerit sine judiciario ordine et justo judicio aliquid fecisse, de jure perdet officium suum. [50] civem in procinctu itineris existentem scilicet io jam navim ingredientem aut equum vel currum ascendentem nullus concivium suorum per querimoniam impedire debet. sed quia adeo se neglexit, quod causam suam in illum articulum distulit, justum est, ut, quicquid adversus illum habet, usque ad reditum ejus c differat. [51] si quis concivem suum pulsaverit extra civitatem coram alio judice, pro hac culpa debet componere et d judici civitatis et 15 ei e , quem pulsavit, dampnumque illi restituere f , quod ex querimoniis ejus acce- perit g . [ 32 ] nulli solvenda est compositio, nisi cui facta est compositio. [55] om- nis autem compositio, que h pro frevela fit, ascendit ad triginta solidos. compositio, que fit pro geltsckulda, pulsatoris 1 est illius missetat, qui pulsatus est. judicis i vero est tertia pars illius missetat. [ 34 ] si quis fecerit compositionem k judici et 20 pulsatori illamque ad certas 1 inducias non persolverit, si causa usque ad finem rationabiliter fuerit perducta“, servandus est in publica custodia, quousque reddat primo n pulsatori suam compositionem deinde judici °. [55] si quis alium fuerit injuriatus verbo vel facto in populo, si ambo volunt stare ad judicium populi, judex p determinabit secundum judicium et dictum populi. si autem, pulsatus i sim- 25 plici sua assertione se r expurgabit vel eum ille convincere poterit s duello. [50] si ■sr quis concivem suum sine judice vel nuncio judicis infra septa domus sue vel atrii sui temere 1 invaserit, componet judici triginta solidos pro frevela. illi, quem invasit, componet suam missetat triplicatam. [57] in omnes curias fratrum de claustris vel ministerialium, in quibus ipsi corporaliter non habitaverint, jus habet so scultetus u vel judex vocandi ad judicium et cogendi inhabitatorem. [55] similiter et v ministros fratrum de quocunque claustro jus habet x judicandi de ipsis, scilicet in causis pertinentihus ad mercaturam, si volunt esse mercatores. [59] qui- cunque intraverit civitatem debitor existens alicujus hominis, si pulsatus fuerit y coram judice, canonicus vel ministerialis, in cujus domum ille forte hospes intravit z , 35 presentabit eum sculteto aa ad justiciam. quod si non fecerit, pro illo respondere tenetur bb . [ 40 ] omnium compositionum factarum pro furto et pro frevela due partes sunt causidici, tercia advocati. in quibus talis est servanda distinctio : si compositio facta fuerit advocato, ejus est dividere sibi terciam partem cc , causidico duas. ipse enim accipiet compositionem sibi factam et, quamcunque summam in accipienda O 40 a) 8 istas. b) S quod. c) S suum, d) S om. et. e] S illi. f) S dampnum restituere debet. g) S accepit. h) S add. non. i) S pulsatori. j) 8 judici k) 8 componi. 1) 8 tercias. m) 8 producta. n) 8 om. primo. o) S et judici suam. p) S add. illud. q) S pulsatum. r) S om. se. s) S voluerit. t) S temerarie. u) S causidicus. v) S add. in. x) S add. scilicet. y) S fuit. z) S intraverit. aa) 8 causidico. bb) S tenebitur. cc) S om. partem. 470 compositione ipse formaverit sive parvain sive magnam, illam causidicus nee ininuere nec augere debebit a sed ratam habebit. [ 41 ] e contrario, si facta fuerit compositio ipsi causidico, ejus erit jus accipere duas partes et terciam advocato dare. et simi- liter, quameunque compositionis ipse summam formaverit , advocatus non cassa- bit. [ 42 ] advocatus autem non debet judicare nisi in palacio episcopi. quodsi in domum suam aliquem vocaverit, ille, qui b non venerit, non ideo quiequam ei componet. [ 43 ] mortuo vero c advocato vel vacante advocatia quocunque modo, episcopus nullum advocatum ponere debet sine electione et consensu canonicorum, ministerialium et burgensium. [ 44 ] Ad officium buregravii pertinet ponere magistros omnium officiorum fere in urbe, scilicet sellariorum, pellificum, cyrothecariorum, sutorum, fabrorum, molen- dinariorum et eorum, qui faciunt vasa vinaria et picarios d , et qui purgant gladios, et qui vendunt poma, et cauponum. et de eisdem habet potestatem judicandi, si quid deliquerint in officiis suis. [ 45 ] locus autem judicationis e et emendationis eorum est in palacio episcopi. [ 46 ] si qui vero predictorum inobedientes facti f fuerint buregravio, ipse causam defert ad episcopum. [47] item ad jus buregravii spectat s quedam thelonea accipere, ut gladiorum, qui h vaginis inclusi portantur in foro venales. aliorum autem, qui in navibus de Colonia vel unde- cunque portantur, theloneum accipiet thelonearius. [48] item olei, nucum, pomo- rum, undecunque adducta fuerint et vendita pro nummis, theloneum accipiet buregravius. si vero pro sale vel vino vel frumento vel quocunque alio precio vendita fuerint, theloneum dividet buregravius cum theloneario. [ 49 ] Preter predicta omnia thelonea alia pertinent ad officium thelonearii. que tarnen fiunt * diverse modo. [ 50 ] si quis de navi una in alteram navim merca- turas suas transposuerit, de utraque navi dabit quatuor denarios. [ 51 ] quicunque mercator transierit in hanc civilatem cum soumis suis, si nichil vendiderit vel emerit, nullum theloneum dabit. [55] quicunque de familia ecclesie hujus vir vel mulier vendiderit in hac civitate res i, quas vel k manibus suis fecerit, vel que creverint ei, non dabit theloneum. et si 1 quid emerit ad opus suum, quod gracia lucri vendere noluerit, simililer m theloneum non dabit. si quis tarnen n imposuerit ei, quod res vendite sibi non creverint, ab ipso facte non fuerint, vel causa lucri emerit, simplici manu sua se expurgabit. [53] si quis emerit vel vendiderit citra quinque solides, theloneum non dabit. [ 54 ] de quinque solidis nummum 0 dabit, de talento quatuor, de equo quatuor, de mulo quatuor, de asino dena- rium. p [55] theloneum de carbonibus et f i de canapo thelonearius non accipit, quod episcopi hucusque sumpserunt r , sicut et bannum de s vino et panes, qui dicuntur berühret 4 b obtinuerunt. [ 56 ] ad officium u thelonearii pertinet omnes a) S debet. b) S illeque. c) S om. vero. d) 8 molendinariorum et cupariorum et qui faciunt boccharos. e) S indicationis. f) S om. facti. g) S spectant. h) 8 add. in. i) 8 fuerint. j) 8 add. suas. k) 8 om. vel. 1) 8 om. si. m) 8 om. similiter. n) 8 autem. o) 8 add. unum. p) 8 add. unum. q) 8 om. et. r) 8 add. de consuetudine cum non de jure. s) 8 in. t) S berbrot. u) 8 add. quoque. i Von dem mittelhochdeutschen stf. bern — Steuer abgeleitet, eine Abgabe in Brot. 5 10 15 20 25 ao 35 40 471 mensuras minutas sive grandes in sale, in a vino, oleo, frnmento a magistro cauponum formatas ignito ferro cauteriare. et eas nulli debet b concedere nisi forsan concivi suo ad amam vini vel quartale c frumenti et in hujusmodi parvis et sine pretio [57] has tarnen quicunque civiuin voluerit ad opus suum e habere, licet 5 ei ita, quod ex thelonearii consciencia et per ipsum signate f sinte, sicut etiam 11 licet unicuique burgensium pondera librarum in domo sua propria ‘ habere, ita tarnen, quod a monetario sint formata. [58] est item officium thelonearii omnes pontes de nova urbe, quotquot fuerint necessarii, et burcgravii omnes de veterii construere ita firmos, quod cum plauslris et jumenlis suis quilibet k secure possit io transire. quodsi ex vetustate vel nimia attritione vel quacunque debilitate pontium aliquis dampnum accepit 1 , thelonearius aut m burcgravius singuli in suis cogentur de jure restituere. Sequitur de officio monetariib [5.9] Hic ex jure potestatem habet judicandi in falsam monetam et in ipsos n 15 falsarios tarn 0 in civitate quam >' extra per totum episcopatum sine omni judicum contradictione. [69] ubicunque ? invenerit falsarium in toto episcopatu, adducet eum in civitatem et secundum judicium civitatis judicabit r . [ 61 ] debet autem moneta esse in eo pondere, quod viginti solidi faciant marcam, qui denarii dicuntur pfundig s . et hec stabilis et perpetua 1 currere debet in hoc u episcopatu, nisi forte 20 falsata fuerit. tunc v enim per concilium sapientum mutabitur x secundum aliam formam, non secundum pondus. [65] locus autem percutiende monete est juxta piscatores y 2 . in una autem domo percutiendi sunt denarii, ut omnes iuvicem opera manuum suarum videant. [63] nullus facere denarios z debet, nisi qui sit de familia bujus ecclesie. [ 64 ] in loco, ubi cambitores sedent, nullus alius homo 25 arg'entum emere debet nisi soli aa denariorum percussores. alibi per totam civitatem emant et vendant argentum quicunque volunt, nisi bb propter novam monetam inter- dictum fuerit. [65] quando nova moneta percutitur et vetus interdicitur, a die interdictionis nunciabuntur terne quatuordecim dierum inducie, scilicet sex septi- mane, in quibus monetarius, quemcunque cc voluerit, potest impetere, quod interdictam 30 monetam acceperit. quodsi ille negare voluerit, cum septima manu jurabit se non fecisse, alioquin componet monetario sexaginta solides. [66] finitis sex septimanis, nullum impetere debet, nisi quem viderit accipere interdictam monetam. [67] si viderit, accipiet denarium, ducet eum in judicium ibique ipsum pulsabit. et si ille a) S om. in. b) S add. sine precio. c) 8 qualitatem. d) 8 om. et sine pretio. e) S om. suum 35 add. eas. f) 8 signatas. g) S add. esse, h) S om. sicut etiam. i) S propterea. j) S add. urbe. к) S quisque. 1) S acceperit. m) S vel. n) S improbos. o) S om. tarn, p) S et. q) S add. autem. r} S judicabitur. s) S phundis. t) S hoc stabile et perpetuo. u) S isto. v) S tantum. x) 8 add. sed. y) S est maximum forum prope circa stacionem carnificum. z) 8 denarium. аа) S solum. bb) S add. generaliter, cc) S quicunque. 40 l Motte in der Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. II, 398 u. Hegel in den D. St. Chron. IX, 927 und 987 finden, daß in diesem Abschnitte über das Münzerrecht ältere und jüngere Bestimmungen zusammengeflossen sind. Ihnen widerspricht Hanauer Iltudes economiques sur l’Älsace I, 123 ff. 2 Vergl Straßb. Gassen- u. Häusernamen i. Mittelälter S. C>1 u. 110. 472 negaverit, cum honestis tribus personis convincet cum, quod acceperit. et a convictus sexaginta solidos componet ei. quodsi noluerit cum convincere, ipse b manu sua se expurgabit. [68] non licet autem aliquem impetere c nec debet quisquam com- ponere nisi pro denariis d , qui dicuntur plmndig e . [6,9] si quis etiam coram monetario dampnationem manus acceperit, judicabitur f sicut supra coram cau- r, sidico. [70] si episcopus voluerit argen tum de camera sua fundere g et inde denarios percuti, accipiet illud magister monete 1 ' et dividet inter monetarios, ut inde denarios faciant. et si denarii sunt pliundig 1 , reddet de marca viginti solidos minus duobus denariis. [77] si autem in quocunque pondere leviori percussi fuerint, semper duobus denariis minus reddetur de marca. [72] de camera. u> episcopi ministrabuntur ei 1 carbones. ad marcam dantur tria sextaria car- bonum. [73] quando novam monetam episcopus percuti jubet, a principio quinque solidi fiunt in ea forma et pondere, quo moneta cursura est. [74] hos servabit burcgravius, quam diu moneta illa durabit, racione k ut 1 , si forte moneta illa falsata esse accusetur, per illos quinque“ 1 solidos examinetur et certifi- 15 cetur“. [75] monetarius quoque jurabit, quod in eo pondere et forma, quam 0 illi quinque solidi habent p, monetam sit percussurus. [76] quando monetarius ferramenta, in quibus denarii formantur, episcopo resignabit, reddet ei duo in forma nummorum et i duo in forma obulorum. preterea alia omnia ita ex toto resignabit, quod jurabit se non r habere plura nec scire aliquem habere, in quibus forme 20 delebuntur et frangentur. fragmentaque monetario reddantur aut ipse cum s licentia ^ episcopi integra et illesa retinebit. [77] quicunque jus monetariorum habere desiderat, dimidiam marcam auri dabit episcopo, monete magistro quinque denarios auri, monetariis viginti solidos gravis monete. [78] quando episcopus monetam mutare voluerit, ferramenta monete per sex ebdomadas dabit. [79] quicunque 20 monetarius extra civitatem habitans in civitate argenlum emerit, justiciam monete 1 persolvat. [80] Quicunque inuros vel vallum u civitatis v dissipaverit, componet qua- draginta x solidos burcgravio. [87] quicunque super y stratam edificaverit, similiter dabit 1 ad emendationem burcgravio. nulli vero debet licenciam dare. [85] nemo 30 timum aut purgationem aa ante domum suam ponat, nisi statim educere velit, exceptis locis ad hoc statutis, scilicet juxta macellum 1 , item juxta sanctum Stephanum itemque bb juxta puteum in foro equorum 2 et apud locum , qui dicitur Gewirke 3 . [83] vallum cc civitatis debet in circuitu habere extra a muro sexa- a) S add. ita. b) 8 add. sola. c) S impeti. d) S per denarios. e) 8 phundis. f) S indicabitur. 35 g) S fundi. h) S monetariorum. i) S phundis. j) S eis. k) S add. ea. 1 ) 8 om. ut. m) 8 quod illos. n) 8 om. et certificetur. o) S quod. p) 8 om. habent. q) 8 om. et. r) S nec. s) S de. t) S add. id est slegeschaz. u) S vallim. v) S om. civitatis, x) S sexaginta. y) S supra. z) S stabit. aa) 8 om. aut purgationem. bb) S item. cc) S vallis. 1 Die alte Metzig. Vergl. Straßb. Gassen- v. Häusernamen i. Mittelalter S. 111. 2 Der spätere Kugelbrmmen auf dem Roßmarkt. Vergl. Straßb. Gassen- u. Häusernamen i. Mittel- alter S. 48. 3 Gewirke — Mistgrube. ! 473 ginta pedes, intus triginta pedes a . [34] quicunque molendinum facere voluerit, licenliam a burcgravio et consensum burgensium b querst, quibus duobus habitis, aureum numinum burcgravio dabit. [35] nemo tribuat tbeioneum de nattis c , de pullis, de anseribus, de ovis, de porris, de caulibus et aliis quibuscunque d oleribus, 5 de scutellis, de bechariis, nisi vendat valens quinque e solidos. [36] nemo porcos in civitate debet habere, nisi pastori eos committath [37] curtis autem, ubi porci pascuntur, est inter portam, que dicitur Vellemannes« 1 burgetor, et aliam portam proximam. [SS] Ad jus episcopi pertinet, ut de hac civitate liabeat viginti quatuor legatos io et hos tantum de genere mercatorum. quorum officium est infra episcopatum tantum h facere legationes episcopi ad homines suos. quodsi 1 dampnum interim aliquod passi fuerint vel in persona vel in rebus suis i , quas in itinere duxerint, episcopus debet k eis restituere. [S.9] debent singuli singulis annis hujusmodi 1 legatione ter fungi cum expensis m episcopi. hiis ex parte episcopi talis honor 15 exhibendus est, quod in suis n festivitatibus, quando homines suos invitaverit, debent honestas coram ipso 0 sedes habere ad prandium, ut eisdem hominibus suis eo notiores efficiantur. [90] cum episcopus intravcrit civitatem, equi stabulandi sunt in dominico stabulo, quod incipit ab hospitali et procedit in circuitu muri usque ad pomerium episcopi 2 . [91] si plures habuerit equos, assument p eos 20 causidicus vel judices sui et marscalcus et stabulabunt eos in domibus, ubi pere- grinorum i solent esse hospicia. si plures equos habuerit, non ponet eos de jure in aliquibus aliis r domibus civitatis s , nisi id per preces obtinere poterit l . [95] si autem Imperator vel rex intraverint, equi sui ubique hospitabuntur. [93] debent etiam u singuli v burgenses in w singulis annis quinquies operari numero dierum in 25 dominico opere, exceptis monetariis omnibus x , qui sunt de familia ecclesie, et exceptis duodecim inter pellifices et exceptis sellariis omnibus et y quatuor inter eyrothecarios et quatuor inter panifices et octo inter sutores et fabris omnibus et carpentariis omnibus et carnificibus et cupariis 2 vinariorum vasorum. [94] Ad curtim dominicam, que est infra civitatem 3 , dabit causidicus aa tredecim 30 boves ad aratra bb episcopi, quos sumet de casu cc hominum ecclesie morientium, et jumentum unum, quod magister curtis equitabit et semina ducet ad agros. [95] dabit etiam duodecim sues et duos verres, unum ad opus episcopi, aliuin ad opus burgensium. [96] episcopus in eadem curti ponet stadelarium. stadelarius dd dabit 35 a) S om. pedes. b) S a burgensibus. c) 8 om. de nattis. d) 8 om. quibuscunque. e) 8 quinde- cim. f) S communicat. g) 8 Willemannes. li) S om. tantum. i) S qui si. j) 8 om. suis. к) 8 tenetur. 1) 8 om. modi. m) S expensa. n) S summis. o) 8 episcopo. p) 8 assumet. q) S om. peregrinorum. r) S om. aliis. s) 8 civium. t) S nisi per preces. u) S autem. v) 8 om. singuli. w) S om. in. x) S om. omnibus. y) S adcl. exceptis. z) 8 operatoribus. аа) 8 scultetus. bb) 8 aratrum. cc) 8 censu. dd) S qui. 40 1 Vergl. Silbermann Localgesch. d. Stadt Straßb. S. 50. 2 Vergl. Straßb. Gassen- u. Häusernamen i. Mittelalter S. 157. 3 Vergl. Straßb. Gassen- u. Häusernamen i. Mittelalter S. HO. CO 474 aratrum et egedam. [.97] cetera omnia, que necessaria sunt, prebebit causidicus a , excepta mercede et annona servientium b . [98] judicum uterque dabit in messibus quinque solides et Magister molendinariorum unum solidum et c Magister cauponum unum solidum ad einen dum panem in messibus. [9.9] et quando trituratur fru- mentum episcopi, dabit utrique judici maldrum unum, quia judices et precones 5 custodire debent frumentum episcopi in messibus d , dum metitur. [10ü\ boves ad aratra e episcopi pertinentes non debet causidicus in alium usum applicare, nisi foret f ad colendam suam Schuchbuze 1 , nec episcopus in alios usus transferre s nisi aratri sui. [101] si inter bos boves unus vel duo vel plures 11 senio vel aliquo alio modo preter morbum contagii fuerint inutiles redditi ad culturam, carnifices io debent carnes eorum 1 vendere et numinos causidico dare. et interim nulle alle carnes vendende sunt. [102] Inter pellifices duodecim sunt 2 , qui cum expensis episcopi facere debent pelles et pellicia, quantum episcopus habuerit necesse. borum materiam Magister pellificum, assumptis secum, quotquot fuerint necessarii, de hiis duodecim, emet de ir, argento episcopi vel Maguntie vel ColonieJ. si dampnum aliquod in via k acceperint tarn in rebus quam in captivitate 1 , episcopus debet eis restituere m . [103] fabro- rum jus est, quando episcopus ierit in expeditionem imperatoris, quod quilibet faber dabit equorum ferramenla quatuor cum clavis suis, de quibus dabit episcopo burc- gravius ad viginti quatuor equos, reliqua sibi retinebit 11 . [104] si ierit episcopus 20 ad curiam, quilibet dabit duo ferramenta 0 cum clavis suis, de quibus burcgravhis ad duodecim equos dabit p episcopo, reliqua retinebit. [105] preterea fabri ? debent omnia facere, que necessaria habuerit episcopus in palacio suo, sive in januis sive in fenestris sive in januis vasorum r , que de materia ferri fieri conveniat, data eis materia ferri et ministrata interim vivendi s expensa. [106] si castrum aliquod 25 episcopus obsederit vel ei obsessum fuerit, trecentas sagittas dabunt, si pluribus cguerit episcopus, de sumptibus suis et expensis sufficienter administra- bunt. [107] clausuras et catlienas ad portas civitatis obserandas, datis sibi de re publica sumptibus et expensis, facere debent. [108] inter sutores octo sunt, qui episcopo eunti ad curiam vel expeditionem imperatoris dabunt thecas candela- :» brorum, baccinorum et cyphorum. reliqua omnia, quecunque 1 necessaria fuerint ad predicta vel ad obsidiones castrorum, sive in bulgis sive in bustris u sive in qua- cunque conveniente predictis negotiis suppellectile de nigro corio facienda, de sumptibus et expensis episcopi facient. [109] quatuor inter cyrothecarios eunti episcopo ad curiam vel expeditionem dabunt, quantumeunque fuerit necessarium de 33 a) 8 scultetus. b) 8 servorum. c) 8 om. solidum et. d) 8 om. in messibus. e) 8 aratrum. f) S forte. g) 8 transferat. h) S boves aliquis. i) 8 ejus, j) S vel in Moguntia vel in Colonia. k) S om. in via. 1) S per captivitatem vel amissionem rerum suarum. m) S emen- dare. n) S obtinebit. o) S ferra. p) S dat. q) S om. fabri. r) 8 ursorum. s) 8 vescendi. t) 8 que. u) 8 briaris. 40 1 Vergl. Silbermann Localgesch. d. Stadt Straßb. S. 153. 2 Cfr. nr. 268 not. 1. 475 albo coreo ad tliecas candelabroram, baccinorum el cyphorum. reliqua omnia, quantumcunque fuerit necessarium a ad predictas res et ad castrorum obsidiones, de albo coreo facient de sumptibus et expensis episcopi. [HO] sellarii episcopo eunti ad curiam duas sellas soumarias b dabunt c , ad d expeditionem imperii e qua- s tuor f . si pluribus eguerit, de sumptibus et expensis episcopi facient. [Hl] episcopo eunte in expeditionem vel ad curiam, qui gladios poliunt, debent purgare gladios et galeas vicedomini, marscalci, dapiferi, pincerne, camerarii et omnium, qui neces- sarii et cotidiani sunt ministri episcopi s. preterea 11 purgabunt venabula episcopi, si necesse fuerit. [ 112 ] becherarii omnes becbarios, quoscunque necessarios 1 io habuerit episcopus vel in curia sua vel imperatorisi, cum eum adierit, vel profi- ciscens ad curiam imperatoris, de sumptibus et expensis ipsius facient. magister autem cupariorum dabit materiam lignorum. preterea k cotidie dabit ligna beclie- rariis 1 episcopi. [H 3 ] cuparii, data materia lignorum a magistro suo et circulis ligaminibusque datis a cellerario m episcopi, facient omnia, quecunque necessaria 15 habuerit episcopus domi existens vel Imperator vel imperatrix, cum presentes fuerint 11 , ad baluea sua et preterea 0 ad coquinam et adv opus pincernarum. simi- liter et i, cum vadit ad curiam, eadem omnia prebebunt cum sumptibus et r expensis episcopi. preterea omnia vasa vinaria parva et magna episcopi ligabunt cum sumptibus et expensis ejus s . [iAf] cauponum jus est singulis diebus lune purgare •20 necessarium episcopi et granarium, si liabere voluerit b [HS] molendinarii et piscatores debent episcopum in aqua veliere, quocunque voluerit, inter Rust supe- rius et Velletor inferius 1 . quibus thelonearius prebebit naves, quotcunque fuerint necessarie. ipsi enim u cum remis suis intrabunt et reducent eas v ad pomerium episcopi, unde el duxerunt, cum expensis ipsius w . dabunt autem piscatores duos 25 viros, molendinarii tercium virum x . si de sua negligentia naves perdiderint, solvent; si vi.y fuerint eis ablate, episcopus restituet. [HO] piscatores debent piscari ad opus episcopi inter nativitatem sancte Marie et festum sancti Michahelis singulis ^ annis tribus diebus et tribus noctibus cum omnibus suis instrumentis, cum aqua plus fuerit idonea, inter Velletor inferius in Reno et z Rust superius, in Alsa ao usque aa Ebersheim, in Bruscha bb usque Mollesheim, in Schuttura cc usque Merburg, in Kintsika dd usque 00 Kinzdorff ff cum expensis episcopi. infra terminos hos nullus eos excludere audeat ab aliqua aqua, nisi que sub claustris coarctata est es. [A/ 7 ] in a) 8 que fuerint necessaria. b) S somnarias. c) S om. dabunt. d) S in. e) 8 om. imperii. f) 8 add. sellas. g) 8 om. episcopi. h) 8 eciam. i) 8 becharii omnia becharia quecunque 35 necessaria. j) 8 imperator. k) 8 idem eciam. 1) 8 bechariis. m) 8 cellario. n] 8 om. vel Imperator vel imperatrix cum presentes fuerint. o) 8 om. et preterea. p) S om. ad. q) 8 om. et. r) 8 om. sumptibus et. sj 8 episcopi. t) S carere noluerit. u) S om. enim. v) 8 eum. w) S episcopi. x) S om. virum. y) S violenter, z) 8 add. in. aa) 8 add. in. bb) 8 Brusca. cc) 8 Schuttera. dd) 8 Kintzicha. ee) 8 add. ad. ff) 8 Kintzicbdorf. gg) S coarta sunt. 40 1 Nach Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. II, 91 not. o in der Nähe von Stollhofen gelegen, ivohl ohne Zusammenhang mit der S. 119 Z. 2 erwähnten via que Velletor dicitur, die hei Königshofen gelegen. Bruscha 8 a vallo superiori civitatis usque ad inferius juxta sanclum Stephanum nullus audeat piscari sine licentia episcopi vel dapiferi sui. [ÜS] carpentarii singulis diebus lune debent in opus episcopi ire cum expensis ipsius b . cum summo mane venerint ante palacium, non audeant c recedere ante sonitum cainpane, que ad missam mane pulsatur d . si interim e non fuerint in opus episcopi assumpti, liberi ea f die recedant. non sunt cogendi ire in e alicujus opus alterius h nisi episcopi *. Aus Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. II, 42—93 nach einem ehemals im Straßb. bischöfl. Archiv befindlichen, jetzt nirgends mehr auffindbaren Pergament-Codex des 13ten Jahrh. von 26 Blättern, betitelt jura et leges civitatis Argentinensis, der außerdem das zweite und dritte Straßburger Stadtrecht enthielt. Aus Grandidier auch bei Walter Corp. jur. German. III, 780—798 = Giraud Essai sur l’hist. du droit frangais au mögen äge 1 p. j. p. 7—18 — Gaupp Deutsche Stadtrechte des Mittelalters I, 48—89 — Gengier Deutsche Stadtrechte des Mittelalters S. 472—482 — Migne CXXXVII, 583 — 598. S coli. Schilter Eönigsh. S. 715—728 nach einem offenbar jungem und zum Theil corrum- pirten Text, der aus einer Meinen von Rumpler der Stadt Straßb. im Jahr 1660 geschenkten, heute ebenfalls unbekannten Pergament-Handschrift entnommen ist. Die hier wie bei Grandidier beigefügte mittelhochdeutsche Uebersetzung, die sich zumeist mit dem jungem Texte deckt und im günstigsten Falle erst aus den letzten Jahrzehnten des 13ten Jahrh. stammt, schien hier wie beim zweiten und dritten Stadtrecht nicht wichtig und selbständig genug um wiederholt zu werden. Ebenso ist die offenbar eitler spätem Redaction angehörende Capiteleintheilung weggelassen. Was die Datirung des Stücks anbelangt, so können die Hypothesen Grandidier’s, der es Bischof Erchenbald von Straßb. zuschrieb, und Arnold’s (Verfassungsgesch. der deutschen Freistädte I, 90 ff. u. 323), der es in das letzte Jahrzehnt des 12ten Jahrh. setzte, jetzt als beseitigt gelten. Das Resultat der Hegel’sehen Untersuchung (D. St. Chron. IX, 923 — 927), die das erste Straßb. Stadtrecht den mittlern Jahrzehnten des 12ten Jahrh. zuweist namentlich mit Rücksicht auf § 10 u. 31, tvelche das Privileg König Lothars vom Jahre 1129 das jus de non evocando betreffend (cfr. nr. 78) schon voraussetzen, darf wohl heute als allgemein angenommen betrachtet werden. Zu gleichem Ergebniß sind auch die beiden neuesten Monographien über die ältere Straßb. Stadtverfassung gekommen: H. Th. Horn Die Anfänge der Straßb. Stadtverfassung S. 40, 47 u. G. Winter Gesch. des Rathes in Straßb. S. 18 ff. 5 10 15 2 » 25 30 a) 8 Brusca. b] 8 episcopi. c) 8 debent. d) S antequam mane missa pulsetur. e) S tune, f) 8 illa. g) 8 ad. h) S om. alterius. !) S add. domini solummodo. 617 . Zweites Straßburger Stadtrecht, [um 1200]. In nomine sancte et individue trinitatis. amen. notum sit Omnibus Christi fidelibus tarn presentibus quam futuris, qualiter cives Argentinensis civitatis sapien- tiores et honorabiliores tanquam justicie et equitatis amatores ductu racionis conve- 5 nerunt et de consensu et consilio domini episcopi, advocati oinniumque majorum eandem civitatem colentium hec instituta statuentes describi fecerunt : [i] Statulum est, ut duodecim vel plures, si necesse fuerit, boneste et ydonee persone sapientes et discrete tarn inter ministeriales quam inter cives ponantur annuatim consules civitatis, inter quos unus magister vel duo, si necesse fuerit, io eligantur, qui jurant omnes invicem honorem ecclesie, episcopi et civitatis ad omnia fideliter promovere, civitatem et cives majores ac minores, divites ac pauperes ab omni malo pro posse et nosse defendere et per omnia secundum veritatem juste judicare. [2] sedebunt autem pro tribunali ad judicandum omni ebdomada duabus vicibus, scilicet in feria tercia et in feria quinta, nisi propter festes dies omittant. 15 magister vere judicabit, consules dabunt sententiam. [A] nullus de consulibus debet verbum alicujus proferre vel sine licentia magistri et consiliariorum ad Consilium alicujus amici sui de tribunali ire. [4] non licet, ut pater et filius vel duo fratres simul in consules eligantur. [5] quandocunque ardua negotia coram domino episcopo vel alibi sunt tractanda, consules primo congregabuntur ad invicem et, si 20 opus fuerit, scabini vocantur ad consilium. [tf] consules autem non judicabunt t~ secundum jus provincie, quod dicitur landreht, sed secundum veritatem et statuta civitatis subscripta : [7] Statutum est, ut, quicunque aliquem verbis injuriare vel vituperare pre- sumpserit et de hoc coram consilio civitatis duobus vel tribus testibus convictus 25 fuerit, triginta solidos denariorum componat et, omni petitione postposita, tarn diu extra civitatem manebit, quousque lios triginta solidos persolvat et leso satis- faciat. [8] quicunque autem alium depilaverit vel pugno vel aliquo modo sine sanguinis effusione percusserit, si duobus testibus convictus fuerit, quinque libras componat. [9] si quis vero aliquem armis vulneraverit, si deprehensus fuerit, 478 servabitur in publica custodia usque ad mortem vel sanitatem lesi et secundum culpam suam puniendus erit. [ 10 ] si lesus morietur, rens capitali sententia plec- tetur. si autem evaserit, pro sanguinis effusione, data coram sculteto sententia, reus in cyppo dextra manu truncabitur. [ 11 ] quodsi reus effugerit, si proprietatem vel liereditatem habuerit, domus sua destruetur vel, si consules et scultetus voluerint, s domus sit communis et pateat omnibus, depositis fenestris ac januis, quousque amicitiam lesi obtinuerii et consulibus, sculteto, advocato emendationem exhibuerit et civitati. [ 12 ] componet autem consulibus quinque libras, sculteto et advocato triginta solidos. [i3] si autem proprietatem vel liereditatem non habuerit, bona rei mobilia in potestate erunt consilii, ut judicibus et ipsi leso exinde satisfactionem io exhibeant. [ 14 ] quandocunque coram consulibus pro frevela facta fuerit compo- sitio, justicia sculteti et advocati patebit, quemadmodum coram ipsis in judicio facta fuerit compositio. [ 15 ] quicunque domum vel curiam alicujus intrando hospitem vel familiam suam verbo vel opere moleslaverit, si liospes in inst an ti se defendendo vindictam in illum sumpserit et ipsum leserit, nullam proinde tenetur compositionein 15 seu emendationem porrigere. si autem lesus insons esse voluerit et hospitem ad judicium pulsaverit, hospes in judicio sola manu se expurgabit. [ 16 ] si quis judici calarnum porrexerit pro emendatione et in manu judicis de oblivione calamum dimiserit et judex ipsum ob hoc infestaverit, judici pro delicto novem denarios dabit. [ 17 ] liomines sanctorum vel aliarum ecclesiarum, qui alieno jure gaudent, 20 dabunt emendationem, id est wette, in judicio judici secundum pertinentiam et jus eorum cum juramento. [iS] quicunque autem jurare noluerit, dabit singulo wette octo denarios. si autem aliquis in judicio conviclus fuerit uno beredet, dabit duos solidos. [73] quicunque personaliter ducatum prestitit ad querendum concivem suum in domo sua manu violenta, de propria persona sua trium virorum emenda- 20 liones scilicet frevele persolvat. et postea quilibet coadjutorum suorum pro se triginta solidos persolvat. [50] si aliqua dissensio et rixa inter concives oritur et illic concursus fuerit, nullus arma arripiet, nisi prius ante monasterium beate virginis coram consiliariis appareat et ibi eorum utatur consilio. consiliarii vero ob bonum pacis et ad sedandam discordiam arma debent arripere. [ 21 ] liiis itaque 30 exceptis, quicunque extra* domum suam in adjutorium amicorum suorum arma tulerit, quinque libras civitati componet. quas si habere non poterit, a civitate ejiciatur, donec secundum arbitrium consiliariorum emendetur. [ 22 ] preterea statutum est, ut, quicunque de provincialibus aliquem concivem nostrum tarn in persona quam in rebus ledere vel molestare presumpserit, si ante compositionem 33 civitatem ingressus fuerit et ille, quem lesit, vel aliquis amicorum suorum vindictam in eo sumpserit, ad nullam inde teneatur emendationem, querimonia tarnen prius consiliariis deposita et reo denunciata. [53] Preterea omnium beneplacito electi et statuti sunt scabini vite probabilis bonique testimonii, qui in electione sua jurare debent coram consulibus testimonium 40 veritati perpetualiter exhibere super omnibus, que viderint et audierint. [ 24 ] isti vero testes inducendi sunt in venditionibus et emptionibus ac creditionibus et perso- lutionibus debitorum et in omni causa, deinceps vero non sunt super aliqua causa 479 juraturi, sed per primum juramentum ipsorum interrogandi. [25] quieunque autem tarn vir quam femina debitum suum coram duobus istorum testium seu coram duobus, qui sunt in consilio, creditori recognoverit et postea per intercidentem aliquam controversiam alter eorum negaverit, solo testimonio quorumlibet duorum 5 predictorum virorum coram consilio vel judice convincatur et convictus unam carrutam vini et libram denariorum consulibus componat, sculteto et advocato triginta solidos et singulo scabino, quorum testimonio convictus est, quinque solides ob baue causam, quod perjuria, que sepius in judicio ex incognito bebaut, rarius usitentur. io [26] Mulieres vero, que bactenus debita virorum suorum ps»solvere non con- sueverant, ea, que creditoribus suis coram testibus scabinis professe fuerint, ex testimonio convicte persolvere teneantur. [57] preterea statutum est, ut, quieunque introductionem testium pro debito suo in civitate contempserit presentare, debitorem suum duello non poterit infestare, sed juramento exhibito innoxius manebit. 15 [58] Denique, quieunque noctibus cum cultellis vel cum aliqua armatura inces- serint, tanquam malefactores suspecti puniantur, nisi legitima excusatione sc possint excusare. [29] Statutum est quoque, quod nullus concivium nostrorum, qui habent pistrina, in teste sancti Martini pistoribus suis vinum aut alia munuscula mittere debet et in jv„«. // 20 nativitate domini aut in aliis festivitatibus ipsos invitabit ad prandium. [30] simi- Dez. 25 liter, qui lapicidas aut carpentarios babuerit, ipsos non habebit in cena nec in festis diebus in prandio. [31] hoc quieunque dando vel recipiendo infregerit, viginti solidos civitati dabit. [35] Infra civitatem extra domum suam nullus porcos nutrire debet. nam qui- 20 cunque vagantem porcum in platea sine ductore ceperit, ipsum, si volueril, reser- vabit, donec ab illo, cujus porcus est, quinque solidos recipiet. [33] Illi siquidem de civibus, qui naute dicuntur, universos concives nostros divites et pauperes tarn de pondere proprie persone quam de pondere equi, quem sedent et equitant, sine pretio transducent et reducent ita prompte, quod a nullo so possint incusari, quod luculenta occasione tardaverint et ipsum impedierint. nam qui de hoc convictus fuerit, viginti solidos civitati persolvet. [34] mercatorcs quoque concives nostri de pecoribus vel de aliis mercimoniis suis, que propria persona vel in equo, quem sedent, ferre non possunt, nautum 1 reddent instilutum. et de propria persona, sive sind in equis sive ad pedes, erunt immunes. [35] ob 35 liujus laboris recompensationem statutum est, ut nullus aliquem transducat preter nautas predictos, qui a domino advocato portum receperint. [36] Carnifices vero carnes suinas vel inustas, que pliynnehte sunt, infra tecta macellorum nullatenus habere debent venales sed extra tecta. [37] interdictum est, ne vina venalia in Bruscha in navibus vel ante monasterium in plaustris ante « primam figantur vel vendantur. 1 nnntnm — nantvm. namiwm, pirpins. 480 [33] Illi autem, qui zolnere 1 dicuntur, non debent naves intrare nisi peticione et jussu conoivium nostrorum. [39] Prohibitum est etiam et interdictum de consensu omnium per diffinitivam sententiam, ne aliquis tarn vir quam femina de concivibus nostris bona sua, que in civitate sunt sita, conferat alteri in dotem extra civitatem in provincia, sed in civi- 5 täte coram honestis viris publice. [ 40 ] Quando domini in alicujus domum concivis nostri venerint, si joculator medio tempore in domo illa manducaverit, hospes domus libram unam civitati persolvet, nisi joculator de provincia cum bospitibus in civitatem venerit. [ 41 ] Guparii Sebent facere vasa ad quadraginta amas et sine spint. 10 [ 42 ] Nulli debent in civitate corizare in loricis vel alia armatura. [ 43 ] Nullum vinum post aliud vendi debet equali precio sola die in uno cellario vel taberna. quicunque hoc mandatum transgressus fuerit, viginti solidos civitati dabit. [ 44 ] quicunque etiam vina injuste mensuraverit, de scupha 2 cadet in merdam et hospes, cujus vina sunt, dabit talentum. 15 [ 45 ] Preterea interdicte sunt iste consuetudines, scilicet annuli visitales, annuli sponsales et omnia munera, que forte darentur in locum annulorum. [ 46 ] item interdicti sunt denarii, qui dabantur dominabus in puerperiis, et qui dicuntur hant- giftphenninge a in natalibus, ita, quod nullus vir vel femina presumat aliquem dena- rium dare ni solummodo sue familie, que manet in domo sua. [ 47 ] ad nuptias 20 sponsales non maneant in mensa nisi octo viri et octo femine ab utraque parentela invitati equaliter et quatuor joculatores viri et non femine. ulterius nullus joculator vel joculatrix mittantur alieni vel aliqua dona ipsis conferantur. [43] quicunque ad nuptias plures viros, feminas vel joculatores babueril aut annulos dare presum- pserit, manebit extra civitatem per nimm mensem ultra miliare et non intrabit civi- 22 tatem, quousque consulibus quinque libras persolverit. [ 49 ] si vero aliquis joculator vel aliqua joculatrix non invitati in mensam alicujus manducare presumpserit, hospes domus dabit ad penam decem solidos denariorum et servientes judicum auferent vestimenta joculatoris. [ 50 ] Si autem de civibus nostris aliquis de predictis mandatis aliquid transire 30 vel infringere presumpserit, dabit ad penam decem libras denariorum, quorum medietas cedit operi civitatis, altera pars consulibus civitatis et custodibus predic- torum mandatorum. [5i] custodes autem quatuor statuentur omni anno in reno- vatione consiliariorum, scilicet duo de consulibus et duo de scabinis, qui jurabunt b prefata mandata fideliter custodire. 35 a) Grandidier hantgist phenninge. b) Grandidier add. de. 1 Gramdidier setzt in den Text tolkere und sagt in einer Anmerkung, daß andere Handschriften zolkenere haben. Er versteht unter tolkere Schiffsleute, ich wußte für das äußerst seltene Wort, das mir außerdem an der Stelle keinen Sinn zu haben scheint, keine befriedigende Ableitung zu finden. Hie andere Lesart, der ich die geicdhnliche Schreibung gebe, scheint mir einfacher und passender. 1° 2 lieber die Schupfe vergl. Straßb. Gassen- u. Häusernamen i. Mittelalter S. 111. 481 [ 52 ] Quicunque de concivibus nostris in tempore belli vadit in aliam civitatem cum armis suis sine licentia magistri civinm nostrorum et consilii et cum aliis civibus exit et procedit, dabit quinque Iibras et a jure civitatis nostre separa- bitur. [55] si aliquis lesionem vel offensam sibi illatam conquerendo magistro s deponit et propter querimoniam magistro delatam fuerit et iterato male tractatus, ille, qui fecerit temeritatem, dabit civitati tres emendationes, scilicet quindecim Iibras propter renovalam indisciplinam, et quilibet coadjütorum suorum dabit quinque Iibras. [ 54 ] quandocunque inter cives nostros orta fuerit ira et contentio et magister cum consulibus ad bonum pacis treugas servare fecerit, quicunque contra io magistrum rebellis fuerit et treugas servare noluerit, si consul est aut scabinus, ab honore sui officii privetur. alia vero persona, que non est consul aut scabinus, dabit quinque Iibras et per annurn nimm extra civitatem manebit. [ 55 ] Judices civitatis presidere debent judicium in prima pulsatione prime. pulsati vero comparebunt in judicio, quousque secunda campana prime pulsata 15 fuerit ad finem, et tune recedent. et si medio tempore pulsator non venerit, judici emendabit. [ 56 ] Panni grisei, qui non sunt in altitudine duarum ulnarum et quartali unius ulne, debent comburi. et si intermixti sunt crinibus, similiter igne comburantur. et erga liospites non debent emi panni, qui minoris sunt latitudinis et crinibus sunt 20 intermixti. si autem idem panni empti et recepti fuerint, similiter comburantur. [57] Hec sunt claustra, que in exitu civitatis ministrabunt equos ad plaustrum vexilli: Ebersheim, Marpach, Morsmunstre, Nuwilre, Swarzach, Gengenbach, Schu- tere. ministrabit autem prepositus sancti Arbogasti palafredum nimm, quod scultetus cum plaustro equitabit. judei facient vexillum. 25 Aus Grandidier Oeuvr. ined. II, 187—215 nach der bei nr. 616 beschriebenen handschriftlichen Ueberlieferung. Die Datirung Grandidier’s l. c. p. 175 ff. und Strobel’s (Vaterl. Gesch. d. Eis. I, 315), die beide das zweite Stadtrecht Bischof Otto von Straßb. und dem, letzten Jahrzehnt des Ilten Jahrh. zuweisen, entbehrt jedes Anhaltes und jedes Grundes. Arnold (Verfassungs- 30 gesch. der deutschen Freistädte I, 328), Gaupp (Deutsche Stadtrechte des Mittelalters 1, 47) und Hegel in den D. St.-Chron. IX, 928 ff. haben es übereinstimmend in die Jahre 1214—1219 gesetzt. Aber ihre Beweisführung ist keineswegs zwingend. Die Gründe dagegen hat Winter (Gesch. des Bathes in Straßb. S. 31 ff.) treffend hervorgehoben. Wenn auch seine genaue Datirung, nach der dies Stück in die Jahre 1201—1202 zu 35 stellen ist, zu geivagt ist, so möchte doch wohl die Entstehung desselben namentlich mit Bücksicht auf die bisher unbekannte Erkunde nr. 144, die uns den Straßb. Stadtrath schon zu den Zeiten Bischof Konrads von Hunenburg bestehend zeigt, an die Wende des 12ten und 13ten Jahrh. zu setzen sein. 01 618 . Drittes Straßburger Stadtrecht. [ 1245-1260 ]. In nomine domini et individue trinitatis. notum sit omnibus presens scriptum inspecturis, quod temporibus venerabilis domini Ileinrici de Stabelecke episcopi Argentinensis orte fuerunt tante indiscipline et injurie et oppressiones mulierum et pauperum in civitate Argentinensi, quod idem dominus episcopus imputavit consu- 5 libus et ceteris civibus majoribus excessus suos in hoc et negligentiam judicis. tandem consules et ceteri cives meliores et sapientiores cum predicto domino suo episcopo, canordcis et ministerialibus in hoc convenerunt, quod ipsi de communi consensu et consilio hec nova instituta statuerunt, salvis tarnen antiquis judiciis et statutis in omnibus, ita quod scultetus, advocatus et consules in prioribus nihilo- io minus procedant, prout jura et consuetudines civitatis in libellis sunt descripte : [1\ Statutum est itaque, quandocunque aliqua injuria vel indisciplina facta fuerit in civitate, quod magister civium et consules civitatis infra tres dies proximos hoc debent judicare et secundum culpam rei emendare. \2] si autem hoc delictum ex negligentia magistri civium non fuerit judicatum, magister in hoc convictus exibit 15 civitatem et manebit foris ultra miliare unum per tres menses. [3] si autem magister probare potuerit, quod aliquis de consulibus inobediens sibi fuerit ad judi- cium promovendum, idem consul simili modo exibit civitatem et extra manebit per tres menses ultra miliare. [4] Item, quicunque ad observandum et promovendum hec instituta jurare 20 noluerit, omnia dampna et gravamina, que posthac illata sibi fuerint, a civitate sibi emendata per judicium a . . . . ipse autem pro delictis suis nihilominus punietur. [5] Item, quicunque virginem vel mulierem violenter oppresserit, statim ipse et auxiliatores sui, si non deprehensi fuerint, exibunt civitatem per unum miliare 20 unum annum nullatenus intrantes civitatem, quousque lese, civitati et judicio satis- fecerint. [6] item, quicunque aliquem armis vulneraverit, ille et adjutores sui vitabunt civitatem per unum annum usque ad satisfactionem lesi, civitatis et judicii. [7] si autem gladio vel cultello aliquem agitaverit et ipsuin non vulnera- a) Man erwartet etwa : non obtinebit. ■48!3 veril, vitabit civitatem per meusem unum ultra miliare usque ad condignam satis- factionem. [S] item, quicunque premeditato consilio fustibus aliquem percusserit aut percuti fecerit, vitabit civitatem per annum ad emendationem condignam. si autem non premeditato consilio aliquis aliquem depilaverit vel alapas dederit, vitabit 5 civitatem per miliare usque ad emendam condignam. [9] item, quicunque pisces, vasa vel ligna alter! acceperit violenter, manebit extra civitatem per mensem unum usque ad condignam satisfactionem. [ 10 ] item, quicunque acutum cultellum contra preceptum porlat, vitabit civitatem per mensem. si cultellum absconditum habet, reputabitur pro malefactore et gravius punietur. [ 11 ] quicunque liospes domus io debet hospitem extraneum premunire ita, quod cultellos suos deponat in civitate. quodsi liospes domus in hoc se neglexerit, de quolibet cultello hospitum dabit decem solides. [ 12 ] item, quicunque noctibus cum mitris ferreis vel armis sine lumine repertus fuerit, manebit extra civitatem per mensem sine illis, qui judicio President. [ 13 ] item, in quacunque domo post sonitum tercium campane lusores reperti 15 fuerint, liospes domus dabit unam libram. [ 14 ] Item, quicunque civium non venerit ad judicium, postquam tertia vice vocatus fuerit, advocatus et scultetus debent eum cogere ad persolvendum debi- tum. [ 15 ] quodsi illis et judicio fuerit inobediens, magister civium et consules cogent eum ad satisfactionem. et propter inobedientiam et temeritatem suam manebit 20 extra civitatem per sex ebdomadas usque ad satisfactionem condignam. [ 16 ] Item, si honestus homo homini nequam, qui male, superbe et turpiter ei responderit, alapam dabit, proinde non est pena statuta vel emenda. [ 17 ] Item quia domini et provinciales nostri mal am et injustam haben! consue- tudinem in hoc, quod pro culpa alicujus concivis nostri alios concives nostros incul- 25 pabiles gravare et offendere presumant, ideoque de consensu civitatis nostre statutum est: si aliquis dominus vel provincialis noster aliquem concivium nostrorum inde- bite gravare presumpserit, si lesus non potest in illo vindictam sumere, in consan- guineis suis propinquis, si potuerit, dampnum suum recuperabit infra et extra civitatem, querimonia tarnen prius consiliariis deposita. 30 [iS] Quandocunque consules de consensu civitatis aliqua insLituta fecerint de annona interdicenda, de vino, de cultellis vel de quocunque mandato publico pro lionore et- utilitate civitatis fecerint, quicunque hoc mandatum violare presumpserit, consules facient eum infra triduum exire civitatem, ultra miliare per mensem unum mauere et nullo modo civitatem sine emenda sibi injuncta intrare. [i9] si autem 35 sine licentia magistri et consiliariorum infra miliare vel in civitatem venerit, exibit iterato usque ad miliare et manebit foris duplici tempore, quo prius sibi injunctum fuerit, ita quod duplici pena puniatur tarn vir quam femina. [ 20 ] Item, quicunque civium nostrorum habet in civitate vel extra civitatem aliqua bona immobilia cum aliquo communia et indivisa, potest partem suam indi- 40 visam in eisdem bonis in dotem conferre cui voluerit. et non oportet, ut mulier super dotem suam extra civitatem ducatur, non obstante, si prius neglectum fuerit, quia preteritum vel futurum ratum permanebit. et sic mulier e converso viro facere potest. 484 \21\ Stalutuin esl eliam de communi consilio consiliariorum et scabinorum, quicunque concivium nostrorum tam vir quam femina aliquibus liberis suis de bonis suis providit et forte ceteris liberis suis nihil dedit, quod, quandocunque voluerit tam in sanitate corporis quam in lecto egritudinis, potest illis liberis, quibus nihil dederit, dare, quodcunque voluerit, sine contradictione, ita tarnen, quod liberi 5 sint ex patre et matre uterini. illis vero, quos postea liabuerit, similiter dare potest, quod non est occupatum. Aus Monets Anzeiger für Kunde der teutschen Vorzeit 1837 S. 23—28 nach dem handschriftlichen Nachlaß Grandidier’s. Aus Mone auch hei Gaupp Deutsche Stadtrechte des Mittelalters I, 80 — 89. 10 Der Druck bei Mone gibt als Jahr der Abfassung 1241 und 1249 an. Das erste Datum ist wohl nur ein Versehen, das letztere nennt auch Grandidier Hist, de l’egl. de Strasb. II, 36 mit Berufung auf die Angabe eines Pergament-Chartulars der Stadt Straßb. Darnach sei dies Statut zwei Jahre später erlassen worden, nachdem Bischof Heinrich und das Domcapitel der Bürgerschaft von Straßb. gegenüber darauf verzichtet hätten, die Straßb. 15 Vogtei je in die Hand eines fürstlichen Geschlechts zu bringen. Das geschah 1247 Mai 1 (cfr. nr. 312). Da diese Notiz Grandidier’s in keinerlei Weise mehr zu control- Uren ist, so scheint es sicherer, der Angabe in der Einleitung des Statuts gemäß die Begierungsjdhre Bischof Heinrichs von Stahleck 1245—1260 als Abfassungszeit anzusetzen. Weizsäcker (Der Bheinische Bund S. 177 not. 6) ist sogar geneigt die Entste- 20 hung erst nach der Zeit dieses Bischofs, dann aber bald nachher, anzusetzen. Vergl. außerdem D. St. Chron. IX, 929 und G. Winter Gesch. des Bathes in Straßb. S. 68 ff., der jedoch ohne Weiteres das Jahr 1249 acceptirt. 11 :| 619 . Verzeichniß der Straßburger Hausgenossen aus dem Jahre 1266. Anno domini 1266 vigilia heati Johannis baptiste renovata est hec carta. Lee sunt nomina dominorum, qui jus habent in moneta, qui dicuntur lmszgenossen in Argentina : Johannes filius Erbonis a judicis Burckart der Spender et filius ejus Burckardus Burckart der Spender in strata superiori ltudolffus et Otto Ripelinus frater ejus Reymboldus de Friburg der Süsse Reymboldus Liebencellarius Reymboldus filius ejus et Reymboldus junior Hugo Wir ich Johannes et Hugo filii ejus - Nicolaus filius Göczonis - et Göczo filius ejus ~ Erbo filius Nicolai - et Nicolaus ejus filius Mursei Wisseger b Nicolaus Zorn Hugo filius Burckardi Ripelin Rülenderlinus Hugo frater ejus Burckardus Ripelinus Petrus ejus filius Diethemarus ejus filius Sigelinus et Hugo filius Gosperti Tanrisz et Johannes filius ejus Petrus frater Zornonis Burckardus ejus filius Johannes Iloieter Reymboldus Stübenweg Hugo ejus filius Johannes Panphile “Wilhelmus de Tegervelt filius Auch Petrus Nape Rüdolffus de Vegerszheim Hugo de Vegerszheim Syfridus ejus filius Johannes filius Rüdolffi Lencelini Rülin Lenczelini Heinricus frater ejus Hugo filius ejus Lenczelinus frater eorum Lenczelinus filius Lenczelini Heinricus et Entse fratres sui Rüdolffus frater eorum Heinricus Lenczelinus a) Er nachträglich mit andrer Dinte corri/jirt. b) Dieser Name scheint von gleicher Hand erst nach - träglich eingeschoben zu sein. 1266 Juni 25 480 Johannes filius ejus Rülinus et Jacobus filii ejus Rüdigerus Lencelinus frater ejus Heinricus Virnekorn Johannes Knobelouch Rülinus filius ejus Conradus filius ejus Otto Globelouch Wernlin Clobelouch Wernlinus ejus filius Johannes Clobelouch Gosselin Clobelouch Johannes et Otto fratrcs eorum Conradus de Bünowe Heinricus de Hechingen Ilartungus, Heinricus, Johannes filii sui Otto de Pfettenszheim Heinricus ejus filius Lütoldus de Hadestat Lütoldus ejus filius Nicolaus de Hechingen Conradus de Hechingen Conradus filius Rebestocki Conradus filius Eberlini Johannes filius Eberlini Eberlinus Heinricus Eberlini Rülinus Eberlini Rülinus ejus filius Conradus Rebestock Johannes, Conradus ejus filii et Conradus Strubo Nicolaus filius Nicolai Rebestock Nicolaus Kagenecke Johannes Kagenecke Heinricus Marsilius Weczelo Marsilius Heinricus ejus filius Johannes frater eorum Erbo Schenterlin Sigelinus frater ejus Nicolaus filius Ileinrici Rufi Rulinus filius Sigelini Rufi Conradus Broger Conradus filius ejus Gotschalkus filius Erbonis Rufi Lampertus filius Lamperli Lembelinus filius Lamperti Johannes, Fridericus fratrcs ejus Lembelinus filius Sigelini et fratrcs ejus Johannes Treter Burckardus, Wenczelaus ejus fratrcs Waltherus Rüser Petrus, Waltherus ejus filii Rüdigerus Rüser Bertholdus frater ejus Bertholdus frater eorum Bertholdus frater eorum junior Johannes filius Billungi Johannes filius ejus Conradus Heidin Wilhelmus de Mutzich Ludewicus filius Burckardi de Rodeszlieim Hugo de Rüdeszlieim Nicolaus de Rüdeszheiin Petrus de Rodeszlieim Conradus de Rodeszlieim Ludewicus ejus filius Ludewicus de Rodeszlieim Otto, Conradus filii sui Johannes de Rodeszlieim Johannes ejus filius Burckardus de Rodeszlieim Eberlinus de Stabulo Rülinus ejus frater Nicolaus de Stabulo Johannes de Stabulo Anshelmus Nuszböm Otto, Rüdigerus ejus filii Bertholdus Erlin Eberlinus frater ejus Eberlinus filius Eberlini Petrus Büczelin Johannes filius ejus Bertholdus Clewelin Johannes Clewelin 487 Wernherus filius Brunonis Johannes de Columbaria Berlholdus ejus filius Conradus Cruche Nicolaus Cruche Johannes Cruche Johannes et Johannes filii ejus Johannes Ede a Diethericus fdius Ilartungi Erbo Erbo filius ejus Ilartungus filius Ilartungi Eckehardus frater eorum Waltherus filius filie Erlini et Erlinus frater Waltheri Petrus de Wintertür Ilugo de Wintertür Hugo ejus filius Rüdolff de Wintertür Conradus de Wintertür Conradus, Nicolaus filii ejus Ileinricus de Wintertür Nicolaus ejus filius Johannes filius Iiermanni de Wintertür Nicolaus ejus frater Conradus de Wintertür Johannes ejus filius Bertholdus Rufus Nicolaus filius ejus Johannes ejus filius Göczo filius Rufi Ehelinus filius ejus Sickes filius Wildemanni Johannes Pulex Wernherus ejus filius Lentfridus filius ejus Johannes frater Lentfridi Johannes Köllin Conradus filius ejus Rülinus filius ejus Conradus Parsehe Ileinricus Tarsche Heinricus filius ejus Johannes Vende filius ejus Rülinus Tarsche Heinricus filius ejus Johannes filius ejus Petrus filius Johannis Fridericus de Hambach Conradus de Moneta Hugo Water Hugo filius ejus Nicolaus Water Heinricus Water Conradus Water Hugo Water junior Johannes vom Riet Johannes, Nicolaus, Johannes, Bertholdus filii ejus Worüber vom Riet Berlholt vom Riet Wolflhelm vom Riet Friderich vom Riet Heinricus frater ejus Bertholdus frater eorum Göczo der Crebisser Berthold der Crebisser Johannes filius ejus " Johannes de Sarburg — Nicolaus de Sarburg — Johannes ejus filius — Ileinricus de Sarburg — Johannes de Sarburg Bero der Meteman Göczo Voltsche Göczo filius ejus de secunda uxore Völtsche frater ejus Jacobus filius suus Johannes, Göczo fratres sui • Burckardus Wolffgang Burckardus filius ejus Cünczemannus ante monasterium Cünczemannus filius Cünczemanni Johannes filius Cünczemanni a) Zweifelhaft ob nicht Ode zu lesen. 488 Waltherus frater eorum Fridericus Pfaffenlap Johannes, Bertholdus, Johannes filii ejus Nicolaus Pfaffenlap Erbo Pfaffenlap Nicolaus filius Sigillini Pfaffenlap Johannes frater suus Ilelffericus Lantöse Rüdolff Ilavenblast Ilerman von Hagenowe Bertliram de Sarhurg Johannes ejus filius Johannes Sele Gonradus ejus frater Wiricus filius Ileinrici Rufi Heinricus filius Wirici Hugo filius Wirici Berlinus filius Berwigi Petrus frater ejus Berwig filius Hessonis Johannes de porta boum Johannes filius Wicberti Eberlinus filius filii sui Johannes frater Eberlini Petrus filius Johannis filii Wicberti Johannes filius ejus Jacobus ad ursam Johannes filius ejus Burckardus Rösselin Johannes, Burckardus, Petrus, Nicolaus, Jacobus filii ejus - Fridericus filius Gerungi de Hagenowe Syfridus Merswin et filii ejus Gonradus, Syfridus fratres Gonradi Merswin Rülinus Surackes et filii ejus Johannes Goczpertus filius Baltemari Gosselinus, Heinricus, Gösselinus, Petrus filii ejus Heinricus Baldemar Beldelinus frater eorum Johannes von Bercheim Otto Hayersida et filii sui Göczo Haiersida Heinricus Haiersida Heinricus Gieselin Cuno filius sororis Gleselini Diethericus filius ejus Gonradus de Knörszheim Johannes de Knörszheim Johannes von Utenheim Guno filius Cünonis ante monasterium Heinricus der Dürre Gonradus frater ejus Petrus filius Gonradi Ortwinus filius Swarbarii Heinricus Swarber Heinricus filius ejus Johannes Swarber Hlricus Swarber Petrus Swarber Jacobus Swarber. Erbo de Barre Jacobus de Barre Johannes Unbegürteter Burckardus ejus frater Volmarus Trübe Anetsch frater ejus ' Burckardus de Mülnheim ’<• Johannes, Heinricus, Burckardus filii ejus Waltherus de Mülnheim Waltherus Lyrcke Heinricus frater ejus Goczo privignus Gonradi de Winterturne Lento frater ejus Johannes der Zollre Otto, Hugo, Jacobus filii sui Reymboldus filius Vulpis Petrus filius filie Johannis des Zollere Diethericus de Hirtikeim Wolffhelmus, Diethericus filii sui Otto de Hirttenkeim Otto Schotto von Hirtenkeim Johannes frater ejus Ulricus Böckelin Heinricus filius ejus 48 » Diethericus de Basilea Wernherus ejus filius Göczo de Bettendorf Ileinricus filius Ileilmanni Göpfridus Frumentarius Ricliwin filius ejus Fridericus Eigelwart Eigelwardus filius ejus - Göczo Longus de Hagenowe — Conradus ejus filius Waltherus filius Egenonis Nicolaus filius Johannis dicti Bisclioff Conradus de Zabernia Richwin von Rapolczwilre Ulricus filius ejus RüdolfFus filius ejus. S aus Straßb. St. A. AA art. 44 Papier-Handschrift des löten Jahrh. von 64 Blättern fol. 2—4. Die Columnenstellung der Namen in der Vorlage ist, soweit es anging, ivieder- gegeben. Nur summarisch sind daraus einzelne Geschlechternamen gegeben bei B. Hertzog Edels Ohmn. lib. VIII p. 47 — Levrault Essai sur l’anc. monn. de Strasb. p. 430 nr. 18. 62 L K REGISTER. VORBEMERKUNG. Bei der Anfertigung des Registers ist, im Anschluß an die von der Commission dafür auf gestellten allgemeinen Grundsätze, folgendermaßen verfahren worden: k ist mit c, uu und vv mit w, y und j mit i zusammengeworfen. Abweichungen in sprachlichen Formen sind nur einmal angeführt. Auf die als Schlagwort gewählte Form — bei Ortsnamen womöglich die moderne, auch wenn sie nicht urkundlich — ist von den anderen verwiesen , außer wenn die Trennung der Nebenformen erst nach den ersten drei Buchstaben erfolgt, oder wenn trotz früherer Trennung die Nebenform vom Schlagivort durch nicht mehr als drei Worte getrennt ist. Sind Zahlen aus einer Feberschrift angeführt, so sind die bezüglichen Stellen des Textes nicht berücksichtigt. Die den Personennamen in Cursiv beigesetzten Datirungsjahre der betreffenden Urkunden haben vor sich ein f, wenn die Person zur angegebenen Zeit nicht mehr lebt, ein *, wenn die Urkunde unecht ist. Sind die Zahlen durch einen — getrennt, so beziehen sie sich auf verschiedene Personen. Wenn Personen zu Orten, Aemtern u. dgl. in Beziehung stehen, so sind in der Regel die Haupteinträge hierunter gesetzt, und von dem Namen der Person ist verwiesen. Erscheinen mehrere Personen gleiches Namens in demselben Amt, mehrere gleiches Vornamens in derselben Familie oder dgl., so ist nur einmal verwiesen. Die Verweisungen auf die Orte, Aemter etc. in ivelchen eine Person sicher oder mit ziemlicher Wahrscheinlichkeit nachzuweisen ist, sind unter ihrem Namen vereinigt. In allen den Fällen, wo Personen vielleicht identificiert 'werden könnten, dieß anzudeuten, erschien nicht ivol thunlich; es ist also z. B. von Personen des Vornamens Reinbold auf gleichzeitige Personen, die bloß « Reinbold » heißen, nicht noch besonders verwiesen. Die Mitglieder der Straßburger Stifter sind, auch wenn sie Geschlechtsnamen führen, nach den Vornamen angeordnet. Unter Ortsnamen, bei deren Einreihung in der Regel der Wortstamm in Betracht gezogen ist, sind zuerst die etwa erwähnten Localitäten — abgesehen von den Kirchen, Stiftern etc. —, dann die Einwohner, Beamten u. dgl., hierauf die Kirchen, Stifter etc. mit Personal, zidetzt die Personen, die den Namen von dem Orte haben, aufgeführt. Bisthümer u. dgl , die nach dem Orte benannt sind, mit dem zugehörigen Personal folgen unter neuem Schlagwort. Erscheinen Personen unter einer Gesammtbezeichnung, z. B. einem Amtsnamen, so sind zuerst die Erwähnungen der Personenclasse ohne Jahreszahl, dann die der einzelnen Mitglieder resp. Amtsinhaber, zidetzt der ungenannten aufgeführt. Straßburg als Stadt ist nicht in’s Register aufgenommen, auch nicht die Bürgerschaft oder der Rath, wo er als Vertreter der Stadt erscheint, z. B. etwas beurkundet oder an ihn geschrieben wird, auch nicht die Hausgenossen, die in dem Verzeichniß in bequemer Uebersicht vorliegen. Von den gebrauchten Abkürzungen bedarf der Erklärung nur etwa ders. = derselbe, dioc. — diocesis, ebd. — ebenda, Loc. — Localitäten, mag. — magister, mil. — miles Ritter, min. - Minis- teriale, Str. oder Straßb. — Straßburg. M. BALTZER. Verzeichniß der Urkunden, welche ganz oder stückweise in andern Urkunden sich wiederholen: Zu Nr. 23 vgl. 24, 31, 36, 39, 43, 46. — 45 vgl. 47. — 75 vgl. 106, 134. — 90 vgl. 187. — 145 vgl. 174. — 221 vgl. 295, 374, 350, 355, 561. — 235 vgl. 330. — 246 vgl. 316. — 290 vgl. 312. — 292 vgl. 438. — 309 vgl. 320. — 312 vgl. 317. — 335 vgl. 336. — 416 vgl. 417. — 441 vgl. 446, 447. — 525 vgl. 533, 541, 552. — 531 vgl. 8. 403 not. 1. — 551 vgl. 554. — 557 vgl. 567. — 558 vgl. 560, 562, 569, 570, 571, 573, 589. — 589 vgl. 590, 593. — 590 vgl. 593. NAMENREGISTER. A. s. Straßb. Francisk. Äbtiss. A. s. Straßb. Münst. fratr. Aach s. Ache. Aachen Aquisgranum 18, 13. 26, 18. 27, 20. Aar Araris 12, 24; 36. Aargau Aragaugia —gougensis Argowe 11, 20. der obere — 29, 3. Abbo 780 : 15, 23. vgl. Straßb. Loc. Ackirman B. — 1260 : 347, 7. ders. ? Agricol* fillus 1257 : 310, 30. Achain s. Escheym. Ache Aqu», Aach in Würtemberg ö. Freudenstadt oder Achen sü. ö. Saargemünd? Eonrad von —, Straßb. Bürger 1199 : 113, 13. Heinrich von —, Straßb. Bürger 1229 : 171, 35. Heinrich von — 1251 : 269, 11. 1264 : 437, 4. 1266 : 463, 8. vgl. Straßb. cons. Achenheim w. Straßb. 29, 31. 247, 35. Johannes von —, 1264 : 434, 10. Wilhelm von —, 1263 : 408, 40. 1264 : 434, 10. Adal— vgl. Adel— Al— Atal—. Adalgarda s. Diebolt. Adalhai't —harte —hartus min. des Straßb. Bisth.? 1096 : 50, 17. 801 : 17, 15. Adalmannno * 778 : 14, 13. Adalnohc —nohus —och Adelhoch s. Hugshofen Äbte, s. Straßb. Bisch, f [nach 1007]: 45, 5. Adaluuart 910 : 30, 28. Adam s. Eberach Abt. Straßb. Bürger 1256 : 299, 1. Adel— vgl. Adal— u. Al—. Adelbero Adalbero s. Straßb. Münst. fratr. s. Straßb. Münst. fratr. u. port. Graf [1119] ; 59, 33. Adelbertus Adalbertus —breht. — bret s. Deutschland Kanzlei arehicanc. s. Elsaß Herzoge, vgl. Straßb. Loc. s. Gelfrat. s. Mutzig causid. s. Eappoltstein. s. Straßb. St. Arbogast fratr. Straßb. min. u. Bürger ? (wieviele ?) 1100 : 52, 31. 1109 : 55, 26. 1129 : 63, 11. 1132 : 63, 37. 1134 : 64, 38. 1143 : 71, 7; 19. 1154 : 85, 12. 1162 : 93, 3. vgl. Straßb. senil, u. Straßb. Bisth. vicedom. s. Straßb. Bisth. Vögte, s. Worms can. 1039 : 46, 4. — 1039 : 46, 5. — 1061 : 48, 28. 1061: 48, 29. — Graf 1138: 67, 12. — 1160 : 91, 18. Adelgotus Adalgotus —goz Adelgodus —gothus —goz Algothus —gotns —goz s. Rex. s. Straßb. St. Arbogast fratr. u. prep. s. Straßb. Münst. fratr. u. prep. s. Straßb. St. Thomas celler. [965—991] : 38, 18. — 1039 : 46, 5. Adelheidis Adalheida Adeleidis Adelheida —heith Alheidis s. Deutschland Kaiser Otto I. s. Dingsheim Chöfman’s von — Gattin, s. Griesheim villan. Rulin. s. Hageno’s Schwester, s. Hunfrit. s. Rappoltstein Adelheid von —. s. Ripelin’s Rudolf — Gattin, s. Rudolf, scult. zu Meistratzheim. s. Scharrach Bernand von —. s. Schob Gerhard —. Sifrid’s, des Bäckers von St. Thomas Wittwe 1210 : 123, 11. vgl. Straßb. Loc. soror conversa 1244 : 218, 36. vgl. Straßb. Loc. Mechtildis. soror conversa 1244 : 218, 36. vgl. Straßb. Loc. Mechtildis. 494 Adelheidis Alpa s. Tollenstein, s. Winstein. Adelhelmus 956 : 32, 22. Adelnoheshoven abgegang. Dorf zw. Straßb. u. Königshofen 43, 27; 29. dasselbe? Adellohes- wilre 69, 4. u. Adelhardes— Adelharteshoven 94, 7; 16. 268, 19. Adone * 778 : 14, 9. Adrianus s. Rom. cur. Päbste Hadrian. Aduleodus diaconus s. Deutschland Kanzlei not. Aercanbraht Ercanbertus 737 : 4, 33. Agilmarus s. Frankenreich Kanzlei. Aginone * 778 : 14, 9. Agnes s. Dahn Friedrich von —. s. Deutschland Kaiser Heinrich III. s. Hohenstein Waltram’s von — Schwester, s. Judeus Markwart —. s. Pfettisheim. s. Ripelin’s Hugo — Gattin, s. Spender’s Friedrich — Töchter, s. Westerman’s Friedrich — Sohn Gerhard, s. Wilgen. s. Zidelarius Humbert —. Agni Alberti —relicta s. Gisela. Agricolse filius s. Ackirman. Ahr Are Altenahr sü. w. Bonn Lothar von —, Graf 1129 : 61, 34. Ahswilre wol Assweiler w. Lützelstein Hugo von — 1263 : 410, 20. Aigmo (vgl. Heimo) presbyter 719: 3, 1; ff. ders. ? 737 .- 4, 34. Al— vgl. Adal— u. Adel—. Alabrunnen s. Albronn. Alaholfo * 778 : 14, 11. Alaman— s. Alleman—. Alasicinsis s. Elsaß. Alba Alpa, Saaralben in Lothringen? Friedrich von — s. Westerman. Reinbold von — 1264 : 414, 11. s. Bar. Albano Albanensis s. Rom. cur. Card, bisch. Albeck n. ö. Ulm Beringer von — s. Straßb. Münst. fratr. Alberich Albericus s. Saxo. 1039 : 46, 3. ders. ? 1040 : 46, 28. 1039 : 46, 5. ders.? 1040 : 46, 31. Albero s. Konrad. s. Ehenheim, s. Honau scol. s. Neuburg Äbte, s. Straßb. St. Arbogast prep. s. Straßb. s. Petri jun. scol. Albertus Alberthus Albrecht Albreht Albreth s. Agnus. s. Bastheim, s. Beger. s. Behlenheim, s. Bolchen. s. Kage. s. Kerzfeld. s. Dagsburg. s. Dellmensingen. s. Deutschland Kanzlei not. s. Ehenheim. s. Endsee. s. Epfig. s. Habsburg. s. Haslach prep. s. Hermolsheim. s. Hohenstein. s. Honau dec. s. Honau fratr. s. Rheinau. s. Rot. s. Rulenderlin. s. Schneckenburg, s. Schopfheim, s. Schwarzach cam. s. Stabulo. s. Stehelin, s. Steinbrunn. piscator 1253 : 286, 26. vgl. Straßb. Loc. s. Straßb. St. Martin pleban. u. Münst. fratr. s. Straßb. s. Petr. jun. prep. s. Straßb. St. Thomas fratr. min. s. Straßb. Bisth. vicedom. s. Truchtersheim. 8. Uttenheim. s. Vercelli Bischof, s. Werre, s. Windeck. s. Zabern. Albrat Hageno’s Sohn, von Straßb.? 1261: 407, 21; 35. Albronn Alabrunnen Altbrunnen —brunnun —burnen zw. Ergersheim und Dahlenheim n. ö. Molsheim 16, 10. 44, 18. 45, 7. 83, 7. Cuno von — 1148 : 83, 15; 20. seine Frau ebd. Albuino clericus 780 : 15, 22. vgl. Straßb. Loc. album castrum s. Weissenburg. Alchdorf s. Altorf. Alderih Alderichus Aldericus 780: 15, 16. ders.? 15, 30. vgl. Straßb. Loc. s. Straßb. Münst. prep. ders.? s. ebd. fratr. Aldorf s. Altorf. Ale— vgl. Alle—. Alebertus s. Bischofsheim. Aleuuich Aleuvicus s. Sulz. [965—991] : 38, 17. Alexander s. Dicke. s. Heinrich, Straßb. Bürger, s. Rom. cur. Päbste. s. Straßb. Münst. fratr. und Haslach prep. Alione * 778 : 14, 10. Alisacin s. Elsaß. Alle s. 111. Allemannia Alamania —manni Alemania —mannia s. s. Damian! ordo. s. Deutschland, s. Deutschorden precept. s. Dominikaner provinc. s. Franciskaner provinc. s. s. Mar. Magdal. ordo. s. Schwaben. Allerheiligen im Schwarzwald ö. Oberkirch Kloster 151, 6. 154, 37. 195, 36. Alpa s. Alba. Alpirsbach — Aspertus 495 Alpirsbach an der Kinzig sü. Freudenstadt in Würtemberg Kloster 61, 1. Alsa— s. Elsaß. Alsa Alse s. 111. Alt— vgl. Al—. Altenburg sü. Leipzig Augustinerklost. 130, 36. Alten Lastete s. Rappoltstein. Altewilre Althewilre, der ausgegang. Ort b. Hambach n. Schlettstadt oder Altweier w. Rappoltsweiler? Hugo von — s. Straßb. Münst. fratr. Altheim ö. Zabern 337, 9. Altmannus diaconus 728 : 3, 25. Altort Aich— Al— Altdorf Althorf Atdorf Argent. dioc. sü. ö. Molsheim 43, 27; 29. 273, 31. 274, 20. 319, 25. 330, 33. capellanus Symund 1248 : 244, 15. Benedictinerabtei 31, 39. 48, 42. 113, 36. 243, 24. 415, 24. 425, 19. 440, 3. vgl. Str. Loc. Äbte 416, 3; ff. Otto 1138 .- 67, 9. 1143 : 69, 27. 1145 : 70 oq 1255 : 294, 38. cellerarius Johannes 1248 : 244, 16. Vogt 319, 21. Amalbertus s. Frankenreich Kanzlei. Amelia —ensis n. Rom Bisch. Walter 1262 : 388, 1. Anagni Anagnia sü. ö. Rom 179, 23. 185, 39; 42. 295, 14. 296, 2. 301, 3. 305, 4. 330, 21. 333, 33. 334, 41. 335, 4. 340, 11. 341, 4 ; 31. 342, 17. Anausonus * 778 : 14, 10. Andechs Andesse zw. Ammersee u. Würmsee Ber- thold von —, Graf 1156 : 87, 13. Andlau Andelahe w. Barr. Kloster 439, 35. Äbtissin Hedwig 1227 : 163, 41. Eberhard von — 1226 : 163, 1. wol nicht ders.? 1262 .- 376, 10; 28. 379, 16. 381, 15. Andreas s. Hohenlohe. Alles— Anisheim s. Ensheim. Angelus s. Tarent Erzbischof. Angesele, min. des Straßb. Bisth.? [ 1143 ] : 73, 29. Angilolfus s. Horcholfus. Anna s. Oleman’s Konrad — Tochter, s. Straßb. St. Marx soror. s. Stubenweg’s Reinbold — Gattin. Anno s. Straßb. Münst. fratr. s. Worms can. Ansbach 110, 37. Ansegarius presbyter 733 : 4, 21. 739 : 5, 2. [ 739 ] .- 5, 15. Anselm Anselmus Anshelm Anshelmus s. Ichtratzheim. s. Justingen. s. Mauersmünster Äbte, s. Mauersmünster prep. s. Mietesheim. s. Mittelhausen, s. Rappoltstein, s. Schwarz ach Äbte, wo 1 Straßb. min. (2 verschiedene ?) 1096 : 50, 14. 1109 : 55, 26. s. Straßb. burc- grav. seine Gattin s. Hedwig. [ 1143 ]: 73, 29. s. Straßb. St. Arbogast fratr. s. Straßb. Hospit. fratr. s. Straßb. Münst. cam. s. Straßb. s. Petr. jun. port. s. Straßb. Bisth. Vögte. s. Straßb. Bisth. Vögte 1219 . seine cognati s. Hundsfelden Heinrich u. Marquard von —. seine nepotes s. Rappoltstein Anselm u. Egelolf von —. s. Usenberg Rudolfs von — sororius. s. Vurste. s. Wangen. [ 965 — 991 ] : 39, 7. — [ 965 — 991 ] : 39, 8 . Antenerus * 778 : 14, 7. — * 778 : 14, 7. Antonius phisicus, mag. zu Straßb. ? 1263 : 393, 7. Antrin— s. Entrin—. Apiaca s. Epfig. Apponi * 778 : 14, 11. aqua Erbo in — s. Straßb. cons. Hartung in —, Straßb. Bürger 1266 : 463, 7. Aquileja—jensispatriarcha Gottfrid 1192 : 106,31. Aquis de — s. Ache. Aquisgranum s. Aachen. Ar— s. Aar Aar— Ahr. Arcenheim s. Arzenheim. Ardalinus, Bischof 728 : 3, 28. Argent— s. Straßb. Argeresheim s. Ergersheim. Aribio * 778 : 14, 10. Arlesberg, zw. Aalen u. Bopfingen w. Nördlingen oder Arlegisbergo oberhalb Haslach (vgl. die 8 . 6 not. 3 angeführte Stelle) ? Heinrich von —, Straßb. Bürger 1261 : 350, 16. Arlon Arlonum n. w. Luxemburg Markgraf Heinrich, Graf von Lützelburg 1261 : 353, 18. Arnoldus Arnolt s. Bürglen. s. Kestenholz, s. Kind. s. Deutschland Kanzlei archicanc. s. Holland, s. Looz. s. Rhein Pfalzgraf Ludwig’s II milit. s. Scherzheim pleban. cervisiarius 1259 : 339, 14. vgl. Straßb. Loc. 1263 : 402, 10. vgl. Straßb. Loc. Wolperi. s. Straßb. St. Arbogast fratr. s. Straßb. St. Arbogast prep. s. Straßb. Hospit. fratr. (3 verschied.?) s. Straßb. Münst. fratr., port., cust., prep. 1160 : 91, 19. Arnolfus s. Deutschland Kaiser u. Könige, s. Straßb. St. Arbogast prep. Arnsberg Arnisberc Ruine w. Reichshofen im Unt.-Els. der von — 1261 : 359, 3. Arnulfsau s. Schwarzach, Arzenheim Arcenheim n. ö. Colmar 100, 20. Asaph 778 : 15, 10. 791 : 17, 10. 801 : 18, 2. Asc— vgl. Esch—. Ascrichi 778 : 15, 9. Aspermont zwischen Toni und Verdun Heinrich von —, Graf 1259 : 336, 16. Aspertus s. Deutschland Kanzlei cancell. Assisi — Basel ms Assisi Asisium Assisium s. Rom. cur. Kanzlei Johannes u. P. Assweiler s. Ahswilre. Atala Adala s. Straßb. St. Stephan Äbtiss. s. Eschau Äbtiss. Atdorf s. Altork. Atzenheim Hochatzenheim sü.ö.Hochfelden 267,41. Audachro 728 : 3, 31. Audebertus * 778 : 14, 9. Audrico * 778 : 14, 12. Auenheim Ouuanheim Owenheim in Baden n. ö. Straßb. 28, 11. 33, 6. im Elsaß n. ö. Wasselnheim 216, 20. Aug— vgl. Reichenau. Augsburg Augusta 195, 4. s. Augustini ordo s. Marbach, s. Sens St. Johannes, s. Straßb. St. Arbogast, s. Straßb. St. Katherina. s. Straßb. St. Marx, s. Straßb. St. Stephan, s. Straßb. St. Trinitas. s. Truttenhausen. Augustiner s. Augustini ordinis eremitre s. Altenburg. Straßb. St. Aurelien vgl. Straßb. Loc. Lambert von — 1263 : 397, 17. vgl. Str. Loc. Pilgerin von — 1257 : 310, 30. Aureus s. Gftldin. Avellan— s. Haslach. Azekind [965—991] : 38, 19. Azelin [965—991] : 38, 18. Azzo s. Rosheim Bürger. 951 : 30, 31. 956 : 31, 28. — 1040 : 46, 29. B. B. clericus 1188 : 102, 22. B. s. Ackirman. B. s. Dacianus. B. sacerdos s. Marbach fratr. B. frater s. St. Mar. Magdal. ordinis prep. B. s. Straßb. St. Trinitas prior. B. s. Straßb. Bisth. bischöfl. capell. Babenbergensis s. Bamberg. Babensftn Heinrich —, Straßb. Bürger 1265 : 463, 34. vgl. Straßb. Loc. Bacendorf s. Batzendorf. Bach zw. Schwarzenegg u. Thun in der Schweiz ? 29,3. Heinrich zu — 1264 : 419, 14. Sifrid zu —, 1264 : 419, 40. Badelsbach s. Bohlsbach. Baden Markgrafen Friedrich 1211 : 124, 20. Heinrich 1226 : 163, 6. Hermann III 1144 : 77, 3. 1153 : 87, 38. 1156 : 87, 12. vgl. 77 not. 3. 87 not. 9. Hermann V 1214 : 127, 26. 1226: 163, 6. 1236 : 193, 36. Baeg— Bag— s. Beg—. Baiern Bavaria Bawaria vgl. Bauwarus. Herzoge Ludwig I u. II s. Rhein Pfalzgrafen. Baldanheim, Baldenheim ö. Schlettstadt? 28, 11. Baldemarus s. Baumgarten Templer fratr. Balderat s. Molsheim Geschworn. Baldewinus 1097 : 50, 33. sein Brud. s. Ricliwin. Baldramus s. Straßb. Bischöfe. Baldrud 791 : 16, 37. vgl. Straßb. Loc. Ballbronn Baldebürne —burne n. w. Molsheim Kirche Inhaber Burchard 1200 : 113, 39. Dietrich von — 1239 : 201, 28. Dietrich von —, Werner’s Bruder 1264 : 432, 15. 433, 10. 436, 15. seine Söhne s. Werner i*l W/q liöi* Otto Hug von — 1262 : 371, 27. Reinher von — 1265 : 449, 2. Rudolf von —, Werner’s Sohn 1264 : 419, 13. 421, 19. 432, 24. 434, 9. Walter von —, Dietrich’s Sohn 1264 : 432, 29; 40. 433, 10. Werner von —, Dietrich’s Bruder 1264 : 419, 1. 421, 11. 432, 23; 26. 433, 10. sein Sohn s. Rudolf. Werner von —, Dietrich’s Sohn 1264 : 421, 20. 432, 25. . die Herren von — 1240 : 203, 36. Ballone *775:14, 1. Balze s. Kork familia. Bamberg Baben— Bambergensis Bischöfe Eberhard 1163: 94, 27. Otto 1192 : 106, 32. 107, 27. Bar sur Aube Barrum super Albam 237, 21. Barbam Konrad ad —, Straßb. Bürger 1237 : 199, 7. sein Sohn s. Mendevinus. Bargen Bargensis n. w. Bern comitatus 1, 10. Barletta Barulum in Apulien 123, 35. Barnulfus 774 : 10, 7. Barr Barru n. Schlettstadt 16, 11. vgl. 1 not. 1. Barto s. Mainz Erzbisch. Basel Basels Basil Basile Basilea Basilensis Basi- liensis Basla 110, 35. 357, 23. 359, 13; 37. 360, 26. 377, 8; 39. 381, 35. 382, 22. burgban 368, 2. bau ze euren — (Klein—) 368, 2. Rath und Gemeinde 363, 29. Capitel 96, 39. canonici Bürgten Arnold von — 1239 : 201, 39. Habsburg Albert von — 1243 : 216, 39. Rudolf 1253 : 285, 28. cantor Hugo 1229 : 169, 25. 1241 : 210, 10. decanus Konrad 1219 : 139, 14. prepositus Heinrich Neuenburg von 1261 : 359, 26. 1262 : 367, 13. 375, 9. 376, 29. 377, 28. 381, 21. 382, 9. 383, 2. [1262] : 373, 4; 11. scolasticus Heinrich 1219 : 139, 15. Günther u. Heinrich die Muneche von — 1262 : 367, 38. Basel Bisthum 102, 22. 373, 5; 12. vgl. Marbach. Bischöfe Burchard 1139 : 66, 38. Heinrich I 1188 : 102, 29. Heinrich II 1219 : 137, 6. 138, 39. 139, 14. 1231 .- 175, 28. Ortlieb 1144 : 76, 40. 1156 : 87, 9. vgl. 69 not. 3. Basel — Bernaldus 497 Rudolf [1119] : 59, 31. Walter 1214 : 127, 24. 1194 : 97, 39. 1200 : 97, 3«. 1263 : 411, 31. vgl. ebd. not. 1. 1264 : 431, 27; 34. 1266 : 464, 1. Basilla Bassilla s. Straßb. St. Stephan Äbtiss. Bassendorf s. Batzendorf. Bastheim w. Meirichstadt in Franken Albert von — s. Deutschorden fratr. Batenandouilare ausgegangener Ort im Speieroder Elsaßgau 4, 27. dasselbe? Bathenheim 89, 3. vgl. ebd. not. 1. Battenheim 89 not. 1. Batzendorf Bacen— Bassen— Bazendorf —dorff sü. w. Hagenau Rudolf von —, Ritter 1250 : 256, 13. 1252 : 277, 5. [1253]: 288, 38. 1262 : 386, 7. 1263 : 389, 18. 397, 30. 1264 : 431, 14; 16. vgl. Hagenau scult. Baufgolf Baugolfus Baugulfus s. Fulda Äbte. Baumburg s. Buwenburc. Baumgarten Bömgart Bftmgarten sü. w. Barr 84, 7. Abtei 64, 10. 84, 2. 103, 9. w. Brumat Templerhof 217, 2. frater Baldemarus 1243 : 217, 2. magister Marsilius • 1243 : 217, 2. Bauwarus Sigelin — 1251: 258, 14. Bavaria Bawaria s. Baiern. Bazendorf s. Batzendorf. Beatrix s. Deutschland Kaiser Friedrich I. Mundingen Egelolfs von — Gattin. Becelinus s. Betzelinus. Beger Bäeger Bagarius Bägarius Bägarius Bagaro Bager Bagero Bagyro Begere Begere Begero Begero Begero Beigere Albert —, Ritter, Straßb. min. 1201 : 115, 4. 1209 : 122, 19. 1215 : 129, 29. 1216 : 131, 19 ' 1218 : 134, 1. 1219 : 145, 4. 1220 : 14t!^ 32. 148, 5. 151, 8. seine Söhne s. Albert u. Murnhard Burchard —. sein Bruder s. Werner. Albert — albus, der Wissebeger, Albert’s Sohn, Ritter, Straßb. min. 1220 : 148, 6. 1225 : 162, 21. 1226 : 164, 17. 1230 : 172, 21. 1233 : 187, 2. 188, 25. 1236 : 194, 34. 195, 31. 1244 : 221, 10. 1246: 231, 28 1247: 236, 7. 1249 : 250, 1. 1250 : 252, 24. 256, 13. 1252 : 273, 2. 274, 2. 275, 11. J255d 295, 8. ders.? 1263 : 408, 15. vgl. Loc., Straßb. cons. u. Straßb. Hospit. rect. sein Sohn s. Burchard. Albert — welcher von beiden ? 1220 : 148, 28. 151, 36. 1225 : 157, 31. 1226 : 163, 2; 11; 39. 1227 : 163, 33. 1232 : 178, 28. [1223— 1232] : 182, 1. vgl. Straßb. cons. u. Hospit. rect. Burchard —, des wizsen Begers sun 1263 : 404, 25. Burchard — s. Murnhard. Werner —, Albert’s Bruder, Ritter, Straßb. min. 1218 : 134, 1. 1219 : 145, 4. 1220 : 146, 32. 148, 6. 151, 8. 1221 : 154, 12. 1224: 155, 31. 1225 : 162,20. 1227 : 166,40. 1233: 185, 84. vgl. Straßb. cons. Werner —, Wilhelm’« Bruder 1247 : 236, 8. 1252 : 273, 11. 274, 2. 275, 2. 1253 : 282, 21. 1259 : 340, 6. Wilhelm —, Werner’s Bruder, Ritter 1228 : 168, 36. 1233 : 185, 34. 1241 : 212, 8. vgl. Straßb. cons. u. Straßb. Bisth. vicedom. wol nicht ders. ? 1264 : 443, 22. 1265 : 449, 13. 452, 15; ff. vgl. Straßb. Bisth. vicedom. u. Straßb. Loc. Vitzthums, tres Bagarones 1221 : 152, 26. vgl. Straßb. cons. Beheim Boemus s. Epfig Dietrich von —. Heinrich —, Ritter 1250 : 256, 13. von Lützelstein 1263 : 410, 20. Behlenheim Reihen n. w. Straßb. 94, 11. 198, 10. 216, 20. Albrecht von — 1263 : 399, 37. Friedrich von — 1249 : 247, 19. Heinrich von — 1263 : 399, 36. Behrtoldus Behtolt s. Berthold. Beigere s. Beger. Beinheim Beninhaim an der Sauer ö. Hagenau 9, 32. 257, 40. 456, 10. Beinwil zw. Solothurn u. Basel Kloster 69. 38. Reihen s. Behlenheim. Belima Beligina s. Landsberg. s. Landsberg Günther'«, von — Gattin. Benedict [833—861] : 25, 20. s. Benedicti ordo s. Altorf. s. Mauersmünster, s. Schwarzach. s. Selz. s. Straßb. St. Trinitas. Benfeld Bene— Benvelt n. ö. Schlettstadt 331, 1. Beninhaim s. Beinheim. Benno [965—991] : 38, 19. — 1040 : 46, 30. — 1040 : 46, 30. Benzelin s. Rosheim Bürger. 1116 : 56, 28. seine Gattin Diezwib ebd. Benzo (4 verschiedene ?) Gezman’s Bruder 1040 : 46, 29. Isinhart’s Bruder 1040 : 46, 27. 910 : 30, 28. — 1039 : 46, 4. — 1039 : 46, 4. — 1040 : 46, 29. Berahtgario 778 : 15, 10. Berahtradus 801: 18, 1. Berg Berge sü. Ehingen an der Donau Heinrich von -, Graf 1214 : 127, 27. Bergheim Bercc— Berc— Bereheim, Mittel-Bergheim sü. Barr ? 45, 7. Cuno von —, Straßb. min. 1233 : 187, 2. 1236 : 194, 33. 1244 : 221, 10. Ludwig von — 1265 : 446, 5. Berhoh 898 : 29, 16. Berihger 1040 : 46, 27. Beringerus Berengerus Beringai'ius Berngerus s. Straßb. Münst. decan. s. Straßb. Münst. fratr. defensor, Vogt des Straßb. St, Stephansklosters? [nach 1003] : 41, 21. min. des Straßb. Bisth.? 1096: 50, 15. Berlewin s. Mittelhausen. Bernaldus —noldus s. Straßb. Bischöfe. 956 : 32, 23. 63 498 Bernand — Bild Bernand —nandus —nant s. Kage. s. Scharraoh. Berngro * 778 : 14, 10. Bernhardus Berenhardus —hart Bernhart s. Kage. s. Straßb. s. Petr. jun. fratr. u. Mauersmünster fratr. vgl. Straßb. Loc. s. Straßb. Bisth. marsc. [ 965 — 991 ]: 39, 9. — 1039 : 46, 2. 1040 : 46, 29. Bernhardsweiler Bernhartswilre n. Barr 346, 4. Bernheidin s. Bild’s Sifrid — Gattin. Bernstein Ruine n. Schlettstadt 217, 36. vgl. Straßb. Bisth. Vögte Heinrich. Bero Straßb. Bürger 1258 : 317, 7. vgl. Straßb. Loc. s. Straßb. Münst. dec. 910 : 30, 28. Bereit clericus 1143 : 71, 9. Bersa —se s. Börsch. Berstett —steden —stet —stete —stette sü. w. Brumat 82, 44. 138, 23. 216, 19. 326, 35. communitas hominum 257, 17. Vogt advocatus ville Eberhard von Ettendorf 1251 : 258, 9; 16. Garsilius der Munich von — 1263 : 399, 38. 405, 32. Hugo von — 1256 : 300, 3. Peter von — 1263 : 403, 4. 411, 4. 1264 : 443, 18. Rudolf von — 1263 : 403, 2. Bertha Berhta comitissa s. Eberhard, Graf 1061 . s. Gerlacus. s. Humbert medicus. s. Lenzelin Rudolf —. s. Pheterin Konrad —. Argentinensis familise matrona f 1147 : 80, 38. ihr Sohn Burchard 1147 : 81, 9. ihre Tochter Heilwic 1147 : 81, 1; 9. Berthold Behtolt Behr— Berchtoldus Berdoldus Berhdoldus —dolfus —toldus —tolfus —tolt Bertholdus —tholfus —tliolt —told —toldus —tolfus —tolt Pertholdus s. Andechs, s. Burgund Herzoge, s. Königsburg, s. Constanz dec. s. Constanz thesaur. s. Krebzere. s. Deckere. s. Deutschland cam. s. Fabis. s. St. Gallen Äbte, s. Geispolzheim. s. Gugenheim. s. Honau fratr. s. Inferno. s. Mauersmünster prior. s. Murbach Äbte, s. Neuenburg, s. Rosheim, s. Ruses. s. Schwarzenberg Berthold’s von — nepos. s. Straßb. St. Arbogast cust. s. Straßb. St. Arbogast fratr. (3 verschiedene ?) s. Straßb. Münst. cant. Straßb. Münst. cust. u. St. Thomas prep. Straßb. Münst. cust. u. Haslach prep. sein Bruder s. Eberhard, Straßb. Domherr. Straßb. Münst. fratr., cam., port. (mindestens 8 verschiedene) s. Straßb. Münst. cam. Straßb. Münst. cant. Straßb. Münst. cust. Straßb. Münst. cell. u. prep. Straßb. Münst. dec. Straßb. Münst. fratr. Straßb. Münst. fratr. u. s. Petr. jun. prep. Straßb. Münst. fratr. u. dec. u. Honau prep. Ochsenstein. Straßb. Münst. port. u. cam. Straßb. Münst. prep. s. Straßb. St. Stephan fratr. s. Straßb. St. Thomas fratr. min. des Straßb. Bisth.? (wieviele?) 1096 : 50,16. 1109 : 55, 23; 26. 1116 : 57,9. s. Sulz. s. Tannenrode. s. Teck, s. Wilperc. s. Windeck. s. Wittersheim. Graf 1129 : 61,33. Berwardus clericus s. Straßb. s. Petr. jun. fratr. Berwarstein —wartstein Ruine in der Pfalz w. Bergzabern Knehtilin von — 1263 : 389, 30. Rudolf von — s. Speier prebend. Walter von — 1263 : 397, 30. 403, 1. der von — [ 1262 ] : 374, 32. Besangon Bisuntinus —tinensis 97, 37. Besannen Erzbischöfe Humbert 1156 : 87, 9. Theodericus 1188 : 103, 34. Wilhelm 1256 : 301, 39. 1259 : 333, 30. 337, 25. 338, 9. 1260 : 334, 41. 341, 2. Betebürn s. Bothebür. Betschdorf Bettensdorf Ober — n. ö. Hagenau Lucarda von — s. Königsbruck soror. Betzelinus Becelinus Bezelin s. Königsbruck fratr. 956 : 32, 23. — 1039 : 46, 5. 1040 : 46, 28. Biberesthorf ausgegang. Ort wol an dem Bibersbach zw. Hagenau u. Weissenburg 9, 32. Bietenheim Boten— Büten— Bftthenheim Bfttlien- hein Bueten— Bfttenheim Berg— Bieten n. w. Molsheim 210, 3. 331, 2. 453, 3. Cuno von — 1263 : 400, 11. ders. ? 1264 : 426, 22. seine Söhne s. Cuno Hugo Peter. Cuno von —, Cuno’s Sohn 1263 : 400, 11. Diether von — 1263 : 400, 29. Dietrich von —, Pilgerin’s Bruder 1263 : 400, 32. ders.? 1264 : 426, 25; 32. Hugo von —, Cuno’s Sohn 1263 : 400, 11. ders.? 1263 : 400, 32. 1264 : 426, 23. Johannes von — s. Straßb. cons. Peter von —, Cuno’s Sohn 1263 : 400, 11. Pilgerin von —, Dietrich’s Bruder 1263 : 400,29. 1264 : 426, 25^ 31. Rudolf der Schultheiß von — 1263 : 400, 30. Bietlenheim 89 not. 1. Bild Bilde Ymago Heinrich —, Straßb. Bürger 1220 : 151, 1. Sifrid —, Ritter, min. 1244 : 221, 15. 1245 : 229, 33. 1246 : 229, 10. 230, 21. 231, 29. Bild — Bru— 1247: 236, 11. 1249 : 247, 31. 1251: 257, 2. 1252 : 272, 32. 274, 30. 11253] : 288, 29. 1255 : 294, 14. f 1257: 310, 34. vgl. Straßb. I-oe. ii. cons. n. Bischheim scult. seine Gattin Bernheidin 1249 : 247,31. 1257 : 311,12. sein Sohn s. Straßb. St. Arbogast fratr. Burchard. Bilg— vgl. Pilg—. Bilifrit 780: 15, 31. Billunc Billungus s. Hagenau Bürger, s. Straßb. Bisth. cur. jud. min. des Straßb. Bisth. ? 1109 : 55, 26. 1061 : 48, 29. Bilstein Bilenstein, Kuine sü. w. Rappoltsweiler oder Ruine b. Urbeis n.w. Schlettstadt? 369,12. Bilwisheim Bilolves— Bilolvisheim sü. w. Bramat Dietrich von — 1263 : 397, 31. 403, 2. Erbo von — 1263 : 403, 2. Bingen Pinguia 267, 28. Birihdilo 1039 : 46, 3. Bischof Episcopus Johannes — 1258: 325, 17. 1265 : 447, 10. vgl. Straßb. Loc. ders. ? s. Straßb. officiat. Johannes. Bischofsheim Bischoffes— Bischove— Bischoves— Bischovis— Bisclioviß— Biscofes— Biscovis— Biscowes— Bishcoves— Bishoves— Bis Schöffe s— Bisseves— Bissovesheim Bischheim n. Straßb. 56, 29. 247, 33. 268, 19. 330, 35. scultetus 288, 34. Sifrid Bild 1253 : 289, 12. Bischofsheim sü. ö. Rosheim 94, 1. 181, 23. 202, 16. 331, 1. pagus 1, 2. welches von beiden ? 144, 26. 356, 15. Alebertus von —, Ritter 1242 : 213, 26. Cuno von —, Straßb. min. 1199: 113, 8. [um 1200] : 100, 40. s. Eiesche Burchard —. Heinrich von — s. Straßb. Bisth. pinc. Stehelin von —, Ritter 1251: 269, 8. 1265 : 445, 27. Ulrich der Munich von — 1263 : 399, 36. 1265 : 445, 28. milites de — [1223 — 1232] : 181, 8. Bisunt — s. Besangon. Bitsch Bitz Walter von — 1265 : 447, 22. Bla— vgl. Plo—. St. Blaise s. Blasius an der Brensch sü. Schirmeck 162, 33. Blanzart Colin — von Metz, Straßb. Bürger 1265 : 451, 27. vgl. Straßb. Loc. St. Blasien an der Alb sü. ö. Freiburg Kloster 125, 17. 169, 35. 304, 34. vgl. Straßb. Loc. Abt Hermann 1211 : 126, 21. Bilde Burchard von — 1220 : 148, 3. ders. ? Rudolfs Bruder 1239 : 201, 2. Rudolf von —, Burchard’s Bruder 1239: 201, 2. Blienung [965 — 991] : 38, 18. Blumerdrost Rudolf — 1219 : 141, 2. vgl. Straßb. Loc. Boekesburc s. Boxberg. Böhmen Boemi vgl. Beheim Herzog Otto 1192 : 107, 2. Börsch Bersa Berse sü. w. Rosheim 1 not. 1. 64, 19. 181, 28. 491) Localitäten : Gemunde 64, 27. Geroltestrut 64, 25. Boffisheim s. Boofzheim. Bohlsbach Badelsbach n. Offenburg 33, 4. Boianden —landia Bonlant zw. dem Donnersberg u. Worms Philipp von — 1219 : 136, 2. Werner von — s. Deutschland dapif. | Dolchen Bollechen in Lothringen n, ö. Metz Albert von — 1264 : 414, 10. Bollingen, n. w. Ulm oder n. w. Diedenhofen? Ulrich von —, magister, s. Deutschland Kanzlei not. u. Straßb. St. Thomas fratr. Boisenheim —hen Bosenhen Polsenhein ö. Ober- Ehenheim 20, 42. 42, 8. Bone Bone Faba Burchard —, Straßb. Bürger 1243 : 216, 5. 1245 : 221, 22. jl258 : 320, 3. vgl. Straßb. Loc. seine erste Gattin Guta 1245 : 221, 22. f 1258 : 320, 11. seine zweite Gattin Hiltrud 1258 : 320, 2. sein Sohn u. Tochter 1258 : 320, 2. Bonfeld —velt, in Würtemberg n. w. Heilbronn ? Otto von — s. Straßb. Münst. fratr. Bonifacius s. Novara Bisch. Bonlant s. Rolanden. Bonusvir s. Hattstadt. Boofzheim Boffis— Bovesheim n. ö. Schlettstadt 124, 30. 211, 17. 331, 4. villicus Sifrid 1211 : 125, 12. Vogt Heinrich 1211 : 125, 12. ecclesia parochialis 124, 30. archidiaconus s. Straßb. Münst. fratr. Eberhard, plebanus Herbord clericus 1211 : 124, 35. Boppard Böchperdia sü. Coblenz 182, 12. Borcardus s. Burchard. Borenfelden Sifrid zu — 1215 : 129, 22. Borgo San Donino n. w. Parma 158, 36. Borre s. Hohbarr. Borrer Heinrich der ■— 1264 : 432, 24. Bosenhen s. Boisenheim. Bossendorf n. w. Hoclifelden 460, 33. Botenheim s. Bietenheim. Bothebür Betebftrn Boteburn jetzt Schiltigheim 20, 30; 36. 42, 1. Böchperdia s. Boppard. Bömgart —garten s. Baumgarten. Bovesheim s. Boofzheim. Boxberg Boekesburc w. Mergentheim Crafto von — 1192 : 107, 5. Branz Sifrid — s. Straßb. St. Stephan fratr. vgl. Straßb. Loc. Braunschweig Bruneswic Heinrich von — 1192: 107, 3. Breisgau Brisichgeue —sikowe Prisgaudi 19, 35. 38, 22. 61, 5. 411, 26. Brensch Briusch Brüsca Brusca Bruscha Brüsche Bruscus Bruzscha Prusca linker Nebenfluß der 111 194, 12. 475, 30. vgl. Straßb. Loc. Breusclithal Brussetal 277, 33. Brochkircgen s. Bruchkirchen. Broger Bröger Konrad — 1259 : 340, 38. s. Straßb. cons. Broggingen Prochingen n. ö. Kenzingen 62, 29. Bru— Pru— vgl. Brau— u. Breu—. 500 Brucken — Burgheim Bracken Konrad zu — 1264 : 434, 10. Brachkirchen Brochkircgen Otto von —, nobilis 1116 : 56, 1. seine Söhne 1129 : 62, 2. vgl. Straßb. Münst. fratr. Hartwig. Brumat Brünrat sü. w. Hagenau Erbo von —, Straßb. Bürger 1199 : 113, 12. Rudolf von —, Straßb. min. 1199: 113, 11. Walter von —, Nibelung’s Sohn, Ritter 1229 : 169, 30. vgl. Walter Nibelung’s Sohn. Wilhelm von — 1259 : 336, 17. 1263 : 397, 30. Brunco Egelolf — 1253 : 282, 9. Bruno Brun Brün Bruno s. Deutschland Kanzlei cancell. s. Haslach prep. Straßb. Bürger u. min. des Bisth. ? 1118: 58,11. 1247: 241, 36. ders.? s. Straßb. cons. u. scult. s. Straßb. Münst. fratr. s. Str. Münst. prep. u. Deutschi. Kanzlei canc. s. Straßb. s. Petri jun. cust. s. Straßb. Bisth. Vögte. Bucgo Buggo vgl. Burcard. 1061 : 48, 28. — 1143 : 71, 9. Buchau Buchaugia —giensis Constantiensis dio- cesis in Würtemberg w. Biberach 443, 4. Kloster 437, 20. Äbtissin Mechtild 1264 : 438, 1. 443, 1. familia s. Buchau Konrad von —. Keppi Konrad —. Egeno, Straßb. Bürger. Ertingen Heinrich von —. Konrad von — 1264 : 442, 31. vgl. Buchau familia. Buchheim n. w. Freiburg 205, 36. Buchsweiler Buhs— Buswilre n. ö. Zabern Helwic von — 1249 : 250, 2. 1259 : 337, 11. Bürglen Burgele Burgelen Bürgeln, in Baden n. ö. Waldshut? Arnold von — s. Straßb. Münst. cam., cust. n. prep. u. Basel can. sein clericus Ulrich von Erstein 1243 : 216, 3. Bftt— s. Biet—. Buggo s. Bucgo. Bunouwe Bftnouwe Heinrich von —, Straßb. Bürger ? 1246 : 230, 18. 1 1251 : 272, 6. seine Erben 1251 : 272, 6. vgl. Straßb, Loc. Buo [833—861] : 25, 19. Bütenheim s. Bietenheim. Burcard Borcardus Bürchardus Burcardus —cart —kardus —kart —ckardus —ckart —chardus —chart—khardusBurghartPurcart vgl. Bucgo. s. Basel Bischöfe, s. Beger. s. Blide. s. Bone. scultetus, zu Königshofen ? 1236 : 194, 23. s. Küttolsheim. s. Dorlisheim. ■ s. Ehenheim. s. Epfig pleban. s. Epfig. s. Flesche. s. Geroldseck. s. Gimbrett. s. Guta, Straßb. Bürgerin, s. Hagenau scult. s. Hageneck. magister s. Haslach fratr. s. Hausbergen. s. Hochfelden. s. Hohenberg, s. Hohenstein, s. Hüttenheim pleban. s. Judeus. s. Moro. s. Mulnheim. s. Münnerstadt. - s. Murnhard. s. Nideck. s. Odratzheim. s. Puer. s. Rex. s. Rimuntheim. s. Ripelin. s. Rosheim, s. Schoup. s. Schwarzach Äbte, s. Seiler. i s. Seinat. s. Sicke, s. Stein. s. Steinburgetor. Straßb. Bürger ? (wieviele ?) juvenis 1201 : 115, 6. Kirstine filius 1210 : 123, 27. Sicconis filius 1210 : 123, 27. hospes, wol des Marbaclier Klosters 1225 : 158, 1. ders.? 1225 : 156, 29. 1256 : 298, 18. Schultheis s. Straßb. scult. s. Straßb. St. Arbogast fratr. s. Straßb. Hospit. fratr. s. Straßb. Münst. fratr. ders. ? s. ebd. cant. u. dec. seine Brüder s. Wolfbrand, s. Straßb. Münst. fratr. u. Ballbronn Kirche, s. Straßb. Münst. prep. u. Utrecht Bisch. 8. Straßb. s. Petri jun. fratr. s. Straßb. s. Petri jun. prep., Haslach prep. u. Straßb. Bisch, sein patruus s. Cuno, Straßb. Bischof, ders.? s. Straßb. Münst. fratr. (mindestens 3 versch.) s. Straßb. St. Thomas fratr. u. Straßb. Bisth. vicedom. fratr. u. St. Marx elemos. fratr. ders.? s. ebd. dec. s. Straßb. St. Thomas preb. vgl. Straßb. Loc. min. des Straßb. Bisth. ? (wieviele ?) 1096 : 50, 15. — 1096 : 50, 17. 1116 : bl, 9. [1119] : 60, 3. 1132 : 63, 37. 1137 : 66, 6. 1143: 71, 20. 72, 31. [1143]: 73, 29. 1144 : 78, 23. 1156 : 88, 31. vgl. Straßb. Bisth. pinc. min. des Straßb. Bisth. (2 verschiedene ?) s. Straßb. burcgrav. vgl. ebd. Loc. ders.? s. ebd. scult. sein Bruder s. Dietrich, Straßb. min. 1216 : 130, 30. vgl. Dietrich Straßb. Burggraf, s. Truchtersheim. s. Unfftge. s. Uttenheim. > s. Uttenheim Burchard’s von — socius. s. Wangen, s. Wolf, s. Worms can. (wieviele?) 1061 : 48, 28. — 1160 : 91, 18. — 1251 : 258, 13. — [965—991] : 38, 31. 39, 8. 1039 : 46, 2. 1040 : 46, 29. Burg— vgl. Bürg—. Burgheim Burcheim Burghaime sü. Ober-Ehen- heim 5, 8. 346, 3. Burg-und — Chepin 501 Bnrgund Burgundia Herzoge Berthold 1156 : 87,11. Konrad 1144 : 77, 2. Pfalzgraf Otto 1192 : 107, 29. Busendorf w. Saarlouis Kloster 198, 40. Buswilre s. Buchsweiler. Butel Konrad — von Gugenheim s. Griesheim vill. Buwenburc, das abgegang. Baumburg b. Riedlingen an der Donau n. w. Biberach? Ulrich von — s. Haslach fratr. Ulrich. G. K. C. s. Haslach dec. C. s. Honau cant. C. s. Starkenburg. C. s. StraPb. Münst. dapif. C. s. StraPb. Münst. prep. C. s. Zabern pleban. Gage Kage Cago Kago vgl. Kegilin. Albert —, StraPb. min. 1216 : 131, 8. 1218 : 133, 33. 1220 : 146, 32. 151, 37 1224 : 155, 32. ders. ? 1215 : 129, 30. seine Brüder s. Dietrich u. Ludwig. Albert —, Ritter 1250 : 256, 13. 1263 : 409, 21. 1264 : 435, 8; 13. Bernhard — 1259 : 339, 30. ders. ? Bernand — 1262 372, 3. 1263 : 403, 31. 404, 14. 409, 1. 410,2. 1264 : 423, 3; ff. Konrad —, clericus 1259 : 340, 6. ders. ? s. Speier can. sein Bruder s. Howemesser. Dietrich —, Albert’s Bruder, StraPb. min. 1218 : 133, 33. ders. ? 1215 : 129, 30. Ludwig —, Albert’s Bruder, StraPb. min. 1218 : 133, 33. 1220 : 146, 32. 151, 37. 1221 : 154, 13. Werner —, StraPb. min. 1224 : 155, 32. 1227 : 166, 40. ders.? 1247 : 236,8. vgl. StraPb. cons. s. StraPb. s. Petr. sen. pleban. Kageneck —ecke Erbo von — s. StraPb. cons. Gosselin von —, StraPb. Bürger 1259 : 340, 35. Johannes von — s. StraPb. cons. Nicolaus von — s. StraPb. cons. Kaiserslautern Lutra in der Pfalz n. w. Speyer- Reinhard von — 1205 : 120, 25. Kalp Kalbp Kelbelin Vilnius vgl. StraPb. Loc. vituli platea Konrad —, Werner’s Sohn, StraPb. Bürger, min. des Domcapit. [ 1202 ] : 116, 2. 1216 : 131, 8. 1218 : 134, 3. ders.? Reinbold’s Bruder 1211 : 125, 12. Johannes — 1225 : 158, 1. 1228 : 168, 38. 1240 : 208, 10. 1244 : 221, 14. 1245 : 229, 35. 1247 : 236, 10. 1249 : 250, 4. 1250 : 252, 26. 1251 : 269, 11. 1252 : 273, 3. 1255 : 297, 34. vgl. StraPb. Loc., cons., Hospit. rect. Marquard — s. StraPb. cons. Reinbold —, Konrad’s Bruder, StraPb. Bürger 1209 : 122, 21. 1211 : 125, 13. 1220 : 146, 35. 1227 : 166, 40. Werner —, StraPb. Bürger, min. des Domcapit. 1199 : 113, 11. 1201 : 115, 8. [ 1202 ]: 116, 2. seine Söhne s. Konrad, Lampertheim pleb. Werner, Wangen pleb. Walter. Vitul* Vituli Master s. Gozelin. Vituli gener s. Hartung. Kalden Kallindin, Ruine b. Flozheim ö. Nörd- lingen? Heinrich von — s. Deutschland marsc. Galtesche der —, Ritter, und seine Söhne 1261 : 358, 32 ; 37. 1265 : 456 , 2 . Cambrai Cameracensis Bischof Nicolaus 1163 : 94, 28. Canis Rudolf — s. Hohenstein Waltram von —. Kapelarius vgl. StraPb. Loc. Kappel Capele —eile rechts am Rhein ö. Schlett- stadt 143, 19. 463, 25. Karl Carolus Karolus Kamins s. Frankenreich Kaiser, s. Honau scol. (Marteil) [ 734 ] : 5, 42. nobilis, s. StraPb. Münst. fratr. u. dec. u. St. Arbogast prep. Karsbach Caroldesbahc an der 111 sü. w. Altkirch 43, 33. 44, 35. Garnelebach, Gross - Karlbach sü. w. Worms ? H. von —, Ritter [1240 — 1250 ] : 282, 35. Cast— s. Kest—. Ckoreka s. Kork. Keffersberg 77 not, 4. Kegilin (vgl. Kage) Johannes — s. StraPb. s. Petri jun. preb. Kein— s. Ken—. Ceisolfus 1255 : 294, 20. vgl. StraPb. Loc. Kelbelin —linus (vgl. Kalp) Konrad — von Rosheim, mag. 1259 : 333, 22. 1260 : 344, 26. ders.? Konrad magister 1263 : 393, 7. Konrad von Rosheim, StraPb. Bürger 1266 : 461, 26. Celestinus s. Rom. cur. Päbste Ccelestin. Celiporta s. Himmelspforten. Celle, Zell bei Bühl sü. w. Baden-Baden? Reinhard von — 1224 : 156, 4. Cellesheim s. Zeilsheim. Kember s. Molsheim Otto von —. Kempff Jacob —, StraPb. Bürger 1259 : 340, 38. Kenhausen Nonnenkloster 319, 36. Centiboldus s. Deutschland Kaiser. Kenzingen Keincingen Keinkincingen n. Freiburg Kirche von — 374, 21. Ceprano Ceperanum n. Gaeta 171, 17. Keppi Kepi Chepin Konrad — von Ottmarsheim, hospes, Rudolfs Grafen von Habsburg servus 1264 : 437, 20. 438, 3. 442, 21. 443, 2. [ 1265 ] : 456, 16. 1265 : 456, 29. vgl. Buchau familia. sein Neffe s. Egeno, StraPb. Bürger. Cerichesheim s. Griesheim. Kerzfeld Cercewelt Kercevelt Kerzeveit w. Ben- feld 331, 1. Albert von — 1265 : 445, 27. Kesseler Kescelaer Kunz —, Erbo’s Bruder 1263 : 412, 7. Erbo —, Kunz’ Bruder 1263 : 412, 1. der — 1262 : 371, 28. Kestenholz Castanetum —inetum Kestenholtz —hülsz n. w. Schlettstadt 93, 39. 280, 32. 330, 30. Arnold von —, magister s. StraPb. Bisth. cur. jud. Friedrich von —, nobilis 1138 : 66, 20. Regenhard von —, nobilis 1138 : 66, 20. Chepin s. Keppi. Ghfferisberg' — Königshofen 502 Chfferisberg 77, 31. vgl. ebd. not. 4. Chilcheim s. Kirchheim. Childerich Childe— Chylde— Heldericus s. Fran- kenreich Kais. u. Kön. Chilperich Helperic s. Frankenreich Kais. n. Kön. Chorcho s. Kork. Chöfman —mannus s. Dingsheim. Christina s. Straßb. St. Elisabeth soror. Chrodhardus, Graf 762 : 6, 9. Chrodouuinns 719 : 3, 4. Chrechilberch Crekelberch, identisch mit mons Graculorum, d. i. Herenstein n. Zabern ? (vgl. Schöpflin Als. ill. II, 219.) 77, 37. sacerdos H. (Heinrich?) 1141 : 77, 15. Chun— Cliftn— Chuon— vgl. Kön— Kon—. Kiburg Kyburc Kyburg Quiburc sü. ö. Winter- thnr Grafen von — Hartmann der ältere 1231 : 176, 21. 1244 : 218, 18. 1260 : 345 , 33. seine Gemahlin Margarethe 1260 : 345, 2. seine Schwester s. Tollenstein. Ulrich 1214 .- 127, 26. 1219 : 137, 8. 1212 : 128, 37. Kiche Heinrich — 1163 : 94, 14. vgl. Straßb. Loc. Cid— Cyd— s. Zid—. Kienheim Cftnheim Kftnlieim sü. Hochfelden 98,19. Kunz von — 1263 : 399, 38. Kilicheim s. Kirchheim. Killstett Killestete n. ö. Straßb. nahe dem Rhein 185, 9. Kind Kint (vgl. Puer) Arnold — von Ittenheim, Ritter 1251 : 271,33. 1252 : 276,24. 1253 : 286, 15. 1259 : 325, 28. 1262 : 383, 22; ff. 1263 : 404, 38. 1264 : 427, 39. vgl. Straßb. Loc. seine Gattin G. 1251 : 271, 33. seine Gattin Uta 1259 : 325, 28. ihre Kinder 1259 : 326, 15. seine Oheime s. Eberhard, Straßb. Marschall. Kindweiler Kintwilre w. Hagenau Heinrich von — 1263 : 399, 37. Mechtild von — s. Straßb. St. Stephan soror. Kinzdorff Kintzichdorf abgegang. Ort b. Offenburg 475, 39. Kinzheim Kuneges— Kunigisheim sü. w. Schlett- stadt Dietrich von — 1220 : 148, 13. Dietrich von — 1264 : 436, 26. Kinzig Kintsika Kintzicha mündet ö. Straßb. in den Rhein 143, 32; 37. 475, 31. Kippenheim in Baden sü. w. Lahr 44, 10. Kirchheim Chilcheim Kilicheim Kircheim n. Molsheim 206, 13. comitatus 1, 9. Kirhove Dietrich imme — 1264 : 444, 12. Kirstine filius s. Burchard, Straßb. Bürger. Kislau Kisilovve sü. ö. Speyer Rudolf von — 1211 : 124, 22. Cistercienserorden Cisterci— Cirstentiensium ordo 178, 12. vgl. Lützel. Neuburg. Wörschweiler, abbates 265, 18. Citeaux Cystercium sü. ö. Dijon 338, 12. s. Claras ordo s. Straßb. Franciskanerinnen. Claus s. Nicolaus. Cleingedanc Cleinegedanc Friedrich — 1211 : 126, 11. Heinrich —, Straßb. Bürger? 1215 : 129,22; 32. 1221 : 154, 39. Clemens s. Rom. cur. Piibste. Clotharius s. Lothar. Clusas s. Sluis. Knebelin Knebelinus s. Dorlisheim Burchard von —. Friedrich — 1239 : 202, 10. 1248 : 240, 13. 1249 : 247, 33. vgl. Straßb. Loc. sein Bruder s. Wezel, Straßb. judex. Knehtilin s. Berwarstein. Coblenz 53, 2. Cöln Kolne Colonia —niensis 174, 16. 313, 28. 314, 21. 357, 23. 470, 18. 474, 16. Heinrich von —, Straßb. Bürger 1265 : 453, 21. Cöln Erzbischöfe, Erzkanzler von Italien Konrad 1257 : 313,26. 314,17. ders.? 1261 : 357, 23. Philipp 1192 : 106, 32. 107, 6. Königsbruck Kuniges— Kunigsbrucken Regispons an der Sauer n. ö. Hagenau Abtei 126, 1. .. 129, 1. 212, 1. 440, 1. vgl. Straßb. Loc. Äbtissinnen Guta 1241 : 212, 1. 1215 : 129, 18; ff. fratres Betzelin 1241 : 212, 14. Harlung 1241 : 212, 14. Weissenburg Konrad von— 1241 : 212, 14. Wezel 1241 : 212, 14. Wineck Volmar von — 1241 : 212, 14. sacrista Elisabeth 1241 : 212, 13. sorores Betschdorf Lucarda von — 1241 : 212, 13. Pfettisheim Agnes von — 1241 : 212, 13. Königsburg Kunegesburc Cunisberc Kunisberch Ruine w. Schlettstadt Berthold von — 1192 : 108, 2. Hartmann von — 1200 : 114, 1. Heinrich von —, nobilis 1209 : 123, 5. Königshofen Chunegeshoven Chungeshovem Cliun- nes— Cftnigeshoven Kftnigeshofen —hoffen Cuneges— Kuneges— Cunges— Kunges— Cungishoven Kunigeshofen Cuniges— Kuniges— Kunigishoven Kuningeshove —hoven Curia regis 71, 11. 76, 23. 94, 12. 138, 23. 149,1. 156, 11. 157, 2. 194, 12. 205, 27. 229, 13. 271, 21. 272, 31. 294, 14. 309, 29. 311, 3. 325, 11. 331, 4. 460, 15. Localitäten Dinclobe 149, 2. s. Gallus 325, 18. Holtzmaten 272, 34. lobium 229, 16. pontes inter — 272, 33. regia curtis 3, 12. vgl. Straßb. Loc. palatium Sumersmaten 272, 34. Velletor via 149, 2. communitas 157, 21. preco Friedrich 1236 : 194, 22. scultetus s. Burchard. Burchard von —, Ritter 1132 : 63, 15. Burchard von — 1226 : 164, 20. vgl. Straßb. cons. Helferich von —, Ritter 1244 : 221, 16. 1252 : 273, 6. 1256 : 303, 27. vgl. Straßb. cons. Johannes von —, min. 1220 : 149, 26. 1226 : 164, 20. 1233 : 183, 20. 1244 : 221, 16. 1245 : 229, 33. 1246 : 230, 16. 1247 : 236, 9. vgl. Straßb. cons. Königshofen — Conradus 503 Offemia von — s. Mittelhausen Hugo von —. Kogenheim Gaganhaim an der 111 n. ö. Schlettstadt 16, 10. Col— Kol— vgl. Cöl—. Kolbsheim Kolbotesheim w. Straßb. 217, 38. 394, 38. Colinus s. Blanzart. Colmar Kolmer Colmere Kolmere Columbaria —riensis 100, 40. 192, 24. 237, 31. 368, 2; 3. 369, 13. 373, 31; ff. 375, 36. 376, 4. 383, 30. 383, 33. consules et universi cives 362, 1. vgl. 373, 28. die ce — uz sint getriben 1262 : 375, 35. 383, 30. vgl. 373, 30. scultetus Johannes 1261 : 362, 3. Konrad von — s. Straßb. St. Thomas fratr. Hartmann der Snelle von — 1262 : 368, 35. Hesse der Kurze von — 1262 : 368, 35. Como Cumanus Bischof Landolfus [ 1119 ]: 59, 32. Conradus Chun— Chftn— Chuonradus Conrat Cönradus —rat Cunradus —rat Ciinrad —radus Cuonradus Cünrat —rät Cuonrat Cüradus —rat vgl. Cunzo. s. Ache. Alberonis filius 1251 : 258, 12. s. Basel dec. s. Broger. s. Brucken. s. Buchau. s. Burgund Herzoge. s. Butel. s. Kage. s. Kalp. s. Keppi. s. Cöln Erzbischöfe, s. Constanz prep. s. Constanz Bischöfe, s. Deutschland Kaiser u. Könige, s. Deutschland Kanzlei archicanc. s. Deutschland Kanzlei archicanc. u. Mainz Erzbischöfe. s. Deutschland Kanzlei cancell. s. Deutschland Kanzlei cancell. u. Speier Bisch. s. Dominikaner provinc. prior. s. Eichstädt Bischöfe. s. Freiburg. s. Geboltheim. s. Geispolzheim. s. Gevaterman. s. Griesheim preco. s. Haslach dec. s. Hattstadt. s. Hausbergen Gozzo’s von — Sohn, s. Himmelspforten, s. Hohbarr. s. Hohenhart. (mindestens 2 verschied.) s.- Honau cust. s. Honau fratr. s. Horburg, s. Hugshofen Äbte, s. Jftche. s. Lampertheim, s. Landsberg, s. Löselin. s. Luttenheim rust. s. Mainz Erzbischöfe, s. Mauersmünster Äbte, s. Mittelhausen, s. Molsheim Geschworn. s. Molsheim, s. Mutzig. s. Nürnberg burcgrav. s. Ochsenstein. s. Offenheim Friedrich’s von — Brüder, s. Oleman. s. Pairis. s. Pfutze’s Heinrich — Bruder. s. Pheterin. s. Rebestock. s. Reichenau Äbte. s. Reutenburg. s. Rhein Pfalzgrafen. s. Ristein. s. Rom. cur. Card, bisch, v. Porto, s. Rothenburg, s. Schiltigheim. s. Schott, s. Schuttern Abt. s. Schwaben Herzog Friedrich I Brüder, s. Schwaben Herzog Friedrich II Bruder und Deutschland Kais. u. Kön. s. Schwarzach Äbte, s. Schwarzenberg, s. Speier Bisch, s. Steingazzen. archipresb. civitatis 1161 : 92,1. vgl. Straßb. Loc. Straßb. Bürger (wieviele?) [ 1190 — 1202 ] : 119, 17. vgl. Straßb. Loc. 1225 : 156, 29. ders. ? 158, 1. sein Bruder s. Dietmar. s. Frankenstein Johannes’ von — notarius. der Küchenmeister magister coquinse s. Straßb. cons. Richter s. Straßb. judic. ders.? Erbo’s Sohn s. Straßb. cons. famulus Sifridi pincern* s. Thomse 1259 : 335, 27. vgl. Straßb. Loc. seine Gattin Mecli- tild 1259 : 335,31. magister vgl. Kelbelin. Sefridi filius 1261 : 350, 16. s. Straßb. St. Arbogast fratr. faber s. Straßb. Hospit. fratr. s. Straßb. St. Mar. Magdal. fratr. (mindestens 14 verschiedene) s. Straßb. Münst. cam. Straßb. Münst. cam. u. preb. vgl. Straßb. Loc. Straßb. Münst. cell. Straßb. Münst. cust. Straßb. Münst. fratr. sein Bruder s. Hugo, seine min. s. Gozbert Hartwig Rudeger Dolcvvin. Straßb. Münst. fratr., Metz can., Obernhofen eccles. rect. u. Surburg prep. Straßb. Münst. fratr. u. Offenburg eccles. rect. Straßb. Münst. fratr. u. Speier can. Straßb. Münst. fratr. u. Straßb. Bisch. Straßb. Münst. fratr. Straßb. Münst. port. u. scol. Straßb. Münst. prep. u. Straßb. Bischöfe. Straßb. Münst. prep. (wieviele ?) s. Straßb. s. Petr. jun. fratr., port. u. dec. s. Straßb. s. Petr. jun. prep. (mindestens 5 verschiedene) s. Straßb. St. Thomas cant. s. Straßb. St. Thomas cust. u. Straßb. Bisth. proc. s. Straßb. St. Thomas fratr. u. Erstein pleb. s. Straßb. St. Thomas fratr. u. St. Marx elemos. s. Straßb. St. Thomas fratr. s. Straßb. St. Thomas prep. u. scol. 504 Conrad us — Cuuo s. Straßb. St. Thomas preb. s. Straßb. Bisth. coqui. Straßb. min. u. Bürger? (wieviele?) mil. 1154 : 84, 26. seine Brüder s. Heinrich u. Hugo. 1096 : 50, 14. 1100 : 52, 30. 1109: 55, 24; 26. 1143 : 70, 27. 71, 12. f 1143: 70, 35. s. Tanna, s. Ohtingin. s. Virnekorn. s. Weissenburg. s. Weppliermannus. s. Winterstetten, s. Worms prep. s. Worms Bisch, s. Zabern. 1144 : 78, 6. Constanz —tia —tiensis —tinensis Costencze 37, 32. 97 not. 1. 285, 37. 437, 22. 438, 4. 442, 22. Localität chorus 442, 27. Capitel 437, 19. 442, 20. canonicus Walkonus 1264 : 437, 26. 442, 34. decanus Berthold 1264 : 437, 23. 442, 23. prepositus Konrad 1264 : 437, 23. 442, 23. thesaurarius Berthold 1264: 437, 23. 442, 23. Constanz Bisthum vgl. Buchau. Fürstenberg. Vöh- renbach. Bischöfe Konrad 1229 : 169, 35. Hermann 1156 : 87, 10. Johannes *773: 7, 10; 23. Rumolt [1052] : 47, 22. 1253 : 285, 25. vgl. not, 2. 1258 : 319, 32. Kork Ckoreka Chorcho Corke —cho in Baden ö. Straßb. 42, 4. 44, 3; ff. familia Balzo u. Disso, Brüder [nach 1007] : 44, 6. Cornere Kornere Frumentarius Gottfrid —, Straßb. Bürger 1251 : 269, 11. 1258: 318, 2. 1264 : 413, 17. vgl. Straßb. Loc. Köfen sun s. Molsheim Geschworn. Konrad. Cön— Coun— vgl. Gon— u. Gun—. Crafto Crafht Graph» s. Boxberg. Ruffach. Straßb. St. Thomas fratr. Krebzere Crebeszere Krebizere Berthold —, Straßb. Bürger 1261 : 350, 15. Gottfrid —, Straßb. Bürger 1251 : 272, 1. 1266 : 461, 25. vgl. Straßb. Loc. Crekelberch s. Chrechilbercli. Creicheshim s. Griesheim. Crema 90, 12. Crie— Krie— vgl. Grie—. Criec s. Hochfelden Werner von —. Straßb. Loc. Crigesgasse. Criselherus 898 : 29, 16. Cristianus s. Deutschland Kanzlei eancell. u. Mainz Erzbisch. Kronenburg Cronenbercli abgegang. Burg zw. Wasselnheim u. Marlenheim n. w. Straßb. 233, 39. Croswilre s. Gressweiler. Krucha Johannes —, Straßb. Bürger 1266: 461,25. Crumbe Johannes der —, mil. 1238 : 200, 27. seine Gattin und Kinder 1238 : 200, 30. Cuc— vgl. Kütt—. Küchenmeister magister coquinse s. Conrad, Straßb. Bürger. Cün— Kün— vgl. Kien— u. Kön—. Kürnberg Kurenburg abgegang. Burg sü. w. Donau-Eschingen zw. Neustadt u. Bräunlingen 277, 21; 22. Küssnacht sü. Zürich am Züricher See der Pfarrer 1238 : 205, 39. Küttolsheim Cuceleheim —lesheim Cucelslien Kützelsheim ö. Wasselnheim 330, 36. Burchard von — 1263 : 405, 33. Gozmar von — 1263 : 405, 33. Hug Ritterschaft von — 1263 : 405, 30. Kugelberg abgegang. Burg bei Neuweiler n. ö. Zabern 77 not. 4. Kuhnheim Cftnheim n. Neu-Breisach 361, 2. Gumanus s. Como. Gun— Kun— vgl. Kin— n. Kön—. Cundbertus * 778 : 12, 26. vgl. Rapertus. Cunibertus s. Straßb. s. Petr. jun. fratr. Cuno Cono Cöno Couno Kuno Cün Cüne Kfine Cüno Cuono s. Albronn. s. Bergheim, s. Bietenheim. s. Bischofsheim, s. Fessenheim. s. Geispolzheim. s. Hagenau scult. s. Hilsenheim. s. Hohbarr. s. Lupstein. s. Lupstein Judinta’s von — Gatte. s. Marbach Äbte. s. Minzenberg. s. Mftlich. s. Quatzenheim. s. Rüber. s. Scharrach. Straßb. Bürger (mindestens 4 verschiedene) Diemari filius 1201: 115, 10. 1220 : 146, 34. desselben ? Sohn s. Friedrich inter merca- tores. ante monasterium 1231: 176, 2. vgl. Straßb. Loc. Erbo’s Sohn s. Straßb. cons. inter mercatores 1233: 186, 3. desselben? Wittwe 1251: 256, 31; 34. vgl. Straßb. Loc. desselben? Söhne s. Erbo, Johannes, Nicolaus, Straßb. Bürger, filius Friderici inter mercatores 1255: 292,33. inter mercatores 1251 : 272, 31. vgl. Straßb. Loc. s. Straßb. St. Thomas prep. s. Straßb. Bisch, sein Neffe s. Burchard, Straßb. Bisch. wol Straßb. min. (wieviele?) 1089: 49, 19. 1100 : 52, 31. 1116: 57, 10. 1143: 71, 11. 1156 : 88, 30. 1162 : 93, 4. vgl. Straßb. scult. u. Straßb. Bisth. vicedom. s. Süner. s. Uttenheim Werner’s von — Sohn, s. Vrie. s. Wege. 1040 : 46, 30. — Graf 1061: 48, 27. Cunzo — Deutschland 505 Cunzo Cftnce Cftnze Cftnzo vgl. Conradus s. Kesseler, s. Kienheim. s. Engerman. s. Landsberg, s. Drlefein. Cft— Kd— Cdn— Cnon— vgl. Kien— Con— Kn— Kuhn— Cun—. Kurenburg s. Kürnberg. Curia regis s. Königshofen. Kurze s. Colmar Hesse von —. Kuttingen Kütchingen zw. Hieuze u. Mittersheim in Lothringen Gottfrid von —, filius avunculi Heinrici et Walteri de Varsberg 1264 : 414, 9. D. Dachsen Heinrich — s. StraPb. cons. Dachstein Dabechein— Dabechen— Dabichen— Dabichin— Debekein— Tabechein— Tabechen— Thabinkenstein n. ö. Molsheim 217, 38. 218, 1. 353, 13. 354, 13; 33. 364, 14. 365, 16. 370, 18. Dacianus B. — 1251 : 258, 11. Dagobertus Dage— Tagebertus s. Frankenreich Kais. u. Kön. Dagsburg Dagesburc —burk Tagesburc Ruine sü. w. Zabern 163, 7; 42. Albert von —, Graf 1192: 108, 1. 1196 : 110, 10. ders.? vgl. Straßb. Loc. Hugo von —, Graf 1156: 87, 14. 1160: 91, 12. [1162] : 91, 38. Simon von —, Graf s. Leiningen. Dahlenheim Dal— Talheim n. Molsheim 83, 7. 170, 3. Hesso von —, Ritter 1263 : 392, 23. Dahn Tan Tan vgl. Tanna abgegang. Ort zw. Offweiler u. Zinsweiler n. w. Hagenau Deutschordenshaus 293, 20; 37. w. Landau Friedrich von — 1262: 389, 17. 1263: 404, 11. mil. 1264 : 430, 24. vgl. StraPb. Loc. seine Gattin Agnes 1264: 430, 24. Dalm— Talm— s. Dellmensingen. Hambach Tambach, n. Schlettstadt ? plebanus Hugo 1248 : 244, 14. s. Damiani ordo vgl. StraPb. Franciskanerinnen. visitator monasteriorum in Allemannia, frater ord. minor. 1257 : 308, 1. Dangolsheim Tancratsheim n. w. Molsheim 288,35. De— Dei— vgl. Die—. Debekeinstein s. Dachstein. Deckere Berthold — s. Griesheim vill. Ulrich — 1251 : 258, 14. Deinheim abgegang. Dorf an der 111 zw. Colmar u. Hausen 130, 35. Dellmensingen Dalmasingen —massingen —ma- zingen •—messingen Talmassinge —gin Tal- mazingen —mesingen —messingen —meszin- gen —mezingen Thalmezingen —mezzingen sü. w. Ulm Albert von — s. StraPb. Münst. fratr. Konrad von —, Walter’s Bruder s. StraPb. Münst. fratr. Ulrich von — s. StraPb. Münst. cant. u. scol. u. s. Petri jun. prep. Ulrich von — s. Dominikaner fratr. Walter von —, Konrad’s Bruder s. StraPb. Bisth. cur. jud. Demuetis Demüdis s. StraPb. St. Stephan Äbtiss. s. Wolfanus. Denge s. Thengen. Deodericus s. Dietrich. Detpret [965—991] : 38, 18. Dettweiter Tettenuuilare an der Zorn ö. Zabern 44, 4. 45, 2. vgl. Hugo. Deutschland Francia orientalis Francorum regnum Germania vgl. Allemannia Theutonia 23, 13. 26, 17. 27, 29. 41, 17. 179, 23. 185, 4L per Allemanniam constituti fideles 266, 21. 285, 3. nonnulli episcopi ac prelati et rectores eccle- siarum ac alii clerici 1259 : 335, 2. Kaiser u. Könige Romanorum imperatores et reges Arnolf 888 : 28, 1. 891: 29, 1; 7. Centibold 898 : 29, 13. Konrad II 1039 : 46, 7. 1040 : 46, 25. Konrad III 1139: 66, 37. 1143: 70, 1. 72, 4; 26. [1143] : 73, 30. 1144: 75, 34. 77, 30. 78, 25. 1145: 79, 31. 1146 : 80, 19. 1147 : 81, 22. 1148 : 83, 3; 27. f 1219 : 137, 24. 1225: 162, 10. seine Gattin Gertrud 1144 : 75, 42. Konrad IV 1246 : 230, 30. 1246 : 233, 38. 1252: 276, 2. 1253: 289, 1. f 1256 : 305, 10. Friedrich I 1153: 87, 37. 1154: 84, 17. 85, 16. 1155: 86, 22. 1156: 86, 24. 89, 25. 1159: 90, 11. 1160: 90, 34. 91, 22. 1161 : 92, 28. 1162: 93, 5. 1163 : 91, 40. 93, 8. [1167]: 95, 12. 1169: 96, 6. [1167—1174]: 96, 38. 1176: 96,24. 1181: 97, 7. 1182 : 98, 30. 99, 30. 1185 : 101, 12. 1187: 110, 35. 1189: 104, 35. 110, 36. 1 1192 : 106, 15. 1196 : 109, 31. 1219 : 135, 33. 136, 34. vgl. 97 not. 3. seine Gattin Beatrix f 1192: 106, 16. sein capellanus Rudolf 1163 : 93, 8. Friedrich II König von Sicilien und Jerusalem 1214: 127, 1. 1215: 130, 36. 1216: 131, 21. 1219: 135, 16. 136, 10; 16. 137, 23. 1220: 146, 29. 151, 33. 1221 : 152, 20; 22; 33. 1223: 152, 35. 1224: 155, 36. 1226: 158, 36. 163, 18. 1230 : 171, 15; 19. 1232: 181,35. 1236: 191,27. 192, 22. 194, 29. 195, 1. 1237: 197, 19. 1246 .- 230, 22. 233, 38. 1247 : 234, 12; 28. 237, 30. 1248 : 240, 17. f 1255: 296, 35. 1256: 305, 9. 1261: 352, 10. 356, 18. 1262: 384, 26. 385, 23. vgl. 157 not. 1. Heinrich II 1003 : 39, 21, [nach 1003] : 41, 9. Heinrich III 1039: 46, 7. 1040 : 46, 25. [1052] : 47, 21. 1052 : 48, 1. seine Gemahlin Agnes 1052 : 48, 1. Heinrich IV 1061 : 49, 25. 1094: 49, 28. - 1096: 50, 18. 1097 • 51, 7. 1100: 52, 33. 1102 : 54, 37. 1104 : 53, 1. 1105 : 54, 3. Heinrich V 1109: 55, 28. 1116: 56, 21. 57, 6. 1118: bl, 21; 31. 1119: 59, 4. [1119] : 59, 9. 1122 : 60, 14. 1123 : 61, 1; 5. f [1141—43]: 68, 7. 1143: 70, 36. 1156 : 87, 2. 1196 .- 109, 31. 64 SOG Deutschland — Diedelsdorf Heinrich VI König von Sicilien 7785 : 110, 35. 1191 104, 31. 105, 31. 1192 : 106, 4. 113, 40. 1194 : 109, 27. 1196 : 109, 31; 38. f 1219 : 135, 33. 136, 34. vgl. 97 not. 3. Heinrich (VII) 7223: 152,36. 1226 : 163, 17. 1231 : 176, 7. 1233 : 182, 11. vgl. 157 not. 1. 176 not. 1. Heinrich (Raspe) 1246 : 230, 21. 231, 1. [ 1246 ] : 233, 7. f [ 1253 ] : 288, 40. Lothar III 1129 : 61, 11. 1133 : 64, 12. 1134 : 65, 3. 1135 : 65, 12. f n37 • 65, 33. vgl. 66 not. 1. 1211 : 123, 34. 1219 : 136, 17. 1236 : 192, 23. 1262 : 384, 26. 385, 6; 16. Ludwig (der Deutsche) * 856 : 22, 8. 23, 25. * 871 : 26, 4. 873 : 26, 13. * 873 : 26, 22. seine Gattin * 856 : 23 , 4. Ludwig (das Kind) 904 : 29, 21; 26. 918 : 30, 21. Otto I 951 : 31, 15. 953 : 31, 19. 956 : 32,19. 967: 33,30. f 974 : 34, 12. seine Gattin Adelheid 974 : 34, 11. Otto II 974 : 34, 1. 35, 1. [ 976 ] : 35, 11. 982 : 36, 13. f 984 : 37, 17. 988 : 37, 26; 28. seine Gemahlin Theophana 988 : 37, 25. Otto III 984:37,15. 988:37,25. f 1003 : 39,37. Otto IV 7277: 123, 33. f 1262 : 384, 25. Philipp 1200 : 114, 4. 7205: 119, 28. 1207 : 121, 8. f [ 1218 ] : 134, 27. 1219 : 135, 34. 136, 17. 136, 34. 1236 : 192, 23. 1262 : 384, 27. 385, 6. vgl. 97 not. 3. Richard 1262 : 384, 8. 386, 15. Wilhelm 1255 : 292, 18. 296, 26. camerarii triscamerarii Berthold 7763 : 94, 32. Minzenberg dominus de — 1262 : 386, 7. Ravensburg Heinrich von — 1205 : 120, 24. Kanzlei archicancellarii archicapellani summi can- cellarii Adelheid Erzbischof von Mainz [ 1119 ] : 60, 7. 1129 : 61, 29. 62, 13. Arnold Erzbischof von Mainz 1156 : 87, 20. Konrad Erzbischof von Mainz 1163 : 94, 34. Konrad Erzbischof von Mainz 1196 : 110, 21. Friedrich 953 : 31, 22. Grimoldus * 856 : 23, 41. 24, 40. Heinrich Erzbischof von Mainz 1144 : 77, 5. Liupold 1052 : 48, 5. Liutbert * 871 : 26, 7. 873 : 26, 16. * 873 : 27, 27. Rathpod 904 : 29, 24. Rodbert 974 : 34, 32. 35, 4. Theotmarus 888 : 28, 32. 891 : 29, 5. Willigis Erzbischof von Mainz [ 976 ]: 36, 4. 982 : 37, 6. 984 : 37, 19. 988 : 37, 25; 30. 7003 : 40,31. cancellarii 108, 7. Arnold 1144 : 77, 5. Aspertus 888 : 28, 32. 891 : 29, 5. Brun 953 : 31, 22. Bruno 1116 : 56, 13. 1118 : 57, 16; 26. 7779: 58, 35. [ 1119 ] : 59, 34. 60; 7. 1122 : 60, 32. Christian 1163 : 94, 34. Konrad Erwählter von Hildesheim 1196 : 110, 20. Konrad Bischof von Regensburg 1205 : 120, 29. Konrad Bischof von Metz und Speier 1214 : 127, 23. 1219 : 135, 40. 137, 17; 31. 139, 10. Dietrich 1192 : 107, 5. Eberhard * 871 : 26, 7. 873 : 26, 16. * 873 : 27, 27. Egilbert 1003 : 40, 31. Folchmar [ 976 ] : 36, 4. Heinrich 1266 : 463, 13. Hildibald 982:37, 6. 984:37, 18. 988 : 37, 30. Otgarius * 856 : 24, 40. Willigis 974 : 34, 32. 35, 4. Winitherius 1052 : 48, 5. notarii Aduleodus * 856 : 23, 41. Bollingen Ulrich von — 1220 : 152, 25. 1225 : 157, 1. Heinrich prothonotarius 1163 : 94, 29. Heinrich prothonotarius 1192 : 107, 9. Holland Arnold von — prothonotarius 1262 : 386, 9. 387, 28. Sigelo prothonotarius 1192 : 108, 7. Theodulphus 904 : 29, 24. Thietmar 1129 : 62, 13. dapiferi Boianden Werner von — 1219 : 136, 1. Boianden Werner von —- 1262 : 386, 6. Waldburg Eberhard von — 1219 : 137, 12. 139, 5. justiciarius provincialis der Graf von Waldeck 1255 : 296, 27. marscalci Kalden Heinrich von — 1211 : 124, 22. Heinrich 1163 : 94, 31. Justingen Anselm von — 1219 : 136, 2. 137, 11. 139, 5. pincernse Thann Eberhard von — 1205 : 120, 25. Winterstetten Konrad von — 1236 : 193, 39. Deutschorden Theutonica domus 195, 30. 199, 3. 219 not. 1. vgl. Dahn. Ruffach, fratres. Bastheim Albert von — 1244 : 220, 19. Hohenlohe Andreas von — 1244 : 220, 18. Münnerstadt Burchard von — 1244 : 220, 19. Neuenburg Ernfrid von — 1244 : 219, 23. Weissenburg Konrad von — 1244 : 220, 19. Hochmeister Hermann von Salza 1215 : 219, 38. preceptor per Allemanniam Berthold von Tan- nenrode 1244 : 219, 22. Diabolus Ebelin — 1251 : 258, 13. Dicke sü. w. Wipperfürth in der Rheinprov. Alexander von — 1247 : 236, 6. 1248 : 244, 14. 1249 : 249, 40. 1259 : 340, 6. sein Bruder s. Stahleck Heinrich von —. Die— vgl. Theo—. Diebolt —baldus —boldus —poldus —polt —polth Dietbaldus —poldus. 1258 : 323, 29; 34. vgl. Straßb. officiat. wol Straßb. min. 1096 : 50, 14. 1097 : 51, 9. 1100 : 52, 31. 1105 : 54, 1. vgl. Straßb. Bisth. vicedom. 910 : 29, 30. seine Gattin Adalgarda 910 : 29, 35. 30, 8. seine Kinder 910 : 30, 8. Diedenhofen —houa Theodone villa 6, 27; 28. 39, 23. Diedelsdorf, Dielsdorf n. w. Zürich ? Berthold von — identisch mit Berthold von Tiersdorf? s. Straßb. St. Stephan fratr. Dienheim — Dorlisheim 507 Dienheim Dininheim sü. Oppenheim 90, 38. Diersburg —berc —perg Thiersberc Tiersberc —perg sü. Offenburg. Berthold von — s. StraPb. Münst. fratr. Heinrich von —, Walter’s Bruder 1224 : 156, 4. 1235 : 187, 34. Walter von —, Heinrich’s Bruder 1224 : 156, 4. des von —, des Vetters von Walter von Geroldseck kinde 1266 : 463, 30. 464, 6; ff. ders. ? [ 1262 ]: 373, 25. domina de — vgl. StraPb. Loc. Diersheim in Baden n. ö. StraPb. 33, 5. Dietbertus * 871 : 26, 5. Diethelm Deithel— Dietel— Diethel— Dietthelmus Friconis cognatus s. StraPb. Münst. fratr. und dapif. 910 : 30, 28. Diethelmi comitatus [965 — 991 ] : 38, 27. Dietho 8. Ravensburg. Dietmarus Deimarus Diemar —marus Diethmarus scultetus s. Schlettstadt. wol StraPb. Bürger, seine Söhne s. Cuno u. Erbo. clericus wol zu StraPb. 1225 : 158, 1. sein Bruder s. Conrad, StraPb. Bürger. 1061 : 48, 28. Dietrich Deo de— Detricus Dieterich —ricus Dieterrihc —ther —therich —tliericus Dyethe- ricus Dietherus —thrich —tricus Diode— Dithericus —rus Ditricus vgl. Theodericus s. Ballbronn, s. Bietenheim. s. Bilwisheim. s. Cage. s. Kinzheim. s. Kirhove. s. Deutschland Kanzlei cancell. s. Dorlisheim. s. Ehenheim. s. Epfig. s. Ergersheim. s. Holzheim. s. Honau fratr. s. Lampertheim. s. Lupstein. s. Marsal. s. Naso. s. Ovenere. s. Sluch. s. Stehelin. s. Stein. StraPb. Bürger (4 verschiedene ?) pistor 1225 : 157, 33. s. StraPb. judic. u. cons. s. StraPb. nunt. vgl. StraPb. Loc. ante monasterium, Wirth der Herren von Ettendorf 1266 : 459, 1. s. StraPb. St. Arbogast cam. s. StraPb. St. Arbogast fratr. s. StraPb. Münst. fratr. s. StraPb. St. Stephan sacr. vgl. StraPb. Loc. (wol 2 verschied.) s. StraPb. St. Thomas fratr, s. StraPb. St. Thomas cell. StraPb. min. (3 verschiedene ?) 1156 : 87, 16. ders. ? s. StraPb. scult. s. StraPb. burcgrav. omnes fratres ejus 1162 : 93, 3. vgl. Eberhard, Herman, Sifrid. 1196 : 110, 16. 1199 : 113, 9. 1201 : 115, 5. 1209 : 123, 6. sein Bruder s. Burchard, StraPb. Burggraf u. Schulth. ders. ? 1216 : 130, 31. 1220 : 149, 25. seine Neffen s. Dietrich, StraPb. Burggraf, s. StraPb. burcgrav. u. cons. seine Brüder s. Burchard u. Friedrich, StraPb. min. ihr patruus s. Dietrich, StraPb. min. s. Trier s. Mathias Abt. s. Wachenheim, s. Wasselnheim. s. Wersau, s. Winzenheim, s. Zidelarius. mil. 1246 : 232, 22. — 1251 : 258, 11. Dietwinus s. Surburg fratr. Dietz Diechs an der Lahn ö. Coblenz Gerhard von —, Graf 1219 : 137, 7. 139, 3. Diezelinus —celinus 956 : 32, 22. ders. ? [ 965 — 991 ]: 39, 10. Diezman Deizmannus —manus Diezeman Diez- mannus s. StraPb. Münst. fratr. u. dec. Diezwib s. Benzelin. Dillingen Dilingen n. ö. Ulm Hartmann von —, Markgraf 1214 : 127, 27. Dingsheim Dungenesheim —ginisheim Thungensheim Tunchinashaim —gensheim. n. w. StraPb. 16, 9. 56, 29. 164, 11. 216, 18. 280, 6. 283, 28. 413, 17. Chftfman von — 1253 : 283, 27. seine Gattin Adelheid 1253 : 283, 27. Dinsheim an der Brensch w. Molsheim 44, 21. Pfarrer 1236 : 196, 37. Dininheim s. Dienheim. Diodericus s. Dietrich. Discincti filiaster s. Griesheim vill. Heinrich. Dispensator s. Spendej;. Disso s. Kork familia. Dit — vgl. Diet — Doczenheim s. Dossenheim. Dollnstein s. Tollenstein. Dominikanerorden predicatorum ordo 224, 8. 314, 29. 341, 3; 30. s. Eckbolsheim Dominik, s. StraPb. St. Agnes, s. StraPb. St. Katherina. s. StraPb. Dominik, s. StraPb. St. Elisabeth, s. StraPb. St. Johannes, s. StraPb. St. Nicolaus ad und. s. Trier Dominik, provincia Allemanni-e Theutoni*. capitulum provinciale 196, 32. fratres 232, 30. 313, 36. Dellmensingen Ulrich von — 1248 : 241, 18. Molsheim Konrad von — 1242 : 213, 24. magister 224, 17; ff. 225, 2. prior provincialis principalis 224, 17; ff. 225, 2. Konrad quondam prior prov. 1236 : 196,19. Hiddo 1248 : 241, 17. 1257 : 313, 36. Donnenheim Dun— Tunnenheim sü. ö. Hoch- felden 218, 6. 345, 10. Dorfman —mannus Villanus Hugo —, StraPb. Bürger 1200 : 114, 2. 1211 : 126, 10. 1215 : 129, 22. Dorestato s. Duerstede. Dorlisheim Dorlioltz— Dorolfs— Dorolz— Torol- 508 Dorlisheim — Eberhard us ves— Torolvisheim sü. Mölsheim 192, 8. 330, 29. 392, 23. Johanniterhospital 457, 8. vgl. Straft,. Loc. commendator Philipp 1266 : 457, 20. Burcliard von —, Knebelin’s Sohn 1264 : 419 35. Dietrich von —, Burggraf 1264 : 434, 13 ; 25. 435, 4. Nicolaus von — 1264 : 420, 1. Dorne (Strafb. Loc.?) Bulin zum —, de Spina, Strafb. Bürger 1261 : 350, 15. 1264 : 423, 25. Dossenheim Doczen— Dozen— Dozzenheim n. w. Strafb. 216, 20. 231, 16; 24. 232, 2. Dru— vgl. Tru—. Druant [ 833 — 861 ] : 25, 19. Drudherus Druhthere Druttherus Tlirudharius 788 : 16, 24. — * 871 : 26, 6. — 910 : 30, 24. — 1061 : 48, 28. Drudman 1039 : 46, 5. 1040 : 46, 28. sein Bruder s. Uualto. Drusardus 1196 : 110, 14. Drusenheim Trüsinheim sü. ö. Hagenau Hugo von — 1261 : 358, 33. Drutwinus s. Rufus. Dtheodericus s. Theodericus. Dudo Duodo s. Rhein Pfalzgraf Ludwig II milit. s. Strafb. Münst. fratr. Diippigheim Du— Dübincheim Tubincheim sü. w. Straft,. 30, 32. 31, 29. 94, 9. 130, 18. 257, 37. Dürckheim Durincheim n. Worms 90, 38. Dürningen Durningen sü. Hochfelden 216, 19. 330, 36. Duerstede Dorestato sü. 6. Utrecht 10, 15. 18, 32. Düttelnheim Tiutteln— Tutelnheim sü. w. Straft,. 198, 9. Friedrich von —, Hug’s Sohn s. Molsheim Geschworn. Dulcis et aridus s. Dürre. Duntzenheim Dunczen— Tunzenheim sü. w. Hochfelden 231, 24. Friedrich von — vgl. Straft,. Loc. Dü— Duo— s. Du— Dü—. Dur— vgl. Dür—. Durandus diaconus s. Frankenreich Kanzlei. Durlander Heinrich — 1262 : 378, 18. Johannes — 1262 : 378, 17. Durne s. Walldürn. Dürre Heinrich Heinzo der — unde der güte, Dulcis et aridus 1264 : 435, 41. vgl. Strafb. cons. E. E. s. Ehrenberg Hermann von —. E. s. Marbach fratr. E. s. Straft,, cons. E. s. Zabern pleban. Ebbo 956 : 32, 21. Ebelinus s. Diabolus. Hornberg. Lupus. Matzenheim Walter'« von — Bruder. Eberacensis s. Ebrach. Eberhardus Ebarhart —hardus Eberardus Eberdus Eberhart Ebirardus —hardus Ehre— Ebro— Eburhardus Eburharttus Erber— Er— Ever— Hebar— Hebehardus Hebelardus s. Andlau. s. Bamberg Bischöfe, s. Deutschland Kanzlei cancell. , 8. Eberstein. s. Elsaß Herzog Liutfrid’s Bruder, s. Entringen, s. Erstein. - s. Ettendorf. mil., genannt von Greifenstein s. Greifenstein Vogt u. Eckwersheim Vogt, sein Bruder s. Ochsenstein Otto von —. sein servus Schullo 1240 : 203, 19. s. Hüttendorf, s. Landsberg. s. Marbach celler. u. procur. s. Puer. s. Rheinau. s. Rosheim super, eccl. sacerd. s. Ruffach pleban. 8. Rufus. s. Scholcelin. s. Scholzenbolz. s. Schwarzach Äbte. [ 1190 — 1202 ] : 119, 18. vgl. Straft,. Loc. cementarius [ 1190—1202 ]: 119, 19. vgl. Straft,. Loc. balistarius, mag. f 1248 : 239, 19. seine Erben ebd. vgl. Straft,. Loc. s. Straft,. Dominik, fratr. s. Straft,. Münst. cust. ders. ? s. ebd. fratr. (mindestens 2 verschiedene) s. Straft,. Münst. cell. s. Straft,. Münst. fratr. sein Bruder s. Ber- thold, Straft». Domcustos. s. Straft,. Münst. fratr. (mindestens 4 verschiedene) s. Straft,. Münst. dec. sein Bruder s. Hugo, s. Straft,. Münst. fratr. u. s. Petr. jun. prep. s. Straft,, s. Petr. jun. dec. s. Straft,, s. Petr. jun. fratr. s. Straft,, s. Petr. jun. prep. s. Straft,, s. Petr. jun. prep. s. Straft,. St. Thomas fratr. Straft,, min. 1155 : 86, 19. ders. ? 1156 : 88, 31. vgl. Dietrich Strafb. Burggraf. Walter'« Sohn, Straft,, min. 1201 : 115, 5; 26. 1208 : 121, 18. 1216 : 131, 19. f 1219 : 140, 21. 141, 7. vgl. Straft,, cons. sein Sohn s. Walter, Straft,, min. s. Straft,. Bisth. marsc. vgl. Straft,. Loc. sein Vater f 1253 : 286, 7; ff. seine Mutter s. Hunenburg Liugart von —. seine Geschwister 1253 : 286, 11. Heinrich 1265 : 454, 13. Rudolf 1251 : 271, 35. Walter 1251 : 271, 35. ders.? 1265 : 454, 12. s. Walter Straft,. Schultheiß u. Marschall. Wilhelm 1251 ■ 271, 35. sein avunculus s. Geroldseck Walter von —. sein sororius s. Kind Arnold —. s. Sulz, s. Thann, s. Waldburg, s. Wersau, s. Worms can. Eberhardus — Eichardus 509 8. Zabern pleban. Graf 888 : 28, 1. ders.? 898: 29, 13; 14. seine Grafschaft 28, 11. Graf 891 : 29, 2. seine Grafschaft ebd. Graf f [nach 1007] : 44, 1. clericus et eremita f [nach 1007] : 44, 22. 1040 : 46, 26. Graf 1061 : 48, 27. desselben ? Gattin Bertha comitissa [1060 — 1070] : 48, 41. clericus u. seine coheredes 1187: 101, 30; ff. Ebersheim Ebirsheim n. ö. Schlettstadt 143 19; 34. 475, 30. Ebersheimmunster Kloster 440, 2. 481, 22. vgl. Straßb. Loc. s. Mauricii terra. Eberstein an der Murg n. ö. Baden-Baden Konrad von —, Eberhard’s Bruder s. Straßb. Münst. fratr. u. Speier can. Eberhard von —, Konrad’s Bruder 1224 : 155, 30. Otto von —, Graf 1262: 366, 16. 1266: 464, 27. Simon von —, Graf von Zweibrücken 1263 : 408, 1. seine terra 408, 11. der Herr von — 1265 : 453, 37. Eberwin Eberwinus calcifex, Straßb. Bürger 1256 : 298, 36. Straßb. min. 1199 : 113, 10. Ebir— vgl. Eber—. Ebrach Eberacensis zw. Wirzburg u. Bamberg Abt Adam 1163 : 94, 28. Ehre— Ebro— Ebur— vgl. Eber—. Ebursuuind —suuinda s. Theothardus. Eckbolsheim Ekkeboldesheim Eckeboidisheim —boltesheim —bolzheim —bolzhein Ecche- boldesheim —boltsheim Ekkiboldes— Ecki- boldis— Eggeboidesheim w. Straßb. 44, 19. 94, 4. 98, 13. 101, 34. 215, 3. 292, 2. 309, 29. Dominikanerinnen 292, 2. 307, 37. Hartmann von — 1217 : 132, 10. ders. ? mil. Straßb. Bürger 1240 : 203, 23. 204, 15. vgl. Straßb. Loc. seine Gattin Junta 1240 : 203, 24. 204, 16. Eckenbach linker Nebenfluß der 111 sü. Schlettstadt 185, 11. Eckerich Ekerich an der Leber sü w. Mai'kirch Gerhard von —, Ritter 1235 : 190, 22. Eckvrersheim Eckefurdes— Eckeverdes— Eckeverdis— Eckevers— Eckevirdes— Eckevrides— Eckevurtesheim Ecchefirdeshein —frydeshein Eckvers— Ekeverdes— Ekevers— Echevir- des— Eggefrides— Eggeversheim sü. Brumat 42, 4. 203, 6. 407, 7. Vogt Eberhard genannt von Greifenstein 1240 : 203, 11. Hezel von —, Straßb. min. 1233 : 188, 26. 1244 : 221, 12. 1249 : 250, 2. 1250 : 252, 25. 1252: 273, 2. 1258: 318, 23. vgl. Straßb. Loc. u. cons. Eke— s. Eck—. Ecgihardus cancellarius s. Straßb. Bisth. Kanzlei. Echevirdesheim s. Eckwersheim. Echternach Epternacum n. ö. Luxemburg 455, 42. Eddo Etho Eto Etto Heddo s. Straßb. Bisch, u. Reichenau Äbte. vgl. Straßb. Loc. Effenberg Ephenberch der — bei Orschweier w. Schlettstadt 103, 22. Egelolfus Egellolfus Egelolff —lolphus Egilolfus —lolphus —nolfus Eglolfus s. Brunco. s. Gotenburc. Heinrich cognatus 1156 : 87, 15. s. Irslingen. s. Landsberg, s. Mundingen. s. Rappoltstein. s. Straßb. St. Arbogast fratr. u. prior. 791 : 17, 9. — 1144 : 78, 6. Egelowolfeno 1236 : 194, 22. vgl. Sifrid. Egeno Egino Straßb. Bürger, famili® Buchaugiensis 1264 : 437, 21. 438, 9. 442, 22. 443, 3. 1265: 456, 31. vgl. Keppi Konrad —. s. Straßb. Münst. fratr. s. Sulz Heinrich von —. s. Urach. 1061: 48, 27. — Graf 1138 : 67, 12. Egens— Eges— vgl. Egis—. Eger in Böhmen 130, 38. Egestat Ulrich von —, nobilis 1256 : 300, 2. Egg— vgl. Eck—. Egidius Egydius s. Rom. cur. Card. diac. ss. Cosm. et Dam. s. Varsberg. Egil— Egin— vgl. Egel— Egen—. Egilbertus s. Deutschland Kanzlei cancell. Egisheim Egensheim Egeshein —hen Egishen sü. w. Colmar 20, 40. 42, 9. 94, 3. Helwig von —, Gräfin 1118 : bl, 14. Eglolfus s. Egelolfus. Ehenheim —hein Ehinhaim — heim Enheim sü. w. Straßb. 14, 33. 16, 10. 126, 2. 452, 40. Localitäten. Birbome 213, 16. Cristanehus ager 213, 16. Gerüthe 453, 1. Lutoldi ager 1242 : 213, 16. Sericesmaten 213, 17. Steinfurte 213, 16. sculteti vgl. Burchard u. Ortlieb. Ober— Oberehenhein —hehenhein 97, 36. 109, 34; 38. Universitas civium 213, 9. Bürger s. Locus. preco Heinrich 1242 : 213, 26. scultetus Sigelin 1242 : 213, 6. Albero von —, wol Straßb. min. 1161: 92, 19. Albert von —, Straßb. Bürger u. min. 1162 : 92, 26. 1182 : 98, 39. Burchard von — 1199: 113, 11. 1209 : 122, 19; 37. 1215 : 129, 31. 1219: 145, 5. 1220 : 151, 38. 1224 : 155, 33. scultetus 1200 : 114, 1. 1218: 134, 2. 1220: 148, 25. 1225: 157, 31. 162, 21. 1226: 164, 18. quondam scult. 1228 : 167, 35. quondam scult. in Ehenheim f [1223 — 1244] : 149, 41; 42. vgl. Straßb. cons. seine Erben Burchard Helferich Johannes Rudeger Wernlin [1223 — 1244] : 149, 43. Dietrich der Shmit von — 1262 : 379, 1. Folmar von — s. Morschweier vill. Lambert von — 1263 : 405, 32. s. Ortlieb. Reinbold von — s. Virnekorn. Ruschardus von — 1211 : 126, 9. Ei— vgl. E—. Eichardus s. Frankenreich Kanzlei. 510 Eichstädt — Erbo Eichstädt Eychstettensis Eistedensis Bischöfe Konrad 1163 : 94, 27. Ulrich [1119] : 59, 31. Eigilbertus s. Engelbertus. Eigilwart 1040 : 46, 26. Einhardus 762 : 6, 11. Einstat Rudolf von — 1263 : 411, 26. Eistedensis s. Eichstädt. Elbstein Elben— Elbenstein Ruine b. Elmstein w. Neustadt a/H. Otto von — 1264: 419, 12. 421, 19; 23. 432, 24. 433, 11. 434, 14; 25. s. Rudolf. Rudolf von —, Otto’s Sohn 1264 : 433, 11. Elisabeth Elysabeth Elizabet —beth. s. Königsbruck sacrist. s. Murnhard’s Burchard — Gattin, s. Schott’s Ulrich — Gattin. Ellina s. Murnhard’s Burchard — Tochter. Elsaß Alasicinsis Alisacensis —ein —cinsis Alsacia —cinda —tia —tiensis —tii Eil— Elsaz 24, 38. 32, 27. 188, 12. 233, 37. 385, 1. 387, 15. 411, 27. pagus 9, 20. 11, 40. 14, 30. 15, 34. 16, 1. 18, 4. 19, 34. 25, 22. 46, 23. 48, 4. provincia 119, 30. 193, 4. 385, 1. custos terrae (Landvogt?) der Schultheiß von Hagenau 1262 : 387, 15. Herzoge Adalbert 722 : 3, 11. f * 845 : 20, 6. * 856: 23, 36. [nach 1003] : 41, 29. Friedrich I Herzog von Schwaben 1089 : 49, 18. 1094 : 49, 23. 1095 : 50, 38. Friedrich II Herzog von Schwaben 1105 : 49, 41. 1116 : 57, 7. [1119] : 59, 32. 1122 : 60, 31; 36. [1141—1143] : 68, 23. 1144 : 77, 2. Friedrich III Herzog von Schwaben 1148 : 83, 3; 28. Friedrich (H oder HI?) 1144: 78,11. 1145: 79 31. Liutfrid ' 728 : 3, 31. 733 : 4, 20; ff. 737 : 4, 30; ff. 739 : 5, 1 ; ff. [739] : 5, 11; ff. seine Gemahlin Hiltrud 739 : 5, 5. [739] : 5, 12; ff. sein Bruder Graf Eberhard 728: 3, 31; 43. Landgrafen u. Grafen lantgravii, comites, comites provinciales Habsburg Graf Albert von — vgl. 126 not. 1. Habsburg Graf Rudolf von — 1261 : 359, 11; 26. [1262] : 373, 16; 36. 1262 : 375, 9; 16. [1265] : 456, 15. 1265 : 456, 29. Heinrich Alsatise comes 1052 : 48, 4. 1061 : 48, 24. seine Grafschaft 48, 4. Theoderich 1138 : 67, 12. Werd Graf Heinrich von — 1235 : 190, 8. [1226—1238] : 200, 27. f 1239 : 201, 16. Werd Graf Heinrich Sigebrecht von — 1259 : 339, 29. [1260] : 347, 11. 348, 1. [1262] : 371, 1. 1262 : 372, 10. 377, 27. 378, 32. [1263] : 396, 16. 1263 : 406, 16; 32. Embrach Imbriaca w. Winterthur 47, 3. Embrico s. Wirzburg Bisch. Emicho s. Leiningen. 788 : 16, 24. — [965-991] : 38, 18. 39, 10. Empo 1109 : 55, 27. Endingen —gun n. ö. Breisach 38, 23. plebanus Rudolf 1233 : 183, 19. 1236 : 194, 21. Endsee Entse n. ö. Rotenburg a. d. Tauber Albert von — 1205 : 120, 24. Enesheim s. Ensheim. Engelbertus Eigilbertus s. Straßb. St. Thomas fratr. u. dec. Engelboldus —gilbold 910: 30, 28. — 956: 32, 23. Engelger s. Rosheim Bürger. 1137 : 65, 31. Engerman Kunz— s. Griesheim vill. Engezo 956 : 32, 22. Engilman 1040 : 46, 28. Enringen s. Entringen. Ensheim Anes— Anis— Enesheim sü. w. Straßb. 38, 3. 205, 29. 247, 10; 13. 418, 10. Scliolinus von — 1248 : 240, 12. Entringen Antringen —in Enringen Enteringen Enthringen—gin Entringe —gin n. w.Tübingen. Geringer von —, Friedrich’s Bruder s. Straßb. Münst. fratr. u. Spei er cant. Konrad von —, Eberhards Bruder s. Straßb. Münst. fratr. Eberhard von — s. Straßb. Münst. fratr. u. fabr. rect. u. Straßb. Bisth. cur. jud. seine Brüder s. Konrad u. Otto. Friedrich von — s. Straßb. Münst. fratr., cam., cant. u. cust. sein Bruder s. Geringer. Otto von —, Eberhards Bruder s. Straßb. Münst. fratr. Entse s. Endsee. Epfig Apiaca Epflche Epheche —iche Epiaca Eppheche n. Schlettstadt 93, 39. 331, 1. plebanus Burchard 1211 : 125, 11. Albert von — 1263 : 408, 40. 1264 : 444, 7. seine Verwandten s. Guntram. Burchard von — s. Griesheim vill. Dietrich Diether von — (4 verschiedene ?) mil. 1226 : 163, 26. 1242 : 213, 31. seine Gattin f 1242 : 214, 6; 18. sein Sohn Richard 1242 : 214, 30. seine Tochter Hedwig s. Truchtersheim Burchard’s von — Gattin, seine pueri 1226 : 164, 2. mil. 1242 : 214, 15. der Geheim 1263 : 408, 29; 39. 1264 : 444, 7. seine Verwandten s. Guntram. 1217 : 132, 11. Gertrud von — s. Straßb. Francisk. soror. ihres Vaters vetern s. Guntram. Guntram von — 1264 : 444, 7. seine Brüder s. Dietrich u. Albert, ihres vetern Tochter s. Gertrud. Johannes von — 1263 : 403, 1. Simon von — s. Limbel. Eph— Epph— s. Eff— u. Epf—. Episcopus s. Bischof. Eppstein Eppestein n. ö. Wiesbaden Gottfrid von — 1262 : 386, 5. Epternaeum s. Echternach. Erbelinus vgl. Erbo (nur einer ?) 1225 : 162, 22. magister (burgensium ?) 1242: 214, 37. brevior 1228 : 168, 37. parvus 1246 : 230, 18. vgl. Straßb. cons. Erberhardus s. Eberhard. Erbo Erbe Erebo Eribo Herbo vgl. Erbelinus s. aqua. Erbo Esclieym 511 8. Bilwisheim. s. Brumat. s. Kageneck. s. Kesseler, s. Freiburg, s. Griesheim vill. s. Grimel. s. St. Leonhard Abt. s. Schonterlin. Straßb. Bürger (8 verschiedene ?) judex, dictus Judex, Rihter s. Straßb. judic. u. cons. f 1250 : 255, 3. seine Schwester s. Junta, seine Söhne s. Erbo u. Johannes, desselben? Sohn s. Conrad judex, juvenis junior 1220 : 146, 35. 152, 1. 1228 : 168,37. 1230 : 173, 8. 174, 6; 34. 1233 : 183, 22. 1243 : 217, 12. 1244 : 221, 12. 1246 : 230, 15. f 1250 ■ 255, 3. vgl. Straßb. cons. Diemari filius 1220 : 146, 34. desselben ? Sohn s. Cuno. Rufus 1216 : 131, 9. 1225 : 157, 32. sein Sohn s. Erbo. Erbonis Rufi filius 1225 : 157, 32. inter mercatores 1229 : 171, 34. Nicolai filius 1230 : 174, 6. 1240 : 208, 10. 1245 : 229, 35. 1246 : 230, 17. 1247 : 236, 11. 1250 : 252, 38. 1252 : 274, 29. 1258 : 318, 24. 323, 28. s. Straßb. cons. Erbonis judicis filius des rihters sftn 1233 : 183, 21. 1240 : 208, 6. 1242 : 214, 36. 1243 : 216, 29. 1244 : 221, 13. 1246 : 230, 16. 232, 23. 1247 : 236, 9. 1249 : 247, 40. 250, 3. 1250 : 252, 37. 1252 : 273, 5. 274, 29. 277, 5. 1258 : 318, 23. 323, 35. vgl. Straßb. cons. ders. ? jenseits der Brensch, mil. 1255 : 292, 31. 1257 : 310, 39. 311, 9. 1258 : 323, 27; 34. 1261 : 366, 2. vgl. Straßb. Loc. Schiltigheim. sein Sohn s. Johannes jenseits der Brensch. Cuno’s Sohn 1265 : 451, 5. vgl. Straßb. Loc. Nicolai. Erben sun [ 1262 ] : 374, 18. identisch mit Erbo oder Johannes jenseits der Brensch? 1225 : 156, 29. vgl. Straßb. cons. vicedominus s. Straßb. St. Stephan fratr. s. Straßb. St. Thomas cant. sein Bruder s. Hugo. s. Straßb. St. Thomas fratr. Straßb. min. (mindestens 2 verschiedene) 1105 : 54, 1. — 1105 : 54, 2. 1096 : 50, 16. 1097 : 51, 10. 1100 : 52, 31. 1109 : 55, 24. 1143 : 70, 27. vgl. 71 not. 1. 1156 : 87, 16. s. Tegerfelden. Erbolderanus s. Straßb. s. Petr. jun. fratr. Ercalindis s. Magilindis. Ercanbertus s. Aercanbraht. Erchenbaldus Erkan— Ercham— Erchan— Erchembaldus Erchemboldus s. Straßb. Bisch. Erebo s. Erbo. Erenberg —begh Ercnber Eren— firenberc Erenberch Erim— Erinberc Herenberg links vom Neckar n. Wimpfen Hermann ders.? E. von —■ s. Straßb. Münst. fratr., dapif. u. port. sein Neffe s. Stein Johannes vom —. Johannes von — s. Straßb. Münst. cell. Erestein s. Erstein. Ergersheim Ärgeres— Eirgers— firgersheim Ergershein Ergires— Ergirsheim Eringinsas- haim Erngersheim n. ö. Molsheim 14, 33. 44, 17. 94, 3. 138, 24. 170, 5. 453, 3. 462, 29. tribunus et communitas 175, 12. Dietrich von — 1265 : 449, 1. Günther von —, Burggraf 1262 : 366, 31. 383, 22; ff. 388, 23. 1263 : 400, 28. 401, 5; 14. 404, 13 ; 37. 408, 28; 37. 410, 1. 1264 : 423, 12; ff. 424, 27. 425, 3; 10. s. Lupus Otto — u. Wolfhelm —. Erhardus s. Eberhard. Erhustus clericus * 778 : 14, 13. Eribo s. Erbo. Erim— Erin— vgl. Er— Eren— u. Ern—. Erinenebertus * 778 : 14, 7. Erinenegunda * 778 : 14, 8. Eringinsashaim s. Ergersheim. Erist— s. Erst—. Erlewin —uuin —uuinus —winus Rapoto’s Sohn 1129 : 62, 35. presbyter civitatis zu Straßb. 1143 : 75, 4. f [ 1007 ] : 45, 6. — 1061 : 48, 28. Erlfrit 1039 : 46, 3. Erlin— Erligassen, Straßb. Localität, Heinrich von —, in — 1264 : 419, 39. 435, 9; 13; 35. Erlinus —lene 910 : 30, 24. — [ 965 — 991 ] : 38, 17. 39, 9. Erlo s. Straßb. Münst. dec. Erlulfus * 778 : 12, 26. vgl. Rapertus. Ermbertus s. Weissenburg Äbte. 719 : 3, 5. Ermenrihi 719 : 3, 5. Ernfridus Erinfridus s. Neuenburg. 1251 : 258, 14. sein Sohn s. Hiltiwinus. Ernest Ernestus Ernnest 1143 : 71, 29. sein Herr s. Gelfrat. s. Schwaben Pfalzgraf. 1039 : 46, 3. — 1039 : 46, 3. Erstein Ere— Eristein —sthen Ersteim Erstheim —heimensis Herenstein an der 111 sü. Straßb. 31, 24. 87, 38. 164, 5; 9. 200, 28. 214, 20; 23. 286, 3; 39. 346, 10. 372, 8; 28. 396, 22. 409, 17. 420, 4. 423, 32. 424, 41. 432, 31. 433, 24. 434, 16. 445, 37. Localitäten : Anewendere 200, 28. Gebrete 200, 29. burgenses cives 347, 12. 348, 2. plebanus Konrad 1220 : 150, 38. Frauenkloster 106, 6. 200, 29. 348, 40. 439, 35. Eberhard von — 1262 : 378, 16. Hesso von — s. Straßb. St. Thomas fratr. u. St. Arbogast gubern u. Romansweiler pleb. Ulrich von — s. Bürglen Arnold’s von — clericus. Ertingen in Würtemb. w. Buchau Heinrich von — familiae Buchaugiensis 1264 : 442, 31. Eschau Ascgau— Ascha— Aschaugia Ezschowe Hascgaugia an der 111 sü. Straßb. Kloster 11, 19. 178, 35. 439, 35. vgl. Straßb. Loc. Äbtissin Adala * 778 : 12, 6. soror s. Roduna. Escheym Achain in Lothringen n. ö. Chateau- Salins (Lepage dictionn. topogr. du depart. de la Meurthe p. 1) Walter von — s. Saarburg Bürger. 512 Esscerich. — Frankenreich Esscerich 1040 : 46, 30. Et— Eth— vgl. Edd— u. Ett—. Ettendorf Etendorf n. Hochfelden Eberhard von — 1263 : 410, 19 ; 30. 1264 : 441, 12. 1266 : 459, 1. s. Berstett Vogt. vgl. Dietrich ante monasterium, StraPb. Burger. Friedrich von — 1259 : 336, 16. 1266 : 459, 1. 1275 : 459, 35. vgl. Dietrich ante monasterium, StraPb. Bürg. Hermann von — 1193 : 109, 15. Ettenheim Ethenheim Ettenhain Argent. dioc. n. ö. Kenzingen 345, 5. Ettenheimmunster Kloster 6, 2. 440, 2. vgl. StraPb. Loc. Abt Werner 1145 : 79, 27. Etto s. Eddo. Eugenius s. Born. cur. Päbste. Eusserthal n. w. Landau Kloster 104, 16; 35. Everhardus s. Eberhard. Ezelo Etzelo, wol StraPb. min. (einer ?) 1096 : 50, 15. 1109 : 55, 24. 1143 : 70, 27. f 1143 : 70, 35. Ezo Ezzo nobilis 1039: 45, 25. sein Sohn s. StraPb. Münst. fratr. [965—991] : 39, 8. Ezschowe s. Eschau. F. F. 8. Mezzerere’s Friedrich — Sohn. F. s. StraPb. St. Stephan sacr. Faba s. Bone. Fabis Berthold — s. StraPb. Münst. fahr, procur. Falahabu s. Walf. Falkenstein Falkestein Ruine s. w. vom Donnersberg in der Pfalz Philipp von — u. sein Sohn Philipp 1262 : 386, 6. Fe— vgl. Ve—. Fegersheim Vegeres— Vegers—Vegersheim Vegers- hein Vegirs— Viegersheim sü. w. StraPb. 205, 28. scultetus s. Rudolf. plebanus R. 1256: 303, 10; 20. Rudeger von —, Rudolfs Bruder 1245: 229, 36. 1247 : 241, 35. vgl. StraPb. cons. Rudolf scultetus de — 1211 : 126, 11. Rudolf von —, Rudeger’s Bruder, mil. 1233 : 183, 23. 1243 : 217, 13. 1244 : 221, 13. 1245 : 229, 36. 1246 : 229, 9. 230, 18. 231, 29. 232, 23. 1247: 236, 10. 241, 35. 1248 : 241, 11. 1249 : 250, 4. 1250 : 252, 25. 1252 : 273, 3. 277, 6. 1253 : 281, 25. 1255 : 292, 32. 297, 33. 1258 : 318, 23. 323, 27; 34. 1259 : 326, 5. 340, 8. 1263 : 407, 28; 34. 1264: 424, 33. 437, 4. 1265: 453, 19. 1266 : 464, 13. vgl. StraPb. cons. u. Hospit. dominus de — 1238 : 200, 10. Sifrid von — senior s. StraPb. officiat. Sifriä von — junior s. StraPb. cons. Sifrid von — (welcher von beiden ?) s. StraPb. cons. Feldkirch Velkirchen, w. Erstein ? plebanus Gozbert 1233 : 183, 20. Fessenheim Vezenheim n. w. StraPb. Cuno von —, StraPb. min.? 1147 : 81, 27. Firdenheim Virdenheim n. w. StraPb. Werner causidicus de —, StraPb. min. ? 1147 : 81, 26. Firn— s. Viru—. Fleckenstein Vleckenstein Ruine w. Weissenburg an der Pfälzer Grenze Heinrich von — 1243 : 215, 1. 1251: 257, 40. Rudolf von — 1265: 456, 1. Fleisheim Fleigesheim in Lothr. n. w. Pfalzburg Otto von — 1265 : 446, 25. Flesche Burchard — von Bischofsheim 1265 : 445, 27. Walter — 1265 : 445, 20. Flörsheim Ober— n. w. Worms 199, 2. Flora s. Hageno’s Wittwe. Fol— vgl. Vol—. Folcolt 1039 : 46, 4. Folcuuino 719 : 3, 5. Folmarus Folchmarus s. Deutschland Kanzlei cancell. s. Ehenheim, s. Luttenheim rust. 1061 : 48, 12. seine Gattin Heilicha ebd. Folmersheim, Volmersbach n. ö. Offenburg? 33, 5. Folrat [833—861] : 25, 19. — 910 : 30, 28. Foltsche Gottfrid —, StraPb. Bürger 1266 : 461, 25. Forchheim Forechheim n. ö. Breisach 38, 23. Frankenheim, Klein— n. w. StraPb. oder Hoch— sü. ö. Hochfelden ? 216, 19. Heinrich von — s. Griesheim vill. Frankenreich vgl. Francia. Kaiser u. Könige Childerich III 749 : 5, 27. Chilperich II 719: 3, 3. ders. ? Childerich f *845: 20, 11. *856: 23, 37. [nach 1003] : 41, 30. Karl (der Grosse) König der Langobarden, patricius Romanorum 773 : 6, 23. * 773 : 7, 1. 8, 21. 9, 1. 774: 10, 5. 775: 10, 12. *778:11, 22. 778 : 15, 8. 780 : 15, 30. 788 : 16, 23. 791 : 17, 7. 801 : 17, 34. f [816] : 18, 9. 831 : 18, 28; 29. Dagobert * 662 : 1, 1. f * 871 : 25, 34. Lothar I 840: 19, 25. * 845 : 19, 33. f * 856: 23, 38. [nach 1003] : 42, 6; 10. seine Gattin Irmengard * 845 : 20, 24. * 856 : 23, 39. f [nach 1003] : 42, 9. Ludwig (der Fromme) [846] : 18, 7. 831 : 18, 21. f 840 : 19, 26. * 856 : 22, 18. 24, 1. 873: 26, 14. 904 : 29, 23. 953 : 31,21. 974:35, 3. Pipin 762 : 6, 6. Theoderich IV 722 : 3, 13. 728 : 3, 23. 733 : 4, 23. 737 : 4, 32. f 739 : 5, 3. [739] : 5, 16. Kanzlei Agilmarus 840 : 19, 28. Amalbertus cancellarius * 773 : 8, 4. Durandus [816] : 18, 11. Eichardus 840 : 19, 28. Fridugisus 831 : 19, 16. Gilbertus cancellarius * 773 : 8, 41. Helisachar [846] : 18, 12. Hirminmaris notarius 831: 19, 16. Hitherius 773 : 6, 26. 775 : 11, 11. archi- cancellarius *773 : 8, 42. Liutpert archicancellarius * 773 : 8, 4. Rado 775:11, 11. Frankenreich — Fürstenberg 513 Rinadus notarius * 845 : 21, 19. Turandus cancellarius * 662 : 2, 26 . majordomus Pipin f * 856 : 23, 37. Frankenstein Frankensten Frankinstein — sten Vraken— Vrankenstein zw. Kaiserslautern u. Dürkheim an der Hardt Johannes von — s. Straßb. Münst. fratr. sein notarius Konrad, Straßb. Bürger 1255 : 293, 22. 1256 : 298, 36. Frankfurt —kenfur — clienfurt 22, 10. 230, 24. Francia Franc! Froamchi s. Deutschland, s. Frankenreich, s. Sifrid. Franciskanerorden minorum fratrum ordo 8. Straßb. Franciskaner u. Franciskanerinnen. frater s. s. Damiani ord. visitat. provincialis in Allemannia Konrad von Himmelspforten 1265 : 453, 10. Frascati Tusculanum sü. ö. Rom 106, 7. Fredericus s. Fridericli. Freiburg Friburc —bürg Vriburc —bürg im Breisgau die Bürger 411, 11. Konrad von —, Graf 1261 : 359, 27. 1262 : 367, 14. 369, 28. 373, 13. 375, 10. 376, 30. 377, 29, 381, 23. 382, 10. 383, 3. 1263 : 411,11. 1264 : 439, 22. 1266 : 464,2. Erbo von —, Rudeger’s Sohn 1240 : 204, 10. vgl. Straßb. cons. Hugo von — s. Straßb. Münst. fratr. Reinbold von — 1259 : 340, 34. s. Straßb. cons. Rudeger von — s. Straßb. cons. sein Sohn s. Erbo. Freinsheim Freineshaim sü. w. Worms 9, 33. Fresenheim s. Friesenheim. Frickgau Fricgowe zw. Rhein u. Aar ö. Basel 50, 23. Frico Fricco s. Straßb. Münst. dec. vgl. Diethelm. Fridelo s. Reichenau Äbte. Fridugisus s. Frankenreich Kanzlei. Friderich Fredericus Friderichd —richus —ricus Fridricus —duricus vgl. Frillo s. Baden, s. Behlenheim, s. Kestenholz, s. Cleinegedanc. s. Knebelin. s. Königshofen preco. s. Dahn. s. Deutschland Kaiser, s. Deutschland Kanzlei archicanc. s. Düttelnheim. s. Dunzenheim. 8. Elsaß Herzoge, s. Ettendorf, s. Giude. puer s. Griesheim vill. s. Gugenheim. s. Hagenau, s. Hisynmang. s. Marbach Äbte. 8. Mezzerere. s. Offenheim. 8. Offweiler, s. Pfaffenlab. 8. Riegel. 8. Rom. cur. Kanzlei, s. Rosheim. 8. Rufus. s. Saarbrücken. 8. Sachsen Pfalzgraf. 8. Salatin. s. Schwaben Herzoge, s. Spender, s. Spitzenberg, s. Stange. wol Straßb. Bürger (3 verschiedene ?) Cuno’s Sohn vgl. Straßb. cons. ders.? inter mercatores 1233 : 186, 3. 1243 : 217, 13. 1244 : 221 , 14. 1245 : 229, 34. 1246 : 230, 16. 1247 : 236, 12. 1249 : 247, 40. 248, 10. 250, 5. 1250 : 252, 37. 1251 : 269, 10. 1252 : 274, 29. 1255 : 292, 33. 1258 : 318, 24. 323, 28. vgl. Straßb. cons. seine Söhne s. Cuno u. Friderich. filius Friderici inter mercatores s. Straßb. cons. 8. Johannes Friderici frater u. Johannes Friderici natus. faber 1255 : 297, 10. vgl. Straßb. hoc. Rudolf! fabri. 8. Straßb. St. Arbogast fratr. eervus, des Straßb. Domcapit. ? 1228 : 169, 37. s. Straßb. Münst. dec. (3 verschiedene ?) s. Straßb. Münst. cam. 8. Straßb. Münst. cant. s. Straßb. Münst. cell. u. prep. Straßb. Münst. fratr., cam., cant. u. cust. Straßb. Münst. fratr. u. St. Thomas scolar. u. prep. s. Straßb. s. Petr. jun. fratr. Pfründner an der Straßb. St. Thomaskirche ? 1258 : 324, 36. 8. Straßb. St. Thomas fratr. u. Offenburg sacerdos. s. Straßb. St. Thomas Vögte u. Elsaß Herzoge. 8. Straßb. St. Thomas Vögte, Eisass Herzoge u. Deutschland Kaiser, s. Straßb. St. Trinitas prep. wol Straßb. min. u. Bürger (wieviele?) 1096 : 50, 16. 1097 : 51, 10. [ 1119 ] : 60, 2. 1122 : 60, 33. 1129 : 63, 10. 1143 : 71, 19. f 1143 : 70, 36. wol Straßb. min. u. Bürger 1154 : 85, 12. ders.? 1156 : 88, 30. 89, 24. sein Bruder s. Walter. Straßb. min. 1216 : 130, 30. vgl. Dietrich, Straßb. Burggraf. 8. Westerman. 8. Wittelsbach. 8. Wolfach. 8. Zollern. * 778 : 14, 1. — Graf 1129 : 61, 32. ders.? 1138 : 67, 12. — 1238 : 200, 9. — 1251 : 258, 13. Friesenheim Fresenheim sü. ö. Benfeld 331, 4. Frillo s. Rosheim Friedrich von —. Froamchi s. Francia. Frumentarius s. Cornere. Fulchernus tribunus, von Straßb.? 728 : 3, 26. Fulda Fluß 16, 33. 17, 18. Fulda Kloster 16, 1; 30. 17, 15. vgl. Straßb. Loc. Äbte Baugulf 788 : 16, 7; 34. 801 : 17, 19. Marquard 1163 : 94, 28. Fürstenberg Furstemberg Constant. dioc. sü. ö. Donau-Eschingen Heinrich von —, Graf 1250 : 256, 9. 1252 : 277, 12. 65 514 G. — Geroldseck G. G. s. Kind’s Arnold — Gattin. G. s. Rimuntheim. G. s. Rom. cur. Kanzlei. Gaganhaim s. Kogenheim. St. Gallen Kloster 285, 26; 40. Äbte Berthold [ 1261 ] : 358, 9. 1261 : 365, 14. Dlrich 1214 : 127, 24. 1219 : 137, 6. 139, 1. 1229 : 176, 34; ff. 1258 : 319, 33. procurator Rudolf 1253 : 285, 28. Gamshurst Gameneshurst in Baden n. ö. Straßb. 33, 5. Garibaldus * 778 : 13, 37. Garouuart 737 : 4, 34. Garsilms s. Berstett. Gebba s. Harthausen mancip. Gebeno Straßb. Bürger ? 1215 : 129, 33. min. des Straßb. Bisth. ? 1096 : 50, 16. ders. ? 1100 : 52, 31. 1116 : 57, 9. [ 1119 ] : 60, 3. Geberschweier Gebelischeswilre n. Ruffach 114, 26. Gebehardus —hart s. Regensburg Bisch, s. Straßb. Münst. fratr. s. Straßb. Bisch. Gebolsheim Geboltheim n. w. Brumat Konrad von —, mil. 1251 : 258, 10. Gehardus s. Gerhard. Geidertheim s. Geudertheim. Geilo [833—867] : 25, 20. Geispolzheim Geisbodes— Geisbolts— Geisboltz- heim Geisboteshein Geispolz— Geispots— Geizpoltz— Geizpolz— Gespolzheim, wol sü. w. Straßb. 25, 25. 67, 40. 205, 29. 371, 2; 32 ; ff. 372, 1; 3. 374, 36. 422, 26. Gemeinde 371, 23. Berthold von —, mil. 1240 : 206, 8. ders. ? 1262 : 371, 26; ff. 372, 5. 388, 24. 1263 : 400, 31. 404, 38. 1264 : 415, 5. 426, 21. 435, 34; 37. seine Brüder s. Schoup Reinmar—. Konrad von — (3 verschiedene?) in Porta, mil. 1259 : 333, 23. der Rote 1262 : 371, 28. 1263 : 412, 5. mil. 1240 : 205, 22. vgl. Straßb. Loc. Cuno von — 1264 : 420, 16. 426, 13. 436, 35. seine Brüder s. Schoup Reinmar —. Hesso von —, mil. 1262 : 388, 25. 1264 : 420, 14. 426, 22. 435, 39. 436, 3. seine Brüder s. Schoup Reinmar —. Ospenellus von —, mil. 1240 : 206, 8. Otto von — 1263 : 400, 32. 1264 : 420, 14. 435, 35. seine Brüder s. Schoup Reinmar —. Rudeger Gnipping von — 1262 : 371, 26; 39. 372, 1; 6. 1263 : 412, 6. 1264 : 415, 5. 419, 39. 420, 15. 437, 3; 7. 1265 : 447, 22. Werner der Riehe von — 1262 : 371, 28. 1264 : 424, 28. 425, 4; 11. Gelasius s. Rom. cur. Päbste. Gelfrat —feradus —ffradus —fradus —pheradus —pherat Helpheradus min. s. Straßb. thelon. ders.? [ 1141—1143 ]: 69,17. 1143 : 71, 6; ff. 1144 : 78, 24. sein Bruder s. Manno. sein Eigenmann Adelbert 1143 : 71, 28. vgl. Ernst. Gellingi filii 1229 : 170, 34. Gelnhausen n. ö. Hanau 97, 28. Geminus pons s. Zweibrücken. Gengenbach —bacensis Argent. dioc. sü. ö. Offenburg 277, 19. Schultheiß Johannes, Walter’s von Malberg Bruder 1263 : 411, 28. 1264 : 431, 36. 439, 21. Kloster 440, 2. 481, 22. Äbte Gottfrid 1145 : 79, 28. Gottfrid 1219 : 142, 21. Georius s. Wied. Gerbirn devota 1109 : 55, 27. Gerbolt, Straßb. min. ? 1096 : 50, 17. Gerburgis s. Ripelin Rudolfs — Schwiegereltern. Gerhardus Gehardus Gerardus —hart s. Dietz. s. Eckerich. s. Merseburg Bisch, s. Schob. mag., advocatus, minister canonicorum ecclesi® Argentinensis 1260 : 345, 18. 1262 : 345, 36. ders. ? 1257 : 307, 30. vgl. Straßb. Loc, s. Straßb. Münst. fratr. s. Straßb. St. Trinitas prep. s. Wassenberg. s. Westerman Friedrich’s — Söhne. Gerina s. Landsberg. Gerlacus, Straßb. Bürger t 4215 : 129, 2. ders. ? 1211 : 126, 11, vgl. Straßb. Loc. seine Gattin Bertha 1215 : 129, 3. quidam heres suus 1215 : 129, 17. Gerlindis 1225 : 160, 29. vgl. Straßb. St. Thomas Loc. sepulcr. s. Wangen Heinrich’s von — Gattin, ihr Bruder s. Virnekorn Konrad —. Gerloh s. Straßb. St. Arbogast fratr. Germania s. Deutschland. Germune 719 : 3, 6. Germunt 780 : 15, 31. Gernodus s. Straßb. s. Petr. jun. fratr. s. Worms can. Gerolt —roldus s. Straßb. Münst. fratr. [ 965 — 991 ] .- 39, 9. — 1039 : 46, 4. Geroldseck —olczecke —oldeseke —olsecke —olseke Geroltesecke —eke Geroltisecke —eke Geroltsecke —eke —eege Geroltteshegge Geroltzeck —egga Gerolzeke Gerolzsecke Ruine sü. w. Zabern. Berthold von — s. Straßb. Münst. port u. cam. Burchard von — 1221 : 152, 26. 1226 : 163, 1; 38. 1228 : 167, 34. 1236 : 193, 38. seine Söhne s. Burchard u. Symund. Burchard von —, Burchard’s Sohn 1236 : 193, 38. Heinrich von — s. Straßb. Münst. fratr. Heinrich von — s. Straßb. Münst. cant. u. Straßb. Bisch. Heinrich IV. vgl. Straßb. Loc. ders.? s. Straßb. Münst. fratr. Otto von — [ 1141—1143 ] : 68. 24. vgl. not. 2. 1160 : 91, 13. vgl. Straßb. St. Stephan Vogt u. Mauersmünster Vogt. Otto von — 1193 : 109, 11. Geroldseck — Gottfridus 515 Symund von —, Burchard’s Sohn 1236: 193, 38. ders.? Symund von — 1259 : 337, 14; 17. 1261 : 349, 13. 365, 30. 1262 : 386, 8. 1263 : 391, 29. 1265 : 446, 34. seine Gattin 1261: 349, 26; 36. 350, 3. seine Kinder 1261 : 349, 35. Stephan von —, Walram’s Bruder f 1258 : 332, 38. Walram von —, Stephan’s Bruder s. Straßb. Münst. fratr. u. Speier dec. vgl. Straßb. Loc. ö. Lahr in Baden. . Heinrich von —, Walter’s Sohn 1261: 365, 15. 1262 : 367, 12. 1263 : 411, 14. 1266: 464, 29. 464, 8; ff. Heinrich von —, Hermann’s Sohn 1266 : 464, 9; 21. Hermann’s von —, des Sohnes Walter’s kinde 1266 : 463, 30. 464, 6; ff. vgl. Heinrich. Walter von — 1252 : 283, 35. 1253 : 283, 8. 286, 15. 1259: 339, 36. 1261 : 359, 37. 360, 1; 14; 29. 363, 35. 1262: 367, 12. 375, 8. 377, 7; 14; 38. 378, 3; 27. 379, II; 29. 380, 11; 30. 381, 10; 34; 37. 382, 19; ff. 383, 1. [1262]: 373, 1. 1263: 389, 32. 393, 11. 399, 33. 400, 25. 406, 13. 408, 17. 411, 9. 1264: 414, 36. 431, 23. 438, 23. 439, 8. 1265 : 446, 10. 449, 6. 453, 37. 1266 : 463, 23. seine Söhne 1253 : 283, 22. vgl. Heinrich Hermann Walter. kint 1261 : 359, 37. 360, 1; 14; 29. 363, 36. 1262 : 377, 7; 15; 39. 378, 3; 27. 379, 11; 29. 380, 11; 30. 381, 11; 34; 37. 382, 19; ff. 1263: 390,2; 6; 20. 393, 11. 399, 34. 400, 26. 406, 14. 408, 26; 28; 1264 : 415, 1. 1265 : 446, 11. 449, 7. 1266 : 464, 5. Neffen s. Eberhard, Straßb. Marschall. Vetter s. Diersburg. Walter von —, Walter’s Sohn s. Straßb. Münst. prep. u. Straßb. Bisch. Walter. Gertrud —drudis —thrudis —trudis s. Deutschland König Konrad III. Epfig. Landsberg. Marsilius Otto —. Mietesheim Anselm von —. Spender’s Friedrich — Töchter. Straßb. Hospit. fratr. Konrad. Gertweiler Gertewilre ö. Barr 198, 12. 213, 18. Gerungus s. Hagenau. Honau fratr. Schwarzach prior. Straßb. Dominikaner fratr. Gervalcus mag., Straßb. Bürger 1246 : 227, 3. 1257 : 307, 30. 310, 28. 1263 : 407, 38. Gervasius Ulrich — s. Speier s. Wid. can. u. Straßb. Loc. Geruuigo clericus * 778 : 14, 13. Gespolzheim s. Geispolzheim. Geta Johannes s. Straßb. Münst. fabr. notar. Geudertheim Geidert— Goudertheim ö. Brumat 185, 7. Hug von — 1265 : 449, 1. Gevaterman Konrad —, Straßb. Bürger 1243 : 216, 5. Gezman 1040 : 46, 28. sein Bruder s. Benzo. Gezo 1039 : 46, 2. Ghrbuinus Bischof 728 : 3, 29. Gilbertus s. Frankenreich Kanzlei. Gimbrett Ginebreten —brett Gynebret sü. w. Brumat 418, 10. Burchard von —, Otto’s Bruder 1243 : 215, 2. ders. ? 1263 : 397, 33. Otto von —, Burchard’s Bruder 1243 : 215, 2. Gimbsheim Gimminsheim n. Worms 90, 38. Girbaden Gyrbaden Ruine w. Rosheim 162, 36. Ulrich von —, mil. 1228 : 167, 9. wol nicht ders. ? mil. 1262 : 372, 16. 1263 : 372, 39. Walter von —, mil. 1262 : 369, 7; 17. 372 16. 372, 38. 381, 1. [1262]: 374, 6. 1266 : 464, 3. vgl. Rheinau scult. die Herren von — 1257 : 307, 37. Gyrsperch Lambert von — 1264 : 414, 10. Gisalfrit 780 : 15, 31. Gisela Alberti Agni relicta u. ihre Söhne Straßb. Bürger 1250 : 252, 9. vgl. Straßb. Loc. Gisilherus 1160 : 91, 19. Gislebertus, Bischof *778: 13, 36. vgl. not. 1. Giso s. Rom. cur. Kanzlei. Giude Friedrich — s. Saarburg Bürger. Gieselin Heinrich —, Straßb. Bürger 1266 : 461, 26. Gnammo 1039 : 46, 4. ders.? 1040 : 46, 27. — 1040 : 46, 29. Gnipping —pinc s. Geispolzheim Rudeger von —. Gocksweiler Gottenes— Gottennesuuilare n. ö. Barr 44, 17. 45, 6. God— s. Got—. G6— s. Go—. Gonelinus * 871 : 26, 7. Gos— s. Goz—. Gotehelmus s. Straßb. Bisth. Kanzlei. Gotenburc, wol Gutenburg abgegang. Burg bei Diedolshausen w. Rappoltsweiler Egelolf von — f [um 1200] : 100, 39. identisch mit Egelolf von Irslingen? Gotesman 791 : 16, 37. vgl. Straßb. Loc. Gotezo 910 : 30, 28. Gott— vgl. Gock—. Gottfridus Gethe— Gode— God— Gödefridus Gotefrid —fridus —frit Gotfert —frid —fridus Gothe— Gotte— Hothefridus vgl. Gozzo s. Aquileja patr. s. Cornere. s. Krebzere. s. Kuttingen. s. Eppstein, s. Foltsche. s. Gengenbach Abte, s. Giimel’s Erbo — Bruder, s. Habsburg, s. Monachus. Rapoto’s Sohn 1129 : 62, 28. s. Reichstett pleban. s. Rhein Pfalzgrafen, s. Saarburg scult. s. Staufen, s. Still. clericus, wol zu Straßb. f 1259 : 327, 8. wol Straßb. Bürger u. min. 1161 : 92, 27. ders.? [1141—1143]: 69,17. [1143]: 73, 28. 1156 : 88, 30. 1162 : 93, 4. sein Sohn s. Humbert. 516 Gottfridus — Gudelfindus Nicolai filius 1244 : 221, 14. 1246 : 22 ', 10. 1247 : 236, 11. 1249 : 250, 6. 1250 : 252, 37. 1251 : 269, 10. 1252 : 273, 4. vgl. Straßb. cons. sacerdos s. Straßb. St. Laurent, vicar. s. Straßb. Münst. dec. s. Straßb. s. Petr. jun. fratr. s. Straßb. s. Petr. jun. fratr. u. Straßb. Münst. dispens. s. Straßb. St. Thomas dec. (2 oder 3?) s. Straßb. St. Thomas port., fratr., cell, s. Winnenden, s. Zidelarius. 1039 : 46, 5. — Graf 1122 : 60, 31. — 1238 : 200, 15. Gotz— vgl. Goz— u. Gozz—. Goudertheim s. Geudertheim. Gozbertus Gosbertus —brecht —pertus Gozbralit —pertus vgl. Gozelin. s. Feldkirch pleban. min. des Straßb. Bisth., vorher des Straßb. Domherrn Nonrad (3 verschiedene) [ 1141 — 1143 ] : 68, 8; 9. [ 833 — 861 ]: 25, 19. — 1148 : 83, 6. seine Gattin Ofimia ebd. Gozelin Gösselin —linus Gcesse— Goselinus Gosselin Gosze— Götze— Gozelinus vgl. Gozbertus. s. Nageneck. s. Schaup. Straßb. Bürger (wieviele ?) Nicolaus — s. Straßb. cons. (Gozbert) der brüder diener bruzerdinestman minister fratrum wol Dienstmann des Domcapitels 1230 : 174, 6 ; 34. 1233 : 186, 2. 1243 : 216, 29. 1244 : 221, 13. 1245 : 229, 34. 1246 : 230, 15. 1249 : 250, 4. 1250 : 252, 36. 1252 : 273, 2. 1 1263 : 397, 23. vgl. Straßb. Loc. u. cons. (Gozbert) sein Sohn s. Wirich. 1233 : 183, 21. sein Bruder s. Sifrid. Rudeger’s Sohn 1244 : 221, 15. Hartungi filiaster, dochtorman. ders. ? Vituli Vitulae filiaster 1245 : 229, 33. vgl. Straßb. cons. ad s. Thomam, von St. Thomane, zu St. Thoman, mil. 1260 : 343, 2. 1263 : 408, 32. 1264 : 424, 34. 435, 10. 1265 : 446, 28. 449, 11. 1266 : 464, 14. vgl. Straßb. Loc. seine Gattin Phina 1260 : 343, 2 ; 3. sein Bruder s. Walter. 1227 : 167, 1. 1242 : 214, 37. 1246 : 231, 30. 232, 23. 1252 : 273, 3. 277, 6. 1253 : 281,25. 1262 : 369, 8; 18. mil. 1246 : 230, 21. 1257 : 310, 27. vgl. Straßb. cons. Gozmar —marus s. Nüttolsheim. s. Beutenburg, mil. 1242 : 213, 26, Gozzerat 1040 : 46, 27. Gozzo Götze Götze Gotzo Gozo vgl. Gottfridus. s. Grostein, s. Hausbergen, s. Lupstein. 1039 : 46, 2. Granies Burchard von — s. Straßb. Münst. fratr. Gratulfus s. Batoldus. Greda s. Vögellin Heinrich’s — Gattin. Gregens Burchard von — s. Straßb. Münst. fratr. Gregorius s. Rom. cur. Päbste. St. Gregor im Münsterthal sü. w. Colmar Nloster 29, 12. Greifenstein Grifenstein Ruine sü. w. Zabern. Vogt advocatus et dominus castri Eberhard genannt von Greifenstein 1240 : 203, 6. Meribodo von — 1160 : 91, 12. R. von — s. Straßb. Münst. fratr. Grens (schwerlich w. Nyon am Genfer See) Sifrid von — 1248 : 244, 15. Gressweiler Croswilre w. Molsheim Johannes von — 1263 : 393, 10. Gretzenbach Grezzinbach —baccensis im Canton Solothurn ö. Olten 12, 24; 36. 14, 6. Gries Griez sü. ö. Hagenau 69, 4. Griesheim Cerichesheim Creicheshim Crieclies— Crieges— Nrieges— Crigesheim n. w. Straßb. 216, 18. 288, 3. 330, 35. 413, 16. Universitas villanorum 280, 2. preco Nonrad 1250 : 280, 17. villani Butel Nonrad — von Gugenheim 1252 : 280, 21. Deckere Berthold — 1252 : 280, 18. Engerman Nunz — 1252 : 280, 19. Epfig Burchard von — 1252 : 280, 17. Erbo 1252 : 280, 16. Frankenheim Heinrich von — 1252 : 280, 21. Friedrich puer 1252 : 280, 17. Heinrich Discincti filiaster 1252 : 280, 21. Hoden Sifrid — 1252 : 280, 20. Hohbarr Cuno u. Nonrad servientes celle- rarii von — 1252 : 280, 21. Ortolf Vulturis filiaster 1252 : 280, 19. Ovenere Diether — 1252 : 280, 19. Pfütze Heinrich — u. sein Bruder Nonrad 1252 : 280, 20. Rorere Heinrich — 1252 : 280, 16. Rulin Adelheid’s Sohn 1252 : 280, 18. Salatin Friedrich — 1252 : 280, 18, Scherphere Heinrich — 1252 : 280, 19. Sigelo Hurretzeres filiaster 1252 : 280, 16. Unfftge Burchard — 1252 : 280, 17. Verlin 1252 : 280, 17. Volmar 1252 : 280, 17. Walter senior 1252 : 280, 16. Walter junior 1252 : 280, 16. n. ö. Ober-Ehenheim 94, 1. 181, 23. 202, 16. welches von beiden? 320, 31. Grifenstein s. Greifenstein. Grimel Erbo — 1255 : 292, 34. s. Straßb. officiat. sein Bruder Gottfrid 1255 : 292, 34. Grimine s. Straßb. Münst. fratr. Grimaldus —moldus. s. Deutschland Nanzlei archicanc. s. Weissenburg Äbte. Grostein Götze von —, Straßb. Bürger 1259 : 340, 34. Grüningen Gruenigen in Würtcmberg n. ö. Riedlingen an der Donau Hartmann von —, Graf 1248—1249 : 246, 18. Grüsce Hug Hug’s Sohn uffen — 1262 : 379, 1. Grumbach Grfimbach sü. Langensalza in Thüringen Marquard von — 1163 : 94, 31. Gualtherius s. Walter. Gudelfindus (vgl. Gundelfingen) Otto — s. Straßb. cons. Güldin — Haione 517 Gftldin Aureus Hugo — 1225 : 157, 33. vgl. Straßb. officiat. Günze s. Orlefein. Gugenheim Gftgen— Guogenheim sü. w. Brumat 43, 26; 29. 94, 10. sacerdos Hugo 1182 : 98, 18. Bertliold von —, min. des Straßb. Bisth. ? 1147 : 81, 28. s. Butel. Friedrich von — 1264 : 424, 28. 425, 5. Guido Peter — s. Straßb. Bisth. procurat. Guilhelmus s. Wilhelm. Gundalberto 780 : 15, 31. Gundbertus Gumpertus Gundobertho 728: 3, 32. — * 871: 26, 6. — 910 .- 30, 24. Gundelfingen Gundelvinden Gfindolfingen vgl. Gudelfindus. n. Freiburg? Konrad von — s. Straßb. Münst. fratr. Gundenes— Gundeswilre ausgegang. Ort in der Ortenau (Schöpflin Als. ill. II, 233) 20, 36. 42, 8. Gundicho 910 : 30, 25. Günther Gunterus Günther Guntherus Guntter Guntther Gutherus der Munech s. Basel, s. Ergersheim. s. Landsberg, s. Rufus. s. Stoufingin. sacerdos zu Straßb.? 1249: 247, 17. presbyter s. Straßb. Bisth. Kanzlei. Straßb. min. 1199 : 113, 9. s. Wolfisheim. Guntram —dram —terammus — thramus — tramus s. Epfig. s. Pforzheim. faber 1259 : 327, 22. vgl. Straßb. Loc. Straßb. min. ? 1119 : 58, 38. sein Sohn s. Walter, Mönch zu Mauersmünster, seine Töchter u. deren ava s. Sindelsberg soror. miles f [nach 1007] : 44, 35. sein Sohn ebd. Gunzilinus [965— 991] : 39, 9. Gunzo 956 : 32, 22. Gü— Guo— s. Gu—. Guta Gftta s. Bone. s. Königsbruck Äbtiss. Straßb. Bürgerin 1245: 221, 38. ihr Sohn Burchard, Mönch (zu Straßb.?) 1245: 221, 39. ihr Vater s. Pforzheim Guntram von —. Gutenburg s. Gotenburc. Gutherus s. Günther. H. H. s. Garnelebach. H. s. Chrechilberch sacerdos. H. s. Honau dec. H. s. Straßb. St. Martin pleb. u. Münst. fratr. H. s. Straßb. Münst. dec. Haberer Sifrid —, Straßb. Bürger 1229: 171, 35. Habsburg Habesburc —burch —bürg Habiches- berc Habisburg —purg Habsburk —pure —purg Hauspurc Havesburg Ruine n. ö. Aarau Grafen von — Albert *1186: 126, 29. Albert 1228 : 167, 33. 1236 : 193, 37. vgl. Elsaß Landgraf. Albert s. Straßb. Münst. fratr. u. Basel can. Gottfrid 1261 : 359, 27. 1262 : 367, 14. 369, 28. 375, 9. 376, 30. 377, 28. 381, 23. 382, 10. 383, 2. 1263: 411, 11. 1266 : 464, 2. Rudolf 1201 : 114, 8. vgl. Straßb. Bisth. Vögte. Rudolf 1258 : 328, 40. 1262 : 367, 14. 369, 5; 17; 28. 376, 30. 377, 28. 381, 22. 382, 10. 383, 2. 386, 4. 1263 : 411, 10. 1266 : 464, 1. vgl. Elsaß Landgraf u. Straßb. Bisth. Vögte, sein secretai'ius intimus Heinrich von Ostra 1261: 359, 12. sein servus s. Keppi Konrad —. Hachberc s. Hochberg. Had— vgl. Hed— u. Hatt—. Hadalricus 728 : 3, 27. Hadebertus, wol Straßb. Bürger u. min. (3 verschiedene ?) 1129 : 62, 5. — 1161 : 92, 27. seiner Schwester Tochter s. Sophia. Hagartsrode Johannes von — s. Löwen Bürger. Hagenau —naue —nawe —nogensis —noia —nö —nougia —nouwe —now —nowa —nowe —nowia Hagi— Hagonowe 97, 31. 104, 32; 36. 106, 8. 110, 36. 119, 30. 135, 18. 136, 13; 18. 137, 25. 152, 34. 191, 28. 345, 14. 384, 10. 386, 9; 19. 410, 26. 461, 11. Localität Wisegrini platea 96, 16. Bürger 292, 17. 358, 28. Billung 1237 : 199, 6. Wernhard f 1257 : 307, 24. sculteti Batzendorf Rudolf von — 1263 : 389, 30. Burchard 1176 : 96, 9. Cuno 1261 : 358, 26. Wolfhelinus f 1255 : 297, 1. 1240 : 206, 12. ders. ? 1243: 215,7. 1262 : 386, 18. vgl. Elsaß cust. terrae. Hospital 113, 40. 121, 1. 440, 6. Friedrich von — s. Straßb. Münst. fratr., cell., cant. u. prep. Friedrich von — 1225: 162, 22. 1229 : 170, 20. 1233 : 183, 23. 1243 : 216, 30. 217, 13. 1247 : 236, 11. 1249 : 250, 5. 1250 : 252, 26. vgl. Straßb. cons. Gerung von —, Straßb. Bürger 1256 : 303, 28. 1259: 330, 15. 337, 13. Hageneck —ecke Ruine sü. w. Colmar Burchard von — 1263 : 404, 25. Hageno —gino von Straßb.? f 1263 : 407, 1. seine Wittwe Flora 1263 : 407, 13; ff. Tochter Junta 1263 : 407, 21; 35. Söhne s. Albrat, Konrad, Johannes scolaris. Schwester Adelheid 1263 : 407, 1. 728 : 3, 33. Hagoaldus Abt 728 : 3, 30. Hahcberc s. Hochberg. Hai— vgl. Hei—. Haidulfus 780 : 15, 32. Haierseda Otto —, Straßb. Bürger 1261: 350, 16. Haigerloch Hegerloch w. Hechingen Konrad von — s. Straßb. Münst. fratr. Haimone * 778 : 14, 11. Haimulfus diaconus 728 : 3, 25. Haione 719 : 3, 4. c> 518 Haiterbach — Hausbergen Haiterbach Heiterbacli in Würtemb. n. w. Horb Volmar von —, mil. 1220 : 151, 9. 1239 : 201, 28. Halberstadt —stadensis Bischof Otto 1129 : 61, 29. Halceiheim s. Holzheim. Halde comes de — 1242 : 213, 26. Halidolfus s. Horcholfus. Halle an der Saale 130, 37. Halsbrunensis s. Heilsbronn. Hamerico 733 : 4, 24. Handschuhheim Hanshuhesheim Hantscohashaim w. Straßb. 16, 10. 81, 4. Hangenbieten Hangendebüthenheim sü. w. Straßb. 299, 27. Hanricus s. Heinrich. Hans Hanns s. Johannes. Harbaldus * 778 : 14, 1. Hardrino * 778 : 14, 10. Hariboldus Abt 728 : 3, 26. Harilanda s. Kashinfridus. Harione 719 : 3, 6. Harlungus s. Königsbrnck fratr. Hartbertus Harbertus —pertus Hartbraht —per- thns —pertus Herbertus s. Straßb. Münst. scol. u. s. Petr. jun. prep. 737 : 4, 33. Harteger Harger Harg— Hartgerus Herckerus Hergger Herikerus —ger wol Straßb. min. u. Bürger (nur einer ?) 1096 : 50, 17. 1116 : 57, 9. 1118 : 58, 11. 1122 : 60, 33. 1129 : 62, 5. 1143 : 71, 11. 1 1143 : 70, 35. 1040 : 46, 26. Harthausen —husen sü. w. Hagenau 53, 9. 115, 21. 122, 26. mancipium Gebba 1105 : 53, 20. ecclesia 53, 9. presbyter 53, 27. Hartmann 1105 : 53, 8. f 1201 : 115, 23. 1209 : 122, 26. Hartlieb 1200 : 114, 2. Hartman Harte— Hartmannus s. Kiburg. s. Königsburg, s. Colmar, s. Dillingen. s. Eckbolsheim. s. Grüningen. s. Harthausen presb. seine Erben f 1201 : 115,24. s. Eathsamhausen. s. Snello’s Heinrich — Bruder, s. Wirtemberg. Hartmöt —mudus —müt s. Schiltigheim. wol Straßb. min. 1134 : 64, 38. Hartno di 801 : 18, 1. Hartung Harttungus Hartungus s. aqua, s. Hechingen. s. Hüttenheim capell. super, pleban. s. Louchman. s. Luttenheim rust. s. Rosheim. Straßb. Bürger (5 verschiedene?) Vituli gener s. Straßb. coris. vgl. Gozelin Hartung! filiaster. Hesso’s Sohn s. Straßb. cons. Sigelin — 1253 : 281, 25. juvenis 1256 : 298, 37. s. Straßb. scult. u. Loc. Steinhove. 1228 : 168, 38. s. Straßb. s. Petr. jun. scol. s. Wangen, s. Wide. Hartwig Hariwigus Hartvvic —vvicus —wicus —w'igius —wigus —zwigus Ileriwigus s. Straßb. Münst. dec. s. Straßb. Münst. fratr. s. Straßb. St. Thomas fratr. min. des Straßb. Bisth., vorher des Domherrn Konrad [ 1141 — 1143 ] : 68, 9. s. Straßb. Bisth. Vögte. 956 : 32, 21. Harzburg Hartispurc s*i. ö. Goslar Hermann von —, Graf 1211 : 124, 22. Hascgaugia s. Eschau. Hasenburg —burch zw. Bruntrut u. Lützel im Ob.-Els. Heinrich von — s. Straßb. Münst. scol. u. Straßb. Bisch. Heinrich I. Haslach Avellanum —nensis Hasela —lacensis —Iahe —lanensis Haselha Hasilacensis Argent. dioc. w. Molsheim 69, 30. 109, 26. Kloster 216, 36. 322, 16. Capitel 50, 11. 69, 24. 97, 34. 196, 37. 263, 13. 440, 4. decanus Konrad 1258 : 322, 1. ders. ? C. 1251 : 269, 20. 1248 : 243, 1. fratres, canonici Burchard 1260 : 346, 24. Otto 1251 : 269, 20. Ulrich 1229 : 169, 29. ders.? Ulrich von Buwenburc 1230 : 173, 5. portarius 1220 : 148, 12. 1221 : 154, 14. prepositi Albert 1220 : 151, 7. Alexander 1253 : 286, 19. Berthold 1143 : 69, 28. Bruno 1159 : 90, 13. Burchard lo tempore prepositus [1141 — 1143 ] : 69, 14. Ulrich 1183 : 100, 11. [ 1185 — 1189 ] : 103, 14. Werner 1096 : 50, 12. 1221 : 154, 20. — 1248 : 243, 1. scolasticus Heinrich 1259 : 333, 20. Vogt Hezel 1096 : 50, 14. Hasleip —leibus 737 : 4, 34. Hatto 778 : 15, 10. — ingenuus 1040 : 46, 10. Hattstadt Hadestat zw. Sulzbach u. Ober-Morschweier sü. w. Colmar vgl. Straßb. St. Thomas fratr. Lutold u. Otto. Bonusvir de —, mil. 1251 : 269, 8. Konrad Werner von — 1263 : 391, 29. Hattune 719 : 3, 4. Hausbergen Hugesberc —bergen —pergen —per- ghen Hugisbergin —pergen Husbergen —pergen Huzpergen n. w. Straßb. 98, 16. 131, 26. 164, 2. 176, 22. 212, 2. 247, 23. pagus 63, 16. Ober— 44, 15. 94, 6. 185, 19. Mittel— 172, 2. 185, 8; 16. 273, 29. 274, 19. 275, 4. Nieder— 44, 15. 94, 6. 99, 15. 185, 8; 15 298. 19. 306. 10. 519 •Hausbergen Localitäten: Crftmelinge 298, 30. Mersele 298 31 homines 248, 18; ff. sacerdos 298, 30. Vogt s. Gozzo. Burohard von — s. Straßb. St. Mar. Magdal. fratr. Gozzo von —, Ritter 1252 : 277, 5. vgl. Straßb. Bisth. Vögte, sein Vater 1249 : 248, 22. sein Sohn Konrad 1249 : 248, 22. Heinrich von — 1263 : 399, 23. 1265: 446, 27. Hausgereut Husgerüte in Baden w. Achern 94, 10. Hauspure Havesburg s. Habsburg. Hawenmezer s. Howemesser. Heb— vgl. Eb—. Hebo, Straßb. min. ? 1109 : 55, 27. Hec— vgl. Hez—. Hechingen Hechinhen Hehingin in Hohenzollern Konrad von —, Straßb. Bürger 1199: 113, 13. Hartung von —, Straßb. Bürger 1229 : 170, 21. Heinrich von —, Straßb. Bürger 1197 : 111, 24. Hed— s. Ed— u. Heid—. Hedewigis Hadewich —wigis Hedewic —wiga s. Andlau Äbtiss. 1109 : 55, 26. ihr Gatte s. Anselm Straßb. min. s. Hochfelden. s. Limbel’s Simon — Wittwe. s. Reschardus’ Wittwe. s. Scholcelin’s Töchter, s. Spender’s Friedrich — Gattin. Walter’s Gattin 1219: 140, 22. 141, 8. vgl. Straßb. Loc. s. Straßb. Loc. s. Straßb. St. Stephan Äbtiss. s. Truchtersheim Burchard’s von — Gattin. Hegerloch s. Haigerloch. Hei— vgl. He— u. Hai—. Heidenricus Heden— Heinden— Heinde— Henden- ricus s. Hohbarr. Heidolsheim Haidulfushaim sü. ö. Schlettstadt 17, 17. Heilicha s. Folmarus. Heiligenstein Hailengenstein n. Barr 452, 40. heilige der — vorst n. Hagenau 359, 37. 377, 8; 39. 381, 35. 382, 22. Heilsbronn Halsbrunensis ö. Ansbach Abt Nicolaus 1163 : 94, 29. Heilwic —wiga Helwig s. Bertha’s Tochter, s. Egisheim. f 1154 : 84, 28. ihr Gatte s. Heinrich, Straßb. Bürger. Heimerichus Haimericho Hemirih 733 : 4, 25. ders.? 737 : 4, 34. — 780 : 15, 31. Heimo Heino vgl. Aigmo. s. Straßb. Münst. fratr. s. Straßb. Münst. prep. [965—991] : 38, 19. Heimsheim in Würtemb. sü. ö. Pforzheim 221, 39. Heinrich Hanricus Heinrichus —ricus —rihc —zo Hence Henrich —ricus s. Ache, s. Arlesberg, s. Aspermont. s. Babensftn. s. Bach, s. Baden, s. Basel scol. — Heinrich s. Basel Bischöfe, s. Beheim. s. Behlenheim, s. Berg, s. Bild. s. Bischofsheim, mil. s. Boofzheim Vogt, s. Borrer. s. Braunschweig, s. Bunouwe. s. Kalden. s. Chrechilberch sacerd. s. Kiclie. s. Kindweiler, s. Cleinegedanc. s. Cöln. s. Königsburg, s. Dachsen. s. Deutschland Kaiser u. Könige, s. Deutschland Kanzlei archicanc. s. Deutschland Kanzlei not. s. Deutschland marsc. s. Durlander, s. Dürre. s. Eberhard’s, des Straßb. Marschalls, Brüder. s. Straßb. thelon. sein Bruder s. Rudolf. s. Straßb. St. Thomas pist. —-> camerarius (ident, mit dem bischöfl. cam. ?) 1224 : 155, 34. statzionierer 1230 : 174, 39. s. Straßb. burcgrav. jenseits der Brensch s. Straßb. thelon. Rufus’ Sohn 1253 : 282, 9. s. Straßb. officiat. s. Straßb. cons. u. Bisth. vicedom. cistarius 1266 : 459, 20. vgl. Straßb. Loc. seine Frau Ita 1266 : 459, 20. monachus zu Straßb. 1221: 154, 38. (2 verschiedene ?) s. Straßb. St. Arbogast cant. Straßb. St. Arbogast prep. Straßb. St. Arbogast fratr. u. prior. 8. Straßb. St. Arbogast fratr. 8. Straßb. St. Laurent, pleban. (mindestens 3 verschiedene) s. Straßb. Münst. cam. Straßb. Münst. dapif. Straßb. Münst. fratr. Straßb. Münst. port. Straßb. Münst. scol. u. Straßb. Bisch. Heinr. I. - (wieviele ?) s. Straßb. Münst. cant. u. Bisch. Heinrich IV. Straßb. Münst. cell. u. cust. u. Bisch. Heinrich H. Straßb. Münst. fratr. u. cust. u. Bisch. Heinrich III. Straßb. Münst. fratr. u. St. Thomas dec. Straßb. Münst. prep. Straßb. St. Thomas fratr. u. Bisth. vicedom. Straßb. St. Thomas cust. Straßb. St. Thomas fratr. Straßb. St. Thomas prep. Straßb. St. Thomas scol. 8. Straßb. St. Nicolaus fratr. (2 verschiedene?) s. Straßb. s. Petr. jun. fratr. u. cust. s. Straßb. s. Petri jun. prep. s. Straßb. s. Petr. jun. scol. vgl. Straßb. Loc. 8. Straßb. advocatus s. Straßb. 8. Straßb. Bisth. cam. wol Straßb. min. (mindestens 3 verschiedene) 1154 : 84, 22. seine Gattin s. Heil wie. seine Brüder s. Konrad u. Hugo, seine cognati 1154 : 84, 35. 1096 : 50, 16. — 1096 : 50, 17. — 1096 : 50, 17. 1156 : 87, 15. sein cognatus s. Egelolf. 1109 : 55, 24. 1118 : 57, 19. 1129 : 62, 7. 1147 : 81, 27. s. Straßb. Bisth. Vögte 1119. sein patruus s. Sifrid. s. Straßb. Bisth. Vögte. s. Sturm. s. Sulz sacerdos. s. Sulz. s. Sulzmatt. s. Surburg fratr. s. Swebelin. s. Thengen. s. Uttenheim. s. Varsberg. s. Velkelinus. s. Veringen. s. Vögellin. s. Wangen. s. Wehelin. 8. Weilnau. s. Weissenburg. s. Word, s. Winstein. s. Winterthur. 8 . Wirzburg Bisch, s. Wizenowe. 8 . Wolxheim. senior s. Worms can. 8 . Worms cant. s. Worms dec. s. Zabern pleban. s. Zweibrücken. langravius 1196 : 110, 14. vgl. not. 2. — mil. 1242: 214, 15. — sutor 1251 : 258, 11. Heitzelinus s. Hezel. Hel— vgl. Chil— u. Heil—. Helfenstein, Ruine b. Geislingen n. Dlm? Lucgar- dis von — 1264 : 422, 26; 27. Helfericus Helfferich s. Königshofen. 8 . Ehenheim Burchard’s von — Erben, rector parochialis ecclesize zu Straßb. 1265 : 455, 29. Helisachar s. Frankenreich Kanzlei. Hellering s. Weltringen. Helpheradus s. Gelfrat. Helwicus Helewigus s. Buchsweiler, s. Straßb. Dominik, prior. Hemirih s. Heimerichus. Hemmo servitor des Straßb. Bisch, [nach 1007] : 45, 14. Hen— Henden— vgl. Heiden— Hein—. Hennerammus * 871 : 26, 7. Henno 1052 : 48, 3. Her— vgl. Er— Hart— Hör—. Herbolzheim —botesheim sü. Erstein 218, 21. Herbordus clericus s. Boofzheim eccl. par. pleb. Herceüz Werner — 1261 : 358, 32. Hericho 719 : 3, 6. Herimuodt — Hiuneburc 521 Herimuodt —muotus 898 : 29, 11 ; 14. Herirato 780 : 15,31. Herlisheim —leshem a. d. Lauch sü. w. Colmar 164, 30. Localitäten : kelners des — nuwesece 164, 32. Kleinetalaker 164, 33. Grozetalaker 164, 33. Wostaker 164, 31. Zune zume — 164, 34. Hermau Heremau —mannus Heri— Hermannus vgl. Hezel s. Baden. s. St. Blasien Abt. s. Constanz Bischöfe, s. Erenberg. s. Ettendorf, s. Geroldseck. s. Harzburg, s. Hersfeld Abt. s. Markdorf, s. Münster Bisch, s. Salm, s. Salza. s. Schwaben Herzoge. Institor 1240 : 206, 20. vgl. Straßb. Loc. hebdomadarius, am Straßb. Münster ? 1156 : 88, 31. s. Straßb. Münst. fratr. u. port. s. Straßb. St. Stephan pleban. s. Straßb. Bisch. wol Straßb. min. u. Bürger 1161 : 92, 26. vgl. Dietrich, Straßb. Burggraf, s. Wilperc. s. Worms scol. (mindestens 3 verschied.) 1061 : 48, 27. — 1061 : 48, 29. — 1160 : 91, 20. 1089 : 49, 18. Hermolsheim —mosheim —motesheim —motisheim —motsheim —motshein im Breuschthal w. Molsheim 138, 25. 330, 32. Gemeinde vgl. Mutzig parochia. Albert von —, mil. 1220 : 148, 6. 1228 : 167, 8. wol nicht ders. 1262 : 380, 22. 1265 : 453, 19. Heinrich Hence von — 1262 : 380, 21. 1264 : 435, 3 ; 39. 436, 2. Herolt —oldus s. Straßb. Münst. cant. u. dec. Herrlingen Hurningen w. ülm Ulrich von — [ 1141 — 1143 ] : 68, 24. Hersfeld Herisfeldensis Abt Hermann 1163 : 94, 29. Hertesheim Herdeshein 82, 15. vgl. not. 3. Hertestein quidam dicti — [ 1260 ]: 348, 10. Herthenkein s. Hürtigheim. Herzu ach —cenahc —zenaha n. Aarau 50, 23. Herzo 956 : 32, 22. Hesse Heinrich de — 1259 : 326, 14. Hesso Heisse Hesse s. Colmar, s. Dahlenheim, s. Erstein. s. Geispolzheim. s. Hartung, Straßb. Bürger. Heinrich’s Bruder 1259 : 326, 13. s. Molsheim, s. St. Pilt. 8. Straßb. notar. 8. Straßb. St. Arbogast fratr. s. Straßb. Münst. scol. s. Straßb. St. Thomas fratr. wol Straßb. min. 1096 : 50, 14. s. Usenberg. s. Wasselnheim. 1040 : 46, 29. Hezekinus, Straßb. Bürger 1253 : 281, 26. Hezel Hecel Hecele Hecelo Heitzelinus Hetzel Hetzil Hezcelo Hezelinus Hezelo Hezhelo Hezil Hezzelo vgl. Herman s. Eckwersheim. s. Haslach Vogt, s. Rosheim Bürger. 8. Saarburg scult. Sigelin’s Bruder 1240 : 203, 18. Ritter, zu Straßb. ? 1255 : 295, 9. Johannes —, Straßb. Bürger 1259 : 340, 36. 8. Straßb. Münst. fratr. ders. ? Hezelinus s. ebd. cust. u. s. Petr. jun. prep. s. Straßb. Münst. scol. wol Straßb. min. 1097 : 51, 9. ders.? 1109 : 55, 23. s. Truchtersheim. s. Wangen. 1040 : 46, 26. — 1040 : 46, 29. — 1040 : 46, 30. — 1147 : 81, 32. Hicekint s. Hizekint. Hiddo s. Dominik, provinc. prior. Hildegard s. Schwaben Herzog Friedrich I Mutter. Hildeman —dimano * 778 : 14, 14. — 910 : 30, 28. Hildericus —dirichus 774 : 10, 8. — clericus * 778 : 14, 13. Hildesheim —denseimensis erwählter Bischof Conrad s. Deutschi. Kanzlei canc. Hildibaldus —boldus, Bischof s. Deutschi. Kanzlei cancell. Straßb. St. Thomas prep. Hildibertus —tebreht wol Straßb. min. 1148 : 82, 22. * 778 : 14, 14. Hildibrandus *778:14, 12. Hildifridus 774 : 10, 7. Hilmunt s. Hunolt’s Sohn. Hilsenheim —tinsheim —tschein n. ö. Schlettstadt Cuno von — 1262 : 376, 8. 381, 1. Hiltevvin —deuuin —tiwinus Erinfridi filius 1251 : 258, 14. 1039 : 46, 2. ders. ? 1040 : 46, 26. Hiltegundis s. Oleman Konrad’s — Gattin. Hilticari 788 : 16, 25. Hiltrudis s. Hone. s. Elsaß Herzog Liutfrid. Himeloltsheim 216, 20. Himmelspforten Celiporta, am Main b. Wirzburg? Konrad von — s. Franciskan. provinc. Hindisheim Hundensheim sü. w. Straßb. 331, 1. Hirm— Hyrm— vgl. Irm—. Hirmbreth 1143 : 70, 25. vgl. Straßb. Loc. Ilirminmaris s. Frankenreich Kanzlei. Hirt— s. Hürt—. Hisynmang Friedrich —, Straßb. Bürger 1201 : 115, 9. Hitherius s. Frankenreich Kanzlei. Bitten— vgl. Hütten—, Hiuneburc s. Hunenburg. 66 522 Hizekint — Höbet Hize— Hicekint 1040 : 46, 27. — 1040 : 46, 30. Hl— s. L—. Hochberg Hach— Hahcberc Ruine n. w. Wald- kirch i. Breisgau Heinrich von —, Markgraf, Rudolfi de Usenberg gener 1256 : 299, 23; 31. ders.? der Markgr. von — 1263 : 411, 14. 1266 .- 464, 10. Hochfelden —velden —velt Hohfelden —velden ö. Zabern. Burchard von —, mil. Straßb. min. 1246 : 231, 29. 232, 22. Hedwig von — s. Snabel’s Hugo — Gattin. Otto von — 1264 : 429, 5; 10; 38. Symund von —, mil. 1259 : 336, 16. 1265 : 453, 16. Werner Criec von — 1259 : 336, 17. 1263 : 403, 1. Hochstaden Hohcstaden Hostado abgegang. Burg sü. w. Bonn Grafen von — Liutheger 1236 : 193, 37. Theoderich 1192 : 107, 4. Hoden Sifrid — s. Griesheim vill. Hodolberto s. Odalberto. Hönheim Honheim n. Straßb. 185, 7. Hohenheimveit Honheimvelth 71, 30. 76, 28. 138, 28. Hördt Herdensis ö. Landau Kloster 324, 2. Hofweier Hofewilre —venwiler —vewilr —vewilre —viwilre —wiwilre sü. w. Offenburg Ulrich von — s. Straßb. Münst. fratr. u. dapif. Hob— vgl. Hoch—. Hohbarr Borre (vgl. Borrer) Ruine sü. w. Zabern 96, 33. 365, 31. Conrad u. Cuno, servientes cellerarii von — s. Griesheim vill. Heidenricus von — s. Straßb. Münst. fratr. Merboto von — [1141 — 43 ] : 68, 24. Hohenburc —bürg Hohenberg ö. Rottweil Burchard von —, Graf 1192 : 108, 1. der O di lienberg n. w. Barr 44, 11. vgl. Hugo. Kloster 97, 24. 105, 37. 169, 37. 186, 35. 289, 38. 439, 35. Ruine sü. Nothweiler a. d. Grenze v. Pfalz u. Eis. Symund von — 1263 : 406, 1. Hohenforst sü. w. Bitsch Kloster 167, 6. 176, 40. 190, 2. Hohenhart abgegang. Burg ö. Wiesloch in Baden Konrad von — 1160 : 91, 17. Hohenheim s. Hönheim. Hohenloc Otto — 1251 : 258, 13. Hohenlohe Honlo abgegang. Burg sü. w. Dffenheim in Franken Andreas von — s. Deutschorden fratr. Hohenstein Hohinstein abgegang. Burg n. w. Albrecht von — 1264 : 419, 13. 429, 3 ; 38. Burchard von —, mil. 1262 : 369, 7 ; 17; 29. 1263 : 372, 15. 404, 37. 1264 : 424, 26. 425, 3; 9. 429, 17; ff. 430, 9. 1265 : 448, 27. 1266 : 464, 3. Waltram von —, Rudolf Canis’ Sohn 1265 : 452, 28. seine Mutter Gunther’s von Landsberg Tochter s. Straßb. Franciskanerinnen sor. Landsberg, seine Schwester Agnes s. ebd. die Herren von — 1231 : 176, 39. der — [ 1262 ] : 374, 1. Hoygierus Johannes — s. Straßb. cons. Holland —landia Arnold von — s. Deutschland Kanzlei not. u. Wetzlar prep. Holzheim Halcei— Holtzheim an der Brensch sü. w. Straßb. 163, 37. 192, 8. 330, 36. 358, 11. vgl. Straßb. Loc. Diether von — 1263 : 400, 30. Hon— vgl. Hön— u. Hohen—. Honau —augensis —augia —augiensis —auwia — auwiensis —erugia —ogensis —ougensis —owe Argent. dioc. in Baden n. ö. Straßb. 112, 32. 343, 31. Kirche altare publicum 112, 26. chorus 113,1. Capitel 3, 11. 112, 18. 153, 1. 162, 8; 19. 187, 7. 215, 38. 263, 13. 293, 32. 343, 29. 440, 5. cantores Ulrich 1199 : 1 1 3, 5. C. 1225 162, 1. chorus 112, 27. custos Konrad 1199 : 113, 5. ders.? 1228 : 168, 1. decani Albert 1199 : 113, 4. H. 1191 : 106, 2. J. 1225 : 162, 1. fratres canonici Albert 1199 : 113, 6. Berthold diaconus 1199 : 113, 6. Konrad 1199 : 113, 6. Diether 1199 : 113, 6. Gerung diaconus 1199 : 113, 5. Hugo diaconus 1199 : 113, 6. Rudolf diaconus 1199 : 113, 6. prebendarius 112, 17. prepositi 112, 24. Albert (von Schneckenburg?) 1199 : 113,3. Ochsenstein Berthold von — 1208 : 121, 23. 1209 : 122, 34. 123, 3. 1218 : 133, 4 ; 30. 1221 : 153, 6. 1233 : 187, 15. Schneckenburg Albert senior von — 1160 : 91,10. [ 1162 ]: 91, 37. procurator vel sindicus 1260 : 344, 4. scolastici Albero 1199 : 113, 5. Karl 1228 : 168, 1. Otto 1257 : 307, 29. 1266 : 462, 25. Vögte 187, 26. 188, 10; ff. Egelolf von Mundingen 1233 : 187, 8. Werner, Straßb. Marschall 1221 : 153, 2. Honorius s. Rom. cur. Päbste. Horburg —burch ö. Colmar 91, 38. Berthold von —, Konrad’s Sohn s. Straßb. Münst. fratr. Konrad von —, nobilis 1247 : 236, 25. seine consanguinei ebd. sein Sohn s. Berthold. Walter von — 1156 : 87, 14. Horcholfus servus, seine Söhne Angilolfus u. Halidolfus u. seine Tochter 774 : 9, 30; 31. vgl. Straßb. Loc. Horebarth Ulrich —, Straßb. Bürger 1201 : 115, 10. Hornberg —berc auf d. Schwarzwald an der Gutach Ebelin von —, Straßb. Bürger ? 1266 : 463, 8. Hostado s. Hochstaden. Hothefridus s. Gottfridus. Höbet Sifrid — 1264 : 435, 36. Houbitabe — Hugshofen 523 Houbitabe Wolfram — 1261 : 358, 32. Hov— How— vgl. Hof—. Howemesser Hawenmezer Rudolf —, Conradi Cagonis frater 1249 : 247, 32. 1259 : 340, 7. 1263: 403, 33. 408, 15. 1265 : 452, 15; ff. vgl. Straßb. Loc. sein Sohn s. Lenbelin. Hr— vgl. R—. Hrihcharius 791 : 17, 9. Hruodolahi 801 : 18, 1. Huc s. Hugo. Hudone 733 : 4, 24. 739 : 5, 5. [739] : 5, 14. Hiirtigheim Herthenkein Hirtenkeim —cheim Hirtunghaim —heim n. w. Straßb. 16, 11. 112, 30. 230, 2. 344, 15. 452, 38. Regenold von —, Straßb. min.? 1147 : 81, 27. Hüttendorf Hitten— Hutendorf w. Hagenau 42, 4. Eberhard von — 1249 : 249, 40. Hüttenheim Hitten— Hutinheim sü. w. Benfeld 45 not. 3. 65, 9. dispensator 105, 17. plebanus Burchard 1259 : 326, 12. capella superior plebanus 105, 8. Hartung 1191: 105, 20. eapellam tenuerat Eberhard von Jungingen 1191 .- 105, 23. Huges— Hugis— vgl. Haus—. Hughilahaim, Hugelsheim sü. w. Rastatt? 16, 11. Hugo Hüc Hug Hüg Hugelinus Hugo s. Ahswilre. s. Altewilre. s. Ballbronn Otto von —. s. Basel cant. u. Schönenwerd can. s. Berstett. s. Bietenheim. Konrad’s, Domherrn von Straßb., Bruder f [ 1141—1143 ] : 68, 7. s. Küttolsheim. s. Dagsburg. mil. de Dettweiler genitus f [1007] : 44, 4; 9. 45, 2. seiner Schwester Sohn s. Hunfrit de Italia natus. s. Drusenheim. s. Düttelnheim Friedrich von —. Erbo’s, des Sängers von St. Thomas zu Straßb., Bruder 1258 : 322, 10; 11. s. Freiburg, s. Oieudertheim, s. Grüsce. s. Güldin. s. Gugenheim. comes Hohenburc regnans f [nach 1007] : 44, 11. s. Honau fratr. s. Huschilere. s. Lencherdingen. s. Löselin. s. Lützelstein, s. Lupstein, s. Luttenheim cust. s. Mittelhausen, s. Mors. s. Murbach Äbte, s. Mutzig. s. Offenheim Friedrichs von — Brüder, s. Olwisheim ders.? s. Olwisheim villicus. s. Rathsamhausen. s. Ripelin. s. Rom. cur. Card, presb. tit, s. Sab., leg. u. poenit. sein capellanus 1251 : 270, 12. s. Rumersheim. s. Schiltigheim. s. Sens St. Johannes Abt. s. Snabel. s. Stein. s. Steinburgetor. s. Stollo. Graf 951: 31, 15. 956: 32, 20. vgl. Straßb. Loc. Straßb. Bürger (wieviele?) 1216 : 131, 8. sein Bruder s. Eberhard, Straßb. Domdecan. 1227 : 165, 6. sein Bruder s. Wolpero. thelonearii filius s. Straßb. cons. des St. Mar. Magdal. Klosters amicus 1256: 298 37. 1199: 113, 13. 1200: 114, 2. 1215: 129, 32. s. Straßb. St. Arbogast cell, s. Straßb. St. Arbogast prep. s. Straßb. Francisk. fratr. s. Straßb. Hospit. fratr. s. Straßb. Münst. fratr. s. Straßb. s. Petr. jun. fratr. s. Straßb. St. Stephan capell. ders.? s. ebd. fratr. s. Straßb. St. Thomas cell. (mindestens 4 verschiedene) s. Straßb. St. Thomas dec. fratr. u. St. Aurel, pleb. fratr. u. Gugenheim sacerd. fratr. port. seine Schwester s. Sabina, mag. s. Straßb. St. Thomas regel. u. coqu. preb. s. Straßb. Bisth. bischöfl. capell. u. Dambach pleban. Straßb. min. (wieviele ?) vgl. Straßb. burcgrav., scult. u. thelon. u. Straßb. Bisth. dapif. (3 verschied.) 1129 : 62, 6. senior 1132 : 63, 36. junior 1132 : 63, 36. albus 1148 .- 82, 22. mil. 1154 : 84, 26. seine Brüder s. Konrad u. Heinrich. 1097 : 51, 10. 1100 : 52, 32. 1109 : 55, 23. 1109 : 55, 24. 1109: 55, 26. [1119] : 60, 2. 1122 : 60, 33. 1137 : 66, 6. 1143 : 71, 7 ; 8; 10; 20. [1143] : 73, 28. 1147 : 81, 26. s. Tantz. Treverensis s. Straßb. Münst. fratr. s. Tunebolder. s. Vendenheim. s. Walch. s. Weltringen. s. Westhofen. s. Wizbrettelin. s. Wolfs Burchard — Sohn. s. Zorn. * 871 : 26, 6. — 910 : 30, 1; 22. — 956 : 32, 21. Graf 1039: 46, 7. seine Grafschaft 1040: 46, 24. desselben ? Allod [nach 1003] : 42, 3. longus. seiner Schwester Söhne 1240 : 203, 12. mil. 1242 : 213, 25. Hugshofen Hugeshoven Hugoniensis im Weilerthal n. w. Schlettstadt Abtei 48, 13. 66, 22. 199, 2. 440, 3. Äbte Adelhoch 1145 : 79, 29. Konrad 1138 : 67, 2. Johannes 524 Hugsweier Hugsweier Hugesuuilare in Baden n. w. Lahr 43, 33. 44, 35. Hüneburc s. Hunenburg. Humbertus Hümbertus Humbrect —breth —prettus Hunbertus —brech Hupertus Umbertus s. Besangon Erzbischöfe. medicus, natione Longobardus, Straßb. Bürger 1187 : 101, 22. vgl. Straßb. Loc. seine Gattin Bertha inclusa 1187 : 102, 6. sein Sohn s. Humbert. Humberti medici filius s. Straßb. s. Petr. jun. fratr. Straßb. min. (wieviele ?) Gottfrid’s Sohn 1161 : 92, 27. 1097 : 51, 10. 1109 : 55, 24. 1116 : 56, 16. 57, 9. [1119] : 60, 3. 1122 : 60, 33. 1129 : 62, 6. s. Zidelarius. Humfridus s. Hunfrit. Hun— vgl. Hum— u. Hin—. Hundsfelden Hunes— Hunis— Huns— Hünsvelt abgegang. Dorf am rechten Bheinufer oberhalb Straßb. 299, 25. 331, 2. Localität Otericheshöwe 299,25. vgl. Otterswörth. Heinrich von — 1219: 143, 12. vgl. Anselm, Straßb. Vogt. Marquard von — 1219 : 143, 12. vgl. Anselm, Straßb. Vogt. Rudeger von —, Dlrich’s Sohn, wol Straßb. Bürger 1252 : 273, 6. 1266 : 463, 8. Rudolf von — s. Straßb. Bisth. Vögte, einer von — s. Straßb. Bisth. Vögte. Hunenburg Hiune— Hüne— Huneburc —burch Ruine sü. ö. Lützelstein. Eonrad von — s. Straßb. Münst. fratr. u. Straßb. Bischof Eonrad II. Heinrich von — s. Straßb. Bisth. Vögte, sein Bruder s. Ludwig. Ludwig von —, Heinrich’s Bruder 1192: 108, 2. 1196 : 110, 14. ders.? s. Straßb. Münst. fratr. Lugardis von — 1253 : 286, 2. vgl. Straßb. Franciskan. soror. u. Eberhard, Straßb. Marschall. Hunfrit Humfridus Hünfrit de Italia natus f [nach 1007] : 43, 34. vgl. Hugo de Lettweiler genitus. s. Straßb. Münst. fratr. u. Ravenna Erzbisch, seine Schwester Adelheid [1052] : 47, 1. deren Einder ebd. Hunolt u. sein Sohn Hilmunt 780 : 15, 30. Hunzolfeshaim 16, 11. Hupertus s. Humbertus. Hurningen s. Herrlingen. Hurretzeres filiaster s. Sigelo. Hus— vgl. Haus—. Huschilere Hugo cecus dictus — 1261 : 349, 1. vgl. Straßb. Loc. Hut— s. Hütt—. Huz— vgl. Haus—. I. J. Y. J. s. Honau dec. J. clericus s. Straßb. Münst. fratr. J. s. Straßb. s. Petr. jun. cell. J. colonus dominorum, wol des Straßb. St. Thomas- capitels 1260 : 347, 7. Jac Mut s. Rom. cur. Ranzlei. Jacob Jacobus s. Rempff. s. Neuenburg Schultheiß. s. Neuweiler Äbte. minor s. Rom. cur. Ranzlei. s. Rom. cur. Card, bisch, v. Tusculum. s. Schönau. Straßb. Bürger 1263 : 407, 38. s. Straßb. Münst. fratr. s. Varsberg. Ichenheim sü. w. Offenburg 331, 3. Ichtratzheim Dhtraht— Uhtrats— Uhtrats— Uh- tratzheim n. Erstein Anselm von — 1263 : 403, 2. 1265 : 447, 23. Otto von — 1264 : 423, 13; 38. Jerusalem Iherosolima 81, 10. vgl. Johanniter. Rönig Friedrich s. Deutschi. Raiser Friedrich II. Ig— s. Ing—. Ilchicha Bliche, Illzach n. Mühlhausen? comitatus 1, 9. 111 Alle Alsa Alse lila Ylla mündet unterhalb Straßb. i. d. Rhein 11, 40. 20, 40. 330, 28. 475, 29. Illkirch lila— Illechirecha Yllekiriche Illenchirchen —kirchen sü. w. Straßb. 20, 41. 44, 1; 23. 94, 8. 101, 28. 138, 23. Ilumudesheim (schwerlich Imsheim n. ö. Zabern) 48, 4. Ymago s. Bild. Imbriaca s. Embrach. Imma —minun u. ihr Sohn 778 : 14, 30. vgl. Straßb. Loc. Inferno, wol Straßb. Loc., Berthold de —, min., des Straßb. Domcapitels ? 1266 : 460, 10. Ingelheim Ingelin— Ingilenheim zw. Mainz u. Bingen 18, 23. 35, 13, Ingemarsheim Igemateisheim Igmars— Ingemars- hein abgegang. Dorf zw. Ober-Ehenheim u. Bischofsheim 160, 30. 268, 30. 330, 37. 453, 2. archipresbyter de — 1230 : 172, 20. Ingoldus Ingolt wol Straßb. min. 1105: 53, 8. * 871 : 26, 6. Ingrammus magister [1185 — 1189] : 104, 10. Innenheim n. ö. Ober-Ehenheim Johannis von — s. Molsheim Geschworn. Innocencius —tius s. Rom. cur. Päbste. Intenheim 81 not. 1. Interamnia s. Terni. Johannes Hanns Hans Joannes —han —hannis —hanns —hans s. Achenheim, s. Altorf cell, s. Bietenheim. s. Bischof, s. Rageneck. s. Ralp. s. Regilin. s. Colmar scult. s. Rrucha. s. Crumbe. s. Durlander. s. Ehenheim Burchard’s von — Erben. Johannes — Junta 525 s. Epfig. s. Erenberg. s. Frankenstein, s. Gengenbach scult. s. Geta. s. Gressweiler. s. Hagartsrode. s. Hezel. s. Hoygierus. s. Innenheim, s. Ittenheim. s. Lampertheim, s. Lenzelin, s. Molsheim sacerdos. s. Morledingen. 8. Offenheim Friedrich’s von — Neffe, s. Pfanfelin. 8. Quinsin. 8. Reizero. s. Riegel. 8. Rom. cur. Kanzlei. s. Rom. cur. Card, bisch, von Sabina. s. Rom. cur. Card. diac. s. Nicolai. 8. Rom. cur. Card, presb. tit. s. Laurentii. s. Rom. cur. Card, presb. tit. s. Praxedis, s. Saarburg, s. Saxo. s. Saxo’s Bruder, s. Schilt, s. Schöneck. 8. Schwarzach cust. 8. Stein. Straßb. Bürger (wieviele ?) Erbonis judicis filius, mil. 1227 : 166, 40. 1230 : 173, 7. vgl. Straßb. cons. u. Hospit. rect. s. Straßb. burcgrav. Lamprehtz sun 1245 : 229, 36. vgl. Straßb. cons. Syfridz bruder 1249 : 247, 35. Friderici frater 1252 : 273, 4. Rudolfs Sohn s. Straßb. cons. u. thel. vgl. Straßb. Loc. Cornere. Wipert’s Sohn s. Straßb. cons. Friderici natus s. Straßb. cons. jenseits der Brensch, Erbo’s j. d. B. Sohn 1263 : 408, 32. vgl. Straßb. cons. Cnno’s Sohn (nur einer ?) 1265 : 451, 5. vgl. Straßb. cons. 1220 : 152, 2. 1225 : 158, 2. Hageno’s Sohn, scolaris, zu Straßb. ? 1263 : 407, 21; 35. s. Straßb. St. Andreas pleban. s. Straßb. St. Arbogast prior. s. Straßb. St. Arbogast fratr. ders.? s. ebd. cell, s. Straßb. Francisk. guard. clericus Conradi fabri filius s. Straßb. Hospit. fratr. s. Straßb. s. Laurentii vicar. s. Straßb. s. Petr. jun. cell. archipresbyter s. Straßb. s. Petr. jun. dec. u. Wolfisheim pleban. s. Straßb. s. Petr. jun. fratr. s. Straßb. s. Petr. jun. prebend. 8. Straßb. St. Thomas fratr. wol nicht ders. s. ebd. cant. scripba s. Straßb. St. Thomas fratr. s. Straßb. St. Thomas port. s. Straßb. s. Trinitas prep. Straßb. min. (wieviele?) Wanhard’s Sohn 1156 : 88, 2. 1129 : 62, 5. 1137 : 66, 6. 1143 : 71, 20; 33. 72, 30. [ 1143 ] : 73, 27. 1144 : 78, 23. 1146 : 80, 23. 1148 : 82, 22. 1156 : 89, 24. s. Stubenweg. s. Swartz. s. Ottenheim Burchard’s von — Sohn, s. Westerman’s Friedrich — Söhne, s. Westerman’s Friedrich — Sohn Gerhard, s. Wilsberg, s. Wolxheim. * 871 : 26, 6. St. Johann n. Zabern Frauenkloster 440, 1. Johanniter s. Johannis Ierosolomitani fratres s. Dorlisheim. s. Sulz. Jordanis s. Leberau prep. Jordanus, mag. s. Rom. cur. Kanzlei, s. Ypolitus Yppolitus s. St. Pilt. Irimfridus [965 — 991 ] : 38, 21. Irmengardis Yrmen— Hirmin— Hyrmingardis s. Frankenreich Kaiser Lothar I. vgl. Straßb. Loc. s. Sturm’s Heinrich — Gattin. Irmendrudis s. Locus’ Peregrin — Gattin. Irslingen Urselingin n. Rottweil Egelolf von — 1185 : 100, 34. vgl. Gotenburc. sein Sohn s. Straßb. Münst. fratr. Isanpreht —prehet —prhet presbyter 888 : 28, 2. Isenbart Ysenbart s. Westhofen. Isenburg Schloß w. Ruffach 1, 2. Isinhart 1039 : 46, 3. 1040 : 46, 27. s. Benzo. Iso 1116 : 56, 34. Istein am Rhein n. Basel 216, 38. Ita s. Heinrich cistarius, Straßb. Bürger. Italia Ytalia 21, 17. 43, 34. 97, 29. 100, 35. archicancellarii s. Cöln Erzbischöfe, s. Hunfrit. Ytenwilre s. Ittenweiler. Ittenheim Uten— Utenheim w. Straßb. 45 not. 3. 81 not. 1. 105 not. 2. s. Kind. Johannes von — 1264 : 424, 17. 425, 10. 435, 8; 13; 38. 436, 2; 8. Ittelnheim Uddelnheim n. w. Straßb. 216, 19. Ittenweiler Ytenwilre sü. Barr Kloster 440, 6. judei s. Straßb. Judeus Burchard — 1236 : 194, 23. Heinrich —, Marquard’s Sohn, Straßb. Bürger? f 1249 : 247, 2. seine Wittwe Agnes 1249 : 247, 7. Marquard — 1249 : 247, 6; 12. vgl. Straßb. Loc. sein Sohn s. Heinrich. Judex s. Erbo judex. Judinta s. Lupstein. Jftche Konrad — 1263 : 400, 38. Jungingen —ginge —gingin n. Ulm Eberhard von — s. Straßb. Münst. cust. u. prep. u. Hüttenheim capell. Inhaber. Eberhard von — s. Straßb. Münst. fratr. u. s. Petr. jun. prep. Junta s. Eckbolsheim Hartmann von —. Erbonis judicis soror, zu Straßb. ? f 1250 : 255, 3. 526 Junta — Lenzelin s. Hageno’s Tochter, s. Scholcelin’s Töchter, s. Straßb. St. Agnes prior. s. Straßb. St. Katherina prior. Justingen bei Schelklingen w. Ulm Anselm von — s. Deutschland marsc. Juta s. Monachus’ Gottfrid — Gattin. Jutenheim 45, 26. vgl. not. 3. L. L. s. Straßb. St. Stephan fratr. Ladenburg Lobedenburk am Neckar Regiubodo von — 1160 : 91, 17. Lampertheim —perheim —perthein —perthem n. w. Straßb. 67, 41. 71, 10. 76, 22. 84, 23. 116, 3. 138, 23. 220, 38. 302, 3. 330, 3b. 459, 2. scultetus 302, 15. plebanus Werner, Werner Kalp’s Sohn [ 1202 ] : 117, 15; 17. Konrad Zurner von — 1264 : 443, 18. 1265 : 448, 32. Dietrich von — 1264 : 420, 15. Heinrich von — 1233 : 186, 1. Johannes von — 1264 : 434, 36. 436, 34. Walter von —, Straßb. Bürger? 1266 : 464, 15. Lampertus —preht s. St. Aurelien. s. Ehenheim, s. Gyrsperch. s. Schweinheim. wol Straßb. Bürger, sein Sohn s. Johannes, diaconus zu Straßb. 1221 : 154, 38. s. Straßb. St. Stephan fratr. presbyter 1238 : 200, 5. Landolfus —dulfus s. Como Bischöfe. 780 : 15, 23. vgl. Straßb. Loc. Landsberg Landesberc —berg —perc Landisberc —perg Ruine n. w. Barr Belima von —, Gunther’s Tochter 1251 : 268, 34. Konrad Kunz von —, Gunther’s Sohn, mil. 1251 : 268, 33. 1253 : 282, 22. 1260 : 346, 6; 17. 1262 : 366, 31. 376, 28. 379, 34. 380, 15; 34. 1263 : 400, 6. 404, 38. 406, 21; ff. 1265 : 453,13. Eberhard von — (2 verschied.?) Gunther’s Bruder, Straßb. min. 1236 : 194, 34. 1239 : 201, 31. 202, 2. 1251 : 268, 7. vgl. Straßb. Loc. Lentfrid’s Bruder, Straßb. min. 1244 : 221, 9. Lentfrid’s Sohn 1251 : 268, 34. 269, 2. 1260 : 346, 8. Egelolf von —, Gunther’s Sohn 1251 : 268, 33. s. Straßb. s. Petr. jun. fratr. Gerina von —, Gunther’s Tochter (mit Gertrud identisch ?) 1260 : 346, 6. Gertrud von —, Gunther’s Tochter 1251 : 268, 34. vgl. Gerina. Günther von —, Eberhard’s Bruder, mil., Straßb. min. 1230 : 172, 1. [ 1223 — 1232 ] : 182,1. 1233 : 187, 2. 1236 : 194, 33. 1239 : 201, 31. 202, 2. 1251 : 268, 7. f 1260 : 345, 30. 1265 : 452, 34. vgl. Straßb. Loc. seine Gattin Beligina 1230 : 172,1. f 1251 : 268, 8. seine filii minores 1260 : 346, 17. seine Söhne s. Konrad Egelolf Günther Lent- frid Werner, seine Töchter s. Belima Gerina Gertrud Susanna u. Hohenstein Waltrauds von — Mutter. Günther von —, Gunther’s Sohn 1251 : 268, 33. 1259 : 333, 15; 25. 1260 : 346, 6; 17. 1262 : 376, 28. 379, 34. 380, 15; 34. 1263 : 406, 17; 26. 408, 37. 410, 1. 1265 : 453, 13. Lentfrid von — (2 verschiedene?) Eberhard’s Bruder, Straßb. min. 1244 : 221, 9. Gunther’s Sohn f 1251 : 268, 34. sein Sohn s. Eberhard 1236 : 195, 30. Susanna von —, Gunther’s Tochter s. Straßb. Francisk. soror. Walter von — 1262 : 376, 28. 379, 34. 380, 16 ; 35. 1265 : 453, 16. Werner von —, Gunther’s Sohn, mil. 1251 : 268, 33. 1260 : 346, 6; 17. 1262 : 376, 28. 379, 34. 380, 16; 34. 1263 : 406, 17; 26. 1264 : 437, 2; ff. 1265 : 453, 13. Langisesuuilare 44, 11. Langobardi —barthi s. Longobardia. Lantfridus s. Lentfrid. Lapide de — s. Stein. lapidea de — porta s. Steinburgetor. Laufen s. Loife. Laurishamensis s. Lorsch. Lautenbach an der Lauch w. Ruffach Capitel 105, 2. 117, 33. Lauter Lutra Nebenfluß des Rheins im Unt.-Els. 9, 27. Lebelin Leibelinus Konrad — s. Straßb. St. Thomas cust. u. Straßb. Bisth. procurat. Heinrich —, Straßb. Bürger 1201 : 115, 9. Leberau —ahe w. Schlettstadt Kirche 67, 19. conventus 96, 14; ff. prepositus Jordanis 1176 : 96, 9. Leiningen Liningen sü. w. Worms Emicho’s von — Grafschaft 1160 : 90, 27. Simon, Graf von Dagsburg u. — 1226 : 162, 36. 1227 : 163, 34. 1228 : 167, 32. der Graf von — 1237 : 197, 20. [ 1240 — 1250 ] : 282, 35. Leitreche Konrad — mag. s. Straßb. St. Thomas fratr. vgl. Straßb. Loc. Lenbelin Howemessers sun 1263 : 404, 25. Lencherdingen, Lörchingen sü. w. Saarburg ? Hugo von — 1264 : 414, 12. Lentfrid Laut— Len— Lentfridus s. Landsberg, s. Reutenburg. s. Steinburgetor. Straßb min. u. Bürger 1129 : 62, 7. (mindestens 2 verschied.) s. Straßb. Münst. cant. s. Straßb. Münst. fratr. s. Uttenheim. * 778 : 14, 1. Lenzelin —celinus —czelinus —tzel —tzelin —tzelinus —tzlin Heinrich Lencelini filius 1230 : 174, 38. ders.? 1260 : 344, 28. vgl. Straßb. cons. Johannes —, Rudolfs Sohn s. Straßb. cons. Rudeger Lencelini filius 1246 : 231, 30. vgl. Straßb. cons. sein Bruder s. Rudolf. Lenzelin — Longobardia 527 Rudolf Lencelini filius 1225 : 157, 33. 1230 : 174, 38. 1233: 183, 4 ; 23. 1243: 216, 30. 217, 14. 1244 : 221, 16. 1245 : 229, 33. 1246 : 230, 17. 231, 30. 232, 24. 1247 : 236, 12. 1248: 240, 13. 1249: 250, 6. 1250: 252, 26; 38. 1252: 274, 30. vgl. Straßb. cons. u. officiat. seine Gattin Bertha 1233 : 183, 4. sein Bruder s. Rudeger. Rulin — 1259 : 340, 38. vgl. Straßb. cons. Leo s. Rom. cur. Päbste. Leoboino * 778 : 14, 12. Leodoberto 728 : 3, 33. Leodofredus s. Liutfridus. St. Leonhard w. Ober-Ehenheim Argent. dioc. Abtei 55, 20; 34. 64, 19. 128, 2. 440, 5. Abt 128, 10. ders.? prelatus 181, 30. Erbo 1134: 64,31. administrator Reinhard von Thengen 1214: 128,3. 1220: 148,1. patronus 181, 13. Vogt 148, 3. 181, 8. Leselinus s. LSselin. Leutesheim Lutensheim in Baden n. ö. Straßb. 188, 3. Libulfus presbyter 728 : 3, 24. Licenzio * 778 : 14, 7. Lichtenberg —berch Liehtemberg —tenberc —tenberg —tinberc —tinberg Liestemberc Liesten— Lietenberch Liethenberc —berg Listenberg Litenberch im Unt.-Els. w. Offweiler Konrad von — s. Straßb. Münst. fratr., Metz can., Oberhofen eccl. rect. u. Surburg prep. Heinrich (I) von —, Ludwig’s (I) Bruder, mil. 1219 : 145, 3. 1224 : 156, 2. 1226 : 162, 30; 40. 163, 38. Heinrich (II) von —, Ludwig’s (I) Sohn 1249 : 249, 15. 1256 : 299, 32. 1260: 345, 16. 1261 : 352, 21. 365, 30. 1262 : 376, 1. 384, 1. 1264 : 441, 11. vgl. Straßb. Bisth. Vögte. Ludwig (I) von —, Heinrich’s (I) Bruder, mil. 1219 : 145, 3. 1224 : 156, 2. 1226 : 162, 30; 40. 163, 10; 38. 1228: 167, 34. 1232: 178, 28. 1236: 193, 38. 1247: 236, 6. f 1259 : 337, 5. vgl. Straßb. Bisth. Vögte. Ludwig (H) von —, Ludwig’s (I) Sohn 1249 : 249, 16. 1256: 299, 32. 1260: 345, 17. 1261 : 352, 21. 365, 30. 1262 : 376, 1. 384, 1. vgl. Straßb. Bisth. Vögte. Ludwig (III) von —, der junge 1263: 389, 32. Rudolf von — s. Straßb. Münst. fratr. u. St. Thomas prep. f 1259 : 327, 7. der Herr von — 1243 : 216, 7. die Herren von — 1252: 273, 11. 274, 1. 275, 1. 1255: 293, 36. 1261 : 350, 21. 353, 20. Liebenceller Liebecellere Liebencellarius —lere Liebenzeller —zheilleir Liebinceller Reinbold Virnekorn genannt —, mil. [1253] : 288, 39. 1255 : 292, 32. 296, 27. 297, 9. 1258: 318, 23. 323, 26; 34. 1259 : 340, 36. 1261: 359, 12. 1263 : 406, 22 ; 24. 409, 22. 419, 19. 1264 : 424, 33. 429, 8. 432, 34. 435, 10. 1265 : 445, 36. 1266 : 464, 14. s. Straßb. cons. vgl. Virnekorn. Limbel Limbil Limbli Simon — von Epfig j 1225 : 156, 10. 157, 12. Wittwe Hedwig 1225: 156, 10. 157, 12. Sohn Rudolf 1225 : 156, 21; 26. 157, 13. filii minores 1225 : 156, 23. 157, 13. Schwiegersohn Rudolf 1225 : 156, 21; 26. 157, 13. Simon — von Epfig 1264 : 419, 12. 421, 19. 434, 9; 12. 444, 12. Limersheim Lumarshein — ereshen n. w. Erstein 21, 2. 42, 7. Lingolsheim Lingolvesheim sü. w. Straßb. 331, 1. Inningen s. Leiningen. Linsinda Lintsinda secunda s. Straßb. St. Stephan Äbtiss. Lyon Lugdunum Lugudunum 222, 3. 224, 8; 35; 39. 225, 18. vgl. not. 1. 226, 2. 228, 34; 35. 232, 33. 234, 13 ; 29. 235, 2. 236, 21; 27; 34. 237, 21. 238, 23; 39. 242, 3; 20. 243, 5; 42. 245, 20; 39. 246, 2; 13. 250, 14. 251, 4; 22. 263, 34. 265, 14. 266, 36. Lipsheim Liutpoldsheim Lupoltshem Lupolz— Lupotesheim Lupotes— Lupotheshen Lutpo- tesheim an der Andlau n. Erstein 21, 2. 42, 7. 94, 8. 199, 25. 330, 35. villici Sigebodo 1238 : 200, 12. qui custodiebat primitus 1238 : 200, 10. plebanus 1234 : 189, 16. Listenberg Litenberch s. Lichtenberg. Liu— vgl. Lu—. Liupoldus Erzbischof s. Deutschland Kanzlei archicanc. Liutbertus Liut— Luttpertus s. Deutschland Kanzlei archicanc. Frankenreich Kanzlei. Liutfridus Leodofredus s. Eisass Herzoge. Liutharius 788 : 16, 24. Liuthart Luithart Lutthardus * 871 : 26, 5. — 898 : 29, 16. — [965—991] : 38, 18. Liuthegerus s. Hochstaden. Liutolfus Lutolfus s: Schwaben Herzoge. Liutpoldsheim s. Lipsheim. Lobedenburk s. Ladenburg. Locus Peregrin —, Ober - Ehenheimer Bürger f 1242 : 213, 7. seine Wittwe Irmentrud 1242 : 213, 7. Söhne Peregrin, Sifrid, Wolfhelm 1242: 213, 13. Tochter Uthicha s. Straßb. St. Agnes soror. Lod— Hlod— s. Lud—. Löselin Lese— Löselinus Losch —lin —linus Lösenlin Konrad —, Straßb. Bürger 1197 : 111, 24. Hugo — 1258 : 325, 11. vgl. Straßb. cons. Ulrich — 1220: 146, 35. 150, 40. 1233 : 183, 22. vgl. Straßb. cons. Lörchingen s. Lencherdingen. Löwen Lovania —niensis 285, 2. judex scabini jurati et communitas 458, 17. Bürger oppidani cives Hagartsrode Johannes von — 1266 : 458, 25. Monachus Gottfrid — f 1266 : 458, 18. seine Gattin Juta 1266 : 458, 17. Loife, Laufen am Neckar? Conrad von —, s. Straßb. Münst. fratr. Lon s. Looz. Longobardia Langobardi —tlii Longobardus 90, 12. König s. Frankenreich Kaiser Karl, s. Humbert medicus. 528 Looz — Mailand Looz Lon n. w. Lüttich Arnold von —, Graf 1129 : 62, 1. Lorsch Laurishamensis ö. Worms Abtei 17, 37. Abt Heinrich 1160 : 91, 18. Loscebrant Nicolaus — s. Saarburg Bürger. Losei—• s. Lösel—. Lotharius Cloth— Hlot— Hloth— Lötarius s. Ahr. s. Deutschland Kaiser, s. Frankenreich Kaiser. Lothringen Lota— Lotharingia Herzoge Matthäus I 1156 : 87, 13. Matthäus II 1226 : 162, 29. 1232 : 178, 38. Theobald 1219: 137, 11. 1229: 170, 15. Lö— Hlö— s. L6— Lo— Lu—. Louhegazzen Werner von —, Straßb. min. 1244: 221, 11. Louchman Hartung —, wol Straßb. Bürger 1233 : 186, 1. Lovan— s. Löwen. Luc— vgl. Lütz— u. Lug—. Lucius s. Rom. cur. Pähste. Ludewig Hlodevv— Hlodew— Hlödew— Hludouu— Hludow— Lodew— Lodewicus Lodoycus Ludewic —wicus —wichus Ludov— Ludouu— Ludow— Lüdew— Luodewicus s. Bergheim, s. Kage. s. Deutschland Kais. u. Kön. s. Frankenreich Kais. u. Kön. s. Hunenburg. s. Lichtenberg, s. Marlenheim Sifrid von —. provocator 1251 : 258, 10. s. Rhein Pfalzgrafen, s. Scharrach. s. Schwaben Herzog Friedrich I Brüder, s. Stehelin. s. Straßb. Münst. fratr. Sueviensis s. Straßb. Bisth. Kanzlei, s. Thüringen Landgraf, s. Wirtemherg. mil. 1240 : 204, 30. Lützel Lucela im Ob.-Els. ö. Bruntrut Cister- cienserabtei 164, 23. Lützelburg Lucelburgensis —celenburch w. Zabern Grafen von — Heinrich 1261 : 353, 18. vgl. Arlon. Peter 1201 : 115, 23. Lützelstein Lützeln— Lutzein— Luzelenstein n. Zabern 154, 27. s. Beheim. Hugo von —, Graf 1223 : 154, 27. vgl. Ristein. Hugo von —, Graf 1263 : 410, 19; 29. 1264 : 441, 11. Luffenstein s. Lupstein. Lugardis Liugart Lucarda Lucgar— Luchardis s. Betschdorf. Helfenstein. Hunenburg. Sifrid, Straßb. Bürger. Lugdunum Lugudunum s. Lyon. Lü— Lui— s. Lin— Lu— Lü—. Lum— vgl. Lim—. Lumpe Heinrich —, der scliultheisce 1262 : 378, 16. Lü— Luo— s. Lu—. Lup— vgl. Lip—. Lupfen —pfe —phe —phen —pphe —pphen Ruine zw. Neckar u. Donau n. w. Tuttlingen, vgl. Straßb. Loc. Burchard von — s. Straßb. Münst. fratr. Heinrich von —, mil. f 1258 : 319, 35. sein Sohn s. Ulrich. Ulrich von —, Heinrich’s Sohn s. Straßb. Münst. fratr. einer von — s. Straßb. Münst. fratr. Ulrich. Lupstein Luffen— Lupfen— Lupphenst.ein ö. Zabern Cuno von —, wol Straßb. min. 1193 : 109, 16. Dietrich von — 1259 : 337, 11. Gozzo von — 1249 : 250, 1. Heinrich von — 1262 : 380, 1. Hugo von — 1249 : 250, 1. 1259 : 336, 17. Judinta von — u. ihr Gatte Cuno 1119: 58, 19. Lupus vgl. Wolf Ebelin — 1251 : 258, 14. Otto — von Ergersheim, mil. 1231 : 175, 23. Wolfhelm — von Ergersheim, mil. 1231 : 175, 23. Lut— vgl. Leut— Liut—. Luto Heinrich de — u. sein Sohn, Straßb. Bürger 1229 : 171, 34. Lutoldus Liutolt Lütoldus s. Ehenheim Loc. s. Straßb. St. Thomas fratr. 1061 : 48, 27. 1061 : 48, 29. Lutpotesheim s. Lipsheim. Lutra s. Lauter u. Kaiserslautern. Luttenbach —tembach —tenbach —tenbah —then- bach a. d. Fecht sü. w. Colmar Heinrich von —, mag. s. Straßb. Münst. fratr. Luttenheim Luthenhein ö. Zabern 215, 18. rustici Konrad 1243 : 215, 30. Folmar 1243 : 215, 30. Hartung 1243 : 215, 30. Hugo 1243 : 215, 17. Otto 1243 : 215, 31. Lutterich Luiterih Luter— Luttericus wol Straßb. min. 1097: 51, 9. ders. ? 1100 : 52, 31. * 871 : 26, 6. — 898 : 29, 16. Lutzein— Luzelenstein s. Lützelstein. M. Männolsheim Megen— Meginoldeslieim Meinoltz- heim Argent. dioc. sü. ö. Zabern 51, 17. 186, 40. 311, 22. judicans 312, 10. Pfarrer 186, 40. vicarius 312, 10. Rudolf von —, wol Straßb. min. 1193: 109, 16. St. Msergen im Schwarzwald ö. Freiburg Kloster 57, 38. magister coquinse s. Straßb. cons. Conrad. Magilindis u. ihre Tochter Ercalindis 762 : 6, 4; 5. vgl. Straßh. Loc. Magobardus archidiaconus 728 : 3, 29. Mailand Mediolanensis Erzbischof Milo 1192 : 107, 1. Mainz - Mauersmünster 529 Mainz Magunt.ia — tinensis —tinns Megenze Moguntia — tinus 37, 20. 53, 3. 357, 19. 474, 16. Bürgerschaft 357, 19; ff. Mainz Erzbisthum provincia 8, 1. ff-leies 183, 28. Clerus 263, 32. Erzbischöfe vgl. Deutschland Kanzlei archicane. Barto [nach 1003]: 41, 22. > Christian 1182 : 100, 36. Konrad 1192 : 107, 27. Lullus *773: 7, 9; 22. Babanus Maurus [nach 847] : 21, 37. Sigfrid II 1215: 128,39. Sigfrid III 1236: 193, 34. vgl. not. 1. Werner [1262] : 374, 16. 1262 : 386, 4. 1267 : 463, 35. 1251 : 263, 32. Malberg — berc in Baden sü. w. Lahr Meriboto von — 1221 : 152, 25. Walter von — 1263 : 411, 28. sein Bruder s. Gengenbach scult. Johannes. Manegolt —goldus s. Straßb. Münst. fratr. f [nach 1007]: 45, 5. — [1185—1189] : 104, 10. Mannelin Rudolf —, Straßb. Bürger 1201: 115, 7. Manno s. Straßb. St. Thomas fratr. u. prep. ders. ? s. Straßb. Bisth. Kanzlei, wol Straßb. min. (mindestens 2 versch.) Mannonis filius 1143 : 71, 18. vgl. Gelfrat. 1096 : 50, 15. — 1096 : 50, 15. 1089 : 49, 19. 1097 : 51, 9. 1100 : 52, 31. 1105 : 54, 1. 1109 : 55, 24. 1143 : 70, 27. 71, 18. f 1143 : 70, 35. vgl. 71 not. 1. Marbach —bacensis Marcbach Marpacensis —pach Basiliensis dioc. zw. Sulzbacli u. Ober- Morschweier sü. w. Colmar Kloster ordinis s. Augustini 103, 2; 35. 156, 12. 157, 2. 161, 39. 226, 23. 253, 33. 289, 38. 325, 10. 413, 15. 481, 22. vgl. Straßb. Loc. Äbte Cuno 1264 : 413, 15. Friedrich 1225 : 157, 7. 161, 34. 162. 18. 1246 : 226, 39. Friedrich 1258 : 325, 10. Heinrich 1250 : 254, 1. cantor Werner 1246 : 227, 1. cellerani Eberhard 1225: 156, 18; ff. 161, 34. Wilhelm 1246: 227, 1. custos Heinrich 1246 : 227, 1. fratres B. sacerdos 1225 : 157, 7. E. sacerdos 1225 : 157, 7. W. sacerdos 1225 : 157, 7. procurator et nuntius Eberhard 1225: 156, 19; ff. Markdorf Marchtorf n. ö. Constanz Hermann von — 1205 : 120, 24. Marcus s. Straßb. Münst. scol. Margareta s. Kiburg Graf Hartmann’s des altern Gemahlin, s. Straßb. St. Marx soror. s. Mariae Magdalenas ordinis sorores penitentes s. Straßb. prepositus B. frater 1256 : 298, 22. sorores in Allemannia 185, 41. Marinus mag. s. Rom. cur. Kanzlei. Marlenheim Marley sü. ö. Wasselnheim s. M&lich Cuno —. Otto von — 1261 : 350, 7. vitzetüm 1264 : 423, 3; ff. 1265: 446,25. Sifrid von —, Ludwig’s Sohn 1264 : 423, 4. 432, 28; 39. 433, 12. 1265: 447, 24. ders.? 1263 : 412, 6. Marqualdus s. Oppenheim scult, Marquardus —quart —cquardns s. Kalp. s. Fulda Äbte, s. Grumbach. s. Hundsfelden. 8. Judeus. 8. Roslieim. s. Straßb. Münst. fratr. ders.? s. ebd. scol. u. fahr. rect. s. Verlogen. 1251 : 258, 11. sein filiaster s. Rudolf. Marsal •—sele an der Seille in Lothr. Dietrich von — s. Saarburg Bürger. Marsilius —silis Heinrich — (2 verschied.?) Marsilii filius 1238 : 199, 24. 1240 : 208, 10. 1243 : 217, 14. 1244 : 221, 17. 1246 : 229, 10. 231, 2. 1247 : 236, 13. 1252 : 273, 4. 277, 6. ders.? 1253 : 286, 21. vgl. Straßb. cons. seine Söhne 1246 : 231, 2. desselben ? Söhne s. Heinrich u. Otto. Heinrici Marsilii filius 1248 : 240,13. 1249: 247, 19. vgl. Straßb. cons. junior 1256 : 303, 28. 1253 : 286, 20. 1256 : 306, 9. 1259 : 326, 5. 330, 15. 339, 31. 1266 : 463, 9. s. Straßb. cons. u. officiat. u. Straßb. Francisk. procur. Otto, Heinrici Marsilii filius, Straßb. Bürger 1252 : 272, 21. 1257 : 309, 28. seine Gattin Gertrud 1252 : 272, 21. 1257 : 309, 28. Wezel —, Marsilii filius 1252 : 273, 7. s. Straßb. cons. s. Baumgarten Templer mag. presbyter s. Straßb. St. Arbogast fratr. Martinhauga s. Ortenau. Martinas sacerdos olim 1256 : 304, 13. vgl. Straßb. Loc. Masche Arnold von — s. Straßb. Münst. fratr. Math— vgl. Mecht— Met—. Matra s. Motheren. Matheus s. Lothringen Herzoge. Varsberg. Matzenheim sü. w. Erstein Walter von — 1248 : 240, 1. sein Bruder Ebelin 1248 : 240, 3. Mauersmünster Maurimonasterium Morsmunster — münster —munstre sü. Zabern 401, 22. Benedictinerabtei 80, 30. 85, 22. 91, 41. 96, 33. 97, 2. 147, 38. 158, 31. 236, 18. 343, 42. 440, 3. 481, 22. vgl. Straßb. Loc. Äbte Anselm 1147 : 80, 36. vgl. 82 not. 1. Konrad 1155 : 85, 29. 86, 8. Megenhard 1138 : 67, 8. 1143 : 69, 27. familia 81, 32. 85, 32. fratres monachi Bernhard 1155 : 85, 36. Rudolf prior de Sindelesberc, 1147 : 81, 29. Walter Gunterammi filius 1148 : 82, 1. 67 530 Mauersmünster Morledingen prior Berthold 1147 : 81, 29. Vogt Otto von Geroldseck 1147 : 81, 31. 1155 : 85, 30. 86, 18. Maurind * 778 : 14, 9, Mechtildis Mathilde Mehthil— Mehtildis s. Buchau Äbtiss. s. Kindweiler. s. Konrad famulus Sifridi, Straßb. Bürger, s. Rotbach. s. Schwarzenberg Konrad von —. soror conversa 1244 : 218, 36. vgl. Straßb. Loc. s. Straßb. St. Maria Magdal. prior. s. Straßb. St. Stephan Äbtiss. Mediolanensis s. Mailand. Meffridus s. Metfridus. Megenhardus s. Mauersmünster Äbte. Megenlach 1100 : 51, 15. vgl. Wolfbrandus. Megenze s. Mainz. megezhus, das Straßb. Münster? 373, 23. Meginbaldus 774 : 10, 7. Meginburga u. ihr Sohn 1119 : 58, 20. Meginchint 1109 : 55, 27. Megingoz 1160 : 91, 19. Meginhelm 898 : 29, 15. Megin— Megen— Mein— s. Man—. Meht— s. Mecht—. Meienris —ris Wilhelm — 1263 : 404, 14. Meistratzheim Meistersheim —hein n. ö. Barr 172, 3. 303, 3. 452, 38. scultetus Rudolf f 1266 : 462, 29. Mendevinus —winus Straßb. Bürger 1237 : 199, 7. 1246 : 229, 10. 1249 : 247, 19. vgl. Barbara. Merboto Mere— Meriboto s. Greifenstein, s. Hohbarr. s. Malberg. wol Straßb. min. 1096 : 50, 14. ders. ? 1100 : 52, 32. 956 : 32, 21. [ 965 — 991 ] : 38, 6; 17. — 1061 48, 29. Merburg Mörburger Hof sü. w. Offenburg 475, 30. Mersch Mersh n. Luxemburg Frauenkloster 196, 29. Merseburg —siburgensis Bischof Gerhard [ 1119 ] : 59, 32. Merswin Sifrid — 1239 : 202, 12. vgl. Straßb. Loc. Metfridus Math— Meffridus s. Straßb. St. Arbogast fratr. u. cell. [ 965 — 991 ] : 38, 10. Metz Metenensis —tensis —tis Mezze magister scabinus, tredecim jurati et Universitas civitatis 350, 23. canonicus Konrad von Lichtenberg 1260 : 345, 8. Mönche 100, 9. s. Blanzart. Metz Bisthum 106, 22. 412, 35. Bischöfe Konrad s. Deutschland Kanzlei canc. Philipp 1261 : 350, 21. 352, 23. 353, 19. 356, 11; 25. [ 1261 — 1263 ] : 412, 34. Stephan 1156 : 87, 10. 1229 : 170, 18. Mezzerere Friedrich — 1239 : 202, 11. sein Sohn F. ebd. vgl. Straßb. Loc. Mietesheim Muet.ens— Mfttdensheim n. w. Hagenau Anselm von — 1266 : 461, 4. seine Gattin Gertrud, Hugo Snabel’s Tochter 1266 : 461, 3. Walter von — 1233 : 185, 32. Milcei Milzeclie s. Mulcey. Milo s. Mailand Erzbischöfe. 910 : 30, 25. minores fratres s. Franciskaner. Minzenberg Minchen— Minzeberg sü. ö. Giessen Cuno von — 1196 : 110, 14. dominus de — s. Deutschland cam. Mirinwilre ausgegang. Ort bei Ammersweier n. w. Colmar capella 102, 26. Mittelhausen Mitei— Mitil— Mittelhus —hüs —huz Mitthelhfts sü. w. Brumat Anselm von —, Konrad’s u. Stelielin’s Bruder, mil. 1251 : 269, 9. 1260 : 346, 24. 1264 : 436, 35. 1265 : 453, 17. Berlewin von — 1263 : 397, 31. Konrad von —, mil. 1265 : 453, 17. seine Brüder s. Anselm. Hugo von —, wol Straßb. Bürger 1226 : 164, 18. 1233 : 185, 34. ders.? mil. 1246 : 229, 12. seine Gattin Offemia von Königshofen 1246 : 229, 12. Stehelin von —, mil. 1265 : 453, 17. seine Brüder s. Anselm. Modena s. Mut. Mörburg s. Merburg. Mogunt— s. Mainz. Moyenmoutier n. St. Die in den Vogesen Kloster 97, 2. vgl. Straßb. Loc. s. Petri terra. Molsheim Molleshaim —heim —hemero Argent. dioc. w. Straßb. an der Brensch 43, 28. 44, 16. 45, 2; 13. 94, 2. 109, 24. 217, 38. 277, 10. 475, 30. Loc. Ottonis quondam sculteti area 1192 : 106, 28. Gemeinde 216, 37. 391, 37. Geschworne Balderat 1263 : 391, 3G. Konrad Köfen sun 1263 : 391, 37. Düttelnheim Friedrich Sohn Hugo’s von — 1263 : 391, 36. Innenheim Johannis von — 1263 : 391, 36. Rimuntheim Burchard von — 1263 : 391, 35. Witze Sifrit die — 1263 : 391, 36. sacerdos Johannes 1257 : 307, 30. Konrad von — s. Dominik, fratr. Hesso von — 1225 : 158, 23. vgl. Straßb. Loc. Otto Kember von — 1264 : 434, 1. 1265 : 446, 27. Volcmar NÖrdewins Sohn von — 1264 : 419, 40. Werner Wenser von — 1264 : 424, 27. 425, 4. 429, 6; 11; 39. 433, 12. 434, 14 ; 25. 435, 39. 436, 3. Monachus vgl. Munech Gottfrid — u. seine Gattin Juta s. Löwen Bürger. Monasteriensis s. Münster. Mongrandus s. Morandus. Monteeasino Mons Cassinus n. ö. Gaeta Abt Rofredus 1192 : 107, 29. Mor— vgl. Mur—. Morandus Mongrandus Morannus s. Straßb. Münst. fratr. u. scol. Morledingen, Morlingen sü. w. Diedenhofen ? Johannes von — 1264 : 414, 10. i . Moro — Neuburg 531 Moro Burchard von —, Straßb. Bürger 1245 : 221, 39. Mors— vgl. Manersmünster. Mors Hugo —, Straßb. min. 1199 : 113, 10. Morsehweier Ober— Morsuuilare —wilre sü. w. Colmar 43, 41. 93, 38. 164, 24. villani Ehenheim Folmar von — 1226 : 164, 40. Rex Burchard — 1226 : 164, 40. Ulrich 1226 : 164, 41. Mort— s. Ort—. Motheren Matra sü. ö. Weissenburg 9, 31. Mühlhausen Mulen— Mulnhusen im Ob.-Els. 42, 5. die von — 373, 35. Mülich Cftn — von Marlenheim 1263 : 405, 31. Wilhelm — 1263 : 405, 26. Münnerstadt Munristat n. Schweinfurt Burchard von — s. Deutschorden fratr. Münster Monasteriensis Bischof Hermann 1192 : 107, 27. Münsterthal Munstertal das — im Ob.-Els. 373, 5. vgl. Schwarzenberg. Muetensheim s. Mietesheim. Mul— vgl. Mühl—. Mulcey Milcei —zeche in Lothr. sü. w. Dieuze 35, 20. 106, 7. Mulnheim Burchard von —, Straßb. Bürger 1263 : 407, 38. Mumzinga s. Munzingen. Mun— vgl. Mün—. Mundingen —gin n. Emmendingen im Breisgau Egelolf von — 1221 : 153, 15. 1225 : 162, 19. 1226 : 163, 2. 1230 : 172, 21. [ 1223 — 1232 ] : 182, 1. s. Straßb. cons., Straßb. Bisth. marsc. u. Honau Vögte, seine Gattin Beatrix, Tochter Alberts von Uttenheim, erst Speierer, dann Straßburger Ministerialin 1233 : 186, 34. 1238 : 199, 14. sein Bruder s. Werner, sein Oheim s. Werner, Straßb. Marschall. Werner von —, Egelolf’s Bruder 1221 : 153, 15. Mundolsheim Munoltes— Munolts— Munolvesheim n. w. Straßb. 185, 7. 187, 28. 330, 35. plebanus 1233 : 188, 24. Munech Munch Munich vgl. Monachus s. Basel Günther u. Heinrich von —. s. Berstett Garsilius von —. s. Bischofsheim Ulrich von —. Munilslaht silva 44, 8. Muntat s. Ruffach. Munzingen Mumzin— Muncinga —zinga sü. ö. Breisach 20, 37. 42, 10. Mütdensheim s. Mietesheim. Muothere [965 — 991 ] : 38, 18. Murbach Morbacensis —bach Mürbach w. Gebweiler im Ob.-Els. Kloster 3, 21; 44. 97, 39. Äbte Berthold 4262:367,11. 1266 : 464, 26. Hugo 1219 : 137, 7. 139, I. 1221 : 152, 21. 1236 : 193, 35. 1129 : 62, 3. Muri im Aargau sü. w. Zürich Kirche 216, 39. Murnhard Murhardus —hart Murnehard Murn- hardus —hart Murre— Murrhart Burchard —, Albert Beger’s Sohn, min. u. mil. 1220 : 146, 32. 148, 6. 1226 : 163, 39. [ 1223 - 1232 ] : 182, 2. vgl. Straßb. cons. u. Straßb. Bisth. vicedom. Burchard — aus der Familie der Beger, mil. 1252 : 273, 11. 274, 2. 275, 11. 1262 : 372, 2. 375, 27; ff. 383, 21; ff. 1263 : 400, 28. 401, 6; 14. 403, 30. 404, 12. 409, 21. 412, 11. 1264 : 420, 9. 421, 1; 5. 426, 37; 39. 427, 7. 436, 7. 1265 : 451, 25. vgl. Straßb. Loc. u. cons. seine Gattin Elisabeth 1265 : 452, 9; ff. seine Tochter ex priori matrimonio Ellina 1265 : 452, 10; ff. Mut Mutin., Modena? s. Rom. cur. Kanzlei G. u. Jac! Mutzig Mucheche —ciaca —eiche Mutziche —zecha —zeche Muzzeca — iche w. Molsheim 44, 16; 21. 89, 29. 94, 2. 109, 24. 273, 28. 274, 17. Localität Wolfgotesegerde 90, 4. Gemeinde 216, 37. vgl. parochia. causidicus Adelheid 1159 : 90, 13. parochia gemeinde von Mutzig Wege Hermolsheim 390, 19. Konrad von —, Straßb. Bürger 1260 : 344, 14. seine Gattin Agnes zü der Wilgen 1260 : 344, 14. Heinrich von — 1159 : 90, 2. Hugo von — 1159 : 90, 2. Walcön von — 1159 : 90, 2. N. St. Nabor Argent, dioc. am Odilienberg sü. w. Ober-Ehenheim vicarius Heinrich 1263 : 398, 26. Naho 1109 : 55, 27. Kanduuic —uuigo clericus * 778 : 14, 14. — 910 : 30, 27. Nantger 1039 : 46, 2. Nape Napa Nope Peter —, mil. 1244 : 221, 15. 1252 : 274, 31. 1255 : 295, 8. [ 1262 ] : 374, 32. vgl. Straßb. cons. Wilhelm —, Straßb. Bürger 1259 : 340, 37. Naso Dietrich — 1251 : 258, 10. Neapel —polis 291, 3; 20. 314, 9. Neckar 282, 39. Neifen Nife n. ö. Reutlingen Heinrich von — 1219 : 137, 10. 139, 4. Nepos s. Rom. cur. Kanzlei Paulus. Neuburg Neuenburg Niwenburg Novum castrum Nuen— Nuwemburg Nuwenburc —burch —bürg —burgensis an der Moder w. Hagenau Cistercienserkloster 89, 2. 89, 36. 91, 35. 97, 32. 110, 35. 115, 20; ff. 121, 22. 122, 11; 24; 31; 32. . 126, 14. 136, 10. 218, 5. 345, 11. Äbte Albero 1244 : 218, 5. Neudunc 1156 : 89, 9. Peter 1201 : 115, 20. Ulrich 1145 : 79, 30. 1221 : 152, 21. 1261 : 351, 10. frater Peter 1261 : 351, 10. wol an der Donau n. ö. Augsburg 401, 34. am Rhein n. Basel Rath u. Gemeinde 360, 19. Schultheiß Jacob 1261 : 360, 19. Berthold von —, Graf 1196 : 110, 11. ' n| s M2 Neuburg — Offweiler Heinrich von — s. Hasel prep. vgl. 411 not. 1. Ernfrid von — s. Deutschorden fratr. Nendunc s. Neuburg Äbte. Neugartheim Nugerte —gurte n. ö. Wasselnheim 185, 7. Werner von — 1265 : 447, 25; 26. Neuweiler Nu— Nftwilre n. ö. Zabern 345, 38. Kloster 98, 20. 365, 32. 440, 3. 481, 22. Abt Jacob 1219 : 142, 20. Nibelunc —lungus Nybelungus s. Brumat Walter von —. s. Straßb. St. Stephan fratr. Straßb. min.? 1156 : 87, 16. ders.? 1162 : 93, 4. s. Walter, s. Worms cust. / 1185—1189 ] : 104, 10. Nicolaus Claus Nicho— Nyeholaus Nielaus —clauwes — clawes —claws —clawus Nyco- laus s. Kageneck. 8. Cambrai Bischof, s. Dorlisheim. s. Gozelin. s. Heilsbronn Abt. s. Loscebrant. 8. Saarburg, s. Seler. Straf'b. Bürger (3 verschiedene ?) 1220 : 146, 34. vgl. Straßb. cons. desselben? Söhne s. Erbo, Gottfrid, Beinbold. filius Cunonis inter mercatores 1252 : 273, 6. 1253 : 286, 21. 1259:326,6. filius Cunonis 1265 : 451, 5. Reinboldelin’s Bruder s. Straßb. cons. mag. s. Straßb. St. Thomas cant. u. prep. u. Straßb. Bisth. cur. jud. s. Vinkenwilre. 8. Zorn. Nideck Nidecke Nitecke Ruine n. w. Haslach Burchard der Burggraf von — 1261 : 420, 8. 435, 7; ff. Nidekwilre 94, 11. Nidgarius 788 : 16, 25. Niedermünster Nidermunster am Odilienberg n. w. Barr Kloster 439, 35. Äbtissin Willeburgis 1239 : 201, 38. Nife s. Neifen. Niffern Niufera, n. w. Straßb.? 16, 11. Niger s. Swartz. Nitecke s. Nideck. Nitho 749 : 5, 30. Nivelles Nivella sü. Brüssel 276, 3. Niwenburg s. Neuburg. Nördewin s. Molsheim Volcmar von —. Nonnenweier Nunne— Nurmenwilre in Baden w. Lahr 20, 35. 42, 8. Nope s. Nape. Nordaldo —oalto —oldo 728 : 3, 32. 733 : 4,24. [ 739 ] : 5, 5; 14. Nordhausen Northus an der 111 n. Erstein 144, 32. 328, 40. 370, 17. Northeim 370 not. 2. Nothalten —halden n. w. Schlettstadt Walter von — 1262 : 379, 1. Werner von — 1262 : 379, 2. Novara —riensis Bischof Bonifacius 1192 : 107,1. Novum castrum s. Neuburg. Nu— vgl. Neu—. Nürnberg Nuerinberc Burggraf Konrad 1236 : 193, 36. Nugerol abgegang. Ort zw. dressier u. Neuveville n. ö. Neuchätel 69, 38. Nun— s. Non—. 0 . Oberhofen Obirnhobin sü. ö. Hagenau Kirche 345, 15. rector Konrad von Lichtenberg 1260 : 345, 9. Ochsenstein Ohsen— Ohssen— Ösen— Ossen— Ossinstein Ruine w. Mauersmünster Adelheid von — s. Scharrach Bernand von —. ihre Brüder s. Heinrich. Berthold von — s. Straßb. Münst. fratr. u. dec. u. Honau prep. vgl. Heinrich. Berthold von — s. Straßb. Münst. cust. sein Neffe s. Berthold Straßb. Domdecan. Berthold von — s. Straßb. Münst. dec. sein patruus s. Berthold Straßb. Domenstos. sein capellanns Walter 1263 : 393, 6. Konrad von — 1263 : 404, 10. Heinrich von — s. Straßb. Münst. fratr. seine Geschwister s. Adelheid, Berthold, Otto. Otto von — (wol 2 verschied.?) 1209 : 122, 36. 1240 : 203, 18. sein Bruder s. Eberhard genannt von Greifenstein. 1241 : 210, 2. seine pueri 1241 : 210, 2. seine Geschwister s. Heinrich. 1226 : 162, 38. 163, 38. 1233 : 188, 25. 1240 : 203, 18. 1255 : 293, 1. 1262 : 369, 7; 17; 29. 1263 : 411, 1. 1264 : 436, 14. 1266 : 464, 3. seine Brüder 125 5 : 293, 1. vgl. Heinrich, der Herr von — [ 1262 ] : 373, 37. Octavianus Ottavianus s. Rom. cur. Card. diac. s. Mar. inviol. Odalberto Hodolberto 739 : 5, 6. [ 739 ] : 5, 14. Odalhardus * 871 : 26, 6. Odalrichus 788 : 16, 25. Odelbrüke s. Otelbruke. Oderatehusen, Odratzheim n. Molsheim ? 69, 4. Odo s. Rom. cur. Card, bisch, v. Tusculum. Odolfus s. Straßb. St. Thomas scol. Odratzheim vgl. Oderatehusen Burchard von — 1265 : 447, 23. Osenberc s. Osenberg. Offemia s. Königshofen. Offenburg —burc —burch Argent. dioc. an der Kinzig in Baden 152, 33; 35. 277, 19. ecclesia 152, 36. 194, 30. rector Konrad von Wolfach 1242 : 195, 37. sacerdos Friedrich 1182 : 98, 37. 99, 36. Walter von —, wol Straßb. Bürger 1225 : 157, 32. Offenheim n. w. Straßb. 216, 20. 331, 4. Friedrich von — 1263 : 400, 37. seine Brüder Konrad, Hugo u. Wigand 1263 : 400, 38. seiner Schwester Sohn Johannes 1263 : 400,39. Offweiler Offe— Of— Ouwilre Uffwilere Uff— Ufwilre im Unt.-Els. w. Reichshofen Kirche 198, 39. 293, 19. Offweiler Friedrich von —, mil., Straßb. min. 1238 : 168, 86. 1236 : 195, 33. 1244 : 221, 10. 1249 : 250, 1. 1352 : 273, 5. vgl. Straßb. cons. wol nicht ders. Friedrich von — 1263 : 404, 38. 408, 40. Sifrid von —, Straßb. min. 1201 : 115, 5. 1220 : 151, 37. Ofimia 8. Gozbertus. Ohs— 8. Ochs—. Oht— s. Ott—. Oleman Olei— Oleyman Konrad — s. Straßb. Münst. fahr, procnr. seine Gattin Hiltegnndis 1261 : 361, 13; ff. seine Tochter Anna 1266 : 460, 15. Olricus s. Ulricus. Olwisheim Onolfes— Onolvesheim sii. Brumat 85, 23. 216, 19. 407, 2. villicns Hugo 1263 : 407, 39. Hugo von — 1251 : 258, 10. Walter von — 1193 : 109, 14. Oppenheim scultetus Marqualdus 1262 : 386, 8. Ortenau Martinhauga Mortenowa —tenowe —tu- nouua in Baden 19, 35. 28, 2. 32, 27. 48, 36. 411, 27. Ortenberg —bürg Ortein— Ortenberc Orttemberg Argent. dioc. stt. ö. Offenbnrg 277, 19. dasselbe oder die Ruine n. w. Schlettstadt ? 373, 20. 456, 17. w. Bassau Graf Raboto von — 1192 : 107, 3. Ortliebus Orhtlebus Orthleb Ortlib s. Basel Bischöfe, s. Ruffach. 1197 : 111, 23. 1199 : 113, 12. 1201 : 115, 9. vgl. Straßb. cons. ders. ? scultetus de Ehenheim 1210 : 123, 26. desselben ? Sohn s. Walter. Ortolf Ortolfus Vulturis Master s. Griesheim vill. 1239 : 202, 11. vgl. Straßb. Loc. wol Straßb. min. 1096 : 50, 16. Orvieto Urbs vetus n. w. Rom 421, 35. 425, 20. Os— Oss— s. Ochs—. Ospenellus s. Geispolzheim. Osthausen Osthus sü. w. Erstein 240, 2. Osthofen —ven —vin Argent. dioc. n. ö. Molsheim 112, 31. 320, 20. 325, 29. 452, 38. Localität Camergiit 325, 36. scultetus 1259 : 326, 7; 14. Ostia —iensis s. Rom. cur. Card. Bisch. Ostra Ostrach ö. Pfullendorf Heinrich von —, mil. s. Habsburg Rudolfs von — secret. Ot— Ote— vgl. Ott— Otte—. Otelbruke Odelbriike Udelen— Ütelenbruche Utelenbruke Konrad von — s. Straßb. Münst. fratr. Walter von — s. Straßb. Münst. fratr. Otgarius s. Deutschland Kanzlei canc. Oth— vgl. Ott—. Otpertus s. Straßb. Bisch. Otrichi —trih 778 : 15, 10. — [833 — 861 ]: 25, 19. Ottavianus s. Octavianus. Ottenkeln Otenkelein —lin ausgegang. Ort an der Brensch oberh. Straßb. 313, 2. 330, 28. Einwohner 313, 2. Ödalher 533 Ottenheim Oten— Othenhen sü. w. Offenburg 20, 35. 42, 8. Ottenrode w. Ober-Ehenheim 105, 38. Otterswörth Oliters— Oteris— Öterswert Others- werlh (identisch mit Otericheshöwe ? vgl. Hunds- felden Loc.) 71, 17. 76, 26. 138, 26. 161, 26. Ottmarsheim Ohtmars— Otmars— Otmersheim nahe dem Neckar n. Ludwigsburg s. Keppi. Otto Oto Otte Ottho s. Altorf Äbte. Hug s. Ballbronn. s. Bamberg Bisch. s. Böhmen Herzog. s. Bonfeld. s. Bruchkirchen. s. Burgund Pfalzgraf. s. Eberstein. s. Elbstein. s. Entringen. s. Fleisheim. s. Geispolzheim. s. Geroldseck. s. Gimbrett. s. Gudelfindus. s. Haierseda. s. Halberstadt Bisch. s. Haslach fratr. s. Hochfelden. s. Hohenloc. s. Ichtratzheim. s. Luttenheim rust. s. Marlenheim. s. Marsilius. s. Mauersmünster Vogt. quondam scultetus s. Molsheim Loc. Kember s. Molsheim, s. Ochsenstein, s. Patruus. s. Rheineck. s. Ripelin. s. Rom. cur. Card, bisch, v. Porto. s. Rom. cur. Card. diac. s. Nicol, u. leg. s. Rosheim. s. Satelnagil. s. Schwindratzheim. s. Selz Abte. s. Stotzheim. s. Straßb. St. Martin pleb. u. Honau scol. vgl. Straßb. Loc. sein clericus Burchard s. Straßb. s. Thomas preb. s. Straßb. Münst. fratr. s. Straßb. St. Thomas fratr. s. Straßb. St. Thomas pinc. s. Straßb. St. Thomas port. s. Straßb. Bischöfe. wol Straßb. min. u. Bürger (mindestens 2 verschiedene) vgl. Straßb. Bisth. thesaur. u. vicedom. 1129 : 62, 5. — 1129 : 62, 6. [ 1143 ] : 73, 28. — [ 1143 ] : 73, 28. 1089 : 49, 18. 1096 : 50, 16. 1116 : 57, 9. [ 1119 ] : 60, 3. 1143 : 72,31. s. Sundhofen servus. s. Wittelsbach. 791 : 17, 9. — S9S: 29, 15. — [ 1185 — 1189 ] : 104, 11. Ottobonus s. Rom. cur. Card. diac. s. Adriani. Ö— Ou— vgl. U—. Ödalher 910 : 30, 27, 534 Ödo — Odo s. Uto. Öf— Ouwilre s. Offweiler. Özzo 1039 : 46, 2. Ovenere Diether — s. Griesheim vill. Ouuan— Owenheim s. Auenheim. Ozelin [ 965 — 991 ] : 38, 17. P. P. s. Rom. cur. Kanzlei. P. s. Straßb. Pairis Paris —risiensis n. w. Colmar Kloster 100, 19; 38. 158, 6; 36. Abt Wezel 1185:101,1. Konrad von — [ 1190 — 1202 ]: 119, 18. vgl. Straßb. Loc. Parm., Parma? s. Rom. cur. Kanzlei Johannes. Paschalis —calis —casius s. Rom. cur. Päbste. Paterniacensis s. Peterlingen. Patruus Otto — s. Straßb. Münst. preb. Paulinus s. Straßb. s. Petr. jun. cant. Paulus s. Rom. cur. Kanzlei, penitentes sorores s. s. Maria) Magdalena) ordo. Peregrinus vgl. Pilgerin s. Locus. s. Locus’ Peregrin — Söhne, s. Rom. cur. Kanzlei. Pertholdus s. Berthold. Perugia —usium 168, 9. 283, 4. 450, 22. 455, 20. Peter Petrus s. Berstett. s. Bietenheim. s. Guido, s. Lützelburg, s. Nape. s. Neuburg Äbte, s. Neuburg fratr. s. Ripelin. s. Rom. pref. urb. s. Rom. cur. Card, bisch, v. Albano u. leg. s. Rom. cur. Card. diac. s. Georgii u. leg. s. Rom. cur. Card, presb. tit. s. Csec. u. leg. s. Rom. cur. Card, presb. tit. s. Marcelli. s. Rosheim, s. Schlettstadt pleban. s. Schöneck. 1201 : 115, 8. ders.? 1210 : 123, 27. 1218 : 134, 3. vgl. Straßb. cons. u. Hospit. procur. goltmacher, Straßb. Bürger 1230 : 174, 39. thelonearii filius s. Straßb. cons. s. Straßb. Dominik, subprior. s. Straßb. Münst. fratr. ders.? s. ebd. dec. s. Straßb. Bisth. Kanzlei ders.? s. Straßb. Bisch. Berthold’s clericus. magister [1185 — 1189 ] : 104, 10. St. Peter im Schwarzwald ö. Freiburg Kloster 66, 38. Peterlingen Paterniacensis im Waadtland w. Freiburg Kloster 65, 9; 37. Pfaffenlab Friedrich — s. Straßb. cons. Pfanfelin Johannes —, Straßb. Bürger 1259 : 340, 35. Pfettisheim Pfetens— Pfettensheim Phetensheim —hein n. w. Straßb. 216, 19. 452, 38. Agnes von — s. Königsbruck soror. Puer Heinrich von — s. Straßb. Bisth. bischöfl. capell. u. Kanzlei. Walter clericus de — 1257 : 307, 30. quidam de —, Straßb. Bürger 1257 : 307, 36. Pfirt sü. ö. Altkirch im Ob.-Els. Graf Ulrich von — 1251 : 256, 36. Pfoerriliu di — 1261 : 359, 3. Pforzheim Pfortzheim in Baden an der Enz Guntram von — f 1245 : 221, 38. seine Tochter s. Guta, Straßb. Bürgerin. Heinrich von — s. Windeck Heinrich’s von — procur. Pfuhlgriesheim Vülcrieches— Vulencriechesheim n. w. Straßb. 216, 18. 288, 3. Pfullendorf Phullendorf n. Cons tanz Graf Rudolf von — 1156 : 87, 13. Pfullingen Phullingen sü. Reutlingen Walter von — s. Straßb. St. Thomas fratr. u. scol. Pfütze Heinrich — u. sein Bruder Konrad s. Griesheim vill. Ph— vgl. Pf—. Pheterin Konrad — 1260 : 346, 29. vgl. Straßb. Loc. seine Gattin Bertha 1260 : 346, 30. Philippus — lippes —lippin — lips Phylippns s. Cöln Erzbischöfe, s. Deutschland Kaiser u. Könige, frater s. Dorlisheim Johanniterhosp. commend. s. Falkenstein, s. Rathsamhausen. s. Reichenberg. Phina Phyna s. Gozelin von St, Thomas, Straßb. Bürger. Piacenza s. Plac. Pilgerin Bilgerin —inus Bilgrin Pilgerinns vgl. Peregrinus s. St. Aurelien. s. Bietenheim, Straßb. min. 1199 : 113, 11. s. Wangen. 1262 : 371, 27. St. Pilt, s. Ypo— Yppolitus sü. w. Schlettstadt 214, 19. Hesso von — 1240 : 206, 8. Pinguia s. Bingen. Pipinus s. Frankenreich Kais. u. Kön. u. majordom. Pitn s. Rom. cur. Kanzlei Johannes. Plac., Piacenza ? s. Rom. cur. Kanzlei R. Plobsheim Blabodsaime Bladbotesheime sü. Straßb. 11, 41. 14, 4. Polsenhein s. Boisenheim. Porta s. Geispolzheim Konrad von —. Porto •—tuensis s. Rom. cur. Card, bisch. Pr— vgl. Br—. Prämonstratenser s. Rüti. provocator (vgl. Reizero) s. Ludewig. Puer puer vgl. Kind. Burchard —, Straßb. min. u. Bürger 1129 : 62, 5. [ 1143 ] : 73, 26. 1146 : 80, 23. 1147 : 81, 25. Burchard —, min. 1199 : 113, 8. 1208 : 121, 18. 1209 : 123, 6. ders. ? mil. 1228 : 168, 35. vgl. Straßb. cons. Eberhard — s. Straßb. cons. s. Griesh. vill. Friedrich. Reinbold — 1255 : 292, 33. Pulex — Reichstett 535 Pulex Werner —, wol StraPb. Bürger 1233 : 186, 3. Pülversheim Wolverichesliein Wulfricheshen n. Mühlhausen 42, 5. Purcart s. Burcard. 0 - Qualzenheim Quacen— Quazin— Quazzenheim n. w. StraPb. 273, 31. 274, 20. 447, 3. Cuno vcm —, StraPb. min.? 1147 : 81, 32. 1148 : 82, 21. vgl. StraPb. s. Petr. jun. Vogt. Quedlinburg Quidiligenburge —lingeburg 34, 3. 35, 6. Quentowich —uuico 10, 14. vgl. not. 1. 18, 31. Qui— 8. Ki— u. Wi—. Quinsin Hans —, StraPb. Bürger 1330 : 174, 39. R. R. s. Greifenstein. R. s. Rom. cur. Kanzlei. R. s. StraPb. Bisth. bischöfl. capell. u. Unzhurst pleb. R. mag. s. StraPb. Bisth. cur. jud. u. Fegersheim pleb. R., mit. [1333-1332] : 181, 16. Rab— vgl. Rap—. Racenhusen s. Rathsamliausen. Rachio s. StraPb. Bischöfe. Raderamnus Remigii abnepos * 778: 11, 39. 13, 6; ff. 14, 8. Rado s. Frankenreich Kanzlei. Radoino —uuino 719 : 3, 5. — 719 : 3, 6. Rain— s. Rein—. Ramphtiswilre s. Rapperschwyl. Ramungus 1160 : 91, 20. Rantuuigus s. Weissenburg fratr. Rapertus Ratbertus Bischof * 778 : 12, 25; ff. 14, 6. seine Brüder s. Cundbertus u. Erlulfus. 778 : 15, 10. ders.? 788 : 16, 24. Rapoto —boto s. Ortenburg. seine Söhne s. Erlewin u. Gottfrid. Rapperschwyl Ramphtiswilre sü. ö. Zürich Graf Rudolf von — [1261] : 358, 9. der Graf von — 1212 : 128, 37. Rappoltstein Alten Castele Rabolte— Rapolti— Rapoltstein —oldess— Ruine n. w. Rappoltsweiler Adelheid von —, seine Mutter Adelheid, seine Söhne u. seine Tochter [um 1143] : 69 not. 3. sein Bruder s. Reinhard, StraPb. Domherr. Anselm von —, Egelolf s Bruder, mil. 1219 : 137, 11. 139, 4; 16. 143, 35. 144, 9. 1236 : 193, 39. vgl. Anselm, Vogt des StraPb. Bisth. Egelolf von —, Anselm’s Bruder, mil. 1219 : 139, 16. 143, 35. 144, 9. vgl. Anselm, Vogt des StraPb. Bisth. Ulrich von — 1249 : 248, 34 ; 41. vgl. StraPb. Bisth. Vögte, seine Söhne 1249 : 248, 41. sein Bruderssohn Heinrich 1249 : 248, 41. der Herr von — 1224 : 155, 40. — 1263: 391, 29. die juneherren von — 1262 : 367, 38. Rashinfridus u. seine Gattin Harilanda * 778: 14,1. Ratbald —baldo 733 : 4, 24. 737 : 4, 33. Ratbertus s. Rapertus. Ratheri vallis 66, 31. vgl. not. 3. Rathpodus, Erzbischof s. Deutschland Kanzlei archicanc. Rathsamhausen Racen— Razenhusen ö. Schlettstadt, Hartmann von — 1262 : 376, 8. Heinrich von — 1264 : 432, 1. 1266 : 464, 11. seine Söhne s. Hugo und Rudolf. Hugo von —, Heinrich'« Sohn 1266 : 464, 12. Philipp von — 1263 : 404, 10. Rudolf von —, Heinrich's Sohn 1266: 464, 12. die Herren von — [1263] : 396, 18. Ratisponensis s. Regensburg. Ratoldus Gratulfus Ratal— Ratholdus —tolphus (vgl. Rudolf) s. StraPb. Bisch. Rauenthal 66 not. 3. Ravenna —nas 181, 36. Ravenna Erzbischof Hunfrit f [1052] : 47, 3. Ravensburg —pure n. ö. Gonstanz Dietho von — 1219 : 137, 12. 139, 6. Heinrich von — s. Deutschland cam. Razenhusen s. Rathsamhausen. Reate s. Rieti. Rebestock Konrad — s. StraPb. cons. Rege— Regen— Regi— Regln— vgl. Rein—. Regensburg Ratisponensis Reginum 29, 7. Regensburg Bischöfe Konrad s. Deutschland Kanzlei canc. Gebehart [1052] : 47, 22. Reginbert [833 — 861] : 25, 19. Reginbodo —genboto Reimboto s. Ladenburg. s. StraPb, St. Thomas scol. wol StraPb. min. 1105 : 53, 7. ders.? Reginbolt 1105 : 54, 1. Reginger — gerus * 871 : 26, 6. — 910 : 30, 24. — 1039 : 46, 4. Reginolt Regenoldus —olt s. Hürtigheim. wol StraPb. min. (wieviele?) 1097 : 51, 9. 1100 : 52, 30. 1147: 81,26. 1040 : 46, 30. Regisheim Regenes— Regenshen an der 111 n. Mühlhausen 42, 5. Regispons s. Königsbruck. Reich s. Ristein. Reichenau Augensis —gia —giensis im Bodensee n. w. Gonstanz Kloster 319, 33. Äbte Konrad 1214 : 127, 25. Eddo 734 : 5 not. 2. Fridelo 1144: 77,1. Reichenberg Richemberg Richenberc —berg Burg sü. w. Schlettstadt Philipp von — 1262 : 381, 1; 21. 1263 : 404, 10. ders.? s. Werd Graf Heinrich'« von — procur. Reichstett Richstett Rinstete —stetin —stoto Argent. dioc. n. StraPb. 94, 11. 328, 2. 331, 4. plebanus Gottfrid 1220 : 148, 11. Vogt 328, 14. Walter, StraPb. SchultheiP 1259 : 328, 4. Heinrich von — s. StraPb. cons. 536 Reimboto — Rihbaldus Reimboto s. Reginbodo. Reinbold Reginbaldus —boldus —bolt Reimbold —boldus —bolt Reymboldus —bolt Rein- boldus —bolt —bolth Renboldus —pot s. Alba, s. Kalp. s. Freiburg, s. Liebeneeller. s. Puer. s. Reinboldelin. Straßb. Bürger (wieviele ?) Nicolaus’Sohn 1240 : 208,10. 1247 : 236, 11. 1252 : 274, 30. 1255 : 292, 32. vgl. Straßb. cons. junior, der junge 1259 : 340, 36. 1265 : 453, 19. vgl. StraPb. St. Nicol, ad und. mag. inter mercatores s. StraPb. cons. Liebencellarii frater s. StraPb. cons. 1199 : 113, 12. s. StraPb. Münst. fratr. s. StraPb. s. Petr. jun. dec. s. StraPb. St. Thomas cell. StraPb. min. s. Reginbodo. s. Stubenweg. s. Virnekorn. clericus s. Westhofen. [ 965 - 991 ] : 39, 8. Reinboldelin ReimbSldelin —boldelin —boldelinus Reinböldelin —böldelinus —boldelinus Reinbold — 1246 : 230,18. 1250 : 252,38. 1251 : 269, 10. 1252 : 274, 31. 1258 : 318, 25. 323, 28. 1259 : 340, 8; 35. 1263:4 08,33. 1264 : 423, 24. 426, 27. 429, 8. 432, 34. 435, 11; 41. ders.? inter mercatores. vgl. StraPb. cons. u. officiat. sein Bruder s. Nicolaus. Reinech— Reinicheim s. Renchen. Reinhardus Rainardus Regenhardus —hart Reginhard —hardus —hart Reinardus s. Kaiserslautern, s. Celle, s. Kestenholz. s. StraPb. Münst. fratr., dec. u. prep. sein Bruder s. Rappoltstein Adelbert von —. wol StraPb. min. (nur einer?) 1096 : 50, 17. 1109 : 55, 27. 1134 : 64, 38. s. Tliengen. s. Windeck. Reinher Rainerius Reinherus Renerus s. Ballbronn. s. Rom. cur. Card. diac. s. Mar. in Cosm. s. Rosheim. causidicus 1147 : 81,31. 115 5:86,21. Reinmar Regemar —gimarus Reimar —marus Reim— Reinmarus s. Schoup. StraPb. Bürger u. min. 1129 : 62, 7. ders. ? 1143 : 71, 11. [ 1143 ] : 73, 29. 1148 : 82, 22. vgl. StraPb. Bisth. dispens. vgl. Wolfhelm. Reizero vgl. provocator Johannes —, StraPb. Bürger 1201 : 115, 9. Remiclie s. Rosheim. Remigius —edius s. StraPb. Loc. u. StraPb. Bisch, seine ministri * 778 : 12, 2. vgl. Raderamnus u. Scolastica. Ren— s. Rein—. Renchen Reinech— Reinicheim in Baden ö. StraPb. civium Universitas 391, 6. Heinrich von — 1239 : 202, 12. vgl. StraPb. Loc. Rentingen, wol Rentgen in Lothringen sü. Luxemburg, Heinrich von — s. StraPb. cons. Reschardus, StraPb. Bürger f 1263 : 393, 29. seine Wittwe Hedwig 1263 : 393, 28. vgl. StraPb. Loc. ihre Kinder 1263 : 394, 1. Reutenburg Ritanburcli Ritenburc —bürg sü. ö. Zabern Konrad von —, wol StraPb. min. 1193 : 109, 16. Gozmar von — 1263 : 405, 31. Lentfrid von — 1147 : 81, 31. ders.? Lentfrid 1155 : 86, 20. Rex Algot — s. StraPb. cons. ders.? Algoz 1201 : 115, 7. Burcliard — s. Morschweier vill. Rhein Reims Rin 20, 40. 42, 3. 53, 2. 188, 3; ff. 282, 39. 308, 7. 463, 25. 475, 29. vgl. StraPb. Loc. Werner vom —, Graf 1262 : 386, 5. Rhein Pfalzgrafen Konrad 1456:87,11. 1160 : 91, 17; 29. Gottfrid [ 1119 ]: 59, 33. 1129 : 61, 31. Ludwig I Herzog von Baiern 1214 : 127, 25. 1219 : 136, 1. Ludwig II Herzog von Baiern 1263 : 401, 33. seine milites Arnold u. Budo 1263 : 402, 1. Wilhelm 1129 : 61, 31. Rheinischer Bund 299 not, 1. Rheinau Rhinowe Rinaugia Ryno Rinouwa —ftwe —ovva —owe —ftve am Rhein n. ö. Schlett- stadt 20, 42. 143, 19. 293, 28. 375, 28. 383, 22. 409, 18. 413, 3; 4. 445, 37. universitas civium 413, 1. scultetus Walter von Girbaden [ 1261 — 1263 ] : 413, 1. Albrecht von —, wol StraPb. min. 1193 : 109, 16. Eberhard von —, wol StraPb. min. 1193 : 109, 15. Rudolf von —, wol StraPb. min. 1148 : 82, 22. ders. ? 1176 : 96, 25. 1181 : 97, 5. 1182 : 98, 39. 100, 1. 1188 : 103, 4; 37. seine Söhne 1188 : 103, 4. Rheineck Rinecge n. w. Andernach Graf Otto von — 1129 : 61, 34. Rieh— vgl. Reich— u. Rih—. Richardus Ricar— Riccardus s. Deutschland Kais. u. Kön. s. Epfig Dietrich’s von — Sohn, s. Rom. cur. Card. diac. s. Angeli. s. StraPb. Münst. fratr. mag. s. StraPb. St. Thomas fratr. Richardis mulier et ejus filii 1264 : 413, 17. Riehe s. Geispolzheim Werner von —. Richtolsheim sü. ö. Schlettstadt 46, 37. Riegel —gol n. w. Freiburg Friedrich von —, mil. 1256 : 300, 2. Johannes von — 1265 : 448, 40. Riespach s. RMensbach. Rieti Reate n. ö. Rom 177, 34. Rihbaldus Rieh— Rihbold —boldus Ripoldus s. Weissenburg fratr. vgl. StraPb. Loc. * 871 : 26, 5. — 898 : 29, 16. ders.? 910 : 30, 23. — [ 965 — 991 ] : 38, 18. Rihberto — Romana curia 537 Rihberto 733 : 4, 25. Riliter Richter s. Konrad, Straßb, judex, u. Erbo, Straßb. judex. Rihuuinus Richuuinus Baldewin’s Bruder 1097 : 50, 33. s. Straßb. Bisch. Riniburg Rymburg Wirich von — 1264 : 419, 11. 423, 13; 37. 1265 : 447, 23. Rimuntheim Rimigunde— Rimundiheim 112, 28. Burcard von — s. Molsheim Gescliworn. G. von —, mil. 1240 : 204, 10. vgl. ebd. not. 1. Rin— vgl. Reich— u. Rhein—. Rinadus s. Frankenreich Kanzlei. Rinaldus s. Rom. cur. Card. Bisch, v. Ostia. Rintbort Wigericli Wigeriches sun von — 1262 : 380, 1; 21. Ripelin Rypelin Ripelinus Ripli —plin Ri— Ryplinus Ripplin —linus Burcard (3 verschiedene ?) 1197 : 111, 24. 1201 : 115, 7. 1209 : 122,21. 1210 : 123, 27. 1218 : 134, 4. 1220 : 146, 34. vgl. Straßb. cons. sein Sohn s. Burchard. Burcard’s Sohn 1252 : 273, 5. Hugo’s Sohn 1257 : 309, 39. vgl. Straßb. cons. Ripelini filius, Hugonis frater [ 1246 ]: 234, 6. 1255 : 292, 33. Hugo (2 verschied.?) 1225 : 159, 22. seine Gattin Agnes 1225 : 159, 22. sein Sohn s. Rudolf, desselben ? Söhne s. Burchard u. Hugo. Ripelini filius, Burcardi frater [ 1246 ] : 234, 6. 1240 : 208, 9. 1244 : 221, 14. 1247 : 236, 10. 1249 : 247, 40. 1250 : 252, 26; 35. 1252 : 274, 31. 277, 10. 1258 : 318, 24. 323, 28. vgl. Straßb. cons. seine Söhne s. Rulin u. Zorn Nicolaus —. Otto — 1227 : 167, 1. ders.? 1255 : 295, 9. 1258 : 318, 26. vgl. Straßb. cons. Peter — s. Straßb. cons. Rudolf —, Hugo’s Sohn 1220 : 151, 2. 1226 : 164,20. vgl. Straßb. Loc. u. scult. Rudolf, seine Gattin Adelheid 1225 : 159, 22. dieselbe ? [ 1246 ]: 233, 27. seine Schwiegereltern Werner u. Gerburg 1225 : 159, 23. Rulin —, Hugo’s Sohn 1252 : 277, 10. 1255 : 295, 9. 1263 : 408, 33. 1264 : 419, 20. 424, 34. 426, 27. 429, 8. 435, 10; 40. 437, 5. 1265 : 445, 36. 449, 12. vgl. Straßb. cons. u. officiat. Ripoldus s. Rihbaldns. Risez Riusez s. Ruses. Ristein, Reich a. d. Seille n. ö. Chateau-Salins in Lothr.? (Schöpflin Als. ill. II 618.) Conrad von —, des Grafen Hugo von Lützelstein Bruder 1223 : 155, 9. Rit— vgl. Reut—. Ritterschaft s. Küttolsheim Hug von —. Rod— vgl. Rud—. Rodas— Rodes— Rodis— s. Ros—. Rodbertus Robertus Ruotbret s. Deutschland Kanzlei archicanc. s. Walldürn. 1061 : 48, 28. Roduna religiosa dei, zu Eschau? * 778 : 12, 6. Rofredus s. Montecasino Abt. Roho, Straßb. min.? 1096 : 50, 16. ders.? Straßb. Bürger 1129 : 62, 7. Rom 7, 3. 8, 16. 12, 2. 106, 6. 113, 36. Lateran 102, 23. 111, 31. 154, 33. 167, 15. 183, 29. 184, 17. 236, 36. 265, 39. 283, 40. 289, 15; 34. 308, 3. 341, 37. St. Peter 95, 33. 132, 19. Bürger Saxo Johannis Alberici 1247 : 237, 2. patricius s. Frankenreich Kaiser Karl, prefectus urbis Petrus 1192 : 107, 4. Romana curia sedes apostolica 253,16. 254, 32; 35. 441, 34. Kanzlei Albert 1249 : 252, 7. Friedrich 1232 : 179, 20. G. Mutin._ 1258 : 315, 20 ; 39. G. Vercell. 1264 : 426, 5. Giso 1264 : 426, 6. Jac Mut 1260 : 340, 30. Jacobus minor 1256 : 301, 33. Johannes von Assisi 1245 : 225, 29. 1247 : 238, 15; 16. 239, 14; 16. Johannes Parm. 1249 : 245, 33. 246, 9. Johannes Pitn 1248 : 243, 23. Johannes 1246 : 226, 21. Jordanus s. Roman» ecclesi* notarius et vicecancellarius 1259 : 331, 18. Marinus Roman» ecclesi* vicecancellarius 1245 : 224, 1. vgl. not. 1. P. de Ass. 1264 : 422, 20. Paulus 1258 : 315, 39. ders. ? Paulus Nepos 1258 : 315, 20. Peregrinus 1247 : 234, 23; 39. 235, 16. R. Plüc. 1259 : 335, 24. Wilhelm Roman* ecclesi* vicecancellarius 1236 : 192, 16. Zacharias Roman* sedis bibliothecarius * 7/3 : 9, 10. Cardinalbischöfe von Albano Petrus 1245 : 223, 31. vgl. 224 not. 1. 1247 : 237, 1. 1250 : 253, 1. 1253 : 285, 36. Ostia u. Velletri Rinaldus 1236 : 192, 10. Porto und St. Rufina Konrad 1224 : 152, 40. 1225 : 158, 14. 1231—1232 : 177, 11. Oto 1245 : 223, 31. vgl. 224 not. 1. Preneste Stephanus 1259 : 331, 11. Sabina Johannes 1236 : 192, 9. Wilhelm 1245 : 223, 32. vgl. 224 not. 1. Tusculum Jacob 1236 : 192, 10. Odo 1245 : 223, 33. vgl. 224 not. 1. 1259 : 331, 11. Cardinaldiaconen s. Adriani Ottobonus 1259 : 331, 17. s. Angel! Riccardus 1259 : 331, 12. ss. Cosm* et Damian! Egidius 1236 : 192, 14. 1245 : 224 not. 1, s. Eustachi! Wilhelm 1245 : 223, 40. s. Georg!! ad velum aureum Petrus 1245 : 223, 38. vgl. 224 not. 1. 1255 : 293, 26. s. Mari* in Cosmidin Rainerius 1236 : 192, 13. s. Mari* inviolat* Octavianus 1245 : 223, 37. vgl. 224 not. 1. 1259 : 331, 15. s. Nicolai in carcere Tulliano Johannes 1245 : 223, 39. vgl. 224 not. 1. 1259 : 3 1, 16. Otto 1231 : 174, 14. 1236 : 192, 15. 68 538 Romana curia — Rotsheim Cardinalpresbyter basilicse duodecim apostolorum Wilhelm 1245: 223, 34. vgl. 224 not. 1. tituli s. Caecili» Petrus 1198 : 112, 1. tituli s. Laurentii in Lucina Johannes 1245 : 223, 35. vgl. 224 not. 1. 1259 : 331, 13. Situbaldus 1236 : 192, 12. tituli s. Praxedis Johannes 1236 : 192, 11. tituli s. Marcelli Petrus 1245 : 223, 33. vgl. 224 not. 1. tituli s. Sabinas Hugo 1245 : 223, 36. vgl. 224 not. 1. 1251 : 266, 18. 267, 6; 26. 269, 19. 1252 : 276, 1. 278, 12. 283, 32. 1253 : 283, 1; 39. 285, 1; 23. 1254: 291, 1. 1256 : 305, 1. 1259 : 331, 14. Thomas 1236: 192, 11. legati apostolicse sedis Konrad 1224 : 152, 40. 1225 : 158, 14. Hugo 1251 : 266, 18. 1251 : 267, 6; 26. 269, 19. 1252 : 276, 1. 278, 12. 283, 32. 1253 : 283, 1; 39. 285, 1; 23. 1254 : 291, 1. 1256 : 305, 1. Otto 1231 : 174, 14. Petrus tune legatus 1198 : 112, 1. Petrus 1250 : 253, 1. Petrus 1255 : 285, 36. ders. ? 293, 26. Päbste Alexander III 1179 : 82, 38. 86, 31. 1181 : 97, 6. Alexander IV 1254 : 291, 15. 1255 : 291, 19. 295, 12. 296, 1. 1256 : 301, 1. 305, 23. 1257 : 308, 1. 313, 26. 314, 18. 1258: 315, 1; 23. 316, 1. 318, 29. 319, 31. 1259 : 330, 20. 333, 30. 335, 1. 337, 25. 338, 9. 1260 : 334, 40. 340, 10. 341, 1; 28. 342, 14. 1261 : 236, 35. Clemens III 1188 : 102, 21. 97 not. 3. Clemens IV 1265 : 450, 19. 455, 17. Ccelestin III 1192 : 113, 36. 1193 : 109, 18. Eugen III 1147 : 81, 22. 1148 : 82, 38. Gelasius f [1141—1143} : 68, 16. Gregor IX 1227 : 185, 39. 1228 : 167, 14. 168,7. 1231—1232: 177,8. 1232: 177,31. 179, 1; 21. 185, 42. 1233 : 183, 27. 184, 16. 1236 : 192, 6; ff. 1237: 185, 42. 197, 1. Hadrian I * 773: 7, 18. 8, 6; 14; 44. * 778 : 12, 1. Hadrian IV 1155 : 86, 22. Honorius II 1125 : bl, 38. Honorius III 1218 : 132, 17. 1219 : 142, 7. 1220: 146, 28. 147, 1. 151, 28. 1224: 154, 33. 155, 35. 265, 39. vgl. 133 not. 1. Innocenz II 1143 : 70, 1. 71, 37. [1141— 1143] : 69, 11. Innocenz III 1198: 111,29. [1202]: 117, 27. 1208 : 122, 5. f 1251 : 265, 20. vgl. 97 not. 3. Innocenz IV 1244 : 341, 37. 1245 : 222, 1. 224, 7. 225, 16. 1246 : 225, 34. 226, 1. 232, 30. 1247: 234, 11; 27. 235, 1. 236, 18; 24. 237, 29. 238, 21. 1248 : 228, 33; 35. 236, 34. 242, 1; 17. 243, 1; 42. 1249: 225, 39. 245, 18. 246, 1. 250, 11. 251, 1; 20. 1248—1249 : 246, 10. 1251 : 265, 13. 267, 3; 24. 268, 4. 270, 32. 1252: 276, 19. 278, 28. 283, 32. 1253 : 283, 1; 39. 285, 21. 1254: 289, 13; 31. f 1254: 291, 10. 1257: 314, 4. 1258: 315, 10. Leo IX [1060—1070] : 48. 42. Lucius III 1182: 98, 29. 99, 29. 1184 : 82, 38. f 1188 : 102, 27. Paschalis II [1106—1107] : 54, 9. [1107] : 55, 1. 1116 : 56, 20. 1118 : bl, 20. 58, 4. Paschalis III [1167] : 95, 11. Urban III f 1188 : 102, 27. Urban IV 1264 : 421, 34. 425, 19. 442, 6. [1262] : 374, 17; 19. päbstlicher capellanus Rufinus 1265 : 450, 19. peenitentiarii Hugo 1256 ; 305, 19. Rufinus 1265 : 450, 19. Romana ecclesia 171, 17. 230, 27. 231, 7. Romanum Imperium 135, 30. 141, 32. 230, 28. imperatores et reges Romanorum vgl. Deutschland Kaiser und Könige, judices per Imperium constituti 195, 2. Romansweiler Rumoltes— Rftmolzwilre Argent. dioc. sü. Zabern plebanus Hesso von Erstein 1248 : 242, 18. 1249 : 244, 19. Sigelin von —, Straßb. Bürger 1256: 303, 29. Romanus clericus 728 : 4, 1. Rorere Heinrich — s. Griesheim vill. Rosebom Sigelin —, Straßb. Bürger 1243 : 216, 5. Rosheim Rodashaim Rodesheim — hein —hen Rodis— Rotsheim sü. w. Straßb. 14, 34. 42, 5. 48, 4. 78, 6. 94, 2. 350, 36. Localitäten : Charragazza Hemenlioven Itengazza Thrugelbach 65, 29; ff. Bürger cives Azzo 1137 : 65, 31. Benzelin 1137 : 65, 29. Engelger 1137 : 65, 31. Hezel 1137 : 65, 30. plebanus Walter 1230 : 173, 6. superior ecclesia 65, 16. sacerdos Eberhard f 1137 : 65, 16. Vogt Graf Sigebert 1137 : 66, 7. Berthold von — , mil. 1262 : 350, 34. ders.? Berthold der Rote von — 1262 : 376, 9. Burchard von — 1264 : 415, 4. 429, 6; 11; 38. Konrad von — s. Kelbelin. Friedrich von — 1264 : 415, 6. ders.? Frillo von — 426, 26; 32. sein Schwager s. Reinlier. Hartung von —, Straßb. Bürger 1256 : 303, 29. Heinrich von —, Straßb. Bürger 1241 : 212, 2. Marquard von — 1262 : 379, 21. Otto von —, mil. 1260: 346, 9; 25. 1262: 388, 23. 1264: 415, 4; ff. 426, 25; ff. 429, 2; ff.; 37. 430, 9. Peter von — 1263 : 397, 31. Reinher von — 1264 : 415, 6. sein Schwager s. Friedrich. Remich von — 1264 : 414, 27. Rotbach w. Offweiler im Unter-Elsaß Mechtild von — f 1259 : 327, 11. Rot Rote Röte vgl. Rufus Albrecht —, Straßb. Bürger 1230 : 174, 39. s. Geispolzheim Konrad von —. s. Rosheim Berthold von —. Wilhelm — s. Straßb. cons. Rotenfels sü. ö. Rastatt 54, 37. Rothenburg Rotenburc an der Tauber Konrad von —, Herzog 1192 : 107, 2. Rotmundus Hruodmunti *778: 14, 11. — 791 : 17, 9. Rotsheim s. Rosheim. Rottweil — Rulinus 539 Rottweil am Neckar 127, 5. Rö— Rou— vgl. Ro— Ru—. Rüder Cuno der — 1262 : 381, 2. Ruadini Ruodinus [833 — 861/: 25, 17; ff. — 910 : 30, 23. Rubiac— s. Ruffach. Rukilin s. Starkenburg. Rudegerus Rou— Rftdegerus Rüdiger —gerus Ruedigerus Rftdeger Rüde— Rüthgerus s. Ehenheim Burchard’s von — Erben, s. Fegersheim, s. Freiburg, s. Gnipping. s. Gozelin, Straßb. Bürger, s. Hundsfelden. 8. Lenzelin, s. Ruses. qui purgat gladios [1190—1202] : 119, 16. vgl. Straßb. Loc. 8. Straßb. Münst. fratr. s. Straßb. s. Petr. jun. fratr. ders. ? s. ebd. cust. s. Straßb. St. Thomas fratr. ders.? s. ebd. cant. min. des Straßb. Bisth., vorher des Domherrn Eonrad [1141-1143] : 68, 9. Rudolfus Rodolfus —dulfus —dulphus Rödolfus Rudolffus — dolphus —dulphus Rft— Ruodolf Rftdolff —dolffus — dolfns Ruodolfus Rfidol- phus Rutulfus vgl. Ratoldus ' s. Ballbronn. s. Basel can. u. St. Gallen procur. s. Basel Bischöfe. s. Batzendorf. s. Berstett. s. Berwarstein. s. Bietenheim. s. Bilde. 8. Blumerdrost, s. Brumat. s. Canis. s. Kislau. s. Eberhard’s, des Straßb. Marschalls, Brüder, s. Einstat, 8. Elbstein. s. Fegersheim. s. Fleckenstein. s. Habsburg. s. Honau fratr. s. Howemesser. s. Hundsfelden. s. Lenzelin. s. Lichtenberg. s. Limbel’s Simon — Sohn. s. Limbel’s Simon — Schwiegersohn. s. Männolsheim. s. Mannelin. Marquardt ffliaster 1251 : 258, 12. s. Mauersmünster fratr. u, Sindelsberg prior. s. Meistratzheim scult. seine Wittwe Adelheid 1266 : 462, 27. s. Rapperschwyl. s. Rathsamhausen. s. Rheinau. 8. Ripelin. s. Rummolt, s. Scharrach, s. Scholcelin. s. Scholzenbolz. / 1190—1202 / : 119, 20. vgl. Straßb. Loc, faber 1255 : 297, 11. vgl. Straßb. Loc, Straßb. Bürger (wieviele ?) s. Straßb. t.helon. s. Straßb. scult. sein Bruder s. Heinrich. Zoller s. Straßb. thelon. u. cons. sein Sohn s. Johannes. s. Straßb. St. Arbogast fratr. s. Straßb. St. Arbogast prep. s. Straßb. s. Petr. jun. cell, s. Straßb. St. Thomas fratr. ders.? s. ebd. cust, u. prep., Deutschland Kaiser Friedrich I capell. u. Straßb. Bisch, s. Straßb. St. Thomas fratr. s. Straßb. St. Thomas fratr. u. Endingen pleban. s. Straßb. St. Thomas pinc. wol Straßb. min. u. Bürger (wieviele?) s. Straßb. scult. [1143] : 73, 28. sein Bruder s. Ulrich longus. s. Straßb. scult. u. cons. sein Bruder s. Walter, camerarius, des Straßb. Bisth. ? 1202 : 117, 35. de Argentina 1207 : 121, 9. mil. s. Straßb. Bisth. vicedom. mil. s. Straßb. scult. 1129 .- 62, 6. 1143 : 71, 19. 1156 : 87, 16. 88, 30. 1162 : 93, 4. Vogt, des Straßb. Bisth.? f [nach 1007]: 45, 5. s. Thierstein. s. Tübingen. s. Uberhechelingen. s. Urlftge. s. Usenberg. s. Uttenheim. s. Verden Bischof. der Visilinne Bruder 1263 : 401, 15. s. Wavirscarus. s. Zabern. 1061 : 48, 27. — prepositus 1160 : 91, 19. — schulteise 1264 : 444, 12. Rft— vgl. Ru—. Rüdensbach, Riespach sü. Altkirch im Ob.-Els. ? 244, 6. Rftdewin s. Sigelin. Ruestenhart s. Rftchesheim. Rüti sü. ö. Zürich Prämonstratenserkloster 205, 39. Ruffach Rubiaca —censis —cum Ruvach n. Mühlhausen 100, 9. 114, 24. 117, 37. 131, 13. 210, 11. 373, 17. Gau 1, 2. Muntat (d. i. Immunität) 373, 17. plebanus Eberhard 1243 : 216, 28. Deutschordenshaus 190, 33. Crapho von —, mil. 1251 : 269, 8. Ortlieh von —, mil. 1242 : 214, 15. St. Rufina s. Rom. cur. Card, bisch, v. Porto. Rufinus, frater s. Rom. cur. päbstl. capell. u. poenit,. Rufus vgl. Rot Drutwinus —, Straßb. Bürger 1161 : 92, 26. Eberhard [1261—1263] : 413, 8. s. Erbo, Straßb. Bürger. Friedrich —, Straßb. Bürger 1229 : 171, 35. Günther — s. Straßb. burcgrav. u. cons. s. Heinrich, Straßb. Bürger. Rulinus Rfilin —linus Rülin —linus s. Dorne, s. Griesheim vill. s. Lenzelin, s. Ripelin. s. Schoup. s securim 1239 : 202, 11. vgl. Straßb. Loc. Mersw'in. s. Tazsche. 540 Rumersheim — Scherphere Rumersheim Rftmersheim sü. w. Brumat Heinrich von — 1263 : 399, 38. Hug von — 1263 : 405, 30. Rummolt Rudolf — 1264 : 433, 13. Rumolt s. Constanz Bisch. Rumolteswilre Rftmolzwilre s. Romansweiler. Rft— Ruo— vgl. Ru—. Rfikerus —cherus s. Straßb. Münst. fratr. u. pinc. Rftchesheim Ruochesheim jetzt Ruestenhart 46, 11. Ruod— Ruot— vgl. Rod— Ruad— Rud— Rut—. Rfilenderlin —linus Albert — 1259 : 340, 34. 1264 : 426, 28. 1266: 464, 15. vgl. Straßb. cons. Rütensheim 270, 32. vgl. not. 3. Ruothere 1039 : 46, 3. Rusehardus s. Ehenheim. Ruses Risez Riuses —sez Rftseis — ses —seß Rüseck —ses Rusez Ruweses Berthold 1245 : 229, 35. 1246: 230, 18. 1253 : 286, 20. 1258 : 317, 32. 323, 29. 1259 : 337, 12. 1262 : 369, 1. 1264 : 419, 20. vgl. Straßb. cons. Rudeger — Sti>ßb. Bürger 1239 : 202, 22. f 1250 : 255, 4. vgl. Straßb. Loc. seine Erben 1239 : 202, 30. 203, 2. Walter — 1260 : 344, 27. 1266 : 461, 25. 463, 8. vgl. Straßb. cons. Rusheim Rutesheim 270 not. 3. Rust an der Elz unterhalb Kenzingen 475, 21; 29. Ruthardus Ruodhardus —harttus s. Straßb. Bisch. wol Straßb. min. [1143] : 73, 29. Rutulfus s. Rudolfus. Ruvach s. Ruffach. Ruweses s. Ruses. 8 . 8. sacerdos s. Straßb. St. Stephan fratr. S. s. Sifrid, Schenk des Straßb. St. Thomascapitels. Saaralben s. Alba. Saarbrücken Sarapons Friedrich von —, Graf 1211: 124, 21. Saarburg Sarburc —durch —bürg —burgensis in Lothr. Bürgerschaft 170, 11. 330, 1. 412, 17. Bürger cives Escheym Walter von — 1259 : 330, 14. Giude Friedrich — 1229 : 170, 23. Loscebrant Nicolaus — 1229 : 170, 23. Marsal Dietrich von — 1229 : 170, 23. Vogelhunt Wirich — 1229 : 170, 22. Weltringen Hugo von —, procurator 1259 : 330, 14. Wipert 1229 : 170, 22. jurati 330, 1. 412, 17. mercatores 170, 27. sculteti Gottfrid 1229: 170, 22. Hezel 1259 : 330, 3. [1261—1263] : 412, 21. Hugo von —, Straßb. Bürger 1261 : 362, 20. vgl. Straßb. Loc. Johannes von —, Straßb. Bürger 1229: 170, 21. Johannes von —, wol Straßb. Bürger 1264 : 432, 35. Nicolaus von — s. Straßb. cons. Sabina —nensis s. Rom. cur. Card, bisch. Sabina f 1220: 150, 3. vgl. Straßb. Loc. u. Straßb. St. Thomas Loc. sepulc. ihr Bruder s. Hugo, port. von St. Thomas. Sachsen Saxonia vgl. Saxo Herzog Heinrich (der Löwe) quondam dux 1192 : 107, 3. Pfalzgraf Friedrich 1129: 61, 32. Sifrid von —, Graf 1129 : 62, 2. Sässolsheim ö. Zabern 304, 35. Salerno Salerna 36, 15. Salm Salmena sü. Stavelot in Belgien Hermann von —, Graf 1129 : 61, 34. Salmonem ad —, (Straßb. Loc. ?) s. Sifrid, Straßb. Bürger. Salomo s. Straßb. St. Agnes sacerd. Salsensis s. Selz. Salza Langensalza an der Unstrut Hermann von — s. Deutschorden Hochmeister. Samuel 898 : 29,« 17. desselben? Söhne 910: 30, 5. Sar— s. Saar— u. Schar—. Satelnagil Otto — 1251 : 258, 12. Sax nahe dem Rhein sü. Appenzell Heinrich von — 1219 : 137, 10. Saxo Johannis Alberici s. Rom Bürger, sein Bruder Johannes 1247 : 237, 14; 17. Saxonia s. Sachsen. Scaca 16, 11. Scaftolfeshaim s. Schseffolsheim. Scaione *778: 14, 11. Scalistati s. Schlettstadt. Sckiltenchein s. Schiltigheim. Scefe— Scephelingesheim s. Schäffolsheim. Scer— s. Scher—. Schade Walter —, Straßb. Bürger 1266 : 461, 26. Schäffersheim Scheferes— Schefersheim w. Erstein 303, 3. 331, 1. Schseffolsheim Ober—Scaftolfeshaim Schaftoltzheim w. Straßb. 16, 2. ille de — 1231 : 176, 9. vgl. Straßb. Loc. Mittel— oder Nieder— Scefe— Scephelingesheim bei Brumat 33, 6; 16. 332, 39. Schalkendorf n. Hochfelden Heinrich von — 1263 : 400, 28. 1265 : 447, 22. Scharfeneck Sarffeneke ö. Ramberg n. w. Landau Heinrich von — 1219 : 136, 3. Scharrach Scharoch Scharroch Sharoch abgegang. Burg b. Scharrachbergheim n. Molsheim Bernand von — f 1241: 210, 4. seine Gattin Adelheid, Schwester der Herrn von Ochsenstein f 1241 : 210, 3. Cuno von —, Ludwig’s Sohn 1264 : 422, 31. Ludwig von — 1264 : 423, 3; ff. seine Söhne s. Cuno u. Rudolf. Rudolf von —, Ludwig’s Sohn 1264 : 423, 4; 16. 429, 7; 11; 39. Schauenburg bei Oberkirch n. ö. Offenburg die Herren von — 1235 : 195, 36. Schaup Gösselin —, Straßb. Bürger 1259 : 340, 35. Schef— s. Schaf—. Scherphere Heinrich — s. Griesheim vill. Scherweiler — Schwarzach 541 Scherweiler Scere— Scerre— Scerwilre Sherewi- lare w. Schlettstadt 57, 27. 66, 33. capella 117, 3. 122, 2. Konrad von — s. Straßb. Münst. fratr. Scherzheim Scertisheim in Baden n. ö. Straßb. plebanus Arnold 1220: 148, 11. ders. ? 1221: 154, 14. Schidelin s. Staufenberg. Schilt Johannes —, Straßb. Bürger 1259 : 340, 34. Schiltigheim Sckiltenchein Schiltekeim ■—tenkein —techeim —tencheim —tenchen —ticlieim —tingheim Scildekeim —techeim —tencheim —tikeim Skitingsdtböhel —buel n. Straßb. 20, 32; 36. 42, 2. 71, 6. 76, 21. 138, 22. 165, 7. 268, 18; ff. 366, 9. vgl. Bothebür. Vögte 186, 13. 293, 3. die Herren von Wangen 1255 : 293, 3. Konrad von —, Straßb. Bürger 1258 : 317, 6. vgl. Straßb. Loc. Beronis. Hartmut von — 1257 : 310, 39. 311, 9. vgl. Straßb. Loc. u. cons. seine Geschwister, Straßb. Bürger 1257 : 310, 39. 311, 9. Hugo von — 1244 : 221, 17. 1245 : 229,35. 1249 : 250, 6. vgl. Straßb. cons. Schlettstadt Scalistati Slece— Sieze— Slezstat 10, 15. 115, 42. eccles. paroch. 314, 21. plebanus Peter [1185 — 1189] : 104, 10. St. Fideskloster 49, 23. not. 3. 50, 1; 39. 113, 17. vgl. Straßb. Loc. Dietmar scultetus de — 1200 : 114, 2. Schneckenburg Snekenberc —berch Sneigenberc, bei Weinfelden im Thurgau oder ö. Aarburg im Aargau ? (vgl. Leu helvet. Lexicon). Albert senior de — s. Straßb. Münst. fratr. u. Honau prep. Albert von — s. Straßb. Münst. fratr. u. Honau prep. ders.? s. Straßb. Münst. cust. u. prep. Schob Schoubo Gerhard —, Straßb. Bürger 1253 : 281, 16 ; 29. vgl. Straßb. Loc. Schottonis. seine Frau Adelheid 1253 : 281, 17 ; 29. Schöhelin s. Westhofen Werner von —. Schönau Schönowe Sconenouwe am Rhein sü. ö. Schlettstadt Heinrich von —, Straßb. min. 1244 : 221, 11. ders.? 1263 : 404, 13. 408, 39. 410, 1. Jacob des von — sun 1263 : 404, 26. Schöneck Sconecke, die abgegang. Burg b. Hambach n. Niederbronn oder Straßb. Loc.? (vgl. Straßb. Gass. u. Haus. Nam. im Mitt. Alt. 8. 80. 134.) Johannes von — s. Straßb. cons. Peter von —, Straßb. Bürger 1259 : 340, 35. Sehönenwerd Werida Werith sü. w. Aarau Kloster 11, 20. 169, 23. 210, 10. canonicus Hugo 1241 : 210, 14. Scholcelin —celinus —zelinus (3 verschied.?) Eberhard —, wol Straßb. Bürger 1226: 164, 18. Rudolf —, wol Straßb. Bürger 1226: 164, 18. mil. Straßb. Bürger 1256 : 303, 2. seine Töchter Hedwig 1256 : 303, 29. Junta 1256: 303, 2. Scholine —linus s. Ensheim. Heinrich —, mil. 1235 : 190, 23. Schollo s. Stotzheim Otto von —. Scholzenbolz Seholtzenboltz Scolzenbolz Stolt- zenboltz Eberhard —, mil. 1233 : 186, 1. 1242 : 214, 15. vgl. Straßb. cons. Rudolf —, mil. 1237 : 199, 6. 1242 : 214, 15. vgl. Straßb. cons. Schonterlin Erbo —, Straßb. Bürger 1260 : 344, 27. Schopfheim, an der Wiese n. w. Säckingen ? der von — s. Straßb. cons. ders.? Albrecht von — 1263 : 403, 31. 1264 : 423, 24. Schott Schoto Schotte Schotto Scotto Scotus Konrad — s. Straßb. cons. Ulrich — 1253 : 281, 16; 29. vgl. Straßb. Loc. u. cons. seine Frau Elisabeth 1253: 281,16; 29. Schoup Schöb Schöp Burchard —, mil. 1265: 448, 40. 453, 18. Reinmar von Uttenheim, mil. 1259 : 333, 23. 1262: 388, 24. 1263 : 399, 36. 400, 31. 1264 : 420, 14. 421, 20. 426, 21 ; 24. 1265 : 453, 18. seine Brüder s. Rulin u. Geispolz- heim Berthold, Cuno, Hesso, Otto von —. desselben ? Stiefsohn s. Wolfhelm. Rulin — 1263 : 400, 29. 1264 : 426, 21. seine Brüder s. Reinmar. Schullo s. Eberhard’s von Greifenstein servus. Schultheis s. Burcard, Straßb. Bürger. Schütter Schutere Schuttura Scuthere Seutteren rechter Nebenfluß des Rheins sü. Kehl 475, 30. Schultern sü. w. Offenburg Kloster 187, 34. 440, 2. 481, 22. Abt Konrad 1145 : 79, 28. hospitale 157, 19. Schwaben Allemannia Suevi vgl. Sueviensis Herzoge Friedrich I s. Elsaß Herzoge, seine Brüder : Konrad 1089 : 49, 18. Ludwig 1089 : 49, 18. 1094 : 49, 23. Walter 1089: 49, 18. 1095 : 50, 38. seine Mutter Hildegard 1094 : 49, 23. vgl. 49 not. 1, 2, 3. Friedrich II s. Elsaß Herzoge, sein Bruder Konrad [1119] : 59, 33. Friedrich III, s. Elsaß Herzoge. Friedrich IV 1163 : 94, 30. Friedrich V 1181 : 97, 23. f 1192: 106, 17. Heinrich 1219: 137, 11. 139, 2. Hermann 1003 : 40, 14. [nach 1003] : 41, 21. Liutolf 951 : 31, 15. 956 : 32, 19. Pfalzgraf Ernst [nach 1003] : 41, 21. Schwabsberg Suabes— Suabezberc, sü. Ellwangen oder n. Oppenheim ? Arnold von — s. Straßb. Münst. fratr. Schwarzach Suarzaha —he Svarzahe Swarcza —czahe —zach —zähe —zhahe, vorher Arnulfsau Argent. dioc. in Baden sü. w. Rastatt Benedictinerkloster 5, 26. 73, 1. 84, 12. 133, 2; 35; ff. 155, 27. 231, 14; 24. 232, 2. 328, 36. 440, 2. 457, 7. 481, 22. vgl. Straßb. Loc. Äbte Anselm 1266.: 457, 7. Burchard 1219 : 142,21. 1224 : 155, 37. Konrad [1143] : 73, 6. 1145 : 79, 28. Eberhard 1246 : 231, 14. camerarius Albert 1224 : 156, 1. custos Johannes 1224 : 156, 1. prior Gerung 1224 : 155, 37. Vögte 231, 23. Berthold u. Albert von Windeck 1224: 156,1. Dietrich Zidelarius 1246 : 231, 22. 232, 1. 542 Schwarzenberg — Sigebertus Schwarzenberg Swarzenberc n. w. Waldkirch im Breisgau? Berthold von — s. Straßb. Münst. cell. u. prep. sein nepos Berthold, im Straßb. Dom- capitel ? 1189 : 104, 9. Konrad von —, Vogt f 1215 : 219, 37. seine Wittwe Mathilde 1215 : 219, 37. im Münsterthal sü. w. Colmar 373, 6; 11. dasselbe ? die bürg ze Munstertal 368, 5. Schweinheim Sweinheim sü. ö. Zabern Lambert von —, mil. 1261 : 350, 7; 15. f 1265 : 446, 26. Schwerin Zwirin Heinrich von —, Graf 1211 : 124, 21. Sclusas s. Sluis. Schwindratzheim Snindela— Swindiratisheim ö. Hochfelden Otto von — [ 1190 — 1202 ] : 119, 21. vgl. Straßb. Loc. Sei— Ski— vgl. Schi— u. Zi—. Sco— vgl. Scho— u. Schö—. Scolastica Remigii nepta *778 : 11,39. 13, 6; ff. 14, 8. Scriba s. Straßb. St. Thomas fratr. Johannes. Scu— s. Schn—. securim Bulin ad —, Straßb. Bürger 1257 : 310, 29. Sefridus s. Conradus, Straßb. Bürger. Seilere —re vgl. Seinat Burchard' — [ 1190 — 1202 ]: 119, 20. vgl. Straßb. Loc. Symund —, Straßb. Bürger ? 1259 : 326, 6. Seilerin mulier dicta — 1261 : 361, 28. vgl. Straßb. Loc. Seinat (Seilere?) Burchard —, Straßb. min. 1215 : 129, 30. Seler Nicolaus — s. Straßb. cons. Selz Salsensis Selse —sensis Argent. dioc. an der Sauer n. w. Bastatt 91, 41. Benedictinerkloster 318, 30. Äbte Otto 1138 : 67, 9. Walter 1144 : 77, 1. Sens Senonae —nensis an der Yonne 237, 4. cansores 237, 12. St. Johannes Kloster ordinis s. Augustini Abt Hugo 1247 : 237,1. Sh— vgl. Sch—. Shmit s. Ehenheim Dietrich von —. Sybertus s. Sigebertus. Sicke Burchard — s. Straßb. cons. Sicco s. Burchard, Straßb. Bürger. 1061 : 48, 28. Sicilia Sycilia Kanzlei Heinrich prothonotarius 1217 : 131,25. Könige s. Deutschland Kaiser Friedrich II u. Heinrich VI. Sidel Sidelin Burchard —, Straßb. Bürger 1230 : 174, 39. 1240 : 203, 7. Sifrid Syffridus Sifredus —fridus Syfrid —fridus Sifrit Sigefridus —frit —frit Sigifridus —frit Sipheridus Sivridus vgl. Sigelin s. Bach, s. Bild. s. Boofzheim villic. s. Borenfelden. s. Branz. Egelowolfenonis gener 1236 : 194, 23. s. Fegersheim. Francorum ex stirpe progenitus, vir militaris 1070 : 48, 36. s. Grens. s. Haberer. Heinrici advocati Argent. patruus 1129 : 62, 1. s. Hoden, s. Höbet. s. Locus Peregrin’s — Söhne, s. Mainz Erzbisch, s. Marlenheim, s. Merswin. s. Offweiler, s. Sachsen, s. Speier Bischöfe, wol Straßb. Bürger (wieviele?) s. Straßb. thelon. s. Straßb. St. Thomas pist. seine Wittwe s. Adelheid, sein Sohn s. Sigeboto. minister fratrum, dominorum, bruzerdinest,- man diener der brüdere wol Dienstmann des Domcapitels 1216 : 131, 8. 1219 : 145, 6. 1220 : 146, 33. vgl. Straßb. cons. desselben ? Sohn s. Sifrid. de Rossemärchet 1220 : 149, 27. 151, 1. ad Salmonem 1229 : 171, 34. 1233 : 182, 36. vgl. Straßb. Loc. seine Gattin Lugardis 1233 : 182, 36. sein Bruder s. Gozbert. ministri fratrum filius 1240 : 208, 9. vgl. Straßb. cons. sein Bruder s. Johannes, Straßb. Bürger. 1199 : 113, 13. 1215 : 129, 33. s. Straßb. St. Arbogast fratr. s. Straßb. St. Arbogast cust. ders.? s. ebd. prior. s. Straßb. St. Thomas pincern. sein Vater 8. 1260 : 347, 7. sein Diener s. Conradus, Straßb. Bürger. s. Straßb. St. Thomas pist. seine Wittwe s. Adelheid. s. Straßb. Bisth. bischöfl. capell. u. Surburg cam. min. des Straßb. Bisth. ? (wieviele ?) s. Straßb. buregrav. sein Bruder s. Ulricus. s. Straßb. buregrav. des Straßb. Burggrafen Dietrich Bruder 1155 : 86, 19. ders.? 1162 : 93,3. 1097 : 51, 8. 1100 : 52, 30. 1097 : 51,9. 1100 : 52,31. 1096 : 50, 14. 1105 : 53, 8. 54, 1. 1109 : 55, 24. [ 1119 ] : 60, 2. 1122 : 60, 32. 1129 : 62,1. 1143 : 71, 8, 11. 1156 : 88, 30. s. Straßb. Bisth. Vögte, s. Tunebolder. s. Walter's, Straßb. marsc. u. scult., capell. s. Witze, s. Wulleden. 737 : 4, 34. Sigebertus Sy— Syg— Sygebertus Sige— Syge- breht Sigibertus Graf 1109 : 55, 23. 1122 : 60, 31. 1129 : 61, 32. vgl. Rosheim eccl. sup. Vogt, wol Straßb. min. 1097 : 51, 9. s. Dienstein. s. Werd. junior, Graf 1156 : 89, 21. vgl. Wickersheim Vogt. 801 : 18, 1. Sigeboto — Spender 543 Sigeboto —bodo —botto Sigibodo s. Lipsheim villic. Sifrid’s des Bäckers von St. Thomas Sohn s. Straßb. St. Thomas fratr. u. cell, f 1250 : 255,2. 910 : 30, 23. — [ 965 — 991 ] : 38, 17. — 1061 : 48, 28. Sigelin Sigel Si— Sygelinus Sigilinus Siglin —linus vgl. Sifrid Ritter 1228 : 168, 37. s. Bauwarus. s. Hartung Straßb. Bürger. Hezel’s Bruder 1240 : 203, 19. s. Ober-Ehenheim scult. s. Romansweiler, s. Rosebom. Rüdewines sun 1262 : 379, 2. wol Straßb. Bürger ? (wieviele ?) s. Straßb. burcgrav. u. cons. s. Straßb. judic. u. cons. s. Straßb. St. Marx procurat. de s. Thoma 1257 : 310, 29. Thelonearise filius 1260 : 344, 27. magister 1257 : 307, 30. s. Tiuscere. Sigelo s. Deutschland Kanzlei not. Hurretzeres filiaster s. Griesheim vill. Sige— Sigismundus s. Symund. Sigibaldus 774 : 9, 19. vgl. Straßb. Loc. Sigiricho —riho 739 : 5, 5. [ 739 ] : 5, 14. Sigolsheim —golteshein n. w. Colmar 139, 23, Pfarrer 1224 : 155, 40. Sigoni 801 : 18, 1. Symund Sige— Sigismundus Si— Symon Si— Symundus —munt s. Altorf capell. s. Eberstein, s. Geroldseck. s. Hochfelden. s. Hohenburg, s. Leiningen. s. Limbel. s. Seilere. s. Stehelin. Straßb. min. u. Bürger (wieviele ?) s. Straßb. Bisth. marsc. 1155 : 86, 20. sein nepos s. Wernerus. 1129 : 62, 6. 1132 : 63, 37. [ 1141 — 1143 ] : 69, 17. 1143 : 72, 31. [ 1143 ]: 73, 28. 1144 : 78 , 24. 1148 : 82, 11; 20. 1154 : 85, 12. 1156 : 87, 16. 88, 29. 89, 23. 1161 : 92, 18; 25. 1162 : 93,3. s. Trier prep. s. Zabern. Sindelsberg Sindelesberc —berch Sindelsberc sü. Zabern Frauenkloster 80, 31. 82, 2. 440, 1. i vgl. Straßb. Loc. j prior Rudolf 1147 : 81, 29. sorores : Gunterammi üliss 2 et ava earum 1148 : 82, 13. Sipheridus Sivridus s. Sifrid. Situbaldus s. Rom. cur. Card, presb. tit. s. Laurent, s. Sixti de urbe moniales 178, 14. s. Straßb. St. Katherina. s. Straßb. St. Marx. Sie— s. Schle—. Sluch, vonme Sluche (Straßb. Loc.?) Dietrich — 1233 : 183, 24. vgl. Straßb. cons. Sluis Clu— Sclusas n. ö. Brügge 10, 15. 18, 32. Snabel Hugo — f 1266 : 460, 33. seine Wittwe Hedwig von Hochfelden 1266 : 460, 32. seine Tochter Gertrud s. Mietesheim Anselm von —. Snekenberc Sneigenberc s. Schneckenburg. Snelhart 1039 : 46, 4. Snelle s. Colmar Hartmann von —. Snello Heinrich — u. sein Bruder Hartmann Straßb. Bürger 1225 : 156, 28. Snelman Heinrich — 1251 : 258, 12. Snindelatisheim s. Schwindratzheim. Sonipes s. Heinrich, Straßb. Bürger. Sophia Hadeberti militis sororis filia f 1197 : 111, 2. ihr Sohn u. 4 Töchter 1197 : 111, 2. vgl. Straßb. Loc. s. Straßb. St. Marx soror. Species —ciensis Speries Gau 1, 2. vgl. not. 1. Vogt 2, 5; ff. Speier Spira —re —rea —rensis 28, 4. 54, 38. 113, 40. 197, 21. 199, 17. 247, 31. cives 166, 1. 247, 30. 357, 19; ff. canonici KonradKage 1263 : 403, 30. 1265 : 452,14; ff. Konrad von Eberstein 1224 : 155, 30. cantor Geringer 1218 : 133, 31. decanus Walram von Geroldseck 1259 : 332, 28. prebendarii Berwarstein Rudolf von — 1258 : 324, 7. Wachenheim Dietrich von — 1258 : 324, 6. s. Trinitatis ecclesise decanus 1265 : 455, 17. s. Widonis ecclesise canonicus Ulrich Gervasius — 1246 : 228, 13. Gozbert von —, Straßb. Bürger 1201 : 115, 8. Speier Bisthum 54, 37. | Bischöfe ! Konrad 1205 : 120, 23. ! Konrad 1238 : 199, 13. Heinrich 1264 : 430, 15. 431, 22. 1266 : j 463, 11. Sifrid 1144 : 76, 40. ! camerarius Albert von Uttenheim f 1238 : 199, 15. clericorum universitas 430, 15. ministerialis s. Mundingen Egelolf’s von — Gattin Beatrix, officialis 1258 : 324, 1. pincernae Dietrich u. Eberhard von Wersau 1238 : 199, 16. Spender Dispensator Speindeir Spendarius —dere —dero (wieviele ?) Burchard —, Friedrich’s Sohn 1226 : 164, 19. 1229 : 169, 1. 1236 : 196, 3. 1244 : 221, 12. 1247 : 236, 10. 1249 : 250, 4. 1250 : 252, 25. 1252 : 273, 3. 1258 : 318, 25. 323, 36. 1266 : 464, 14. ders.? senior, vgl. Straßb. cons. Burchard — 1266 : 464, 14. ders.? junior vgl. Straßb. cons. Friedrich — 1197 : 111, 23. 1199 : 113, 12. 1201 : 115, 6. 1209 : 122, 19; 38. 1215 : 129, 31. 1217 : 132, 10. 1218 : 134, 2. 1219 : 145, 5. 1220 : 146, 33. 149, 26. 151, 1; 38. 1224 : 155, 34. 1225 : 157, 31. 162, 21. 1226 : 164, 19. f 1229 : 169, 1. vgl. Straßb. cons. seine Gattin Hedwig 1229 : 169, 2. Söhne s. Friedrich u. Burchard. Töchter Agnes u. Gertrud 1229 : 169, 1. 544 Spender — Straßburg Friedrich —, Friedrich’s Sohn 1226 : 164, 19. 1228: 168, 37. 1229: 169, 1. vgl. Straßb. cons. seine pueri 1236 : 196, 8. Friedrich — [1223—1232] : 182, 2. Friedrich —, mil. 1255: 295, 9. 1258: 318, 26. 1264 : 419, 19. 423, 24. 429, 9. 432, 34. 435, 41. 1265 : 448, 7. vgl. Straßb. cons. jenseits der Breusch s. Straßb. cons. s. Straßb. St. Nicolaus ad und. mag. Spesburg Ruine w. Barr. vgl. 1 not. 1. Spina s. Dorn. Spitzenberg, abgegang. Burg unweit der Breusch- quelle? Friedrich von — 1263 : 406, 16; ff. Spoleto Spoletum 179, 2. Stablo Stabulensis sü. w. Malmedy Abt Wibold 1144 : 77, 1. Stabulo (Straßb. Loc.?) Albert de —, Straßb. Bürger 1233 : 186, 3. [1246] : 234, 6. Staden, Stadelhofen n. ö. Offenburg? 33, 5. Stahelli s. Stelielin. Stahleck Stahelclie Stahelecke Stalecke Ruine bei Bacharacli am Rhein Heinrich von — s. Straßb. Münst. fratr. u. cust. u. Straßb. Bischof Heinrich III. sein Bruder s. Dicke Alexander von —. Stampf Stamph Stampho Werner —, mil. 1228: 169, 36. ders.? mil. 1258 : 319, 23. 1259: 332, 27. 1264: 424, 10. 434, 13; ff. 435, 3; ff. 437, 2; 7. vgl. Straßb. Loc. Steinburgetor. seine Gattin u. Kinder 1259 : 332, 32. Stange Friedrich — 1262 : 379, 22. Walter — 1262 : 379, 21. Starkenburg n. Heppenheim a. d. Bergstrasse Burgmannen 282, 38. C. Rukilin von — [1200—1300] : 282, 38. Starcolfus 788 : 16, 25. Staufen Stöfe sü. w. Freiburg Gottfrid von — 1263 : 411, 27. Staufenberg Stöfenbere n. ö. Offenburg Schidelin von — 1263 : 411,28. 7264 .- 431, 36. Stehelin Stahelli Stehelinus —helli —hellinus —henlin —hilin Steijlin Sthelielinus Stheleim vgl. Straßb. Loc. s. Bischofsheim, s. Mittelhausen. faber 1259 : 327, 22. vgl. Straßb. Loc. Gunth- rami. Straßb. min. (3 verschied.?) Albert —, Dietrich’s u. Ludwig’s Bruder, mil. 1209: 122, 18. 1216: 131, 20. ders.? 1215 : 129, 30. Dietrich —, Albert’s u. Ludwig’s Bruder, mil. 1201 : 115, 4. 1209 : 122, 18; 37. 1215 : 129, 30. 1216 : 131, 20. 1219 : 145, 4. 1220: 146, 31. 148, 5. 151,37. 1221 : 154, 11. 1224: 155, 31. 1225: 156, 28. 1226 : 164, 17. 1228 : 168, 36. vgl. Straßb. cons. u. Hospit. rect. Ludwig —, Albert’s u. Dietrich’s Bruder, mil. 1209: 122, 18. ders.? 1216: 131, 20. junior 1224 : 155, 32. Symund — 1236 : 194, 16. Steigen Steiga Argent. dioc. w. Wasselnheim Kloster 206, 13. 325, 29. 350, 34. 440, 7. ö. Kenzingen Kloster 339, 37. Stein Lapis Burchard u. Dietrich vom — 1189 : 105, 37. Hugo vom — s. Straßb. Münst. fratr. Johannes vom —, Hermann’s von Breuberg Neffe s. Straßb. Münst. fratr. Steinbrunn Steineburne n. ö. Altkirch Albert von — s. Straßb. Münst. fratr. Steinburgetor lapidea porta Steineburgedor —nenburgetor —ninburgetor —ninporten Steinmen— Steinnen— Steinnin— Stene— Steniburgedor vgl. Straßb. Loc. Burchard von —, mil., min. 1199: 113, 7. [um 1200] : 100, 41. 1201 : 115, 4. 1209: 123, 7. 1220 : 149, 4; 26. vgl. Straßb. cons. Hugo von —, Straßb. min. [1143] : 73, 27. Hugo von — (2 verschiedene ?) mil. 1259 : 332, 27. seine Gattin u. Kinder ebd. 32. sein Bruder s. Lentfrid. der junge 1264: 424, 18. 1253: 282, 22. 1262: 372, 15. 388, 23. 1263 : 372, 38. Lentfrid von —, Hugo’s Bruder, mil. 1259 : 332, 27. 1262 : 371, 26. 1264: 424, 18. seine Gattin u. Kinder 1259 : 332, 32. Werner von —, Straßb. min. u. Bürger ? 1161: 92, 27. der Herr von — 1249 : 247, 34. Steinesbercli, Steinsberg Ruine sü. Sinsheim in Baden ? Werinhard von —, Graf 1129 : 62, 2. Steingazzen vgl. Straßb. Loc. Konrad von —, mil. 1259 : 326, 13. Stephanus s. Geroldseck. s. Metz Bischöfe. s. Rom. cur. Card, bisch, v. Preneste. Stephansfelden Steffesvelt Argent. dioc. sü. Bru- mat hospitale s. Spiritus 365, 34. 407, 2. frater Heinrich 1263 : 407, 37. Steusslingen Stuzilingen sü. w. Ulm Heinrich von — s. Straßb. St. Thomas fratr. Stile— s. Steh—. Still Stilla —le im Breusclithal w. Molsheim 6, 24. 18, 9. Gottfrid von —, mil. 1262 : 380, 2. 1263 : .399, 37. 1265 : 453, 16. Heinrich von — 1264 : 429, 2 ; 37. 435, 5; 34. Volcmar von — 1264: 428, 34. 429, 29. 436, 34. Wolfhelm von — 1262 : 380, 21. 1264 : 429, 2; 37. Stiubenwec s. Stubenweg. Stollo Heinrich — in Argentina 1231: 176, 40. Hugo — 1259 : 326, 7. Stoltzenboltz s. Scholtzenboltz. Stotzheim —hem w. Benfeld Otto Schollo von —, mil. 1235 : 190, 9. Werner von —, mil. 1235 : 190, 23. Stöf— s. Stauf—. Stoufingin Günther von — 1138 : 67, 14. Straßburg Argentaria —tina —tinensis —tora- censis —toracinsis — toracum —toratensis —toratinsis —toratum Strahburg Strasburc —bürg —burga —burgensis —burcgere —bürgere —burch Stratburga —burgensis —burgum Strazburc —burch —bürg Sträz- burg Strazburga —burgensis —bürgere —buurug Strazeburc. —bftrcli Straßburg 545 Localitäten Abbo’s Grundbesitz 15, 23. Adalberti ducis hereditas 20, 6. Adelheidis Sifridi relictse curtis 123, 13. advocati curia 144, 30. 272, 5. Älbergrien sentina 402, 17. Alberonis s. Petri scolastici curia 86, 4; 6. Alberti piscatoris area cum domo 286, 26. Albuino’s Grundbesitz 15, 22. Alderici areale cum casa 15, 16. Almende, commune civitatis 119, 2. 127, 4. 173, 12. 176, 2. 272, 27. 290, 20. 327, 18. 352, 15; ff. 356, 3. 395, 15. Altorf des Klosters — Grundbesitz 31, 39. 113, 37. 243, 30. 3 7, 22. s. Arbogasti pons 97, 17. 102, 7. 149, 7. 159, 12. 318, 4. Arnold! cervisiarii alta domus 339, 14. augea civitatis 176, 2. 207, 26. St. Aurelien bannus 196, 9. villa 330, 35. vgl. St. Aurelien Lambert u. Pilgerin von —. St. Aurelien Lambert’s von — area 397, 18. Babensün’s Heinrich — Garten 453, 35. Baldrud’s Grundbesitz 16, 37. balnea stupa 228, 20. bannus urbis 205, 27. burcban 268,18. 369,15. s. Bartholomei curia 253, 3. 267, 7; 32. 269, 28; 39. Beger’s Albert des wizsen — Hof 1265 : 451,31. Bernhard! canonici curia 85, 23. Beronis et Gunradi de Schiltigheim angulus 317, 6. Bild’s Sifrid — Grundbesitz 247, 32. 257, 2. 272, 32. 294, 14. 310, 33. Bischofs Johannes — Haus 447, 10. Blanzart Colini — area et ortus 451, 25. St. Blasien des Klosters — Grundbesitz 125, 21; 26. Blumerdrost Rudolf! — area 141, 1. Bone’s Burchard — Haus 320, 24. boum porta 125, 26. Branzen Sifridi — domus 449, 30. Bretemule 343, 8. Brensch 20, 8. 41, 31. 71, 26. 94, 16. 99, 7. 111, 3. 133, 35. 151, 22. 158, 24. 160, 8. 230, 9. 265, 3. 286, 26. 290, 21. 331, 27. 444, 37. 476, 1. 479, 39. vgl. die Straßb. Bürger Erbo, Heinrich thelon., Johannes u. Spender. Brisachwac rivus 207, 27. Bruckehof pontis curia 318, 3. Brftch 272, 28. B rüget 149, 10. Bftnouwe Henrici de — heredum domus 272, 5. Burchard! burcgravii curia et area 125, 24; 26. Burchard! vicedomini area 106, 8. Burchard! s. Thomse prebendarii curia 444, 25. Caltahe Kaldaha 94, 16. 272, 29. Kalp’s Johannes — Badstube 158, 24. cambitores ubi sedent 471, 24. Kapelarii domus 1259 : 335, 34. carnificum statio 471, 38. Keccerbuhele Keccerbuhel 256, 29; 33. Cecorum vicus 272, 27. GeisoN area 294, 20. Kettenstege rivulus 234, 2. Kichen Heinrici — curia 94, 14. Kind’s Arnold — Grundbesitz 276, 25 ; 26. 427, 39. cyppus carcer 478, 4. vgl. custodia publica 469, 21. 478, 1. i civitatis angulus 317, 9. arese 70, 28. 322, 23. curia 318, 3. insulae 202, 23. turris cum area 228, 12. vgl. Almende u. augea. Knebelin’s Friedrich — Grundbesitz 247, 33. vgl. Wezelonis. Königsbruck der Abtei — Haus 129, 2. Gonradi archipresbyteri domus 92, 1. Gonradi et Werneri locus 119, 17. Gonradi, prebendarii, area 304, 11. Gonradi, Sifridi famuli, area 335, 26. Cornere Gotefridi — et Johannis quondam thelonearii curia 318, 3. Frumentarii murus 402, 15. Krebzere Gotefridi — domus 272, 5. Crigezgasse 447, 3. Crutenouwe 266, 40. Cunonis ante monasterium curia 176, 8. Cunonis inter mercatores relictse agri 256, 31. Cunonis inter mercatores curia 272, 31. Rurdewenregasse 459, 20. Hagsburg des Grafen Albert von — pratum 1220 : 149, 10. Dahn Friderici de — curia 430, 24. Dellmensingen Ulrici de — curia claustralis 198, 10; 14. Diersburg dominae de — domus 1263 : 393, t5. Dieterici nuntii communitatis area 323, 4; ff. domus 362, 21. Dieterici sacristse s. Stephani area 348, 36. dominica curtis 473, 29. Dorlisheim des Johanniterhospitals zu — Hof 457, 8. s. Dorne. Dunzenheim Friedrich’s von Haus 1257 : 309, 10. 1258 : 322, 28. 323, 5. Eberhard! locus 119, 18. Eberhard! cementarii dimidius locus 119, 19. Eberhard!, Walteri filii, area 140, 21. 141, 7. Eberhard! balistarii domus 239, 19. Eberhard’s, des Straßb. Marschalls, Garten 453, 35. Eckbolsheim Hartmann’s von — area 203, 24. curtis 204, 15. Eckwersheim Hecelonis de — curia 290, 24. Eddo’s Grundbesitz 6, 1. episcopi coquina 70, 16. 76, 8. granarium 475, 20. necessarium 475, 20. pomerium 473, 19. 475, 23. publica curia 129, 7. 272, 5. vicus 144, 26. vgl. dominica curtis. palatium. stabulum. vrönhof. s. Erlingassen. Eschau des Klosters — Grundbesitz 14, 41. Eselskopf curia zum — 444, 38. Ettenheimmünster des Klosters — Grundbesitz 6, 3; 4. fabros inter — 462, 5. forum 70, 24. 76, 15. 138, 17. 468, 14. 470, 18. fossatum 70, 18. 76, 9. fratrum curia 339, 4. Fulda des Klosters — Grundbesitz 16, 1; 31. 17, 15. Geispolzheim Conrad’s von — Grundbesitz 205, 22. Gerlaci domus 129, 2. Geroldseck Heinrici de — curia 212, 22. Geroldseck Walrami de — curia 332, 29. Gervasii Dlrici — turris cum area 228, 13. gewelbe curia ze deme — 82, 13. Gewirke 472, 34. Giselae et filiorum area 252, 16; ff. Goltgiezen 94, 17. 69 546 Straßburg Gotesman’s Grundbesitz 16, 37. Gozberti ministri fratrum area 397, 18. Gozelini ad s. Thomam molendinum 343, 2. Gunthrami et Stehelini fratrum fabrorum domus 327, 22. Hedewigis, uxoris Walteri, area; 140, 22. 141, 8. Hedewigis ortus 1265 : 451, 7. Heinrici qui purgat gladios locus 119, 20. Heinrici Alexandri filiastri locus 119, 17. Heinrici Sonipedis area 119, 16. Heinrici cistarii domus 459, 20. Heinrici s. Petri scolastici arese 339, 2. Hengestliübe 148, HO. Hermann! institoris area 206, 20. Hirmbreth’s areale 70, 24. Hohenstegen Hochstegen, pons 309, 2. 321, 25. 322, 29. 323, 1. vicus 309, 11. 322, 29. Holtzheimers des — gasse 1227 : 166, 29. Howemesser’s Grundbesitz 247, 32. Hugonis s. Thomse portarii curtis cum domo lapidea 150, 2. Hugonis comitis curia 31, 39. Humberti medici domus 101, 27. Hüte Haus zürn — 393, 30. Huscbilere Hugonis ceci dicti — area 349, 1. Imma’s u. ihres Sohnes Grundbesitz 14, 30. s. Inferno Berthold de —. Irmengardis curia 1219 : 140, 20. 141, 6. Judeos inter — 185, 6. Judei Heinrici — domus specialis 247, 11. judiciorum locus 468, 13. Landsberg Eberhard’s von — u. Gunther’s von — Grundbesitz 202, 1. 268, 30. Landulfus’ Grundbesitz 15, 23. Leitrechen Conradi — curia 339, 9. Liebenceller Reinboldi — area 297, 10. lobia tabernacula 70, 28. 76, 16. 138, 18. Lupfen domini de — curia 304, 12. dieselbe? Dlrici de — curia claustralis 339, 15. macella 71, 12. 76, 23. 138, 25. 472, 32. 479, 38. Magilindis ortus 6, 4. Marbach des Klosters — area 226, 24. s. Mariae (der Straßb. Kirche?) terra 17, 23. Martini sacerdotis domus 304, 13. Mauersmünster des Klosters — Grundbesitz 85, 23. 86, 35; 38. s. Mauricii (des Klosters Ebersheimmünster ?) terra 17, 23. Mechtildis Adelheidis et Adelheidis sororum conversarum area 218, 29. mercatores inter —, under den koufflftten, kremern s. die Straßb. Bürger Cuno, Erbo, Friedrich, Nicolaus, Reinbold, Reinboldelin. Merissot 218, 36. Merswin Sifridi — et Rulini area 202, 11. Mezzerere Friderici — et filii sui F. area 202 , 11 . s. Michahelis monticulum 346, 30. 397, 18. Molsheim Hesso’s von — Haus 158, 23. monetss percutiendse locus 471, 21. Mulboume curia zu deme — 268, 31. Murnhardi Burchardi — area et ortus 451, 25. s. Nazarii terra 17, 22. vgl not. 2. Nicolai Johannis Erbonis, filiorum Cunonis area et ortus 451, 2. nova exterior civitas urbs 16, 31. 17, 16. 467, 21. 471, 8. novum suburbanum 3, 12. novus pons 265, 3. nuwe gebreite 256, 32. Oberstraße 247, 33. Ochsenstein Berthold! de — quondam decani Argentinensis vicus 1265 : 451, 26. Oleman’s Konrad — Haus 361, 29. Ortolfi area 202, 11. Pairis Conradi de — locus 119, 18. palatium aula domus episcopi des bischoves hof palatium Argentinensium 80,32. 113, 18. 122, 12; 27; 32. 151, 9. 184, 35. 216, 36. 217, 11. 231, 31. 256, 15. 272, 8. 273, 39. 282, 10. 310, 34. 470, 5; 15. 474, 23. 476, 4. palatium parvum 273, 1. vgl. not. 1. palatium regium 21, 17. 24, 38. vgl. Königshofen Loc. patibulum galgen 256, 30. 356, 35. 468, 21. peiliiic.es officiatorum inter — area 206, 24. s. Petri (des Klosters Moyenmoutier ?) terra 17, 1. Plieterin Conradi — area 346, 30. piscatores 471, 22. plumbam curia ad — 202, 36. porci curtis ubi — pascuntur 473, 6. portus 62, 36. 479, 36. vgl. Rhein, predicatorum vicus parvus 402, 15. Remigii episcopi curia 14, 41. Renchen Heinrich’s von — u. Velbelin’s area 202 , 12 . Reschardi relictse et liberorum domus et area 393, 30. Rhein 207, 21. Reni portus versus undas 265, 2. Rimpurgtor Rinpur— Rintbur— Rintpurgetor 309, 11. 321, 30. 322, 29. 362, 21. ringmure murus 70, 18; 28. 76, 8; 17. 138, 19. 202, 29. 267, 8; 27. 400, 35. 403, 10. 420, 25. 445, 33. 448, 5; 12. 472, 28. 473, 18. lapides magni et inquadri muri 41, 32. die rehte rincmure 369, 14. vetus murus 41, 30. usserhalb der — extra muros s. suburbium. Rossemarchet —merketlie equorum forum 472, 33. vgl. Sifrid de —, Straßb. Bürger. Rudegeri qui purgat gladios locus 119, 16. Rudolf! locus 119, 20. Rudolf! et Friderici fabrorum area 297, 10. Ruses Rudeger — u. seiner Erben insula 202, 23. 228, 20. Saarburg Hugonis de — domus 362, 21. Sabines curtis cum domo lapidea 150, 2. s. Salmonem. Salzhof 70, 25. 76, 15. 82, 13. 138, 17. Schaftoltzheim illius de — curia 176, 8. Schiltigheim Hartmudi de — et Erbonis ultra Bruscam pistrinum 311, 10. Schlettstadt des St. Fidesklosters zu — Hof 113, 17. s. Schöneck. Schottonis Ulrici — et Gerhard! Schoubonis curia 281, 16; 30. Schuchbuze 474, 8. Schwarzacli des Klosters — Grundbesitz 133, 35 ; ff. 457, 8. Schwindratzheim Ottonis de — locus 119, 21. Schwindratzheim Ottonis de — domus 1240 : 203, 30. scupha 480, 14. Sebede parvus vicus zer — 362, 28. Seilere Burchardi — locus 119, 20. Seilerin dictse — domus 361, 29. Straßburg 547 Selgftt 148, 30. sellatores inter — 101, 28. sellatorum porta 70, 28. 76, 17. 138, 19. Sifrid’s Mühle 182, 36. Sigibaldi curtile 9, 20. Sindelsberg des Klosters — Grundbesitz 82, 2. s. Sluch. Snellingus 343, 2. Sophias liberorum arese 111, 3. Spec unde Erweisse, zü Spec unde Erweise domus dicta — — — 295, 2; 5. 311, 1; 11. Spizzen vicus qui dicitur — 183, 3. Sporerin vicus qui dicitur undir — 203, 25. stabulum dominicum 473, 18. vgl. Stabulo. Stadelgasze 82, 14. 150. 2. Stadelhoven curia dicta — 281, 10; 31. statiatores inter — 206, 24. retro — 119, 7. Stehellines Hof 1264 : 430, 25. Stehellins Mauer 1265 : 453, 35. Steinburgetor lapidea porta 317, 10. 327, 18. 332, 34. 457, 8. vgl. die darnach genannten Personen. Steinburgetor Hugo’s u. Lentfrid’s von — u. Werner Stampfs Hof 332, 29. Steinhove domus lapidea ze deine — in potestate Hartungi vicesculteti 362, 21. Steinstraze 1-19, 11. vgl. Steingazzen Kon- rad de —. s. Stephani terra 17, 24. vgl. not. 4. s. Stephani pons 247, 8. Stoltzeneck 228 not. 3. Stubenweg Reinboldi — curise, orti 264, 28. 331, 33; 34. Sturm Heinrich — curia 207, 21. suburbium, foris extra civitatem, extra rnu- ros, ante portas 6, 4. 14, 42. 36, 29. 37, 27. 63, 29. 70, 19. 71, 3. 76, 2; 10. 86, 35. 127, 18. 138, 1. 141, 36. 148, 23. 160, 39; 40. 253, 11. vgl. nova civitas. St. Agnes. St. Arbogast. St. Aurelien. St. Katherina. St. Elisabeth. St. Johannes. St. Maria Magdalena. St. Marx. St. Michael. St. Nicolaus. s. Petrus jun. Rufa ecclesia. St. Trinitas. Swebelin Heinrich — area et ortus 451, 2. tabernacula s. lobia. Tantz Hugonis — curia 290, 20. Thengarii curtis 6, 3. Theothardi arese cum casis 16, 36. 17, 16. s. Thomse pons 111, 3. 123, 16. 227, 32. 335, 33. Tiliam curtis ad — 204, 17. Tollenstein Adelheidis comitissse de — curtis 176, 29. Udalrici arealia 71, 3. St. Ulrich der Probstei — Grundbesitz 82, 39. undas ad —, zü den hunden, ad Gaues 265, 2. 271, 23. vgl. St. Johannes u. St. Nicolaus. vallum 119, 7. 472, 28; 34. 476, 1. Vellemannes Willemannes burgetor 473, 7. vetus interior urbs 467, 20. 471, 8. % veteris Argentorati ruinse 20, 7. Vinkenwilre Vinckenwiler —wilre 241, 34. 247, 32. vgl. Vinkenwilre Nicolaus von —. Virnekorn’s Konrad — Grundbesitz 166, 27. 202, 13; 36. 218, 35. Virnekorn’s Reinbold — Grundbesitz 207, 6; 7. 226, 31. 256, 34. Viscerhftbe 148, 30. vituli platea 133, 38. 144, 30. Vitzthums des — (Wilhelm Beger’s ?) Hofstätte 453, 36. Vlahsgasse 202, 1. Vögellin Heinrich — area 402, 10. Voto’s Grundbesitz 16, 1. vronhof 273, 39. 409, 28. vgl. episc. publ. cur. Vftllonis curia 1258 : 320, 27. Uualtharii terra 778 : 14, 34. Walteri aurificis area 140, 16. Walter! canonici curise 82, 2. Walteri dispensatoris predium 99, 12. Walter’s, des Straßb. Marschalls, dann Schultheißen Grundbesitz 240, 34. 241, 34. 256, 31. 264, 28; 29. 271, 17. Wasen curia zen — 240, 34. 276, 24. Waseneke turris 327, 18. Weissenburg des Klosters — Grundbesitz 9, 19. 15, 16. Wörschweiler des Klosters — Hof 281, 15; 36. Westermannes hof 451, 31. Westerman Gerhard! filii Friderici — curia 457, 15. Wezelonis judicis et Knebelini fratrum arese 202 , 10 . Duicbert’s Grundbesitz 15, 22. s. Wilgen. Wilhelm! s. Thomse scolastici arese 111, 10. Winstein dominse de — curia 1259 : 339, 9. Wirici relictse agri 1251 : 257, 2. Wolfach domini de — curia 1263 : 407, 31. Wolperi et Arnold! area 402, 10. Zidelarii Humberti — et Agnetis nxoris curise 185, 5; ff. ziegelschiure horreum laterum 265, 3. 271, 23. Unbenannte Localitäten. arese 2 inter fabros 462, 5. Brücken pontes 471, 8. in parochia s. Petri senioris 166, 29. sellatorum portse proximus 70, 29. 76, 18. 138, 20. beim Steinburgetor 327, 21. Brunnen fons in Kurdewenregasse 459, 27. puteus in foro equorum 472, 33. fimum loca ad — ponendum statuta 472, 32. Gärten medium ortorum apud s. Aureliam 264, 34. orti 2 contigui siti in Kettenstege 234, 1. Gewässer, aqua, Canal, Humen 149, 7. 158, 24. 207, 12. 309, 13; 18. 322, 31. 323, 5. 444, 24. 451, 29. fratrum de claustris curise, curise claustrales 469, 28. monasterii majoris 198, 10; 14. 212, 22. 339, 15. vgl. 304, 12. 407, 31. s. Petri junioris 86, 6. vgl. 85, 33. s. Stephani 20, 27. 41, 33. vgl. 449, 30. s. Thomse 94, 13. hospitia domus ubi peregrinorum solent esse — 473, 21. ministerialium curise 469, 28. pistrina, domus pistrinales 417, 9; ff. portse 474, 28. vgl. suburbium ab episcopi coquina proxima 76, 9. meridiana media versus Bruscham 41, 31. versus s. Michahelem 71, 3. 76, 21. 138, 22. 548 Straßburg monasterio opposita 70, 18. 76, 2. 138, 1. juxta muri lapides inquadros 41, 32. occidentalis magna — 41, 32. apud s. Stephanum 228, 20. prope Vellemannes burgetor proxima 473, 8. Thürme turne an der rehten rincmure 369,14. vallis continuae usque ad turrim Waseneke ripa 327, 23. viae, stratcC, plateae 15, 23. 16, 37. 41, 31. 86, 4; 32. 173, 18. 208, 2. 256, 30; 33. 304, 12. 309, 17. 321, 29. 322, 31; 35. 339, 4. 455, 3. 472, 29. 479, 25. vgl. unten bei den Stiftern u. dem Bisth. «Loc.» u. «Grundbesitz zu Straßb.» Gemeinde civium Universitas, eommunitas 124, 15. ff. vgl. Loc. civitatis, amman amptlüte s. officiati. antwerke 395, 6; ff. antwerkmeister s. officiati. becherarii 470, 12. 475, 9; 12. Bürger Einwohner burgenses bürgere cives urbani vgl. die unter «Straßb. Loc.» angeführten u. die Ministerialen des Bisthums, s. Ache, s. Adam, s. Antonius, s. aqua, s. Arlesberg, s. Babensftn. s. Barbam. s. Bild, s. Blanzart. s. Bone. s. Brumat Erbo von —. s. Bruno, s. Burcard, s. Kageneck. s. Kalp. s. Kelbelin. s. Kempff. s. Cleingedanc Heinrich —. s. Cöln Heinrich von —. s. Conradus. s. Krebzere. s. Krucha. s. Cuno. s. Dietrich. s. Dorne. s. Eberhardus. s. Egeno. s. Ehenheim Albert von —. s. Erbo. s. Erlingassen. s. Foltsche. s. Friderich. s. Gebeno. s. Gerlacus. s. Gervalcus. s. Gevaterman. s. Gisela. s. Gleselin. s. Gottfridus. s. Gozbert, Gozelin. s. Grostein. s. Guta. s. Hadebertus. s. Hagenau Gerung von —. s. Hageno. s. Haierseda. s. Harteger. s. Hartung, s. Hechingen. s. Heinrich, s. Herman. s. Hezekinus. s. Hezel. s. Hisynmang. s. Horebarth, s. Hornberg, s. Hugo, s. Humbertus. s. Hundsfelden Rudeger von —. s. Jacob, s. Johannes, s. Junta. s. Lampertheim Heinrich von — u. von —. s. Lebelin Heinrich —. s. Lentfrid. s. Löselin. s. Louchman. s. Luto. s. Mannelin. s. Mittelhausen Hugo von —. s. Moro. s. Mulnheim. s. Mutzig Konrad von —. s. Nibelunc. s. Nicolaus. s. Offenburg Walter von —. s. Ortliebus. s. Otto, s. Peter, s. Pfanfelin. s. Pfettisheim quidam de —. s. Pulex. s. Quinsin. s. Reinbold. s. Reinmar. s. Reizero. s. Reschardus. s. Roho. s. Romansweiler Sigelin von —. s. Rosebom Sigelin —. s. Rosheim Hartung u. Heinrich von s. Rot Albreclit —. s. Rudolfus. s. Rufus. s. Ruses. s. Saarburg Hugo von — u. Johannes s. Schade, s. Schaup. s. Schilt. s. Schiltigheim Konrad von —. s. Schob. s. Schöneck. s. Scholcelin. s. Schonterlin. s. Schott. s. securim. s. Seilere. s. Sidel. s. Sifrid. s. Symund. s. Snello. s. Speier Gozbert von —. s. Stabulo Albert de —. s. St.ollo. s. Tantz. s. Tiuscere. Straßburg 549 s. Ulricus. s. Uhtingin. s. Urlftge. s. Velkelinus s. Virnekorn. 8. Viviantz. s. Volcmar. s. Walther, s. Wavirscarus. s. Wehelin. s. Weissenburg Heinrich von —. s. Wernerus. s. Westerman. s. Uuicram. 8. Wolf. 8. Wolfanus. 8. Wolfram, s. Wolpero. 8. Wolxheim Johannes von —. 8. Zidelarius. 8. Zorn. nonnulli Conrado regi faventes 1252 : 276, 2. 40 ersame 1266 : 464, 16. burcgravii prefecti 395, 4; ff. 467, 15. 470, 10; ff. 471, 8; 11. 472, 14; ff. 473, 2; 3. 474, 21. Anselm 1095 : 50, 5. Burchard 1196 : 110, 15. 1199 : 113, 8. 1201 : 115, 5; 33; 37. 1202 : 117, 36. 1208 : 121, 18. 1211 : 125, 17. Dietrich 1148 : 83, 26. 1154 : 84, 15. 1155 : 86, 19. 1156 : 88, 29. 89, 23. 1161 : 92, 19. 1162 : 93, 2. Dietrich 1216 : 130, 24. 131, 19. 1219 : 145, 5. 1220 : 146, 31. 149, 25. 151, 36. 1224 : 155, 32. 1231 : 176, 15. 1233 : 185, 33. Heinrich 1233 : 185, 34. 1244 : 221, 11. Hugo 1154 : 85, 18. Johannes 1231 : 175, 23. Rufus Günther — 1258 : 323, 19; 34. Sifrid 1116 : 56, 16. 1119 : 58, 37. 1123 : 61, 2; 6. 1129 : 62, 3. 63, 10. 1132 : 63, 36. [ 1141 — 43 ]: 68, 25. f 1143 : 70, 35. Sifrid 1176 : 96, 26. 1182 : 98, 39. 100, 1. 1183 : 100, 12. vgl. not. 2. 1193 : 109, 15. Sigelin 1226 : 164,14. 1229 : 171, 9; 33. eambitores 471, 24. vgl. Loc. carnifices 473, 28. 474, 10. 479, 37. vgl. Loc. caupones 273, 18. 274, 9. 275, 10. 475, 19. magister cauponum 470, 13. 471, 1. 474, 3. causidici s. sculteti. censuales seu subditi advocatorum 61, 25. 136, 30. 385, 10. cipparius, custos cippi cive carceris 467, 21. 468, 18; ff. cyrothecarii quattuor inter — 473, 26. 474, 34. magister cyrothecariorum 470, 11. clerus 75, 42. 146, 13. 235, 31; 36. 270, 19. 276, 5. vgl. Straßb. Bisth. clerus. s. Conradus archipresbyter civitatis, s. Dietmarus clericus. s. Erlewinus presbyter civitatis s. Gottfridus clericus, s. Heinrich monachus. s. Helfericus. s. Johannes Hageno’s Sohn, s. Lampertus diaconus. s. Walther, Guntram’s Sohn, s. Walter, capellan. Berthold’s von Ochsenstein. 8. Westerman’s Sohn Johannes, decanus et qnidam alii derlei 1250 : 253, 4. ein Pfaffe u. sein Knecht 1261 : 356, 32; 34. canonici fratres de claustris 42, 21. 146, 12. 469, 28; ff. vgl. Loc. consules consiliarii consilium rat 127, 3. 146, 15; 17. 235, 32. 275 not. 1. 351, 24; ff. 355, 8. 394, 27; ff. 395, 23; 25. 477, 9; ff. 478, 5; ff. 479, 3; ff. 480, 26; ff. 481, 2; ff. 482, 5; ff. 483, 18; ff. aqua Erbo in — 1263 : 402, 30. Ache Heinrich von — 1258 : 317, 20; 30. 318, 22. 323, 24; 34. 1260 : 343, 38. Beger Albert — albus 1230 : 174, 1. 1244 : 219, 15. 1249 : 247, 36. 1250 : 252, 34. 1252 : 274, 25. 275, 25. 1257 : 309, 35. mag. bürg. 1225 : 158, 27. 1252 : 274, 35. 280, 1. tune 1255 : 297, 30. Beger Albert — (albus ?) mag. bürg. 1233 : 182, 38. Beger Werner — 1226 : 164, 14. Beger Wilhelm — 1231 : 176, 15. 1239 : 203, 4. 1244 : 219, 15. Beger 1258 : 323, 25. Bietenheim Johannes von — 1258 : 317, 19; 30. 318, 20. 323, 20; 34. Bild Sifrid — 1244 : 219, 18. mag. bürg. 1249 : 247, 4. 250, 2. 1250 : 252, 11; 32. Brflger Konrad — 1258 : 323, 35. Bruno 1258 : 317, 21; 30. 318, 21. 323, 25; 34. Kage Werner — 1230 : 174, 2 ; 30; 36. Kageneck Erbo von — 1258 : 323, 34. Kageneck Johannes von — 1263 : 402, 29. Kageneck Nicolaus von — 1258 : 317, 31. 323, 23; 34. Kalp Johannes — 1225 : 158, 27. 1237 : 199, 35. 1239 : 203, 33. 1240 : 207, 34. 1244 : 219, 17. 1249 : 247, 38. 1250 : 252, 35. 1252 : 274, 27. 275, 27. 280, 27. 1254 : 290, 31. mag. bürg. 1230 : 174, 5; 29. 1248 : 240, 5. Kalp Marquard — 1226 : 164, 16. 1231 : 176, 18. 1240 : 208, 8. Königshofen Burchard von — 1230 : 174, 3; 31; 36. Königshofen Helferich von — 1249 : 247, 38. Königshofen Johannes von — 1231 : 176, 17. 1237 : 199, 34. 1239 : 203, 32. 1240 : 207, 34. 1246 : 229, 4. Konrad Erbo’s Sohn 1239 : 203, 34. 1240 : 207, 35. ders. ? Konrad judex 1246 : 229, 5. etwan rihter 1257 : 309, 37. Konrad Küchenmeister 1258 : 317, 20; 30. 318, 22. 323, 22; 34. 1260 : 343, 39. Cuno Erbo’s Sohn 1230 : 174, 4 ; 32. mag. bürg. 1237 : 199, 32. Dachsen Heinrich — 1258 : 323, 34. Dietrich buregravius 1231 : 176, 15. Dietrich quondam judex 1258 : 317, 21. 318, 22. judex 1258 : 323, 24; 34. Dürre Heinrich der — und der güte 1263 : 402, 31. E. mag. bürg. [ 1253 ]: 288, 31. Eberhard mag. bürg. 1215 : 129, 29. vgl. not. 2. Eckwersheim Hezel von — 1237 : 199, 33. 1239 : 203, 31. 1240 : 207, 33. 1244 : 219, 16. 1249 : 247, 37. 1250 : 252, 34. 1252 : 274, 25. 275, 25. 280, 25. 1254 : 290, 30. 1261 : 353, 4. 363, 22. mag. bürg. 1247 : 236, 13. Straßburg 550 Ehenheim Burchard der Schultheiß von — 1325: 158, 26. Erbelinus parvus 1346: 229, 7. vgl. Erbelinus. Erbo (4 verschiedene?) judex [1190—1302]: 119, 14. 1225: 158, 26. 1329: 171, 9; 33. 1237 : 199, 34. tune mag. bürg. 1220 : 146, 33. I junior 1229: 171, 10; 33. 1240: 208, 5. ! 1246: 229, 3. mag. bürg. 1226: 163, 28. 164, 16. 1231: 176, 4; 19. 1233: 186, 2. Nicolai filius 1230 : 174, 37. 1240 : 207, 35. 1246 : 229, 5. 1254: 290, 32. 1257 .- 309, 37. 1258 : 323, 35. 1260 : 343, 37. mag. bürg. 1245 : 221, 24. judicis filius 1231: 176, 17. 1240 : 208, 6. 1255 .- 297, 30. 1257 : 309, 36. ders. ? Erbo jenseits der Brensch 1261 : 353, 5. 363, 22. mag. bürg. 1245: 229, 32. 1246 : 228, 15. 229, 8. mag. bürg. 1224 : 156, 3. 1246 : 231, 29. [1246] : 233, 27. Fegersheim Hugo von — 1240 : 208, 6. Fegersheim Rudeger von — 1246 : 229, 6. Fegersheim Rudolf von — 1230 : 174, 3 ; 30; 36. 1237: 199,35. 1239: 203,33. 1240 : 207, 34. 1250 : 252, 35. 1252 : 274, 26. 275, 27. 280, 26. 1254 : 290, 32. 1257 : 309, 37. mag. bürg. 1244: 218, 28. 1245: 221, 21. Fegersheim Sifrid von — 1258: 317, 30. 323, 25; 34. 1261: 353, 5. wol nicht ders. junior 1261 : 363, 22. Freiburg Erbo von — 1239: 203, 35. 1240 : 207, 36. Freiburg Reinbold von — 1254 : 290, 32. Freiburg Rudeger von — 1231: 176, 18. Friderich Cunonis filius 1229: 171, 10. 1240 : 208, 7. ders. ? Friedrich inter mer- catores 1231: 176, 16. 1246: 229, 4. 1257 : 309, 36. Friderich filius Friderici inter mercatores 1258 : 323, 26; 34. Gottfrid Nicolaus’ Sohn 1237: 199, 34. 1240: 208, 7. 1252 : 274, 27. 275, 27. 280,27. 1255: 297,31. mag. bürg. 1244: 218, 28. Gozelin Gozbert (wieviele ?) Nicolaus— 1229: 171, 10; 33. 1231 : 176, 16. minister fratrum 1240 : 208, 6. 1246 : 229, 4. 1252 : 274, 25. 275, 26. 280, 26. 1254 : 290, 31. mag. bürg. 1248 : 239, 30. Vituli, Vitulae, Hartungi Master 1244: 219, 18. 1249 : 247, 38. 1252 : 274, 26. 275, 27. 280, 28. 1254 : 290, 32. 1258: 323, 19; 34. mag. bürg. 1258: 318, 5. 1226: 164,15. 1261 : 353, 3. 363, 21. mag. bürg. 1229: 170, 20. 1236: 194,14. 1243: 217,12. 1257: 309, 6; 23. 1258: 317, 8. 1263: 390, 25. 391, 10. 393, 14. 1265 .- 451, 4. Gudelfindus Otto — 1225 : 158, 26. Hagenau Friedrich von — 1226: 164, 15. 1240: 208, 8. 1249 : 247, 39. 1250 : 252, 36. Hartung Vituli gener 1226 : 164, 16. 1229 : 171, 11; 33. Hartung Hessonis filius 1246 : 229, 6. Heinrich thelonearius ultra Bruscam 1244 : 219, 17. Heinrich vicedominus 1258: 323, 19; 34. Hoygierus Johannes — 1244 : 219, 18. 1255 : 297, 32. Hugo thelonearii filius 1231 : 176, 18. Johannes Erbonis judicis filius 1226 : 164, 15. 1230: 174, 3 ; 30. Johannes Cuno’s Sohn — 1239 : 203, 33. 1240 : 207, 35. 1252: 274, 28. 275, 28. 280, 29. mag. bürg. 1254 : 290, 22. Johannes Lamprehtz sun 1246 : 229, 7. Johannes Rudolfs des Zollers Sohn 1257 : 309, 38. Johannes filius Erbonis ultra Bruscam 1258 : 317, 21; 30. 318, 21. 323, 20; 34. 1261 : 363, 23. mag. bürg. 1260 : 343, 22; 36. [1260] : 347, 15. 348, 6. Johannes Wipert’s Sohn 1258 : 323, 35. Johannes Friderici natus mag. bürg. 1263 : 402, 27. Lenzelin Heinrich — 1263 : 402, 28. Lenzelin Johannes — 1258 : 317, 21. Lenzelin Rudeger — 1244 : 219, 19. Lenzelin Rudolf — 1225 : 158, 27. 1237 : 199, 35. 1246 : 229, 5. 1255 : 297, 32. mag. bürg. 1240 : 207, 20. 1248 : 239, 30. Lenzelin Rulin — 1258 : 323, 34. Liebenceller Reinbold — 1257: 309, 36. 1261 : 353, 2. 363, 21. mag. bürg. 1263 : 390, 25. 1264 : 439, 11. ders. ? Reinbold [1261] : 358, 13. Lßselin Hugo — 1263 : 402, 31. Löselin Ulrich — 1231 : 176, 18. Marsilius Heinrich — (2 verschiedene ?) Marsilii filius 1237 : 199, 36. 1239 : 203, 34. 1240 : 207, 35. 1249 : 247, 39. 1250 : 252, 36. 1252 : 274, 27. 275, 28. Heinrici Marsilii filius 1246 : 229, 8. 1252 : 280, 29. 1254: 290, 33. 1260 : 343, 37. Marsilius Wezel — 1263 : 402, 30. Mundingen Egelolf von — 1230 : 174, 37. Murnhard Burchard — der vitztiim 1237 : 199 33 Murnhard 1258 : 323, 20 ; 34. Nape Peter — 1246 : 229, 6. 1249: 247, 38. 1260 : 343, 37. Nicolaus 122b : 158, 26. Nicolaus Reinboldelin’s Bruder 1258 : 317, 31. 323, 23 ; 34. Offweiler Friedrich von — 1230 : 174, 37. 1237 : 199, 33. 1239 : 203, 4. 1244 : 219, 15. 1249 : 247, 36. 1250 : 252, 34. Ortlieb [1190—1202] : 119, 14. Peter [1190—1202]: 119, 14. Peter thelonearii filius 1258 : 323, 23; 34. Pfaffenlab Friedrich — 1263 : 402, 30. Puer Burchard — [1190 — 1202] : 119, 13. Puer Eberhard — 1229 : 171, 9 ; 33. 1230 : 174, 2; 30; 36. 7237:176,15. Rebestock Konrad — 1239 : 203, 34. 1240: 207, 35. Reichstett Heinrich von — 1263 : 402, 29. Reinbold (3 ,verschied. ?) Nicolaus’ Sohn 1239: 203, 34. 1258 : 317, 19; 30. 318, 19. 323, 21; 34. mag. bürg. 1249 : 247, 1; 30. 250, 3. 1250 : 252 11 - 32 Liebencellarii frater 1258 : 323, 21; 34. inter mercatores 1261 : 353, 4. Reinboldelinus 1246 : 229, 7. 1255 : 297, 32. 1257 : 309, 37. 1260 : 343, 37. ders.? inter mercatores 1261 : 353, 5. Straßburg 55d Rentingen Heinrich von — 1244 : 219, 18. 1249 : 247, 37. Rex Algot — [ 1190 — 1202 ] : 119, 14. Ripelin Burchard — [ 1190 — 1202 ] : 119, 13. Ripelin Burchard —, Hugo’s Sohn 1252 : 274, 28. 275, 29. 280, 28. 297, 32. 1258 : 317, 19; 30. 318, 20. 323, 21; 34. Ripelin Hugo — (2 verschied. ?) 1226 : 164, 15. 1230 : 174, 4 ; 31; 36. 1237 : 199, 35. 1239 : 203, 32. 1244 : 219, 16. 1254 : 290, 31. mag. bürg. 1240 : 206, 18. 1257 : 309, 35. tune 1230 : 173, 7. Ripelin Otto — 1229 : 171, 33. Ripelin Peter — 1263 : 402, 28. Ripelin Rulin — 1258 : 318, 20. 323, 22; 34. 1260 : 343, 38. mag. bürg. 1263 : 402, 26. 1266 : 463, 3. 464, 13; 24. Rot Wilhelm — 1239 : 203, 34. 1240 : 207, 36. Rudolf, Walter’s Bruder [ 1190 — 1202 ]: 119,13. Rudolf thelonearius mag. bürg. 1253 : 284, 34. Rufus Günther — 1258 : 323, 19; 34. Rftlenderlinus mag. bürg. 1263 : 402, 12; 26. Ruses Berthold — 1246 : 229, 7. 1261 : 4 663 24 Ruses’ Walter’ — 1263 : 402, 30. Saarhurg Nicolaus von — 1263 : 402, 29. Schiltigheim Hartmut von — 1258 : 317, 31. 323, 25; 34. Schiltigheim Hugo von — 1244 : 219, 18. 1249 : 247, 39. 1250 : 252, 36. 1252 : 274, 27. 275, 28. 280, 27. mag. bürg. 1251 : 272, 23. Schöneck Johannes von — 1258 : 317, 31. 323 24 • 34. Scholtzenboltz Eberhard — 1231 : 176, 16; 37. Scholtzenboltz Rudolf — 1239 : 203, 32. 1240 : 207, 33. Schopfheim der von — 1263 : 402, 28. Schott Konrad — 1237 : 199, 34. Schott Ulrich — 1249 : 247, 37. 1255 : 297, 32. 1258 : 318, 20. 323, 20; 34. Seler Nicolaus — 1263 : 402, 32. Sicke Burchard — 1263 : 402, 31. Sifrid Sigelin (wieviele ?) buregravius 1226 : 164, 14. 1229 : 171, 9; 33. richter 1230 : 174, 37. minister fratrum 1230 : 174, 2; 32. 1239 : 203, 32. filius ministri fratrum 1240 : 207, 33. mag. bürg. 1237 : 199, 32. Sluch Dietrich — 1231 : 176, 19. Spender (mindestens 4 verschiedene ?) Burchard — senior 1252 : 280, 27. 1258 : 317, 18; 30. 318, 19. 323, 22; 34. Burchard — junior 1261 : 363, 21. Burchard — 1231 : 176, 17. 1239 : 203, 33. 1240 : 207,35. 1244 :- 219,16. 1250 : 252, 35. 1252 : 274, 25. 275, 26. 1255 : 297, 30. 1261 : 353, 3. mag. bürg. 1262 : 368, 30. 369, 34. [ 1262 ] : 371, 5; 16. 1263 : 390, 25. 402, 26. [ 1263 ] : 396, 20. [ 1261 - 1263 ] : 412, 20. 413, 5. Friedrich — [ 1190 — 1202 ] : 119, 14. 1225 : 158,26. 1230 : 174, 3; 31. Friedrich — 1254 : 290, 33. 1257 : 309, 38. Stehelin Dietrich — 1225 : 158, 25. Steinburgetor Burchard von — [ 1190 — 1202 ] : 119, 13. Stubenweg Reinhold — 1230 : 174, 4 ; 32. 1255 : 297, 31. 1257 : 309, 37. 1261 : 363, 24. mag. bürg. 1240 : 207, 20. 1245 : 229, 32. 1246 : 228, 12. 229, 9. 230, 1. Sturm Werner — 1260 : 343, 39. Sftner Cuno — 1261 : 353, 3. 363, 23. Swartz Johannes — 1258 : 317, 20; 30. 323, 23; 34. 1260 : 343, 37. Tazsche Rulin — 1263 : 402, 28. Tegerfelden Erho von — 1258 : 317, 31. 323, 24; 34. Trüchtersheim Burchard von — 1240 : 208, 5. Truchtersheim Hezel von — 1257 : 309, 38. 1260 : 343, 38. Yelkelinus Werner — 1226 : 164, 15. Virnekorn Konrad — 1226 : 164,14. 1229 : 171, 9; 33. 1237 : 199, 34. 1240 : 207, 3. 1244 : 219, 16. mag. bürg. 1239 : 202, 21. Virnekorn Reinhold — (2 verschiedene ?) 1240 : 208, 7. 1246 : 229, 7. 1249 : 247, 39. junior 1258 : 317, 20; 30. 318,21. 1260 : 343, 38. Walter (wieviele ?) scult., Rudolfs Bruder [1190 — 1202 ] : 119, 12. mag. bürg. 1215 : 129, 29. vgl. not. 2. scultetus 1225 : 158, 25. marsc. 1244 : 219, 14. 1250 : 252, 33. scult. 1258 : 323, 20; 34. Weltscinus 1225 : 158, 26. 1229 : 171, 10; 33. Werner marscalcus (nur einer?) [1190 — 1202 ] : 119, 12. 1225 : 158, 25. 1229 : 171, 8; 33. Wezel (wieviele?) [1190 — 1202 ] : 119, 14. 1237 : 199, 34. 1239 : 203, 32. judex 1230 : 174, 2 ; 30. Wirich 1237 : 199, 35. 1244 : 219, 17. 1249 : 247, 38. ders. ? Gozbert’s Sohn 1230 : 174, 5 ; 32. Wizbrettelin Hugo — 1263 : 402, 30. Wizenowe Heinrich von — 1258 : 323, 25; 34. Wolxheim Heinrich von — 1246 : 229, 5. 1249 : 247, 37. 1250 : 252, 34. 1252 : 274, 26. 275, 26. 280, 26. 1258 : 317, 18; 30. 1260 : 343, 36. mag. bürg. 1258 : 318, 5. 322, 26. 323, 18; 34. Wulleden Sigelin — 1225 : 158, 27. Zabern Konrad von — 1240 : 208, 6. 1255 : 297, 31. Zabern Rudolf von — 1229 : 171, 10; 33. 1231 : 176, 16. 1239 : 203, 33. 1240 : 207, 34. Zehe Ulrich — 1263 : 402, 28. Zidelarius Humhert— 1226 : 164,14. 1229 : 171, 9; 33. Zorn Nicolaus — 1261 : 353, 3. mag. bürg. 1261 : 362, 23. 363, 21. 1263 : 390, 26. kftffer, cuparii, vasa vinaria qui faciunt 395, 8. 473, 28. 475, 13. 480, 10. magister cupariorum 470, 12. 475, 11; 13. vgl. officiati Walter. kurdewener 395, 8. vgl. Loc. u. sutores. custodes statutorum civitatis 480, 32; ff. dominiere curtis magister 473, 31. dominiere curtis servientes 474, 2. dominiere curtis stadelarius 473, 33. ecclesiarum homines 478, 20. fabri smide 395, 9. 473, 27. 474, 17; ff. vgl. Loc. s. Conradus, Friderich, Guntram, Rudolfus, Stehelin. 552 Straßburg 1 der smyde Meister fabrorum magister 470, 11. s. officiat. Heinrich. fratrum de claustris ministri 469, 31. vgl. clericorum famuli 352, 5. s. Gozelin u. Sifrid. heymburgen heimburgenses precones 467, 20. 474, 5. husgenöszen s. monetarii. judei 352, 7. 356, 1. 374, 23. 481, 24. vgl. Hoc. judices rihter 61, 12. 136, 28; 32. 193, 17. 195, 21. 329, 2. 351, 22; ff. 374, 24. 385, 12; 21. 394, 35. 467, 8. 468, 12; ff. 469, 2; ff. 473, 20. 474, 2; 5. 478, 18; ff. 479, 5. 481, 13; 15. vgl. Loc. Konrad 1245 : 229, 34. 1246 : 229, 5. 1252 : 274, 30. etwan rihter quondam jud. 1257 : 309, 37. 1258 : 318, 25. Dietrich 1258 : 323, 24; 34. quondam jud. 1258 : 317, 21. 318, 22. Erbo 1199 : 113,12. 1201 .-115, 7. [ 1190 — 1202 \ : 119, 14. 1209 : 122, 20; 38. 1215 : 129, 31. 1217 : 132, 10. 1218 : 134, 3. 1219 : 145, 6. 1220 : 146, 33. 148, 28. 150, 40. 151, 38. 1225 : 158, 26. 1226 : 163, 11. 164, 18. 1229 : 171, 9; 33. 1230 : 174, 5; 33; 38. [ 1223 — 1232 ] : 182, 2. 1233 : 183, 20. 186, 2. 1237 : 199, 34. quandoque jud. 1224 : 155, 33. quond. jud. 1228 : 167, 35. Sigelin 1230 : 174, 37. Walter 1155 : 86, 20. Werner Wezel 1199 : 113, 12. 1201 : 115,7. 1215 : 129, 32. 1218 : 134, 3. 1220 : 146, 34. 149, 28. 1221 : 154, 14; 39. 1225 : 157, 31. 1230 : 174, 2 ; 30. [ 1223 — 1232 ] : 182, 3. 1239 : 202, 10. quond. jud. 1228 : 167, 35. judicis nuntius 468, 35. 469, 1; ff. judicum servientes 480, 28. lapicidae 479, 21. magistri burgensium, civium, Meister, der burger meister 275 not. 1. 351, 24. 394, 28; ff. 395, 23; 24. 477, 9; ff. 481, 2; ff. 482, 13; ff. s. Straßb. cons.: Heger Albert —. Bild. Kalp Johannes —. Cuno Erbo’s Sohn. E. Eberhard. Eckwersheim Hezel von —. Erbo. Fegersheim Rudolf von —. Gottfrid. Gozelin. Johannes Cuno’s Sohn. Johannes filius Erbonis ultra Bruscam. Johannes Friderici natus. Lenzelin Rudolf —. Liebenceller. Reinbold Nicolaus’ Sohn. Ripelin Hugo —. Ripelin Rulin —. Rudolf thelonearius. Rftlenderlin. Scliiltigheim Hugo von —. Sifrid filius ministri fratrum. Spender Burchard —. Stubenweg Reinbold —. Virnekorn Konrad —. Walter. Wolxheim Heinrich von —. Zorn Nicolaus. magistratus ambaht 375, 22. 467, 10. majores 467, 11. minores 467, 12. majores meliores civitatis 57, 15. 58, 7. 73, 30. 92, 25; 28. 477, 5. 482, 6; 7. mercatores 170, 26; ff. 192, 24. 385, 23. 469, 32. 473, 10. 479, 31. vgl. Straßb. Loc. s. Hermann Institor, ministeriales s. Straßb. Bisth. molendinarii mülner 395, 8. 476, 20; 25. magister molendinariorum 470, 11. 474, 3. monetarii husgenöszen 395, 12. 472, 7; ff. 473, 25. s. das Verzeichniß 8. 485. monetse magister münszemeister 9, 2. 395, 12. 467, 15. 468, 8. 472, 7; 23. ders. ? monetäres 468, 30. 471, 7; ff. 472, 5; ff. vgl. Loc. nautse 479, 27; ff. notarius burgensium Hesso 1233 : 186, 4. 1237 : 199, 8. nuntius communitatis, universitatis Dietrich 1258 : 323, 4. 1261 : 362, 22. officiati, officiales, officiorum magistri, magistratus, scabini, amman, amptlüte, antwerc- meister 207, 26. 228, 18. 353, 7. 357, 7; 15. 395, 6. 470, 10. 477, 20. 478, 39. 479, 7; ff. 480, 34. 481, 10. 484, 1. vgl. caupones. cyrothecarii. kfiffer. fabri. molendinarii. pel- lifices. pistores. sutores. Diebolt 1258 : 317, 33. Fegersheim Sifrid von — senior 1261 : 363, 25. Grimel Erbo — 1261 : 363, 24. Gftldin Hugo — schöffenmeister 1230 : 174, 37. Heinrich der smyde meister 1258 : 317, 33. Johannes des Bischofes Sohn 1258 : 317, 33. Lenzelin Rudolf —, magister scabinorum 1229 : 171, 11; 33. Marsilius Heinrich — 1261 : 363, 25. Reinboldelin 1261 : 363, 24. Ripelin Rulin — 1261 : 363, 25. Virnekorn Konrad — officiatorum inter pelli- fices magister 1240 : 206, 25. Walter der küffer meister 1258 : 317, 32. cufenmeister 323, 29. oleylüte 395, 8. operis civitatis magistri 228, 19. 480, 32. pellifices duodecim officiati inter — 206, 18. 473, 26. 474, 13. vgl. Straßb. Loc. magister pellificum 470, 11. 474, 14. vgl. officiat. Virnekorn. piscatores 475, 21; ff. vgl. Loc. s. Albertus. [ 1260 ] : 348, 11. pistores seu panifices 417, 3. 479, 19. s. Dietrich, Heinrich, Sifrid. quatuor inter — 473, 27. pistrina qui habent — 479, 18. poma qui vendunt — 470, 13. precones s. heymburgen. rintsüter 395, 8. satteier sellarii 395, 9. 470, 11.473, 26. vgl. Loc. scabini s. officiati. schilter 395, 9. sculteti causidici schultheiszen villici 329, 2. 374, 24. 394, 33; 35. 395, 2; ff. 467, 8; ff. 468, 8; ff. 469, 7; ff. 470, 1; 3. 472, 5. 473, 20; 29. 474, 1; ff. 478. 3; ff. 481, 23. 482, 10. 483, 17. StraKburg 553 Adelbert 1137 : 66, 5. 1138 : 67, 13. [ 1141 — 43 ] : 69, 16. Bruno 1258 : 323, 25 ; 34. Burchard Dietrich’s Bruder 1209 : 122, 17. 123, 6 . Burchard Schultheis 1259 : 340, 37. Cuno 1095 : 50, 6. Dietrich 1161 : 92, 26. s. Fulchernus. Hartung vicescultetus 1261 : 363, 8; 16. Hugo [ 1141 — 43 ] : 68, 25. Rudolf (5 verschiedene ?) ßipelin 1225 : 159, 20. quond. scult. [ 1246 ] : 233, 28. 1123 : 61, 6. 1129 : 62, 4. 63, 10. 1132 : 63, 36. 1154 : 84, 15. 1156 : 89, 22. Walter’s Bruder 1183 : 100, 12. 1188 : 103, 4; 37. 1193 : 109, 15. 1196 : 110, 15. 1199 : 113, 7. 1200 : 114, 1. 1201 : 115, 3; 32; 37. 1202 : 117, 35. vgl. 119 not. 2. Heinrich's Bruder 1215 : 129, 10; 31. mil. 1228 : 168, 36. 1208 : 121, 19. 1210 : 123, 26. 1220 : 152, 1. 1224 : 155, 33. 1226 : 163, 12. [ 1223 — 1232 ] : 182, 3. Walter (5 verschiedene?) Rudolfs Bruder [1190 — 1202 ] : 119, 12. vgl. not. 2. Eberhard’s Bruder 1249 : 247, 35. 1251 : 264, 28. 271, 16. 1253 : 286, 1. 1255 : 293, 37. 1258 : 323, 20; 34. 1259 : 328, 4. 1143 : 71, 33. 72, 30. [ 1143 ] : 73, 26. 1144 : 78, 23. 4146 : 80, 23. 1147 : 81, 25. 1148 : 82, 11; 20. 83, 26. 1155 : 86, 19. 1161 : 92, 6; ff. 1176 : 96, 26. 1182 : 98, 39. quondam scult. 1156 : 87, 16. 1225 : 158, 25. 1236 : 195, 32. Zorn Nicolaus — 1265 : 453, 29. sutores vgl. kurdewener s. Eberwin. octo inter — 473, 27. sutorum Magister 470, 11. swertfeger, qui purgant, poliunt gladios 395, 8. 470, 12. 475, 6. s. Heinrich u. Rudegerus. thelonearii exactores zoller 9, 2. 73, 11. 395, 10. 467, 15. 468, 8; 30. 470, 19; ff. 471, 5; ff. 475, 22. 480, 1. vgl. Zoller. Helfrat 1123 : 61, .2; 7. 1129 : 62, 4. tune thelon. [ 1143 ] : 73, 20. Heinrich Rudolfs Bruder 1215 : 129, 11; 32. Heinrich thelonearius ultra Bruscam 1244 : 219, 17. 1248 : 240, 12. Hug exactor 1118 : 58, 11. Johannes quondam thelonearius 1258 : 318, 2. Rudolf 1209 : 122, 20. Rudolf 1243 : 216, 4. 1253 : 284, 34. ders.? Rudolf Zoller 1259 : 340, 37. Sifrid 1201 : 115, 9. Vögte s. Straub. Bisth. zimberlüte earpentarii 395, 8. 473, 28. 479, 21. Kirchen, Stifter etc. St. Agnes extra muros conventus 213, 8. ordinis fratrum predica- torum 225, 36. 268, 9. 326, 34. 366, 1. 422, 24. sein Grundbesitz zu Straft). 268, 27. priorissa Junta 1261 : 366, 1. 1264 : 422, 24. sacerdos Salomo 1242 : 213, 25. soror Üthicha, Peregrin Locus’ Tochter 1242 : 213, 8. St. Andreas Localität 185, 23. 201, 42. 276, 25. 339, 1. 427, 39. 453, 36. parochia 243, 12. patronus 148, 35. 149, 6; ff. plebani 148, 16. 269, 36. Johannes 1220 : 148, 26. [ 1223 — 1244 ] : 149, 41; 43. 1248 : 243, 4. ders.? 1251 : 270, 13. s. Arbogastus Abbogastus Arbegast Arbigistus Arboagastus extra muros. vgl. Straft). Loc. Localität 149, 7. 318, 2. 373, 2. 387, 9. ecclesia 134, 11. 298, 1. 313, 17. 388, 3. parietes 74, 21. hospitale 313, 16. hostium monasterii 299, 34. refectorium 294, 33. parochiani 313, 2. conventus ordinis s. Augustin! 74, 2. 84, 22. 92, 2. 93, 1. 96, 1. 133, 12. 189, 15. 192, 6. 200, 10. 205, 21. 207, 6. 226, 24. 280, 32. 294, 14. 298, 1. 299, 26; ff. 310, 33. 330, 20. 343, 1. 388, 1. 392, 24. 440, 5. 449, 18. sein Grundbesitz zu Strafb. 92, 1. 192, 7. 205, 27. 207, 6; 7. 226, 24. 294, 14. 310, 33. 331, 5; 6. 343, 2. 449, 20. camerarius Dietrich 1169 : 96, 4. cantor Heinrich presbyter 1169 : 96, 3. cellerarii Hugo 1256 : 300, 1. Johannes 1246 : 227, 2. Meffridus 1169 : 96, 4. clerici seculares 74, 29. 75, 6; ff. custodes 313, 17. Berthold 1240 : 206, 9. Sifrid 1246 : 227, 2. familia 313, 16. fratres, canonici, monachi Adelbert sacerdos 1154 : 85, 13. Adelgot sacerdos 1154 : 85, 13. Anselm presbyter 1169 : 96, 2. Arnold 1161 : 92, 24. Berthold sacerdos 1154 : 85, 13. Burchard, Sifrid Bild’s Sohn 1255 : 294,15. Konrad (mindestens 3 verschiedene) sacerdos 1154 : 85, 13. Laienbruder 1154 : 85, 14. diaconus 1169 : 96, 4. subdiaconus 1169 : 96, 4. Dietrich presbyter 1169 : 96, 3. Egelolf 1162 : 93, 2. Friedrich 1256 : 300, 1. Gerloh subdiaconus 1169 : 96, 5. Heinrich diaconus 1154 : 85, 14. Heinrich 1256 : 300, 1. Hesse presbyter 1169 : 96, 3. Johannes presbyter 1240 : 206, 10. Marsilius presbyter 1169 : 96, 3. Meffridus 1161 : 92, 24. 1162 : 93, 2. ders.? Laienbruder 1154 : 85, 14. Rudolf sac. 1246 : 227, 2. ders. ? 1256 : 300, 1. Sifrid presbyter 1169 : 96, 2. Ulrich presbyter 1169 : 96, 3. Walfrid presbyter 1240 : 206, 9. Walter conversus 1256 : 300, 2. 70 554 Straßburg s. Welcho. Wolfgang sacerdos 1154 : 85, 13. Wolfhelmi subdiaconi ( zwei ? ) 1169 : 96, 5. Wortwinus diaconus 1154 : 85, 14. gubernator, yconomus bonorum Hesso von Erstem 1265 : 449, 19. prepositi, prelati 449, 28. 481, 23. Albero 1161: 92, 23. 1162: 93, 1. f 1169: 96, 31. Algol f 1169 : 96, 30. Arnold 1154 : 85, 13. Arnolf f 1169 : 96, 30. Karl 1143 : 74, 33. 75, 14. 1145 : 79, 30. 1 1169 : 96, 30. Heinrich f 1169 : 96, 31. Hugo 1219 : 142, 22. ders. ? 1234 : 189, 20; ff. 1240: 205,21. Rudolf 1169 : 96, 2. Walfrid 1240 : 207, 17. 1246 : 226, 39. Wignand f 1169 : 96, 31. 1247 : 238, 39. 239, 36. [1248] : 243, 39. priores Egelolf 1169 : 96, 2. Heinrich 1161 : 92, 24. 1162 : 93, 2. Johannes 1240 : 206, 9. ders. ? 1256 : 300, 1. Sifrid 1265 : 449, 18. sacerdotes 294, 30. —> s. Augustini ordinis eremitarum fratrum domus 463, 12. s. Aurelia extra muros 44, 20; ff. 78, 33. 94, 13. 132, 18. 148, 17. vgl. Straßb. Loc. Localität 31, 40. 113, 37. 207, 13. 226, 24. 243, 30. 264, 28. 294, 19. 311, 2. 331, 28. parochia territorium 97, 11. 141, 24. 313, 12. parochiani 159, 35. 160, 3. plebani 44, 28. 79, 6; 8. 141, 38. 159, 37. Hugo sacerd. 1182 : 98, 36. 99, 35. Vvalzo presbyt. f [nach 1007] : 44, 25. vicarii 313, 2. s. Bartholomei capella 240, 35. St. Katherina extra muros Localität 175, 36. 184, 1; ff. 455, 25; ff. conventus ordinis s. Augustini 174, 15. 179, 1. 183, 28. 184, 16. 197, 40. 215, 17. ord. s. Sixti de urbe 221, 22. ord. predic. 224, 7. 225, 39. 245, 40. 252, 29. 266, 36. 283, 28. 320, 3. 349, 14. 449, 20. 455, 1. ord. s. Augustini secundum insti- tuta ord. fratr. predic. 455, 18. sein Grundbesitz zu Straßb. 449, 20. 455, 20. priorissa 224, 32. Junta 1261 : 349, 19. soror 1236 : 196, 26. s. Crucis basilica 20, 30. 70, 24. 76, 13. 138, 15. Dominikaner vgl. Straßb. Loc. predicatorum vicus. Localität capella 269, 22. claustrum 160, 8; 38; ff. 166, 24. 242, 2. 253, 10. 267, 7; 27. ecclesia 160, 40. 267, 15; 33. 340, 10. murus vetus 402, 16. conventus 160, 8. 166, 20. 179, 21. 181, 36. 232, 32. 240, 31. 242, 1. 253, 2. 267, 6; 26. 269, 21. 276, 24. 281, 9; 30. 313, 28. 314, 19. 316, 2. 333, 32. 335, 1. 337, 27. 338, 11. 341, 1; 29. 342, 14. sein Grundbesitz zu Straßb. 166, 26. 240, 31. 241, 34. 276, 25; 26. 281, 10; 30. fro/trßs Eberhard 1256 : 303, 26. Gerung 1256 : 303, 26. Walter 1230 : 173, 33. nonnulli 1256 : 301, 10; ff. priores 160, 8. Helwic 1248 : 241, 1; 17. 42S2 : 276, 31. 1253 : 281, 9; 37. 1256 : 305, 1. 1258 : 321 3' 19. Volcnänd.’ 1230 : 173, 33. 1232 : 177, 31. 1236 : 196, 19. 1265 : 454, 31. subprior Peter 1230: 173, 33. ders.? 1242: 213, 24. St. Elisabeth extra muros Localität 160, 40. 276, 33. conventus 201, 42. 213, 31. 224, 35. ordinis fratrum predicatorum 225, 32. 344, 32. 430, 26. sein Grundbesitz zu Straßb. 201,42. 430, 25. priorissa 447, 12. soror Christina, Burchard’s von Truchters- heim Tochter 1242 : 213, 32. h 1 füTifiiolronOT’ conventus 309, 2. 321, 30. 322, 24. sein Grundbesitz zu Straßb. 309, 2. 321, 28. 322 24. frater Hugo 1257 : 310, 28. guardianus Johannes 1257 : 310, 28. ders.? 1256 : 305, 2. opus 309, 8. 322, 27. procuratores Heinrich Marsilius — 1257 : 309, 9. 1258 : 323, 9. Franciskanerinnen s. Francisci sorores Localität 306, 3. 310, 14. conventus ordinis s. Damiani 286, 3. 289, 13. 291, 1; 19. 305, 27. 308, 2. 309, 29. 321, 24. 322, 38. 344, 15. 345, 22. 444, 8. 452, 28. derselbe? ordinis s. Clara; 460, 34. Äbtissin 461, 8. A. 1258: 321,26. procuratores 461, 9. sorores Agnes, Waltram’s von Hohenstein Schwester 1265 : 452, 30. Gertrud von Epfig 1264 : 444, 9. Landsberg Gunther’s von — Tochter 1265 : 452, 29. Lugardis von Hunenburg [nach 1250] : 286, 38. Susanna von Landsberg 1260 : 345, 23. Hospital hospitale b. Leonhardi, xenodochium 70, 10. 75, 35. 137, 23. 151, 16. 161, 26. 175, 11. 252, 9. 280, 2. 288, 1. 395, 24. Localität 119, 16. 252, 19; ff. 473, 18. capella 71, 25; ff. 151, 21; 22. Grundbesitz zu Straßb. 70, 10. 75, 35. 138, 11; ff. 151, 17. personse, quae ad hospitale pertinent, hospi- talarii 76, 35. 138, 35. 257, 18. fratres, fraternitatem et consortium habentes 162, 7. 257, 18. 288, 1. Anselm 1251 : 257, 23. Arnold 1225 : 162, 3. Burchard 1225 : 162, 3. Konrad faber f 1253 : 288, 2. seine Wittwe Gertrud 1253 : 288, 12; ff. sein Sohn s. Johannes. Johannes clericus Conradi fabri filius 1253 : 288, 12; ff. StraPburg 555 Hugo 1251 : 257, 23. Ulrich qui hospitali famulatur (wol Pfleger des Hospitals) et successores sui 1141 : 76, 31. Ulrich 1225 : 162, 3. pauperes peregrini infirmi 70, 26. 71, 24. 76, 7. 151, 20. 288, 24. rectores curatores magistri procuratores pfleger 257, 18. 395, 25. Albert Heger 1231 : 175,22. ders. ? 1353 : 288, 5. Konrad Virnekorn 1225 : 162, 2. Dietrich Stehelin 1225 : 162, 2. Johannes Kalp 1253 : 288, 6. Rudolf von Fegersheim 1253 : 288, 6. Johannes Erbo’s Sohn 1231 : 175, 22. Peter 1220 : 151, 38. s. Ulrich unter den «fratr.» sacerdotes duo 288, 23. scolaris 288, 23. St. Johannes extra muros ad undas Localität 266, 26; 39. 451, 2. conventus sororum ordinis fratrum predica- torum 224, 38. 225, 33. 245, 38. 251, 21. 264, 39. 266, 19; 36. St. Laurentius (Capelle im Münster) plebanus Heinrich 1228 : 169, 37. vicarii Gottfrid sacerdos 1259 : 326, 7. Johannes 1266 : 460, 9. leprosi 162, 10. 188, 32. St. Margarethencapelle 198, 10. s. Mariae Magdalenas ordinis sorores penitentes extra muros Localität 185, 5. conventus 184, 34. 202, 3. 298, 17. 308, 16. sein Grundbesitz zu StraPb. 185, 5; ff. 202, 3. fratres Hausbergen Burchard von — 1257 : 308, 15. Konrad conversus 1256 : 298, 36. vgl. Hugo StraPb. Bürger 1256 . Witigo sacerdos 1256 : 298, 35. priorissa Mechtild 1256 : 298, 23. s. Martinus 71, 6. 217, 20. Localität 206, 24. 217, 20. 297, 10. 461, 40. 462, 3; ff. 468, 14. cimiterium 461, 32. parochia 243, 12. plebani rectores 461, 39. 462, 7; ff. vgl. 269, 36. Albert 1211 : 125, 10. 1216 : 130, 3. 1220 : 148, 27. ders.? 1221 : 154, 11. 1224 : 155, 41. Otto 1266 : 461, 31. 1248 : 243, 3. St. Marx extra muros Capelle mit Hospital 97, 11. Localität 159, 10; 12. 173, 12. 176, 24. parochia 222, 35. conventus 159, 2. 173, 12. 176, 23. 196, 20. ordinis s. Sixti de urbe 197, 1. 210, 30. secundum s. Augustini regulam 222, 1. 226, 1. ordinis fratrum predicatorum 225 not. 1. 241, 22. 245, 18. 246, 1. 247, 23. 263, 33. 265, 14. sein Grundbesitz zu StraPb. 176, 22. conversi 159, 30. elemosinarii provisores 98, 1; ff. 159, 19. Burchard 1182 : 98, 1; ff. Konrad 1182 : 98, 1; ff. magistra 160, 5 ; ff. priorissa 222, 27. 223, 5; ff. 1245 : 222, 4. 223, 4. procurator Sigelin 1248 : 241, 26. sorores Anna 1236 : 196, 31. Margareta 1236 : 196, 28. Sophia 1236 : 196, 27. 1236 : 196, 31. St. Matthias vgl. St. Nicolaus ad undas. s. Michahelis capella extra muros 14, 42. vgl. StraPb. Loc. Localität 71, 4. 76, 21. 138, 12; 22. 397, 18. Münster s. Maries claustrum domus ecclesia monasterium templum tüm cathedralis major principalis vgl. megezhus u. « StraPb. Kirche» unter « StraPb. Bisth. » Localität 45, 37. 48, 23. 63, 17. 65, 18. 68, 27. 70, 18. 76, 2. 95, 26. 116, 31; 34. 117, 19. 118, 2. 125, 22. 138, 1. 155, 39. 176, 3. 260, 15. 261, 2; 11. 272, 22. 285, 2. 314, 20. 478, 28. 479, 39. altaria s. Maries 58, 28. 66, 29. 67, 4. 81, 3. s Mari# 417 30 civitatis trüge— vrüalter 278, 12. 395, 23. 418, 6. atrium 95, 27. capellee s. Andrees 240, 4. s. Laurentii s. StraPb. St. Laurentius. Chorus 156, 13. 167, 23. 178, 34. 189, 16. 229, 18. 418, 24. claustrum 116, 31; 34. 117, 19. 126, 21. 149, 20. 167, 23. 302, 25. cripta 13, 13. curia fratrum vgl. StraPb. Loc. fratrum. lettenere 356, 36. muri ecclesiee 430, 17. refectorium 52, 17. 198, 32. 229, 20. parochia seu thesauraria 243, 11. Capitel 7, 3. 8, 16. 13, 10. 21, 37. 25, 24. 28, 3. 29, 30. 30, 31. 31, 28. 32, 27. 35, 12. 38, 2; 21. 47, 1. 49, 3. 50, 23. 51, 15. 53, 9. 54, 9. 55, 20. 56, 2. 57, 26. 62, 29. 63, 17. 64, 17. 65, 17. 77, 15. 80, 1. 83, 6. 88, 3. 88, 4. 89, 2. 95, 11. 96, 10. 99, 3. 100, 20. 103, 21. 108, 15. 111, 29. 115, 19; 22. 122, 1; 25. 130, 24. 139, 16. 140, 15. 141, 1. 145, 11. 152, 34; 36. 153, 30; ff. 165, 6. 167, 14. 172, 12; 16. 182, 11. 194, 31. 198, 1. 201, 42. 202, 35. 205, 1. 210, 9. 212, 21. 217, 35; 37. 220, 27; 37. 229, 13. 243, 13. 250, 11. 251, 2. 255, 28. 289, 31. 293, 26. 300, 6. 302, 1. 304, 1. 311, 21; 24. 339, 1. 356, 8; ff. 361, 1. 441, 27. 442, 7. 443, 27; 28. zusammen mit dem Bischof 67, 2. 70, 22. 96, 33. 113, 26; ff. 114, 7. 128, 9. 132, 30. 133, 21. 142, 8. 143, 1; ff. 144, 17; ff. 149, 17. 154, 26. 157, 29. 158, 5. 162, 18. 175, 28. 187, 6. 199, 1. 201, 15; ff. 202, 13. 202, 18. 216, 16; 26. 227, 23. 228, 6. 231, 17. 235, 19. 237, 3. 238, 6. 238, 22. 243, 13. 249, 6. 254, 15. 256, 20. 258, 34. 263, 4. 265, 7. 269, 4; 12. 271, 22. 272, 17. 276, 29. 277, 13. 282, 1. 285, 7. 293, 1. 305, 8. 324, 24. 325, 4. 327, 17. 329, 1. 331, 26. 351, 29. 355, 23; 24. 373, 19; 21. 374, 4; 22. 392, 1; 10. 394, 18. 396, 35. 398, 32. 415, 40. 416, 29. 417, 29. 425, 29. 427, 38. 556 Straßburg 453, 37. 455, 29. 461, 35. 473, 8. 482, 8. sein Grundbesitz zu Straßb. 140, 16. 141, 1. 198, 10. 201, 42. 202, 36. 212, 22. 304, 11. 339 1 camerarii 30, 11. 80, 2. 125, 29. Anselm. 1089 : 49, 17. Arnold (von Bürglen ?) 1224: 155, 28. 1226: 163, 9; 19; 37. 1228: 167, 7. 168, 35. 1229 : 169, 24. 1230 : 172, 18. [1223—1232] : 181, 33. Berthold von Geroldseck 1208 : 122, 8. ders. ? 1209 : 122, 34. Berthold 1143 : 70, 34. vgl. 71 not. 1. Berthold 1216 : 131, 15. 1218 : 133, 5. 1220 : 145, 40. 149, 22. 151, 35. 1221 : 152, 24. Konrad 1129 : 63, 8. 1133 : 64, 2. 1134 : 64, 33. 1135: 65, 11. 1137: 66, 4. 1143 : 71, 32. 72, 29. [1143] : 73, 22. 1144: 78, 2; 22; 36. 1145 : 79, 21. 1146 : 80, 20. Konrad 1244 : 220, 30. 1247 : 235, 24. Friedrich von Entringen 1208 : 121, 17. Friedrich 1212 : 126, 16. Heinrich 1154 : 84, 13. 1155: 86, 14. 1156: 87, 17. 88, 27. 89, 18. ders.? 1189 : 104, 18. [1185—1189] : 103, 11. Werner 1094: 49, 25. 1096: 50, 12. 1100 : 52, 29. vgl. 49 not. 3. cantores senger Berthold 1129 : 63, 7. 1133 : 64, 3. 1134: 64, 33. 1135: 65, 10. 1137: 66, 3. 1143 : 71, 32. 72, 28. [1143] : 73, 23. [1141—1143]: 69, 15. 1144: 78, 22. 1145: 79, 22. 1146: 80, 21. 1147: 81,23. 1148:82,18.83,25. Berthold 1181 : 97, 3. Berthold 1187: 101,37. 102,13. [1185—89]: 103,10. 1193 : 109, 5; 13. 1199: 113,3. Burchard 1105 : 53, 34. 1143 : 70, 33. vgl. 71 not. 1. Friedrich von Entringen 1201 : 114, 42. 115, 29; 37. 1202: 115, 39. 117, 34. [1202] : 117, 24. 1208 : 121, 17; 23. 122, 6. 1209: 122, 14; 30; 33. 123, 2. 1211 : 125, 6. 126, 9. 1212: 126, 15. 1213: 126, 23. vgl. not. 1. 1214: 128, 21. 1215: 129, 28. 1216: 130, 28. 131, 14. 1218 : 133, 3; 29. 1219: 140, 7; 17. 142, 15. 145, 1. 1220: 145, 39. 148, 9. 1220: 149, 22. 151, 6; 35. 1221: 152, 23. 154, 35; 37. 1223: 154, 30. 1224: 152 , 41. 155 , 28. 1225: 157, 30. 158, 9; 30. 1226: 163, 9. 1227 : 165, 8. 1228 : 168, 34. 169, 36. 1229 : 169, 24. 1230 : 172, 18. 1232 : 178, 26. [1223—1232] : 181, 33. vgl. 128 not. 3. Friedrich (von Hagenau ?) 1240 : 205, 4. 206, 15. 1242 : 212, 24. 1244 : 220, 29; 37. 1246: 231, 27. 1247: 235, 24. 1248 : 244, 13. Heinrich von Geroldseck 1254 : 289, 40. 1256 : 304, 4. 307, 12. 1257 : 312, 29. 1261 : 365, 30. 1262 : 365, 33. 381, 22. 382, 9. 1263 : 391, 26. Herolt 1089 : 49, 17. 1094 : 49, 25. vgl. 49 not. 3. Lentfrid 1153 : 84, 3. Lentfrid 1155 : 86, 14. 1156 : 88, 27. 89, 18; 37. [1162] : 91, 35. Lentfrid 1183 : 100, 10. 1185 : 101, 16. Peter 1154 : 84, 13. Ulrich von Dellmensingen 1233 : 186, 33; 40. 187, 12. 1234: 189, 14. 190, 2; 34. 1236 : 196, 1. 1237 : 198, 2. 199, 4. Werner [nach 1003] : 42, 33. 1264 : 441, 26. 442, 6. 443, 27. cellerarii 67, 41. 103, 22. 108, 13. 165, 17. 255, 29. 306, 27. 307, 13. Berthold von Schwarzenberg [1185 — 1189 ]: 103, 31. Konrad 1208 : 122, 6. 1209 : 122, 34. Eberhard 1129 : 63, 8. ders. ? 1144: 78, 22; 36. Friedrich von Hagenau 1233 : 185, 31. 187, 24. 1234 : 190, 34. 1237 : 199, 4. 1250 : 255, 36. Heinrich von Veringen tune cell. 1193 : 108, 38. Johannes von Erenberg [1260]: 347, 26. 1261 : 348, 32. Wolfrat archidiaconus 1211: 125, 7. Chorus 42,. 23. 134, 14. 198, 26. 304, 10; ff. vgl. domini supra chorum 229, 18. derlei chorales 198, 25. custodes seditui thesaurarii 105, 15; ff. 108, 13. 243, 11. 269, 36. 418, 14; ff. 462, 13. Albert (von Schneckenburg ?) [1202] : 117, 23. Arnold von Bürglen 1233 : 185, 31. 186, 33. 1238: 199, 23. 1239: 201, 29; 39. Arnold 1207 : 121, 3. 1208 : 121, 17. Berthold von Ochsenstein archidiac. 1251 : 263, 9. 1263 : 393, 5. 1264 : 417, 1. 418, 35. [1264] : 442, 15. Berthold (2 verschiedene) 1133 : 64, 10. 1143: 69, 27. 1144: 78, 36. 1145 : 79, 22. 1146 : 80, 21. 1147 : 81, 23. 1148 : 82, 18. 1154 : 84, 13. 1156 : 87, 17. 88, 27. 89, 18. 1134 : 64, 33. 1135 : 65, 10. 1137: 66, 3. 1138 : 67, 11. 1143 : 71, 32. 72, 29. [1143] : 73, 22. [1141—1143] : 69, 15. Konrad 1266 : 461, 30. Eberhard von Jungingen 1183 : 100, 10. 1185 : 101, 17. 1187 : 102, 13. 1188 : 103, 2. [1185—1189]: 103, 11. vgl. 105, 22. Eberhard 1105 : 53, 34. 1116 : 56, 14. 1118: hl, 17. 58, 8. 1119 : 58, 36. [1119]: 60, 1. ders.? archidiaconus 1109: 55, 22. 1143 : 70, 33. vgl. 71 not. 1. Friedrich von Entringen 1211 : 125, 6. 1219 : 142, 15. 1220 : 151, 35. Heinrich von Stahleck 1241: 211, 34. 216, 35. 1243 : 216, 28; 36. 217, 1. 1244 : 218, 19. 220, 29. Heinrich von Veringen 1181 : 97, 3. ders. ? 1193: 108, 38. Heinrich 1190: 105, 3. 1191: 105, 14. 1193 : 109, 5. 1199 : 113, 3. 1200 : 113, 32. 1201 : 114, 42. 115, 31; 37. Hezelinus 1096 : 50, 12. * Werner [nach 1003] : 42, 33. 1248 : 243, 2. 1249 : 245, 42. dapiferi C. 1189 : 104, 18. Biethelm 1224 : 155, 28. Heinrich von Tannegg [1162] : 91, 36. Strafburg 557 Hermann (von Erenberg ?) 1208 : 122, 7. 1209 : 122, 15; 33. Ulrich von Hofweier 1214 : 128, 22. 1215: 129, 28. 1216 : 131, 15. 1218 : 133, 4; 31. 1219 : 142, 16. decani 52, 26. 53, 28; 29; 39. 56, 35. 57, 3. 116, 28. 128, 2. 198, 19. 418, 15; ff. Beringer 1096 : 50, 12. Bero 1154 : 84, 12. Berthold von Ochsenstein 1219 : 136, 11. 140, 17. 141, 3. 142, 15. 145, 1. 1220: 145, 39. 147, 37. 149, 22. 151, 34. 1221: 154, 35 ; 37. 1223: 154, 30. 1224: 155, 27. 1225: 158, 8; 30. 161, 32. 1226 : 162, 37. 163, 9. 1227 : 165, 8. 1228: 167, 16; ff.; 32. 1231 : 175, 27. 1232 : 178, 26. [1223—1232] : 181, 33. 1233 : 186, 32; 40. 187, 12. 1235 : 191, 5; 17. 1237 : 198, 3. 199, 4. 1240 : 205, 4. 1241 : 210, 1; 12. 1242 : 212, 24. 1244 : 220, 29; 37. 1246 : 231, 26. 1247: 235, 24. 1248 : 241, 16. 1250 : 255, 3.0. 256, 10. 1251 : 257, 8. 263, 4. 269, 32. 270, 12. 1252 : 277, 3. 278, 7. 1254 : 289, 39. 1255 : 293, 5; 31. 1256 : 300, 6. 304, 4. 307, 12. 1257 : 312, 28. 1259 : 339, 5. 1261 : 361, 4. archidiac. 1255 : 293, 31. Berthold von Ochsenstein 1263 : 392, 29. 393, 1; 2. [1264] : 442, 6. 1265 : 454, 24. Burchard 1116: 56, 14. 57, 8. 1118 : bl, 17, 58, 8. 1119: 58, 36. [1119] : 59 34. Karl’ 1137 : 66, 3. 1143 : 72, 28. 74, 32. [1143] .- 73, 23. [1141—1143] : 69, 15. archidiac. 1138 : 67, 10. Diezman 1129: 63, 7. 1133: 64, 2. 1134: 64, 33. Eberhard 1202 : 115, 39. [1202] .- 117, 23. 1207: 121, 3. 1208: 121, 16. 1209: 122, 14; 30; 33. 123, 2. 1213: 126, 22. vgl. not. 1. 1216: 130, 27. 131, 14. 1218 : 133, 3. vgl. not. 2. Erlo [nach 1003] : 42, 33. Frico 1176 : 96, 25. 1181 : 97, 3. 1182 : 98, 32. 99, 32. 1183: 100, 10. 1185 : 101,16. 1188: 103, 2 ; 35. 1189: 104, 17. [1185—1189] : 103, 10; 29; 35. 1191 : 105, 32. 1193 : 109, 5. Friedrich 1214 : 128, 10. vgl. not. 2. Gottfrid 1143 : 75, 3. 1144 : 78, 1; 21. 1145 : 79, 22. 1148 : 82, 18. H. [1167]: 95, 13. Hartwig 1089 : 49, 17. Herolt 1100 : 52, 29. Ludwig 95 not. 1. Peter 1153 : 84, 2. 1156 : 87, 17. 88, 27. 89, 18; 37. Reinhard 1148 : 83, 25. Ulrich 1199: 113, 2. 1200 : 113, 32. 1201: 114, 41. 115, 19. Wernhard 1218 : 133, 29. Wolfrat 1105 : 53, 34. dispensator Gottfrid 1234 : 189, 33. elemosynarii 198, 33. fabrica opus ecclesise 229, 22. 361, 2. 393, 30. 418, 21; ff. 459, 21. 460, 16. vgl. 118, 2. 430, 16. Grundbesitz zu 8trafb. 393, 30. 459, 20. computationibus fabrica; qui prseest 418,27. notarius Johannes Geta 1263 : 394, 14. procuratores Berthold Fabis 1263 : 394, 13. Konrad Oleman appreciator, magister, rector fabrica; 1261 : 361, 3. 1266 : 460, 10; 15. rectores magistri operis 229, 17. 418, 21. 460, 3; ff. Eberhard von Entringen 1266: 460, 8; 13. Eberhard von Sulz 1266 : 460, 13. Marquard 1266 : 460, 13. Konrad Oleman s. procurat. fraternitas quse post prandium in refectorio celebratur 229, 20. fratres canonici tümherren A. 1220 : 147, 5 ; ff. Adelbero [965—991] : 39, 12. Adelbero [965—991] : 39, 12. Adelbero 1144 : 78, 2. Adelgot 1119 : 58, 36. Albert von Dellmensingen 1250 : 256, 11. 1251: 257, 11. 1252 : 277, 4. 278, 8. 1256 : 302, 2. 1258 : 319, 22. 1259 : 328, 30. 333, 20. 1260 : 344, 13. 345, 4. 1261 : 350, 4; 12. 1262 : 350, 35. Albert Graf von Habsburg 1243 : 216, 39. Albert von Schneckenburg, senior 1160 : 91, 10. [1162] : 91, 37. ders.? archisub- diaconus 1154 : 84, 14. Albert von Schneckenburg 1190: 105, 4. 1193 : 109, 6. ders.? 1199 : 113, 3. mensurnarius [1185 — 1189] : 103, 14. archidiac. 1201: 114, 42. 115, 31; 37. Albert von Steinbrunn 1259 : 328, 30. Albert 1220 : 148, 27. Aldericus [965—991] : 38, 35, archidiac. [965—991] : 39, 11. Alexander 1253 : 286, 19. Anno [965—991] : 39, 12. Arnold (3 verschiedene ?) von Masche 1193: 109, 6, 1200: 113, 33. von Schwabsberg 1196 : 110, 17. 1207 : 121, 3. archidiac. [1185 — 1189] : 103, 12. — diac. 1201 : 115, 2. — subdiaconus 1201 : 115, 2. [1202] : 117, 25. 1193 : 109, 14. 1198 : 111, 37. Arnold von Bürglen 1226 : 162, 37. Beringer (2 verschiedene?) von Albeck 1209 : 122, 35. von Entringen 1218 : 133, 31. archidiac. 1208 : 122, 7. 1209 : 122, 15; 33. 1211 : 125, 7. 1218 : 133, 6. subdiaconus 1201 : 115, 3. Berthold von Diersburg 1247 : 236, 4. 1251 : 271, 34. 1259 : 328, 29. Berthold von Horburg 1247 : 236, 25. Berthold von Ochsenstein (nur einer ?) 1253 : 286, 18. archidiac. 1259 : 333, 19. 1263 : 407, 27; 32. Berthold von Sulz 1247 : 236, 3. Berthold von Wilperc 1257 : 311, 22. Berthold 1116: 56, 14. [1119] : 60, 2. ders.? archidiac. 1133 : 64, 3. Berthold (wieviele?) von Ochsenstein 1208 : 121, 24. 1209: 122, 34. 123, 3. 1218 : 133, 4; 30. s. Schwarzenberg Berthold’s von — nepos. 1160 : 91, 10. 1193: 109, 14. 1194: 109, 25. archidiac. 1201: 115, 31; 37. 1218: 133, 30. mensurnarius [1202] : 117, 24. 558 Straßburg Bruno 1160 : 91, 10. Burchard 1100 : 51, 14. ders. ? archidiac. 1109 : 55, 22. Burchard 1137 : 66, 4. prepositus 1133 : 64, 3. 1134 : 64, 34. Burchard (4 verschiedene ?) von Granies archidiac. 1191 : 105, 33. von Gregens 1185 : 101, 17. von Lupfen 1201 : 115, 31; 37. subdiaconus [ 1202 ] : 117, 26. archidiac. [ 1185 — 1189 ] : 103, 12. 104, 9. 1200 : 113, 39. Karl 1129 : 63, 8. prepositus 1134 : 64, 34. Konrad (wieviele ?) von Dellmensingen archidiac. 1251 : 257, 11. 1263 : 393, 5. 1264 : 438, 2. 1265 : 447, 1. von Eberstein 1224 : 155, 30. von Entringen 1239 : 201, 40. 1247 : 236, 4. 1251 : 257, 10. von Gundelfingen archidiac. 1191 : 105, 33. 1201 : 115, 30; 37. von Haigerloch 1239 : 201, 40. von Hnnenhurg archidiac. 1185 : 101, 16. von Lichtenberg 1260 : 345, 8. 1262 : 345, 37. de Loife 1250 : 256, 11. von Otelbruke 1193 : 108, 31. 109, 5. archidiac. 1191 : 106, 1. 1201 : 115, 30; 37. 1209 : 123, 2. von Scherweiler 1239 : 201, 30. ders.? C. von Scherweiler 1248 : 241, 17. von Wartenberg 1262 : 370, 16. von Wolfach 1251 : 263, 9. archidiac. 1232 : 178, 27. 1234 : 190, 34. 1235 : 187,35. 195,35. 1236 : 195 , 31. 1239 : 201,29. 1251 : 257,9. 1252 : 218 , 1 . 1255 : 293, 31. 1256 : 300, 7. 1100 : 52, 30. 1116 : 56, 15. 57, 9. archidiac. [ 1185 — 1189 ] : 103, 11. ders.? 1193 : 109, 13. 1201 : 115, 1. — archidiac. [ 1185 — 1189 ] : 103, 12. ders. ? 1193 : 109, 13. 1201 : 115, 1. — archidiac. [ 1185 — 1189 ] : 103, 12. — archi- subdiac. [ 1185 — 1189 ] : 103, 13. 1160 : 91, 11. prepositus [ 1141 — 1143 ] : 67, 25. archidiac. 1145 : 79, 23. 1153 : 84, 3. 1154 : 84, 14. 1155 : 86, 15. 1156 : 88, 28. 89, 19. 1188 : 103, 36. [ 1202 ] : 117, 25. 1228 : 167, 33. Diethelm 1193 : 109, 7. presb. 1201 : 115, 1. [ 1202 ]: 117, 25. 1208 : 122, 8. 1209 : 122, 16; 33. 1214 : 128, 22. 1218 : 133, 5; 32. 1219 : 142, 17. ders.? 1233 : 187, 24. Dietrich 1116 : 56, 14. 57, 8. 1118 : 58, 9. 1119 : 58, 36. [ 1119 ] : 60, 2. Diezman 1116 : 57, 8. 1118 : 58, 9. 1119 : 58, 36. Duodo presbyter [965— 991 ]: 38, 1. 39, 12. Eberhard von Jungingen — 1209 : 122, 35. 1213 : 126, 23. vgl. not. 1. Eberhard (2 verschiedene ?) von Entringen 1237 : 199, 5. 1242 : 214, 35. 1247 : 236, 4. 1250 : 254, 7. 256, 11. 1251 : 257, 11. 1252 : 278, 8. 1253 : 281, 24. 1260 : 345, 3. archi- diaconus 1256 : 302, 22; 28. 1257 : 311, 5; 16. 1259 : 328, 28. 1261 : 361, 36. 1265 : 447, 1. 1266 : 460, 8; 13. von Sulz 1251 : 257, 10. 263, 10. 1253 : 286, 18. 1260 : 345, 3. prepositus 1256 : 302, 22; ff. archidiaconus 1252 : 278, 7. 1257 : 310, 16; ff. 1258 : 319, 22. 1259 : 328, 29. 1261 : 361, 36. 1262 : 370, 15. 1264 : 433, 3; 28. 1266 : 460, 13. 464, 28. archidiac. von Boofzheim 1241 : 211, 35. Eberhard 1100 : 52, 30. ders. ? archidiac. 1109 : 55, 22. Eberhard (2 verschiedene?) [ 1143 ] : 73, 23. archidiaconus [ 1143 ] : 73, 24. 1137 : 66, 4. Egino 1154 : 84, 14. 1156 : 88, 29. 1160 : 91, 10. Ezzonis puerulus 1039 : 45, 34. Friedrich (2 verschiedene?) von Entringen 1191 : 106, 1. 1193 : 108, 31. 109, 6. 1196 : 110, 17. 1199 : 113, 4. 1198 : 111, 30. 1193 : 109, 13. Friedrich von Hagenau 1220 : 148, 10. 1230 : 172, 19. 1236 : 195,31. ders.? 1224 : 155, 29. Gebhard 1144 : 78, 22. Gerhard 1096 : 50, 13. Gerolt 1116 : 56, 15. 57, 8. 1118 : 58, 9. 1119 : 58, 36. prepositus [ 1119 ] : 60, 1. Grimine [965 — 991 ] : 39, 12. H. 1224 : 155, 41. Hartwig, Otto’s von Bruchkirchen Sohn, acolitus 1116 : 56, 9. Heidenricus von Hohbarr 1199 : 113, 3. ders.? presb. 1201 : 115, 1. [ 1202 ]: 117, 25. 1208 : 122, 8. 1209 : 122, 15; 33. 1211 : 126, 9. 1214 : 128, 22. Heimo [ 965 — 991 ] : 39, 13. Heinrich 1100 : 52, 30. Heinrich (mindestens 2 verschiedene?) von Stühlingen 1147 : 81, 24. (mensur- narius ?) 1154 : 85, 18. 1147 : 81, 24. 1137 : 66, 4. [ 1141 — 43 ] : 69, 16. 1160 : 91, 11. archidiac. 1143 : 75 , 4. 1145 : 79, 23. 1146 : 80, 22. 1153 : 84, 3. [ 1167 ] : 95, 17. Heinrich von Verfingen 1188 : 103, 2; 36. Heinrich (6 verschiedene ?) von Geroldseck 1209 : 122, 35. wol nicht ders.? 1235 : 191, 19. 1242 : 212, 22. 1246 : 231, 27. von Lnttenbach (nur einer ?) 1208 : 121, 25. 1227 : 166, 39. 1229 : 169, 25. 1232 : 178, 36. 1234 : 189,31. 1235 : 190, 28. 1240 : 204, 30. von Ochsenstein (nur einer ?) 1208 : 121, 24. 1218 : 133, 30. 1246 : 231, 27. 1247 : 236, 3. 1251 : 257, 9. 263, 9. 1255 : 293, 1. archidiac. 1225 : 161, 33. 1228 : 167, 32. 1233 : 188, 23. 1241 : 210, 1. 1243 : 215, 37. 1252 : 277, 3. 278, 7. 1260 : 343, 29. von Stahleck 1240 : 204, 7; 29. 206, 15. 1230 : 173, 32. Hermann von Erenberg 1193 : 109, 8; 14. 1213 : 126, 24. ders. ? subdiac. 1201 : 115, 2. [ 1202 ] : 117, 26. Hermann von Wilperc 1257 : 311, 28; 33. 312, 3; ff. Straßburg 559 Hermann 1144 : 78, 1. Herolt 1096 : BO, 13. Herei arehidiae. 1089 : 49, 17. Hugo (2 verschiedene ?) von Altewilre 1193 : 109, 7. arehidiae. 1191 .- 105, 33. von Freiburg 1181 : 97, 4. [1185 — 1189] .- 103, 30. 1191 : 106, 1. 1193 : 108, 21; ff. 109, 7. presb. [1185 — 1189 ] : 103, 14. — presb. [1185—1189] : 103, 13. Hugo vom Stein 1261 : 348, 32. Hugo Treverensis 1233 : 185, 32. Hugo 1116 : 56, 14. 57, 8. 1118 : 58, 9. 1119 : 58, 36. Hunfrit f [1052] : 47, 2. J. 1231—1232 : 177, 13; 27. Jacob 1211 : 125, 8. 1213 : 126, 24. vgl. not. 1. Johannes von Frankenstein arehidiae. 1251 : 263, 10. 1255 : 293, 20. 1256 : 302, 2. 1260 : 345, 12. 1261: 348, 31. Johannes vom Stein 1240 : 205, 2. Irslingen Egelolfi de — puer 1185 : 100, 32. Lentfrid arehidiae. 1163 : 91, 41. Ludwig von Hunenburg 1208 : 122, 8. 1230 : 172, 19. ders.? Ludwig subdiac. 1201 : 115, 2. [1202] : 117, 26. arehidiae. 1218 : 133, 5. 1219 : 145, 2. 1228 : 167, 33. Ludwig (2 verschiedene?) arehidiae. 1146 : 80, 21. — 1146 : 80, 1. 1137 : 66,4. 1160: 91, 11. arehidiae. [1143] : 73, 25. 1156: 88, 28. Manegolt [965 —991) : 39, 12. Marquard Sunnencalp 1247 : 236, 5. Morand 1185 : 101, 18. Otto von Bonfeld 1208 : 122, 9. 1218 : 133, 32. ders.? Otto subdiac. 1201: 115, 2. presb. 1218 : 133, 5. Otto von Entringen 1247 : 236, 4. 1251 : 257, 11. 1259 : 328, 2. 1266 : 460, 8. Otto 1135 : 65, 11. Peter 1137 : 66, 4. 1143 : 75, 4. R. von Greifenstein f 1230 : 172, 8. Reginbald [965 — 991]: 39, 11. Reinhard (von Thengen ?) 1208: 121, 24. subdiac. [1202] : 117, 26. Reinhard von Thengen (nur einer ?) 1221: 154, 12. 1235: 187, 35. 191, 18. 1237: 199, 5. 1240 : 206, 15. 1244 : 218, 20. 1247 : 236, 3. 1250 : 256, 10. 1251 : 257, 10. 1253: 281, 24. archisubdiac. 1248 : 239, 17. Reinhard [1141 — 43] : 69, 15. ders. ? pre- positus 69 not. 3. arehidiae. [1143]: 73, 24. 1145 : 79, 23. 1146 : 80, 22. Richard 1214 : 128, 23. 1229 : 169, 24. Ruker 1221: 154, 21. 1224 : 155, 29. Rudeger 1116 : 56, 15. prepositus 1109 : 55, 25. [1141—43] : 68, 26. vgl. not. 2. arehidiae. 1109 : 55, 22. 1118 : bl, 17. 58, 8. [1119] : 60, 1. Rudolf von Lichtenberg 1207: 121, 4. 1218: 133, 4; 31. 1219: 140, 8. 1220: 146, 1. 148, 10. mensurnarius [1202] : 117, 24. archidiaeonus 1208: 121, 17. 122, 7. 1209 : 122, 14; 33. 123, 3. 1212 : 126, 16. 1219 : 145, 2. 1221: 154, 21. Ulrich von Dellmensingen 1218 : 133, 31. Ulrich von Hofweier 1199: 113,4. 1207: 121, 4. 1208 : 121, 24. 122, 7. 1209 : 122, 16; 33. 1213 : 126, 24. vgl. not. 1. ders. ? Ulrich subdiac. 1201: 115, 2. [1202] : 117, 26. Ulrich von Lupfen 1258: 319, 35. 1259: 339, 15. ders. ? von Lupfen 1253: 286, 19. Ulrich (mindestens 2) 1183 : 100, 11. [1185—89] : 103, 14. — presb. [1185—89] : 103, 13. 1160 : 91, 11. Volmar [965—991] : 39, 12. Walram von Geroldseck 1256 : 302, 23; 28. 304, 36. 1257: 307, 27. 1258 : 319, 22. 332, 38. 1259 : 328, 35. Walter von Otelbruke 1193: 109, 7. ders.? Walter subdiac. 1201: 116, 2. Werno 1185 : 101, 18. Uuicman [965 — 991] : 39, 13. Wolfrat 1096: 50, 13. 1100 : 52, 30. arehidiae. 1109 : 55, 22. Wolfrat 1208 : 121, 24. arehidiae. 1208 : 122, 6. 1209: 122, 16; 33. 123, 3. 1212 : 126 15. Uuoluolt [965—991] : 39, 13. Zimmern der von — 1261 : 356, 27. hebdomadarii 198, 20; ff. vgl. Herman. Theodericus. mensurnarii s. prepositi. ministri officiales servientes 52, 18. 53, 26. 60, 14. 86, 24. 109, 32. 374, 21. vgl. Kalp Konrad —. Kalp Werner —. Friderich servus. Gerhard. Gozelin minister fratrum, Straßb. Bürger. Inferno Berthold de —. Sifrid minister fratrum, Straßb. Bürger, pincerna Ruker 1229 : 169, 29. pistor 255, 28. 293, 27. 306, 27. 1250 ■ 255 34. portarii 51, 17. 80, 15. 81, 9; 15. 83, 17. 108, 14. Adelbero 1147 : 81, 24. Arnold [1202] : 117, 24. Berthold von Geroldseck 1193 : 108, 19. Berthold 1129 : 63, 8. Konrad von Wasserstelz 1259: 339, 23. Heinrich 1143 : 72,29. 1144 : 78, 1; 22. arehidiae. [1143] : 73, 23. Heinrich 1156 : 88, 28. 89, 20. Hermann von Erenberg 1214: 128, 22. 1215 : 129, 28. 1219 : 140, 8. 142, 16. 145, 2. 1220 : 145, 40. 148, 10. 149, 22. 151, 36. 1221 : 154, 11. 1224: 155, 29. 1225 : 161, 33. 1226 : 163, 10. 1227 : 166, 38. 1228: 167, 7. 1230 : 172, 18. 173, 32. 1232: 177, 32. 178, 27. 1233: 186, 33. 187, 23. 1234 : 190, 2. 1235: 191, 5; 17. 1236: 195, 31. 1237: 199, 4. 1240 : 205, 1. Hermann 1148 : 83, 16; 26. 1154 : 84, 14. Reinhard (von Thengen?) 1208: 122, 6. 1209: 122, 34. prebendarii 198, 1. 304, 20. 306, 34; ff. 332, 40. 374, 21. 417, 30. der prebendse novse 198, 24; 31. vgl. regis prebenda. Konrad quondam camerarius 1256 : 304, 3. 560 StraPburg Otto Patruus 1259 : 333, 22. 1363 : 393, 6. Walter 1363 : 393, 6. prepositi majores, principales, civitatis 7, 27; 37. 8, 34; ff. 9, 3. 63, 31. 77, 24; ff. 117, 5; ff. 128, 13. 181, 13. 198, 15; ff. 283, 33. 302, 33. 312, 15. Adelgot 1139 : 61, 29. 62, 28. 1133 : 63, 15. 1133 .- 64, 2; 10. 1134 : 64, 32. 1135 : 65, 10. 1137: 66, 3. [1131— 1140]: 67, 19. 1143: 71, 31. 72, 28. 75, 3. [1143]: 73, 22. [1141—1143]: 69, 14. 1144 : 77, 16. 78, 21. archidiac. 1135 : 65, 35. 1138 : 67, 10. Albert (von Schneckenburg ?) 1303 : 115, 39; 41. 1305: 9, 40. 1307: 121, 2. 1308 : 121, 16. Aldericus [965 — 991] : 38, 10. Arnold von Bürglen 1340 : 206, 14. 1341: 210, 12. 211, 34. 1343: 212, 24. 214, 27; 33. 1343 : 215, 16; 37. 217, 1. 1344 : 218, 19. 220, 29; 37. 1347 : 235, 23. 1348 : 241, 15. vgl. 205 not. 1. Arnold 1308: 121, 23. 122, 5. 1309 : 122, 13; 30. 123, 1. Berthold von Schwarzenberg 1183: 100, 9. 1185: 101, 15. [1185—1189]: 103, 9; 21. Berthold 1361: 361, 4. 1364 : 417, 33. 441, 26. 1366 : 464, 27. Bruno [nach 1003] : 42, 33. Bruno 1100 : 52, 29. 1105 : 53, 33. 1116 : 58, 13. 1118 : 57, 16; 26. 1119 : 58, 35. [1119]: 59, 34. 60, 7. 1133: 60, 32. [1141—1143] : 68, 25. vgl. not. 2. 1143 : 70, 33. vgl. 71 not. 1. archidiac. 1109: 55, 21. Burchard 1089 : 49, 16. 1094 : 49, 24. 1095 : 50, 5. 1096 : 50, 11. 1097 : 50, 23. vgl. 49 not. 3. C. 104 not. 2. Konrad 1145 : 79, 21. 1146 : 80, 20. 1147 : 81, 23. 1148 : 82, 18. 83, 25. Konrad [1163] : 91, 35. [1167] : 95, 13. 1176 : 96, 25. Eberhard von Jungingen 1189 : 104, 17. 1190 : 105, 3. 1191: 105, 22; 32. 1193 : 108, 12. 109, 12. 1199 : 113, 2. 1300 : 113 32. 1301: 115 29. Friedrich von Hagenau 1350 : 255, 30; 36. archidiac. 1351: 263, 8. Heimo [965—991] : 39, 11. Heinrich (von Veringen?) [1303]: 116, 1. Reinhard von Thengen 1311 : 125, 6. 1313 : 126, 15. 1313 : 126, 22. 1314 : 128, 3. 1316 : 130, 27. 131, 14. 1318 : 133, 3; 29. 1319 : 136, 11. 140, 7; 17. 141, 3. 142, 14. 145, 1. 1330 : 145, 39. 147, 4. 148, 1; 27. 151, 6; 34. 1331: 152, 23. 154, 10. 1333: 154, 29. 1334: 152, 40. 155, 27. 1335: 158, 8; 30. 1336: 163, 8; 19; 37. 1337 : 165, 8. 1338: 167, 6. 1339: 169, 23. 1331 : 175, 27. [1333-1333] : 181, 8. 1333 : 186, 32; 40. 187, 12; 23. 1334: 190, 2. 1336 : 195, 39. 1337: 198, 3. 199, 3. 1339 : 201, 29; 39. 1340 : 205, 4. vgl. 104 not. 1. 105, 34. 126 not. 1. 205 not. 1. Reinhard 1153 : 84, 2. 1154 : 84, 12. 1155 : 86, 13. 1156 : 87, 17. 88, 27. 89, 17; 36. Walter von Geroldseck 1353 : 283, 34. 1353 : 283, 2; 38. 1355 : 293, 5. 1356 : 300, 6. 304, 4. 307, 12. 1357 : 311, 23. 1359 : 339, 5. 1349 : 249, 6. prepositi mensurnarii 64, 37. 67 not. 4. 89, 14; 19. 116, 3. 302, 3. s. fratr. Albert von Schneckenburg, s. fratr. Berthold. s. fratr. Burchard. s. fratr. Karl, s. fratr. Konrad. s. fratr. Eberhard von Sulz, s. fratr. Gerolt. s. fratr. Heinrich von Stühlingen. s. fratr. Reinhard, s. fratr. Rudeger. 8. fratr. Rudolf von Lichtenberg, prepositus curise in Bersa 1134 : 64, 34. prepositi (p. majores oder mensurnarii?) 25, 37; ff. 51, 2; 5. vgl. 8, 37. primam missam sacerdos qui celebrat- 162, 8. procurator 131, 1. 1331—1333 : 177, 15. regis prebendam tenens persona 244, 31. scolastici scolarum magistri 100, 31. Konrad von Wasserstelz 1343 : 213, 30. 1344 : 220, 29. 1347 : 235, 24. 1348 : 239, 17. 241, 16. 1350 : 254, 7. 1351 : 257, 9. 1353 : 285, 23. vgl. not. 2. 1356 : 304, 4. 307, 13. 1359 : 339, 23. Hartbert 1143 : 71, 32. 72, 28. [1143] : 73, 24. 1144 : 78, 36. 1145 : 79, 22. 1148: 82, 19. 83, 25. 1153: 84, 3. 1154: 84, 13. 1155 : 85, 30. 86, 13. 1156 : 89, 18. Heinrich von Hasenburg 1160: 91, 9. vgl. not. 1. [1167—1174] : 96, 39. scholarum dignitatem tenebat 1185 : 100, 31. Hesso 1116 : 56, 14. 57, 9. 1118 : 57, 17. 58, 8. [1119] : 60, 1; 40. 1143 : 70, 33. vgl. 71 not. 1. Hezel [nach 1003] : 42, 34. Marcus 1213: 126, 23. vgl. not. 1. 1214: 128, 22. 1216 : 131, 14. 1218 : 133, 3 ■ 29 Marcus 1263 : 394, 13. Marquard 1266 : 459, 19. 460, 13. Morand 1187: 102, 13. 1189 : 104, 18. [1185—89]: 103, 10. 104, 9. 1190: 105, 4. 1191 : 105, 32. 1193 : 109, 13. 1200: 113, 33. 1201: 114, 42. 115, 30; 37. 1202 : 115, 40. [1202]: 117, 24. Ulrich von Dellmensingen 1219 : 140, 8; 17. 141, 3. 142, 16. 145, 2. 1220 : 145, 40. 148, 10; 27. 151, 7; 35. 1221 : 152, 24. 154, 11. 1223: 154, 30. 1224: 152 , 41. 155, 28; 38. 1225 : 156, 9. 157, 30. 158, 9; 30. 1226 : 162, 31; 37; 40. 163, 9; 19; 37. 1227: 163, 34. 165, 8. 166, 38. 1228 : 167, 6. 168, 34. 1229 : 169, 24. 1230 : 172,3. 173, 4; 31. [1223—1232]: 181, 33. 1233 : 186, 33 ; 40. 187, 12; 23. 1237 : 199, 4. archidiac. 1237 : 198, 39. vgl. 128 not. 3. tributarii 95, 23; ff. vicarii 52, 17. Vögte 25, 25; 36. 31, 10. 32, 8; ff. 33, 21; ff. 51, 10. 312, 10. zaphenambaht spinse officium Verwalter 255, 28. 306, 27. underzaphenambaht Verwalter 307, 12.. Straßburg 561 Cuno vor dem — s. Cuno Straßb. Bürger. Dietrich vor dem — s. Dietrich Straßb. Bürger. St. Nicolauscapelle 99, 8. clericus 99, 16; ff. St. Nicolaus oder St. Matthias extra muros ad undas Localität 295, 12. 296, 1. conventus sororum 204, 16. ordinis fratrum predicatorum 225, 33. 230, 3. 240, 3. 247, 2. 295, 12. 296, 1. 303, 3. 462, 28. sein Grundbesitz zu Straßb. 204, 16. frater conversus Heinrich 1249: 247, 20. 1256 : 303, 27. magistri Reinhold junior 1266 : 463, 6. Spender 1266 : 463, 7. s. Petrus junior noch 1196 in suburbio Localität 45, 39. 46, 6; 13. 72, 15. 86, 4; 6; 32. 281, 10; 29. parochia seu thesauraria 243, 11. 305, 28. Capitel 45, 25. 46, 12. 48, 2. 72, 9. 85, 22. 99, 3. 101, 23. 123, 30. 254, 16. 263, 13. 305, 27. 331, 27. 394, 19. 396, 36. sein Grundbesitz zu Straßb. 85, 23. 331, 27; 28. cantor Paulinus 1259 : 333, 21. cellerarii Johannes 1249 : 247, 16. ders. ? J. 1234 : 189, 33. Rudolf 1182 : 98, 38. 99, 37. Wilhelm 1187: 102,16. custodes thesaurarii 72, 18; ff. 243, 11. 269, 36. 305, 28. 306, 15. Bruno 1216: 131,18. 1220 : 147, 5; ff. 149, 23. Heinrich 1155 : 86,* 16. ders. ? Heinrich 1181 : 97, 4. 1187 : 102, 15. Rudeger 1257 : 307, 28. Zeizolf 1143: 72, 7. 1248: 228, 35. 243, 3. ders. ? 1251 : 270, 12. decani 306, 15. Honrad 1257 : 307, 28. Eberhard 1187 : 102, 15. Johannes 1249 : 247, 16. 1255 : 293, 18. Reinhold 1216 : 131, 17. 1219 : 142, 19. 1220 : 149, 23. Werner 1221: 154, 22. 1234 : 189, 32. familia 85, 32. fratres canonici Bernhard 1155 : 85, 33. Berwardus 1247 : 236, 19. Burchard 1187 : 102, 17. wol nicht ders. Burchard 1221 : 154, 23. Honrad 1221 : 154, 22. Cunibertus 1094 : 49, 26. Eberhard 1187 : 102, 16. Egelolf von Landsberg 1260 : 346, 6; 17. 1262 : 346, 37. 1265: 453, 12; 16. Erbolderanus 1155 : 86, 16. Friedrich 1253 : 286, 19. Gernodus 1187 : 102, 15. Gottfrid 1145 : 79, 27. Gottfrid 1187 : 102, 17. Gottfrid 1230: 172,20.173,5. 1234: 189, 33. Heinrich 1145 : 79, 27. ders. ? Heinrich [1167—74] : 96, 40. Hugo 1187 : 102, 16. Humbert 1187 : 102, 7; 15. Johannes 1094 : 49, 27. Rudeger 1221 : 154, 23. Walter presbyter 1219 : 142, 20. Werner presbyter 1219 : 142, 20. Wilhelm 1187 : 102, 16. portarii Anselm 1187 : 102, 16. Honrad 1216: 131, 18. 1219 : 142, 20. 1220 : 149, 23. prebendarii Johannes Kegilin 1262 : 350, 35. Johannes 1257 : 307, 28. Zidelarius 1262 : 350, 35. prepositi 85, 22. Albert 1211 : 125, 8. Berthold 1160 : 91, 10. Burchard tune prep. 1143 : 72, 14. Honrad 1145: 79, 27. Eberhard von Jungingen 1213 : 126, 23. 1216 : 131, 17. ders. ? Eberhard 1187 : 102, 14. 1188 : 103, 35. Eberhard 1133 : 64, 11. Hartbert 1155 : 85, 30. 86, 13. Heinrich 1256 : 305, 30. 1257 : 307, 27. Hezelinus 1094 : 49, 26. vgl. not. 3. Ulrich von Dellmensingen 1225 : 156, 9. 1247 : 238, 39. 239, 36. ders.? 1248: 241, 22. scolastici Albero 1155 : 86, 5; 16. Hartung 1187 : 102, 15. Heinrich 1259 : 339, 2. servientes 86, 25. 109, 32. Vogt Cuno von Quatzenlieim 1155 : 85, 30. 86, 18. s. Petrus senior Localität 63, 29. parochia 166, 29. 447, 9. patronus 201, 1. pleban. Kago 1243 : 216, 3. s. Petri (junioris oder senioris ?) ecclesia 298, 30. Localität 70, 19. 76, 10. Rufa ecclesia Rodenkirghen extra muros 207, 7. 268, 25. Localität 272, 28. s. spiritus fraternitas 162, 9. 229, 21. s. Stephanus vgl. Straßb. Loc. Localität 41, 33. 202, 23. 228, 12. 472, 33. 476, 1. cimiterium 455, 2. parochia 243, 12. 449, 20. vgl. 269, 36. conventus capitulum ordinis s. Augustini 19, 34. 23, 26. 39, 22. 41, 10. 63, 17. 90, 19. 124, 31. 186, 8. 199, 25. 211, 17. 246, 10. 249, 7. 268, 25. 287, 5. 293, 2. 315, 23. 326, 33. 348, 35. 421, 34. 439, 34. 440, 7. 455, 2. sein Grundbesitz zu Straßb. 20, 27. 41, 30; 33. 348, 36. vgl. 17 not. 4. Äbtissinnen 24, 22; 29. 42, 19. 186, 14; ff. Atala f * 845 : 20, 9. Basilla * 845 : 19, 33. * 856 : 23, 25. Demud 1241: 211, 16. Hedwig 1160 : 90, 29. Hedwig 1211 : 124, 34. Lintsinda secunda [nach 1003] : 42, 13; 31. Mechtild 1259 : 326, 33. 1261 : 348, 37. 1248—1249 : 246, 19. capellanus Hugo 1208 : 121, 25. colonus 186, 25. 293, 12. fratres canonici prebendarii 20, 21; 26. 24, 23. 41, 33. 42, 21. 246, 23. 287, 16; ff. 7t 562 Straßburg Berthold 1257 : 311, 6; 16. ders. ? Berthold von Diedelsdorf oder Tiersdorf 1259 : 328, 35. 1260 : 345, 34. Branz Sifrid — 1265: 449, 31. Erbo vicedominus, wol Provisor der Abtei [nach 1003] : 42, 13; 32. Hugo 1211 : 125, 10. L. sacerdos prebendarius 1238: 199, 29. Lampert 1233 : 187, 1. Nibelung 1233 : 187,1. S. sacerdos 1238 : 200, 24. Werner 1211 : 125, 9. Werner 1211 : 125, 10. ministri seditui 20, 22. 24, 4. plebani Hermann 1211 : 125, 9. Ulrich 1233 : 186, 33. 1238 : 200, 24. 1248 : 243, 4. provisor echonemus 20, 21. 24, 24. 63, 24. vgl. fratr. Erbo. sacristse Dietrich 1261 : 348, 36. F. 1238 : 200, 24. sorores canonicas 20, 22; 26. 42, 21. 63, 24. 177, 33. 287, 27; ff. Mechtild von Kindweiler 1259 : 327, 3; 9. Vogt 20, 14. 24, 27. s. Beringerus. Otto von Geroldseck 1160 : 90, 34. St. Thomas Thoman Thftman vgl. Straßb. Loc. Localität 45, 36; 39. 71, 15. 76, 24. 94, 14. 111, 10; 22. 161, 8; 18. 209, 25; ff. 427, 10. 444, 37. 462, 3. altaria 208, 39. custodis 208, 36. defunctis ad missas pro — deputatum 161, 4. s. Egidii 209, 12; ff. super lettenario 209, 26. majus 209, 30; 31. camera 208, 39. 209, 2. capellse s. Marias 169, 2. s. Nicolai 208, 34. cellarium 78, 16. chorus 99, 20. 150, 3. 208, 38. 209, 1; ff. lettenarium 209, 26. muri ecclesiee 427, 19. pistrinum 444, 24. refectorium 98, 10. 132, 15. 208, 31. sepulcra Gerlindis 161, 18. Sabinse 150, 24. tectum ecclesise 43, 30. territorium 99, 13. Capitel conventus 43, 21. 69, 24. 71, 5; 21. 76, 27. 78, 6; 32. 82, 33. 89, 29. 93, 10. 97, 10. 99, 7. 111, 1. 123, 11. 130, 9. 131, 25. 132, 17. 138, 27. 141, 23. 148, 16. 150, 1. 152, 4. 159, 1. 160, 30. 164, 23. 166, 20. 169, 1; 30. 172, 25. 182, 37. 190, 9; 29. 194, 11. 196, 2. 200, 30. 203, 24. 208, 13. 225, 16. 227, 6. 231, 16. 232, 3. 233, 28. 242, 18. 244, 18. 249, 7. 254, 15; 21. 256, 19. 257, 37. 263, 13. 286, 25. 292, 1. 298, 31; 32. 324, 13; 14. 335, 26. 346, 29. 394, 19. 396, 36. 397, 17. 427, 10. 444, 23. sein Grundbesitz zu Straßb. 94, 13; ff. 111, 3. 123, 16. 150, 2. 166, 20. 182, 36. 203, 25. 227, 32. 256, 20. 286, 26. 335, 26. 346, 30. 397, 18. 444, 25. camerarius 208, 14. cantores 208, 22. Konrad [1226—1238] : 200, 32. Erbo 1258: 322, 3. 1260: 347, 4. 1265 : 444, 26. Johannes 1219 : 142, 19. 1220 : 150, 39. Nicolaus 1247 : 236, 5'. Rudeger 1197 : 111, 5. cellerarii 150, 33. 152, 5. 324, 14. Algol 1182 : 99, 35. Diether (einer?) 1197: 111,6. 1217: 132,8. 1219 : 142, 18. 1220 : 150, 38. Gottfrid 1159 : 90, 8. 1160 : 91, 12. Hugo 1145 : 79, 26. Reinbold 1258 .- 324, 26. 1260 : 347, 5. Sigeboto 1226 : 164, 38. 1233 : 183/18. 1235 : 191, 20. 1240 : 204, 8. chorus 150, 23. 208, 38. 209, 17; ff. vgl. auch «chorus» unter «Localität» u. sacrista. clerus 132, 14. colonus s. J. coqui 152, 5. coquinse prebendula Inhaber 324, 34; ff. Hugo regelarius 1258 : 324, 34. custodes 94, 9; ff. 99, 18. 166, 31. 208, 14. Konrad 1243 : 215, 37. 1247 : 237, 9. ders. ? Lebelin 1243 : 216, 2. ders. ? Heinrich 1265 : 444, 26. Otto 1145 : 79, 25. Rudolf 1153 : 84, 4. 1159 : 90, 8. 1257 : 313, 27. 314, 17. dapifer 324, 32. Werner 1219 : 142, 18. decani 150, 29; 32. 160, 7. 161, 13; 15. 169, 16. 208, 22. Burchard 1249 : 245, 13; 17. 1250: 254, 23. 1251 : 256, 22. 1253 : 286, 28. 1255 : 292, 3. 1257 : 307, 28. 1260 : 347, 4. 1265 : 444, 26. Engelbert 1159: 90, 7. 1160 : 91,11. 1182: 97, 12. 99, 34. f 1225: 159, 11. Gottfrid 1145 : 79, 25. Heinrich 1217 : 132, 8. 1219 : 142, 18. 1220: 150, 37. 1226: 164, 26; 37. 1230 : 173, 32. Hugo 1210 : 123, 25. Ulrich 1197 : 111, 5. Wolfhelm 1233 : 183, 18. 1235 : 191, 19. 1236 : 194, 21. 196, 36. 1240 : 204, 7. [1248] : 243, 39. episcopi prebendarius 161, 11. 209, 8. fratres canonici Albert 1182 : 98, 37. 99, 37. Berthold 1182 : 98, 38. 99, 37. Burchard 1182 : 98, 1. Burchard 1182 : 98, 17; 37. 99, 36. wol nicht ders. ? sacerdos 1220 : 150, 38. Konrad (wieviele ?) von Colmar 1220 : 150, 39. Leitreche 4225: 156,27. 1258 : 328,39. 1259: 328, 31. 339, 9. 1159 : 90, 8. — 1220 : 150, 38. 1182 : 98, 1; ff. Crafht 1145 : 79, 25. Dietrich 1182 : 98, 37. 99, 37. ders.? Diether 1211 : 125, 8. Eberhard [1226—1238] : 200, 33. Engelbert 1145 : 79, 26. Erbo 1182 : 98, 37. 99, 36. Friedrich 1182 : 98, 37. 99, 36. ders.? 1211 : 125, 9. Straßburg 563 Gerhard 1145 : 79, 25. Gottfrid 1159 : 90, 8. Hartwig 1145 : 79, 25. Heinrich von Sterlingen 1240 : 20-1, 8. Heinrich [1167—1174] : 96, 40. Heinrich 1216 : 131, 16. 1217 : 132, 9. Hesso von Erstein 1248 : 242, 18. 1249 : 244, 19. 1265 .- 449, 19. Hesso 1159 : 90, 8. t Hesso 1250 : 255, 4. Hugo (mindestens 3 verschiedene) 1182 : 98, 36. 99, 35. — 1182 : 98, 36. — 1182 : 98, 38. 99, 37. 1182 : 98, 18. 1211 : 125, 9. Johannes 1182 : 98, 36. 99, 36. Johannes scriba 1260 : 347, 6. Lutold Magister vinearum in Hattstadt 1226 : 164, 39. Manno 1094 : 49, 26. Otto conversus, Magister curiae in Hattstadt 1226 : 164, 39. Richard 1233 : 183, 19. Rudeger 1182 : 98, 36. 99, 35. Rudolf 1145: 79, 25. ders.? 1155: 86, 15. Rudolf 1182 : 98, 36. 99, 35. Rudolf 1233 .- 183, 19. 1236 : 194, 21. Sigeboto 1210: 123, 19. subdiaconus 1220 : 150, 39. 1221 : 154, 22. Ulrich von Hollingen 1225: 156, 11. 157, 1. Walter von Pfullingen 1235: 190, 21.191,20. Werner (mindestens 2) von Wolxheim 1240 : 204, 8. 1248 : 241, 10. 1260 : 347, 6. 1182: 98, 38. 99, 37. 1221: 154, 21. Wilhelm 1155 : 86, 15. Wolfhelm 1225 : 156, 27. 1226 : 164, 38. hebdomadarius 161, 11. 169, 12; 16. mansionarii 93, 27; ff. officiati 227, 16; ff. pincernse 208, 15. 209, 26. 324, 31. Otto 1182 : 98, 35. 99, 37. Rudolf 1233 : 183, 19. Sifrid 1259 : 335, 27. 1260 : 347, 5. Werner 1216 : 131, 16. 1219 : 142, 18. 1220 : 150, 38. pistores Heinrich 1220 : 151, 2. Sifrid f 1210: 123, 12. portarii 111, 18. 130, 10. 150, 15; ff. 166, 33. 169, 10. 208, 15. 209, 15. Gottfrid 1145 : 79, 25. Hugo 1217 : 132, 9. 1219 : 142, 19. 1220 : 150, 2. 1221 : 154, 22. 1233 : 183, 18. 1236: 194, 21. 196, 38. 1240: 204, 8. Johannes 1260 : 347, 5. Otto 1182 : 98, 35. 99, 34. prebendarii vicarii 161, 14. 208, 20; 35. 209, 24. 227, 16; ff. 242, 20. 244, 18. 324, 35. 444, 24. vgl. coquinae prebendula u. episcopi prebenda. Burchard 1265 : 444, 23. ders. ? sacerdos, rector capellse in cimiterio ecclesiae s. Martini, clericus Ottonis plebani s. Martini 1266 : 461, 41. 462, 6; ff. Eonrad presbyter 1258 : 324, 35. vgl. Friedrich. prepositi 99, 22. 161, 16. 173, 1. 208, 22. 227, 8. 244, 27. 254, 31. 255, 19. 347, 1. Berthold 1133: 64, 10. 1144 : 78, 5. 1145 : 79, 24. Eonrad 1159 : 89, 28. Eonrad 1235 : 190, 21. 191, 1. qnondam f 1250 : 255, 2. Cuno 1094 : 49, 26. vgl. not. 3. Friedrich tenebat abbatiam f [nach 1007] : 45, 9; 11. Friedrich 1181: 97, 4. vgl. not. 3. 1182: 97, 10. 99, 33. 1188 : 102, 21. 1194 : 109, 25. 1196 : 110, 16. 1197 : 111, 1. 1198 : 111, 30. Heinrich 1224 : 155, 38. 1226 : 164, 26. [1223—1244] : 149, 38. Hildiboldus f [nach 1007] : 43, 39. Manno 1096 : 50, 13. Nicolaus 1248: 241, 9; 21. 1249 : 245, 13; 17. 249, 6; 39. 1250 : 254, 23. 1251 : 256, 22. 269, 19. 1253 : 286, 28. 1254 : 289, 39. 1256 : 298, 21. 303, 1. 1257 : 307, 25. 309, 9. 1258 : 320, 1. 1260 : 347, 4. Rudolf von Lichtenberg 1210 : 123, 25. 1216 : 131, 15. 1218 : 133, 4; 31. 1219 : 140, 8. 142, 17. 1220 : 146, 1. 148, 24. 150, 1. 1221 : 152, 4; 24. Rudolf 1163 : 93, 8. 1230 : 172, 39. 173, 1. 1236 : 196, 36. 1247 : 238, 39. 239, 36. regelarius Hugo 1258 : 324, 34. sacrista chori 208, 14. scolares discipuli 208, 20. Friedrich tune discip. 1197 : 111, 12. scolastici 208, 22. Eonrad 1210 : 123, 25. Heinrich 1182 : 98, 35. 99, 34. Heinrich 1216 : 131, 16. 1219 : 142, 19. Odolfus f [nach 1007] : 45, 16. Reimboto 1197 : 111, 5. Walter (von Pfullingen?) 1260 : 347, 5. 1265 : 444, 26. Wilhelm f 1197 : 111, 11; 19. sejvientes 86, 25. 109, 32. servus, qui facit sepulcra 209, 36. Vögte 93, 28. 191, 11. Friedrich (II oder III ?) Herzog des Elsasses 1145 : 79,31. Friedrich deutscher Eaiser 1159 : 90, 11. 1163 : 93, 33. Gozelin von — s. Gozelin, Straßb. Bürger. Sigelin von — s. Sigelin, Straßb. Bürger, s. Trinitas extra muros conventus sub regula b. Augustini 161, 38. 201, 3. 253, 32. 271, 1. ordinis s. Benedict! 415, 23. 425, 20. fratres seculares 416, 24. prepositi 416, 26. Friedrich 1246 : 226, 40. Gerhard 1250 : 254, 2. Johannes 1262 : 346, 38. 1233 : 188, 24. — [1248] : 243, 38. prior B. 1225 : 161, 34. s. Ulrici capella 272, 2. dieselbe? Superior 121, 26. vgl. not. 2. Eirchen, Stifter etc. ohne Namen. Beginenhaus duodecim sororum domus in Crigezgasse 447, 4, capella in curia Friderici de Dahn 430, 31; 32. capella in cimiterio ecclesiae s. Martini 461, 32. sacerdos rector 461, 39. 462, 8; ff. s. Burcard, prebend. s. Thom». 504 Straßburg' — Straßburg Bisthum cosiiobia 422, 27. parochiales ecclesi» 314, 21. parochialis ecclesise, in cujus parochia locus a s. Catherinee sororibus emptus consistit, rector s. Helfericus. Heinrich advocatus de — 1215 : 130, 37. Heinrich von — 1219 : 130, 38. P. von [1200—1300] : 282, 38. Rudolf von — s. Rudolf, Straßb. min. Walter von — s. Walter, Straßb. min. quidam miles prepositus Argentinensis 1191 : 104, 30. Straßburg Bisthum diocesis ecclesia episcopatus gotzhus 7, 3. 8, 15. 25, 34. 26, 23. 29, 1; 4. 30, 17. 34, 1. 36, 13. 37, 28. 39, 21. 41, 10. 47, 31. 48, 37. 59, 10. 66, 21. 67, 26. 74, 21. 88, 3. 95, 19; ff. 106, 4. 109, 24. 112, 35. 113, 27. 114, 18; ff. 133, 20; 22. 142,9. 143, 22; ff. 144, 1; ff. 145, 13. 152, 22; 35. 154, 27. 162, 30. 163, 7; 18; 34; 42. 168, 12. 178,26; 39. 201, 12; ff. 202, 8. 210, 31. 216, 16; 37. 218, 19. 243, 25. 249, 32. 256, 36. 271, 16. 273, 12. 274, 3. 275, 4. 276, 26. 277, 20; ff. 281, 1; 17. 282, 3; 18; 20. 328, 40. 339, 29. 341, 29. 351, 20; ff. 352, 4; 22. 354, 24. 355, 17; ff. 356, 8; ff. 358, 1. 364, 26; ff. 365, 5. 477, 10; 19. sein Grundbesitz zu Straßb. 70, 17. 71, 16; 26. 76, 8. 106, 7; 8. 113, 24. 129, 14. 144, 31. 151, 22. 202, 8. 256, 20. 264, 28. 271, 23. 281, 10; 31. 309, 2. 427, 39. vgl. Straßb. Loc. episcopi. Straßburger Kirche (ob Bisthum oder Münster?) 1, 1. 6, 23. 10, 13. 11, 18. 17, 25. 18, 9. 22, 9. 48, 41. 57, 15. actores sanctorum 13, 30. homines 10, 12. 18, 22. 19, 26. 22, 35. 26, 14. 29, 22. 31, 20. 35, 2. 37, 16. procurator 1, 17. Localität 90, 31. 95, 19. 413, 20. 415, 36. 471, 15; ff. 473, 10. civitates et terrae diocesis 387, 22. stette u. dörfer die daz bistftm anhörent. 395, 20; 21. vgl. Altorf. Ettenheim. Gengenbach. Haslach. Honau. St. Leonhard. Männolsheim. Molsheim. St. Nabor. Offenburg. Ortenberg. Osthofen. Reichstett. Romansweiler. Schwarzach. Selz. Steigen. Stephansfelden. Surburg. abbates diocesis 128, 8. 279, 28. nonnulli 1260 : 344, 1. archidiaconi chorepiscopi (chorbischof) diocesis 8, 15. 105, 9. 117, 6. 262, 30; ff. 278, 39. 279, 15. Adelgot s. Straßb. Münst. prep. Albert s. Straßb. Münst. fratr. Aldericus s. Straßb. Münst. fratr. Arnold s. Straßb. Münst. fratr. Beringer von Entringen s. Straßb. Münst. fratr. Berthold v. Ochsenstein s. Straßb. Münst. dec. Berthold v. Ochsenstein s. Straßb. Münst. cust. Berthold s. Straßb. Münst. fratr. Bruno s. Straßb. Münst. prep. Burchard s. Straßb. Münst. fratr. Karl s. Straßb. Münst. dec. Konrad v. Dellmensingen s. Straßb. Münst. fratr. Konrad v. Gundelfingen s. Straßb. Münst. fratr. Konrad v. Hunenburg s. Straßb. Münst. fratr. Konrad v. Otelbruke s. Straßb. Münst. fratr. Konrad v. Wolfach s. Straßb. Münst. fratr. Konrad s. Straßb. Münst. fratr. Eberhard v. Entringen s. Straßb. Münst. fratr. Eberhard v. Sulz s. Straßb. Münst. fratr. Eberhard s. Straßb. Münst. cust. Eberhard s. Straßb. Münst. fratr. Friedrich v. Hagenau s. Straßb. Münst. prep. Heinrich v. Ochsenstein s. Straßb. Münst. fratr. Heinrich s. Straßb. Münst. fratr. Heinrich s. Straßb. Münst. port. Hezel s. Straßb. Münst. fratr. Hugo v. Altewilre s. Straßb. Münst. fratr. Johannes v. Frankenstein s. Straßb. Münst. fratr. Lentfrid s. Straßb. Münst. fratr. Ludwig s. Straßb. Münst. fratr. Reinhard s. Straßb. Münst. fratr. Rudeger s. Straßb. Münst. fratr. Rudolf v. Lichtenberg s. Straßb. Münst. fratr. Ulrich von Dellmensingen s. Straßb. Münst. scol. Wolfrat 728 : 3, 24. Wolfrat s. Straßb. Münst. fratr. Wolfrat s. Straßb. Münst. fratr. u. cell, chorepiscopus [nach 847] : 21, 38. archipresbyteri diocesis 8, 25; ff. 279, 24. — seu decani 428, 4. s. Conradus, archipresb. zu Straßb. s. Johannes, pleb. von Wolfisheim, s. Ingemarsheim arcliip. de —. Bischöfe 2, 19. 7, 3. 8, 16. 20, 12. 24, 13; 23. 35, 30. 36, 30. 100, 31. 127, 4. 153, 25; ff. 161, 6. 162, 13. 222, 33; 36. 223, 20. 235, 29. 260, 13. 262, 22. 272, 2. 329, 20; ff. 355, 17. 390, 21. 391, 7; 27. 394, 29; ff. 395, 2; ff. 467, 10; ff. 468, 1; ff. 470, 8; 36. 472, 6; ff. 473, 9. 474, 5; ff. 475, 3; ff. 476, 2; ff. 477, 10. vgl. Straßb. St. Thomas episc. preb. Adalnohc [846]: 18, 7. f [nach 1007]: 43, 24. Baldramus 891: 29, 1. 904 : 29, 21. Bernald 831: 18, 21. Berthold von Teck 1224 : 155, 26. 1225 : 157, 29. 158, 5; 30. 159, 1. 160, 29. 162, 18. 1226 : 162, 35; 40. 1227: 166, 19. 1228 : 167, 5; 31. 1229 : 169, 22. 170, 18. 1230: 171, 15. 172, 15; 25. 173, 11. 1231: 175, 11; 27. 1232: 177, 31. 178, 40. [1223— 1232]: 181, 7. 1233 : 182,11. 184, 33. 186, 6; 39. 187, 6. 1234 : 188,31. 190, 1; 33. 1236 : 193, 35. 194, 29. 195, 29. 1237 : 197, 20. 199,1. 1238 : 199, 13; 38. 4239:201,1. 202, 1. 1240: 203, 23; 36. 204, 15. 206, 12. 207, 5. 1241 : 210, 30. 216, 36. 1242: 214, 32. 1243 : 215, 7; 38. 216, 8. 1244 : 217, 35. [1223—1244] : 149, 32; 35. f 1247: 238, 6. 1261 : 364, 28; ff. 365, 5. [1262] : 374, 10. sein clericus Peter 1241 : 211, 18. Burchard [1141—43] : 67, 24. 1143 : 69, 23. 70, 9. 72, 13; ff. 74, 1. [1143]: 73, 1. 1144 : 75, 42. 76, 39. 78, 25. 1145 : 78, 31. 1146 : 80, 17; 19. 1147 : 80, 30. 1148 : 82, 1. 83, 28. 1153 : 84, 1. 1154 : 84, 11. 85, 8; 16. 1155 : 85, 21. 1156: 87, 3; 8. 88, 1. 89, 1; 35. 1159 : 90, 11. 1160 : 90, 18. 4464 : 92, 28. f 1218 : 132, 29. 1220 : 151, 20 ; 23. Konrad I 91 not. 1. Konrad II von Hunenburg 1190 : 105, 1. 1191 : 105, 8. 1192 : 106, 18. 107, 11; 15. Straßburg Bisthum 565 1193: 109, 2; 11. 1194: 109, 23. 1196 : 110, 4; 10. 1199 : 112, 17. 1200: 113, 17. 1201 : 114, 7. 115, 29; 37. [ 1202] : 117, 28. 1202 : 117, 33. [1190—1202] : 118, 1. 119, 11. Cuno 1105 : 53, 7. [ 1106—1107] : 54, 10. [1107]: 55, 2. 1109 : 55, 19; 37. 1116 : 56, 12. 57, 7. 1118 : 57, 16. 58, 7; 16. 1119: 58, 19. [1119] : 59, 30. f [1141—1143] : 67, 26. 1143 : 70, 10. 1219 : 138, 15. Eddo 749 : 5, 25; ff. 762 : 6, 1; ff. 773 : 6. 23. *773: 7, 1. 8, 14. 775 : 10, 12. Erchenbald 974 : 34, 16; 28. 35, 1. [976] : 35, 11. 982: 36, 13. 984: 37, 15. 988: 37, 26. [965—991]: 38, 16; 29. f [nach 1007] : 44, 36. 45, 10; 14. vgl. 23 not. 1. Gebhard 1132 : 63, 34. 1133 : 64, 1; 9. 1134 : 64, 17. 1135 : 65, 8. 1137 : 66, 2. 1138 : 66, 19. [1131-1140] : 67, 18. vgl. not. 3. f [1141-43] : 67, 26. 1143 : 70, 10. Heinrich I von Hasenburg 1181 : 97, 1. 1182 : 98, 31. 99, 6. 1183 : 100, 8. 1185 : 100, 19. 1187 : 101, 37. 102, 13. 1188 : 97. 34. 102, 33. 103, 1. [7185—89] : 103, 8. 1189 : 104, 16; 35. vgl. 91, 36. Heinrich II von Veringen 1202 : 115, 41. 1205: 9, 12. 1207 : 121, 1. 1208: 121, 15; 22. 122, 1. 1209 : 122, 11; 24; 32. 1211 : 124, 29. 125, 16. * 1211 : 126, 34. 1212: 126, 14. 1213: 126, 20. 1214: 127, 2. 128, 1. 1215 : 129, 1. 1216: 130, 1. 131, 6; 13. 1218: 133, 1; 13. [1218] : 134, 10. 1219 .- 137, 5. 138, 39. 141, 23. 142, 26. 1220: 145, 10. 147, 7. 148, 1. 151, 5; 16. 1221 : 153, 1. 154, 19. 1223: 154,26. f 1241 : 211, 26. 1244 : 220, 32. [1223—1244] : 149, 39. 1247 : 238, 33. Heinrich (I oder II ?) f 1252 : 281, 4. Heinrich III von Stahleck 1245 : 229, 31. 1246 : 226, 23. vgl. not. 1. 227, 6. 231, 1; 14; 22. 232, 21; 31. 233, 37. 1247: 234, 11; 27. 235, 19. 236, 18; 24. 237, 3. 238, 22. 1248: 228, 34. 240,16; 33. 241,7; 15. 242,17. 243, 24. 1249 : 245, 5; 7. 247, 22. 249, 16. 1250: 245, 35. 253, 1; 31. 254, 29. 255, 23. 256, 8. 1251: 256, 20. 257, 5; 36. 263, 1; 29. 264, 27. 269, 4; 12; 32; 39. 271, 1. 272, 9; 17. 1252 : 273, 10. 274, 6; 20. 275, 7 ; 22. 276, 29. 277, 13 ; 36. 1253 : 281, 28. 282, 8. 283, 2. 284, 33; 34. 285, 7. 286, 14. 287, 6. [1253] : 288, 29. 1255 : 292, 11; 12. 293, 1. 294, 13. 296, 26. 298, 1. 1256 : 299, 31. 300, 6. 301, 1. 302, 1. 305, 2. 306, 26. 1257 : 307, 23. 308, 26 ; 28. 309, 1. 310, 32. 311, 21. 313, 1. 1258: 316, 1. 318, 29. 320, 1. 322, 1. 324, 24. 325, 4. 1259 : 326, 25; 27. 327, 17. 328, 1. 329, 1. 331, 26. 333, 14; 24; 30. 336, 8; 30. 337, 26. 338, 10. 339, 7; 24; 28. 1260 : 341, 28. 343, 20; ff. [1245—1260] : 482, 3; ff. f 1264 : 422, 4. vgl. 282 not. 1. Heinrich IV von Geroldseck 1263: 393, 28. 394, 18. 396, 35. 398, 25. 401, 4 ; 6. 405, 35; 37. 409, 25; 38. 411, 10. 412, 11. 1264: 413, 20. 415, 22. 417, 1; 29. 421, 26; ff. 425, 25. 427, 8. 429, 16; ff. 431, 13; 15. 438, 22. 439, 25; 31. 440, 39. 441, 33. 443, 27; 28. 1265 : 449. > 24; 27. 450, 5; 7; 19. 453, 27. 454, 24. 455, 27. 1266 .- 457, 19. 458, 8; 10. 459 ,24. 461, 30. 463, 23, Hermann Hezel 1052 : 48, 2. 1061 : 48, 24. f 1143 : 74, 8. 1218 : 133, 13. Otpert 910 : 30, 3. Otto 1089 : 49, 1. 1094 : 49, 23. 1095 : 50, 1; 3; 38. 1096 : 50, 10. 1097 : 51, 8. f [1119] : 59, 20. 1145 : 78, 32. 1156 : 88, 9. vgl. 54 not. 3. 132, 29. Rachio | U43 : 69, 29. Ratold 840 : 19, 25. * 856 : 22, 8. * 871 : 25, 24. 873 : 26, 13. * 873 : 26, 22. Remigius 762: 6, 10. *778: 11, 18. Richwin f [nach 1007] : 43, 32. 44, 3; ff. 45, 3. vgl. 27 not. 1. 43 not. 2. Rudolf [1167] : 95, 20. [1168] : 96, 33. 1169 : 96, 6. 1176 : 96, 24. Ruthard f [nach 1007] : 44, 19; ff. üto 951: 31, 15. 953: 31, 19. 956: 32, 19. 961: 32, 26. f [nach 1007 ] .- 44, 36. Walter von Geroldseck 1260 : 343, 28. 344, 13. 345, 1; 8; 21; 33. 1261 : 348, 30. 351, 10. 354, 31. 359, 28. 360, 20. 363, 30. 364, 12. 365, 14 ; 32. [1261]: 354, 11. 1262 : 366, 16; 37. 367, 2; 11. 368, 26. 369, 30. 370, 15. 371, 37. 375, 1; 8. 376, 31. 377, 30. 378, 19. 379, 4; 23. 380, 3; 23. 381, 3; 24. 382, 11. 383, 1. 387, 10. 389, 6. [1262] : 373, 13; ff. 374, 2; ff. 1263 : 389, 35. f 1263 : 391, 27. 399, 29. 400, 13. 406, 9. 410, 15. 1264 : 439, 32. 1265: 450, 20. 1266: 461, 35. Werner 1003 : 39, 21. [nach 1003] : 41, 9. Widegern 728 : 3, 21; 23. 4, 7. Wilhelm 1031 : 45, 39. 1039 : 45, 27. 1040 : 46, 11. 1044 : 47, 32. [am 1200] : 477, 5. bischöfliche capellani B. 1244 : 218, 2. Hugo 1248: 244, 14. vgl. Peter clericus des Bischof Berthold. Pfettisheim Heinrich von — 1258 : 319, 24. R. 1240: 204,31. Sifrid 1258 : 319, 23. Ulrich 1216 : 130, 3. Walter 1230 : 173, 6. Zabern Albert von — 1202 : 117, 34. camerarii ecclesise episcopi 39, 5. 69, 3. 472, 6; ff. 475, 7. Heinrich 1220: 148, 12. 1228: 167, 8. vgl. Heinrich, Straßb. Bürger, vgl. Rudolfus. Kanzlei Ecgihardus cancellarius 910 : 30, 26. Gotehelmus cancellarius 898 : 29, 17. Günther 1221 : 154, 38. 1224: 155, 37. 1227 : 166, 36. vgl. not. 1. 1231 : 175, 25. 1233: 187,4. 1235 : 187, 33; ff. Ludwig Sneviensis notarius [1143] : 73, 31. 1147 : 81, 33. vice notarii 1153: 84, 4. Manno notarius 1089 : 49, 20. 1095 : 50, 5; 39. vgl. 49 not. 3. Peter notarius 1260 : 345, 18. vgl. Peter, clericus des Bischofs Berthold. Pfettisheim Heinrich von —, notarius 1257 : 307, 35. 1263 : 394, 14. Turandus cancellarius 956 : 32, 23. Walter notarius 1216 : 131, 9. 1220 : 151, 8. Uuicelinus notarius 1039 : 46, 8. cellerarius episcopi 475, 14. clerus pfafheit 55, 1. 147, 2. 258, 21. 269, 32. 270, 19. 278, 32. 300, 9. 301, 1. 305, 2. 316, 2. 333, 31. 337, 26. 338, 10. 351, 35. 5G(i Straßburg Bisthum 352, 1; ff. 356, 30. 396, 38. 398, 31. 427, 9. 442, 3. vgl. Straßb. clerus. nonnulli clerici 1260 : 344, 2. Klöster der Diöcese 440, 39. coqui episcopi 475, 16. Konrad 1244 : 217, 39. curiae judices, officiales 303, 8. 407, 27. 463, 1. Billung 1266 : 460, 32. 463, 3. Kestenholz Arnold von — 1263 : 407, 33. Dellmensingen Walter von — 1264 : 438, 2. Entringen Eberhard von — 1265 : 447, 1. Nicolaus 1248 : 241,21. 1249 : 249, 6 ; 39. 1251 : 269, 19. 1254 : 289, 39. 1256 : 298, 21. 303, 1. 1257 : 307, 25. 310, 16; ff. 1258 : 320, 1. R. officialis vices gerens 1256: 303, 10; 20. dapiferi episcopi 150, 21. 475, 7. 476, 2. Hugo [1143] : 73, 27. Walter 1160 : 91, 13. 1162 : 93, 4. dispensatores episcopi vgl. Spender Regimarus 1138 : 67, 13. Walter 1182 : 99, 6. dominicee curtis Magister servientes stadelarius s. Straßb. familia ecclesise 26, 33. 81, 32. 182, 21. 467, 13. 470, 27. 471, 24. 473, 25. — episcopi 467, 25. s. Bertha. homines de episcopatu, diocesani, diocesis po- pulus 55, 1. 118, 1. 147, 22. 188, 31. 258, 20. 356, 37. 467, 24. 473, 11; ff. s. oben unter «Straßb. Kirche» «homines». s. Zidelarius Dietrich —. nonnulli laici 1260 : 344, 2. legati episcopi 473, 9. man des Bischofs 351, 35. 356, 8; ff. marscalci episcopi 473, 20. 475, 7. Bernhard comes stabuli 1095 : 50, 7. Eberhard Walter's Bruder 1251 : 271, 31. 1253 : 286, 1. 7265 .- 453, 27. Mundingen Egelolf von — 1233: 186, 7. 187, 8. 1236: 194, 33. 195, 40. 1238 : 199, 14. 1239 : 201, 30. Simon 1147 : 81, 25. Walter, Eberhard’s Bruder 1244 : 218, 20. 219, 14. 221, 9. 1245 : 221, 35. 1246: 231, 28. 232, 22. 1247 : 236, 7. 241, 33. 1248 : 240, 30. 1249 : 247, 35. 1250: 252, 33. 256, 12. 1251 : 256, 31; 35. Werner (wieviele ?) 1154 : 84, 16. 1156 : 88, 30. 89, 23. 1161 : 92, 18; 25. 1176 : 96, 25. 1181 : 97, 5. 1182 : 98, 38. 100, 1. 1183: 100, 11. vgl. not. 2. 1188: 103, 3; 36. 1189: 104, 19 ; 34. 1196: 110, 14. vgl. not. 3. 1199: 112,18. 1201: 115, 32; 37. [1190 — 1202] : 119, 12. 1209: 123, 5. 1216 : 131, 18. 1218: 133, 32. 1221 : 153, 2. 1225: 158, 25. 161, 25. 1229 : 171, 8; 33. f 1233 : 186, 7. 187, 8. ministeriales knehte dienstman servientes eccle- siae episcopi 60, 27. 114, 8. 143, 1. 144, 23. 145, 11. 155, 6. 171, 15. 175, 28. 182, 11. 235, 21. 238, 34. 300, 8. 352, 27. 356, 9; ff. 392, 1. 394, 33. 395, 5. 467, 25. 469, 29; 34. 470, 9. 477, 8. 482, 8. s. Adalhart. s. Adelbertus. s. Anselm, s. Beger. s. Bergheim Cuno von —. s. Beringerus, s. Berthold. s. Bild Sifrid —. s. Billunc. s. Bischofsheim Cuno von —. s. Brumat Rudolf von —. s. Bruno, s. Burcard, s. Kage. s. Königsburg Hartmann von —. s. Conradus. s. Cuno. s. Diebolt. s. Dietrich. s. Dorfman. s. Eberhardus. s. Eberwin. s. Eckwersheim Hezel von —. s. Ehenheim Albero Alhert m Burcard von —. s. Erbo. s. Ezelo. s. Fessenheim Cuno von —. s. Firdenheim Werner von —. s. Friderich. s. Gebeno. s. Gelfrat. s. Gerbolt. s. Gottfridus. s. Gozbertus. s. Gugenheim Berthold von —. s. Günther. s. Guntram. s. Hadebertus. s. Harteger. s. Hartlieb. s. Hartmöt. s. Hartwig. s. Heinrich. s. Hemmo. s. Hesso. s. Hezel. s. Hiltebreht. s. Hochfelden Burchard von —. s. Hürtigheim Regenold von —. s. Hugo, s. Humbertus. s. Ingolt. s. Johannes. s. Landsberg Eberhard, Günther u. Lentfrid von —. s. Lentfrid. s. Loubegazzen. s. Lupstein Cuno von —. s. Lutterich. s. Männolsheim Rudolf von —. s. Manno. s. Merboto. s. Mors, s. Nibelunc. s. Offweiler Friedrich u. Sifrid von —. s. Ortolf. s. Otto, s. Pilgerin. s. Euer. s. Quatzenheim Cuno von —. s. Reginbodo. s. Reginolt. s. Reinhardus. s. Reinmar. s. Reutenburg Conrad von —. s. Roho. s. Rheinau Albrecht, Eberhard, Rudolf von —. Straßburg Bisthum Stubenweg 567 s. Rudegerus. s. Rudolfus. s. Ruthardus. s. Schönau Heinrich von —. s. Seinat. s. Sifrid. s. Sigebertus. s. Symund. s. Stehellin. s. Steinburg etor. s. Sulz Heinrich von —. s. Dlricus. s. Uolcvvin. s. Uttenheim Heinrich u. Lentfrid von —. s. Vendenheim Hugo von —. s. Virnekorn Konrad —. s. Volcmar. s. Walther, s. Wernerus. s. Wersau Dietrich u. Eberhard von —. s. Wezel. s. Wicram. s. Wignandus. s. Wilhelm. s. Wolfram. s. Wolxlieim Werner von —. s. Zidelarius. 1208 : 121, 15. ministri necessarii et cotidiani episcopi 475, 8. nohiles terrse ac diocesis 300, 8. 351, 36. officiales vgl. curia; judices. officiati episcopi, ambliute 39, 2. 352, 27. 356, 16. 374, 21. 467, 14. 468, 1. vgl. Straßb. burcgrav., monetär., scult., thelon. pincernae episcopi 475, 7; 16. Bischofsheim Heinrich von — 1199: 113, 10. Burchard 1109 : 55, 25; 37. plebani et vicarii diocesis 262, 40. procuratores episcopi vgl. 1, 17. Konrad 1247 : 237, 9. Petrus Guido 1247 : 237, 20. thesaurarius Otto 1095: 50, 6. vicedomini vitzetftm 475, 7. vgl. Straßb. Loc. Adelbert 1129 : 62, 4. Albert 1199: 113, 7. 1201 : 115, 32; 37. 1202 ■ 117 36 Reger Wilhelm — 1244 : 218 1; 20. 219, 15. 1247 : 236, 7. 1251: 256, 35. 1252 : 273, 11. 274, 2. 275, 2. 1253: 286, 20. wol ein zweiter 1261: 348, 32. 1263 : 404, 15. 408, 15. 1264 : 421, 5. 426, 37; 39. 427, 6. 437, 2; ff. 1265 : 453, 36. Burchard [1167—74]: 96, 40. 1182 : 98, 17; 37. 99, 36. 1189: 104, 19; 34. 1190: 105, 4. 1192: 106, 28. 1193: 109, 14. 1194 : 109, 26. Cuno 1095 : 50, 5. Diebolt 1109 .- 55, 23. 1116 : 56, 16. 1118: bl, 19. 58, 10. Günther 1215 : 129, 30. Heinrich 1216: 130, 2. 131, 16. 1217: 132, 9. 1218: 133, 7; 32. 1219: 136, 12. 1220: 151, 7. Heinrich 1258 : 323, 19 ; 34. Murnhard Burchard — 1226 : 162, 31; 40. 163, 10. 1233 : 185, 33. 187, 2. 1236 : 195, 32. 1237 : 199, 33. Otto 1156 : 89, 23. Rudolf 1209 ; 122, 17; 37. 123, 6. 1211 : 126, 10. Walfrit 1134 : 64, 38. 1138 : 67, 12. [1141—43] : 69, 17. 1143 : 71, 33. 72, 30. [1143] : 73, 26. 1144 : 78, 23. 1148 : 82, 21. Werner 1119: 58, 37. Vögte 114, 30. 142, 26. 248, 4; ff. 249, 1. 373, 17. vgl. 2, 5; ff. principales advocati 51, 10. von Straßb., civitatis advocati 36, 31. 143, 11. 145, 12. 220, 27. 235, 20. 238, 22. 249, 17. 468, 2; ff. 469, 37; 38. 470, 3; ff. 478, 7; ff. 479, 6; ff. 482, 10. 483, 17. s. Straßb. Loc. advocati curia, des Vogtes vicarius 468, 22; ff. 478, 7; ff. 482, 10. 483, 17. vgl. Deutsche Städte- chron. VIII Allg. Einl. S. 25. Adelbert adv. cleri [965 — 991] : 38, 31. 39, 7. ders. ? [nach 1007] : 45, 11. Anselm princip. adv. 1094 (vgl. Nachtrag) 1097: öl, 8. 1100 : 52, 30. 1105 : 54, 1. 1109 : 55, 23. f 1143 : 70, 35. Anselm adv. civit. 1153: 87, 37. 1154: 84, 15. 1155: 86, 17. 1156: 87, 15. 88, 29. Anselm [1168] : 96, 35. Anselm 1183: 100, 11. 1188: 103, 3. 1189: 104, 20 ; 34. vgl. not. 3. Anselm adv. civit. 1219 : 142, 27. Bruno 1102 : 54, 38. Habsburg Rudolf von — 1201 : 114, 30. Habsburg Rudolf von — [1262] : 373, 17. Hartwig 951 : 31, 15. 956 : 32, 20. Hausbergen Gozzo von — adv. ejusdem villa; 1249 : 247, 23. Heinrich princip. adv. 1061 : 48, 26. 1070 : 48, 37. 1089 : 49, 15. Heinrich adv. civit. [1119] : 59, 34. 1129 : 62, 1. 63, 9. 1132 : 63, 35. 1133 : 64, 11. 1137 : 66, 6. 1139 : 66, 37. 1143 : 71, 33. 72, 29. [1143]: 73, 26. [1141—43] : 69, 16. 1144 : 77, 3. 78, 26. 1145 : 79, 32. 1146 : 80, 22. 1148 : 82, 21. 83, 28. Heinrich 1169 : 96, 7. Heinrich 1220 : 151, 36. Heinrich adv. episcopalis in Bernstein 1244 : 217, 36. Hundsfelden Rudolf von — 1196 : 110, 12. Hundsfelden einer von — 1226 : 163, 1. Hunenburg Heinrich von — 1192: 108, 2. 1196 : 110, 13. 1209 : 122, 36. 123, 4. Lichtenberg Heinrich II von —, adv. civit. 1252 : 273, 11. 274, 1. 275, 1. 1256 : 299, 5. 1259 : 336, 8; 30. 1262 : 367, 12. 1266 : 464, 29. Lichtenberg Ludwig I von —, adv. civit. 1249: 249, 15. Lichtenberg Ludwig II von —, adv. civit. 1256 : 299, 5. 1259 : 336, 9; 31. 1262: 367, 12. Rappoltstein (Ulrich ?) von — 1249 : 248, 34. s. Rudolfus. Sifrid adv. civit. 1116: 56, 15. 57, 7. 1118: bl, 19. 58, 10. 1119 : 58, 29; 37. [1141— 1143] : 68, 25. vgl. not. 2. vgl. Straßb. Heinrich advoc. de —. [um 1200] : 477, 5. Straßburg Grafschaft comitia 216, 9. Stubenweg Stiubenwec Stubenwec —wegc Stubenweg Sthbenwec —weg Stubwege Johannes —, Straßb. Bürger 1259 : 340, 37. 568 Stubenweg — Tlieutonia Reinbold — 1240: 204, 31. 1244 : 221, 15. 1247: 236, 13. 1249: 247, 40. 250, 5. 1250: 252, 37. 1251 : 264, 29. 1252 : 274, 29. 1258: 318, 25. 323, 27; 34. 1259 : 331, 28. vgl. Straßb. Loc. u. cons. seine Gattin Anna 1259 : 332, 1. seine Kinder 1259: 332, 1; ff. Stühlingen Stulingen Stfillingen in Baden w. Schaffhausen Heinrich von — s. Straßb. Münst. fratr. Stützheim Stuzesheim n. w. Straßb. 94, 12. Sturm Heinrich — 1240 : 207, 21. vgl. Straßb. cons. seine Gattin Irmengardis 1240 : 207, 22. Werner — 1249: 247, 41. 1257 : 310, 29. vgl. Straßb. cons. Stuzilingen s. Steußlingen. Sua— s. Schwa—. Suabhusen Suabhus 33, 5; 22. Suevi s. Schwaben. Sueviensis s. Ludewig notar. des Straßb. Bistli. Sulz —ce —cze —tze —zce —zi —zze sü. Gebweiler im Ob.-Els. 256, 37. Johanniterhaus der Meister 1263 : 394, 38. n. Molsheim oder sü. Weissenburg? 318, 3. sacerdos Heinrich 1233 : 188, 24. Heinrich von —, Straßb. min. 1199 : 113, 10. ders.? Heinrich von — 1185 : 100, 25; ff. ejus uxor et proles ebd. uxoris suse avun- culus Egeno f 1185 : 100, 26. am Neckar w. Hechingen. Aleuvicus von —, Graf 1196 : 110, 12. Berthold von —, Graf 1224 : 155, 29. Berthold von — s. Straßb. Münst. fratr. Eberhard von — s. Straßb. Münst. fratr. u. fahr. rect. Sulzmatt Sultzmaten —matten Sulzmaten w. Buffach 130, 25. Heinrich von —, Burggraf 1263: 404,11. 408, 38. Sundalbertus Abt 791 : 17, 1. vgl. not. 1. Suneman 910 : 30, 29. Sundhofen Sunthoven sü. ö. Colmar 43, 33; 36. Q3 qq orrn 1 o servus Öto f [nach 1007] : 43, 37. Werner diaconus de — 1242 : 214, 16. Sunnencalp Marquard — s. Straßb. Münst. fratr. Süner —meier —narius —nere Cuno — 1258 : 318, 26. 1262: 369, 8; 18. s. Straßb. cons. Surburg —burc —burgensis Argent. dioc. n. Hagenau Capitel 263, 13. 440, 4. camerarius Sifrid 1258 : 319, 23. TyOTTOG Dietwin 1230 : 173, 6. Heinrich 1230 : 173, 6. prepositus Conrad von Lichtenberg 1261 : 365, 32. 1262 : 345, 37. Susanna s. Landsberg. Sv— Sw— vgl. Schw—. Sw'artz Niger Johannes — 1252 : 274, 34. vgl. Straßb. cons. Swebelin Heinrich — 1265 : 451, 2. vgl. Straßb. Loc. Swiggerus 1160 : 91, 19. T. Ta— vgl. Da— Dah— Tha—. Tanna, Dahn ? Conrad prepositus de — 1221: 152, 23. Tannegg Tanheke bei Bonndorf im Schwarzwald Heinrich von — s. Straßb. Münst. dapif. Tannenrode Thannenrode an der Ilm sü. w. Weimar Berthold von — s. Deutschorden prec. Tantz Hugo —, Straßb. Bürger 1254 : 290, 20. vgl. Straßb. Loc. Tarent Tharentinus Erzbischof Angelus 1196: 110 , 10 . Tazsche Bulin — s. Straßb. cons. Teck Tecke Ruine sü. Kirchheim in Wirtemb. Berthold von — s. Straßb. Bisch. Berthold. Tegerfelden —velt im Aargau sü. ö. Waldshut Erbo von — s. Straßb. cons. Templer templarii s. Baumgarten. Te— vgl. De— The—. Tennenbach ö. Kenzingen in Baden Kloster 283, 36. Terni Interamnia n. Rom 197, 3. Tha— vgl. Da— Ta—. Thancholfus 791: 17, 9. Thann Tanne in Wirtemb. sü. Biberach Eberhard von — s. Deutschland pinc. Thannweiler Tanwilare n. w. Sclilettstadt 66, 32. Theirynbach s. Thierenbach. Thelonearia s. Zoller. Thengarius 762 : 6, 3. vgl. Straßb. Loc. Thengen Denge Tenge —gen —gin in Baden n. Schaffhausen Heinrich von — u. seine Söhne 1232 : 205, 35. Reinhard von — s. Straßb. Münst. fratr. u. prep. u. St. Leonhard admin. vgl. 205 not. 1. Reinhard von — s. Straßb. Münst. fratr. Theo— vgl. Die—. Theobaldus Theot— Thiotbaldus s. Lothringen Herzoge. 737 : 4, 33. 739 : 5, 6. [739] : 5, 14. Theotbertus 739: 5, 6. [739] : 5, 15. — 788: 16, 24. Theodericus Dtheodericus Theoderichus Theodo- richus —ricus Thiodericus vgl. Dietrich, s. Besangon Erzbischöfe, s. Frankenreich Kais. u. Kön. Graf 1129 : 61, 32. ders. ? s. Elsaß Landgraf, s. Frankenreich Kais. u. Kön. s. Hochstaden. hebdomadarius, am Straßb. Münst. ? 1147 : 81, 24. Theodulphus s. Deutschland Kanzlei not. Theophana s. Deutschland Kaiser Otto II. Theothardus —hartus 791: 16,30. 801: 17,15. vgl. Straßb. Loc. seine Gattin Ebursuuind 791: 16, 30. Theotmarus s. Deutschland Kanzlei arcliicanc. Theotrado 739 : 5, 5. Theotuuigus 791: 17, 9. Theutonia Theotonia Theutonicus s. Deutschland, s. Deutschorden, s. Dominikanerorden prov. Thierenbach — Ulricus 5G9 Thierenbach Theirynbacli b. Wünheim sü. Gebweiler im Ob.-Els. 114, 33. Thiersberc s. Diersburg. Thierstein im Canton Solothurn sü. Basel Rudolf von —, Graf und sein Sohn Rudolf 1262 : 382, 8. Thietmarus s. Deutschland Kanzlei not. Tliio— s. Theo—. Thomas s. Rom "cur. Card, presb. tit. s. Sabin. Thrudliarius vgl. Drudlierus. Tliu— vgl. Di— Tu— Zü—. Thüringen Thuringia Landgraf Ludwig 1163 : 94, 30. Tiers— vgl. Diedels— Diers—. Tiuscere Sigelin —, StraPb. Bürger 1229 : 170, 21. Tiutellnheim s. Düttelnheim. Tiutterih 898 : 29, 16. Tollenstein, Dollnstein an der Altmühl w. Eichstädt? Adelheid comitissa cpiondam de —, Graf Hartmann’s von Kiburg Schwester 1231 : 176. 21. vgl. StraPb. Loc. Tor— s. Dor—. Toni Tullum 278, 14. Trfenheim Trenhem zw. Mölsheim u. Wasselnheim 296, 28. Trajectum —ensis minus 297, 4. s. Utrecht. Trient der Bischof 1189 : 110, 36. Trier Treveris —rensis prepositus major Simon archidiac. 1264 : 414, 2. Dominikanerkloster 196, 32. s. Martini conventus 196, 28. St. Matthias Abt Dietrich 1264 : 414, 1. St. Simeonstift 53, 2; 35. vgl. Hugo, StraPb. Domherr. Trier Erzbischof 1261 : 357, 24. Triutlienshein s. Truttenhausen. Troja Trojanus sü. w. Foggia in Neapel Bischof Walter 1192 : 107, 28. Truchterslieim Druchters— Truhters— Trüliters- heim n. w. StraPb. 164, 10. 216, 19. 257, 40. 461, 38. Albert von — 1240 : 203, 19. Burchard von —, mil. 1226 : 163, 26. 1240 : 203, 37. 1242 : 214, 2. vgl. StraPb. cons. seine Gattin Hedwig, Dietrich’s von Epfig Tochter 1226 : 163, 26. f 1242 : 214, 4. seine Tochter s. StraPb. St. Elisabeth soror. Hezel von — s. StraPb. cons. St. Trudpert sü. Freiburg Kloster 126, 21. vgl. not. 1. 130, 2. Trftsinheim s. Drusenheim. Truttenhausen Triutlienshein Traten— Trüten- liusen Trutinhusin Truttunhusun am Odilien- berg n. w. Barr conventus ordinis s. Augustini 97, 24. 440, 6. prepositi Walter 1265 : 453, 11; 15. ders.? W. 1260 : 346, 8 ; 23. 1261 : 351, 11. 1234 : 189, 32. Tu— s. Di— Do— Du— Dü—. Tübingen Rudolf II von —, Pfalzgraf 1245 : 221, 37. Tullum s. Toni. Tunebolder Thunebolder Tunebölder Hugo —, Sifrid’s Bruder 1264 : 435, 4; 26. 436, 35. Sifrid —, Hugo’s Bruder 1262 : 371, 27. 1264 : 420, 1; 15. 435, 4; 35. Turandus s. StraPb. Bisth. Kanzlei. Tusculanus s. Frascati u. Rom. cur. Card, bisch. u. Ualfridus s. Walfridus Uberhechelingen abgegang. Ort im obern Breusch- thal Rudolf von — 1263 : 405, 32. Ud— Udd— s. Itt— Ot— Utt—. Udal— Odal— Oudal— Odel— vgl. Ul—. Ülversheim Ulfersheim sü. w. Oppenheim 9l, 1. Uenantia * 778 : 14, 8. Utenheim s. Ittenheim. Uendenheim s. Vendenlieim. Uf- Uff— vgl. Off—, Uffenberc mons 112, 31. Uffenheim sü. ö. Mühlhausen 268, 29. Uht— Uht— s. lebt-. Ulenstein Sigebertus in — 1211 : 126, 10. Ulfersheim s. Ülversheim. Ulricus Olricus Odalrich —ricus Oudalricus Odel- rich Ol— Oulricus Udali'icus Udalricli Udal— Uodal— Udel— Uodelricus Ulrich —richus —ricus Uolricus Vodalrichus Wlricus s. Bischofsheim, s. Bollingen. s. Buwenburc. s. Kiburg. s. Deckere. s. Dellmensingen. s. Egestat. s. St. Gallen Äbte, s. Girbaden. s. Herrlingen, s. Hofweier, s. Honau. s. Horebarth. s. Hundsfelden Rudeger von —. s. L&selin. s. Lupfen. s. Morschweier villan. s. Neuburg Äbte, s. Pfirt. s. Rappoltstein, s. Schott. wol StraPb. Bürger u. min. (wieviele?) 1132 : 63, 36. sein Bruder s. Sifrid, StraPb. Burggraf. 1138 : 67, 13. sein Bruder s. Walfridus. 1143 : 71, 3. vgl. StraPb. Loc. longus [ 1143 ] : 73, 27. sein Bruder s. Ru- dolfus. 1096 : 50, 15. — 1096 : 50, 17. 1097 : 51, 9. 1100 : 52, 31. [ 1119 ] : 60, 3. 1129 : 62, 4. 63, 10. 1134 : 64, 38. 1137 : 68, 5. 1143 : 71, 8; 19. 1154 : 85, 12. 1 1143 : 70, 36. vgl. 71 not. 1. 72 570 Ulricus — Virnekorn s. Straßb. St. Arbogast fratr. s. Straßb. Hospit. fratr. (2 verschied.) s. Straßb. Münst. dec. s. Straßb. Münst. fratr. u. Haslach prep. s. Straßb. Münst. fratr. s. Straßb. St. Stephan pleban. s. Straßb. St. Thomas dec. s. Straßb. Bistli. bischöfl. capell. s. Zehe. Graf 778 : 15, 9. — 1040 : 46, 30. — 1160 : 91, 19. — 1259 : 326, 14. St. Ulrich sü. Freiburg Probstei 82, 37. vgl. Straßb. Loc. Umbertus s. Humbertus. Unfüge Burchard — s. Griesheim vill. Unzhurst Unzenhurst in Baden n. Acliern plebanus R. 1240 : 204, 31. Ü— Uo— vgl. U— u. Vo—. Uocco 1039 : 46, 4. Udal— Uodal— Üdel— Uodel— vgl. Ul—. Uhtingin abgegang. Ort unweit Marlenheim im Unt.-Els. Konrad von —, Straßb. Bürger 1199 : 113, 13. Uolcvvin —vvinus min. des Straßb. Bistli., vorher des Domherrn Konrad [1141 — 43 ] : 68, 9. 1039 : 46, 2. Uta s. Kind’s Arnold — Gattin. Uten— Uthen— Uthin— s. Utten—. Uthicha s. Straßb. St. Agnes soror. Urach Ura ö. Reutlingen Graf Egeno von — 1219 : 137, 8. Urbanus s. Rom. cur. Päbste. Urbs vetus s. Orvieto. Urlefein Urioffen n. Offenburg ? Cunzo Günze von — 1237 : 198, 29. Urlftge Rudolf —, Straßb. Bürger 1230 : 174, 39. Urmatt an der Brensch w. Molsheim 109, 24. Urselingin s. Irslingen. Ursoni 788 : 16, 25. Usele "Walter —, mil. 1248 : 244, 15. Usenberg Ösen— Usen— Usenberc abgegang. Burg bei Endingen Hesso von — 1263 : 411, 15. 1266 : 464, 11. Rudolf von — 1219 : 137, 13. ders. ? Rudolf von — 1248 : 241, 13. 1256 : 299, 23; ff. vgl. Hochberg, seine Kinder 1256 : 299, 23. sein sororius Anselm f 1256 : 299, 28. Ut— Ut— vgl. Itt— Ot— Utt—. Uto Odo Outo s. Straßb. Bisch. 791 : 17, 10. Utrecht Bischof Burchard 1097 : 51, 11. Uttenheim Ofen— Outen— Uden— Uten— Utent— Uthenheim Uthenhem Uthin— Utenheim w. Erstem 44, 14. 80, 38. 81, 4. vgl. not. 1. 88, 2. 94, 4. 191, 4. 205, 3. 247, 10. Albert von — s. Speier Bisth. cam. seine Tochter Beatrix s. Mundingen Egelolf von —. Burchard von —, mil. 1220 : 148, 12. 1235 : 190, 29. sein Sohn Johannes 1235 : 191, 21. sein socius Burchard 1235 : 191, 22. Heinrich von —, wol Straßb. min. 1147 : 81, 26. Lentfrid von —, wol Straßb. min. 1147 : 81, 26. Rudolf von — 1262 : 378, 16. s. Sclioup Reinmar —. Werner von —, mil. 1235 : 191, 21. sein Sohn Cuno ebd. V. Valenciennes Yalencense 253, 28. Varsberg Warnesperc —percli —perg in Lothringen n. w. St. Avold 414, 5. Egidius von —, mil. 1264 : 414, 8. Heinrich de veteri Castro —, Matthei filius, Jacobi de — serviens 1264 : 413, 25. 414, 3. vgl. Kuttingen. Jacob von —, mil. 1264 : 413, 24. sein serviens vgl. Heinrich. Matthaeus von — 1264 : 414, 11. seine Söhne s. Heinrich u. Walter. Walter de veteri Castro —, Matthäus’ Sohn f 1264 : 413, 26. 414, 3. vgl. Kuttingen. Ve— vgl. Fe— Vöh—. Velbelinus 1239 : 202, 12. vgl. Straßb. Loc. Renchen. Velkelinus —lin Velcke— Felclielinus Felhcelin Heinrich, Werner’s Bruder, Straßb. Bürger 1225 : 157, 32. 162, 22. 1240 : 203, 20; 37. 1243 : 216,4. 1248 : 241,11. Werner —, Heinrich’s Bruder 1225 : 162, 22. 1240 : 203 , 20 . 208 , 11 . 1243 : 216, 4. vgl. Straßb. cons. Velletor 475, 22; 29. Velletri —trensis s. Rom. cur. Card, bisch, von Ostia. Vendenheim Uenden— Vennenheim zw. Straßb. u. Brumat 56, 1. 138, 25. 231, 3. 339, 29. Hugo von —, wol Straßb. min. 1148 : 82, 21. Vereell., Vercelli ? s. Rom. cur. Kanzlei G. Vercelli —lensis Bischof Albert 1192 : 107, 1. Verden —densis Bischof Rudolf 1192 : 107, 28. Veringen —ge n. Sigmaringen Heinrich von — (nur einer ?) s. Straßb. Münst. cell., cust. u. fratr. u. Straßb. Bisch. Heinrich II. ders. ? s. Straßb. Münst. prep. Marquard von —, Graf 1196 : 110, 12. Verlin s. Griesheim vill. Vetusfrumentum —granum s. Virnekorn. Vi— Vie— vgl. Fe— Fi— Wi—. Villanus s. Dorfman. Vinkenwilre vgl. Straßb. Loc. Nicolaus von — 1262 : 389, 6. Virnekorn Firne— Firnikorn Vetusfrumentum —granum Viernecorn Virnkorn Virnechorn — corn Konrad —, Straßb. min. 1209 : 122 , 20. 1215 : 129, 29. vgl. not. 2. 1220 : 146, 35. 149, 27. 152, 1. 1227 : 166, 27. 1230 : 174, 6; 34. [ 1223 — 1232 ]: 182, 2. 1233 : 183, 22. 188, 26. 1236 : 202, 36. 1239 : 202, 12. 1240 : 203, 37. 204, 9. 208, 9. 1242 : 214, 36. 1243 : 216, 29. 1244 : 218, 29. 221, 12. 1246 : 229, 9. 230, 14. 1247 : 236, 8. 1249 : 247, 17; 40. 250, 3. 1250 : 252, 25. vgl. Straßb. Loc., offlciat. u. Hospit. rect. seine Kinder 1246 : 230, 14. seine Söhne s. Reinbold. seine Schwester s. Gerlindis. sein filiaster s. Wolx- lieim Heinrich von —. Virnekorn — Walther 571 Reinbold —, Straßb. Bürger 1201: 115, 8. Reinbold — (mindestens 2 verschiedene) Konrad’s älterer Sohn 1212 : 214, 36. Konrad’s Sohn, genannt von Ehenheim 1247 : 236, 9. 1249 : 247, 18. Konrad’s Sohn 1233: 183, 22. 1247 : 236, 9. 1249 : 247, 18. s. Liebenceller. junior der junge 1255 : 297, 34. vgl. Straßb. cons. 1240 : 207, 6. 1244 : 221, 16. 1245 : 229, 35. vgl. Straßb. Loc. u. cons. Walter 1227 : 167, 1. Visilinne der — Bruder s. Rudolfus. Viterbo —bium 147, 3. 185, 43. 192, 15. 197, 41. 315, 3; 25. 316, 3. 318, 31. 319, 33. Vilnius s. Kalp. Viupret [905 — 991] : 38, 17. Viviantz, Straßb. Bürger 1259 : 340, 34. Vleckenstein s. Fleckenstein. Voccozo, mil. [nach 1007] : 45, 11; 12. Vodalrichus s. Ulricus. V8gellin Heinrich — 1263 : 402, 9. vgl. Straßb. Loc. seine Gattin Greda 1263 : 402, 10. Vöhrenbach Verenbach Constant. dioc. n. w. Donau-Eschingen 277, 21; 22. Völlerdingen s. Weltringen. Vogelhunt Wirich — s. Saarburg Bürger. Vol— vgl. Fol—. Volcmar Uolmar Volcmarus Volmar —marns s. Griesheim vill. s. Haiterbach. s. Molsheim, s. Still. Straßb. Bürger u. min. 1129 : 62, 5. s. Straßb. Münst. fratr. s. Wide. c Winopt Graf 1129 : 61, 33. — 1240 : 203, 12. Volcnandus s. Straßb. Dominik, prior. Volgelsheim Volkoldes— Volcotes— Uuolcoldes- heim sü. Neubreisach 49, 2. 88, 2. 205, 3. Voto 788 : 16, 1. vgl. Straßb. Loc. Vr— vgl. Fr—. Vrie Vrige Cuno —, mil. 1259 : 328, 32. 1264 : 432, 1. Vftllo s. Straßb. Loc. Vül— Vulenchriechesheim s. Pfuhlgriesheim. Vulturis filiaster s. Ortolf. Vurste Anselm — 1265 : 447, 23. w. W. s. Marbach fratr. Wachenheim —chinheim n. w. Speier Dietrich von — s. Speier preb. Uuadharius 910 : 30, 24. Waffelarius Walter — 1239 : 201, 28. 1259 : 340, 6. Walachus, Bischof * 778 : 13, 38. Walburg s. Walpurgis n. Hagenau Kloster 64, 2. 440, 4. Walch Hug — 1263 : 410, 9. Walkonus —cön Waltchun mag. s. Gonstanz can. s. Mutzig. 1109 : 55, 27. Waldburg Waltburc in Wirtemb. sü. ö. Ravensburg Eberhard von — s. Deutschland dapif. Waldkirch an der Elz n. ö. Freiburg Kloster 61, 5. Waldeck —decke n. w. Fritzlar der Graf von — s. Deutschland justic. provinc. Uualdegysus * 778 : 14, 8. Waldericus, Bischof * 778 : 13, 37. vgl. not. 4. Walf Falahabu Uualabu sü. ö. Ober-Ehenheim 14, 33. 16, 10. Walfridus Ualfridus Wal— Dualfrit Uualtfridus s. Straßb. St. Arbogast fratr. u. prep. s. Straßb. Bisth. vicedom. sein Bruder s. Ulricus. Walgerns * 871 : 26, 6. Walldürn Durne sü. w. Wertheim Robert von —■ 1192 : 107, 4. Walram —ramus —rammus —rave s. Geroldseck. Waltram —thramus s. Hohenstein. Walther Gualtherius Uual— Walterus Uualtharius —there Walthere Uual— Waltherns Weither s. Amelia Bisch, s. Basel Bisch, s. Ballbronn, s. Berwarstein. s. Ritsch, s. Brumat. s. Dellmensingen. s. Diersburg Heinrich’s von — Bruder. s. Eberhard’s, des Straßb. Marschall’s, Brüder. s. Escheym. s. Flesche. s. Geroldseck. s. Girbaden. s. Griesheim vill. s. Horburg. s. Lampertheim. s. Landsberg. s. Malberg. s. Matzenheim. Guntram’s Sohn, canonicus s. Mauersmünster fratr. u. Straßb. Loc. s. Mietesheim. Nibelung’s Sohn (von Brumat ?) 1262: 378, 18. s. Nothalten. s. Ochsenstein Berthold’s von capell. s. Offenburg. s. Olwisheim. s. Otelbruke. s. Pfettisheim. s. Pfullingen. s. Ruses. s. Schade. s. Schwaben Herzog Friedrich I Brüder, s. Selz Äbte, s. Stange, s. Straßb. Loc. aurifex 1219 : 140, 15. vgl. Straßb. Loc. cufenmeister s. Straßb. officiat. Straßb. Bürger u. min. (wieviele ?) minister [1143] : 73, 29. Friedrich’s Bruder 1154 : 85, 12. s. Straßb. scult. s. Straßb. judic. s. Straßb. Bisth. dapif. s. Straßb. Bisth. dispens. vgl. Straßb. Loc. 572 Waltlier — Weltringen s. Straßb. scult, sein Sohn s. Walter. Rudolfs des Schultheißen Bruder 1183 : 100, 13. 1188 : 103, 5 ; 37. 1196 : 110, IS. 1201 : 115, 3. 1202 : 117, 36. vgl. Straßb. cons. u. scult, Walter! quondam sculteti puer 1201 : 115, 20; 25. seine Söhne s. Eberhard u. Walter, s. Straßb. cons. 1215 . Walter’s Sohn, Eberhard’s Bruder 1216 : 131, 19. seine Gattin s. Hedewigis. Walter! sculteti filius 1218 : 134, 2. filius sculteti quondam 1220 : 146, 31. von Straßb., de Argentina, mil. 1219 : 145, 4. 1220 : 148, 5. 149, 25. 151, 8. 1221 : 152, 26. s. Straßb. cons. u. scult, 1225 . Ortlieb’s Sohn 1225 : 157, 33. [ 1246 ] : 234, 6. s. Straßb. scult. 1236 . mil. s. Straßb. Loc., cons. u. scult., Straßb. Bisth. marsc. u. Reichstett Vogt, vgl. Eberhard, Straßb. Marschall. seine Brüder 1251 : 265, 1; 2. sein capellanus Sifrid 1247 : 241, 36. Gozelin’s Bruder 1266 : 463, 7 1096 : 50, 16. 1129 : 62, 6. 1137 : 66, 6. [ 1141 — 1143 ]: 69,16. 1143 : 71,10. 1156 : 88, 29. 89, 23. 1162 : 93, 3. 1189 : 104, 20; 34. 1199 : 113, 7. 4220:151,36. s. Straßb. St, Arbogast fratr. s. Straßb. Dominik, fratr. mag. s. Straßb. Münst. preb. s. Straßb. s. Petr. jun. fratr. s. Straßb. Bisth. bischöfl. capell. u. Rosheim pleb. s. Straßb. Bisth. Kanzlei. 8. Troja Bischof, s. Truttenhausen prep. s. Usele. s. Varsberg, s. Virnekorn. s. Waffelarius. s. Wangen pleban. 898 : 29, 15. — 1039 : 46, 3. — 1039 : 46, 3. ders.? 1040 : 46, 26. IJualto, Drudman’s Bruder 1039 : 46, 5. 1040 : 46, 28. Vvalzo presbyter s. Straßb. St. Aurelia pleban. Wangen —ga —ge sü. ö. Wasselnheim 20, 34. 42, 8. plebanus Walter, Werner Kalp’s Sohn [ 1202 ] : 117, 15; 17. Anselm von — 1246 : 230, 15. 1257 : 308, 15. seine Brüder s. Hartung, Heinrich, Pilgerin. Burchard von — 1263 : 404, 13. 408, 29; 39. 1264 : 424, 17; 25. Hartung von — der alte 1263 : 404, 12 ; 36. der junge 1262 : 376, 8. 1263 : 403, 30. 1264 : 419, 10 ; 30. welcher von beiden ? 1257 : 308, 15. 1259 : 340, 7. 1263 : 406, 17. vgl. Anselm. Heinrich von — 1246 : 230, 2. 1257 : 308, 15. ders.? Heinricus Peregrini frater 1261 : 350,6. seine Gattin Gerlind, Konrad Virnekorn’s Schwester 1246 : 230, 1. seine Brüder s. Anselm. Hezel von — 1147 : 81, 31. 1155 : 86, 20. Pilgerin von —, mil. 1251 : 269, 9. 1253 : 282, 21. 1257 : 308, 15. 1259 : 340, 7, 1262 : 372, 15. 1263 : 372, 38. 1264 : 424, 17; 25. 425, 9. ders.? Peregrinus Heinrich frater 1261 : 350, 7. vgl. Anselm, milites de — s. Schiltigheim Vögte. Uuanhaldo * 778 : 14, 12. Wanhardus üuanhardus Wanhart 1089 : 49, 1. f 1156 : 88, 1. ders.? Straßh. min.? 1096 : 50, 15. sein Sohn s. Johannes, Straßb. min. War— vgl. Var— Wer—. Wartenberg —tinberc, abgegang. Burg b. Neuweiler n. Zabern oder Ruine sü. ö. Donau- Eschingen? Conrad von — s. Straßb. Münst. fratr. Wasenweiler n. ö. Breisach 205, 36. Wasselnheim Wasceln— Wasciln— Wazzelnheim n. w. Straßb. Dietrich der Vogt von — 1262 : 375, 27; ff. 383, 21; ff. 1263 : 404, 12. 1264 : 434, 30; 35. Hesso der Vogt von — 1264 : 434, 30 ; 35. Wassenberg —berc in der Rheinprovinz sü. ö. Roermonde Gerhard von — 1236 : 193, 39. Wasserstelz Wascerstelze Wasserstelce Wazer— Wazzerstelz, bei Kaiserstuhl am Rhein sü. w. Schaffhausen oder bei Sulzmatt w. Ruffach ? Conrad von — s. Straßb. Münst. port. u. scol. Wavirscarus Rudolf —, Straßb. Bürger 1201 : 115, 10. Uuazelinus [ 965 — 991 ] : 39, 10. Uuec— Wec— vgl. Wez—. Wege abgegang. Ort bei Hermolsheim im Unt.-Els. Gemeinde vgl. Mutzig parochia. Cuno von — 1159 : 90, 3. Cuno von — 1159 : 90, 3. Wehelin —linus Heinrich —, Straßb. Bürger 1264 : 417, 31. Weiersheim Uuihereshaim sü. Hagenau 9, 31. Weilerthal das — n. w. Schlettstadt 66, 19. Weilnau Willenowe w. Usingen in Nassau Heini rieh von —, Graf 1262 : 386, 5. Weinsberg Winisberc ö. Heilbronn einer von — 1219 : 137, 13. Weissenburg album castrum Uuizen— Wizenburc Uuizen— Wizenburg Uuizunburg im Unter-Elsaß 357, 20. Kloster 3, 1. 4, 20. 5, 1; 12. 9, 19. 15, 16. 25, 17. 97, 32. vgl. Straßb. Loc. Äbte Ermbertus 774 : 9, 28. Grimoldus [ 833 — 861 ] : 25, 18. Wolfram 1219 : 137, 7. 139, 2. fratres Rantuuig 737 : 4, 31; ff. Rihbaldus 780 : 15, 16. ders.? 774 : 10, 6; 10. Conrad von — s. Königsbruck fratr. Heinrich von —, Straßb. Bürger 1220 : 149, 27. Heinrich von — 1264 : 429, 1; 4; 36. Conrad von — s. Deutschorden fratr. Wel— vgl. Wal— u. Wer—. Welcho, Laienbruder des Straßb. St. Arbogast- klost. ? 1154 : 85, 15. Welpho 1156 : 87, 11. Weltringen, Hellering sü. ö. Einstingen in Lothr. (Lepage dict. topogr. du depart. d. 1. Meurthe p. 68.) oder Völlerdingen n. ö. Bockenheim in Lothr.? (Ztschr. f. Gesch. d. Ob.-Rheins XIII 411) Hugo von — s. Saarburg Bürger, I Weltscin — Wickersheim 573 Weltscin —scinus 1226 : 164, 20. vgl. Straßb. cons. Uuenilo [833—864] : 25, 20. Wenser s. Molsheim Werner von —. Wepphermannus Conrad —, mil. 1265 : 453, 18. Werd —da —de Werida —rith Wörth an der 111 sü. Erstein 396, 18. Heinrich von —, Sigbert’s Sohn, Graf 1219 : 137, 9. 139, 4. 1226 : 162, 38. 163, 36. 1232 : 178, 25. 1236 : 193, 37. 195, 6. f 1252 : 280, 38. vgl. Elsaß Landgraf, sein Sohn s. Heinrich Sigebert. sein procurator Philipp von Reichenberg 1236 : 195, 1. Heinrich Sigebert von —, Heinrich’s Sohn, Graf 1239 : 201, 18; 23. 1252 : 280, 31. 1259: 336, 15. 1262: 381, 23. 382, 11. vgl. Elsaß Landgraf. Sigebert von —, Graf 1192 : 108, 1. 1196 : 110, 11. 1205 : 120, 23. 1209 : 123, 4. 1214: 127, 26. 1219: 137, 9. 139, 4. 1221: 152, 21. 1226 : 163, 36. f 1252 : 280, 37. sein Sohn s. Heinrich, s. Schönenwerd. Wernerus Warinherus Warnerns Uuerenhere Werenherus Uuerinharius Werinhere —herus Wernher —here Uuern— Wernherus vgl. Wezel. s. Ballbronn, s. Heger, s. Gage, s. Kalp. s. Ettenheimmünster Abt. s. Firdenheim. s. Geispolzheim, s. Hattstadt Conrad von —. s. Herceüz. s. Hochfelden. s. Lampertheim pleban. s. Landsberg. s. Loubegazzen. s. Mainz Erzbischöfe. s. Marbach cant. s. Molsheim. s. Neugartheim. s. Nothalten. s. Pulex. s. Rhein. s. Stampf. s. Steinburgetor. s. Stotzheim. wol Straßb. Bürger u. min.? (wieviele?) s. Straßb. Bisth. vicedom. s. Straßb. Bisth. marsc. Simonis nepos 1155 : 86, 20. Werneri marscalci filius 1188 : 103, 4; 37. s. Straßb. cons., Straßb. Bisth. marsc. u. Honau Vögte, seine Gattin u. Söhne 1199 : 112, 36. sororis suse filii s. Mundingen Egelolf u. Werner von —. [1190—1202] : 119, 18. vgl. Straßb. Loc. Conradi. s. Straßb. judic. s. Ripelin’s Rudolf — Schwiegereltern. 1109: 55, 24. 1116: 56, 16. 1118: 58, 11. 1162: 93, 3. s. Straßb. Münst. cant. u. cust. s. Straßb. Münst. cam. u. Haslach prep. s. Straßb. s. Petri jun. fratr. ders.? s. ebd. dec. s. Straßb. St. Stephan fratr. (wieviele?) s. Straßb. St. Thomas fratr. s. Straßb. St. Thomas pinc, u, dapif. s. Straßb. Bischöfe, s. Sturm, s. Sundhofen, s. Velkelinus. s. Westhofen, s. Wolxheim. Graf 1129 : 61, 33. — 1160 : 91, 18. magister [1185 —4489] : 103, 15. Werneswilre s. Wörschweiler. Wernhardus Werinhardus s. Hagenau Bürger, s. Steinsberg, s. Straßb. Münst. dec. Wernlinus s. Ehenheim Burchard’s von — Erben, magister 1257 : 307, 30. Werno s. Straßb. Münst. fratr. Werre Albrecht — 1262 : 379, 21. Wersau Welresowe b. Reilingen in Baden sü. ö. Spei er Eberhard u. Dietrich von —, Straßb. min. s. Speier Bisth. pinc. Westerman —mannus (vgl. Straßb. Loc.) Friedrich — von Alba, Straßb. Bürger 1246 : 227, 3. 1255: 293, 21. f 1266 : 457, 17. seine Söhne : Gerhard f 1266 : 457, 16. dessen Wittwe Agnes u. deren Bruder Johannes 1266 : 457, 24 ; 25. Johannes clericus 1246: 227,4. 1255: 293,21. Westhausen —husen n. Benfeld 190, 9. Westhofen —hoven —hovin sü. Wasselnheim 164,3. Hug von — 1263 : 403, 31. Isenbart von — 1264: 419, 12. 432, 27; 39. 433, 11. 1265 : 445, 29. Reinbold clericus de — 1265 : 447, 2. Werner Schöhelin von — 1264 : 419, 13. 433, 13 1265 ■ 445 28 Wölfelin von — ’ 1264 : 432, 28; 39. 433, 11. Wolfhelm von — 1264 : 429, 1; 36. Wetzlar Wetflariensis an der Lahn prepositus Arnold von Holland 1262 : 386, 9. 387, 28. Wezel —cel Uue— Wecelo Wetzel Uue— Wezelo —zelus Uue— Wezil Wezilo Wezzel vgl. Wernerus s. Königsbruck fratr. s. Marsilius. s. Pairis Abt. wol Straßb. Bürger u. min. (wieviele?) s. Straßb. judic. u. cons. sein Bruder s. Knebelin. vgl. Straßb, Loc. 1096 : 50, 16. 1109: 55, 27. 1224 : 155, 33. 1233 : 183, 21. 956 : 32, 22. — 1040 : 46, 30. ingenuus 1040 : 46, 10. — Graf 1118: bl, 31. Wholfgammesheim s. Wolxheim. Uui— Wi— vgl. Wei—. Wibaldus —boldus Uuicbald Uuigbaldus s. Stablo Abt, 737 : 4, 34. Wibolsheim Quibilisheime Wibeleshen Wibelnshen Uuibilesheim Wibileshein sü. Straßb. 11, 41. 14, 4. 20, 41. 42, 8. Uuicbertus s. Wipert. Wickersheim Unicceres— Wikers— Wichers— Wicheres— Wichirsheim an der 111 sü. Straßb. 230, 23. 233, 8, 288, 40, 574 Wickersheim — Wisentowe an der 111 sü. Straßb. oder an der Brensch w. Straßb. oder n. w. Hochfelden? 64 7. 67, 40. 89, 3. 138, 25. Vogt Graf Sigebert 1156 : 89, 21. Uuicelinus presbyter s. Straßb. Bisth. Kanzlei. Uuicman s. Straßb. Münst. fratr. Wicquinghem 10 not. 1. Uulcram Vier am— Uuiceram— Wichgrammus Straßb. min. u. Bürger (nur einer ?) 1105 : 54, 1. 1129 : 62, 6. 1137 : 66, 5. [ 1141 — 1143 ] : 69, 17. Uuicroh —grao —grochus 728 : 3, 32. ders. ? 737 : 4, 34. Wide Hartung von — 1262 : 380, 1. 1263 : 412. 6. 1264 : 419, 11. 1265 : 446, 26. sein Bruder s. Volmar. Volmar von — 1263 : 412, 6. 1264 : 423, 13; 37. sein Bruder s. Hartung. Wid— vgl. Wied—. Uuide— Vidgernus s. Straßb. Bisch. Widericus * 778 : 14, 9. Wied Alten— Widen n. ö. Andernach Georg von —, Graf 1211 : 124, 20. Wiedensohlen W’idensolo ö. Colmar 90, 31. Uuielherius 774 : 10, 7. Uuig— vgl. Wi— Uuic—. Wigand s. Offenheim Friedrich’s von — Brüder. Wignandus Wi— Wignant s. Straßb. St. Arbogast prep. wol Straßb. min. 1096 : 50, 15. ders. ? 1105 : 54, 2. Wigerheim, Wingersheim w. Brumat? 112, 31. Wigerich s. Rintbort. Uuigfridashaim s. Wiwersheim. Wilgen (Straßb. Hoc. ? vgl. Straßb. Gass. u. Haus. N. p. 62) Agnes zu der — s. Mutzig Konrad von —. Wilhelm Guil— Wilhelmus Uuille— Willehelm Duille— Willehelmus Willel— Willhelmus s. Achenheim, s. Heger. s. Besannen Erzbischöfe, s. Brumat. s. Deutschland Kais. u. Kön. s. Eberhard’s, des Straßb. Marschall’s, Brüder. s. Marbach cell. s. Meienris. s. Mülich. s. Hape. s. Rhein Pfalzgrafen. mag. s. Rom. cur. Kanzlei. s. Rom. cur. Card, bisch, v. Sabina. s. Rom. cur. Card, presb. bas. duod. apost. s. Rom. cur. Card. diac. s. Eustachii. s. Rot. s. Straßb. s. Petr. jun. cell. s. Straßb. s. Petr. jun. fratr. s. Straßb. St. Thomas fratr. ders. ? s. ebd. scol. vgl. Straßb. Hoc. s. Straßb. Bischöfe. Straßb. min. ? 1156 : 88, 30. Willeburgis s. Niedermünster Abtiss. Willezo [ 965 — 991 ] : 38, 19. Willgottheim Uuillegolteheim n. Hochfelden 51,16. villicus 51, 33. Willibaldus, Bischof * 778 : 13, 36. Duillibertus Uuillebreht Bischof 728 : 3, 30. — 1040 : 46, 26. Uuillibrordus 728 : 3, 33. Willigisus Uuilligisus s. Deutschi. Kanzlei canc. u. archicanc. Willo Uuiloni 778 : 15, 10. — 956 : 32, 22. Willstett Uuilstide an der Kinzig sü. ö. Straßb. 176, 22. der Pfarrer 1232 : 178, 35. Wilperc, Wilsberg? Berthold u. Hermann von —, Brüder s. Straßb. Münst. fratr. Wilsberg Wildesberc (vgl. Wilperc) n. w. Zabern Johannes von — 1265 : 446, 9. Windeck —ecke sü. Baden-Baden Albert u. Berthold von — s. Schwarzach Vögte. Reinhard von — 1248 : 243, 26. sein procu- rator Heinrich von Pforzheim 1248 : 243, 26. die Herren von — 1259 : 328, 37. Wineck Ruine n. Reichshofen im Unt.-Els. Volmar von •— s. Königsbruck fratr. Wingersheim s. Wigerheim. Uuinihardus —hartus 774 : 10, 7. ders.? 788 : 16, 24. Winitherius s. Deutschland Kanzlei canc. Winnenden Wineden n. ö. Stuttgart Gottfrid von — 1196 : 110, 13. Winstein Winestein Ruine n. Niederbrunn im Unt.-Els. vgl. Straßb. Hoc. Adelheid von — Humberti Zidelarii soror 1233 : 185, 3; ff. ihre pueri ebd. Heinrich von — 1233 : 185, 27. Winterstetten Wintherstet Wisterstede sü. Biberach in Wirtemberg Conrad von — 1219 : 137, 13. vgl. Deutschland pinc. Winterthur —ture 285, 27; 29, Heinrich von — s. Straßb. cons. Winzenheim w. Colmar Dietrich von — 1263 : 405, 31. Wipert Uuicberto Wipertus s. Johannes, Straßb. Bürger. Saarburger Bürger 1229 : 170, 22. 780 : 15, 22. vgl. Straßb. Hoc. Uuirandus [965 — 991 ] : 39, 9. Wirich Wyrich Wiricus s. Rimburg. 1247 : 236, 12. vgl. Straßb. cons. ders.? Goz- bert’s Sohn vgl. Straßb. cons. desselben? Wittwe s. Straßb. Hoc. Wirtemberg —tenberc Ruine b. Rothenberg ö. Stuttgart Grafen von —. Hartmann 1219 : 137, 8. 139, 3. Hudwig 1214 : 127, 26. 1219 : 137, 9. 139, 3. Wirzburg —ceburgensis —zeburc ■—zeburgensis 93, 11. 163, 20. Wirzburg Bischöfe Embrico 1144 : 76, 40. Heinrich 1163 : 94, 26. Wisegrinus s. Hagenau Hoc. Wisebegere Wiß— Wissebeger s. Heger Albert —. Wisentowe ausgegang. Ort ö. Zabern (Schöpflin Als. ill. II, 219. Klein-Wiesenthau), identisch mit Wirinthovva (Bresslau Dipl. Cent. p. 25 u. 27), Wisinouua (Grandidier hist. d’Als. II 148 nr. 496) u. Wisenaw (auf Specklin’s Karte) ? 304, 35. vgl. Wizenowe. « Uuiserich — Zabern 575 Uuiserich —ricus —rilic Wizericus 951 : 30, 31. 956 : 31, 28. Wisterstede s. Winterstetten. Uuitbertus 788 : 16, 25. Uuitliario 728 : 3, 32. Witigo sacerdos s. Straßb. St. Mar. Magdal. fratr. Uuito 1061 : 48, 29. Wittelsbach Witheleneg— Witelinesbacli n. Aichach in Ober-Baiern Pfalzgrafen von — Friedrich 1156 : 87, 12. Otto 1163 : 94,31. Wittersheim Witers— Uuitheres— Witteresheim n. ö. Hochfelden 46, 12. vgl. not. 2. Berthold von —, mil. 1251 : 269, 9. Wlttislieim 46 not. 2. Witze Sifrit die — s. Molsheim Geschworn. Wlumadus, Bischof * 778 : 13, 37. vgl. not. 3. Wiwersheim Uuigfridasliaim n. w. Straßb. 16, 9. Wizbrettelin- Hugo — s. Straßb. cons. Wlzenowe, mit Wisentowe identisch? Heinrich von — s. Straßb. cons. Wizericus s. Uuiserich. Wo— WS— vgl. We— Wo—. Wörschweiler Werneswilre n. w. Zweibrücken Cistercienserabtei 281, 15; 36. vgl. Straßb. Loc. Uuolcoldesheim s. Volgelsheim. Wolf (vgl. Lupus) Burchard — von Straßb. u. sein Sohn Hugo 1189 : 105 , 36 . Wolfach —fahe —fhahe —va —vach —vahe im Schwarzwald ö. Lahr. vgl. Straßb. Loc. Honrad von — s. Straßb. Münst. fratr. u. Offenburg eccl. rect. Friedrich von — 1263 : 411, 15. ders.? der von — 1266 : 464, 11. Wolfanus Argentinensis urbanus 1211 : 126, 1. seine Gattin Demuetis 1211 : 126, 6. Uuolfbertus 801 : 17, 34. W T olfbrandus 1100 : 51, 15. seine Brüder s. Burcard, Straßb. Domherr, u. Megenlacli. Wolfgangus Uuolfganc s. Straßb. St. Arbogast fratr. 1040 : 46, 29. Uuolfgrimo * 778 : 14, 12. Uuolfliardus 801 : 18, 1. Wolfhelinus Wülfelin WSlvelin s. Hagenau scult. s. Westhofen. Wolfhelm —helmus s. Locus’ Peregrin — Söhne. Beimar’s (Schoup’s?) stiefsun 1265 : 449, 1. s. Still. s. Straßb. St. Arbogast fratr. s. Straßb. St. Thomas fratr. s. Westhofen. Wolfisheim Wolves— Wolvis— Wulvensheim w. Straßb. 283, 28. 349, 13. plebanus Johannes archipresbyter 1248 : 240,14. 1255 : 293, 18. Günther von — 1263 : 399, 37. Uuolfoaldus, Graf 728 : 3, 28. Wolfrat Uuolfrad —radus Wolfradus Uuoluerat Wolveradus —verat s. Straßb. Münst. fratr. ders.? s. ebd. dec. s. Straßb. Münst. fratr. u. cell, s. Straßb. Bisth. archidiac. Wolfram Uuolfram Wolframmus —ranmus —ramus s. Houbitabe. Straßb. Bürger u. min. 1118 : 58, 11. [ 1119 ] : 60, 3. 1122 : 60, 33. 1129 : 62, 5. 63, 10. ders.? 1096 : 50, 15. s. Weissenburg Äbte. Wolfwert der — insula 188, 2. Uuoluolt s. Straßb. Münst. fratr. Wolvericheshein s. Pulversheim. Wolpero, Hugo’s Bruder, Straßb. Bürger 1227 : 165, 6. Wolperus 1263 : 402, 11. vgl. Straßb. Loc. Wolpret [ 965 — 991 ] : 38, 18. Wolxlieim Wholfgammesheim Wolff— Wolfgangesheim W T olfgangeshein Wolfgangin— Wolf- gangis— Wolfgangsheim Wolgangeshen n. ö. Molsheim 42, 4. Heinrich von —, Gonradi Virnekorn filiaster 1249 : 247, 17. 1252 : 273, 3. 1255 : 297, 33. vgl. Straßb. cons. Johannes von —, Straßb. Bürger 1259 : 340, 36. Werner von —, Straßb. min. 1199 : 113, 9. ders. ? 1221 : 154, 13. Werner von — s. Straßb. St. Thomas fratr. Wonnethal sü. Kenzingen Kloster 241, 13. Worms —matiensis —meze 97, 35. Bürger 357, 19; ff. Capitel 90, 20. canonici Adelheid 1160 : 91, 16. Anno 1160 : 91, 16. Burchard 1160 : 91, 16. Eberhard 1160 : 91, 16. Gernodus 1160 : 91, 15. Heinrich senior 1160 : 91, 15. cantor Heinrich 1160 : 91, 15. custos Nibelung 1160 : 91, 14. ' decanus Heinrich 1160 : 91, 15. prepositus Conrad 1160 : 91, 14. scolasticus Hermann 1160 : 91, 15. Worms Bisthum 90, 19. Bischof Conrad 1160 : 90, 35. 91, 13. Wortwinus s. Straßb. St. Arbogast fratr. Wulfricheshen s. Pulversheim. Wulleden —din Sifrid — 1228 : 168, 38. vgl. Straßb. cons. Wulvensheim s. Wolfisheim. Wunenberc castrum, bei Wünheim sü. Gebweiler im Ob.-Els. ? 454, 27. z. Zabern —berne —bernia —vernia an der Zorn n. w. Straßb. 109, 12. 168, 38. 330, 2. 388, 35. 404, 31. 405, 7. 409, 18. 419, 17. 420, 4. 423, 33. 424, 41. 432, 31. 433, 25. 434, 17. plebani C. 1240 : 206, 16. E. 1244 : 218, 1. Eberhard 1228 : 167 , 8. 1233 : 185, 33. Heinrich 1211 : 125, 11. Albert von — s. Straßb. Bisth. bischöfl. capell. Konrad von — 1244 : 221, 15. 1246 : 230, 17. 1247 : 236, 12. vgl. Straßb. cons. Rudolf von — 1229 : 170, 20. 1233 : 183, 21. vgl. Straßb. cons. Symund von — 1229 : 170, 34. 576 Zacharias — Zwirin Zacharias s. Rom. cur. Kanzlei. Zehe Ulrich — s. Straßb. cons. Zeilsheim Cellesheim n. ö. Schlettstadt 217, 36. Zeizo 910 : 30, 28. Zeizolfus Zeizoluus s. Straßb. s. Petr. jun. cust. [965—991] : 39, 10. Zell s. Celle. Zidelarius Cydelare Ci— Cydelarius Scidelarius Zydelere Dietrich —, mil., Argent. dioc. s. Schwarzach Vögte. Gottfrid —, mil., Straßb. min. 1207 : 121, 9. 1209 : 122, 18. 1216 : 131, 7. 1218 : 134, 1. seine Geschwister s. Humbert. Humbert —, mil., min. 1209 : 122, 18. 1216 : 131,7. 1218 : 134, 1. 1220 : 149, 26. 1221 : 152, 27. 154, 13. 1225 : 156, 28. 1233 : 184,33. ders.? 1199 : 113, 9. 7225:129,30. vgl. Straßb. Loc. u. cons. seine Gattin Agnes 1233 : 185, 14; ff. sein Bruder s. Gottfrid. seine Schwester s. Winstein Adelheid von —. s. Straßb. s. Petr. jun. preb. Zimbern, Herrenzimmern n. w. Rottweil? der von — s. Straßb. Münst. fratr. Zoller vgl. Straßb. tlielon. s. Hugo, thelonearii filius, Straßb. Bürger. s. Petrus, thelonearii filius, Straßb. Bürger. Rudolf — vgl. Straßb. thel. Rudolf, s. Sigelin, Theloneariae filius. Zollern Zolre sü. Hechingen Graf Friedrich von — 1214 : 127, 28. ders.? Graf Friedrich von — 1236 : 193, 36. Zorn Zorno Hug —, Straßb. Bürger 1259 : 340, 37. Nicolaus —, Hugo Ripelin’s Sohn 1252 : 277, 10. 1257 : 309, 39. 1258 : 318, 26. 323, 36. 1262 : 369, 1. 1263 : 406, 20; 25. 409, 23. 1264 : 426, 27. 437, 4. 439, 20. 1265 : 446, 28. 1266 : 464, 15. s. Straßb. cons. u. scult. —’s Sohn [ 1262 ] : 374, 20. Zürich Tliuregium 48, 8. 205, 33. Capitel 205, 33. Äbtissin 1212 : 128, 37. Zullino * 778 : 13, 38. Zurner Zürner s. Lampertheim Konrad von —. Zuzo [ 965 — 991 ] : 39, 7. Zweibrücken Geminuspons Zweinbrucken in der Pfalz Grafen von — Heinrich 1264 : 414, 1. Simon s. Eberstein. Zwirin s. Schwerin. SACH- UND WORTREGISTER Das folgende Verzeichniß iveist hin auf Stellen, die sachlich oder sprachlich von besonderem Interesse schienen. Es sind also unter Gesammtbezeichnungen oft nicht alle darunter gehörenden Dinge zusammengestellt, z. B. unter «.Abgaben Zins — Gegenstände » nicht alles, was laut unserer Urkunden zu Zins gegeben wurde; und es sind auch den einzelnen Einträgen vielfach nicht alle Belegstellen beigefügt. Unter umfassenderen Schlagworten ist möglichst viel unter gebracht, auch wenn die Beziehung zwischen Schlagwort und Einzeleintrag weniger nahe liegt, vielleicht gerade nur an der betreffenden Stelle gegeben ist, wie z. B. die als Handelsartikel erwähnten Faßdauben unter « Handel » stehen. Bei der Auswahl des in die Uebersicht aufzunehmenden Stoffes wie bei der Wahl der Schlagworte werden zahlreiche Mißgriffe untergelaufen sein, zumal in den Fällen, wo die Aufmerksamkeit nicht gleich vorn Beginn der Arbeit an auf die betreffende Sache sich gerichtet hatte. Ich darf zu meiner Entschuldigung wol darauf hinweisen, daß für die Arbeit, die ich hier unternommen, nur wenige Muster vorliegen. — Ueber die alphabetische Anordnung vgl. die Vorbemerkung auf S. 492. M. BALTZER. Abgaben Zins census domus 361, 27. fictum 157, 21. Solarium memoriale 143, 16. pro recognitione 101, 7. 113, 28. 115, 25. tributum 33, 15. tributarius 95, 23; 30. 96, 17. Gegenstände: anseres 312, 11. bernbrot 470, 37. calcei matutinales 181, 26. cera 58, 21. 64, 37. cervisia 33, 11. 38, 14, nuces 244, 9. 345, 14. panes 32, 10. 33, 10. pellicium ovinum 181, 26. piri 451, 12. pisa (Bohnen Erbsen?) 70, 26. subtulare hiemale 64, 29. swill® scapulse (Sohweineschultern) 33, 10. — Hälfte des Ertrags 159, 31. 212, 3. pensio juxta proportionem triturationis factse per- solvenda 148, 39. senior heredum für Zahlung haftbar 286, 35. Folgen der Nichtzahlung 52, 3. 61, 26. 62, 38; ff. 63, 26; ff. 78, 16; ff. 80, 13. 93, 29. 95, 25. 131, 4. 136, 31. 139, 30. 140, 30. 141, 15. 148, 36. 162, 12. 385, 12. Nichtzahlung entschuldigt durch exceptiones legitim® 130, 19. Berücksichtigung des Schadens durch grando guerra incendium missewas tempestas 116, 42. 148, 38. 162, 15. 165, 19. 461, 13. Ablösung 243, 27. vgl. advocatus. Amt. Besthaupt. Kriegswesen. Ehrschatz. Leihe, libera bona. Sterbfall. Steuer. Wein. Zehnten. Zoll. Abschätzung 144, 1. 346, 5. behufs Besteuerung 147, 22. vgl. Vorkaufsrecht. abstipulare 71, 29. acolitus 56, 38. actio remitiere omnem a. 217, 8. 398, 40. Verzicht auf a. non numerat® pecuni®, a. ratione minoris pretii 458, 1; ff. Verzicht auf a. verweigert 153, 41. I adoptare in feodo cognatos 143, 13. a. alicui feodum claustrale cum regula 311, 29; 34. vgl. Oh. Schmidt hist, du chap. de s. Thomas p. 114. advocatus (legalis legitimus) alicujus 38, 6; 30. 57, 31. 261, 30. a. sororis de jure frater 177, 4. — a. castri 203, 9. 217, 36. — a. cleri 38, 31. — a. über ecclesi® 85, 30. — a. = magis- ter burgensium 437, 24. 438, 9. — a. villie 89, 21. 125, 12. 203, 11. 248, 4. 258, 9. 328, 4. — Vogtei soll nicht an Fürsten kommen 145, 12. 220, 27. 235, 20. 238, 22. soll vom Vogt nicht veräußert werden 249, 17. — Vogteigerechtsame 2, 5. 25, 25. 31, 10. 32, 13. 33, 21. 114, 30; ff. 181, 8. 186, 8. 188, 10. 191, 11. 232, 9. 248, 4; ff. 258, 6. 293, 3. 312, 10. 328, 4. — advocatorum subditi 61, 25. 136, 30. 385, 10. vogetmannus 308, 15. — vgl. Verwandte. Allod 7, 24. 12, 31. 42, 3. 50, 2. 81, 2; ff. 82, 14. 85, 39. 106, 7. 112, 23. 114, 33; ff. 131, 26. 155, 7; ff. 210, 3. im Gegensatz zu bonum sub nomine census possessum 265, 1. vgl. here- ditas. proprietas. altaris curam recipere 117, 6. Alter anni majores 332, 10. minor annis 156, 23. 322, 10. 346, 17. anni nubiles 214, 2. vgl. Clerus. procuratio. amici 188, 7. 203, 13. — amicorum consensus 185, 14. consilium 325, 32. — amicus monas- terii 298, 37. Amt erblich 117, 9; 10. darf nicht auf Lebenszeit geliehen werden 329, 2. — Amtseid 472, 16. 477, 10. 478, 40. 480, 34. vgl. 352, 4. Aussagen auf denselben 479, 1. — schlechte Amtsführung bestraft 482, 15 ; ff. — Abgaben bei mutatio ministerii 9, 3. 73 578 annona — Clerus annonam interdicere 483, 31. annuli visitales, sponsales 480, 16 ; 17. appellare ab archidiacono ad episcopum 105, 20. a legato apost. sedis ad sedem apost. 177, 20. appellationi renuntiare 140, 1. 144, 14. appreciator = procurator 460, 20. archidiaeonus ratihabiert bischöfl. Act 133, 6. archimandrites 8, 1. Arme erhalten fragmenta prandii 52, 26. 294, 33. Arzt medicus 101, 22. phisicus 3 3, 7. astipulare 70, 34. astipulatio 82, 24. firma 92, 17. legitima 33, 3. 51, 29. 53, 22. auctorizare 362, 36. Ausweisung 352, 12. 355, 34. 477, 26. 480, 25. 481, 12. 482, 15; ff. 483, 1; ff. baccinum Becken 474, 31. 475, 1. balnea 475, 16. Badstube 158, 24. balnea stupa 228, 20. barta Beil 468, 27. Bauwesen aggeres gegen Überschwemmung 184, 3. canalis super murum in quem stillicidium cadit 252, 17. circumfossata curia 207, 28. circum- cincta muro ad altitudinem terrae almenda una 290, 25; 35. cloaca duarum domorum communis 363, 12. domus alta 339, 14. domui immediate conjuncta 449, 31. lapidea 133, 35. 150, 2. 362, 21. 447, 8. lapides inquadri 41, 32. laterum horreum, ziegelschiure 265, 3. 271, 23. lobia 70, 28. 76, 16. 138, 18. 149, 2. 229, 16. palus pro signo positus 309, 12. 322, 29. purgatio 472, 31. vallum extra a muro 60, intus 30 pedes habens in circuitu 472, 34. via 15 pedes lata 309, 18. 322, 32. viarum discrimina 442, 29. — Anlegung von Mauer u. Graben 202, 29. Instandhaltung von sedi- ficia 150, 27. 165, 15. von Brücken u. Wegen 318, 4. 321, 25. 323, 2; ff. 471, 8; ff. — fenestras domus contiguse obstruere vel lucem earurn impedire ausgeschlossen 252, 20. 363,11. — Verboten : sedificare super stratam 472, 29. construere sedificia in almenda 290, 26. 327, 18. purgationem ante domum ponere 472, 31. — vgl. Burgen. Kirchenbauten, claustra. beccarius picarius Becher 52, 21. 470, 12. 473, 5. 475, 9. beneficium ostendere 52, 11. suscipere 51, 3. 57, 3. in b. dare ausgeschlossen 13, 24. 35, 31. b. von 10 mansi für jeden loricatus 2, 18. b. claustri 8, 37. b., feodum claustrale 62, 33. 100, 33. 172, 2. 198, 28. 311, 27. 328, 10. b. ecclesiasticum curam animarum habens 283, 11. b. militare 88, 10. vgl. feodum. Leihe, precaria. beredet (= convictus ?) 478, 23. Besitz s. possessio. Bestattung 13, 13. 72, 8. 102, 9. 113, 1. 115, 42. 160, 2. 209, 16. 222, 40; ff. 30^, 19. 306, 14. Verweigerung der sepultura Christiana, ecclesias- tica 259, 35. 279, 11. Todtengräber 209, 36. Besthaupt Optimum caput animalis 33, 20. vgl. Sterbfall. Beweis Berechtigung zum B. 188, 17. B. durch Eid des Beklagten 479, 14. assertione simplici 469, 25. manu simplici sola 470, 32. 472, 2. 478, 17. tertia manu 469, 1. cum septima manu 471, 30. juramentum laesi cum uno teste loco probationis 261, 28. presumptio loco probationis 261, 26. convincere coram 2 vel 3 testibus 477, 24; 28. cum 3 honestis personis 472, 1. convictum reputari 261, 17; 37. 262, 2. vgl. supradicere. Bischof gibt apostolicse sedis protectio 173, 27. urteilt 101, 37. Reeurs vom B. ans Capitel 153, 30. Wahl des B. 7, 3. ei dl. Versprechen für den Fall der Wahl zum B. 143, 14. 146, 2; ff. 329, 35. 391, 26. Bischofsgut vom Capitel- gut geschieden 7, 35; ff. 8, 15. 88, 3. episco- palis cura 8, 26. bannus episcopi confirmans 53, 33. 56, 12. 58, 35. 71, 1. 79, 13. 81, 17. 86, 10. 89, 26. 151, 23. episcopi consistorium 73, 20. 125, 2. 307, 26. officiati : prepositus decanus cantor scolasticus 208, 22. vgl. 7, 12. judicium placitum 105, 21. 129, 21. 313, 11. — vicaria episcopalis 8, 31. des B. stathalter, vices episcopi gerens in judiciis, episcopi judi- ciis presidens 98, 32. 115, 41. 156, 15; 16. 189, 14; 18. 196, 1. 199, 27. 214, 27. 215, 19. 344, 13. 350, 4. — judices ab episcopo delegati 190, 31. 311, 5. 322, 4. 428, 2; 10. 459, 23. - vgl. procuratio. bischruwin werden mit Raub 359, 5. bulga Sack 474, 32. Burgen Öffnung ausbedungen 155, 15. Bau in der Bannmeile verboten 374, 35. Belagerung 233, 8. 474, 25; 32. Buße bannum 1, 16. 2, 7. emenda 288, 38. 483, 22. vgl. calamus. Körperverletzung, com- positio. wette, bustra 474, 32. calamum porrigere pro emendatione 478, 18. calumniam suscitare 102, 28. cambitores cansores 237, 12. 471, 24. canapum wol eine Gemüseart 470, 35. candelabrum 474, 30. 475, 1. Kauf emptionis certa forma 156, 20. cyphus — scyplius Becher 474, 31. 475, 1. cyppus 20, 34; ff. vgl. Straßb. Loc. Kirche ecclesia universalis 277, 17. totius ecclesise sacra consuetudo 96, 12. ecclesise libertas immunitas 301, 25; 40. 305, 13. 441, 5. 450, 30. ecclesise principes 21, 9. Veräußerung an Kirchen ausgeschlossen 206, 31. vgl. beneficium. Kirchenbauten zur Unterstützung von K. aufgefordert (elemosynse colligendse ad opus fqbri- carum ecclesiarum) 118, 2. 134, 11. 217, 20. 266, 19. 285, 2. 316, 20. 427, 9. 430, 16. 463, 12. — Neubauten vom rector parochise zu gestatten 222, 36. 243, 4. 267, 17. 455, 29. vgl. 305, 28. missa sollemnis celebrata in signum licencise capellam construendi datse 269, 28. — capella lignea 269, 22. ecclesiarum turres 450, 27. ecclesise tectum de 3 villulis construitur 43, 29. claustra sub quibus aqua coarctata est, Schleusen? 475, 32. claustralis s. beneficium. Maaß. Viehzucht. Clerus Altersdispens bei Erlangung kirchlicher Beneficien 283, 1. — darf den Blutbann nicht haben 468, 4. — Strafen für Frevel gegen den Clerus 258, 20. — Tracht 160, 2. 279, 17. Nonnen dürfen pelles tragen 291, 20. — con- Clerus — fasilago 579 eubina? clericoram 279, 21; ff. — degradatio clericorum u. Einsperrang in ein Kloster 262, 14. — vgl. obedientia. Stiftsclerus. codicellus 11, 27. König (Kaiser) leiht den Blutbann 468, 6; 10. belohnt Dienste 296, 27. läßt durch einen Stellvertreter belehnen 231, 1. Rechte des K. in der Stadt 473, 23. 475, 15. Dienst dem K. zu leisten vom Bischof 474, 17; ff. 475, 4; ff. von der Stiftsmannschaft 2, 17; ff. delictum contra imperatoris gratiam 44, 33. protectio tuitio regis specialis 120, 9. 135, 27. 182, 12. obsequium speciale imperii 120, 16. 193, 9. 385, 5. vgl. palatium. Reichsgut. Reichstreue. Körperverletzungen bestraft 477, 27; ff. 482, 27. 483, 2; ff. Collecte Art der Erhebung 427, 31; ff. vgl. Kirchenbauten. compensatio 191, 12. 196, 10. compositionem facere im Gegensatz zu c. solvere 469, 16. consensus mariti 310, 1 ; 19. 344, 19. uxoris 200, 29. 320, 11. 332, 1; 32. 349, 37. 452, 8; 9. liberorum 47, 18. 125, 27. 200, 29. 213, 13. 214, 30. 268, 33. 280, 38. 286, 7. 299, 23. 332, 1 ; 32. 349, 35. unmündiger Kinder nachträglich 156, 23. 320, 37. 332, 10. fratrum 176, 27. 230, 14. 265, 1. relictse et liberorum fratris 407, 13; ff. der Verwandten 84, 35. cf. 85, 5. 92, 7. heredum 166, 27. 183, 4. 185, 2. 207, 12. 281, 35. 392, 36. coheredum 297, 13. des Dienstherrn 240, 33. 454, 2. vgl. amici. gesammte Hand. Treuhänder. conservator vel executor 251, 10. 427, 34. Consilium 214, 14. c. bonorum virorum 162, 4. c. jurisperitorum 200, 19. concilium sapientum 471, 20. consulere 101, 37. vgl. amici. consistorium s. Bischof. consolidatio 96, 18. per c. possidere im Gegensatz zu nude possidere 102, 1. Contumaz 483, 16; ff. corizare tanzen 480, 11. creditor wol = administrator 85, 19. Kriegswesen Abgaben u. Dienste für Kriegszwecke 474, 18; ff. 475, 4; ff. 481, 21; ff. Kriegsdienst der loricati 2, 17; ff. Stellung von 16 Mann für den Kriegsfall ausbedungen 408, 17. debitor 469, 33. specialis 330, 6. principalis 302, 23. debiti persona principalis 166, 8. debitum 478, 43. 479, 2; ff. 483, 17. vgl. gelt- schulda. denuntiatio publica vel evidentia facti 259, 22. denuntiantur malefactores a plebanis 262, 39. Diebstahl 467, 23. 468, 12. 469, 36. Dienst servitus gratuita 49, 9. servicium publicum 60, 23. servitia realia — personalia 248, 16. curise servitia tria 186, 18; 23. vgl. 293, 11. D. für den Stadtherrn Stadtr. I § 88; ff. vgl. König. Kriegswesen, ministeriales. Steuer. Dinghof judicialis curia 292, 5. dinclobe 149, 2. diocesis conventus wol Stiftscapitel 96, 14. divinatorum ars pestifera 279, 27. dominiere dominicales curtes 20, 27; 42. 25, 41. 32, 13. 50, 32. 94, 14. 123, 16. vgl. Straßb. Loc. dominium solius voluntatis dispositione dicitur transferri 90, 36. dominium et jus assignare transferendo 462, 38. vgl. possessio, proprietas. traditio. dominus et possessor 157, 17. d. im Gegensatz zum possessor 33, 18; 19. 52, 8. 62, 41. 63, 2; ff. 297, 26. 451, 14. d. principalis feodi 259, 6. d. im Gegensatz zum Vogt 32, 9. dos 480, 5. 483, 40; ff. d. mariti 164, 7. 230, 10. 284, 19. d. uxoris 164, 8. 185, 13; ff. 286, 7; 9. 326, 22. d. capellse ecclesise hospitalis 43, 28. 71, 28. 82, 15. 99, 17. 142, 9. 198, 10. 345, 11; 15. 461, 37. vgl. Schenkung, duellum 104, 30. 469, 25. 479, 14. Dünger in der Straße aufzuhäufen verboten 472, 31. vgl. Landwirthschaft. Eheliches Güterrecht vgl. dos. gesammte Hand. Mobilien. Schenkung. Theilung. Ehevertrag 163, 27. Ehrenplatz in choro 42, 25. in conciliis episco- palibus 42, 20. in prandio episcopi 473, 16. Ehrschatz pecunia honoris 52, 10. 57, 3. 140, 27. 141, 12. 219, 11. 297, 26. 336, 4. 451, 15; 16. Eid auf die Evangelien 326, 20. 329, 34. 399, 9. corporale sacramentum, juramentum bei Verträgen 117, 17. 144, 12. 145, 22; 34. 220, 33. 249, 23. 289, 5. 362, 7. 391, 12. der Frau auf Verzicht bei Veräußerung 286, 10. 349, 37. 452, 11. bei Einlager s. Einlager. — E. der Schiedsrichter 149, 15. E. vorm Richter auf Richtigkeit der Buße 478, 22. — jurejurando po- puli firmatum edictum imperiale 95, 21. Vereidigung des Clerus auf Synodalstatuten 263, 3 ; ff. 300, 12; 20. 305, 3. vgl. Amt. Beweis. Bischof, inquirere. perjurium. Stiftsclerus. urvehte. Treue. Zeugen. Einlager 116, 31. 168, 38. 212, 33. 302, 25; ff. 346, 10. nr. 537 ; ff. einung machen verboten 383, 17. erlaubt 395, 19. vgl. Zunftrechte. elemosyna 204, 25. hospitali solvenda 157, 19. dimidia elemosyna domus Theutonicse 220, 21. elemosynarum quaestores 279, 1; ff. elemosy- narii 98, 1. 198, 33. emphiteosis titulus im Gegensatz zu jus proprie- tarium 343, 19. jus in re habere ut emphi- teotse 259, 20. evictio 241, 5. 281, 20. 309, 17. 333, 7. 346, 21. 349, 26. 452, 3. exceptio 124, 38. 140, 1. 177, 25. 361, 33. e. doli sine causa et in factum 363, 5. e. facti et juris et consuetudinis 323, 15. e. fori 144, 14. e. non numeratse pecunias 237, 14. 333, 9. 349, 32. 363, 5. 407, 24. e. prescriptionis 189, 23. e. rei vel personae in facto cohserens 363, 6. e. Velleiani 320, 39. e. legis « si ob aes alie- num » 144, 14. vgl. Abgaben, actio, restitutio in integrum. Excommunication verhängt über die mit Klöstern streitenden 187, 19. 248, 9. Expropriation 202, 29. falsarii litterarum 316, 29. f. monet* 471, 15; ff. familia im Gegensatz zu ministeriales 69, 1. fasilago, mit fessus zusammenhängend? 178, 5. 580 Fasttage — heredes Fasttage 52, 24. feudum hereditarium 155, 10. f. fällt an männl. Erben 454, 4. bona propria in f. recipere 154, 10. 202, 3. 264, 30. 275, 4. pheodaliter tenere per plura media 249, 1. infeudatio an reges et duces et eorum prolem ausgeschlossen 145, 12. 220, 27. 235, 20. 238, 22. vgl. bene- ficium. dominus. Feste 208, 27. 477, 14. festum duplex, majus. semiduplum, semifestum, simplex, summum 208, 23; 26. 209, 8; ff. festa sequentias pro- prias non habentia 304, 19. festucatio 86, 3. per festucam se exitum facere coram testibus 12, 33. Fischerei für den Stadtherrn 475, 26 ; ff. seine Erlaubnis erforderlich 476, 1; ff. garn§re 188, 13. vahlute 188, 14. jus unius diei in hebdomada ad capturas 188, 4; 8. Fleischverkauf zu Gunsten des Stadtherrn beschränkt 474, 11. Verkauf der carnes suinae vel inustse, quss phynnehte (finnig) sunt 479, 37. fraternitates 162, 9. 198, 39. 229, 20; 21. fregela, für fragela Einbrechung, Rodung ? 78, 13. 89, 12. frevela 467, 23. 468, 13. 469, 17 ; ff. 478, 11; 26. Friede in der Stadt 467, 3; ff. 481, 10; ff. am Altar 356, 35. pax generalis 299, 6. vgl. Handel. Frist für Vorbringung der Klage 481, 15. für satisfactio 144, 23. 153, 36. für Zahlung der compositio 469, 20. inducise legitim» bei supersessio census 52, 6. 62, 41. 63, 28. 78, 16. 80, 13. vgl. peremptorius. Geleit conductus securus 348, 4. 358, 10. 365, 16. vgl. Handel. geltschulda 368, 10. 383, 28. 467, 23. 468, 13. 469, 18. vgl. debitum. Gericht judicium placitum thinch 61, 19. 302, 20- 312, 10. 385, 17. bis in anno 51, 34. 52, 1; ff. placita tria 33, 15. legitima, banno eonfir- mata, hiemale pascale autumnale 25, 37; ff' »state autumnale hiemale 32, 9; ff. — po- puli judicium 469, 23; 24. Cliristianitatis placitum 105, 15. vgl. 65, 37. — judicare im Gegensatz zu sententiam dare 477, 15. judicii forma 303, 20. Gerichtstage 477, 14. Gerichtszeit 481, 13. Gerichtsstätte 51, 33. 468, 13; ff. 470, 5; 14. vgl. Bischof. Dinghof. judices. Gerichtsstand 61, 21. 65, 9. 136, 26. 193, 14; ff. 195, 2. 270, 19. 385, 9; ff. 469, 13; ff. 480, 5. (?) 483, 41. derlei vor dem forum seculare 279, 19. vgl. exceptio fori, gesammte Hand collecta communi communicata manu conferre 20, 25. 42, 10, 129, 7. 204, 1. Gewährschaft beim Verkauf 413, 19. vgl. aucto- rizare. evictio. warandia. gewalt und gewer widersezen in — 374, 19. Gewohnheit s. Recht. Glocken geläutet 112, 26. 209, 3; ff. 476, 4. 483, 14. Gottesdienst chori frequentatio, choro servire 99, 20. 112, 27. 161, 14. 198, 21. 208, 21; 40. 244, 30. 324, 37. 418, 22. quia certas stationes haben!, in augmentum chori vocari nequeunt 42, 23. antiphona 208, 29. completorium 209, 30. ewangelium 209, 6; ff. exequise 132, 14. historia festi propria 304, 9; 16. historia specialis 198, 26. homilia 209, 5. invitato- rium ad matutinas 161, 12. laudes 418, 24. lectiones 198, 26. matutinae 461, 40. 462, 2; 9. processio 72, 16. 98, 8. 159, 16; 20. 161, 18. 244, 30. 255, 12. psalmodia psalmus 132, 13. 150, 25. 208, 29. responsorium 150, 24. 161, 12. sequentia 304, 17. vespene 461, 40. 462, 2; 9. Texte : »absolvere» 160, 24. « benedictus » 209, 7. «et reliqua» 209, 6. «ingressus augustus» 304, 9; 16. «lux fulgebit» 209, 20. «magnificat» 209, 8. « miserere » 150, 25. » o sapientia » 208, 29. » suprem» matris gaudia » 304, 17. «venite » 209, 8. Ornat u. Geräthe : alba 208, 32. cappa 167, 28. 208, 32. 209, 5; ff. casula 208, 32. crux 42, 14. 150, 24. 209, 22. culcitr* 209, 10. manutergium 208, 33. mappa 208, 32. 209, 14. suppellicia 167, 15; ff. tappet! 209, 10. thuribulum 150, 24. 209, 5; 7. vgl. Glocken, libri. Stiftsgeistlichkeit, grangia seu bannus 223, 10. 345, 10. gratia im Gegensatz zum jus 165, 26. 188, 11. in g. recipere 288, 33. vgl. König. Gütergemeinschaft an Immobilien 462, 34. 483, 39. Grundruhr Kaufleute v. d. G. befreit 192, 24. 385, 24; ff. hseretici 179, 22. simoniaca hseresis 7, 14; 17. vgl. questuarii. Haftbarkeit für Verwandte 483, 28. für servientes vel familiam 262, 5. für den hospes 469, 34. Handel mit Kohlen 470, 35. mit Faßdauben dügin 358, 36. 359, 1. mit Schwertern 470, 17; ff. mit Tuch 481, 19. Tauschhandel 470, 21. H. zu Schiff 470, 18; 24. Kaufleute haben Frieden 368, 12. kaiserliche securitas 191, 28. vgl. Grundruhr u. unter Straßb. u. Saarburg mercatores. — statiat.ores statzionierer 119, 7. 174, 39. 206, 24. — causse ad mercaturam pertinentes 469, 32. — vgl. annona. Wein. Zoll. Handwerke aurifex goltmacher 140, 15. 174, 39. balistarius 239, 23. casmentarius 119, 19. calcifex 298, 36. cervisiarius 339, 14. cistarius 459, 26. sporer 203, 30. s. die Eigennamen Deckere. Mezzerere. Ovenere. Rorere. Scher- phere. Seilere. u. die unter Straßb. angeführten Innungen. — Bäckereien 294, 14. 311, 10. 444, 24; 37. Backgerechtigkeit 417, 3. — Mühlen 66, 30; 31. 71, 16; 17. 76, 24. 100, 39. 112, 29. 138, 26. 161, 25. 182, 36. 234, 1. Bretemule 343, 2. molendinum trium rotarum 101, 32. Erbauung von Mühlen von der Bürgerschaft zu genehmigen u. besteuert 473, 1. molendi gratia exactio 351, 32. maln virbotten I 352, 5. 356, 32. — Tuchmacherei 481, 17; ff. — vgl. Bauwesen. Zunftrecht, hantgiftphenninge 480, 19. Haus zerstören oder öffnen als Strafe 478, 6. Heimsuche 478, 25. vgl. 352, 10. 355, 33. Herberge lierbaria hospicia 51, 4. 114, 32. 216. 23. 328, 18; 22. 473, 17; ff. heredes 336, 4. h. hereditarii 144, 6. h. legitim! 286, 31. h. proximi 437, 31. 438, 15. 442, 30. h. masculini sexus 454, 4. — Gattin heredes — mitra 581 nicht heres 185, 3; ff. — h. — possessores jure hereditario (Erbleihe) 63, 2. 76, 12. 138, 13. — vgl. consensus. hereditandi jus prasclusum 392, 37. hereditas (hereditarius) seu proprietas (proprius proprietarius) 53, 18. 61, 22. 248, 24. 478, 4; 9. hereditale predium patrum traditione concessum 43, 26. hereditario jure (als Eigen ?) possidere 47, 8. 82, 10; ff. proprius et hereditarius 462, 32. hereditarius im Gegensatz zu proprius 205, 26. 206, 1. 268, 22. vgl. Allod. Amt. feudum. Leihe, proprietas. usus fructus. hypothecarnm jus 349, 38. hominium 155, 10; 12. homaium 230, 33. manus dare 40, 2. Jagd venabula purgare 475, 8. immobilia s. Gütergemeinschaft, inclusa 102, 7. infamis 95, 27. infamia perpetua 258, 37. inquirere 105, 16; 21. i. sub sacramento 27,17. insula seu pratum 157, 21. i. in der Stadt 202, 23. 228, 20. Interdict 259, 24. Exemtion vom J. 222, 30. 251, 2. 278, 13. Aufhebung des J. 454, 25. Investitur 143, 16. 454, 7. investire justa inve- stitura bei Schenkung 51, 29. J. mit kirchl. Amt resp. Pfründe 112, 2; 24. 117, 5. 128, 10; 12. 141, 38. 161, 16. 198, 16. 262, 33; 36. 263, 12. 295, 1; 4. vgl. revestire. joeulatores 278, 36. 480, 7; ff. istriones 278, 36. jurisdicto ordinaria delegata 270, 1. spiritualis temporalis 352, 9. Ladung 322, 1. 324, 1. 468, 32; ff. 483, 16. constitutio concilii generalis de duabus dietis (c. 28. X. de rescript. 1, 3.) 270, 21. 314, 9. 334, 30. 341, 23. vgl. peremptorius. Landwirthschaft 473. 30. 474, 1; ff. animalia 116, 19. 165, 28. annona hiemalis 77, 25. 162, 10. 187, 29. aratio vernalis, autumnalis 33, 13. arabilis araturia terra 17, 25. 30. 4. defalcare pratum 310, 4. egeda Egge 474, 1. fimare 165, 17; ff. frumentum im Gegensatz zu avena 25, 40. messes hiemales sestivales 33, 13; 14. novalia 222, 22. triticum purum 62, 37. triturare 148, 39. 474, 4. vgl. fregela. Viehzucht. legare 143, 36 ; 40. 233, 28. legatarii 143, 41. legata memorialium 112, 33. legata indistincte in pios usus relicta 342, 22. injuste detenta 264, 12. Lehnsverträge 114, 9. 142, 27. * Leibesstrafen 301, 13. 356, 35. 468, 3; ff. 472,5. 478, 2; ff. vgl. Schupfe. Leihe accomodare 63, 30. loeare 76, 12. 138, 14. 159, 31. 292, 7. auf Lebenszeit 402, 11. auf 9 Jahre 165, 6. auf 20 Jahre 212, 3. auf 60 Jahre 451, 3. auf 80 Jahre 297, 17. auf 100* Jahre 219, 1. 286, 32. jure hereditario 49, 12. 50, 33. 51, 30. 57, 4. 62, 41. 63, 1; 23; 28. 64,128; 35. 66, 30. 70, 20. 78, 13. 80, 11. 82, 10. 83, 16. 85, 34. 88, 14. 90, 5. 101, 3. 140, 22. 175, 20. 206, 26. 207, 29. 214, 20. 228, 22. 286, 32. 325, 16. 335, 26. 336, 1. 347, 2. 348, 36. 397, 18. jus hereditarium ausgeschlossen 111, 17. 460, 25; ff. — Verpflichtung des Empfängers das Gut in Stand zu halten 165, 15. zu bauen 444, 25. nicht zu bauen 290, 26. Leistungen bei Wechsel des Verleihers 33, 18. 52, 9. 63, 2. 69, 2. bei Wechsel des Empfängers 51, 5. 52, 8. 57, 4. 63, 7. Kündigungsrecht 272, 11. vgl. Abgaben, heredes. tabernarii. levigatus, erleichtert ? 59, 20. libera bona 212, 9. 286, 13. 349, 22. in der Stadt 85, 38. 96, 21. 125, 27. 166, 26. 207, 13. 226, 34. 294, 28. 332, 4. 339, 18. 430, 33. — census de bonis liberis 449, 33. vgl. libertatis honor 76, 19. 138, 20. — vgl. Allod. über chori 208, 33; 38. 209, 1; 10. 1. jurium et consuetudinum civitatis 387, 13. 482, 11. 1. missalis 208, 22. 1. regulae capituli 304, 32. 1. vitse (necrologium ?) 13, 12. libros ligare et. reficere 208, 33. litterati et discere volentes canonici 255, 6 ; 7. vgl. can. eminentis scientias 177, 18. lusores 483, 14. Luxus beschränkt 480, 16; ff. Maaß u. Gewicht: acervus 196, 14. — ager 272, 31. 310, 3. — ama oma 59, 23. 78, 15. 126, 7. 139, 29. 170, 3. 273, 18. 274, 8. 275, 10. — carrada 43, 41. 51, 33. 62, 37. 63, 3. 130, 26. 273, 17. 274, 8. 275, 10. — cubitum 33, 10; 12. — denariata 53, 3. — duale 205, 28. — ymena 33, 11. — huba 9, 31. 31, 2. 32, 1. — jugerum 33, 13. 55, 38. 71, 30. 76, 28. 138, 28. 298, 18. — jurnale 17, 25. 30, 4. 81, 4. — libra 209, 27. 471, 6. — maltrus 25, 40. 33, 16; 17. 474, 5. — manipulus 196, 13. — mansus 2, 18. 200, 6; ff. 272, 31. 310, 3. — modius 38, 14; 34. — nummata 58, 30. — palma 209, 33. — pondus 10, 3. 13, 31. 237, 11. 362, 30. 471, 6. — quartale 62, 36. 452, 38. 471, 3. — schaz 164, 30; ff. — sextarius 196, 14. 244, 9. 268, 26. 472, 11. — situla 25, 40. 32, 11. 33, 11. 38, 35. 59, 22. 89, 13. — sporta Korb 451, 12. — ulna 481, 17. — viri unius, virorum trium pratum 272, 34. prata quse quatuor viri una die possunt defalcare quse in vulgari dicuntur virmanne mate 310, 4; 5. — mensura claustralis 25, 40. 44, 29. m. in communi usu Argentinse 170, 4. mensuram minuere 351, 33. mensur* minutae sive grandes 471, 1. Eichung cauteriare 471, 2. injuste mensurare bestraft 480, 14. vgl. Münzwesen. malleus ligneus 468, 27. mansionarii 52, 3. 93, 21; 27. mantica Mantelsack 352, 6. manufirmitas Handfeste Urkunde 73, 15. merda Koth 480, 15. ministeriales 171, 2. servile sicut m. 68, 12. ministerialis subjectio 199, 15. Austritt aus der Ministerialität: vgl. die Stellen, wo erscheinen Bild Sigelin —. Heinrich, camerarius des Strat'b. Bischofs. Virnekorn Konrad —. missetat 469, 18 ; 19 ; ff. mitra ferrea eine Kopfbedeckung 483, 12. 582 mobilia Recht mobilia bona des Gatten erbt die Wittwe 458, 17. m. b. rei zu nehmen in Ermangelung von Immobilien 478, 10. Münzwesen 9, 2. 471, 13; ff. 472, 1; ff. Münze von Basel 101, 9. Cöln 53, 36. Metz 350, 27. 353, 26. Speyer 109, 38. Straßburg 49, 14. 54, 1; 32. 101, 2; 38. r 57, 20. 212, 30. 215, 26. 271, 26. 278, 38. 325, 19. 361, 11. Troyes 237, 10. Tours 237, 20. — denarii 60 — 5 solid! 83, 18. 36 d. et 1 obu- lus 157, 20. librales, qui dieuntur pfundig 53, 36. 471, 19. 472, 4; 8. — libra denario- rum 170, 26. 350, 27. 3 1. minus 5 sol. 366, 9. — marca argenti 157, 23. 227, 30. 237, 13. 248, 12. m. auri 386, 1. 472, 23. — nummus 1, 13; 14. 58, 30. 470, 33. 472, 19. n. aureus 473, 3. — obulus 268, 25. 472, 19. — siclus 49, 13. — solid! denariorum 219, 3. 228, 23. s. in argento 13, 9. s. 20 faciunt marcam 471,18. — talentum 81, 12. 98, 18. 102, 3. 119, 21. 144, 27. 186, 23. 470, 34. t. denariorum 185, 22. — uncia 325, 19. u. in argento 15, 17. u. auri 7, 28. u. denariorum 49, 11. 272, 29. 4 u. et 8 denarii 76, 19. — examinatum argentum 21, 12. 157, 24. — gravis moneta 472, 24. — legalis moneta 302, 10. 328, 15. 333, 1. 346, 7. 362, 31. tune legales denarii 185, 22. — purum argentum 231, 25. non purum 237, 11. — usualis moneta 219, 3. 228, 23. 397, 25. moneta quae tune in usu fuerit 139, 33. Münzstätte zu errichten gestattet 26, 25. 34, 1. 37, 29. Münzeinkünfte 453, 28. natta geflochtene Matte 473, 3. nautum wol naulum Fährgeld 479, 33. nequam homini alapam dare licet 483, 22. Nothzueht notzoc 355, 32. vgl. mulierum op- pressio 352, 11. 482, 4; 24. nuntius certus 215, 33. solempnis 347, 31. nuntiis honor exhibendus 210, 24. 217, 28. 430, 19. obedientia clericorum : obedientise in virtute mo- nere precipere 427, 22. 441, 36. indagare interrogare 105, 23. 108, 30. sub obtentu obedientise adjudicare 108, 32. Oberhof für das Bisthum 395, 21; ff. oblatio 7, 15. 70, 23. 71, 22. 76, 13. 99, 18. 138, 14. 142, 10. 209, 24 ; 34. 279, 10. 306, 14. jus, quo oblationes animarum offerri et consti- tui obtinet usus ecclesiarum 70, 31. oeconomus eehonomus —nemus yconomus 20, 21. 24, 24. 449, 23. ouwec 368, 11. päbstliche Curie Kosten bei der p. C. 142, 7. lucri causa ad Romanam curiam venire 254, 35. prebendse diu vacantis donatio ad sedem apost. devolvitur 177, 13. päbstl. Provisionen 225, 17. 242, 30. 243, 37. 246, 11. 250, 12. 289, 32. 315, 24. judices ab apost. sede delegati 128, 36. 139, 14. 147, 38. 154, 37. 155, 39. 251, 2. 324, 3. 337, 29. 338, 13. mentio expressa in litteris apost. sedis 225, 17. 245, 19. 246, 12. 250, 29. 253, 15; 25. 289, 14; 33. 315, 25. 334, 29. 341, 3; 31. in litt, legati apost. sedis 278, 24. pagare 237, 43; 19. palacium 20, 15. 24, 30. palatia 6, 27. 11, 12. 18, 13. 19, 18. 21, 17. 23, 13. 24, 38. 26, 18. 27, 29. palemundus 24, 30. vgl. not. 1. parochia umfaßt mehrere Orte 390, 19. parochise jus einer communitas genommen 259, 29. jus parochiale 159, 37.,vgl. 99, 21. 306, 14; 15. 313, 2. 316, 18. 334, 1; ff. s. auch Kirchenbauten. patrimonium 47, 18. 143, 41. Patronat 148, 35. 149, 6. 198, 39. 201, 1. 240, 35. 259, 32. 431, 3. peremptorium terminum assignare 353, 9. pe- remptorie citare 270, 15. perjurium 144, 22. 479, 8. Pfänden pignora accipere 330, 9. 368, 9. 374, 26. Verpfändung 230, 23. 288, 34. Pferdezucht 9, 32. Pferd kostet 30 Mark 288, 37. pitancia Extraportion 366, 11. porrum Lauch 52, 21. 473, 4. possessio p. intrare 326, 2. assignare 204, 2. tradere 226, 33. 268, 32. 284, 6; 21. 303, 15. resignare et p. tradere prout est consuetudinis 310, 11; ff. p. tradere et resignando bona assignare 407, 10; 11. in p. inducere 306, 11; 13. p. corporalem tradere 241, 3. 281, 19. 349, 23. in p. corporalem mittere 454, 7; 8. inducere 253, 26. p. tradere corporaliter inducendo 362, 33. p. intrandi potestatem dare 309, 14. 349, 23. vgl. Allod. consolidatio. dominus, hereditas. proprietas. ususfructus. Prsesentation 117, 5; ff. 141, 37. 161, 13. 262, 30. 302, 12. vgl. collatio vicarise 312, 10. pragmatica constitutio 20, 11. vgl. 21, 4. 23, 37. precaria beneficiare per p. 12, 29. vgl. Steuer, prescriptio triginta annorum 68, 15; ff. vgl. die Berufung auf Herkommen 108, 33. auf 40jähr. H. 105, 24. auf unvordenkliches H. 257, 30. s. auch exceptio. procurationis potestas super puerum ex dignitate scholarum, ex episcopatu 100, 31. procuratorium 441, 34. profituus wol profieuus nützlich 332, 13. propinare vinum 208, 31. proprietas libera 176, 10. 185, 20. libere et proprie possidere 317, 11. mansi proprii 275, 18. proprietatis predium 50, 26. proprietas im Gegensatz zu possessio 120, 11; ff. jus pro- prietarium seu dominii 333, 2. 339, 20. homo proprius alicujus 328, 21. vgl. Allod. hereditas. Stiftsclerus. provincia 148,38. 477, 21. 480, 5; 9. vgl. Elsaß. provinciales 171, 2. 215, 8. 478, 34. 483, 23; 26. provocator, ob identisch mit prasco? 258, 11. pulsare, anklagen? Stadtr. I § 25; ff. quantum ad, — quant ä? 342, 30. questuarii 180, 39. 226, 17. 285, 19. 316, 19; ff. q. errores predicantes 316, 23. Raub 131, 2. 342, 20. 359, 5. 412, 28. 483, 5. Recht u. Gewohnheit jus antiquitatis 79, 11. — jus civile et Omnibus commune 59,15. civile pretorium 11, 27. Recht — Stiftsclems 583 commune 165, 22. 394, 2. consuetudinarium, non legitimum 59, 18. — juris utriusque statuta 262, 11. — jus beneficiale 49, 10. feodale 143, 16. 144, 3; ff. legalium virorum 2, 2. servile 58, 32. — jus provinci» (landreht) 477, 21. consuetudo regionis 284, 4. terr-e 69, 3. 165, 22. 227, 18. Alamannorum lex 12, 34. — Buchaugiensis monasterii hominum condicio 437, 32. 438, 15. 442, 33. — Lovaniensis oppidi jus 458, 18. — Argentinensis civitatis consuetudo 284, 4. 417, 10. judicium 471, 17. jura et consuetudines 387, 12. 482, 11. jus publicum 60, 26. jus urbanum 50, 6. mos et justicia 114, 31. usus et consuetudines 124, 7. 138, 2. 384, 22. 385, 13. statuta 477, 21. — ecclesiarum homines jure alieno gaudentes 478, 20. vgl. Stiftsclerus. juris ordo 352, 34. fulcimentum 214, 13. Rechtsverweigerung 330, 8. Reichsgut 231, 3. unveräußerlich 106, 6. Reichstreue Vorbehalten 175, 30. nicht Vorbehalten 114, 19. 235, 32. Reisen 131, 35. mare transfretare 200, 11. transfretandi iter arripere als Buße 259, 38. Jherosolimorum profectio 81, 10. vgl. votum. — in procinctu itineris existens querimonia non impeditur 469, 9. Reliquien 75, 9. 226, 7. Translation 12, 3. 42, 14; ff. 69, 30. repetio 15, 6. Residenzpflicht der canonici 227, 38. 245, 4. der Bürger zur Kriegszeit 481, 1; ff. restaurum Ersatz 201, 20. 248, 36. 249, 2. responsalis 270, 16. restitutionis in integrum beneficium 321, 5. 326, 18. 346, 14. 399, 4. 407, 24. 431, 9. 450, 2. 452, 7. 455, 11. 457, 35. revestire 12, 27; 33. salica terra 21, 1. 33, 7. 45, 6. sanctse terrae subsidium 147, 17. 259, 38. sanctiones legitim» 241, 5. 259, 10. 281, 21. Schenkung donatio legalis legitima 20, 25. 150, 13. 214, 11. donationis lex irrefragabilis 84, 30. 8. auf Widerruf 132, 1; ff. 294, 23; ff. 8. mit Vorbehalt des Rückkaufs 16, 15. 8. vor Reisen 81, 10. 131, 35. donatio propter nuptias 214, 5; 18. 407, 14; 19. vgl. dos. Investitur. Schiedsrichter compromittere in arbitros 187, 35. 191, 6. 214, 13. 248, 11. 300, 16. 336, 19. 337, 10. 444, 8. vgl. 149, 14. 288, 38. streit scheiden nach minnen, nach rehte oder nach warheite 377, 11. vgl. Sülme. Schupfe scupha 480, 14. scriptores et alii negotiatores honest! clerici in minoribus ordinibus constituti 279, 16. scutella Schüssel 52, 21. 473, 5. secretarius Intimus 359, 16. senior alicujus 30, 1. 39, 37. sequestrare 7, 36. 8, 32. Siegel sigillum generale prepositi 92, 30. S. der Stadt Straßb. zuerst 115, 12. Besiegelung erforderlich 440, 40. 441, 27. 442, 7. 443, 28. simila Weißbrod 52, 20. sindicus aut procurator 344, 4. synodi concilia diocesis 8, 40. 42, 20. 79, 12; 15. 102, 22. 115, 21; 27. 314, 19. 439, 33. 440, 40. 441, 4. statuta synodi episcopalis 258, 20. 278, 32. 374, 25. vgl. Eid. — provincise 357, 19. concilium generale 264, 15. 265, 18. 266, 6; ff. statuta constitutiones conc. gen. 68, 17. 147, 15. 279, 9. 283, 12. vgl. Ladung, socius, Knappe? 191, 22. sors Capital 237, 19. spint Spund 480, 10. städtische Bevölkerung burgenses im Gegensatz zu cives 120, 10. indigente, cives im Gegensatz zu extranei, ingredientes 467, 3; 24. Verlust des Bürgerrechts 481, 3. vgl. Ausweisung, städtischer Grundbesitz soll nicht an potentes seu spirituales seu seoulares, nicht an ecclesise kommen 206, 31. 228, 30. Zustimmung des Raths bei Veräußerung von s. G. an Kirchen 221, 31. 309, 1. census fundi an den Stadtherrn 150, 21. domus in potestate vicesculteti 363, 8. Almende s. Straßb. Loc. vgl. auch libera bona. Stände comparitas wol Genossenschaft 54, 2. 56, 17. 58, 38. 60, 3. — clientes im Gegensatz zu mancipia 50, 29; 32. — equester ordo 20, 39. — illustris vel superillustris 221, 2. 238, 37. 249, 26. ab utroque parente 177, 18. — inge- nua condicio 46, 15. — über et absolutus homo 114, 18; 20. liberi populi (freie Leute ?) 43, 42. — liberalis 1, 14. 2, 1; ff. — meliores 20, 40. 50, 30. — militaris 48, 36. 151, 8. — nobilitas non infima 45, 30. — optimales 1, 11. — pedester ordo 20, 39. — primates primores 50, 4. 74, 20. — vgl. familia. pro- vincia. städtische Bevölkerung, statuta sazunge Befugniß St. zu machen 351, 28. 355, 23. 367, 36. 395, 19. statutorum custodes 480, 32; ff. — vgl. Recht. Sterbfall casus hominum morientium 473, 30. vgl. Besthaupt. Steuer angaria bete collecta exactio perangaria petitio precaria superimpositio tallia ungelt 114, 26; 29. 135, 35. 328, 2. 355, 25; ff. gewön- liche bete 409, 8. 459, 7. Freiheit von S. u. Dienst 119, 29. 146, 14. 186, 29. 193, 7. 203, 14. 210, 31. 216, 9. 248, 15. 257, 27. 280, 3. 385, 1; ff. 409, 5; ff. vgl. Abgaben, libera bona. Stiftsclerus Reception 7, 23; ff. 197, 1. 242, 19. 244, 24. 245, 25. 250, 13. 258, 41. 259, 2. 262, 26. 287, 6. 289, 31. 421, 35. in fraternitatis plenfe con- sortium recipi 294, 36. adliche Geburt gefordert 177, 17. eidliches Versprechen vor der Reception 263, 7. 287, 32. 325, 2. 329, 36. Nitgliedschaft in mehreren Stiftern 255, 17. 262, 26. 287, 15. Zahl der Nitglieder eines Stifts 20, 21. 24, 3. 94, 13. 227, 16. 287, 27. 421, 35. fratres präsentes 150, 16; ff. 153, 31. 169, 11. 255, 20. fratres infirmi et minuti 255, 19. vgl. 52, 25. — Theilnahme am Gottesdienst 287, 21. vgl. Gottesdienst. — vita communis 74, 29. — Verzicht auf Privateigenthum 279, 30. — apostatse vagantes 416, 20. — Strafversetzung 178, 16. 308, 2. — vgl. litterati. Residenzpflicht. Studium, canonicus, cujus est hebdomada 161, 8. lieb- domadarii 81, 25. 88, 31. 161, 11. 169, 12; 16. 198, 20. — prebendarii (non canonici) 584 Stiftsclerus — wette s. Honau u. Straßb. Münst., s. Petr. jun. u. St. Thomas. — regelarius 324, 34. Einkünfte : mänzalkorn mansurnalis annona 132, 4. 191, 10. 205, 12. 268, 24. piscales denarii 130, 18. 150, 17. quadragesimales denarii 255, 9. wegecorn 108, 14. — com- munitas, communis usus fratrum 172, 26. 245, 2. 255, 31. 306, 28. 311, 24. 324, 14. — cuneus capituli 205, 12. — mortuis nihil datur 208, 35. — prebendse 7, 2. 8, 32. 42, 27. 64, 31. 116, 15; ff. 227, 7. 293, 27. 374, 21. mortuorum prebendse 255, 21. annus gratise 172, 34. Conversen 159, 30. 164, 39. 218, 36. 247, 20. 303, 27. — officinse claustri 116, 33. 267, 33. 455, 25. — Vermögensverwaltung dem Stift entzogen 128, 33. 449, 23. — prepositura, scholarum dignitas in manu episcopi 100, 31. 449, 28. 450, 10. Recht u. Gewohnheit geistlicher Corporationen : s. Damiani ordinis 291, 33. 345, 32. mino- rum ordinis 309, 15. 322, 37. Argentinensis ecclesise 177, 16. 262, 36. 302, 34. 304, 10; 28. 311, 30. Rangordnung der Stifter 42, 25. 427, 18. stillicidium 252, 18. stipulatio promittere per s. 139, 27. 144, 16. 309, 21. 321, 12. 350, 2; 8. 362, 33. 458, 2. stipulatione subnixa 10, 4. 13, 32. 15, 7; 28. 16, 22. 17, 32. 20, 25. 30, 19. 31, 13. 39, 6. Studium in s. commorantes canonici 254, 32. 255, 8. subastatio 309, 7. Sühne Commission zur Entscheidung über Bruch derselben küser 409, 21; ff. nr. 551; ff. supradicere, vor Gericht? 2, 12; 14. tabernarii Schenkwirthe Vermiethung an t. ausgeschlossen 445, 10. testamentorum executores 342, 23. thecse 69, 25. 474, 30. Tlieilung der Güter zwischen Gatten 284, 4; ff. nach des Vaters Tod zwischen Mutter u. Kinder 394, 1. Bevorzugung einzelner Kinder durch die Eltern bei der T. 484, 2; ff. thesaurisare 135, 1. Theuerung 116, 40. Tradition legitima plenaria traditio 71, 14. 88, 21. 333, 3. manu potestativa 28, 19. 51, 24. per cultellum 12, 25. vgl. festucatio. possessio. Treue fides corporalis 143, 29, 258, 8. T. gelöb- niß dem Eidschwur entgegengesetzt 369, 5; 6. 410, 21. T. dem Stadtherrn geschworen 352, 3. 477, 10. bei Empfang des beneficium geschworen 52, 10. 63, 4. 277, 24. Treuhänder salmanni 100, 40. in manus fidei committere 66, 27. fidelitati et tuitioni tradere 92, 6. suh testimonio fidei suscipere 82, 23. tutor legitimus 346, 18. urvehte securitatem, quae dicitur —, facere cor- porali sacramento 282, 15. usura 342, 20. 415, 37. usurarii 222, 42. 279, 9; ff. usus fructus 214, 23. 445, 6. 447, 11. 457, 24. usus fructuarius 13, 8. 30, 6. 31, 8. usufruc- tuarius conductor im Gegensatz zu possessor hereditarius 101, 34. veredalis echt 42, 12. Verjährung s. prescriptio. Verwandte abnepos 11, 39. — affinitas consanguinitatis 40, 1. sanguinis 85, 5. — linea consanguinitatis 246, 19. sanguinis 92, 7. linea pro- ximiores 259, 35. — nepos in secundo gradu, in secunda linea consanguinitatis ex parte patris alicui attinens 437, 30. 438, 12. 442, 30. 443, 10. — parentela 40, 1. 480, 21. — posteritas usque in quartam generationem 258, 40. — propinquitas 52, 8. — V. dürfen nicht zugleich im Stadtrath sein 477, 17; 18. V. des Schenkenden Vögte des geschenkten Gutes 31, 10. 32, 8. V. (mage) im Bündniß ausgenommen 377, 9; ff. vgl. consensus. Haftbarkeit. Viehzucht vaccse porci berbices 9, 32; 33. fris- gingi maturi 33, 11. ovini 32, 10. porcini 25, 39. 32, 11. 38, 34. claustrales porcini 139, 28. 1 frisg. kostet 30 denar. 52, 19. Schweinezucht i. d. Stadt 473, 6; ff. 479, 24. Viehseuche 474, 10. villa, = urbs ? 454, 30. villicatio 2, 20. vindicare evindicare 10, 3. 13, 31. 16, 20. 17, 31. 30, 18. 31, 13. Vogtei s. advocatus. Vorkaufsrecht 206, 32. 219, 7. 297, 23; ff. 349, 7. 451, 19. 460, 4. Festsetzung des Preises durch Sachverständigencommission 228, 26. vorherige Festsetzung des Preises 272, 14. vota redimuntur Ierosolymitano excepto 342, 24. Waffentragen u. —gebrauch beschränkt 478, 28; ff. 479, 15. 480, 11. 483, 7 ; ff. W. aus der Stadt führen verboten 352, 27. 356, 17. 481, 2. warandia 172, 14. 202, 33. 205, 28. 212, 10. 241, 4. 268, 37. 286, 11. 308, 24. 317, 12. 323, 11. 332, 8. 333, 6. 346, 20. 431, 5. w. quoad universitatem 452, 2. 454, 11. w. perfecta 458, 31. vgl. Gewährschaft. Weg Wasser Weide vias aquas pascua interdicere verboten 76, 35. 138, 35. Weggerechtigkeit 86, 4; 32. 309, 17. 321, 29. 322, 31. 455, 2. Wein vinum melius 210, 17. non novum, sed vetus 44, 29. probatum 78, 15. rubeum bonum 130, 33. gewürzter Wein claretum 307, 10. wine abelesen und vftren swar er wil jedermann erlaubt 383, 16. Weinverkauf 470, 21. 471, 1. 480, 12; ff. 483, 31. bannus vini ungelt von dem wine 59, 9. 273, 11. 274, 2. 275, 3. 355, 25. 470, 36. vinearum magister 164, 40. vinearum custodia 181, 27. Wergeid 16, 16. 43, 40. wette emendatio 478, 21; ff. e. trium virorum 478, 25. xenium — Zunftrechte r.85 xenium = beneficium 12, 28. zaphinamet spinas officium 256, 28. 806, 88. 807, 12. Zehnten 64, 18. 78, 32. 102, 22. 124, 30. 210, 10. 211, 17. 264, 14. decimee prsediales — personales 148, 17. 279, 37. de nutrimentis anima- lium 159, 34. 189, 22. 241, 22. Zehntenfreiheit 222, 24. 265, 13. Erlaß des Z. 130, 25. 280, 31. Zeugen im Gericht 189, 25. attestatio 105, 26- 108, 35. 196, 6. juramentum 129, 21. jurati veritatis concii 148, 29. festes jurati 200, 3. 442, 28; 32. t. legitimi 170, 1. t. omni excep- tione majores 124, 38. testium numerus legitimus 11, 25. testium introductio contempta 479, 13. cartas coram testibus fix-mare 12, 7. t. ad hoc vocati 270, 26. vgl. Beweis, festu- catio. Zoll 470, 17; ff. pensio forensis 73, 2. thelo- neum in nundinis 170, 12. Rheinzoll 53, 2. was weniger als 5 sol. werth, zollfrei 473, 3. Befreiung vom Z. 10, 14. 19, 27. 26, 15. 29, 23. 31, 20. 35, 3. 37, 17. 158, 6. Zunftrechte der Bäcker (jus quod dicitur einung) 417, 3. der Schiffer 479, 35. 14 m j 'SC Wi ! t \*r» * MM >vx'- >>K &^5*v ' •• : ‘Ö. "‘Sfr Lt«Ä>..‘ $öSSfc -.V-s-'X^' '*vS?v* 2W* |»%< r X‘v*v- V v * * *‘v Vv^-V* V - :*&• XtV L^'o.t..--iN's^e-«*, wsjcJwV' ■ •»X;#*; ^4LSMW MALM' >y>& 5 <£> 3 & >jvA WWW >x.v, Xx>-§E - >7 Ä^'Kov; »•-rfffi»:'*: MöW§ -• > ^*xX v^V’ ,< ^' 'VV© ‘< v ^?V. ,W> : "x.^ y v>i ^> 4 ää’ rÄ-^-S >**/* v^f>., :tC'* vt 9 ■i^-vHr! 1 v .’* V BLB Karlsruhe 45 93161 1 031 3 -v j ÄME eSsps WM ?S|§g •SÄr: «S -'*%■’