FE EL E N Deo DS DS©© BR SS gg a) A va a B Eine Idylle MW des Schwarzwaldes alemannischer Mandant. Nebst einem kleinen Anhang. Heidelberg Neue Akad. Buchhandlung von KArı GrRoos. EEE DAAD SS SSDeS GOSOESIN> Einesbdyl Le in des Schwarzwaldes alemannischer Mundart, einem kleinen Anhang. Neue Akademische Buchhandlung von Karl Groos, 1831 Lande E03’S LM 1««_—_—'honi schoau. gsiohk uf mim Weg‘, Schafhuse, de Rhifaal, No viel anderi Gegnete, Städt un präächtigi Sachchen. Abber uf ebbis freubt mi’s no meh:’S isch nit Basel, nit Friüiburg; Un je näheri kumm, um. so grösser wurd au ’sVerlange. Tez schoau gangi voaw?) Wehr.?) Schior kaani’s fast nimmi verwaarte, Bissi d’Höchi erroacht hon.. Doch endli stand ich un: endli Z’obberst dobben un guck, wo 3) Schopfen im Thal isch ün%) Huse. Abber wio“honi' mi: g’Hirt}’S isch nionert koa Schopfe, koa Huse„Huse wohl nit,“ seit druf mi Gfährte, „doch doa isch der Hebel Selder, un doa der alt Statthalter voau Schopfen uf’s wennigst. 1) Ein Dörfchen. 2) Fast. 3) Ein-Städichen an der Wiese, eine‘ Stunde von Wehr. 4) Hebels Geburts-Dorf, eine Stunde“ von Schopf heim, Nimmen un. lies!“ Un ich nimmen un lies. So geimmior äls gmächli, 1) Lossen au mengmaol still, eb nionert der Fridli meh pfüfet. Abber uf oammaol höri’s wischperle hinter de Hecke. „Bisch du’s odder bisch’s nit 2“ So sagi:.„Wer 2) gügglet doa verri Hinter de buschige Widde mit bläube, fründlichen Auge? Guck nu, des 3) moasterlos Dingli verschlupft mior_voau Heckli zuo Heckli! Abber’s ischt oas, maast machche, was witt, di 4) Batscheli gimmior! Grüofs di Gott, i kenn di joa wohl, du herzigi Wiese! Kumm nu, un sperr di nit lang, dao häsch du€ 5) Schmüzli, un-no 0as. „Schior honi gmonnt, mi Peter seist selber, sus wäri vertloffe ‚“° Seit mior mi Meideli druf; hangst mior(s puzt’s Müli)„,koan Bart a.“ Abber ich sagem:.„ Jez laofs di’s nit greube. Nit us der Famili Ist es.doch gange, der© Wald un’s 7) Briisgi sın Gschwistrig. voau. jeher. 1) Horchen, 2) Hervorschauen. 3) Boshaft. 4) Händchen. 5) Küfschen, 6) Schwarzwald. 7) Breisgau, A EEE a Mi Bi n Tao, un ‚es schiint mior, di 1) Bäsli in Kehl hät däzuo di no wäldrisch Glehrt; dafs mit mior du schwäzst, wio’s?) d’Kinzig sus nu mit mior gewoahnt ist. Dior z’Liob hon.i.dei Weg. au gmachcht, un’s isch. si.der 3) werth gsi; Bist;jao. so. suber 7’un schein, as wio mior der Hebel verzällt hät. Du nu verzäll mior au voaun ihm, voau dim Peterli. monni.““ Fründlicher seit’s:„Guck, vielmoal hon gmonnt ich, i 4) häbben, wio ebben. Abber 5) wägger umsus un vergebbli isch’s Monnen und Suoche. Maani nu sioli, woni will, mi Peterli findi halt nit meh— Nitmeh z’Schopfen, un‘ nitmeh ‚z’Huse! Dao na kasch jez mit mior. Widder gibbi. dior’sGloat nao zruck voau Huse bis Lörrach.“ „Glih isch mior“, sagi,„des räächt. Nao kasch mior_ebben au zeigen Älles voau’s Hebbel’s Hoameth. Doch jez verzäll, bis mior©) selt sin.“ 1) Zu der Wiese, des Breisgaus Tochter, ist“des Schwarzwald’s Tochter, die Kinzig, Bäschen. 2) Nicht fern, wo die Kinzig, die bei Kehl in’den Rhein fällt, auf dem Schwarzwald entspringt, wird diese Mundart gesprochen. 3) Der(Mühe). werth. 4) Ich. habe ihn, gleichsam als mein ‚eigen. 5) Leider, 6) Dort. „Schein isch“, fangt d’ Wiese druf a,„der Afang, trurig der Usgaug. Freudigi£ Tag/ honi /glebbt mit ihm bis zuom loadigen Abschied. Oi wö6afs no) so“ wohl, wio nor gnärrlet hei doa uf der Wiese, Gfangen; verschlupft, 1) pfuballt, 2 un; gstellt im 2) Haas äls es Nestli— Ich‘kom 3) äbber ihm gmacheht, un er hät 4%) d’ Bömli selt glese. Woafs, wio der Haas ihm€ Bräzlete braocht hät und ‚schäckige Eier Incıhe sammete Käppli mit suberem Balg und mit 5) Gold- Glitz. Woafs, wio netU’s ihm isch gstande. Doch netter isch’s gsi, wenn©) selt enne Rab er isch ku ussem: 7) Holz(noch findscht in de Böme sin%$) Namme), D’Kappe vool /Erbbeer, mior ‚drüuf /e vool vool”?) Stöckli in 10) Nestel.) 1) Mit dem Ball gespielt. 2) Der Haas kommt in der Nacht vor dem Ostertag, um den Kindern Eier einzulegen, wozu wo mög‚lich aus jungem Grün yom Felde ein Nest gemacht wird, sonst aus Heu. 3) Vom Schnee entblöfster Plaiz auf einem mit Schnee bedeckten Felde, 4) Ein bäumleinartiges Kraut, früh aufgrünend, 5) Goldfarbiges‘ Geflitter. 6) Dort drüben“ auf jener Seite. 7) Vom Zusammenlesen abgehenden Holzes im Wald. 8) Mit‘ dem Messer indie Rinde eingehäuen: 9) Zum Sträufschen, 10) Bändel über der Brust, den Rock zusammen zu halten. Ge A ft höß U mit jetter enne A in 0); ol’) Zuo mior:na ist er gsessen, un ich:hon. Wasser idruf nahbi Gschütt;- bis’ sio suber voau /TMhiorli sin gsin, appetitli zuom Esse. Woafßs, wiomior sus!)ällbot hei Zweischge gschütlet um Aepfel— uflem-Bom, un hät graschplet, un ich ufglesen ins 2) Fürtuoch. Aw-wehn hints an!de Böme meh gsin ist„als isige Schneeduft, Nints sus im Thal, uffem/ Berg; un Weg un Steg sin 3) verwaiht gsi; Honi‘ doch ihm mittem Bessen© 4) Schliifere gmachcht, un tagtägli Heimmior’s:probiort;, ‚wer’s. am gschwindeste künn, ‚koas\umni es ander, Abber emaol— hm i*sag’s jez; hät. älles verdirbt ’s Christkindli— Gott verzeimmior’s!” e. Spruchbuoch hät ‚es dim eit. 5) Hassetag ist cs worren— älloa honi. d’Bömli schoau glese; Zittigt hei(d’Erbbeer, ‚d’Bieren un d’Aepfel mit rothlechte Backen— Abber älloa, un koan Peter ist'ku,; honi gschüttlet un ufgsuocht. Raoth ‚emaol,; wo"ist ı€ si? Du woast’s nit, i will dior’s nu sage: 4) Allemal, wann sich Gelegenheit bot, 2) Schurz. 3) Verweht mit Schnee. 4) Eisbahn. 5) Osterlag. 8 In der Schuol,” un hät Sprüchli drin glehrt, un Lioder im Gsangbuoch; Glesen au-in der Histori. Un ist er jez mengmaol no ruskun, Ist es mi-Peterli /nitmeh gsi. Ganz anderi Redde Hät er im’ Mul ghät,-im Herze für mich viel z’'hohi Gidanke Bald hät er mior voau der Ruth verzällt: Mach’s, Schwesterli, au so! Bald uf si%elber voau Josseph; wio Tröm er hät düttet un usgleit, Nit sich versündigt an Gottz- un‘ Raotlı. ist bi Pharo drum worre. Sündigen au willi nit, hät er gseit, un was kunnt, willi gucke, ’S isch ja der Sammuel z’erst au nit fürnemm gsin, abber glehrig. Lehre—- sell ist mi Freud... Un hönn.i koa Hanna zuor Muotter? Ghüotet, wio ich, hät der David;“un weis’ der Salomo worre. Betti’s nit z’Morgen un z’Aobben 2? Un hoassı au nit grad Johannes, Hoassi uf’s wennigst do Johann un Peter, fast hiossig’s jao Petrus. & So hät er gseit, un wio mior emaol au so schwäze, so füohrt er w Mich un no anderi nuf zuo sim Hüsli. Sichst du sell 1) Gängli In Hinten am Eck? Au no zwo Hushaltinge sin in den andre.— 1) Was in Städten«Altan,” EN es MIETE 9 Uf des nuf- ist. er; gstande, hät preddiget au Wwio en Räächte, Jao, un es. fällt, mior_ no ji, voau was? i,will dior’s verzälle. Grad hät im alte- Vogt mer si, Anemeili.vergrabe; Cumfermantin isch’s gsi,’s isch um’s oazig e.grofs grofs Load gschioh. elles isch mit der-Liich un in d’Kilchen, au ich un der ‚Peter. Beidi heimmior drinn ghört sellmaol, wio erbauli un tröstli In der Preddig der Pfarrer hät gseit:„Nicht wird sie verwesen, Schlaft auch die Todte im Grab. ‚Der Heiland erweckt. sie. Zum Himmel Tragen die Engel den; Engel. Dort ‚werdet ihr wieder ihn finden.“ Schei hät’s de Peter wohl dunkt. Gern hät er’s au glaubt; nu wio’s zuogoht, Mööcht er no wissen, un’s woals es nit var voau sini Camrade. Des ist der Alafs gsi, dafs jez er uf de Gang nuf ist gstanden, Un hät den andere ‚gseit mit. Vers ussem Spruchun. em Gsangbuoch, wohl glaubig, mer stand emaol uf, doch künnt mer’s probiore. ’S soll emaol jeder für sich e Paar 1) Pfiifholdere fange, 1) Schmeiterlinge. 10 Todt ine Büchsli sio thuo, wio im 1) Todtebom sio vergrabe, Aacht druf gein, un es Grab ufthoa noa drei Tägen, un gucke: D’Himmelfahrt wohl naö hei sio au ghalte, sin nit sio im Grab meh. Sin sio no drin; nao kamer’s voaun üs ufs wennigist anderst Wünschen un hoffen. Ässo hät- der‘ Peter voau höheri Sachche Älliwil gschwäzt um verzällt un emengmaol voaum 2) Trippel rab preddigt. Gern honi'n ghört, un Hiober ihn ghat, as d’Buoben un d’Meidli Alli in Husen un Schopfen und dert voau Farnau bis Lörrach. Abber bald ist er älliwil“ wenn’ger un /wenn’ger bi mior gsi. Furt ist er—- raothste‘wona?— ge Basel mit Büochren im Arem, Doch ist er mengmadl no’kun, un hon gfraogt ich, Peter, was häsch mior? 3)„Läckerli“ hät er mior gseit. Un was sus?„Ha, au dri’ no des— Schmüzli!“ Abber emaol, üffem Buckel ‚es 4) Ränzli, kunnt er, un singt er: 1) Sarg. 2) Was oben bei Hebels-Haus« Gängli.” 3) Basler Lebküchlein. 4)«Einer mit einem Ränzchen” ist Volksname für «Student.? EEE ger mit / 14) yS ist en härte Schlufs.“ Jao wägger; en härfen isch’s schoade! Gischluchzet heimmior: un gschraue so lang‘; bis er gseit hät: Jez muossi! Lebb wohl; Wiesen, un denk au an mich; au an dich willi denke.“ „Ei, du kast wio.en Docter jao schwäzen;, un wio wenn gstudiort hättsch! Sag‘ mior: Wo häsch’s ässo glehrt 2“ antworti mim Meidli verwundert. „Vieli schoau‘ seit es;;„Wio du, mit so Ränzli sin kummen, un hei si Biior erkundigt: nao ihm, ganz bini’sVerzälle so gewoahnet. Abber ‚au mengmaol honi so widder gschrauen un gschluchzet.“ SHättigst des gar nit brucht:- Nit so hinderli ist es: ihm gange,“ ? Des’entge ich ihm druf:“;, Nit’wio mengenr, wo in der Welt rum Kripplet as Hambberksburst;;“bis er kunnt‘ verlumpt un verzottlet; Nit wiome“ mengen au, WO inne sig Bett d’Beresina Gleit hät ,’odder en Pfaff‘ hät’ in Spanninge. grusig 2)& Ge ) gmaprixelt. 1) Es ist ein harter Schlufs, Weil ich jetzt scheiden mufs’'ete. ist das bekannte Volkslied mit der herzergreifendsten: Melodie. 2) Mit Vergnügen ermordet. w KAM De 42 „Menge, 1) wohlreddli“, seit’s,”„honi nit meh gsioh, doch de Peter Oammaol aufs wennigist. noch, dri Jachr nao’m vorigen, Abschied. Unte selt hinte de. Bergen ‚im Thal isch Lörrach. Dao hät er Kinderlehr‘ jez äls ghalten.. I bin au’e Wiili no zuonem. Mengmaol honin' au ghört de‘ Mure voaum Röttlemer Schlöfsli Preddige, mengmaol au ‚ist er vertioft in Gidanke dert gstande, Odder hät gsuocht im Wald an bikannte Böme sin Namme, Woner.äls. Holz hät ghollt im?) zwilchene 3) Schäubli und Hösli. Un— wer hätt’s emaol denkt!— jez hät Jung un Alt vorrem d’Kappe Glupft,„Gott grüofs üch,, Herr Vikari“, gseit, un ihm nao gsioh. Abber emmaol simmior. zuonem in‘ d’Kilchen, un 3 d’Abschied’s Preddig Hät er schoau thoaun, un isch furt— wona? Sell kani- nit sage. Dior jez honi verzällt, woas i woals,- du sag mior dägegge, Woner jez na ist, un wo’s erstmaol, un was er selt thoau hät.“ 4) Was du sagiest,, ist.«wohlredlich”,-d; h.«du redest wahr.” 2) Aus Zwillich(d. h. grobleinenem Tuche) gemacht, 3) Wamms, Kittel. EI AThoau? S ‚at verraocthen. Im Hebel furt wio dähoa no,“ So_ antwort ich der Wiese,„nao höhere Sachche sin Si*) Guck, du häsch dao’s Thal trunken un b’ständ Grösser hbisch worren un Wasser des Lehl höpft, schoau in Basel, in Erlange naodem. Ufferzögge hät dich des Thal dao, die Noblicht Hoameth, därf si nit schämmen dior, bist€ ıtheni Do Aelles— i schwäz dior nit z’Liob un nit zLoad— was de Meidli wohl astoh Aelles häsch glehrt ufs Best, was bi dirlei Lütte de Bruch ist. Ahber‘ di Peter ist ku zuo ande Hät er selt rt, wo nöthig sin g810 zuUo sim hohe Bistrehbe. Du häsch d’%) Haub’ in de Hän e Wildnifs zuo Aeckeren umgschaff her dagegge hät er sin Kopf dur Lehren un Fliifs’ gmachcht. ı) Sein Sinn ist(gerichtet) gewesen nach etc. Feldgeschirr zum Hac 1A: ı) Schaare verschlenkt ‚häsch du ur mengmaol 2). gwendet un 3) gschöchlet, ZAMLMNLE= Erst. wenn. es-düor. isch. gsi,’s, Heu:%) gschlaggen, un ni thoau. Abber di. Peter- hät-in sim Inn’re voau Moaninge Schaaren Ussenandere 5-gleit-an_ d’Sunn der Vernuft,- un 810 nao erst, Wenn sio dao prüoft sin gsin un 6) breecht, für giltigi agnoau. Pu-häsch-zitigi Fruucht glehrt, mit; der Sichele schniide,, Gärbe drus: machen, un hoam.. sie fücohren, un dreschen un putze. Derwil ‚hät-er. in-de Büochere griifeti Wachrete glese, Gsammlet;, de Kern draus, gsuocht, ‚un /’s, Best dävoau für si ufghebbt. Abber bim ‚Erne wurst du ‚un ‚bim-Heuben un sustige. Feldgschäft Mengmaol. au gsunge hoau mit. den- andere Meidli un Buobe?* ‚„Jao„ des nit wennig“, so seit druf d’Wiesenz „es isch jao schoau vorher, Eb der Peter isch furt, ihm un mior ninnt übber des gange. 1) Reihen gemähten Grases dünn zerstreuen zum Durren. 2) Halbdürres Gras umkehren, 3) Kleine, Häufchen aus noch ‚nicht ganz. dürrem Gras machen, damit der Nachtthau es nicht ganz durchnetze. 4) Zusammengerecht mit dem Rechen. 5) Gelegt. Berichtigt, a Glih wenn der Früchling isch ku, sin ‚wior mit. Liodli dägegge. Simmior- bald ‚druf usgfahren ,>un ‚hät’s Gschell dehnt an de Herde Rab-voau- de. Bergen ins Thal;"so hät user Stimm. un hei d’Glocke Zämme dehnt, ‚bis. mer i isch gfahren im, Spaotling es leztmaol. Abber- im. Winter. ‚au. noch. an mengem Aobbe bi Liochtgäng Heimmior. de: grössere Meidli un; Buobe ‚singe schoau: gholfen, Odder ‚uf’s. wennigist glosset, dafs: küftig. au wior’s künnte, Wemmior erwahse..seie.:.., Doch, ich: hon’s_ nao loader; älloa nu Müosse, sit er isch. furt: mit, sim, trurigen A schieds-Liodli. ‘ ag mior:;Hät er nit au mengmaol no, gsunge ’S wär Schad für si Stimm gsi.“ „Schad ‚jao wärig’s drum, gsi“; antworti: „Doch nit vergesse Hät-er si. guldigi. Zit, sini Kinder.- Jaohr in der Hoameth, Unverlösehli hei dio ihm e. Bildnifs graben in’s Herz. ni. Dich vor ällem hät er niomaole vergessen, un wenn jez Nimmi au er nu mit dior, hät singe. künne, hein andri.— Grossi Moaster! daodrübber ihn unterreechtet in Büochren, Abber. wio hättig er Husen,. un Schopfen. un d’Löracher- Matte, 16 ’S Röttlemer‘ Schlöfsli;, de’ Belchen un Blaube vergessen au künne% Git’ es scheineri Gegnet, so wit"as der Himmel nu blaub ist? Git es e scheiner Meidli? Koa Wunder drum hät vor älle Dich so bsungen, un d’Straofs.näo Candere, d’Gschiicht voaum Carfunkel...“ „Dio? Oi woafs no sowohl“, fällt d’Wiese mio0r i,„Wo sio’s erstmäol Ghört hät mi Peter un ich! Siehst selt”no in Hüse de Dachfürst Voau si’s‘ Naochber’s Hus? Dert simmior sellemaol z’Liocht gsi.“ „Jao; i sieh’s, doch guck, dao’ isch Schopfe schoau, sagi mim Meidli. Wit nit e wengli mit in den Engel? T zahl dior e Schöppli.“ „Noa, sell kani jez nit“, so seit es: Du siehst, /es pressiort mior, Zwoamaol liossi mi sus nit hoassen, absunders in Engel!“ ;„Gelt, wemmer dao grad tanztig, un ich ‚en andere wärig? Abber nao dem nu pressiort dior’s.’S isch früili en andere Kerli. Wur nu roth,’s isch mior räächt; nao wurst ebben at no um so scheiner. Vorher‘ honni e Knoschp nu gsioh, ufgschossen € Ros jez. Jao, un es isch mior, as wenn si, Was schein isch rings in der Gegnet Gspioglet hättig in dior. Grassiide grüon isch di Nestel. Strüs häsch du drin—Zwi0 sio. schmeck hundertfältige Färbe. Ai, al; al, wio SO viel 1) Mattengesli! Hei dior dio d’Uschuld Müossen im Herze verwahre:, wil d’?) Himmels Schlüsseli nebbe Dra so passe, wio bald sio hei ufthoa künne de Himmel? 3) Ritzroth wurst, du mi Gelt. ich woafs dini hoamliche Gschiichte? Büri witt- werren im Rhithal:.’S isch doch. en irdische: Himmel. Abber de räächte hein.im_ Hebel anderi ufthoau, Woner hät gfunden in ewig uverwelkliche Gäärte, Wio- koan- d’Pfarreri. hät. um selber nit d’Fraw 4) Spiziäli! Monn; dao hät er drus anderi Himmels- Schlüsseli. glese! Himmlischi Engel hein ihm zuo dem 5) Strüsli, wo dunem häsch mitgei Dio noch bunden in Kranz. E hohi, präächtigt Jungfer 1) Engelein‘ der Mätte, d. h. Schlüsselblümchen; primula officinalis. 2) Vergifsmeinnicht, myosotis palustris. 3) Feuerroth. 4) Special’s-(Dekan’s, Superintendenten-) Frau, 5) Das Mädchen gibt dem Geliebten auf die Wanderschaft ein Sträufschen mit. 9 S ud 48 Hät’ er jez übberku; wio nit’s Vogt’s Suh selber in Hause! Noa, nit so fürnemm findst due Künnigs-Doochter uf Erde! Dobben im Hinimel isch‘ io dähoäm.‘ Voau funklige Sterne Treit sio.6n Kranz, un e Kload; 86 blaub, wio d’Hoameth im Summer. wi6 der 1!) Himmelring, umgürtet’s€ färbier Bändel. Schei, x Drübber verbroatet en Schi, W himmelisch Atlitz. ’Auge sin Süunne- Strahlen, un Moörgegwülchli sin d’Locke. Früolings- Bluost ist ihr Mul: D’Stimm dehnt perfect wione?) Wald- Trauf. Aneme ‚rossige Band deckt A’Brust ihr 6 Kkohlschwarz Holzkrüz. 3) Kääb in der Linke treit sio€ Buoch—’8 isch d’Bibbel, ihr Brutschatz. Ahbber dio Räächt hät sio gei im Hebel, si Gfährti dur’s Lebbe. Theologie ist‘ ihr Namme; der Namme vöau’s Hebels Gemahli. Monn, an ihrer Hand hät er viel anderi Sachchen Usgführt; Wiesen, ‚as du ‚an-der Hand ‚voau dim fürnemme Ehherr! ijo7der Modü, ihr 1) Regenbogen. 2) Rand. des Waldes, gewöhnlich sehr..von Vögelgesang belebt. 3) Fest. Muh War IN 19 Du häöst,’s isch wachr,€ grofs grofs Hofguot mit ihm ermannet. 8 grössist ist’s rings in der Gegnet, es goht voau Basel bis Holland.. Doch der Hebel, der hät no e wit wit grössers erwiibet. Abber nu sin es nit Aecker, nit Waldingen un au nit Wiesfeld, Noa,e ganz anders Feld ist’s. Es goht so wit, as nu Mensche Detuken un fücohle! Des älles ist offen ihm gstande zuom Abau. Du häst uf din rum 1) Woaßsen un Kerne pflanzet un Gerste; Doch uf sim hät der Hebel en| re Saome NO üsgsait— Sini kernigi Sprüch— wo uvergäng a Fruucht briugt. Abber"der Mensch lebt nicht vom Brod allein“, du häst gsorget, Dafs er e Glas Marggräfler au hät, Elsässer un Rhiwi. Wit rum machehe dio d’Lüt hell uf un munter un lustig— Z’lustig emengmaol nu. Doch dao hät der Hebel de Husfründ,. Wil€ no lustig ist, as Bruoder- Lustig au rum gschickt, Dafs er d& Lüte ‚verzäll: meng gspässig Stückli un Gschiichtli. Jao, un au no so wohl ist’s vcam wirkli, hät mer en Schoppe 1) Waizen. 20 Rothe vor sı un Brod, wenn er am nämliche Ji Tisch sitzt. Abber wemmer so oammaol um’s ander leer hät»| In un klopfet:;| „Löwirth, gang un lang mior au no oas!“ klopft| De au der Husfründ Gli cam uf. d’Ahslen un seit: Lofs, zehni hät es N schoau gschlagge! Wemmer’s_ nit. höre will, so zupft er 0an gar an N den Ohre, Seit: Du Lump, jez ist’s gnuog!-Hoam trage|{ mani di doch nit, Gang, wil no kast! Druf git er 0am fründli do|/ noch uffem Hoamweg| Aellerlei Räth: Mer ‚soll schaffen. un-husen un’s|] Geld nit verlumpe. Guck, so macht. er am End Ernst, wenn er schoau|| s Gspäfs nu hät Afangs.“ „O, des ist guot“, seit d’Wiese mior drauf: .„ Gnuog laufe no Lumpe FE Rum in der Welt, wenn_au glih der Husfründ| menge schoau zruckhält. D’Burslüt wisse des wohl. Sio hebbe voau siebbe bis sechzeh Älli Jachrgäng uf,. un sio lesen emengmaol am ; Aobben Odder_ am. Sunntig drinn, dio Junge nit wenn’ger as Alte.“ „So?“ Antworti:„Des freubt- mi für 810; ”S hät en dopplete Nutze.& OQammaol jao hei sio e schei Schatz- Kästli schoau an de Kolender, U. Dürfen es sell so nit kaufe, wo drus no der Hebel hät rusgel. Un für es ander au wurd, wenn sio flüssig drinn lese, verhüotet, Dafs sio dio chte Käste nit z’ärg voau Schätzen entblössen, Noa, wenn sio husli sin, dio älliwil vooler nu machche. 'Abber au du hilfst’s fülle. Du schaffst mit dim stämmige Kerli Usseme"schwaarze Grund tiof“rus e glitzerig Gold- Gsand, Wäscht’s no mit vageni Händ, laofst’s schlaa zuo blanke Dubloaune, Doch wäs hein uf der Welt rum dio nit älles schoatu agreecht? Schelmereie, Procefs, Mord, Oadschwur, ew’gi Verdammni[fs. Abber voaum Hebel heimmior e Gold nu em Ghalt un em Glanz nao. Grabe hät ers us der Bibbel— des ist e besseri Fundgruob— Hät Goldbüochli drus gmacht, woafßst’s wohl, sio hoasse„Histori.“ Glückli, wer oas dävoau hät! ist e Wander| hüochli dur’s Lebben, Un hät mer des durwandert, am End au en Pafs iu de Himm Des ist van, wio no nio hät usgstellt z’Schopfen en%) Amma, No koan Gsandte voau Fürste, Vvoau Künnigen odder voau Koaser. 1) Amtmann, Gsandte ‚voaum Himmel nu hät Gott so_z’machen es Räächt gel. Sell ist. der Hebel au gsi! Doch gelt du hättst frili nit dra denkt, Won er. dior voatı den Apostel, voaum Petrus un; voaum Johannes Ällbot so geru hät, verzällt, dafs, au er umesus nit so hoassig, Dafs us dem lottrige Gängli, won er as e Büobli hät preddigt, Wirkli e Kanzel no. wur? Doch älles ist ganz in Erfülling Gangen.. Au nit umesus hät er bettet um Weisheit voaun Obbe. Bray ist er blibbe, drum hät ihm, sio Gott so riichli. verliehe, Dafs mer'n in Carlisruoh. hät gmacht zuom höhste) Prilate. n Schoau der Grofsherzog Carl Friedrich, der Weise, ® as Marggraof 56 Hät ihn gliobt un g’ehrt, wohl so hoh,. wio der Pharo de Joseph— + Nu in goastliche Sachche— der Carl au nao ihm un Ludwig. Nit. Fruuchtkäste ‚für. thüri. Zit hät der Hebel erreechtet, Abber. druf,denkt, dafs im Herzen. un Goast os nit manglig an Nahring, & Nit nu-uf sibbe Jaohr., noa füurt noch uf ewigi Zitte, A Wenn au der Hebel jez glih im Grab nit für neubi meh sorget.“ Gestorben) um‘ Wil} 2): Gröhrlets d’Backe rab- 5 den Auge gen Himm ı furt Ich mach Bobo dafs, im Mens rn» ent Land sin Liol t der, wio nhelk. funk s UM WÄO ’ Hebel’s Meideli bist, un si. Meidli un Bürin im Rhithal, So- au voaun üs a wit bis uf älli küftigl Gschleechter Lebbt imme kindliche Kload din. Peter, min fründliche Singer, Lebbt. imme Fürtigrock din Peter, min herziger Husfründ, Lebbt_ imme sunnige‘ Gwand din Peter; min himmlisch Doch jez thoalt si der Weg. Ich muofs dao d’Canderer Straofs nuf, Du Kleihüoninge zu0,. nu n0 ebbis muossi dior sage:) Kunnst‘ uf-dim Weg ge Speier, ‚so‘ gang au ge Schwetzinge nüh Selt wurst finde si Denkmaol. Doch viel anderi findest noch, Gohst du geh-Carlisruch, un im Land rum, wo du nu na witt— Jedes Herz ist e neubs, un; treit igrabbe sin Namme! Pe Un nao in Oam goht’s zuo, bist du selt, so gang in’s Museum, ag sid solle- dior’s Hebels- Dubackpfüfli_ au Drus hät: er tägli dert graucht. Gott bhüot dich dbber, jez muossi! Lebh wohl Wiesen, un denk au an. mich‘, au an dich willi denke!“ Z Naacht ma Berg un Thal verdunkle, Joater, trüob nit wurd mi Herz: ‚chiint der Moau_un d’Sterne funkle D’Auge blicke himmelwärts. SS wurd mior ganz, as müofst ich‘ wandre unten uf der Welt; ‚en andre hell mior us Wio der best best Vater her; 58 thuot nao dior mior%) ant so kindli,; Wio wenn ich din vage wär. (= o Moau, mich mit dim Arem, mich nuffi uf. din Schoos! alüog mi Brust an wärem; Liofs mi Hand din Hals nit 108. Lang; 1) Es verlangt mich. Gelt, es wur di nit verzurne, Thät- ich dior di guldi jichle voaw der hoatre Stirne ‚ hint’rem Ohr? Haochr ve thätst, um fründli lachche: as Kind, guck nab in d’Naacht emaol, Was selt unte d’Mensche:machche? 1) Muole ufl’me Hufe Kohl. Kohler ı sus dini Brüoder gsi; Abber,- Kind,” dior goht‘ es wohler.— Mi chörst du jez, vage mi! And’ Brüoder häst jez gfunde, Seitigst du, o Moau, zuo mior, schwaarze Luütt selt unte— li sin jez Brüoder dior., Moau, voaunı.Knie rab.thät dior springe, Gäb-_de.neube Brüoder d’Hand: Ali wure mich umrin } Cr re nao mim. Wanderland. Sternli, hät ich ihne.sage, s Fraoge’s. fast nit werth! % ZA ist Süüfzer,:Thräne, Truur un Klage Hei nu d’Hoameth uf.dex..Erd, D’Muotter- stirbt, voaun/ihre Kleine, e schiofst. ne A’Backe: rab; & Mit der Brutt„der /brave, ‚scheine‘,% Grab D’Blätter sprosse;, d’Blätter falle; Uffem Feld lit Fruucht un Schnee, Te ‚ Freude- Lioder schalle, ıcht ist’s,’s klagt. dar ecub si Weh, Sternli, sölli. thät eub duure wifs der Fremdling, spräch er so, Dafs ihr all ihn. tröste wure, er’ wär, wio ihr, so froh Selt; wö’s Naacht nıt wurd; nit V Tag nu bliübt un Früchling furt; Wo koa Muotter stirbt. de Kinder, Wo koa Brutt vergrabe wurd. wio wurig’s‘ dao mir gfalle, hıt ich yoaun 6ub Noa;, ich thätig mit eub:!)'waale Selig rum im Paradies, Lägig une Sammet-?) Wasse Still er ”Chät ich 3) Hampfle Bluome grase; Thoal. in süosser Ruch, Decktig liisli älli zuo. Abber thäte sio' verwachche, Wirfte 810 mior d’Bloame 1200, 'Thät ich anen Ort mich machche, jomert fändig gwifs mich!dao:— Selt, wo präächtig obberöthi Blüoth uf rothe Rosse sch! Maie- Lüftli trinke thäti, Wohlgrüch, süossi- hinmelisch! ch herumwö en. oll. 28 Un was thäti dao entdecken Uff’men Ilge-Rosse- Bett? Müofst still si, wenn ich verschrecke ’S Morge- Sternli druf nit wött. Abber 1!) koz, es thät verwachche, Sähtig fürritzroth mich a! Ich doch thätig Iutt nuj lachche, Tapfer giong-ich näher na. Gschwind gäb ich; 0 herzig Schätzli, Dafs es battschtig, Schmüzli dior. Fänd bald in dim Herz e Plätzli, Du au gäbigst Schmüzli mior. Schmüzli gäbe wior enandre,| Bis as d’Sunn ‚di Muotter, käm.| Furt jez müost ich iilig wandre, Dafs i d’Fluucht nit schimpfli nähm. % Dafs mior z’ bitter wur nit’s Schoade, En Käm ich älli Aobbe her. ® Doch au des thät mior vertloade, Anderst mioch ich’s,’s giong' nit schwer. Ahiolt ich um es bald düttli, D’Muotter gäbig gern ihr Jao:| ”S Morge- Sternli wur’mi- Brüttli,| Wiibli druf enandernao! 4) Potz. AO 2. Mi Liib- Tränkli, \Was trink ich am liobste€ °S wurd Kaffe wohl si, Macht mior ihn mi Schätzli, Schenkt es mior ihn 1. Mi Schätzli hät Äugli, Rings wiifs un inn bru— ’S sin d’Häffli zuom Kaffe, Drus gucket er nu. Mi Schätzli hät Backe, So wiifs, wio!) Burzla— ’S sin d’Schaale zuom Kaffe; ’S hät Rösli au dra. Mi’s Schätzli’s roth Müli Hät Zeili schneewiifs— ’S ist’s Gschiorli mit Zucker, Min Kaffe wurd süofs. Mi Schatz hät am?) Kübbel E Löchli ganz klei— °S ist’s Löffli zuom Kaffe. Wär’s silbri so schei® Mi Schatz hät e Stirne, Wio wiifs un wio hoh!— Wo git es zuom Kaffe En Wecken ässo! Älls honni, ka trinke, Was wöttigi meh?— Mi Schätzli verschmuzzi, So trink ich Kaffee. 1) Porzellan. 2) Kinn. Tanz-Stritt Der Hansjürg. und’s Christinli. Sag mior; mi Christinli, witt Tanze nit dei scheine mit? Hansjürg, ällwil monnst au du, Tanze sott mit dior ich nu! Wenn du ‚witt‘ nit älliwäl, Ai, so sag miör’s denn, wio‘ viel? Oammaol tanzı mit dior wohl, Wio mit and’re jedesmaol. Gschwind: denn jez für desmaol kumm, Tanz mit mier- im Ringe rum, So für hütt. jez horini schoau ’S 0a versproche Tänzli thoat. Oas ist nints doch ganz un gar, ’S muofs uf’s wennigst si es Paar. Z Liob thoau hon dior des au no, Z’'fridde kast du. si jez do. @ ist’s zweit au glih verbi, Älli guoti Ding sin dri. TTanzet heimmior jez es dritt, Meh verlange wurst do nit. Dri ist ugrad, tanz mit mior Oammaol nu n0°, grad ist vior Vior sin’s, nints‘ meh woafßsst ez gwils! Z’fridde nu emaol- doch 2) bis: 1) Sei, Kauft mer nu en*) Hocke glih, ’8S fünft noch git mer ällmaol dri. Fünfi sin es jez für 0as— Witter nu‘ verlang mior koas, Kumm, jez fehlt nu noch en Tanz, Nao erst ist’s halb Dözzet ganz. ’S sechst au hon dior noch willfahrt! Los nit wurr ich uf dio Art. Noch sech heimmior denki wohl, ’8. Dozzet., kumm, mior tanze’s vool. Ai, e Dozzet schoau statt cam! Abber bald jez sott ich hoam. Mei nu noch in d’Stubbe ni Zuom e Gläsli Zwölfer- Wi. ’8 ist mior oas, doch sotti halt Hoam au nao uf ällweg bald. O, du laufst mior furt nit ch, Bötellt‘ jao honi schoau Kaffee. Hon mior'n gschmecke loan, sag: Dank. Nus jez laofs mi ussem Bank. Monnst so kripplig gang es us£ Ich bigloat dich vor di Hus. Hansjürg guck, wio hell, wiogschei D’Sternli dort am Himmel ‚stei! ’S funkle d’Äugeli us dior, Us mim Himmel, heller mio Vorrem Hus schoatı simmiör, guck! Schlaof jez wohl, du wurst jez z’'ruck. Gib noch d’Hand, herztausig Kind! Gelt, en Schmuz druf machchet nint ı) Gesammt- Name für 4 Stücke, wie ein Dutzend für 12. A Lese- Bemerkung. In des Schwarzwaldes alemannischer Mundart verändert sich das Hochdeutsche oft so; dafs„a“ zum Doppellauter„a0“ wird, welcher wohl zu unterscheiden ist von dem gewöhnlich aus ,, ei“ entstandenen„oa“. Oft aber wird aus„ei“ auch „ii“ und„1“ aus„e‘“; aus„e“ doch nicht selten auch„o‘“, und aus„0°, besonders aus„on“, entweder„au“, ein Doppellauter, oder„oau“, ein etwas dumpferer Dreilauter. Ein anderer Dreilauter ist„oea“. Die stummen Buchstaben verschmelzen vielfältig durch Assimilation, oft wird auch. der einfache verdoppelt, oft ausgestofsen., Weg fällt gewöhnlich das„n“ am Ende einer Sylbe, und macht, dafs' der vorhergehende Selbstlauter etwas durch die Nase auszusprechen ist. = Gm= 2 As; AG) BD Ce 3 ©‘ OS N© d DS>© GC SD TS ELTTTTTTTLTTTTLTOSTTCHG© © © Ss © S ee N D dl A NODOCODLeLO 53 SD SND)ADADDDDDDDS X S[LA Ss Seo 5| € f©) © 8 By EDS ie eoosouLeoeLebeLLLCLLLSLLLLECESSSIST, IA BABEHBEBBEBERTENE SS GC S A OST n SM | HM | ı BLB Karlsruhe MM AM(ATOM 31 10002 4 031 31 10002 4 031 entsä Ver »* A