Hic ſubnotata cōtinentur Vita. M. Catonis. Sextus Aurelius de vitis Cæſarum. Beneuenutus de eadem re. Philippi Beroaldi& Thoma Vuolphij lunioris diſceptatio/ de nomine imperatorio. Epithoma rerum Germanicaꝝ vſqꝫ ad noſtra tempora. ¶ Thoma aucuparij Diſtichon. Multa breui doceo mire breuitatis amator Nos eme: nā breuibus diſcere multa potes.

¶ Thomas Vuolphius Iunior/ Laurentio Hell ædis diui Petri lunioris Argentinen̄. Decano& iure cōſulto clariſſi. cōſanguineoqꝫ ſuo. S. P. D. Oannes Botzemius homo ingenij amœni& elegantis nuperrime ex Italia aduexit. Sextū Aureliū:& Bene uenutū de Cæſaꝝ vitis caſtigatos ac recognitos diligē tia Laurētij Abſtemij viri celebris. Id ſane operis Thomas me us Aucuparius: ac Gallinarius& hi prorſus: qui apd̓ nos ſunt eloquio cultiores ferūt ad ſydera: dictitātes me opere precium facturū: ſi curauero vt typis venuſtioribus excuſſum ꝓdeat in publicum. Tu aūt unus ex noſtratibus vel ſolus occurris qui hoc chartaceo munuſcl̓o dignus eſſe videt̉. Imperatorijs etenim virtutibus refulgens:& clarus es.& munificus.& benig nus:& liberalis. Improboꝝ vero& viliſſimoꝝ hominū: iniu rias: fraudes: dolos: inſidias ſuſqꝫ deqꝫ facis. Potes& huic fœli ciſſime ſemꝑ reſiſtere: qui nō tam lupū olet qͣꝫ vulpem:& qui om̄ibus feris quas ſiluæ alunt eſt truculentior. Itaqꝫ hoc clariſ ſimū opuſculum qui clariſſimus es libenter accipe. Libentius amplectaris ⁊ libentiſſime legito: nempe hic iuxta Oratianū præceptum vtile mixtum dulci inuenies. Bene vale: Argenti næ curſim ex ædibus noſtris. x. kal̓. Martij. Anno chriſti. M. CCCCC.V. ¶ Thomas Aucuparius Argentinen̄. In Epithoma Germanorum Martia bella ducum: præclara facinora regum Et germanorum fortia geſta virum Magnanimos mores: preſtantia ſceptra: trophea Splendida: theutonici ſtemmata magna ſoli Quid genus armipotens germania bellica geſſit Viribus Herculeis/ hoc Epithoma docet

Index Sexti Aureli: Antoninus Pius xvi Antonius Marcus xvij Antonius verus xviij Aurelius verus xxv Alexander ſeuerus. xxvi Aurelianus xxxvi Alexander xlv Caius cæſar calligula iiij Claudius titus v Commodus Aurelius xix Caracalla Antoninus xxiij Claudius xxxiiij Carus xl Conſtantinus xlvi Conſtantius xlviij Conſtantius l Domicianus flauius xij Decius xxx Diocletianus xli Florianus xxxviij Galba Sergius vij Gordianus xxviij Gallus virius xxxi Galienus xxxiij Galerius xliij Gratianus lv Hadrianus Aelius xv Hanibalianus xlvij lulianus didimus xxi lulianus ſecundus li louinianus lij Macrinus xxiiij Maximinus Iulius xxvij Maximianus Galerius xlij Maximinus Galerius xliiij Nero vi Nerua xiij Octauianus. i Otho ſaluius viij Pertinax. xx Philippus Marcus xxix Probus xxxix Quintilius xxxv Seuerus ſeptimus xxij Siluanus xlix Tiberius Claudius iij Titus Veſpaſianus xi Traianus Vlpius xiiij Tacitus xxxvij Theodoſius lvi Vitellius Aulus viiij Veſpaſianus Fauius x Valerianus xxxij Valentinianus liij Valens liiij Auguſtale Beneuenuti. Antoninus pius xvi Antonius verus xvij Antonius cōmodus xviij Alexander xxv Aurelianus xxxiiij Archadius lij Anaſtaſius lix Anaſtaſius ſecundus lxxij Arnulſus lxxxix Adulſus cviiij Alberrus cx Albertus ſecundus cxvi Baſſianus xxij Berēgarius primus. lxxxv

Berēgarius ſecūdus lxxxviij Berēgarius tertius xc Berēgarius quartus xcij Caius calligula iiij Caudius v Claudius ſecūdus xxxiij Carolus magnus lxxviij Carolus ſecundus lxxxij Carolus iunior. III. lxxxiij Carolus de lizimbure Cartus xxxviij Cōſtatius pr̄ cōſtantini. xl Cōſtantinus magnus xlij Conſtans xliij Conſtantius xliiij Cōſtantinus tertius lxvij Cōſtantinus quartus lxviij Cōſtantinus quintus lxxv Cōſtantinus ſextus lxxvij Conradus lxxxvij Cōradus frācus primꝰ. xcvij Conradus ſecūdus. c.ij Cōradus filiꝰ federici. cvij Domicianus xij Decius. xxix Diocletianus. xxxix Florianus xxxvi Focax lxv Fredericus barbaroſſa ciij Fridericus ſecūdus cvi Fridericus tertius cxvij Galba vij Gordianus tertius xxvij Gallus hoſtilianus xxx Galienus xxxij Gallerius xli Gratianus xlix Hadrianus xv Honorius liij Heraclius lxvi Henricus lxxxix Henricus primus xcvi Henricus ſecundus xcviij Henricus tertius xcix Henricus quartus c Henricus quintus ciiij Henricus ſextus cxi Iulius cæſar i Iulianus didius xx Iulianus apoſtata xlv Iouinianus xlvi Iuſtinus maior lx Iuſtinianus lxi Iuſtinus minor lxij Iuſtinianus ſecūdus lxix Leo lvij Leo ſecundus lxx Leo tertius lxxiiij Leo quartus lxxvi Ludouicus pius lxxix Lottarius lxxx Ludouicus ſecundus lxxxi Ludouicus tertius lxxxv Lottarius xci Lottarius quartus CI Macrinus xxij Maximinus xxvi Martianus lvi Mauritius lxiiij Maximilianus cxviij Nero vi Nerua xiij Octauianus ij Otho viij

Otho primus xciij Otho ſecundus xciiij Otho tertius xcv Otho quartus cv Pertinax xix Philippus xxviij Probus xxxvij Philippicus lxxi Rodulfus cviij Robertus bauarus cxiiij Seuerus ſeptimus xxi Sigiſmundus cxv Tiberius iij Titus xi Traianus xiiij Tacitus xxxv Teodoſius maior li Theodoſius minor liiij Tiberius tertius lxiij Theodoſius tertius lxxiij Vitellius ix Veſpaſianus x Varius heliogabalus xxiiij Valerianus xxxi Valentinianus xlvij Valens xlviij Valentinianus ſecundus l Valentinianus tertius lv Venceſlaus cxiij Zeno lviij ¶ Vita Cathonis Maioris per Cornelium Nepotem. Ato ortus municipio Tuſculo/ adoleſcentulus priuſqͣꝫ honoribus operā daret: verſatus eſt in Sabinis: qd̓ ibi hærediū a patre relictum habebat. Inde hortatu. L. Va lerij Flacci: quē in conſolatu cenſuraqꝫ habuit collegā: ut. M. perpenna conſobrinus narrare ſolitus eſt: Romā demigrauit: in foroqꝫ eſſe cœpit. Primū ſtipendiū meruit annoꝝ. xvij. qꝫ Q. Fabio. M. Claudio conſulibus. Tribunus militū in Sicilia fuit. Inde ut redijt: caſtra ſecutus eſt. Pub. Claudij Neronis. magniqꝫ opera eius æſtimata. eſt in pręlio apd̓ Senam: quo ce cidit Haſdrubal frater Hannibalis. Quæſtor obtigit. P. Africa nō conſuli: cū quo: nō ꝓ ſortis neceſſitudine vixit. Nanqꝫ ab eo perpetua diſſenſit vita. Aedilis plebis factus eſt cū. C. Heluio. Prætor ꝓuinciam obtinuit Sardiniam/ ex qua quęſtor ſu periore tēpore ex Africa decedens. Q. Ennium poetā deduxe rat/ ꝙ nō minoris æſtimamus quā quemlibet ampliſſimū ſar dinienſem triumphū. Conſulatū geſſit cū. L. Valerio Flacco ſorte ꝓuintiam nactus Hiſpaniam citeriorem: exqꝫ ea triumphum deportauit. Ibi quū diutius moraret̉. P. Scipio Aphricanus conſul iteꝝ(cuius in priori conſulatu quæſtor fuerat)

voluit eū de ꝓuincia depellere:& ei ipſe ſuccedere. Neqꝫ hoc per ſenatū efficere potuit. quū quidē Scipio in ciuitate princi patū obtineret: qd̓ tum nō potentia: ſed iure reſpub. miniſtra batur. Qua ex re iratus/ ſenatu peracto: priuatus in urbe remanſit. At Cato/ cenſor cū eodem Flacco factus: ſeuere pręfu it ei poteſtati. Nam& in cōplures nobiles anīaduertit/& multas res nouas in edictum edidit. quare luxuria reprimeretur. quæ iam tum incipiebat pullulare circiter annos. lxxx. uſqꝫ ad extremā ætatē/ ab adoleſcentia(reipub. cauſa) ſuſcipere inimi citias nō deſtitit. Amultis tentatus nō modo nullū detrimen tū exiſtimationis fecit: ſed quoad uixit virtutū laude creuit: in om̄ibus rebus ſingulari fuit induſtria. Nam& agricola ſolers & reipub. peritus: iuriſconſultus:& magnus īperator:& probabilis orator:& cupidiſſimus litteraꝝ fuit. Quare ſtudiū& ſi ſenior arripuerit. tamē tantū ꝓgreſſum fecit: ut nō facile reperiri poſſit: neqꝫ de græcis/ neqꝫ de Italicis rebus: qd̓ ei fuerit incognitū. Ab adoleſcentia confecit oratiōes. ſenex hiſtorias ſcribere inſtituit. Eaꝝ ſunt libri ſeptem. Primus continet res geſtas regū. P. R. Secundus& tertius/ unde quæqꝫ ciuitas orta ſit Italica: ob quā rem oēs origines videt̉ appellaſſe. In quar to autē bellum punicū eſt primū. In quinto ſecundū: atqꝫ hæc oīa capitulatim ſunt dicta. Reliquaqꝫ bella parimodo ꝓſecutus eſt/ uſqꝫ ad præturā Seruij Galbæ: qui diripuit Luſitanos Atqꝫ hoꝝ belloꝝ duces nō noīauit/ ſed ſine noībus res notauit. In ijſdem expoſuit/ q̄ in Italia Hiſpanijſqꝫ viderent̉ admiranda: in ꝗbus multa induſtria& diligentia cōparet multa do ctrina. huius de vita& moribus plura in eo libro proſecuti ſu mus quē ſeparatim de eo fecimus rogatu. T. Pomponij attici Quare ſtudioſos Catonis ad illud volumen delegamus. ¶ Laurentius Abſtemius excellentiſſimo principi Guidobaldo Vrbini duci. Sa.& fœlicitatē dicit Quāta ex rerū ſcriptione/ nō modo iocūditas/ veꝝetiā uti litas ꝓueniat: dux clariſſime: teſtis eſt felicis ac indelebilis memoriæ Fridericus parēs tuus/ maximū ac ſingulare ætatis no ſtræ decus& ornamentū:& virtutū omniū ſpecimē: qui&ſi philoſophiæ vehemēter deditus erat: hiſtoriaꝝ tn̄ lectione plu rimū delectabat̉. Nam& bibliothecā ſuā(quotqͦt hr̄e potuit)

hiſtoricoꝝ libris referſit: nunquāqꝫ nō aliquo aſtāte qui hiſto riam legeret: cibū capere ſolitus erat: ut nō ſolum corpus ępu lis/ veꝝetiā animū vetuſtiſſimaꝝ/ pulcherrimarūqꝫ reꝝ lectio ne reficeret. Hinc nimirū multoꝝ excellentiū viroꝝ exēplis/ ꝗd domi militiæqꝫ faciendū aut vitandū eſſet ꝑcipiebat/ qͣꝫuis adhuc puer tāta ſapiētia p̄ditus fuerit/ ut cū nutricis lacte ſapi entiā hauſiſſe videret̉. Nicolaus picininus dux ætatis ſuæ cla riſſimus: eū adhuc adoleſcentē ſapiētis(ut aiūt) cognoīe nun cupabat. Merito igit̉ maior ætate cōſona oīm voce(ut erat) ſa pientiſſimus habebat̉: magniqꝫ reges& potētiſſimi popl̓i: qd̓ dū bibliothecarius eius erā/ ſæpe notaui ī arduis& dubijs ſuis rebꝰ/ eū(ut cæleſte quoddā oraculū) ꝑ litteras& legatos cō ſulebāt. Sed ꝗd mirū quū ſcirēt eū nunqͣꝫ cū hoſte cōgreſſum ꝗn ſuperior aūt victor euaſiſſet: nullāqꝫ ab eo urbē obſeſſam: quā ille nō cepiſſet. Et qd̓ incredibile qͦqꝫ videri pōt nullos po pulos ab eo domitos: qui nō illū ſingulari amore ꝓſequerent̉ tāta erat in eo rei militaris peritia: tāta humanitas: tāta clemen tia. Huius tu veſtigia ꝓbe ſectatus/ alteꝝ futurus es lumē Italiæ: qͣꝫuis in ipſo ætatis flore/ aduerſa valitudo tibi corpus imbecille reddiderit. Ad paternā em̄ ſapientiā: animiqꝫ magnitu dinē: doctrina maior acceſſit. Nam quū utriuſqꝫ linguæ doetiſſimus ſis ille fuit tantū nr̄a cōtentus. Non aūt(ut ait orator) viribus aut velocitatibus aut celeritate corpoꝝ res magnæ ge runt̉: ſed conſilio& autoritate& ſententia. Sed ut omittā cæteras plurimas& ſingulares virtutes tuas(neqꝫ em̄ his nūc locus eſt) quis ſatis digne referre poſſet humanitatē& clæmentiam tuā: qua erga hoſtes& inimicos tuos es uſus. Multos re ges& principes hoſtibus ſuis ignouiſſe legimus: ſed non tā ꝑ fidis& īgratis. Te em̄ is veniā dediſſe cognouimus: ꝗ a parēte tuo et a te plurimis& maximis bn̄ficijs affecti. vitā et regnū tibi auferre voluerūt. ſed nō eſt paſſus deus innocentiā& fidē tuā ab hoſtiū malignitate& ꝑfidia ſuperari. Credibile ē quicꝗd tibi aduerſi hactenus euenit: dei ꝑmiſſu eueniſſe ut ꝟtutes tuæ magis eniteſcerēt: utqꝫ amicos ab inimicis diſcerneres: ut qꝫ qͣꝫtę curę ſis īmortali deo cognoſceres. ſi em̄ regno īcolumi nullā fortunæ violentiā eſſes exꝑtus: multę ꝟtutes tuę laterēt īcognita. Fides et amor tuoꝝ ī te populoꝝ tibi eſſet ignotus:

qͣꝫ deo charus& acceptus eſſes ignorares. Nunc vero ut aurū igne/ ſic bona animi tui hac fortunæ acerbitate ſunt illuſtrata. Nunc aperte ītelligis: tuoꝝ in te beniuolentiā populoꝝ: qui quū deſideriū tui ferre nō poſſent: bis excuſſo a ceruicibus ſu is hoſtiū tuoꝝ iugo: non ſine magno& vite& reꝝ ſuaꝝ peri culo regnū tibi aſſeruerūt. Nūc clare cognoſcis quantā tui cu rā deus habeat. oīpotēs: qui totiens te ex tot pericl̓is liberauit & ne pedē offenderes inimicoꝝ laqueos fregit. Nec tui tantū populi benignitatē tuā ſenſerūt: veꝝetiā externi. Quæ em̄ ſa lus: amiſſa arce: faneſtribꝰ eſſe poterat: ni tuoꝝ cōceptā in eos irā ac furorē cōtinuiſſes. Ingenue igit̉ fatent̉ oēs ſe vitā/ diuitias/ opes/ patriā:& quicꝗd chari habent: ꝑ te ſibi eſſe ſeruata. qd̓ Antonius nicoſantes clariſſimus iuriſcōſultus optīe(hoc epigrāmate) teſtat̉. Mœnia ꝙ fani ſuperāt: ꝙ libera tellus: Ꝙ populus: ꝙ res: ꝙ manet urbis honos: Ꝙ furor:& mortes: ꝙ ſæua īcendia ceſſant Inclite dux laudis: ſunt monumēta tuæ: Facta patris ſeq̄ris: quā preſtitit ille ſalutē Reddis. libertas te duce nr̄a redit Sic placitū ſuperis: ut pendeat ordine certo: A feretro ſemꝑ ſemine nr̄a ſalus. Præterea quū Ludouicus Odaxius vir eloquētiſſimus& utriuſqꝫ linguæ doctiſſimus/ te hoc qͦqꝫ parētis habere mihi retulerit/ ut illuſtriū viroꝝ vitas & maxīe Cæſaꝝ/ libenter lectites: Sex Aureliū Victorē de vi tis cæſarū(tuo noīe) imprimendū curaui: ut nō ſolū apud te principē meū unicū: veꝝetiā quocūqꝫ delatus fuerit: ſit teſtis meæ in te obſeruātiæ. Duo tn̄ me turbarūt qd̓ unicum tantū habuerim exēplar idqꝫ in nōnullis locis mendoſum: ꝙ labori bus ſcholaſticis īpeditus diligēter recognoſcere nō potuerim Vale dux clariſſime ex urbe faneſtri. iiij. kal̓. Martij. M.DIIII ¶ Carmen Nicolai Marchetti Faneſtris. Nomina& imperij lateant ne ſtemmata lapſi Vſqꝫ ducem: qui nunc auſtria iura tenet Abſtemi effectum eſt ſtudio: qui carceris atri Hoc opus Aureli protulit e tenebris Huic omnis tantum Cæſar qͣꝫ ſæcula debent Noſtra: quibus tot res poſſe videre dicatur.

De vita& moribus imperatorum Romanorum libellus excerptus& breuiatus ex libris Sexti aurelij victoris a Cæſare Auguſto vſqꝫ ad Theodoſium. NNo Vrbis conditæ Septingenteſimouiceſimo ſecundo: ab exactis vero regibus quadringenteſi mo octogeſimoqꝫ/ mos Romæ repetitus eſt: uni prorſus parendi ꝓ rege imperatori: vel ſeueriori: nomine auguſto appellato. Octauianus igit̉ patre octauio ſe natore genitus: maternū genus ab ænea ꝑ luliam familiam ſortitus: adoptione vero. C. cæſaris maioris auunculi. C. cæſar dictus. Deinde ob victoriā Auguſtus cognominatus eſt. Iſte in imperio poſitus tribuniciam poteſtatem ꝑ ſe exercuit. Regionē ægypti/ inundatione nili acceſſu difficilem/ inuiam qꝫ paludibus in ꝓuinciæ formā redegit: quā ut annonæ urbis copioſam efficeret: foſſas(incuria vetuſtatis limo clauſas) labore militū patefecit. huius tēpore ex ægypto urbi annua du centies Centena milia frumenti inferebant̉/ iſte cantabros& aquitanos. raethos vindelicos dalmathas. numero ꝓuinciarum populo. ro. cōiunxit ſueuos cattosqꝫ: Sicābros in Galliā tranſtulit. Pānonios ſtipendarijs adiecit. Getaꝝ populos Ba ſternaſqꝫ laceſſitos bellis ad concordiā cōpulit. huic perſæ obſides obtulerūt: creandiqꝫ regis arbitriū permiſerūt. Adhūc indi: Scythæ: garamantes: æthiopes: legatos cū donis miſerunt. Adeo deniqꝫ turbas/ bella/ ſimultates/ execratus eſt: ut niſi iuſtis de cauſis: nunqͣꝫ genti cuiqͣꝫ bellum indixerit. iactan tiſqꝫ eſſe ingenij& leuiſſimi dicebat ardore triumphandi:& ob lauream coronā/ id eſt folia infructuoſa indiſcrimen ꝑ incertos æuentus certaminū ſecuritatē ciuiū præcipitare. Neqꝫ imperatori bono quicqͣꝫ minus: qͣꝫ temeritatē cōgruere. ſatis celeriter fieri: qd̓ cōmode gereret̉. Armaqꝫ niſi maioris emo lumenti cauſa nequaqͣꝫ mouenda eſſe: ne cōpendio tenui iactura graui petita victoria/ ſimilis ſit hamo aureo piſcantibus cuius abrupti amiſſiqꝫ detrimētū: nullo captura lucro pēſari poteſt. Huius tꝑe trans Rhenū vaſtatus eſt romanus exerci tus: atqꝫ tribuni& ꝓpretor. Qd̓ in tantū accidiſſe perdoluit: ut cerebri valido incurſu parietē pulſaret. veſte capilloqꝫ ac re

liquis lugentium indicijs deformis. Auunculi quoqꝫ inuentum væhementer arguebat: qui milites cōmilitones/ nouo blandoqꝫ more appellans: dum affectat charior fieri/ auctori tatem principis emoliuerit. Deniqꝫ erga ciues clęmentiſſime verſatus eſt. in amicos fidus extitit. Quorum præcipui erant ob taciturnitatem Mœcenas: ob patiētiam laboris modeſtiā qꝫ Agrippa. Diligebat præterea Virgilium. Rarus quidem ad recipiendas amicitias: ad retinendas conſtantiſſimus. Liberalibus ſtudijs(præſertim eloquentiæ) intantū incūbens/ vt nullus ne in procinctum quidem laberetur dies/ quin lege ret: ſcriberet: declamaret. Leges alias nouas/ alias corruptas protulit ſuo nomīe. Auxit: ornauitqꝫ Romam ædificijs mul tis. Iſto glorians dicto. Vrbem latericeam repperi/ relinquo marmoream. Fuit mitis: gratus: ciuilis animi& lepidi. Corpore toto pulcher: ſed oculis magis. quorum aciem clariſſimorū ſyderum modo fibrans: libenter accipiebat. cedi ab in tendentibus tamqͣꝫ ſolis radijs aſpectu ſuo. A cuius facie dū quidam Miles auerteret:& interrogaretur ab eo: Curita face ret? reſpōdit. Quia fulmen oculorum tuorum ferre non poſ ſum. Nec tamen virtus vicijs caruit. Fuit enim paululum im patiens: occulte inuidus: palam factioſus. Porro autē dn̄andi ſupraqͣꝫ æſtimari poteſt/ cupidiſſimus: ſtudioſus: aleæ luſor. Cunqꝫ eſſet cibi ac vini multū/ aliquatenus vero ſomni abſti nēs: ſeruiebat tn̄ libidini vſqꝫ ad probrū vulgaris famæ. Nam inter duodecim cathamytos/ totidemqꝫ puellas accubare ſolitus erat. Abiecta quoqꝫ vxore Scribonia/ amore alienæ con iugis poſſeſſus Liuiam(quaſi marito cōcedēte) ſibi cōiunxit Cuius Liuiæ iam erant filij/ Tyberius& Druſus. Cunqꝫ eſſet luxuriæ ſeruiēs/ erat tn̄ eiuſdem vicij ſæueriſſimus vltor/ more hominū: qui in vlciſcendis vicijs(quibus ipſi væhementer indulgent) acres ſunt. Nam& poetam Ouidium(qui& Na ſo) pro eo: ꝙ tres libellos amatoriæ artis conſcripſit: exilio dā nauit. Quodqꝫ eſt læti animi vel amœni: oblectabatur omni genere ſpectaculorum: præcipue ferarum incognita ſpecie: & infinito numero. Annos ſeptem& ſeptuaginta ingreſſus Nolæ morbo interijt. qͣꝫqͣꝫ alij ſcribant: dolo liuiæ extinctum

metuentis ne quia priuignæ filium Agrippam: quem odio nouercali in inſulam relegauerat/ reduci compererat/ eo ſum mam rerum adepto/ pœnas daret. Igitur mortuū ſeu necatū multis nouisqꝫ honoribus Senatus cenſuit honorandum. Nam præter id quod antea patrem patriæ dixerat templatam Romæ. quam per vrbes celeberrimas ei conſecrauit. cunctis vulgo iactantibus/ vtinam aut non naſceretur: aut non moreretur. alterum em̄ peſſimi incœpti. exitus præclari alterū. Nam in adipiſcendo principatu oppreſſor libertatis eſt habitus.& in gerendo ciues ſic amauit/ vt tridui frumento quon dā in horreis viſo ſtatuiſſet veneno mori: ſi e prouincijs claſ ſes interea non venirent. quibus aduectis fœlicitati eius ſalus patriæ eſt attributa. Imperauit annis quinquaginta& ſex. duodecim cum Antonio/ quadraginta vero& quattuor ſolus qui certe nunquam aut reipublicæ potentiam ad ſe traxiſ ſet: aut tamdiu ea potiretur niſi magnis naturæ& ſtudiorū bonis abundaſſet. CLAVDII TIBERII NERONIS VITA. III. CLAVDIVS Tiberius Liuiæ filius Cæſaris Octauiani priuignus. Imperauit annis. xxiiij. Iſte qui Claudius Nero dice batur eleganter a iocularibus: Claudius biberius mero ob Vi nolentiam nominatus eſt. Satis prudens in armis. ſatiſqꝫ fortunatus. Ante ſumptū imperium ſub Auguſto fuit: non im merito reipublicæ dominatus ei committeretur. inerat ei ſcientia litterarum eloquio clarior: ſed ingenio peſſimo/ truci/ auaro/ inſidioſo: ſimulans ea ſe velle: quæ nollet. his quaſi infenſus: quibus conſultum cupiebat: His vero quos oderat: quaſi beniuolus apparēs. Repentinis reſponſionibus aut cō ſilijs melior/ quam meditatis. Deniqꝫ delatum a patribus prī cipatum: quod quidem aſtu præfecerat: ficte abnuere: quid ſinguli dicerent: aut ſentirent/ atrociter explorans: quæ res bo nos peſſum dedit. Exiſtimantes em̄ ex animo eum longa ora tione imperialis moleſtiæ magnitudinem declinare: cum ſen tentias ad eius voluntatē promūt/ incedere exitia poſtrema. Iſte Cappadocas in ꝓuintiam remoto Archelao rege eorum redegit. Getulorū latrocinia repreſſit. Marebodum Sueuorū B ij

regē callide circumuenit. Quū immani furore inſontes/ nox ios: ſuos pariter externoſqꝫ puniret. Relictis militia artibus: Armenia per Parthos. Moeſia a Dacis: Pannonia a Sarmatis Gallia a finitimis gentibus direpta ſunt. Iſte poſt octuageſimumoctauū annum:& mēſem quartū/ inſidiis Caligulæ ex tinctus eſt. GAII CESARIS CALLIGVLE VITA. Caligula. imperauit annos. IIII. Iſte filius fuit Germanici:& quia natus ī exercitu fuerat cognomentū calciamēti militaris (.i. caligula) ſortitus ē. An̄ prīcipatū oībus charus fuit. In prī cipatu ꝟo tal̓ vt nō īmerito vulgaret̉ atrotiorē illo dn̄m nō fu iſſe Deniqꝫ tres ſorores ſuas ſtupro maculauit. Incedebat habi tu deoꝝ ſuorū: Iouem ob incæſtum: e choro aūt bacchanali liberū ſe aſſerebat: de quo neſcio an decuerit memoriæ prodi niſi forte iuuat. quia principibus omnia noſſe/ vt improbi (ſaltem famæ metu) talia dechinent. in palatio matronas no biles publica libidini ſubiecit. Primus diademate impoſito dn̄m ſe iuſſit appellari. In ſpacio triū milium quod in ſinu puteolano inter moles iacet/ duplici ordine naues cōtexens/ ha renæ aggeſtæ/ terræ ſpeciem/ viam ſolidatā/ phalerato equo inſigniſqꝫ area corona/ quaſi triumphātis indutus aureo pa ludamento currui bijugi decucurrit. Dehinc a militibus con foſſus interijt. TITVS CLAVDIVS CESAR AVGVSTVS QVINTVS. CLAVDIVS Titus/ Druſi Tiberij fratris filius/ Caligulæ patruus/ imperauit annis. xiiij. Iſte cū Senatus cenſuiſſet gen tem Cæſarum exterminari: deformi latebra latens repertus a militibus: quia væcors erat: Mitiſſimus videbatur impruden tibus. Imꝑator effectus eſt: Hic ventri: vino. libidini fœdæ obediens/ væcors& prope hebes/ ignauus ac pauidus/ liberto rum coniugis imperijs ſubiectus fuit. Huius tꝑe Scribonianus Camillus/ intra Dalmatias imꝑator creatus continuo oc ciditur. Mauri prouintias a Cæſare cæſa inſulanoꝝ manus ē/ Aqua claudia Romæ introducta. Huius vxor Meſſalina pri mo paſſim/ quaſi iure adulteris vtebatur: ex quo facto plures

metu abſtinentes extincti ſunt. Dehinc atrocius accenſa/ nobiliores quaſqꝫ nuptas& virgines ſcortoꝝ modo ſecum pro poſuerat. Coactiqꝫ mares vt adeſſent: quod ſi quis talia horruerat/ afficto crimine: in ipſum/ omnēqꝫ familiam ſæuiebat̉ vt magis videretur ſub imꝑatore viro/ qͣꝫ imꝑatori nupta eſſe Ita liberti eius poteſtatem ſummā adepti/ ſtupris exilio cæde proſcriptionibus omnia fœdabāt. Ex quibus fœlicem legiōi bus ludex præfecit. Poſidæ poſt triumphū britānicum inter militarium fortiſſimos arma inſignia tamqͣꝫ participi victoriæ dono dedit. Polybum/ inter conſules medium incedere fecit hos omnes anteibat. Narciſſus ab epiſtolis dn̄m ſe gerens ip ſius dn̄i. Pallaſqꝫ pretorijs ornamētis ſublimatus adeo diues vt cauſante eo inopiam fiſci lepidiſſime famoſo elogio vulga tum ſit. Abunde ei pecuniam fore: ſi a duobus libertis in ſocietatem reciꝑetur. Huius tꝑibus viſus eſt apud ægyptum Phœnix(quam ferunt volucrem) anno quingenteſimo ex A rabia/ memoratos locos aduolare: Atqꝫ in ægeo mari repēte inſula emerſit. Hinc Agripinam germanici fratris ſui filiam/ vxorē duxit: quæ filio imperiū procurans/ primo priuignos inſidijs multiformibus: dehinc ipſū cōiugē veneno interemit vixit an. lxiiij Cuius funus(vt quondā in Tarꝗnio priſco diu occultatū) dum arte muliebri corrupti cuſtodes ægrum ſimu lant: Nero priuignus eius imperij iura ſuſcæpit. DOMICIVS NERO CESAR AVGVSTVS SEXTVS. Domicius Nero/ patre Domicio ænobarbo genitus: matre agrippina. Imperanit annis. xiii. Iſte quīquēnio tollerabilis ui ſus: inde ꝗdā ꝓdidere/ Traianū ſolitū dicere: ꝓcul diſtare cun ctos prīcipes Nerōis ꝗnquēnio. Hic in urbe amphitheatrum & lauacra conſtruxit. Pontū in ius ꝓuintie polemōis Reguli permiſſu redęgit: a quo polēniacus pontus appellatus eſt. Idē cottias alpes/ Cottio rege mortuo: Eo namqꝫ dedecore re liquū vitæ regit: vt pudeat memorare huiuſcemodi quenqͣꝫ eo progreſſus eſt/ vt neqꝫ ſuæ/ neqꝫ alioꝝ pudicitiæ parcens. Ad extremū amictus nubentiū virginū ſpecie/ palam cōuo cato Senatu dote dicta cunctis: feſta more frequētantibus nu

beret. pelle tectus fere utriqꝫ ſexui genitalia contrectabat: Ma trem etiam ſtupro contaminauit/ quanqꝫ poſtmodum intere mit. Octauiā& ſabinā cognomēto pompeiam in matrimo niū duxit viris eaꝝ trucidatis. Tunc Galba in hiſpania ꝓcul &. G. Iulius imperiū corripuere. Vbi aduentaſſet Nero galbam deuicit: Senatuſqꝫ ſententia conſtitutū: vt more maiorū collo in furcam coniecto virgis ad necem cæderet̉. Deſertus undiqꝫ noctis medio egreſſus urbē ſequentibus Phaone epa phodrito Neopytoqꝫ& Spadone Sporo: quē quondam Nero exectum formare in mulierē tentauerat: ſemetictu gladij tranſægit: adiuuante trepidantē manū impuro: de qͦ diximus Eunucho ſporo: quom ſane prius nullo reperto/ a qͦ feriretur exclamaret. Itane nec amicū habeo/ nec inimicū. Dedecoroſe vixi/ turpius peream. Perijt anno ætatis. xxxij. Hunc Perſæ in tantū dilexerūt: ut legatos mitterent orantes copiam conſtruendi monimenti. Cætoꝝ adeo cuncta ꝓuinciæ omniſqꝫ Roma interitu eius exultauit/ ut plebs induta pileis: manumiſſionū tanqͣꝫ ſæuo exempto exempta dn̄o triumpharet SERGIVS GALBA CESAR VII. AVGVSTVS. GALBA nobili ſulpitioꝝ genere ꝓgenitus/ īperauit men ſes ſeptē: dieſqꝫ totidē. Iſte in adoleſcentes infamis/ ad veſcen dū intēperans fuit. Triū amicoꝝ conſilio ideſt Iunij/ Cornelij& Celij cuncta diſponens: adeo ut inter palatinas ædes pariter& vulgo pedagogi dicerent̉. Hic ante ſumptā dominat. onē multas ꝓuincias egregie adminiſtrauit. militē ſæueriſſime tractans: ita ut ingreſſo eo caſtra: vulgaret̉ ſtatim. Diſce militare miles/ Galba eſt/ non gætulicus. Quom ſeptuageſi mū tertiū ætatis annū ageret/ dū factione Othonis accenſas legiōes/ lorica tectus/ lenire cōtēderet: ad lacū curtiū ceſus ē. SALVIVS OTHO CESAR AVGVS. VIII. SALVIVS Otho ſplendidis ortus maioribus ex oppido Fe rentino. īperauit menſes quattuor. Vita om̄i turpis maxime adoleſcentia. Hic a Vitellio primū apud Placentiam: dehinc apud Bebriacū victus/ ſemet gladio tranſfixit anno ætatis tri ceſimo ſeptimo/ adeo amabilis militibus proprijs: ut pleriqꝫ

corpore eius viſo/ ſuis manibus interierint. AVLVS VITELLIVS CESAR. AVG. IX. VITELLIVS ortus familia nobili/ patre Lucio Vitellio ter conſule. īperauit menſes. viij. Iſte mente crudelis: auarus qꝫ cū profuſione fuit. Huius tempore Veſpaſianus in oriente principatum abripuit. a cuius militibus certamine ſub muris urbis habito ſuperatus:& palatio: quo ſe abdiderat. Vitellius vinctis a tergo manibus/ ꝓductus circunducit̉ ad ſpectaculū vulgi. Ac ne homo impudens/ in extremis ſaltē maloꝝ: quę geſſerat: rubore faciem demitteret: ſubiecto in mentū gladio ſeminudus multis ſcœno/ fimo& cæteris turpioribus dictu purgamentis vultum eius inceſſentibus: per ſcalas gemonias trahitur: ubi Sabinū Veſpaſiani fratrē necari permiſerat: numeroſis ictibus confoſſus interijt. Vixit annis. lxij. hi omnes quos paucis attigi) præcipue Cæſaꝝ gens adeo litteris culti: atqꝫ eloquentia fuere/ ut ni cunctis vitijs abſqꝫ Auguſto/ nimij forent: profecto texiſſent immodica flagitia. VESASIANVS. FLAVIVS. CESAR. AVG. X. VEPASIANVS imperauit annis. x. Huius inter cætera bona illud ſingulare fuit: inimicitias obliuiſci: adeo: ut vitellij hoſtis ſui filiam/ locupletiſſime dotatā/ ſplendidiſſimo cōiun geret viro. Ferebat patienter amicoꝝ motus: cōtumelijs eoꝝ (ut erat facetiſſimus) dictis iocularibus reſpōdens. Nanqꝫ Li ciniū mutianū: quo adiutore ad imperiū peruenerat: fiducia meritoꝝ inſolentē flectebat/ adhibito utriqꝫ familiari/ id unū dicens noſti me virū eſſe. Sed quid mirū in amicis: quom etiā cauſidicoꝝ obliqua dicta/& philoſophoꝝ cōtumaciam con temneret. Iſte exanguem diu: feſſumqꝫ terraꝝ orbem breui re fecit. Nanqꝫ primū ſatellites tyrannidis(niſi qui forte atrocius longe ꝓceſſerāt) flectere potius maluit/ quā excruciatius delere. prudentiſſime ratus nefaria miniſteria a pluribus metu curari. Præterea legibus æquiſſimis monendo: q̄ quoqꝫ vene mentius: ē vitæ ſpecie vitioꝝ plura aboleuerat. Infirmus ta men(uti quidam praue putant) aduerſus pecuniam: quom ſatis conſtet trarij inopia:& clade urbium nouas eum neqꝫ poſtea habitas vectigalium penſiones exquiſiuiſſe.

Hic Romam informem incendijs veteribus ac ruinis ꝑmiſſa ſi dn̄i deeſſent volentibus ædificandi copia Capitoliū: ædem pacis: Claudijqꝫ monimēta reparauit. Multaqꝫ noua inſtituit Per omnes terras(qua ius romanū eſt) renouata: vrbes cultu egregio: viæ oꝑibus maximis munita ſunt. Tunc cauati mō tes per flamineā ſunt prono tranſgreſſui(quæ vulgariter per tuſa petra uocitatur. Mille gētes cōpoſite: quū ducetas ægerrime reperiſſet extinxiſſe vicia tyrannorum pleriſqꝫ rex Parthoꝝ vologeſes metu ſolo in pace coactus eſt. Syria/ ſeu Pa læſtina/ necnō Cilicia trachea:& comagene quam hodie Au guſto fratēſem nomīamus/ prouincijs acceſſere. ludæi quo qꝫ additi ſunt. Hic monentibus amicis vt caueret a Metio pā poſiano. de qͦ ſermo percrebuerat regnaturū fore: conſulē fe cit: alludens tali cauillo. Quādoqꝫ memor erit tanti beneficij inſtitutū uero uniformē omni imperio tenuit Vigilare d̓ no cte: publiciſqꝫ actibus abſolutis: charos admittere: dū ſalutat̉ calciamēta ſumēs& regiū ueſtitū. Poſt autē negotijs(quæcū qꝫ adueniſſent: auditis exerceri vectatione. Poſtrēo deiqꝫ reꝗ eſcere vbi lauiſſet/ remiſſiore aīo cōuiuiū curabat. Plura dice te ſtudiū coegit imꝑatoris boni quē ab Auguſti morte: poſt annos ſex& quinquaginta/ romana res publica exanguis ſæ uitia tyrannoꝝ/ quaſi fato quodam/ ne penitus rueret/ adſe cuta eſt. Itaqꝫ annum agens vitæ abſqꝫ vno ſeptuageſimum ſerijs ioca(ꝗbus delectabat̉) admiſcens interijt. Quippe pr̄io quū crinitū ſidus apparuiſſet: iſtud(inquit) ad rege perſarum ꝑtinet: cui capillus effuſior. Deinde uētris ingluuie feſſus& aſſurgēs/ ſtantē ait imꝑatorē excedere terris decet. TITVS VESPASIANVS CAESAR AVGVSTVS. XI. TITVS vocabulo patris etiam Veſpaſianus dictus: Matre liberta Domicilla nomīe genitus. Imꝑauit an. ij. mē. ij. dies xx. Iſte a puero preclaris ſtudijs/ probitatis/ militiæ/ litterarū inſtantiſſime deditus: quo cōtenderet/ animi& corporis muneribus oſtendit: Hic vbi patriæ curam ſuſcepit: incredibile ē qͣꝫtum(quos imitabatur) anteierit: precipue clementia/ libera ſitate honorificentia: ac pecuniæ cōtemptu: quæ eo amplius

grata fuere: ꝙ ex nōnullis a priuato adhuc priuatis aſperior: luxuriæqꝫ& auaritiæ amās credebat̉ fore. Nanqꝫ præfecturā prætorianā patre imperāte adeptus/ ſuſpectum quenqꝫ et oppoſitū ſibi immiſſis qui ꝑ theatra& caſtra inuidioſa iactantes ad penā poſcerēt: quaſi criminis cōuictos oppreſſit. In quis Cecinnā conſularē adhibitū Cœnæ/ vix dum triclinio egreſſum/ ob ſuſpitionem ſtupratæ berenicis vxoris ſuæ iugulari iuſſit. lurgia aūt ſub patre venundata rapinarū cupidū unde Neronē cuncti vocantes opinantesqꝫ ſummam reꝝ nactum grauiter acceperāt. Sed hæc in melius conuerſa/ adeo ei īmor talem gloriam cōtulere. vt deliciæ atqꝫ amor humani generis appellaret̉. Deniqꝫ ut ſubijt onus regni: Berenicē nuptias ſuas ſperantē regredi domū:& eueruatoꝝ greges abire p̄cepit. Quo facto ſignū ꝓtulit mutatæ intēperantia. Dehinc quū damnata cōceſſaue a prioribus principibus firmare inſequen tes ſolerent. ſimul ut imperiū cepit: talia poſſidentibus edicto ſponte cōceſſit. Quadā aūt die recordans veſperi nihil ſe cui quā præſtitiſſe/ venerando cæleſtiqꝫ dicto o Amici ait/ diem perdidimus: quia erat magnifice liberalitatis. Clementiam ve ro vſqꝫ eo perduxit/ ut ampliſſimi ordines duo quū aduerſus eum cōiuraſſent: neqꝫ abnuere cogitatū ſcelus quirent monu erit primo. Poſt deductos in ſpectaculum ſe utrinqꝫ aſſidere iuſſerit. Petitoqꝫ ex induſtria mirmillonū/ quoꝝ pugnæ viſebant̉ gladio: quaſi ad explorandam aciem/ uni atqꝫ alteri cōmiſerit: quibus perculſis& conſtantiam mirantibus diceret. Videtis ne poteſtates fato dari fruſtraqꝫ tentari facinus? Frater eſt parantē inſidias/ militūqꝫ animos ſolicitantē. Flens ſæ pius obteſtatus eſt: ne parricidio adſequi cuperet. qd̓& ſe vo ſente eſſet obuenturū ei: etiam haberet cū ſit particeps poteſta tis. Huius tēpore/ mons Veſuuius in campania ardere cepit: incendiumqꝫ Romæ ſine nocturna requie per triduū fuit. Lu es quoqꝫ quanta vix unqͣꝫ anteafuit. Quibus tn̄ malis nōnullis vexatis/ pecunia ꝓpria ſubuenit. Cunctis remedioꝝ gene ribus/ nunc egrotantes ꝑ ſemetipſum reficiens/ nūc cōſolans ſuoꝝ mortibus afflictos. Vixit annis. xli.& in eodem(qͦ pater apd̓ ſabinos) agro/ febre interijt. Huius mors credi vix po teſt. quantū luctus urbi prouincijsqꝫ intulerit/ adeo: ut eum

delicias publicas(ſicut diximus appellantes/ quaſi perpetuo cuſtode orbatum terrarum orbem deflerent. DONITIANVS FLAVIVS. CESAR. XII. DOMITIANVS Domicillæ libertæ filius: germanus Titi Imperauit annis. xv. Iſte prīo clementiā ſimulans/ neqꝫ adeo iners domi belliqꝫ tolerantior videbat̉. Idcircoqꝫ cattos germa noſqꝫ deuicit. Ius æquiſſime dixit. Romæ multa ædificia vel cœpta: vel a fundamentis conſtruxit: bibliothecas incendio conſumptas/ petitis undiqꝫ(preſertim Alexandria) exemplis reparauit. Sagittaꝝ tam doctus fuit: ut inter patentes digitoſ extenta manus viri ꝓcul poſiti ſpicula tranſuolarēt. Deninc atrox cædibus bonoꝝ ſupplicia agere cepit/ ac(more Caligu læ) dominū ſeſe deumqꝫ dici coægit/ ſigniſqꝫ ridicule remotis omnibus/ muſcaꝝ agmina perſequebat̉: furens libidine. Cuius fœdum exercitum/ græcoꝝ lingua Clinopalem vocabat hinc percuntanti cuidam: quiſqͣꝫ ne in palatio eſſet. reſpōſum eſt: nec muſca quidē. His eius ſæuicijs ac maxime iniuria ver boꝝ: qua ſe ſcortū vocari dolebat accenſus Antonius curans germaniā ſuperiorē imperiū corripuit. Quo per normaniū Cappium acie ſtrato. Domitianus longe deterior in om̄e ho minū genus/ etiam in ſuos(feraꝝ more) graſſabat̉. Igit̉ metu crudelitatis& conſcientiæ ſuæ/ cōiurauere pleriqꝫ impulſoribus Parthenio ꝓcurante cubiculum& Stephano. Et tū ob fraudem intercepta pecuniæ/ ſupplicium ſuſpectāte Clodiano. Adſcita etiā in conſilio tyranni uxore Domitia ob amorē Paridis hiſtrionis a principe cruciatus formidantē: Domitianum multis vulneribus confodiunt: poſt annum. xlv. vitæ. At ſenatus gladiatoris more funus offerri: radendūqꝫ nomen decreuit. Huius tempore ſeculares ludi celebrati ſunt. NERVA COCCEIVS. XIII. Hactenus Romæ: ſeu ꝑ taliam orti imperiū rexere. Hinc aduena: Vnde compertū eſt urbem Romā externoꝝ virtute creuiſſe. Quid enim Nerua prudentius/ aut moderatius? Quid Traiano diuinius? quid præſtantius adriano: Cōceius Nerua oppido Narnienſi genitus/ imperauit menſes. xvi. dies. x. Iſte cum imperium ſuſcepiſſet: mox rumore orto/ viue re atqꝫ affore Domitianū: perinde trepidauit: ut colore muta

to verbis amiſſis vi conſiſteret: ſed a Parthenio cōfirmatus recæpta fiducia ad ſolemne delinimentū conuerſus eſt: Qui cum in curia a ſenatu gratanter excæptus eſſet: ſolus ex omnibus/ Arrius Antomus vir acer: eiqꝫ amiciſſimus/ conditionem imperantiū prudenter exprimēs/ amplexus eum gratu lari ſe ait ſenatui:& populo prouintijſqꝫ/ ipſi aūt nequuqͣꝫ: Cui ſatius fuerat malos ſemꝑ principes eludere: quā tanti oneris vim ſuſtinentem aut moleſtijs modo& periculis ſubijci. Sed famæ& inimicoꝝ pariter& amicoꝝ: qui cum ſe mereri omnia præſumant: ſi quicqͣꝫ nō extorſerunt/ atrociores ſunt ipſis quoqꝫ hoſtibus. Iſte quicquid antea pœnæ nomine tributis acceſſerant: indulſit. afflictas ciuitates releuauit. puellas pueroſqꝫ natos parentibus egeſtoſis/ ſumptu publico per Vtaliæ oppidaali iuſſit. Hic ne acceſſu maliuolorum terreretur lunij Mauritij conſtantis viri dicto ita admonetur: qui conuiuio fa miliari adhibitus/ cumueīentonē cōſulari honore functum: quod apud Domitianū tamen multos occultis criminationi bus perſecutum adeſſe vidiſſet: inter colloquia mentione catulli facta calumniatoris præcipui/ dicente Nerua: Quid nūc faceret: ſi Domitiano ſuperuixiſſet. Nobiſcum inquit Mauricius cœnaret Hic iurgioꝝ diſceptator& ſcientiſſimus& fre quens fuit. Calpurnium craſſum/ promiſſis ingentibus/ animos militum pertentantem: detectum confoſſumqꝫ/ Taren tum cum uxore remouit/ patribus lenitatem eius increpanti bus. Cunqꝫ interfectores Domitiani ad exitium poſceret tan tum eſt conterritus: ut neqꝫ vomitum/ neqꝫ impetum ventris valuerit differre: Et tamē vehementer obſtitit dictitās ęquius eſſe mori: qͣꝫ auctoritatē imperij fœdare: ꝓditis potentiæ ſum mendæ auctoribus. Sed milites neglecto principe requiſitos petroniū uno ictu: Partheniū vero/ demptis prius genitalibꝰ & in os cōiectis iugulauere. Redempto magnis ſumptibus Emperio qui ſcelere tam truci inſolentior neruā cōpulit refer re apd̓ populū gratias militibus: quare peſſimos nefandosqꝫ omniū mortaliū peremiſſent. hic Traianū in liberi locū: inqꝫ ꝑtem imperij adoptauit: cū qͦ tribus vixit annis: qui dū ſugge rente ira/ voce qͣꝫ maxima cōtra quendā regulū noīe inclama ret: ſudore correptus eo die qͦ interijt: ſolis defectio facta eſt.

VLPIVS TRAIANVS. XIIII VLPIVS Traianus ex urbe Tudertina. Vpius ab auo di ctus. Traianus a troio paterni generis auctore/ vel de nomine Traiani patris ſic appellatus. Imperauit annis. xx. Iſte talem ſe reipub. præbuit: qualem vix/ ægreqꝫ exprimere valuerunt ſummoꝝ ſcriptoꝝ miranda ingenia. Hic imperiū apud Agripinam nobilem Galliæ Coloniam ſuſcepit: habens diligenti am in re militari: in ciuilibus lenitatē: in ſubleuandis ciuitatibus largitionē. Cunqꝫ duo ſint q̄ ab egregijs principibus expectent̉/ ſanctitas domi: in armis fortitudo: utrobiqꝫ pruden tia tantus erat. In eo maximaꝝ reꝝ modus: ut quaſi tempera mento quodā virtutis micuiſſe videret̉: niſi quia cibo vinoqꝫ paululum deditus erat. Liberalis in amicos:& tanqͣꝫ vitæ con ditione par ſocietatibus perfrui. Hic ob honorē Suræ: cuius ſtudio imperium abripuerat: lauacra condidit. de quo ſuper uacaneum videt̉ cuncta velle nominatim ꝓmere: cū ſatis ſit excultū atqꝫ emendatū dixiſſe. Fuit em̄ patiens laboris/ ſtudi oſus optimi cuiuſqꝫ ac bellicoſi/ magisqꝫ ſimpliciora ingenia aut eruditiſſimos(quāuis ipſe parce eſſet ſcientiæ moderateqꝫ eloquens) diligebat. Iuſticia vero ac iuris humani diuiniqꝫ tā repertor noui: quā inueterati cuſtos: q̄ omnia eo maiora viſebant̉/ qd̓ per multos atqꝫ atroces tyrannos perdito atqꝫ proſtrato ſtatu romano in remediū tantoꝝ maloꝝ diuinitus cre debat̉ opportune electus/ uſqꝫ eo ut adueniens imperiū eius pleraqꝫ mirifica denunciauerint: In quis præcipuū cornicem e faſtigio capitolij atticis ſermonibus affata kalos. Huius exuſti corporis cineres/ relati Romā humatiqꝫ traiani foro ſub eius columna/& ymago ſuperpoſita ſicuti triumphantes ſo lent/ in urbem inuecta ſenatu præeunte& exercitu. Eo tēpore multo pernicioſius: quā ſub Nerua Tiberis inundauit ma gna clade ædium.& terremotus grauis per ꝓuincias multas atroxqꝫ peſtilentia: fameſqꝫ:& incendia facta ſunt. Quibus omnibus Traianus ꝑ exquiſita remedia plurimū opitulatus eſt: ſtatuens ne domoꝝ altitudo. lx. ſuperaret pedes. ob ruinas facilis& ſumptus(ſi quando talia cōtingerent) exitioſos Vnde merito pater patriæ dictus eſt. Vixit annis. lxiiij. HELIVS HADRIANVS. XV.

AELIVS hadrianus ſtirpis Italicæ/ vlio Hadriano Traiani principis conſobrino/ Hadriæ orto genitus quia id oppidū agri piceni etiā mari hadriatico nomē dedit. Imperauit annis xij. Hic græcis litteris impenſius eruditus/ a pleriſqꝫ Græculus appellatus eſt. Athenienſiū ſtudia: moresqꝫ auxit/ poetico nō ſermone tantum: ſed& ceteris diſciplinis: canendi: pſal lendi/ medendiqꝫ ſcientia muſicis: geometria/ pictor/ fictor/ ambulatorqꝫ: ex are vel marmore ꝓxime polycletus& Euphranoras. Proinde oīno ad iſta effectus: ut elegātius nunqͣꝫ raro quicqͣꝫ hūanæ res expertæ videant̉. Memor ſupra qͣꝫ cuiqͣꝫ credibile ē: locos/ negocia/ milites/ abſentes qͦqꝫ noībus re cenſere re īmenſi laboris. Quippe qui ꝓuincias oēs paſſibus circūierit agmē comitantiū preuertēs/ cū oppida uniuerſa reſtitueret augeret ordinibus. Nanqꝫ ad ſpecimē legionū milita rium fabros perpēdiculatores: architectos genuſqꝫ cunctum extruendoꝝ menium: ſeu decorandoꝝ in cohortes centuria uerat: quaſi arbiter genitus imperij: mentis quodam artificio regens. ingeniū inuidum Laſciuum:& ad oſtentationē ſui inſolens callide tegebat. Continentiam& facilitatē clementi am ſimulans: cōtraqꝫ diſſimulans ardorē gloriæ: quo flagrabat acerrimus ad laceſſendum/ pariter& reſpondendū ſerijs: ioco maledictis: referre carmen carmini dictum. Dictu prorſus ut meditatū crederes aduerſus om̄ia. Huius uxor ſabina: dum prope ſeruilibus iniurijs afficitur. aduoluntariam mortem cōpulſa: quæ palam iactabat ſe: ꝙ immane ingeniū perſuaſiſſet elaboraſſe: ne ex eo humani generis pernicies grauidaret̉ hic morbo ſubcutaneo quē diu placide pertulerat victus dolore/ arduus/ impatienſqꝫ plures e ſenatu extinxit. Are gibus multis pace occultis muneribus impetrata/ iactabat pa ſam plus ſe ocio adeptum: quam armis cæteros. Officia ſane publica/& palatina: necnō militię in eam formā ſtatuitqꝫ pau cis per Conſtantinū immutatis hodie perſeuerāt. Vixit annos lxij. Dehinc miſerabili exitu conſumptus eſt: cruciatu fere membroꝝ omnium confectus in tantum: ut ſeſe interficien dum: miniſtroꝝ fidiſſimis precans offerret. Ac ne in ſemetip ſum ſæuiret/ cuſtodia chariſſimoꝝ ſeruaretur. ANTONINVS. EVLVIVS. PIVS. XXVI. Ciij

ANTONINVS fuluius: ſeu Barinius dictus poſtea etiam Pius cognominatus eſt: Imperauit annis. xxiij. Iſte ab Adria no in filium adoptatus: cuius gener fuerat: tanta bonitatis in principatu fuit: ut haud dubie ſine exemplo vixerit. Quāuis eunumæ cōtulerit ætas ſua cum orbem terræ nullo bello per annos. xxxiij. auctoritate ſola rexerit/ adeo tremētibus eum atqꝫ amantibus cunctis regibus/ nationibuſqꝫ& populis: ut parentem: ſeu patronū magis: quā dominū imperatorē vere putarent. omneſqꝫ uno ore in cæleſtium morem propitium optantes/ de controuerſijs inter ſe iudicem poſcerent. Quin etiam Indi: hyrcani/ legatos miſere/ iuſticia tanti imperatoris cōperta/ quā ornabat vultu ſereno& pulchro: ꝓcerus membra/ decēter Validus/ priuſqͣꝫ ſalutandus prodiret/ deguſtans panis aliqͣꝫtulum ne frigeſcente: circa pręcordia perieiunium ſanguine viribus exeſis interciperet̉. Eoqꝫ actui publicoꝝ laboribus minime ſufficeret: quæ incredibili diligentia ad ſpeciem optimi patris familias exequebat̉ appetentia gloriæ carens& oſtentatione: adeo manſuetus ut inſtantibus patribus ad eos qui contra eum coniurauerant: perſequendo cōpreſſe rit quæſtionem præfatus. Neceſſe nō eſſe ſceleris/ in ſemetipſum cupidos/ pertinacius indagari: ne ſi plures indagarentur reperirentur: quantis odio eſſet: intelligeretur. Igitur cū eſſet annoꝝ. lxxij. apud Lorios villa propria milibus paſſuum. xi. ab urbe febri paucoꝝ dieꝝ poſt tres atqꝫ viginti annos imperij conſumptus eſt: ob cuius honorē templa ſacerdotes/ atqꝫ infinita alia decreta ſunt. Vſqꝫ eo aūt mitis fuit: vt quū ob ino piæ frumētariæ ſuſpitionē lapidibus a plebe romana perſtrin geret̉: maluerit ratione expoſita placare: qͣꝫ vlciſci ſeditionē. M. ANTONINVS. PIVS. XVII. MARCVS aūt Antoninus imperauit annis. xviij. Iſte vir tutum omniū cæleſtiſqꝫ ingenij extitit. Aerumniſqꝫ publicis quaſi defenſor obiectus eſt. Etenim niſi ad illa tēpora natus eſ ſet: ꝓfecto quaſi uno lapſu ruiſſent omnia ſtatus ro. Quippe ab armis quies nunqͣꝫ erat/ perqꝫ omnē orientem illyricū/ Ita liam/ Galliamqꝫ bella feruebant. Terramotus nō ſine interitu ciuitatum: inundationes fluminum: lues crebræ locuſtaꝝ ſpecies agris infeſte prorſus/ ut prope nihil: quo ſummis an

goribus atteri mortales ſolent: dici ſiue cogitari queat qd̓ non illo īperante ſæuierit. Credo diuinitus attributū: ut dum mun di lex: ſeu aliunde nā quid hominibus incognitū gignit recto rū conſilijs tanqͣꝫ medicinæ remedijs leniat. Is ꝓpinquū ſuū Aniū Verū ad īperij partē nouo beniuolentiæ genere adſciuit: qui Veronā inter atqꝫ cōcordiā iterfaciens ictu ſanguinis quē morbū græci apoplexi vocāt vndecīo īperij anno extinctus eſt. Carminū maxīe tragicoꝝ ſtudioſus ingenij aſperi at M. ANTONINVS. XVIII. ꝙ laſciui. Poſt cuius obitū. M. Antoninus remp. ſolus tenuit a princi pio vitæ tranquilliſſimus adeo: ut ab infantia vultum nec ex gaudio ex mœrore mutauerit: philoſophiæ ſtudens: litterarū qꝫ græcaꝝ: Hic permiſit viris clarioribus: ut cōuiuia eodē cul tu: quo ipſe& miniſtris ſimilibus exhiberent. Hic quū ærario exhauſto largitiones quas militibus impenderet/ nō haberet neqꝫ indicere ꝓuincialibus: aut ſenatui aliquid vellet/ inſtrumentoꝝ regij cultus(facta in foro traiano ſectione) diſtraxit. Vaſa area/ pocula criſtallina& murina: vxoriam ac ſuam ſe ricam/& auream veſtem multā ornamenta gemmaꝝ ac per duos cōtinuos menſes venditio habita eſt: multumqꝫ auri re dactum. Poſt victoriā tamē emptoribus precia reſtituit: qui reddi comparata voluerūt. Moleſtus nulli fuit: qui maluit ſe mel empta retinere. Huius tēpore caſius tyrannidē arripiens: extinctus eſt. Ipſe vitæ anno quinquageſimonono: apd̓ Ben dobonā morbo conſumptus ē. De eius nūcio Romā ꝑuecto confuſa luctu publico urbe ſenatus incuria veſte terra indutus lacrimans cōuenit. Et qd̓ de Romulo ægre creditum eſt: omnes pari ſenſu præſumpſerūt. Marcum cælo receptū eſſe Ob cuius honorē tēpla: columnæ multaqꝫ alia decreta ſunt. AVRELIVS. COMMODVS. XIX AVRELIVS commodus. Antonij filius Antoninus et ip ſe dictus: Imperauit annis. xiij. Hic qualis futurus eſſet: in ip ſo primordio oſtendit. Nam cum in ſupremis moneret̉ a parente attritos iam barbaros ne ꝑmitteret vires recipere: ne ſpō deat ab incolumi qͣꝫuis paulatim negocia perfici poſſe a mortuo nihil Sæuior omnibus libidine atqꝫ auaricia/ crudelitate. Nulli fidus magiſqꝫ ī eos atrox quos ampliſſimis honoribus C iiij

doniſqꝫ ingentibus extulerat. intantū deprauatus: vt gladiatorijs armis: ſæpiſſime in amphitheatro dimicauerit. Huic Martia generis libertini forma: tamē meretricijſqꝫ artibus poſ lens. quū animū eius penitus deuinxiſſet. egreſſo ebalneo ve neni poculum obtulit. Ad extremū ab immiſſo validiſſimo palæſtrita cōpreſſis faucibus expirauit anno vitæ. xxxij AELIVS PERTINAX. XX AELIVS pertinax īperauit dies. lxxxv. Iſte coactus imperauit: repugnansqꝫ ſuſcipiens/ tale cognomentū ſortitus eſt. Origine orientis ſordida/ prefecturā urbi agens: īperator effe ctus/ ſcelere luliani multis vulneribus obtruncat̉: annos natus. vij. atqꝫ. lx. Huius caput tota urbe circūuectum eſt. hoc exitu obijt vir ad humanę cōuerſationis exemplum: per labo ris genera uniuerſa abſumptus ꝓuectuſqꝫ eo ut fortunę voca ret̉ pila. nā libertino genitus pr̄e: apd̓ ligures in agroſquilido ſollij gentiani: cuius in præfectura quoqꝫ clientē ſe eſſe libentiſſime fatebat̉. Fuit doctor litteraꝝ quæ a grāmaticis tradun tur blandus magis qͣꝫ beneficus/ vnde eum græco noīe chreſtologon appellauere. Nunqͣꝫ iniuria accepta ad ulciſcendum ductus. amabat ſimplicitatē cōmunem ſe affatu: conuiuio: inceſſu. præbebat: huic mortuo diui nomen decretū eſt. Obcuius laudem ingeminatis aduſqꝫ defectum plauſibus: acclamatū eſt. Pertinace imperante ſecuri viximus. neminē timui mus: patri pio: patri ſenatus: patri omnium bonoꝝ. DIDIMVS. IVLIANVS. XXI DIDIMVS Iulianus ortu mediolanenſis imperauit menſi bus ſeptem. vir nobiliſſimus iureperitiſſimus/ factioſus: præ ceps/ regni auidus. Hoc tēpore niger peſcenninus apud Anthiochiam/ in pannonia fabaria: Septimus Seuerus creantur auguſti. Ab hoc Seuero Iulianus in abditas palatij balneas ductus extenta damnatoꝝ modo ceruice/ decollat̉ caputqꝫ e ius in roſtris ponitur. SEPTIMVS. SE VERVS. XXIII Septimus Seuerus īperauit annis. xviij. hic peſcenninum in teremit hominē omnium turpitudinū. Sub eo aūt Albinus qui in Gallia ſe cæſarē fecerat: apud Lugdunū occiditur. Hic Seuerus filios ſuos ſucceſſores ſuos reliquit baſſianū& Gerā

Hic in Britannia vallum per. xxxij. paſſuum milia a mari ad mare deduxit. Fuit bellicoſiſſimus omniū: qui ante eū fuerūt acer ingenio ad om̄ia q̄ intendiſſet in finē ꝑſeuerans. Beniuolentia qͦ inclinaſſet: mirabili ac perpetua: ad querendū diligēs ad largiendū liberalis: in amicos inimicosqꝫ pariter vehemēs Quippe qui latranū Cilonem Amilinū: Baſſum cæterosqꝫ a lios ditaret. Aedibus quoqꝫ memoratu dignis quaꝝ precipuas videmus parthoꝝ ꝗ dicunt̉ ac laterani. Hic nulli in domīatu ſuo permiſit honores venundari/ Latinis litteris ſufficienter inſtructus: punica eloquentia ꝓmptior: Quippe genitus apud Leptī ꝓuinciæ Aphricæ. is dum memboꝝ omniū ma xime pedū dolorē pati nequiret: veneni vice: qd̓ ei negabatur cibū grauis ac plurime carnis auidius inuaſit: quē quū conficere nō poſſet: cruditatē paſſus expirauit. Vixit annos. lxv. ANTONINVS CARACALLA. XX. III Aurelius Antoninus Baſſianus Caracalla Seueri filius: Lug duno genitus. īperauit ſolus annis ſex. Hic baſſianus ex aui materni noīe dictus eſt. At quū ē gallia veſtem plurimā deue xiſſet: talares q̄ Caragalas feciſſet: coegiſſetqꝫ plebem ad ſe ſalutandum indutam talibus introire de nomīe huius veſtis Ca ragalla cognominatus eſt. Hic fratrē ſuum Getam peremit. ob quam cauſam: furore pœnas dedit/ dirarum inſectatione quæ nō immerito ultrices vocantur/ a quo poſt furorem con ualuit. Hic corpore Alexandri macedonis conſpecto/ magnū atqꝫ Alexandrum ſe iuſſit appellari/ aſſectantium fallacijs eo perductus: uti truci fronte:& ad læuum humerum conuerſa ceruice: quod in ore Alexādri notauerat incedens: fidem vul tus ſimillimi perſuaderet ſibi. Fuit impatiens libidinis. Quip pe qui nouercam ſuam duxit uxorem/ cum carras iter faceret apud Ediſſam ſecedens: ad officia naturalia a milite: qui quaſi ad cuſtodiam ſequebatur interfectus eſt. Vixit annis fe re. xxx. Corpus eius Romam relatum eſt. MACRINVS. XXIIII MACRINVS cum Diadumeno filio ab exercitu impera tores creati imperauerunt menſes. xiiij. Ab eodem exercitu obtruncatur: pro eo: quia Macrinus militarem luxuriam ſtipendiaqꝫ profuſiora comprimeret.

AVRELIVS. ANTONINVS. VERVS. XXV AVRELIVS Antoninus verus idem heliogabalus dictus: ex ſemea caracelle cōcubina occulte ſtuprata filius: īperauit bi ennio& mēſibus octo. Huius matris ſemeæ/ auus Baſſianus noīe fuerat: ſolis ſacerdos. Is quū Romā ingenti militū ac ſenatus expectatione veniſſet probris ſe om̄ibus cōtaminauit. Cupiditatē ſtupri: qͣꝫ aſſequi naturæ defectu nondū poterat: in ſe cōuertens/ muliebri noīe ſe Baſſianā ꝓ baſſiano iuſſerat. appellari. Veſtalem virginē quaſi matrimonio adiūgens ſuo abſciſſiſqꝫ genitalibus matri ſe magnæ ſacrauit. Hic Macellū: qui poſt Alexander dictus eſt: conſobrinū ſuū Cæſarē fecit/ ipſe tumultu militari interfectus eſt: Huius corpus per urbis vias/ more canini cadaueris a milite tractum eſt/ militantium cauillo appellantium indomitæ& rabidæ libidinis catulam. Nouiſſime quū anguſtum foramē cloaca corpus minime re ciperet: uſqꝫ ad Tiberim deductum adiecto podere: ne unqͣꝫ emergeret: in fluuiū ꝓiectum eſt. Vixit annis. xvi. atqꝫ ex rebus: quæ acciderant: tiberim tractimqꝫ uſqꝫ appellatus eſt. SEVERVS. ALEXANDER. XXVI. SE VERVS Alexander imperauit annis. xiij. Hic bonis reip. fuit ærumnoſus. Sub hoc imperāte Taurinus auguſtus effectus eſt. Ob timorē ipſe ſeuphrate fluuio obiecit. Tunc etiam Maximinus regnū arripuit: pluribus de exercitu corru ptis. Alexander vero: quū deſeri ſemet ab ſtipatoribus vidiſſet: matrē ſibi cauſam mortis fuiſſe exclamans/ accurenti per cuſſori/ obuoluto capite/ ceruices ſuas valide cōpreſſus præbuit anno vitæ. xxvi. Huius mater māmea eo filium coegerat ut illaipſa permodica ſi menſæ prandiaqꝫ ſupereſſent quā uis conuiuo reponerentur. C IVLIVS MAXIMINVS. XXVII. IVLIVS Maximinus thrax ex militaribus/ imperauit annis tribus. Is dum perſequitur pecunioſos: inſontes pariter noxi oſqꝫ apud ſeditionē militum diſcerptus eſt: una cum filio clamantibus cunctis militari ioco. ex peſſimo genere ne catulū habendum. Huius imperio duo Gordiani pater& filius prin cipatum arripientes/ vnus poſt unum interiere: Pari etiā teno re Pupianus& Balbinus regnum inuadentes perempti ſunt.

GORDIANVS XXVIII. CORDIANVS nepos Gordiani ex filia ortus. Romæ cla riſſimo patre. Imperauit annis ſex apud Chteſiphontē a Philippo prefecto prætorio accenſis in ſeditionem militibus/ occiditur anno vitæ. xx. Corpus eius ꝓpe fines romani perſiciqꝫ imperij poſitum/ nomen loco dedit ſepulcrum Gordiani. PHLLIPPVS. XXIX MARCVS Iulius philippus imperauit annis. v. Veronæ ab exercitu interfectus eſt: medio capite ſupra ordines dentiū p̄ciſo. Filius aūt eius Gallus Iulius Saturninus: quē potentiæ ſociauerat: Romæ occiditur agens vitæ annos: xij. Adeo ſæueri& triſtis animi: ut iamtū a quinquēni ætate nullo prorſus cuiuſqͣꝫ cōmento/ ad ridendū ſolui potuerit. patrēqꝫ ludis ſæ cularibus petulātius cachinnantē(qͣꝫqͣꝫ adhuc tener) vultu nō tauerit auerſato. Is Philippus humillimo ortus loco fuit/ pr̄e nobiliſſimo latronū ductore. DECIVS XXX De TIVS e Pannonia Bubalia natus īperauit menſes. xxx Hic Deciū filiū ſuū cæſarē fecit: vir artibus cūctis virtutibuſqꝫ inſtructus/ placidus& cōis domi& armis/ prōptiſſimus ī ſo lo barbarico: īter cōfuſas turbas gurgite paludis ſubmerſus ē ita ut nec cadauer eius potuerit īueniri. Filius ꝟo eius bello ex tinctus ē. vixit an. l. huius tꝑibus Valens lucinianus imperaVRIVS. GALLVS. XXXI. tor effectus. VRIVS Gallus cum Voleſano filio imperauerunt annis duobus. Hoꝝ temporibus Hoſtelianus perpēna a ſenatu imperator creatus: nec multo poſt peſtilentia conſumptus eſt. dub his etiam Aemilianus in Mœſia imperator effectus eſt: contra quem ambo prefecti apud Theramnā ab exercitu ſuo ceduntur anno ætatis pater ſeptimo circiter& quadrageſimo creati in inſula Eninge: quæ nunc Girba dicitur. Aemilianus vero menſe quarto dominatus apud Spoletium: ſiue pōtem: quem ab eius cæde Sanguinarium accepiſſe nomen ferunt: in ter Ocriculum Narniamqꝫ ſpoletium& urbem Romam regione media poſitum. Fuit autem genere: maurus pugnax/ nec tamen præceps. Vixit annis iiij. minus. I. LICINIVS. VALERIANVS. XXXII.

LICINIVS Valerianus cognomento colobius/ īperauit annis. xv. parētibus ortus ſplendidiſſimis: ſtolidus tn̄& mul tū iners/ neqꝫ ad uſum aliquē publicū/ officio conſilio ſeu geſtis accōmodatus. Hic filiū ſuū Galienū Auguſtū fecit: Galie niqꝫ filiū: Corneliū Valerianū cæſarē. His īperantibus Aemili anus inmœſia. Caſſius labienus poſthumus in Gallia. Galieni filio interfecto/ imperatores effecti ſunt. Pari mō Aelianus apd̓ Mogontiā: quū in Aegypto Aemilianus/ apd̓ Macedonas. Valens. Mediolani Aureolus dominatū inuaſere. Valeri anus vero in Meſopotamia bellū gerēs. a Sapore perſaꝝ regeſuperatus: mox etiā captus eſt apd̓ Parthos ignobili ſeruitute cōſenuit: Nam qͣꝫdiu vixit rex eiuſdē ꝓuincia in curuato eopedem ceruicibus eius īponens/ equū aſcendere ſolitus erat. GALENVS. XXXIII GALENVS: quidē in loco Cornelij filij ſui Salonianū al terū filiū ſubrogauit/ amori diuerſo pelicū deditus Saloninæ cōiugis& cōcubina: quā ꝑ pactionē cōceſſa parte ſuperioris Pannoniæ/ a pr̄e Marcomanoꝝ rege/ matrimonio ſpecie/ ſu ſceperat Pipā noīe. nouiſſime aduerſus Aureolū ꝓfectus eſt: quē cū apd̓ pontē: qui ex eius noīe Aureolus appellat̉ obtentum detruſuſqꝫ Mediolanum obſedit. Eiuſdem Aureoli cōmento a ſuis interijt. Regnauit annis quindecim. Cum patre vij. et. viij. Vixit annis.I. CLAVDIVS XXXIIII. CLAVDIVS imperauit annis. ij. hunc pleriqꝫ putant Gor diano ſatum: dum alij Licenſa muliere matura inſtitueret̉ ad vxorem. Hinc Claudius galieni morientis ſententia īperator deſignatus: ad quē Ticini poſitū ꝑ Galloniū baſillium indumenta regia direxerat. Extinctoqꝫ a ſuis Aureolo receptis regionibus aduerſum aūt alamennorus haud ꝓcula lacu Bena ci dimicans tantā multitudinem fudit/ ut ægre pars dimidia ſuperfuerit. His diebus Victorinus regnum cœpit. Claudius vo cū ex fatalibus libris(qͦs inſpici p̄ceperat) cognouiſſet ſen tentiæ in ſenatu dicende premi morte remediū deſiderari. Pō ponio baſſo: qui tūc erat: ſe offerēte ipſe vitā ſuā haud paſſus reſpōſa fruſtrari/ dono reip. dedit prefatus neminē tanti ordi nis primas hr̄e ip̄m īperatorē ea res: ſicut erat cūctis gratia nō

diui vocabulum modo ſed ex auro ſtatuā ꝓpe ipſum Iouis ſi mulacrū atqꝫ in curia imaginem auream ꝓceram ſacrauere. QVINTILIVS. XXXV. Huic ſucceſſit frater eius quintilius. Is paucis diebus imperi um tenens interemptus eſt AVRELIANVS XXXVI AVRELIANVS genitus patre mediocri& ut quidā ferūt. Aurelij clariſſimi ſenatoris colono/ inter Daciam et Macedo niā: imperauit annis. v. Iſte haud diſſimilis fuit magno Alexā dro: ſeu Cæſari dictatori. Nam romanā urbem triennio ab in uaſoribus receptauit: Cum Alexander annis. xiij. per victori as ingentes ad Indiam peruenerit.&. C. Cæſar decennio ſub ægerit gallos/ aduerſum ciues quadriennio cōgreſſus. Iſte in Italia tribus prælijs victor fuit/ apud placentiam iuxta amnē Metaurū. ac phanū fortunę: poſtremo ticinenſibus incampis Huius tꝑe apud Dalmatas ſeptimus imperator effectus mox a ſuis obtruncat̉. Hoc tꝑe in urbe roma monetarij rebellarūt quos Aurelianus victor ultima crudelitate cōpeſcuit. Iſte pri mus apud romanos dyadema capiti innexuit gemmiſqꝫ/& aurata omni veſte(qd̓ adhuc fere incognitū romanis moribus viſebat̉) uſus eſt. Hic muris validioribus& laxioribus urbem ſepſit. Hic Tetricū/ qui imperator ab Gallis ab exercitu effectus fuerat correctorē Lucaniæ ꝓuexit: aſpergens hominē eleganti ioco/ ſublimius habendū regere aliquā Italiæ partē quā trans alpes regnare. Nouiſſime fraude ſerui ſui qui id quoſdā militares/ viros amicos/ ipſius noīa pertulit/ adno tata falſo manū eius imitatus tanqͣꝫ Aurelianus ipſos pararet occidere: ab ijſdem interfectus eſt: in itineris medio: quod in ter Conſtantinopolim& Heracliam eſt. Fuit ſæuus et ſanguinarius et trux om̄i tꝑe etiā filij ſororis interfector. Hoc tempo re ſeptem menſibus interregni ſpecies euenit. TACITVS. XXXVII. TACITVSpoſt hūc ſuſcepit imperiū vir egregie moratus qui ducenteſimo īperij die apud Tharſum febri moritur. FLORIANVS XXXVIII. Huic ſucceſſit Forianus. fed quū magna pars exercitus equitantiū probū militiæ peritū legiſſet. Florianus dieꝝ. lx. quaſi

per ludum imperio uſus: inciſis a ſemetipſo venis/ eſuſo ſan PRORVS. XL.XIX guine conſumptus eſt. PRORVS genitus patre Agreſti hortoꝝ ſtudioſo dalmatio ſanguine. Imperauit annis. vi. Iſte Saturninū in oriente: Pro culum& Bonoſum Agrippinæ imperatores effectos oppreſ ſit. Vineas Gallos& Pannonios hapere ꝑmiſit. oꝑe militari Almū montē apud Sirmiū:& Aureū apd̓ Mœſiam ſuperio rem vineis conſeruit. Hic irmio in turri ferrata occidit̉. CARVS XL. CARVS Narbone natus: īperauit annis. ij. Iſte confeſtim Carinū& Numerianū cæſares fecit. Hic apd̓ Cteſiphōta ictu fulminis interijt. Numerianus quoqꝫ filius eius quū oculorū dolore correptus/ in lecticula veheret̉ impulſore Apro(qui ſocer eius erat) ꝑ inſidias occiſus eſt/ cū dolo occultaret̉ eius mors: quouſqꝫ Aper inuadere poſſet imperiū: fœtore cadaue ris ſcelus eſt proditū. Hic Sabinus Iulianū inuadens imperium/ a Carino in campis veronenſibus occidit̉. Hic Carinus omnibus ſe ſceleribus inquinauit: plurimos innoxios/ fictis criminibus occidit. Matrimonia nobilium corrupit. Condiſcipulis quoqꝫ qui eum in auditorio verbi fatigatione taxaue rant: pernicioſus fuit. Ad extremū trucidatur: eius precipue tribuni dextra/ cuius dicebatur uxorem polluiſſe. DIOCLETIANVS. XLII DIOCLETIANVS dalmata: Amilini ſenatoris libertinus matre pariter atqꝫ oppido Dioclea: quorū vocabulis: donec imperiū aſſumeret Diocles appellatus eſt. Vbi orbis romani potentiā cæpit: Graium nomen in romanū more conuertit. Imperauit annis. xxv. Is Maximianū Auguſtum effecit: Cōſtantium& Galeriū Maximianū cognomento armentariū/ cæſares creauit: Tradens Conſtantio Theodorā: Herculi ma ximiani priuignā/ abiecta uxore priori. Hoc tempore Carau ſio in Gallijs/ Achilleus apud ægyptū: Iulianus in talia/ im peratores effecti diuerſo exitu periere. e quibus Iulianus acto per coſtas pugione in ignē abiecit ſe: Diocletianus vero apud Nicomediam ſponte īperiales faſces relinquens in proprijs agris conſenuit. qui dū ab Herculio atqꝫ Galerio ad recipiendum imperiū rogaret̉: tanqͣꝫ peſtem aliquā deteſtans in hunc

modū reſpondit. Vtinā ſalone poſſetis viſere holera noſtris manibus inſtituta: ꝓfecto nunqͣꝫ iſtud tentandum iudicaretis Vixit annis. lxxxviij. Ex quis cōmuni habitu prope nouē ægit morte conſumptus eſt(ut ſatis patuit) per formidinē voluntariā. Quippe cū a Conſtantino atqꝫ Licinio vocatus ad feſta nuptiaꝝ per ſenectam: quum minus intereſſe valeret: excuſa uiſſet. terſcriptis minacibus acceptis: quibus increpabat̉. Ma xentio fauiſſe: ac Maximino fauere/ ſuſpectans necem dedecoroſam: venenū dicit̉ hauſiſſe. His diebus Conſtantius con ſtantini pater atqꝫ armentarius: Cæſares Auguſti appellant̉: Creatis cæſaribus ſæuero ꝑ Italiā: Maximini Gallerij ſororis filio ꝑ orientē. Eodēqꝫ tꝑe conſtantinus cæſar efficit̉ Maxenti us īperator in villa ſex milibus aburbe diſcreta itinere Lauica no dehic Licinius Aug. efficit̉ pariqꝫ mō Alexāderapd̓ cartaginē īperator ſit: ſil̓iqꝫ mō valens īperator creat̉: qͦꝝ exitus iſte fuit. Seuerus ab Herculia Maximiano Romæ intra taber nas extinguit̉. Funuſqꝫ eius Galieni ſepulcro infertur: quod ab urbe abeſt per Appiam milibus nouem. MAXIMIANVS XLII. GALERIVS Maximianus cōſumptis genitalibus defecit Maximianus herculeius a cōſtantino apd̓ Maſſiliā obſeſſus Deinde captus/ pœnas mortis genere/ poſtremo fractis laq̄o ceruicibus/ alexāder a conſtantini exercitu iugulat̉. Maxenti us dū aduerſus conſtantinū cōgredit̉ paulo ſuperius a ponte miluio/ in pontē nauigijs cōpoſitū: ab lateri ingredi feſtinans lapſu equi in ꝓfundū demerſus ē/ voratūqꝫ limo: pōdere tho racis: corpus vix repertū Maximianus apd̓ tarſum morte ſim plici perit. valens a Licinio morte mulctat̉. Fuerūt aūt moꝝ hmōi. Aurelius maximianus cognomēto herculius: ferus na tura ardēs libi dīe/ cōſilijs ſtolidus/ ortu agreſti/ pānonioqꝫ: Nā etiā nūc haud lōge eminet Sirmio/ locus palatio ibidē cō ſtructo: ubi parētes exercebāt oꝑa mercēnaria/ ætate interijt fexagenarius: ānoꝝ. xx. īꝑator. Genuit ex eutropia Syra mu liere maxentiū& fauſtā cōiugē conſtantini. Cuius pr̄i cōſtan tio tradiderat Theodorā priuignā. Sed maxentiū ſuppoſitū ferūt arte muliebri tenere mariti aīm laborātis auſpitio/ gratiſſimi cœpti a puero: is Maximianus charus nunqͣꝫ illi fuit: nec patri aut ſocero quidem Galerio.

GALLERIVS. XLIII. GALERIVS aūt fuit licet inculta aggreſtiqꝫ: iuſticia ſatis laudabilis: pulcher corpore: eximius& felix bellator/ ortus parē tibus agrarijs. paſtor armentoꝝ: vnde ei cognomen armentarius fuit: ortus datiaripenſi: ibiqꝫ ſepultus eſt: quē locū Romulianū etiā vocabulo romulæ matris appellarat: is inſolen ter affirmare auſus eſt matre more olympiadis Alexandri ma gni creatricis cōpreſſam dracone ſemet cōcepiſſe. GALERIVS. XLIIII. GALERIVS maximinus ſorore armentarij ꝓgenitus ve roqꝫ nomīe ante imperiū daꝝa dictus cæſar quadriennio. De hinc per orientē auguſtus triennio fuit: ortu quidē atqꝫ inſtituto paſtorali veꝝ ſapientiſſimi cuiuſqꝫ ac litteratoꝝ cultoringenio quieto/ vini auidior. Quo ebrius quedam corrupta mente aſpera iubebat: qui cū pigeret factum differri: quę præ cepiſſet: in tempus ſobrium ac matutinum ſtatuit. ALEXANDER. XLV ALEXANDER fuit phryx origine: ingenio timidus: inferior aduerſus laborē/ vitio ſenecta ætatis. His oībus abſump ptis imperij iura penes conſtantinū& licinium deuenere. CONSTANTINVS. XLVII CONS TANTINVS Conſtantij īperatoris& Helenæ filius. Imperauit annis. xxx. Hic dū iuuenculus Agalerio in urbe Roma religionis ſpecie obſes teneret̉/ fugā arripiens atqꝫ ad fruſtrandos inſequentes/ publica iumenta quāqꝫ iter ægerat interfecit:& ad patrē in Britanniam peruenit.& forte ijſdē diebus ibidem Conſtantiū parentē fata ultima perurgebant. quo mortuo: cunctis qui aderāt: adnitentibus: ſed præcipue Eroco alemannoꝝ rege auxilij gratia Conſtantiū comitatu imperiū capit. Hic ſororē ſuā Conſtantiam Licinio medio lanū accito coniūgit/ filiumqꝫ ſuū Criſpū noīe ex mineruina. cōcubina ſuſceptū. Idem conſtantinū ijſdem diebus natum: oppido Arelatenſi/ Licinianūqꝫ licinij filiū menſium fere. xx cæſares effecit. Veꝝ em̄ uero(ut imperia difficile cū concordia cuſtodiunt̉) diſſidiū inter Liciniū Conſtantinūqꝫ exoritur primūqꝫ apud cibalas iuxta paludem Hiulcā noīe/ Conſtanti nō nocte caſtra Licinij irrūpente: Licinius fugā petijt Bizan

tiumqꝫ fuga volucri peruenit/ ibi Martinianū officioꝝ magiſtrum Cæſarē creat. Dehinc Conſtantinus acie potior apd̓ Bi thyniam adegit Licinium pacta ſalute indumentū regium of ferre per uxore: inde Theſſalonicā miſſum paulopoſt eumMartinianumqꝫ iugulari iubet. Hic Licinius annū dn̄ationis fere poſt quartū decimū/ vitę ꝓxime ſexageſimū occidit/ aua ritiæ cupidine omniū peſſimus. eque alienus a luxu ventris: aſper admodum aut mediocriter impatiens. Infeſtus litteris: quas ꝑ inſcitiam īmodicā virus ac peſtem publicā nomīabat præcipue forenſem induſtriā. Agraribus plane ac ruſticantibus: quia ab eo genere ortus altuſqꝫ erat. ſatis utilis ac militiæ cuſtos/ ad veteꝝ inſtituta ſeueriſſimus. ſpadonū& aulicorū omniū vehemens domitor/ tineas/ ſoricesqꝫ palatij eos appel lans. at Cōſtantinus obtento totius romani imperij(mira bel loꝝ felicitate) regimine. fauſta cōiuge(ut putant) ſuggerente: Criſpum filiū necari iubet: dehinc uxorē ſuā fauſtam: in balneas ardentes coniectam interemit: cū eum mater Helena ardore nimio nepotis increparet. Fuit vero ultra quā æſtimari poteſt: laudis auidus. Hic Traianū herbā paretariam(ob titu los multos ædibus inſcriptos) appellare ſolitus erat. Hic pon tem in Danubio conſtruxit: habitum regium gēmis& caput exornans perpetuo diademate: Cōmodiſſimus tamen rebus multis fuit. Calumnias ſedare legibus ſeueriſſimis/ nutrire artes bonas: p̄cipuæ ſtudia litteraꝝ: legere ipſe: ſcribere/ medita ri: audire legationes& q̄rimonias ꝓuinciaꝝ. quūqꝫ liberis fili oqꝫ fratris: Delmatio cæſaribus cōfirmatis/ tres&. lx. annis vi xiſſet: ex quibus dimidios ita ut tredecim ſolus īperaret: mor bo conſumptus eſt: irriſor potius qͣꝫ blandus. Vnde prouerbio vulgari/ trachala. x. annos præſtantiſſimus. xij. ſequentibus latro decē nouiſſimis pupillus/ ob ꝓfuſiones īmodicas nominatus. Corpus ſepultū in Byzantio(Conſtantinopoli dicta) Quo mortuo Delmatius/ militum vi necat̉: ita ad tres orbis romani redacta dominatio eſt. Conſtantino:& Cōſtantio:& Conſtante filijs Conſtantini. Hi ſinguli has partes regē das habuerūt. Conſtantinus iunior cuncta trans alpes. Conſtantius a freto ꝓpontidis Aſiā atqꝫ orientē. Cōſtans illyricū ſtaliāqꝫ& aphricā/ dalmatiā/ thraciā/ macedoniāqꝫ et achaiā.

HANNBALLIANVS. XLVII HANNBALLIANVS Dalmatij cæſaris conſanguineus Harmeniā nationesqꝫ circunſocias. interim ob Italia Aphricæqꝫ ius diſſentire: ſtatim Conſtantius& Conſtans cœperūt: Conſtantius latrocinij ſpecie/ dum incautus fœdeqꝫ temulen tus in aliena irruit: obtrūcatus eſt: proiectuſqꝫ influuium/ cui nomen Alſa eſt: nō longe ab Aquilia. Conſtans vero venādi cupidine: dum per ſyluas ſaltuſqꝫ erraret: conſpirauere aliquanti militares in eius necem(auctoribus Creſtio& Marcel lino/ ſimulqꝫ Magnentio) qui ubi parandi negotij dies placucuit: Marcellinus natalem filij ſimulans: plæroſqꝫ ad cœnam rogat: itaqꝫ in multam noctem cōuiuio celebrato/ Magnenti us quaſi ad ventris ſecreta ſecedens habitū venerabilem capit eare cognita/ Conſtans fugere conatus: apud Helenam oppidum Pyrenæo proximū: a Gaiſone eum lectiſſimis miſſo interficitur anno tertiodecimo Auguſtæ dn̄ationis. Nam cæſar triennio fuerat/ æui ſeptimouiceſimoqꝫ. Hic fuit debilis pedibus/ manibuſqꝫ articuloꝝ dolore: fortunatus cæli tēperie fructuum prouentu nulla a barbaris formidine: q̄ ꝓfecto maiora fuerint: ſi prouinciaꝝ rectores/ nō pretio: ſed iudicio proue xiſſet. Huius morte cognita Vetranio magiſter militū/ impe rium in Pannonia apud Murſiam corripuit. quē Conſtantius nō poſt multos dies regno exuit: grandæuo ætate/ nō vitam modo ſed etiam voluptarium ocium concedens. Fuit autem prope ad ſtultitiam ſimpliciſſimus. CONSTANTIVS. EX Xvi CONS TANTIVS Galerij fratrē patruelem ceſarē ꝓnun ciat: ſororē Conſtantinā illi coniungens. Magnentius quoqꝫ Dicentium conſanguineum ſuum trans Alpes cæſarē creauit. His diebus Romæ Nepotianus Eutrophiæ Cōſtantini ſo roris filius/ hortātibus perditis Auguſti nomē rapit. quē octa uo die viceſimoqꝫ/ Magneſius oppreſſit. Hoc tēpore Cōſtan tius cū Magneſio apud Murſiam dimicans vicit: in qͦ bello pe ne nunqͣꝫ amplius romana conſumpta ſunt vires: totiuſqꝫ imperij fortunæ peſſundata. Dehinc quū ſe Magneſius in Itali am recepiſſet: apud Thicanum plures fudit incautos&(ut in victoria ſolet) audacius perſequens: nec multo poſt apud Lu

gdunt coanguſtatus gladio occulte prouiſo/ ictum pulſi parietis iuuans tranſfoſſo latere: ut erat vaſti corporis) vulnere: naribus atqꝫ ore cruorē effundens/ men ſe imperij quadrageſi moſecundo: ætatis vero. xl. expirauit. ortus parentibus: qui Galliam habitant: legendi ſtudio prōptus: ſermonis acer/ ani mi tumidi: īmodice timidus: artifex tamen ad occultandā(au daciæ ſpecie) formidinem. Eius morte audita Decentius/ laqueo faſciæ/ ad collum poſito vitam finiuit. Hoc tēpore Gal lus cæſar a Conſtantio occiditur. Imperauit annis quattuor. SLVIANVS. XLIX. LVANVS imperator effectus die imperij. xxviij. perimi tur: fuit ingenio blandiſſimus: quamqͣꝫ barbaro patre genitus tamen inſtitutione Romana ſatis cultus& patiens. CONSTANTIVS CONSTANTIVS Claudiū iulianū fratrē: Galli honore cæ ſaris aſſumit: annis natū fere tribus atqꝫ. xx. Iſte in cāpis Argē toratenſibus apud Gallias/ cū paucis militibus infinitas hoſti um copias deleuit. Stabāt acerui montiū ſimiles. fluebat cruor fluminū mō captus rex nobilis Nodomarius. fuſi oēs opti mates. Redditꝰ limes romanæ poſſeſſionis: ac poſtmodū cū Alemānis dimicās/ potentiſſimū eoꝝ regē Badomariū cepit Hic a militibus Gallicanis Auguſtus ꝓnunciat̉. Hic Conſtan tius urgere legationibus/ in ſtatū nomenqꝫ priſtinū reuerti. IVLIANVS. LI. IVLIANVS mandatis mollioribus/ refert ſe ſub noīe Celſi imperij multo officioſius pariturum: Hic Conſtantius magis magiſqꝫ ardens dolore(atqꝫ ut erat talium impatiens) in ra dicibus Tauri montis apud Mopſocrenē febri acerrima: quā indignatio nimia vigilijs augebat: Interijt anno æui quarto& quadrageſimo: imperij nono atqꝫ triceſimo: verū Auguſtus quarto viceſimoqꝫ octo ſolus: cū fratribus atqꝫ Magentio ſex decim: quindecim Cæſar. Felix bellis ciuilibus: externis ſacrymabilis: mirus artifex in ſagittis. a cibo/ vinoqꝫ et ſomno mul tum intēperans: patiens laboris: facundiæ cupidus: quā quū adſequi tarditate ingenij non poſſet: alijs inuidebat. Spadonum aliquorūqꝫ amori deditus& vxoꝝ quibus cōtentus nul ſa libidine tranſuerſa aut iniuſta polluebat. Sed ex cōiugibus Dij

quas plurimas ſortitus eſt: p̄cipue Euſebiam dilexit: decoram quidē: veꝝ per amantias& Gorgonias:& alia īportuna miniſteria vexantē famam viri: cōtra qͣꝫ fœminis modeſtioribus mos eſt: quaꝝ ſæpe p̄cepta viros iuuant: Namqꝫ vt cæteras omittam: pompeia plotina(incredibile dictū ē) quāto auxerit gloriā Traiani: cuius ꝓcuratores cū ꝓuincias calumnijs agitarent/ adeo ut unus ex his diceret̉ locupletū: quemqꝫ ita con uenire. Quare habes ad menſam? vnde habes tertium ponequi habes/ illa coniugē corripuit. atqꝫ increpans ꝙ laudis ſuæ eſſet incurioſus: talem reddit: ut poſtea exactiones īprobans/ deteſtans fiſcum lienē vocaret: ꝙ ea creſcente/ artus reliqui ta beſcant. Igit̉ Iulianus redacta ad unū ſe orbis romani curatio ne gloriæ nimis cupidus/ in Perſas ꝓficiſcit̉. Illic a tranſfuga quodā in inſidias deductus: cū eum hinc inde Parthi urgerēt e caſtris iam poſitis/ abrepto tantū clipeo ꝓcurrit. cunqꝫ incō ſulto ardore/ nititur ordines ad prælium cōponere: ab uno ex hoſtibus& quidē ſurgente conto percutitur. Relatuſqꝫ in tabernaculum/ rurſuſqꝫ ad hortandos ſuos egreſſus: paulatim ſanguine vacuatus. circa noctis fere mediū defecit præfatus: conſulto ſeſe de īperio nihil mandare: ne(ut ſolet) in multitudine diſcrepātibus ſtudijs amicis ex inuidia rei p̄ diſcordia ex ercitus periculum pararet. Fuerat in eo litteraꝝ ac negociorū ingens ſcientia: eo iuuauerat philoſophos& græcoꝝ ſapientiſſimos/ uſu prōptior corporis: qͣꝫ validus quidē/ ſed breuis fuit. Hæc minuebat quarundā reꝝ neglectus modus Cupido laudis immodica cultus numinū ſuꝑſtitioſus/ audax pluſqͣꝫ imperatorē decet. Cui ſalus ꝓpria: cū ſemꝑ ad ſecuritatē om nium(in bello maxime) cōſeruanda eſt. Ita illum cupido gloriæ flagrantior paruifecerat: ut neqꝫ terremotu/ neqꝫ pleriſqꝫ præſagijs: quibus vetabat̉ petere Perſidem abductus ſit. fine ponere ardori/ ac ne noctu quidem viſus ingens globus cælo labante diem belli cautum præſtiterit. IO VINIANVS. LII IO VINIANVS genitus patre Varroniano. inſula Agriſin donenſis ꝓuinciæ Pannoniæ īperauit menſes octo. Eius patri cū liberos crebros amitteret: pręceptū ſomnio eſt eum: qui iam inſtante uxoris partu: edendū foret: diceret louinianum.

Hic fuit inſignis corpore/ lætus ingenio/ litteraꝝ ſtudioſus. Hic dum a Perſide hyeme aſpera mediaqꝫ Conſtantinopolim accelerans cruditate ſtomachi/ tectorio noui operis grauatus repente interijt: annos gerens proxime. xl. VALENTINIANVS LIII VALENTINIANVS imperauit annis. xij. minus diebus centū. Huius pater Gratianus mediocri ſtirpe ortus: apud Cy balas funarius appellatus eſt: eo ꝙ venalitium funē portanti quinqꝫ milites nequirēt extorquere. eo merito adſcitus in mi litiam uſqꝫ ad præfecturæ p̄torianæ/ potentiā conſcendit. ob cuius apud milites cōmendationē Valentiniano imperiū reti nenti aggerit̉. Hic valentē conſanguineū ſuū ſibi ſociū in im perio adſciuit. ac demū Gratianū filiū/ nec dum plene puberem hortatu ſocrus& uxoris Auguſtum creauit. Hic valentinianus fuit vultu decens: ſollers ingenio/ aīo grauis/ ſermo ne cultiſſimus(qͣꝫqͣꝫ em̄ ad loquendum parcus) ſeuerus: vene mens: infeſtus tamen vitijs: maximaqꝫ auaricia/ cuius punitor ipſe uitacer& in ijs: q̄ memoraturus ſum Hadriano pro ximus genere vetuſſimoꝝ meminiſſe noua arma meditari: fingere terra ſeu limo ſimulacra prudenter uti locis tēporibus ſermonibus: atqꝫ ut breuiter concludā ſemꝑ criminibus: quis ſeſe quaſi fidiſſimis prudentiſſimisqꝫ dederat: careret aut pro batis eruditis ꝓ monitoribus/ uti licuiſſet/ perfectus haud du bie princeps enituiſſet. Huius tꝑe firmus apud Mauritaniam regnū inuadens extinguit̉. Valentinianus apd̓ Bergentionē legationi Quadoꝝ reſpōdens anno æui quinto& quīquage ſimo īpetu ſanguinis: voce amiſſa ſenſu integer expirauit: qd̓ quidē intēperantia cibi ac ſaturitate. qua artus diffuderat acci diſſe plures detulere. Itaqꝫ eo mortuo Valentinianus adhuc quadriennis auctore equitio ac Merobaude propinquo ubi cum matre fuerat adlatus creatus eſt imperator. VALENS. LIIII. VALENS vna cū Valentiniano germano ſuo(de quo dixi mus) regnauit annos. x. menſes. v. Hic Valens cū Gottis lacrymabili bello cōmiſſo/ ſagittis ſaucius/ in caſam deportat̉ viliſſimā: ubi fuꝑuenientibus Gotthis igniqꝫ ſuppoſito incē dio cōcrematus eſt. In qͦ ꝓbanda hæc fuere. fuit poſſeſſoribus D iij

conſultor bonus. mutare iudicia: charus in amicos fidus iraſci ſine noxa ac periculis cuiuſqͣꝫ ſane valde timidus. huius temporibus procopius tyrannus cadens extinguitur. GRATIANVS LV GRATIANVS genitus Sirmi/ īperauit cū patre Valentini ano annis. viij. dies. lxxxv. cū patruo& fratre. iij. cum eodem fratre ac Theodoſio. iiij. Et cū his om̄ibus accedente archadio menſes ſex. Hic apud argentariū oppidū galliæ. xxx. alaman noꝝ milia in bello extinxit. Hic cū animaduertiſſet Thraciā/ Daciāqꝫ tanqͣꝫ genitales terras poſſidentibus gotthis triballis: atqꝫ omni pernicie atrocioribus hunnis& alanis/ extremū pe riculum inſtare nomini romano: accitū ab Hiſpania theodoſi um cunctis fauentibus: agenti annū a triceſimo tertiū imperium cōmittit. Fuit aūt gratianus litteris haus mediocriter inſtitutus/ carmen facere: ornate loqui: explicare cōtrouerſias/ rhetoꝝ more. Nihil aliud die noctuqꝫ agere: quā ſpiculis meditari/ ſummaqꝫ voluptatis/ diuinaqꝫ artis credere ferire peri te ſibi deſtinata/ cibi vini ac libidinis victor: Cūctiſqꝫ eſſet ple nus bonis: ſi ad cognoſcendā reipu. grerendæ ſcientiā animū intendiſſet. a qua ꝓpe alienus nō mo voluntate ſed etiā exercitio fuit. Nam dū exercitū negligeret& paucos ex alanis(qͦs ingēti auro ad ſe tranſtulerat) anteferret veteri ac romano miſiti adeoqꝫ barbaroꝝ comitatu: et ꝓpe amicitia capit̉: ut nō nū qͣꝫ eodē habitu iter faceret: odia cōtra ſe militū excitauit: hoc tēpore cū maximus apd̓ Britanniā/ tyrannidē arripuiſſet:& in Galliā tranſmiſiſſet: ab infenſis gratiano legionibus excep tus/ gratianū fugauit. nec mora extinxit: ꝗ vixit ānis. xxxviij THEODOSIVS. LVI THEODOSIVS genitus patre Honorio: matre thermātia: genere hiſpanus/ originē a traiano principe trahens/ a Gratia nō auguſto apud Sirmium īperator effectus: regnauit annis xxvij. Huic ferūt nomē ſomniū parētes monitos ſacrauiſſe: ut latine intelligimus adeo datū: De hoc etiā oraculo in Aſia diuulgatū eſt: eū Valenti ſucceſſurū cuius nomē etheta.&. e & o. atqꝫ a græcis litteris initiaret̉: qua cognitiōe principij deceptus theodorus: cū ſibi imperiū preſumeret ſceleſtæ cupidi nis ſupplicia ꝑcepit. Fuit aūt Theodoſius ꝓpagator reip. atqꝫ

defenſor eximius. Nam hunnos& gotthos qui eā ſub valen te defatigaſſent/ diuerſis prelijs vicit: cū perſis quoqꝫ petitus pacem pepigit. Maximū aūt tyrannū: qui Gratianū interfece rat& ſibi Gallias vendicabat: apud Aquilegiā extinxit: Victorem quoqꝫ eius filiū intra infantiæ annos: a Maximo patre Auguſtū factū/ necauit. Eugeniū quoqꝫ tyrannū atqꝫ Arbogaſtem ſuperauit: deletis eoꝝ decē milibus pugnatoꝝ. Hic& em̄ Eugenius confiſus viribus Arbogaſtis/ poſtqͣꝫ apud Viennā Valentinianū extinxerat: regnū inuaſit: ſed mox ſimul cū vita īperiū perdidit. Fuit aūt Theodoſius moribus& corpore Traiano ſimilis. quantū ſcripta veteꝝ& pictura edocēt Sic eminēs ſtatus/ membra eadē par cæſaries/ os abſqꝫ eo ꝙ il li aliquantū vellendo/ ſteriles genæ atqꝫ tā ingētes oculi erant neſcio an& tāta gratia tantuſqꝫ flos in facie: ſeu tāta dignitas in inceſſu. Mens vero ꝓrſus ſimilis adeo: ut nihil dici queat/ qd̓ nō ex libris in iſtum videat̉ tranſferri/ clæmēs animus/ mi ſericors: cōis ſolo habitu differre ſe ceteris putās. In oēs hoīes honorificus/ veꝝ effuſius in bonos ſimplicia ingenia æque di ligere/ erudita mirari/ ſed innoxia largiri magno aīo/ magna amare ciues/ vel priuato cōtubernio cognitos/ eoſqꝫ honoribus pecunia: beneficijs cæteris pręſertim: quoꝝ erga ſe: velut patrem aſpero caſu officia ꝓbauerat. Illa tn̄ quibus Traianus aſperſus eſt. vinolentiā.ſ.& cupidinē triumphandi/ uſqꝫ eo deteſtatus eſt: ut bella nō mouerit: ſed inuenerit/ ꝓhibueritqꝫ Lege/ miniſteria laſciua: pſaltriaſqꝫ cōmeſſationibus ad hiberi. Tantū pudori tribuens& cōtinentiæ vt conſobrinaꝝ nup tias vetuerit tanqͣꝫ reoꝝ. Litteris(ſi nimiū perfectos contēplemur) mediocriter doctus. ſagax plane/ multūqꝫ diligēs ad no ſcenda moꝝ geſta: e quibus nō deſinebat execrari veteꝝ facta ſuperba crudelia libertati/ quæ infeſta legerat: at Cinnam Ma rium ſyllamqꝫ atqꝫ uniuerſos dominantium/ præcipue tamen perfidos& ingratos. Iraſci ſane rebus indignis: ſed flecti cito/ vn̄ modica dilatione emolliebat̉: Aliqn̄ ſeuera p̄cepta ha buit de liuio: vel qd̓ auguſtus a philoſophiæ doctore: didicerat: qui cū vidiſſet eum facile cōmoueri: ne aſperū aliquid ſta tueret: monuit ut ubi iraſci cœpiſſet quattuor atqꝫ. xx. gręcas litteras memoria recenſeret: ut illa concitatio quęſmomēti eſt

mente alio traducta/ parui temporis interiectu/ langueſceret Melior haud dubie: qd̓ eſt clare virtutis poſt auctā annis pœ nitentiam regalem multoqꝫ maxime poſt ciuilem victoriam. Nam& annonæ curā ſoli citius attendere:& auri argentiqꝫ graue pondus/ ſublati atqꝫ expenſi a tyranno multis ē ſuo re ſtituere/ cū benigni principis& quidem vix fundos ſolerent nudos ac de formata predia concedere/ iam illa minutiora:& ut dicttur: intra aulam: quæ quia occulta ſunt magis naturæ hominū curioſe oculos aureſqꝫ ad ſe trahunt. Patruum colere tanqͣꝫ genitorem. fratris mortui/ ſororiſqꝫ liberos habere ꝓ ſuis. Cognatos adfineſqꝫ parentis animo complecti: elegans lætumqꝫ conuiuium dare/ non tamen ſumptuoſum miſcere colloquia perſonis ſtudia dignitatibus/ ſermone cum grauitate iocundo blandus pater/ concors maritus exercebat/ neqꝫ in latebras/ neqꝫ ad laſſitudinem ambulationibus magnis: cum eſſet ocium reficiebat animū/ ad veſcendi continentiam valitudinē regebat. Sicqꝫ in pace rebus humanis annū agens quinquageſimū: apud Mediolanū exceſſit. vtrāqꝫ remp. utri qꝫ ideſt arcadio ⁊ honorio quietam relinquens. corpus eius eodem anno Conſtantinopolim tranſlatū atqꝫ ſepultum eſt. Cinis. A LAVRENTIVS ABSTEMIVS LECTORI.§. Libuit adijcere Benuenuti imolenſis libellum: qui Auguſta lis dicit̉: nō ob aliquā viri elegantiā aut eloquentiam:(utraqꝫ em̄ ei nō ingenij ſed tempoꝝ culpa defuit) Sed quia Cæſarū uitas mira breuitate.& veridica narratione cōplexus eſt. Fuit em̄ haꝝ rerū inueſtigator egregius: quē Aeneas Siluius: qui adeptus pontificatum Pius ſecundus dictus eſt. tanti fecit: ut huic libello vitas quattuor imperatoꝝ: qui poſt obitū Benuenuti imperarunt non ſit dedignatus adiungere. vt ipſe in prin cipio ſuæ teſtatur Europæ. PII SECVNDI VERBA. Odagrantē me nuper& arteticis doloribus(ut ſoleo) laborant̉/ librarius quidam teutonicus adijt libellum afferens/ in quo Romanoꝝ cæſaꝝ nō tam geſta qͣꝫ no

mina& pauca demoribus cōtinebant: uſqꝫ ad Venceſſaū katoli quarti filium. Cunqꝫ illi opuſculo. iiij. imperatores deeſſe viderent̉. Nā Benuenutus imolenſis eius operis author ſub Venceſ lao deceſſerat rogauit me/ ut adijcerem quod deerat Nolui turbari hominem. Compleui ad ætatem noſtrā imperatoꝝ numerum breuitatem illius qui præceſſerat imitatus LIBELLVS QVI DICITVR AVGVSTALIS. Continens ſub cōpendio breuem deſcriptionē omniū Auguſtoꝝ ad illuſtrē Azonem Marchionē Eſtenſem. Ptas clariſſime Marchio Heroicarū cultor virtutū poſ ſe faciliter& cito internoſcere bona& mala principū Romanoꝝ. Vt utrorūqꝫ fine notato cautior fias eminentiū ſpeculo exemploꝝ. Parebo libens& calculantis more tem magnā breui oratiōe ſūmabo. Quia nō modicū confert cōmoditatis: ad cognitionē reꝝ geſtaꝝ præſertim poſtqͣꝫ venit tempus gratia: quo rex uniuerſi& urbē& orbem totū ad unam voluit redigi monarchiam) noſcere annos: quibus quiſ qꝫ principū imperauit: nō per modū narrantis/ ſed potius nu merantis/ ſinguloꝝ tēpora breuiter(īmo tranſcurrenter) per ſtringam/ lucido cū ſermone. Eſt aūt utiliter præſciendū: qd̓ omnes hiſtoriaꝝ ſcriptores catholici: ſiue in obſequiū fidei: ſi ue ob aliam cauſam ſicut Oroſius in hormeſta mundi:& alij plures incipiunt deſcriptores a Cæſare Auguſto: quia ſub eo Chriſtus naſci dignatus eſt: a qͦ incepit primitiua eccleſia: vel quia diutius imperauit& ſalubrius remp. gubernauit. Vnde videt̉ velle/ qd̓ Caius cæſar fuerit potius quidā p̄curſor īperij Sicut Baptiſta fuit p̄curſor dn̄i. Om̄es vero gentiles hiſtorici incipiunt a lulio cæſare. ſicut Suetonius et alij qͦs magis ſequi intendo: quia nō aliud quā veritatē tradere poſteris curauer̄t. De IVLIO CAESARE. Primus igitur qui romanū arripuit imperiū: fuit Iulius Cæ ſar Lutij filius: valentiſſimus omniū principū: qui in vigore animi non habuit parem: nec ante ſe nec poſt ſe. Hic vixit annis. lvi. Imperauit autē poſt finē belloꝝ ſuoꝝ annis tribus& ſeptē menſibus: īterfectus ī medio ſenatus. xxiij. vulneribus.

DE CAESARE AVGVSTO. II Cæſar Auguſtus dictus Octauius ſiue Octauianus a natiui tate ꝓnepos& filius adoptiuus ſucceſſit illi in īperio. hic fuit fœliciſſimus omniū prioꝝ& poſterioꝝ. nam alta ꝓuidentia ſua īperauit prudenter/& laudabiliter tot annis qͦt cæſar vixit ſcilicet. lvi. et menſibus ſex: de quibus regnauit. xij. cū antoni o& Lepido triūuiris. Reliquū tēporis cū magna pace et tran quillitate orbis: clauſo tēplo iani:& vixit annis. lxxxvi. minus xxxv. diebus. mortuus ē fœliciter apd̓ Nolam ciuitatē Cam De TIBERIO. III. paniæ. Tiberius priuignus Auguſti ex Liuia adoptatus/ ab eo hæ res fuit īperij. Hic(ut ait Plinius) fuit triſtiſſimus hominū: ſe nex fœdiſſimus omni turpitudine luxuriarum& ebrietatum Fuit tamen ſerenus victor in iuuētute: De quo dicit Oroſius ꝙ ex manſuetiſſimo principe cōuerſus eſt in ſæuiſſimā beſtiā cum nō impetraſſet ꝙ xp̄s ꝓ deo haberet̉. Mortuus eſt graui morbo vel veneno. Vixit annis. lxxviij. īperauit annis. xxiiij DE CAIOCALLIGVLA. IIII. Caius Calligula nepos Tiberij/ natus ex Germanico filio Druſi: qui fuerat frater ipſius Tiberij. Hic fuit iuuenis peſſi mus omniū/ excepto Nerone: omni ſcelere cōtaminatus qui vixit annis. xxviij. īperauit annis. iij. mēſibus. x. diebus. viij interfectus cōiuratione ſuoꝝ. xxx. vulneribus& turpiter traDe CLAVDIo. ctus. Claudius nepos Tiberij natus ex Druſo: patruus Caij Cal ligulæ indifferens fuit& varius multū/ quia prima ætate ſem per fuit infirmus: vilis& triſtis. unde cū debuit ſuccedere Tiberio: Caius fuit ſibi prelatus. Fuit tamen ſatis utilis: ſed infor tunatus in uxoribus: De quarum una Meſſalina ſcribit Cor nelius Tacitus:& Iuuenalis dicit. Et laſſata viris nondum ſatiata receſſit. Altera vero Agrippina mater Neronis ipſum Claudium venenauit in fungis: Claudius vixit annis. lxiiij. imperauit vero ſatis congrue annis. xiiij. De NERONE: VI. Nero de gente Domitia priuignus Claudij: ⁊ gener eius ad optatus ab eo fraude Agrippinæ. Hic fuit nequiſſimus oīm hoīm hoſtis hūani generis: Ideo iudicatus hoſtis a ſenatu in

terfecit ſe pugione/ quattuor miliaribus lōge ab urbe: cū impe raſſet annis paulominus. xiiij. vixit annis. xxxij. et familia cæDE GALBA. VII ſaris in Nerone defecit. Galba ſenex de nobili ſtirpe ſulpitioꝝ: īperator ſeptimus poſt Neronē: vir vitioſus/ cōmiſit ſe totū regendū vitioſiſſimis ſeruis: omnibus odioſus. Occiſus eſt in foro a militibus Otthonis: cū imperaſſet menſibus. vij. vixit annis. lxxxiij. DE OTHONE VIII. Otho īperator. viij. fuit nobilis hō natus ex equite romano. nō poterat eſſe bonus nec carus bonis: quia fuerat familiariſſi mis Neroni: fuit tn̄ dilectiſſimus militibus: ꝗvictus a vitellio ſe occidit pugione: cū īperaſſet. xcv. diebus/ anno ætatis. lviij De VITELLI. IX. Vitellius nobilis de gēte vitellioꝝ: vir ꝓfunde gulæ et crudel̓ ꝗa puericia fuit educatus īter meretrices Tiberij: vituperatiſſi me occiſus in furore populi/ īter ludibria et tormēta. regnauit mēſibus. viij. vixit annis. lvij. Et nota ꝙ Oroſius Othonē& Vitellium abijcit de numero principum. De VESPASIANO Veſpaſianus nobil̓ de gēte Flauia: ſucceſſit decimus in īpe ori Vitellio: cū eſſet dux belli iudaici ꝓ Nerōe. Hic fuit ſapiēs ſenex& utilis reip. qui vixit annis. lxix. menſibus. iij. diebus vij. īperauit annis. x. menſibus. viij. diebus. x. mortuus eſt ex XI. De TITO. fluxū ventris. Titus veſpaniani filius clariſſimus oī virtute: glorioſiſſimū triumphū duxit de iudeis ſimul cū patre: quia ambo ſimul im perauerūt: ut dicit Plinius(optimus teſtis) quia ſcribit veſpaſi ano& hic amore oīm: tenuit īperiū ſolus/ annis. ij. menſibus ij. diebus. xx. vixit annis. xli. Mortuus eſt febre/ cum magno De DOMITIANO. XII. planctū omniū. Domitianus filius Veſpaſiani frater Titicoſtis virtutū patris & fratris: crudelis ſanguinarius: perſecutor Moſchetarū xp̄ia noꝝ& iudeoꝝ. qui vixit annis. xlv. īperauit annis. xv.& mē ſibus quinqꝫ. tandem occiſus a ſuis in camera. De NERVA. XIIII Nerua ſenex/ ſatis nobil̓ honeſtus& modeſtus: cōtrarius do mitiano factus eſt īꝑator/ oꝑa occiſoꝝ eius domitiani ꝗadop Eij

tauit Traianū in filiū/ ꝓpter egregiam eius virtutē. Vixit annis. lxxij. īperauit anno uno/& feliciter mortuus eſt: naturali DE TRAIANO. XIIII morte. Traianus ortus Romæ: cuius antiqui fuerūt hiſpani. Omniū auguſtoꝝ ſummæ iuſticia/ clementiæ& ciuilitatis/ qui vir diuinus: mirabilis virtute& felicitate Romanū imperium ſatis infirmū/ magnifice ampliauit. Hic vixit annis. lxiiij. menſibus. ix.&. iiij. diebus. Imperauit annis. xviij. menſibus ſex. et mortuus eſt fluxu ventris. De HADRIANO XV. Hadrianus(ut ſcribit Spartianus) natus ex conſobrino Tra iani/ filius adoptiuus eius: cuius maiores fuerūt in Italia tēpo ribus Scipionū/ vir magnæ ſcientiæ: maxime eloquētiæ/ nūc crudelis: nūc clemens. qui plus percurrit ꝓuincias romani im perij quā alius īperator/ Hadrianus vitæ tedio afflictus/ petebat occidi:& mortuus eſt. anno ætatis. lxxij.& menſe tertio. cum imperaſſet annis. xxi.& menſibus. xi. De ANTONINO PIO. XVI. Antonius Pius genere Hadriani& filius adoptiuus: vir for ma pulcher: inſignis ingenio& eloquio: magnæ litteraturæ moderatiſſimus: benignus: qui romanū imperiū plus ſtudi it conſeruare/ quā ampliare: habens in ore illud verbū Scipio nis. Malo unū ciuuē ſeruare quā mille hoſtes occidere. Antoni nus vero perijt anno. lxx. Imperauit annis. xxiij. fœliciter& in pace:& demum mortuus eſt febre& quaſi dormiens. De ANTONINO GENERO PII. XVII Antoninus Verus genere Pij ſucceſſit ei imperio cū Lucio fratre ſuo. Iſti duo fratres primi ſimul vocati ſunt auguſti. Iſte verus ſapienter celauit& ſupportauit vitia fratris: qui regnauit ſecū. xi. annis. Fuit em̄ magnus philoſophus/ ſanctitate vitæ om̄ibus p̄ponendus: nunqͣꝫ mutans vultū. Qui virtātæ virtutis poterat dici fœlix: ſi uxorē Fauſtinā& filiū cōmodū nō habuiſſet. īperauit ānis. xviij. vixit. lxi. mortuus ē morbo De ANTONINO COMMODO. XVIII Antoninus cōmodus filius veri paternaꝝ virtutū hoſtis cru delis: luxurioſus: qui a puericia fuit toto corpore omni turpitudine fœdatus/ trecentas meretrices:& totidē pulchros pue

ros in palatio habēs: infamator oīm:& ab om̄ibus infamatus fortis ſolū in pugnis beſtiaꝝ/ cōmodus om̄ibus incōmodus qui cū imperaſſet. xiij. annis. ſtrangulatus fuit cū cōmoditate DE PERTINACE. XIX omniū. Pertinax factus īperator/ mandato ſenatus: fuit genere ignobilis& patre libertino: ſed nobilis moribus: ſenex venerabilis: tēperatus/ cōtrarius cōmodo reputatus eſt auarus: dilec tus populo: militibus odioſus: vnde occiſus eſt a militibus in domo ſua opera luliani. Vixit annis. lx.& ſex menſibus. Im perauit menſibus ſex/&. xxv. diebus. De IVLIANO DIDI. xxx lulianus Didius poſt Pertinacē aſſumpſit imperiū: qui fuit nepos luliani magni iuriſconſulti: qd̓ magis nobilitauit eum Cuius antiqui fuerūt de mediolano. Iulianus fuit parciſſimus hoīm: miſerrime viuens. vn̄ odioſus popl̓o/ deſertus ab om̄i bus priuatus īperio: auctoritate ſenatus/& in palatio occiſus Vixit. xlvi. annis.& menſibus. iiij. Imperauit. lxv. diebus. DE SEVERO. XXI. Seuerus ſolus innumero principū fuit ex Africa: qui vir ma gnus& fortis grandia bella geſſit. Terribilis ſenatui& popu lo: ſed militibus amabilis/ quia maius ſtipendiū dedit/ qͣꝫ aliquis īperator. Hic tantū annonæ reliquit in morte: qd̓ ſufficere poterat urbi. vij. annis dando. lxxv. milia modioꝝ in die: de qͦ dixit ſenatus: qd̓ nunqͣꝫ debuit naſci vel nunqͣꝫ mori. Seuerus vixit annis. lxxxix. mortuus ē in Brytānia cū īperaſſet annis. xviij. De BASSIANO. XXII Baſſianus filius Seueri: dictus Antoninus Caracalla: ſucceſſit patri imperio/ aſperior eo: luxurioſus nimium: qui Papininianum magnum iuriſconſultum trucidari fecit: quia rephendebat eum: quod duxerat luliam nouercam ſuam in uxo rem. Hic imperauit annis quaſi ſex/& occiſus eſt apd̓ Carras inſidijs Macrini prefecti/ anno ætatis. xliiij. De MACRINO XXIII. Macrinus occiſo Baſſiano accepit imperiū/ homo omniū vitioꝝ viliſſime natus:& viliſſimus ſeruus/ ſub Commodo qui voluit Antoninus vocari: quia nullus bonus vel verus vi debat̉ imperator ſine tali noīe: Fuit crudelis: ſanguinarius: in E iij

uentor nouarum mortium. Sed poſt annum ſui imperij occi ſus fuit apud Antiochiam ab Heliogabalo. DE VARIO HELIOGABALO. XXIIII Varius Heliogabalus reputatus filius Baſſiani/ ex Semira mia vulgatiſſima meretrice: ad cuius voluntatē fecit om̄ia tur pia: īpurior omni beſtia. Occiſus eſt cōiuratione militū/& de iectus in cloacā ſtercorariā/& mater cū eo/ digniſſima tali fili o luxurioſo: ꝓdigo: ebrio: qui nō eſt nominādus homo/ ſed uppupa fœdiſſima. Imperauit ſic vitioſe annis tribus De ALEXANDRO. XXV Alexāder filius Varij/ cōſobrinus heliogabali: natus ex Mam mæa xp̄ianiſſima muliere: accepit imperiū ad remediū generis hūani: q̄ iuuenis virtuoſiſſimus(purgatis Heliogabali ma lis) remp. ſalubriter gubernauit: cōſilio Vpiani: ꝗ fuit legalis ſcientiæ prīceps. habuit ipſe Alexāder oēs dotes naturę et fortunæ:& vitas honoꝝ principū/ metrice ſcripſit. Vixit annis xxxviij. mēſibus. iij. diebus. vij. īperauit annis. xiij. occiſus ē in Gallia oꝑa Maximini a militibus: qd̓ indignū viſum ē: nā oēs boni prīcipes(ut plurimū) bene mortui ſunt& mali male De MAXIMINO. XXVI. Maximinus natus de regiōe Thraciæ/ et matre barbarus ſine auctoritate ſenatus:& dictus fuit a militibus Auguſtus: q̄ fuit magnus ut gigas fortiſſimus/ ferus& aſper/ ac ſuꝑbus: nullū aīal crudelius fuit in terris. Vn̄ milites in Aphrica fecerūt īperatorē Cordianū ſenē grauiſſimū, ſed Maximinus occiſo Cordiano& filio eius iuuene/ veniebat cōtra Romā fulminās: Se natus territus fecit tres īperatores cōtra eū.ſ. Pupienū Albinū & Gordianū ꝑuulū nepotē Gordiani ſenis. Maximinus apd̓ Aquilegiā occiſus ē a militibus cū filio ſuo/ cū īperaſſet annis DE GORDIANO. XXVII tribus. Gordianus tertius qui appellatus fuit Auguſtus a ſenatu cū Pupieno& Albino/ illis occiſis fraude militū: qui īperauerāt: duobus annis ſolus tenuit īperiū valde puer: cui nihil deficie bat niſiatas: amabil̓ ⁊ gratioſus. Hic cū bella feliciter gereret in Oriente ex cōſilio Muſichei ſui generi/ viri ꝑditiſſimi: inter fectus fuit a militibus fraude Philippi arabis: dicentis. ꝙ puer neſciebat regere bene imperium: Imperauit annis ſex.

De PHLIPPO. XXVIII Philippus de Arabia poſt Gordiannū factus īperator. Phi lippū filiū fecit participē regni: qui de vili genere natus: ſuꝑbe īperauit annis. vij. et nihil laudabiliter fecit niſi qd̓ fuit primus īperator xp̄ianus:& ambo interfecti ſunt a tumultu militari/ ex defectu Decij: pater Veronę: filius Romæ. ☞ Et hic nota ꝙ oīs auguſtus ē cæſar: ſed nō ecōuerſo. nā cæſar eſt electus xprīcipe vel exercitu. Auguſtus vero confirmatus a ſenatu. De DECIO. XXIX Decius de Pannonia natus: vir induſtria militari ſtrennus: occciſis Philippis inuaſit imperium: quod tenuit annis tribus & ipſe cum filio(quem cæſarem fecerat) occiſus eſt in medio barbaroꝝ: cum bellum pararet contra Aemilianum: qui in Mœſia rebellauerat. Crudelis fuit contra chriſtianos De GALLO HOSTILIANO XXX. Gallus Hoſtilianus poſt mortem Deciorum ſucceſſit imperio cum filio ſuo Voluſiano: quod tenuit ānis vix duobus Quo tempore perſecutionē fecerunt in Chriſtianos& peſtis ubiqꝫ generaliter fuit peſſima. De VALERIANO. XXXI. Valerianus ab exercitu appellatus eſt Auguſtus/ volente populo/ ⁊ gaudente ſenatū: qui fuit vir nobilis ſanguine: ſci entia clarus: eloquentia glorioſus: ſed infœliciſſimus omniū. Nam captus a rege Perſaꝝ in miſera ſeruitute conſenuit: ſub ſtinens ſemper in tergo regem: cum aſcenderet equum. Hic vixit annis. lxx. Imperauit annis ſeptem. De GALIENO. XXXII. Galienus filius Valeriani: qui iam erat cæſar: factus eſt loco patris Auguſtus a ſenatu: qui ocio marcens& luxuria: totū ſe voluptatibus dedit: neglecto patre& īperio. Vn̄ triginta tyrā ni inuaſerūt imperiū: fuit tamē poeta clarus. Vnde cū celebra ret ſemel nuptias tenens ſponſum& ſponſam per manus/ di xit iſtos ꝟſus. Ite ſimul pueri: pariter ſudate medullis Oībus inter vos non murmura veſtra columba Brachia non hederæ: nō vincant oſcula conchæ. Imperauit annis. xi. De CLAVDIO SECVNDO. XXXIIII Claudius ſecundus īperator factus eſt de voluntate ſenatus

Dicit̉ in ſe habuiſſe bona omniū principū: ſicut virtutē Traiani: pietatē Antōini: ꝓuidentiā Auguſti. Hic victis fœliciter Gothis/ mortuus ex infirmitate. Familiare ſuis virtutibus cælū petijt: cū īperaſſet quaſiduobus annis/ qͦ mortuo Quintili us frater ipſius vir optimus/ imperiū tenuit ſolū. xvij. diebus De AVRELIANO XXXIIII & occiſus ē. Aurelianus natus ex parentibus paruis barbaris: fuit fortiſ ſimus vir:& in om̄i armoꝝ genere exercitatus a pueritia/ qui magna bella geſſit in oriente.& muros urbis plus ampliauit/ quā aliquis ante vel poſt: ſed clæmentiam nō habuit: q̄ eſt pri ma virtus principū Fuit namqꝫ triūphus eius glorioſiſſimus Nā zenobiam magnanimā mulierē: q̄ magnifice vendicaue rat ſibi Syriā: duxit ante currū triūphalem/ ligatā multis aure is cathenis. īperauit annis. v. menſibus. vi. occiſus fraude noDe TACITO XXXV tarij ſui apd̓ Bizantiū. Tacitus vir cōſularis& grauis/ ſenex factus eſt īperator: cō ſumma cōcordia& deliberatione longa militū ſenatus& populi. Temperatus/ ſobrius ⁊ honeſtus: lectione libroꝝ delec tatus. Non fecit magna ꝓpter tēporis breuitatē: quia ſolum vixit. vi. menſibus in imperio/& mortuus eſt morbo. De FLORIANO. XXXVI Florianus frater eius ſimilis: imperium tenuit menſibus duobus:& occiſus eſt inſidijs militum. De PROBO. XXXVII Probus de Pannonia oriundus: de ciuitate Syrmienſi nobi liori matre: qui vere probus: iudicio omniū bonoꝝ factus im perator. Remp. quietiſſimā& ſecuriſſimā reddidit/ nobiliſſi mis virtutibus clarus: ſub magnis ducibus Valeriano Aureliano& Claudio. Multa& magna bella feliciter& ꝓbiter geſ ſit: terror barbaroꝝ: ideo finaliter occiſus eſt a militibus apud Syrmiū: quia nimis eos grauabat p̄lijs& laboribus: anno īpeDe CARO. XXXVIII rij. v. Carus Narbonenſis viſus eſt militibus dignus īperio: poſt mortē Probi.& tamē medius fuit inter prīcipes bonos et malos. Hic capta ciuitate Carraꝝ/ in Perſide longius ꝓcedendo cū exercitū: fulminatus eſt cū imperaſſet ꝑ ſpaciū duoꝝ anno rū. Carus habuit duos filios cæſares: quoꝝ minor Numeria

nus magnus orator& poeta fuit: ſine pari/ tempore ſuo occiſus eſt proditione Apri ſoceri ſui: qui volebat occupare impe tium. Minor autem nomine Carinus contaminatiſſimus om nium victus& occiſus eſt a Diocletiano. De DIOCLETIANO XXXIX Diocletianus cū bonus princeps quereret̉/ occiſo Numeri ano/ eſt appellatus conſenſu omniū Auguſtus. vir magnus/ prudens/ alti conſilij qui dicebat bonus cautus optimus venditur īperator. Cum aūt ſolus libere īperaret: ſubito ortis magnis bellis Diocletianus fecit auguſtū Maximianū/ quē a prī cipio fecerat cæſarē/& elegit Conſtantiū patrē magni Cōſtan tini:& Galeriū poſt magnas belloꝝ victorias. Diocletianus ſenex reduxit ſe primus ad vitā priuatā/ apd̓ Solonas ciuitatem Dalmatiæ patriam ſuā/& Maximianus coactus ab eoidem fecit apd̓ Mediolanū.& Diocletianus in oriente.& Ma ximianus in occidente crudelius ꝑſecuti ſunt chriſtianos: quā Valerianus/ Aurelianus/ Decius& cæteri. Diocletianus venenum bibit anno ætatis. lxviij. cū imperaſſet annis. xx. De CONSTANTIO ET GALERIO. XL. Conſtantius& Galerius cæſares: facti auguſti: diuiſerūt im periū inter ſe. Nam Conſtantius cōtentus Gallia& Hiſpania cæteras ꝓuincias collega ceſſit. Conſtantius ex patre Eutropio nobiſi romano fuit/ vir optīe cōſtantiæ& ciuilitatis/ om̄i bus amabilis: ac etiam venerabilis: qui mortuus eſt in Britan nia/ anno principatus ſui. xiij. relicto filio Conſtantino ex He De GALERIO. XLI. lena. Galerius cū imperaſſet in Hilyrico/ milites prætoriani Romæ fecerūt imperatorē Maxentiū filiū Maximiani: cōtra quē Galerius miſit quendam Seuerū/ qui cū incredibili multitudi ne obſedit Romā/& tamē ꝓditione ſuoꝝ a Maxentio fugiēs occiſus eſt:& Maxentius confirmatus īperio factus eſt ſæuiſ ſimus tyrannus. Galerius vero poſt multa mala q̄ fecerat/ in xp̄ianos: dū pararet venire in Italiam: morbo faſtidiendo putrefactus/ cū vermes inceſſabiliter emitteret de corpore/ cruci atus impatiens/ ſe manu ſua interfecit anno imperij. x. DE CONSTANTINO XLII Conſtantinus magnus Conſtantij filius/ omni virtute reful

gens/ optimis principibus cōparandus: rogatus a ſenatu:& populo romano: ut ciues ſuos liberaret de ſeruitute crudeliſſi mæ beſtiæ Maxentij/ cōuocato Licinio/ qui īperabat in Hiſpania/ cū magno apparatu belli venit contra Maxentiū: quē magno prælio vicit/& Maxentius fugiens ſuffocatus ē in Ti beri. Conſtantinus cū magna gloria: intrauit urbē: poſtea licinium ſibi rebellem/ ſæpe victum tandē occidi fecit. Conſtantinus omniū victor/ eccleſiam Romanam informauit: fidem chriſtianā confirmauit: Sedem imperij tranſtulit in Greciam ubi fecit ſecundam Romam. Conſtantinus cum magna virtute& fortuna proſperrima. Imperauit annis. xxx. menſibus x. diebus. xi. Vixit annis. lxvi.& mortuus eſt fœliciter. DE CONSTANTE ET CON STANTIO XLIII Conſtans& Conſtantius Conſtantini filij/ occiſo fratre eo rum Conſtantino/ tenuerunt ambo imperium. Conſtans pri mus Arrianus perſecutus eſt catholicos. Sed poſt multa præ lia geſta contra Perſas/ factus omnibus intolerabili occiſus eſt anno imperij. xviij. ætatis vero. xxx. DE CONSTANTIO. XLIIII. Conſtantius poſt fratrem ſolus tenuit imperium annis. vi. temperatus& placidus/ quāuis Arrianus. Hic fecit Iulianum conſanguineum ſuum cæſarem.& miſit in Gallias. Qui luli anus elatus victoria/ inuaſit imperrum in Italia. Cōſtantio oc cupato bellis Parthoꝝ. Conſtantius rediens contra eum mor tuus eſt in via/ anno ætatis ſuæ fere. xlv. XLV De IVLIANO lulianus ſucceſſit ſolus īperio/ Vir liberalis/ litteratus/ eloquens. memorioſus/ cupidus gloriæ. Fuit tamen ingratus cō tra Conſtantium:& perfidus contra fidem. Vnde vocatus eſt apoſtata: quia ſolus poſt Conſtantinū a fide xp̄iana:& xp̄ianos odio habuit: quibus interdixit officijs& ſtudijs ſcientiarum. Iulianus vixit. xxxij. annis. Imperauit anno uno/ menſi vij. tranſfixus telo in deſerto Parthiæ ab uno milite ignoto De IOVINIANO XLVII louinianus de Pannonia oriundus: elctus eſt imperator ab exercitu luliani: qui corpore pulcher/ lætus animo/ doctus/

largus:& exercitum: quem lulianus fecerat paganum/ ipſe fe cit chriſtianum/& reduxit ſaluum ex periculo magno. Mortuus eſt octauo menſe imperij etatis eius anno. xxxiij. De VALENTINIANO. XLVII Valentinianus de Pannonia: qui receſſerat a Iuliano quia verus chriſtianus erat: factus eſt imperator a militibus nolens Erat autem vir pulcher probus ſimilis Hadriano& Aureliano: qui fratrem Valentem& Gratianum filium/ fecit Auguſtos. Hic princeps perfectus/ mortuus eſt ſubita ſanguinis effuſione anno imperij. xi. ætatis. lv. Quo mortuo Valens tenuit imperium in Oriente:& Gratianus in occidente. De VALENTE. XLVIII Valens īperator in oriente/ tanqͣꝫ Arrianus/ ꝑſecutus eſt catholicos xp̄ianos: ſicut facere tentauerat viuēte fratre. Vnde p̄cepit ꝙ monachi militarēt. Sed infœliciſſime bellū gerēs cū Gothis/ ꝑdito exercitu/ ipſe vulneratus ſagitta: fugiens in vilem caſam. ſic viuus crematus eſt igne cū iperaſſet quaſi. iiij. XLIX. DE GRATIANO. annis. Gratianus poſt mortē patrui īperauit ſex annis: qui iuuenis gratus: catholicus& fidelis/ cōtra Alemānos fœliciter pugna uit: ſub qͦ tota Italia receſſit a perfidia Arrianoꝝ. Gratianus vi dens multas gētes infeſtas romano īperio/ elegit imperatorē orientis digne Theodoſium nobiliſſimum Hiſpanū. qui vir xxxiij annoꝝ. Tartaros terribiles debellauit:& cæteris hoſtibus conciliatis/ glorioſus fuit apud Conſtantinopolim De VALENTINIANO. II. Valentinianus ſecundus frater Gratiani imperauit in occi dente. Theodoſio imperante in oriente. Iſte vir bonus expulſus de Gallia a Maximo tyranno. Theodoſius Tyrannū potentē cumparuo apparatu/ fœliciter vicit apud Aquilegiam/ & captum decapitauit. Valentinianus reſtitutus in regno occidentis/ cum in pace regnaret/ ſtrangulatus eſt apud Vierinā fraude Arbogaſtis comitis ſui cū imperaſſet annis. viij. De THEODOSIO LI Theodoſius magnus cū īpaſſet iā. xiiij. annis/ cū Gatiano et Valentiniano fratribus: remanſit ſolerio annis tribus in oriente& occidente. iſte ⁊ optimus imperator ChriſtiaF ij

noꝝ: ſimilis Traiano: a qͦ originē traxit. de qͦ mirabiles laudes facit ambroſius: cuius auxilio expulit Arrianos de Mediolane Theodoſius cōtra Eugenium: qui uſurpabat imperiū in Gallis/ confidens virtute Chriſti/ illius auxilio ſuppliciter inuocato/ in alpibus ruit in prelium/& ſubito orta vi ventoꝝ/ cū crudeli tēpeſtate cōtra hoſtes/ Theodoſius victor cum paua cæde ſuoꝝ Eugeniū captū interfecit. De quare/ memoriā facit Claudianus florentinus/ poeta paganus(ut refert. Auguſtinus de ciuitate dei.) Theodoſius anno ætatis.I. fœliciſſime mortuus eſt apd̓ Mediolanum: relictis duobus filijs ſuis Au guſtis. ſcilicet Arcadio& Honorio. De ARCADIO LII. Arcadius ſucceſſit patri Theodoſio in īperio orientis. Honorius in īperio occidentis: ambo viri boni/ non degenerātes a patre anno. x. īperij eoꝝ/ Ragaſus rex Gothoꝝ cū infinita multitudine Barbaroꝝ/ miſerabiliter victus. a romanis famæ & frigore/ occiſus eſt Romæ cū ſuis more pecudum venditis Arcadius anno imperij. xiij. mortuus eſt apud Conſtantino polim relicto filio ſuo Theodoſio in imperio Orientis. De HONORIO. LIII Honorius qui iam. xiij. annis īperauit cū fratre ſuo/ poſtea cū Theodoſio īperauit annis. xi. Sub quoꝝ īperio Alaricus rex Gothoꝝ cepit Romā cū furore:& ſpoliauit/ parcens fugientibus ad tēpla ſanctoꝝ. Sub iſto Honorio multa bellaciuilia:& externa terminata ſunt in occidente/ cū modico ſanguine. Ipſe vero occiſus eſt Romæ ſine filijs. LIIII DE THEODOSIO MINORE Theodoſius minor filius Arcadij: mortuo Honorio regna uit in Oriente annis. xxvij. cū iam poſt mortē patris regnaſſet xiiij.& cū patre viuente annis xiij. Hic Valentinianū cōſobri nū ſuū fecit auguſtum:& geneꝝ ſuū: qui in occidente regna uit. xxv. annis. Tempore huius Theodoſij carthago crudelius capta eſt a Genſerico vandaloꝝ rege: qͣꝫ Roma ab Alarico quia Genſericus nō pepercit eccleſijs. Theodoſius mortuus eſt apud Geſtantinopolim.& ſepultus cum patre ſuo. De ALETITINIANO. LV. Valentinianus tertius in occide. tenuit imperiū. v. annis

poſt mortē Theodoſij: cū quo īperauerat annis. xxv.& Mar tianus ſucceſſit Theodoſio. Tēpore iſto Atila ille tam potens & terribilis cū multis regibus ⁊ gentibus& barbaris de Fan nonia veniens in Italiam/ crudeliter afflixit ꝓuinciā Venetū/ & Longobardoꝝ. Aquilegia primo euerſa/& tunc facta ē ci uitas Venetiaꝝ/ a fugientibus ſæuiciā Atilæ. Valentinianus (vel timore vel inuidia) occidit Aeccium bellicoſiſſimū Ducē Romani exercitus in Gallia: qui ſolus fuerat victor Atilæ: ex cuius morte ruit imperium:& ſalus occidentis:& ipſe Valen tinianus anno ſequenti occiſus eſt Romæ a milite vno Aeccij cum iam rexiſſet imperium annis. xxx. De MARTIANO LVI Martianus qui iam quinqꝫ annis īperauerat cū Valentinia no. poſt vero mortē eius īperauit annis. ij. qͦ tēpore Genſericus rex vandaloꝝ veniens ex Africa cū Mauris cœpit romā: & rapaciter expoliauit:& ſimiliter Capuā cū Cāpania. Martia nus vero anno. vij. ſui īperij occiſus eſt/ cōiuratiōe ſuoꝝ apd̓ DE LEONE LVII Conſtantinopolim. Leo in Cōſtantinopoli inuaſit īperiū qui Leonē filiū fecit cō ſortē regni orientalis. quo tꝑe imperiū occidentis a multis laceratū eſt. Nam quidā Maioranus inuaſit imperiū apud Rauennā:& ita alij multi. Rauenna em̄ potentiſſima erat tēpore othoꝝ. Leo mortuus eſt anno imperij. xvij. in oriente. De ZENONE. LVIII Zeno īperator Leonis gener ſucceſſit illi īperio: quo tēpo re Odoacer veniens cū forti exercitu: de ultimis finibus Pāno niæ: obtinuit regnū romæ/ cū tota Italia. qd̓ cū tenuiſſet. xiiij annis tūc Theodericus rex Gothoꝝ veniens de Græcia cum auctoritate Zenonis: vir ſtrēnuiſſimus victo Odoacre/ obtinuit romā cū tota Italia/ Zeno in Græcia cū imperaſſet annis xvi. mortuus eſt/ ſimilis Papirio curſori in velocitate pedum De ANASTASIO. LVIII Anaſtaſius poſt zenonē adeptus eſt imperiū. qui factus hæ reticus pertinax: cū nō poſſet reuocari ad ſanā fidem/ iuſto iudicio dei: fulmine percuſſus perijt anno imperij ſui. xvij. quo tempore Theodericus glorioſe regnauit in Italia. De IVSTINO MAIORI. LX F iij

luſtinus maior ſucceſſit Anaſtaſio/ qui vir catholicus& pi us in partibus orientis/ omni ſtudio nomen Arrianoꝝ quęre bāt extinguere. Sed Theodericus minatus eſt ſibi ꝙ niſi reſti tueret Arrianos: ipſe in Italia omnes populos necaret gladio/ luſtinus ex compoſitione Arrianos dimiſit in pace:& ipſe cū imperaſſet annis. xi. in pace quieuit Conſtantinopoli De IVSTINIANO. LXI luſtinianus Iuſtini ſororis filius ſucceſſit illi īperio: qui prin ceps iuſtiſſimus/ romanoꝝ imperiū armis& legibus reparauit. nā ꝑ Belliſarium virū bellicoſum debellauit Perſas: qui in uaſerāt fines romanos. Africā liberauit de manibus Vandalo rū:& Italiā de manibus Gothoꝝ: vbi Neapolim receptātem Gothos/ crudeliſſime exterminauit. nulli parcēs. Poſtea Nar ſes eunuchus iteꝝ romā de manibus Totilæ regis Gothoꝝ li berauit: quē īterfecit. Iuſtinianꝰ leges romanas mirabili breui tate reformauit. Qui mortuus ē cum īperaſſet annis. xxxviij De IVSTINO MINORI. LXII. luſtinus minor nepos Iuſtiniani/ ſucceſſit ei īperio: qui fuit homo auarus: rapax/ īpius/ atqꝫ hæreticus. ꝓpter qd̓ Narſes qui ꝑ inuidiam fuerat illi falſo accuſatus/ odio& timore Auguſtæ q̄ minabat̉ reducere eū inter mulieres: fecit venire Lon gobardos de Pannonia in Italiā: qui ceperunt Mediolanū: Papiam:& quaſi totam Longobardiam. Iuſtinus cū imperaſſet xi. annis/ alienus mente mortuus eſt relicto Tiberio cæſare De TIBERIO. III. LXIII. Tiberius tertius ſucceſſit Iuſtino in īperio. qui recte cōtrarius illi vir largus in pauperes. xp̄ianus ꝑfectus/ ſapiēs/ iuſtus/ qui theſauros luſtini/ male acquiſitos: bene pauperibus erogauit & de Perſis magnā prædā habuit. Tiberius ꝟo moriens reliquit hæredē īperij Mauritiū data ſibi filia in uxorē/ cū īperaſDe MAVRITIO. LXIIII ſet annis. vij. Mauritius gener Tiberij primus ex græcis habuit imperiū vir utilis reip. Cuius tꝑe fuit magnū diluuiū in Italia apd̓ urbē & Veronā Mauritius anno. vij. īperij/ occiſus eſt cū duobus De FOCACE LXV filijs a Focace. Focax occiſor Mauritij obtinuit imperiū: qui primus obtinuit/ ut romana eccleſia eſſet omniū caput eccleſiaꝝ: cum pri

us Conſtantinopolitana ſe noīaret. Focax cū īperaſſet annis v. priuatus ē vita& īperio ab Heraclio qui tūc regebat Africā De HERACLIO. LXVI. Heraclius ſucceſſit Focaci in īperio cū filijs ſuis& Cōſtanti no ſecūdo ex illa familia: quoꝝ tꝑe Machometus peſtilentiſſi mus draco in Arabia fecit ſectā ſuā ab oriente in occidente/ ſuū venenū diſſeminas/ cū peſſima diſſolutiōe xp̄ianæ fidei. Heraclius factus hydropicus mortuus eſt anno īperij. xxxi. De CONSTANTINO. III. LXVIII Conſtantinus tertius cum fratre iura ſuſcepit imperij: Qui crudelis raptor/ veniens in Italiam/ ſpoliauit Romam omnibus ornamentis ſuis. Deinde per ſex annos in Sicilia fecit inauditas crudelitates:& rapinas. ibi tandem occiſus eſt a ſuis in balneis/ cum regnaſſet annis. xxviij. De CONSTANTINO. IIII. LXVIII Conſtantinus. iiij. filius ſuperioris Conſtantini: ſucceſſit illi imperio qui vir bonus& catholicus. multum confirmauit fidem chriſtianam contra hæreticos/& mortuus eſt in pace cū regnaſſet annis vigintiſeptem. De IVSTINIANO. II. LXIX luſtinianus ſecundus filius Conſtantini quarti/ de familia Heraclioꝝ ſucceſſit ei liberauit Africā de manibus Saracenorum. fuit tamen ſciſmaticus& infeſtus: P. R. imperauit. x. an nis. ☞ Et hic nota ꝙ omnes principes poſt mortem Heraclij/ uſqꝫ ad Carolum magnum fuerunt de ſtirpe eius. DE LEONE. II. LXX Leo ſecundus expulit Iuſtinianū predictum de regno quē relegauit in ponto.& imperauit tribus annis& regnum perdidit: ut ſtatim dicitur. Et Tiberius. iij. inſurgens contra eum Leonem eripuit regnum ei. Quem Leonē tenuit in cuſtodia toto tēpore ſui imperij: qui imperauit annis. vij. Iuſtinianus ſecundus qui relegatus fuerat a Leone ſecundo recuperauit imperium/& cōtinuo iugulari fecit in publico Leonē: qui ex pulerat eū& Tiberiū/ qui īuaſerat imperiū Leonis:& multa magnifice fecit. ſed cōtra eū quidā Philippicus relegatus crea tus īperator ab exercitu apd̓ Cōſtantinopolim vicit et occidit ipſum luſtinianū: cū īperaſſet annis. vi. cū filio ſuo Tyberio:

De PHILIPPICO LXXXI Philippicus dictus bardanus ſuccedens luſtiniano/ a ſe occi ſo priuatus eſt regno& oculis ab Anaſtaſio/ cū īperaſſet annō uno& menſibus. vi. quia fauctor fuit hæteticoꝝ. De ANASTASIO. II. LXXII. Anaſtaſius. ij. dictus Archemius: priuato vita phillippico tenuit imperiū. Sed exercitus eius elegit Theodoſium īperatorē: licet inuitū anno. iij. īperij eius cū eſſet fautor catholicoꝝ. De THEODOSIO. III. LXXIII. Theodoſius tertius: factus imperator a militibus Anaſtaſi um graui prælio vicit. quem captum fecit fieri ſacerdotē: ipſe vero catholicoꝝ amicus regnauit anno uno. DE LEONE. III. LXXXIIII Leo. iij. ſucceſſit imperio/ qui Conſtantinū filium fecit regni conſortē: quo tēpore Conſtantinopolis fuit longa obſidio ne miſerabiliter afflicta a ſarracenis. Hic Leo primus fuit qui imagines virginis Mariæ& ſanctoꝝ in publico fecit igne cre mari:& tamen imperauit annis. xxv De CONSTANTINO. V. LXXV. Conſtantinus. v. Leonis p̄dicti filius/ Peior patre dictus eſt ꝑ ſecutor eccleſiæ: qui multos monachos& veros catholicos occidit. Vacās īpie magicis:& tn̄ regnauit annis. xxxv. Quo tꝑe Pipinus vicit in Italia Aſtulphum regē Longobardoꝝ DE LEONE. IIII. LXXVI. Leo quartus filius Conſtantini quinti. imperauit in Orien te poſt eum annis quīqꝫ/ digniſſimus patre ſuo: qui ſucceſſit ſibi(īmo exceſſit) in omnibus vitijs DE CONSTANTINO. VI. LXXVII. Conſtantinus. vi. Leonis filius/ imperauit cū matre Hyrene qui poſtea matre priuata īperio regnauit ſolus. v. annis. Mater vero cæcauit filiū& ſola regnauit. v. annis Et tūc impe riū Romanū qd̓ fuerat in oriente uſqꝫ ad iſtū ultimū termina tū eſt. nā facta eſt diuiſio īperij/ ut īperiū occidentale diceret̉ romanoꝝ: et orientale græcoꝝ: et īperiū romanū tūc trāſiuit DE CAROLO MAGNO LXXVIII ad Frācos Carolus magnus Pipini filius/ victo Deſiderio rege Longobardoꝝ/ in ltaliam apd̓ Papiam/ veniens romā electus im

perator a ſenatu& populo romano eſt/& confirmatus a ſum mo pōtifice: quia adiutor erat eccleſiæ. Et quia fœmina praua regnabat in oriente. Hic optimus princeps fuit chriſtianoꝝ: qui terrā ſanctam. occupatam a Saracenis recuperauit in oriente:& in occidente totā Hiſpaniā liberauit de manibus eoꝝ Maximus pugil eccleſiæ Romanæ& ꝓtector fidei xp̄ianoꝝ Carolus vixit annis. lxxxi.& mortuus eſt feliciter cū regnaſſet ſuperfirancos annis. xlvij.& imperaſſet annis. xiiij. DE LODOVICO PIO. LXXXIX Lodouicus pius Caroli magni filius ſucceſſit patri imperio ſuperatis duobus fratribus ſuis. Hic fuit vir iuſtus/ ſed plus clemens& temperatus ultra omnes patiens/ nullis vincibilis malis: qui& viuente patre cū regnaret:& poſt mortem cū imperaret/ magnifica multa geſſit/ deuotiſſimus chriſtianus: nō patri diſſimilis. Vixit annis. lxiiij. cū imperaſſet annis. xxv. De LOTTARIO. LXXX Lottarius Lodouici pij filius/ imperium arripuit non faciens regni partem fratribus ſuis/ ſecundum ordinatam diuiſionem patris. Vnde contractis uiribus cū in audita ſtrage fran coꝝ eo pace facta. Lottarius regnauit in Italia. Hic anno. xv. imperij ſui dimiſſo filijs regno factus eſt monachus/& mortuus fœliciter eſt: qui fuerat violentus in vita De LODIICO. II. LXXXI LODOVICO. II. LXXXI. Lodouicus ſecundus Lottarij filius imperauit annis. xxi. Qui ſiue triſtis ſiue infelix bellum habuit cum fratre eius cru deliter regnans ſuꝑ Francos/& turpiter victus ē/& nihil ma gnificū gerēs. mortuus eſt in Italia:& videt̉ ſepultus Medioni. Et dicit̉ bene ſapienter& fœliciter rexiſſe Italiam. DE CAROLO. II. CALVO. LXXXII. Carolus ſecundus dictus caluus filius Lodouici pij patruus Lodouici ſecundi/& frater Lottarij ſucceſſit Lodouico ſe cundo/ in īperio: vir lepore timidior/ fugere quam fugare paratior: dictus fuit groſſus vel ſimplex. qui multa monaſteria fabricari fecit& ditauit: veneno extinctus eſt cum imperaſſet anno uno.& menſibus nouem. De CAROLO IVNIORI. III. LXXXIII. Carolus iunior nomine tertius/ Loduici Germanoꝝ regis

filius Nepos eiuſdem Caroli calui/ imperium Italiæ obtinuit: Galliam& Germaniam poſſedit pacifice. Robertum ducem Normandiæ victum de Sacrofonte leuauit/& filiam dedit ſi bi in vxorem. Hic anno imperij ſui duodecimo/ deficiens ani mo& corpore/ fuit repudiatus a Magnatibus regni: arnulſo facto imperatore/& ipſe Carolus mortuus eſt ſequenti anno. De ARNVLFO LXXXIIII Arnulſus ex Caroloꝝ ꝓgenie filius Carolomāni regis con ſanguinei ſui. Hic Normandos mirabili cæde deleuit. Romā cepit/ tandē longa ægritudine diſſolutus a pediculis roſus eſt Sic felix in prælio/ infœlix morbo perijt anno. xi. imperij ſui. DE LODOVICO TERTIO. LXXXV Lodouicus. iij. Arnulli filius ſucceſſit patri in īperio quod tenuit decem annis nō fœlicior patre/ nam ſub eo defecit īperium in progenie Caroloꝝ: cum non iuuaret eccleſiam(more maiorum) contra Lonbardos infeſtantes eccleſiam.& diui ſum eſt imperium: quia aliqui impetrauerūt in Italia ſicut. iiij Berengarij. Aliqui in Alemania/ ſicut Conradus& Henricus uſqꝫ ad Ottonem primum: qui utrobiqꝫ imperauit/ Lodouicus perſecutus Berengarium in Italia/ captus apd̓ Veronam cæcatus dicitur. Imperauit tantum decem annis De BERENGARIO. I. LXXXVII Berengarius primus(imperante Lodouico tertio) impera uit in Italia tantū annis. iiij. Hic fuit vir prudens& ſtrenuus in armis: qui bellum fœliciter cum Romanis geſſit. DE CONRADO. LXXXVII. Conradus alemannus ſucceſſit Lodouico. iij. in imperio. Sed nec ipſe peruenit ad benedictionem in Italiam/ ideo non ponitur inter principes. Vir tamē ſapiens/ fortis fuit& victor Hic imperauit annis. vij.& moriens corā principibus regnideſignauit regem filium Ottonis ducis Saxonum. De BERENGARIO. II. LXXXVIII Berengarius ſecundus imperauit in Italia annis. ix. De HENRICO. LXXXIX Henricus poſt Conradū imperauit in Alemania annis. viij Vir bonus& ſimplex qui genuit Ottonē primū& Henricus nō cōputat̉ inter iperatores/ quia nō regnauit in Italia/ nec co

ponatus eſt a Papa/& quia vir pacificus nullam operam dedit ad liberandam Italiam de manibus tyrannoꝝ De BERENGARIO. III. XC. Berengarius. iij. tēpore præfati Henrici. īperauit italicis an nis. vij. Sub quo magnū ſciſma fuit in Italia. Nam Vgo rex burgundienſis/ inuitatus ab italicis/ pugnauit cum Berenga tio:& victor regnum Italiæ tenuit. iij. annis/& relicto Lottario filio iuit in Galliam. DE LOTTARIO. CXI Lottarius Vgonis Burgondienſis filius/ imperauit in Italia annis duobus. De BERENGARIO. IIII XCII Berengarius. iiij. poſt Lottariū: regnauit annis. xij. cū Alber to filio ſuo apud Mediolanū. Iſte vir ferox nimis Tyranice p̄ mebat Italiam. Sed finaliter victus ab Ottone primo/ mortuus eſt miſere in exilio in Alemania. Albertus miſerius in Corſica. ☞ Et nota ꝙ oēs a Berengario primo vſqꝫ ad iſtum ultimum noſt vident̉ ꝓprie dici poſſe imperatores nec veri. De OI TONE PRIMO. XCIII. Otto primus Henrici filius ex Germanoꝝ gēte: primus ex teutonicis ſolus obtinuit īperiū occidentis. Et poſt eū ſoli teu tonici īperauerūt/ uſqꝫ in p̄ſens tēpus. Hic vir ꝓbus& potēs fœliciter reformauit Italiā/ ſpiritualiter& tēporaliter/ liberan do eccleſiā a manibus Ioannis pape. xij. qui turpittr tractabat eā& traxit Italiā de tyrānide Berēgarij. iiij. qui impie p̄mebat eā. Otto īperauit annis. xxxvi. ſcd̓m Sigiſbertū: Sed ſcd̓m ali os annis. xij.& mortuus ē valde ſenex: relicto filio eiuſdē no De OTTONE. II. XCIIII. minis. Otto ſecundus filius primi ſucceſſit patri imperio& virtu te. qui viracer in armis: ſagax in ingenio/ imperium feliciter conformauit. Nam Romanos proceres ſępe rebelles vocatos ad cōuiuium cinxit armatis:& nocentes ſecuri percuſſit. Reli quos æpulari iuſſit. Imperauit annis nouem. De OTTONE. III. XCV Otto. iij. filius. ij. ſucceſſit illi in īperio/ de qͦ dictū eſt: Otto poſt otto regnauit tertius Otto. Hic fuit iuſtus& cōſtans qui Creſcentium potentē Romanū/ in caſtello ſancti Angeli obG ij

ſeſſum diu tandem poſt multa ornamenta fecit decollari/& antipapam per eum introductum/ ludibrioſæ tractauit. Ipſe etiam uxorē ſuā viuam fecit igne cremari/ quia falſo accuſauerat militē innocentē. Imperauit annis fere. xix.& mortuus eſt ſine liberis. ¶ Poſtea imperatores per electionem& non per ſucceſſionem facti ſunt. De HENRICO. I. XXVI Henricus primus accepit imperiū poſt Ottonē. iij. Bauariæ. dux: filius Henrici ducis/ qui fuit natus ex Henrico fratre primi Ottonis. Hic vir honeſtiſſimus multa bella proſpera geſſit in germania& in Italia contra Ardonū/ qui electus erat rex a Longobardis& Stephanū regē. Vngariæ fecit chriſtianū cū gente ſua: opera ſororis ſuæ/ quā dedit illi in uxorē/ imperauit annis. xxij.(licet quidam dicūt. xij.) Aliqui vocant iſtum etiam. Henricum. ij. quia habent reſpectum ad Henricum ſu periorem/& breuiter finem ſuum ſancte fecit. De CONRADO PRIMO DE GEN TE FRANCORVM. XCVII.. Conradus primus nobilis dux ex gente Francorum: Fuit nepos ſuperioris Henrici/ peruenit ad imperium auctoritate ipſius Henrici/& opera electoꝝ/ qui vir ſtrennuus veniens in Italiam coronatus eſt Mediolani& Romæ: et ſiluit terra inconſpectu eius. Sed tn̄ indignatus cōtra archiepiſcopū: dū impugnaret Mediolanū. tūc mortuus eſt anno. xx. imperij ſui De HENRICO. II. XCVIII. Henricus. ij. gener Conradi predicti& filius adoptiuus ab eo fuit heres patrimonij& imperij/ potius facto quā ex propoſito. Hic fuit vir aptus imperio iocundus/ lætus bellator: et qui Vandalos ſubægit/ conterminos Sueuis Vngaros vicit: Pandulſum principem Capuanū cœpit. multa dabat pauperibus(expulſis ioculatoribus a curia) qui carus om̄ibus/ cum Florenti imperio migrauit a ſæculo/ anno. xvij. imperij/ relicto filio paruulo ſui nominis. De HENRICO. III. XXIX. Henricus. iij. ſecundi filius/ ſucceſſit patri in imperio/ Vir impius qui imperauit annis. l. inuidens gloriæ ꝓborū viroꝝ: eccleſiæ hoſtis/& ꝓpter multa malageſta eius/ electus fuit ro

dulſus dux Saxonia contra eum: quem tamē Henricus atro ciſſimo pręlio vicit: ſed infelicē finē habuit. Nam filius aſſum pta corona imperij inſurgens cōtra eum. inuaſit ipſum bello. & pater Leodij latens. pauꝑ mortuus ē excōmunicatus. De HENRICVO. IIII. C. Henricus. iiij. tertij filiꝰ eripuit patri īperiū/ ſub colore ſuccurrendi eccleſiæ& īperio/ cōtra iura natura& hominū: et tamē ipſe fuit hoſtis eccleſiæ: licet recōciliatus. Quo tēpore claruit inclita Comitiſſa. Matilda in lombardia:& Guiſcardus in Sicilia. Hic henricus mortuus ē ſine filijs/ regnauit tn̄. xx. annis De LOTTARIO. IIII. CI. Lottarius quartus: qui Lutterius dictus eſt cū magno conſenſu& conſilio electus eſt imperator. Hic dux Saxonū ſapiens& induſtrius& amicus/ deuotus/ eccleſiæ fuit: pollens di uitijs: victorijs magnus: imperauit annis. xi. DE CONRADO. II. CII. Comadus ſecundus nepos Henrici. iiij. ex ſorore/ qui imperiū affectauerat ante Lottarium/ ſucceſſit illi. Hic vir optimus Paſſagium fecit/ collecta magna multitudine cruce ſignatoꝝ/& poſt aliqua proſpere geſta/ virtute magna/ incōſul te tamen preſſus inopia victualium/ multa milia ſuoꝝ amiſit & reuerſus in regnū: obijt cū imperaſſet annis. xv. De FREDERICO BARBAROSSA. CIII Fredericus primus nepos Conradi. ij. defuncto patre ſuoromanū ſuſcepit imperiū/ qui de nobiliſſima domo Sueuiæ vocatus eſt barbaroſſa. Hic vir fortiſſimus Mediolanū(ciuita tem potentiſſimā) cum auxilio papienſium euertit/ Anno do mini. M. c. lxij. ſæpe fuit infeſtus eccleſiæ/& Alexandrum pa pam perſecutus eſt: ſed apud Venetias victus: pacem fecit. ta men cū iuiſſet in ſubſidiū terræ ſancta ſuffocatus eſt: in quodam flumine: Imperauit annis. xxxvij. CIIII. De HENRICO. V. Henricus quintus filius Barbaroſſæ: imperauit poſt patrēqui fuit maritus Conſtantiæ magnæ/ filiæ Guiglielmi optimi regis Siciliæ/ ſub cuius titulo inſulam cæpit. Fuit ſtrennus& aſper more patris/& aliquādo infeſtus eccleſiæ. Mortuus in Sicilia& ſepultus apd̓ panormū: relicto Frederico infantulo/ Giij

& Philippo fratre ſuo/ ad gubernationem regni/ cum imperaſſet annis. xij.& menſibus. v. Vixit annis. lix. DE OTTHONE. IIII. CV Otho. iiij. dux Saxoniæ defuncto Henrico/ electus& coro natus eſt īperator cū magno fauore Longobardoꝝ. ſed cōtinuo(cōtra iuramentū) iura eccleſiæ occupauit: cōtra quē elec tus eſt Fredericus iuuenis. ij. cū auxilio Philippi tertij Regis Franciæ/ a qͦ tandē debellatus otto: mortuus eſt miſere cū imperaſſet annis. ij. ideo nō ponitur inter principes. DE FREDERICO. II. CVI. Fredericus. ij. natus ex Henrico. v.& Conſtantia vetula monica. Fuit potentiſſimus īperator: dn̄s Siciliæ/ Sardineæ/ Hieruſalem& Sueuiæ: qͦ nullus magnificentior tenuit Romanū imperiū a Carolo magno citra: fuit armoꝝ ſtrēnuus: linguaꝝ peritus/ vigoroſus/ luxurioſus/ epicureus. nihil curās vel credens niſi tēporale. Fuit malleus fatalis romana eccleſiæ cum multis pōtificibus bellum habuit p̄cipue cū Gregorio nono tn̄ virtute Innocentij. iiij. lanuenſis/ excōmunicatus victus& fugatus de Longobardia/ nec ſibi ꝓfuit potentia Eccelini de romano ſerpente rabido confederati ſui. Fredericus vixit annis. lvij. Imperauit. xxx.& male mortuus eſt in regno Appuliæ/ in oppido Florenzolæ/ preſente ſolo Manfredo ex filijs ſuis/ poſt cuius mortē vacauit imperiū annis. xxiiij. DE CONRADO FLLIO. II. CVII. Conradus filius Frederici ſecundi/ electus patre adhuc viuente: poſt mortē eius regnauit annis quaſi duobus. ſed Man fredus frater eius naturalis/ venenato Conrado tenuit regnū Siciliæ magnifice. xiij. annis. Et Carolus ſenior victor Manfredi& Conradini nepotis eius regnauit. xvi. annis. Hic Con radus caruit īperiali benedictione: ideo nō dicit̉ imperator De RODVLFo. CVIII Rodulphus comes de Aneſbure Ciner germanus: poſt lon gā vacationē imperij/ electus eſt rex romanoꝝ/& confirmatus a Gregorio. x. in fauorē terræ ſancta. Hic fuit vir prudens in agendis: in armis ſtrēnuus: iuſtus deū timēs: ciuilis parcus & tn̄(licet regnauerit. xx. annis) nunqͣꝫ viſitauit Italiam:&(ut minabat̉) implicitus multis agendis in regno germania. Nā

regē Boemiæ diuitē& potentē indignantē obedite ſibi. Prælio vicit: quo occiſo dedit filio pacē/& filiā ſuā in uxorem. De ADVLFo. CIX. Adulſus comes de Anaxone genere/ germanus in romano rū regē electus eſt. Sed nō benedictionē/ nec coronationē recepit in ltalia. Hic fuit vir magnanimus: contra quē Albertus Rodulſi filius inſurgēs ipſum bello vicit. Nā Adulſus magis viribus quā conſilio utens occiſus eſt. cū regnaſſet annis. iiij. De ALBERTO. CX. Albertus dux Auſtriæ: Rodulſi filius/ victo& occiſo Adul fo/ electus eſt ī regē romanoꝝ/ ab electoribus:& a Bonifacio papa famoſo petijt venire ad benedictionē:& coronationem cui Bonifacius magnanimus tyrannus ſacerdotū reſpōdit ip ſum indignū imperio qui ꝓditione occiderat dominū ſuū A dulſum in prælio:& tenens coronā in capite:& ſpatā ad latus dixit: Ego ſum cæſar. Tamē poſtea orta grauiſſima diſcordia inter Philippū regē Franciæ& ſe: confirmauit Albertū:& vo cauerat eū qn̄ captus ē. Hic Albertus cū regnaſſet annis. x. in terfectus ē a nepote ſuo filio fratris: cum exiret de naui trāſito De HENRICO. VI. CXI. Rheno. Henricus hoc nomine: vi genere germanus patruus comes de Lizimburgo factus eſt imperator/& veniens in Italiam co ronatus eſt rome/ cū difficultate: obſiſtente ſibi ſapientiſſimo rege Roberto. Hic vir iuſtus/ prudens honeſtus/ catholicus/ dilectus omnibus: ſedatis ſollicitæ diſcordijs Alemaniæ: alto animo diſponebat reformare potētem Italiam: ut ſic habilius redimeret terrā ſanctam(ſi fata permiſiſſent)& ſperabatur in breui dominus omniū/ cum magno fauore Lombardoꝝ& Thuſcoꝝ. Sed Bononia& Florentia cū quibuſdam alijs obuiauerūt ſibi. Vnde opera Florentinoꝝ(ut fama fuit) venena tus apud Bonconuentū caſtellum Senarum/ optimus imperator reddidit animā ſummo imperatori: cum imperaſſet annis. iiij. menſibus. viij. diebus. xviij. Vir nunqͣꝫ elatus proſpe ritate) nunqͣꝫ deiectus aduerſitate. Anno dn̄i. M.ccc. xiij DE CAROLO. CXII. CAROLVS Delizimbure nepos magni Henrici/ na tus ex lohanne Boemię rege/ factus imperator. coronatus eſt G iiij

Romæ& ſine reſiſtentia. Hic Carolus fuit vir peritus litteraꝝ multaꝝ linguaꝝ aſtutus/& primo aſpectu terribilis apparuit oībus. ſed cito cū magna pecunia. ſed maiore infamia reuerſus ē ad patriā hūilis īperator mortuus ē ſenex cū īperaſſet an De VENCESLAO CXIII nis. xxxij. Venceſ laus Caroli filius viuente adhuc patre electus īperator: hodie regnat. Hic iuuenis robuſtus venator ꝗd facturus ſit ignoro. cū minet̉ ſe venturū ad Italiā. Quū īpreſſor: q̄ Pi us. ij. huic libello addidit: inuenire nō potuerit ſequentiū imperatoꝝ vitas ex libro palmerij de tēporibus ſumptas adiecit Venceſ laus ſupͣdictus ob ſegniciē atqꝫ laſciuiā/ ab electori bus eſt depoſitus īperio: anno īperij eius. xxij. Vn̄ quidā hoc anno vacaſſe īperiū ſcribūt: licet Robertus ſtatim fuerit ad im perium electus: ſed nō pariter ab om̄ibus& ubiqꝫ receptus. De ROBERTO BAVARIO CXIIII Robertus Bauarius. c. xiiij. poſt Venceſ laum īperauit: qui a Florentino populo grandē pecuniā accipiens/ cōtra Galeati um Mediolani ducē/ maximo cū exercitu in Italiā tranſiuit. & nulla memorabili re geſta trans alpes reuerſus eſt: qui anno imperij ſui. x. defunctus eſt. De SIGISMVNDO. CXV Sigiſmundus. c. xv. Roberto ſucceſſit in īperio/ qui nono īperij ſui anno quū mortuus eſſet Venceſ laus eius frater Boemiæ regnū obtinuit. Hic philippi ducis Mediolanenſis potē tia opibuſqꝫ adiutus/ in Italiam trāſiuit/ parūqꝫ proſpere dein de ſuccedentibus rebus/ diuturnis cunctationibus Romā tan dem venit: in qua urbe ab Eugenio. iiij. pontifice maximoco ronatus eſt. Nec multo poſt Philippo euocatori infenſus: trās alpes abiuit/ ubi mortuus eſt anno imperij. xxvij De ALBERTO. II. CXVI. Albertus. ij. Auſtriæ dux/ nec nō Boemiæ Vngariæqꝫ rex: & ſupradicti Sigiſmūdi gener. M.ccc. xxxviij. xiij. kalendas Aprilis. centeſimus ſextus decimus imperator effectus eſt: iuuenis optimus& indolis egregiæ/ qui quū ſecundo imperij ſui anno(nō ſine veneni ſuſpitione) vitam finiuiſſet: quam de ſe concitauerat expectationem/ adimplere nō valuit.

Fredericus tertius Alberto ſucceſſit/ qui una eum eius ſpō ſa Lionnora Heduardi Luſitaniæ regis filia Alphonſiqꝫ ea politani regis neptis/ Romā veniens a Nicolao. v. Romano pontifice coronatus iununctusqꝫ eſt. Vnde mox Neapolim ad nuptias cælebrandas ꝓfectus eſt/ q̄ excellenti Alphonſi regis munificentia: celebratæ ſūt. Triceſimo quoqꝫ imperij ſui. anno(religionis gratia) Romā veniens/ magnificentiſſime a Paulo. ij. pontifice Maximo ſuſceptus& Donatus abſceſſit Hic diutiſſime vixit: Imperauit em̄ circiter. l. annos. De MAXIMILIANO. CXVIII Maximilianus īperator centeſimus decimus octauus ſupradicti Frederici filius. Auſtriæ dux: patre viuente Cæſar effectus/ patri in īperio ſucceſſit: Vir liberalis& magnanimus: dequo quia ſupereſt nō poſſumus certā ferre ſententiā. Quoni am ultima ſemꝑ Expectāda dies homini eſt diciqꝫ beatus An te obitū nemo ſupremaqꝫ funera debet. Adhunc vſqꝫ annum qui eſt. M. D. V. a natali Chriſti nondū Romæ coronā accepit imperij. Dicitur tamē in Italiam hac de cauſa venturus. ¶ Finis. Thomæ Vuolphij lunioris epiſtola ad Bero aldum/ qua interrogat: cur in Apuleianis comentarijs Maximilianū Germanoꝝ/& nō Romanoꝝ Imperatorem dixerit. Thomas Vuolphius lunior/ Phi lippo Beroaldo. S. P. D. Platonem dixiſſe ferunt: magna vel ob id unū ſe dijs īmor talibus debere ꝙtēporibus Socratis ſibi naſci contigiſſet: quā ſententiā nos plane ufurpare poſſumus. Si quidē fœlix ſum ego& fœlices illi/ quicūqꝫ te p̄ceptorē habuere meruerūt:& quibus naſci datū tēporibus tuæ vitæ. Tu multos diſcipulos qui barbari erāt latinos: Immo latiniſſimos: reddidiſti. Soleo interdū cū ſtupore& admiratione(in tuo gymnaſio ſedens) hinc inde ꝓſpicere& admirari: tam frequentē auditoꝝ numerū. Viſus es mihi alter Theophraſtus: ad quē audiendum(ſi cut idonei auctores tradūt) diſcipuli ad duomilia qͦtidie perge

bant. Nemo in Italia ſexingentis ab hinc annis. tā frequēti au ditorio litteras docuit: nec id mirū? Nam in te reſplendet Plinianus dicendi nitor:& illa mirabilis Tulliana opulentia: Tu nihil aliud es(ut Symmachi verbis vtar) qͣꝫ ex om̄i bonaꝝ ar tiū ingenio collecta ꝑfectio. Nec quiſqͣꝫ id tēporis ita nitet/ ut cōparatus tibi/ nō ſordeat. Vidi tua in Apuleium cōmentaria habent in ſe altā eruditionē: illa nudiuſtertius cuidā viro cele bri in patrocinijs& fori operis. ꝓ munere obtuli: quo accepto/ magis inquit lætor: mi Thoma: qͣꝫ ſi aurum Smaragdos/ aut quid his præcioſius donaſſes: Nam hoclibro fauore mag num mihi cōciliabo/ apud quendā qui in curia Cæſaris primi eſt noīs: hoc dicto/ mox paginas euoluere cœpit/ modo hæc modo illa legens/& forte fortuna in eum locū incidit/ ubi diſerto ac eleganti ſtilo/ ea cōplexus es: quę noſtris temporibus cōtigerunt: vbi tu collectis non tam vetuſtis qͣꝫ recentioribus exemplis/ fortunā exoculatā/& ipſa leuitate leuiorē compro bas. Ecce dum illa admirabundus legit/ venit eo ubi tu ita ſcri bis. Vix Galli fines hoſtiles inuaſerat/ vix machinas oppugnatorias parauerāt: cū repente maximus ducum dux: audito tantū belli nomine/ exanimatus fortunæ opinor impedientē ꝓcellam metuens: habenas reꝝ ſubito reliquit/& ad īperato rem Germanoꝝ Maximilianū/ auro argentoqꝫ omni aſporta to: tranſfugit. Hæc ille dū caperata frōte legiſſet: miror inquit ꝙ Beroaldus qui om̄es omniū doctrinaꝝ libros/& pōtificeas & Cæſareas leges vidit/ adhuc ignorat/ aut certe ſe ignorare ſimulat Maximilianum non Germanorum/ ſed Romanoꝝ Imperatorem nuncupare ab eruditis. An pudet facere Beroaldum/ quod non pudet pontificem maximū/ ac omnes toti us Chriſtiani reipub. principes ac reges/ a quibus ſemꝑ Romanoꝝ/ nō autē Germanoꝝ imperator vocat̉: quod ego au diens fui nō nihil perturbatus/ ꝙ videbā meum chariſſimū p̄ceptorē/ nullo clipeo a me defendi poſſe: præſertim apud eū virū/ qui magnæ apud nos eſſet auctoritatis. Attamen dolorem vultu ſimulans/ exclamaui id Horatianū. Atqꝫ opere in longo phas eſt obrepere ſomnū. Quo audito ille mitigatus eſt/ nā credebat te id inuidia quadā/ in ipſum cæſarē clementiſſimū ſcripſiſſe. Hæc mi p̄ceptor ꝓ eo amore qͦ te ꝓſequor

tibi ſignificare ſtatui. Tu mihi quæſo p̄ epiſtolam ſignifices: qͣ ratione ductus/ talia feciſti. epiſtolæ tuæ exemplū illi qui te ar guit(nā ita ſum pollicitus) mittā. Si reſcripſeris gratū ſenties diſcipulum. Præterea te rogo/ ut hæc mea ſcripta qualiacūqꝫ ſunt boni cōſulas. Bartolum& baldum quotidie in manibus tero: quoꝝ illiteraratiſſima ſcripta/ ſi quis diutius legerit/ etiā ſi ſit eloquēs/ infantiſſimus in dicendo efficiat̉ oportet. Cete rū in iſtis politioribus litteris hoc exiguū qd̓ ſcio tibi acceptū refero. Vale: Bononiæ. Anno chriſti. M. D. Idibus Februarij RESPONSIO PHLLIPPI BEROALDI Philippus Beroaldus Bononienſis: Tho mæ Vuolphio luniori. S. P. D. Epiſtolam tuā obuijs: ut aiunt manibus: excepi/ vtpote ele gantiæ amoris officij refertiſſimā. Quod me/& mea in cœlū fers/ bene facis. Decet em̄ bonū diſcipulum præconio bonitatis extollere doctorem: ne ſub pœnitendo magiſtro militaſ ſe videat̉. Qd̓ amicus tuus ſtomachari viſus eſt. Propterea ꝙ imperatorem dixi Germanoꝝ nō Romanoꝝ: nihil eſt quod ob id ſtomachetur/ cū ego in ſcribendo ſecutus ſum rem nō verba. Immo ut noris apertius mentē meā. ego cenſeo honorificentius eſſe imperatorē Germanoꝝ dici/ qͣꝫ Romanoꝝ: cū hoc ſeculo nobilitas Romana decoxerit fece& quiſquilijs ſu perſtitibus: Germania vero ſit viris/ opibus magnitudine flo rentiſſima. Preterea vocare regem Romanoꝝ eum/ qui Ger manis imperet/ credidi cōuenire ambitioſis/ nō ſimplicibus ſcriptoribus. Habeo perſuaſiſſimum/ ſacratiſſimum Maximi lianum non minus libenter audire/ ut dicatur& ſit imperator Germanorum qͣꝫ rex Romanorum. cum alteꝝ nomē re ipſa fulciatur/ alterum titulo tenus blandiatur. Deniqꝫ ſi ita mauult amicus tuus/ meus/ noſter per imprudentiam incuriam ꝙ id dixi cum id horæ qua illa condebā mens hiſtorica magis negocia qͣꝫ verba perpenderet/ lapſus itaqꝫ verbo ſum/ ſed eo verbo/ quod haud dubie ſit ignoſcibile. Ego quod ad me per tinet imperatorē maxime veneror: immo ut tu quoqꝫ optime noſti/ nullus eſt hac tempeſtate inter celebriores profeſſores/

qui Germaniā Germanoſqꝫ omnis perinde laudet amet/ am plexetur/ ac Beroaldus tuus: cuius extant orationes atqꝫ verſiculi laudationē Germaniæ Germanorūqꝫ cōtinentes. Mihi in animo eſt/ olim reuerenter inuiſere ipſum imperatorē cū li bello eius maieſtati dedicato: quē litteraꝝ/ litteratorūqꝫ amātiſſimū eſſe ſcitis vos om̄es/& fama ſurſum fert. Tu mi Tho ma/ fac quod facis/ dilige doctorē:& interdū pro Bartolo& Baldo/ Liuium legito/ et Tullium: quoꝝ doctrina oppido qͣꝫ ſuauis eſt/ cū illoꝝ ſit inculta/ inamabiliſqꝫ diſciplina: quā vix a limine ſalutandā cenſeo/& ſi ſit quæſtuoſior. Vale/& illi tuo Cauſidico famigerabili me commenda. Ex Larario litteratorio.

Folio. I GERMANORUM IAC wympfelingij.& ſuoꝝ opera contextum Iacobus wympfelingius Thomæ Vuolphio lunio ri: pontificij iuris interpreti: ſummo amico Salutē Idens Romanas/ Venetas/ Anglas/ Pannonūqꝫ& Boemoꝝ ac Francigenū hiſtorias/ indies lectum iri. excitauerā nuper Sebaſtianū Murrhonē: vt expriſcis hiſto riographis/ epithoma ſaltem rerū a Germanis magnifice geſtarū cōportaret: ne cū cætere nationes egregia maioꝝ ſuorū facinora diſſeminare ſtudent: nos veluti ſomnolenti& parui animi/ gloriæqꝫ auitę cōtemptores: perpetuo dormitare vide remur. Morem mihi geſturus Murro: qd̓ cœperat imatura morte īterueniente/ neqꝫ perficere potuit/ neqꝫ reuidere. Ego itaqꝫ quicꝗd ille meo hortatu aggrenus: tanqͣꝫ fragmenta poſt ſe reliquie cogitabā in ſeriem diſtribuere: augere:& ut cunqꝫ abſoluere: tibiqꝫ mi ſuauiſſime Thoma dedicare. non ſolū ad gloriā noīs tui ſempiternā: ſed etiā ut oēs germani in hoc epithomate anti uitates germaniæ videant: vitā noſtratiū imperatoꝝ legāt: germanoꝝqꝫ laudes/ ingeniū/ bella/ triumphos artium inuentionē: nobilitatē: fidem: conſtantiā:& veracitaem ediſcant. atqꝫ ut his breuibus anſam prebeamus ſtudioſe poſteritati/ quo maiora indies ſtudeant adicere/& amplioribus rerum incrementis germanoꝝ laudes cumulare. Veꝝ a germanicis laudibus Argentinā(vnde tibi)& ſeleuciam ſiue Selet ſtadium(vnde mihi) origo eſt: cæteraſqꝫ ciuitates ex hoc theni littore Galliam verſus ſitas. volumus excluſum iri: qm̄ eas ab Octauiani ætate(Suetonio teſte) germani inhabitarūt: vnde ⁊ germaniæ nomē meruere. Et Plinius et Cor. Tacitus Ammianus Marcellinus: Franciſcus Petrarcha: Blondus Lu poſdus: Hermānus& Aeneas Siluius/ inter germaniæ fines illas dinumerāt: Eccleſia quoqꝫ romana: inter germania metropoles Maguntinā: Treuerenſem& Agrippinā collocauit Cunqꝫ ſummus pōtifex legatos a latere ad germaniā mittit in his patriæ quoqꝫ noſtræ ciuitatibus munus legationis ſuæ: illi exercent. qd̓ niſi germania pars eſſent: quas legati ad ger

mania miſſidiſpenſationes indulgentias. ⁊ meficioꝝ puiſi ones in eis adminiſtrāt: irrite viderent̉& inanes: Nam& ad galliam alij a noſtris: mittunt̉ legati: qui in noſtris ciuitatibus partes ſuas nequaqͣꝫ explent. Adde qd̓ ipſe Carolus Burgundie dux/ Maximiliani regis ſocer/ ad principes electores perſcripſit/ ſeſe& germanū eſſe& dici velle: cuius tamē terræ in hoc rheni littore ſitæ fuerūt: immo ipſaꝝ ciuitatum& pagoꝝ antiquiſſima noīa germanicū ſonant& minime gallicū. Et ſi vl̓ Caroli magni aūt filioꝝ nepotūqꝫ ſuoꝝ ætate: hic vnqͣꝫ galli habitauiſſent: verſatū fuiſſet:& hic ꝓculdubio gallicū ydeo ma. At vbinam inueniunt̉ ulla gallica linguæ veſtigia: ubi li bri gallicie ubi monumenta? ubi æpiſtolæ? ubi epitaphia? ubi littere contractuū: reꝝ urbanaꝝ& ciuiliū aut feudoꝝ: ſicut a ſeptingentis& octingentis annis: latine& germanice lingue apd̓ nos monumēta reperiunt̉. Nec mihi perſuaderi pōt op timos Sueuiæ duces qui cathedralem apud ſpiras eccleſiam: quiqꝫ cœnobiū diuæ fidis in patria mea Seletſtadio fundarūt: et locupletauerūt: magnificas illas īpenſas paternāqꝫ ſubſtan tiam in Galliam traducere/ ac inter gallos ꝓfundere voluiſſe: Gloriet̉ ergo ille mendicus blattero qui noſtrā germaniā atqꝫ famā diſcerpit ſe& ſuū patrē a gallis deſcendiſſe. Nos mi cariſſime Thoma gloriabimur a maioribus noſtris germanis ꝓceſſiſſe. Quoꝝ in hoc epithomate mirificas& antiquas laudes/ inter reliquas honeſtas lucubratiunculas(quas auidiſſime reuoluere ſoles) cū ſingulari voluptate lectitaturū te confi do: operāqꝫ daturū: vt nō ſolum ꝓpediem calcographia diſſeminet̉ ſed etiā doctiſſimis viris Baptiſta Mantuano/ Philippoqꝫ Beroaldo Bononienſi preceptori tuo in primis tranſmit tatur/ ad gloriā germanoꝝ ſempiternam. Vale fœlix ex Here mitorio diui Guilhermi Argen̄. viij. kal̓. Octobris. M. D. II Cæſar vtcunqꝫ Galliam a Germania ſecreuerit nos opinamur Heluetiam ideſt Alſatiam ſubfinibus Germaniæ cōpre hendi debere. Nam inter verā Galliam et Alſatiam interiacet Voſagus Auſtraſia: Vueſtranea.&cͣ. Ad hec ſunt teſtes& argumenta: Suetonius qui Auguſtum huc germanos traduxiſſe refert.

Fo. II Plinius. l. iij. ca. xvij. in fine. c. Cornelius Tacitus. Ammianus Marcellinus qui hæc loca in ger Franciſcus Petracha. mania ponunt Blondus Hermannus Aeneas Syluius Camera apoſtolica diſcernens Metropoles& ꝓuincias: Sedes apoſtolica mittens legatos a latere. Leges imperatorum Antiquitas nominum germanicoꝝ: qualia ſunt Stras burgyſſenburg Hagenou/ Lando/ keſtenholis. Defectus monumentoꝝ gallicorum. fundatio eccleſiaꝝ& cœnobioꝝ facta a germanis: Biſantiū/ Dola: Tulla:& urbs Metenſis romanū ꝓfitent̉ imperiū: q̄ tn̄ væ galliæ ſunt viciniores: quā Heluetia Voſagus et Auſtraſia ¶ Carolum magnū fuiſſe germanū: teſtis. De electione. cap̄. venerabilem. Sanctus Thomas. de regimīe principū. ca. xvij.&. ca. xviij. Platina in Hadriano primo. Thomas Vuolphius Iunior Iacobo wymphelingo. S. P. D. Olent qui doctrina& eruditione pollent: lucubratiōes ſuas ſummis terraꝝ principibus inſcribere: vt q̄ effece runt fiant venerabiliora. Sic Iulius pollux ad Commodum cæſarē de grāmatica ſcripſit. Sic Vitruuius ad Auguſtū de Architectura. Sic Oppianus ad Antoniū de piſcibus. Tu vero(ut es omnis gloriæ& ampulloſi faſtus cōtemptor) epithomata germanica: opus mehercule& graue& eruditū ſub noīe Thomæ tui(qui cum erūnaꝝ varietate quotidie luctat̉) publicare voluiſti: haud abſimile quiddam a Platone agens: qui Phedoni elidenſi ex cohorte illa Socratica(quamqͣꝫ is ſeruus fuit) eius tamen nomini illum librū diuinum de immortalitate animæ dedit. Dicam quæ ſentio. nullo unquam munere fui magis delectatus/ placeant alijs aurea/ Argenteaqꝫ

pocula placeant vaſa gēmata& thericlea/ placeant ſtructuræ magnificę: atqꝫ his ſe oblectent. Nos monumēta litteraria lau damus extollimus admiramur.& hāc p̄cipue hiſtoriam quā multo labore& vigila ī germanoꝝ decus excudiſti. nihil ea terſius/ nihil accuratius ſcriptū. Perinde ex fide hic oīa narran tur: ac ſi fides ipſa dictaſſet. Quū iam defeceris mi doctiſſime lacobe exhibebunt te epithomata noſtra tanqͣꝫ manu tuis poſteris ducentqꝫ per ætates atqꝫ vrbes ut te videant qui nōdum nati ſunt te audiant te laudibus ꝓſequant̉: facient mihi crede ut ſemꝑ ſis in manibus ſemꝑ in ore verſeris hominū/& eoꝝ maxime qui doctiores ſunt& ſtudia politiora amplectuntur. Non deerūt fortaſſe qui parū id operis probabunt. nec te pro pterea laboris pœniteat. Noui quoſdam in hoc orbe pene dixiſſem in hac vrbe: qui tametſi initiati ſunt& in claſſe eccleſiaſtica anteſignani habent̉. magis tamen ludo Teſſerario/ aut cartulis luſorijs delectant̉ qͣꝫ Hieronymi aūt Cipriani ſcriptis Sunt qui dum in æde ſacra horarias præces pſallunt intus& in cute torquent̉ quid vernula domi agat:& an piperatū egregie conditū ſit: an bene ſalitū aſſabulum an lucanica craſſæ ſint& delicate. an ſcite piſces fricti. Et hi nihilominus quādo nec generoſo ſanguine nec moribus nec doctrina ſunt ſpecta biles vbi litteraꝝ proceres cōueniunt(qd̓ cum ſummo dolore refero) primi accumbere volunt& ſubſellijs honoratioribus ſedere. quaſi locus ille eminentior ſplendorē ipſis afferat: quū ediuerſo locum homo: nō locus hominē exornet/ quod & Damonidas apud Cheronenſem Plutarchum nō ignorauit& canonica decreta teſtant̉. Volui hæc obiter dicere ne illi qui fortuna duce(quæ ſemper cæca eſt) vel officio vel dignita te præditi ſunt/ plus nimio ſibi blandiant̉& arrogent impuriſ ſimis viris(qd̓ nemo ignorat) ſæpe honores cōmittunt̉. Inde græcanicū illud ac elegans adagium: Aſinus myſteria vel ſacra portat. Vale mi doctiſſime Iacobe/& ſubciſiuis temporibus conde ac cōpone. quæ mox in tēpore ſis deprompturus. vt ſic agas negocium poſteroꝝ teqꝫ vixiſſe teſteris. Vale iterū Argentinæ curſim ex ædibus noſtris. Anno Criſti. M. D. IIII pridie kalendas lanuarij.

Fo. III. Germanoꝝ quinqꝫ eſſe genera. Caput primum. Ermani quinqꝫ conſtant generibus. vindelicis: quoꝝ pars Burgundiones nō hi qui Gallias obtinent. ſeu apud Eduos& ararin fluuium ſedes habent: qui ger manoꝝ coloni in ritus moreſqꝫ gallicos deformati ſunt. Alte rū genus ingeuones quoꝝ pars Cimbri teutoni a Chaucorū gente. Tertiū Iſteuones Rheno proximi quoꝝ pars Cimbri mediterranei. deinde Hermiones quoꝝ Sueui Hermunduri: Chatti: Cheruſci. Quintū genus Peucini dicti Baſtarne cōter mini Dacis. ¶ Cibri germanoꝝ vetuſtiſſimi vicere græcos: Boios ylliricum: romanos conſules& legatos plurimos atqꝫ Hyſpanos: Caput. II. Homerus Ex his fama vetuſtiores Cimbri(ſiue illi teutoni: ſiue medi terranei fuerint) Homeri celeberrimi poetaꝝ ætate vel paulo ſupra: eius ætatē/ militiā agitauere: uſqꝫ ad Meotida paludem ſuæqꝫ expeditionis monimenta: Cimmeriū Boſpharon reliquere/ nā græci Cimbros μεpios vocant: audacterqꝫ tra iecto Boſpharo ad loniā vſqꝫ terrā decurſarunt: Sardibus cap tis& Magnetum gente a Treribus funditus deleta/ quæ gens Cimmerica diu ſecundis rebus uſa eſt. Cimbroꝝ clima. ipſe poeta inſinuans qd̓ tenebroſum eſſet: ſic memorat. Aere& nebula cooperti ſunt: illis ſol nunqͣꝫ pheton ſua lumīa ſpargit Pernicioſa ſuꝑ nox ſemꝑ tendit̉ iſtis. Habitant aūt in germaniæ ora Cimbricū Cherſoneſum ab eis appellatū inter albis et Chaluſi fluminū oſtia: Inter germanicū ſarmaticūqꝫ oceanū. Hi ſunt qui ad ponti dexterā mediterraneā regionē habitātes vſqꝫ in loniam excurrebāt. Hos ſchyte ex his ſedibus popule runt Schytas aūt græci/ qui panticapeum& alias in BoſphoStrabo. Ariſtoteles. Plutarchus ro vrbes habitabāt: de his noſtris populis: multa apd̓ Strabo nē reliquoſqꝫ græcos hiſtoricos apd̓ Plutarchū Ariſtotilemqꝫ philoſophos legimus: vtinā tanti animi noſtris germanis principibus hodie ineſſet: vt quas Cimbri olim ob bellicam ſolum gloriā ſubegerūt. Hi ꝓ xp̄i fide& caritate eas ſedes ex Turchoꝝ manibus eriperēt/ quoꝝ hodie ſeruituti lonia pon tus: græciaqꝫ om̄is: nō abſqꝫ magna omniū chriſtianoꝝ regū Hiij

ignominia miſerabiliter& fœdiſſime ſubiecta eſt. Hec cōme morare libuit: uti noſceres: quāta noſtrates gloria floruerint Anno ante urbē condi tā. clxx. Homerus Heſiodus ante urbē Romam conditā. Siluuijs albę regnātibus anno cen teſimo ſexageſimoqꝫ Hac em̄ ætate Homeꝝ Heſiodūqꝫ poe An ab urbe condite. D. c. lxij. Boij. tas inuenimus claruiſſe) Romanis autē rebus florentiſſimis. poſt punica bella oīa/ interqꝫ ſociale bellum(qd̓ fuit anno urbis condite Sexingenteſimoſexageſimoſecundo) Boios: galHercinia ſy ua loꝝ populos qui Herciniam ſiluā inhabitarūt. Cimbri agmine facto inuaſere a ꝗbus eiecti iſtros& Scordicos gallicas gen tes petiere. Tum theuriſcas& thauriſcos:& hoſquoqꝫ natioHeluetij. nis gallica. deinde Heluetios(qui hodie Alſatici a noſtris vocant) adierūt/ viros tum plurimo locupletes auro/ cæterū in pace vitā agitantes/ cumqꝫ conflatas: hij bellicis artibus opes longe ſuis ampliores eſſe viderēt: Heluetios ſecū ſollicitaſſep̄cipue Tygurenos:& teygenos/ qͦs vniuerſos deleuere Romani: nō tamē impune. Prius em̄ Cimbri gens vaga/ popula Illiricum bundi in illiricū(hodie Sclauoniam) venerūt/ ab hu Papirius carbo conſul cum exercitu fuſus eſt. Deinde. M. Iunius Sillanus/ etiam conſul aduerſum Cimbros infœliciter pugnauit. Poſt id bellum Cimbri per legatos a ſenatu populoqꝫ Romano ſedem& agros poſtulauerūt: quoꝝ petitione ſpreta Cim bri: cū Tigurinis(quos ex Heluētijs ſecū in militiā ſollicitaſſe retulimus) in galliam migrauere in fines allobrogū/ ibiqꝫ cū L. Caſſio conſule manus conſerunt/ eumqꝫ cū exercitu truciAllobrogi dant/ milites qui ex clade ſuperant datis obſidibus& reꝝ om nium dimidia parte ut incolumes dimitterent̉ cū Cimbris pacti ſunt. M. Aurelius Scaurus conſulis legatus/ a Cimbris fu ſo exercitu captus:& in conſiliū ab his euocatus/ cū deterreret eos/ ne alpes Italiam petituri tranſirent eo qd̓ diceret roma nos vinci nō poſſe a Bolo Cimbroꝝ rege occiſus ē/ Tum ab ijſdem hoſtibus. C. Manlius&. Q Seruilius cepio(qui p̄con ſulatū in gallijs agebāt) victi prælio Biniſqꝫ caſtris exuti ſunt: octogintamilia militū occiſa calonū ac lixarū: hi ſunt militū miniſtri: quadragīta milia Cimbri poſt eam victoriā om̄ibus Hiſpania agris viciſqꝫ iuxta Rhodanū ac Pyrenē vaſtatis/ in Hiſpaniā trangreſſi ſunt: ibiqꝫ multa loca populati a celtiberis fugati reuertentes in galliam bellicoſiſſimis teutonis ſe cōiunxerūt. at

Eo. IIII qͣꝫ. C. Marij qui iā lugurthā deuicerat/ ſumma vi caſtra a teutonis ambronibuſqꝫ oppugnata ſunt. Marius em̄ ſecundo et tertio abſens conſul creatus. quarto cōſulatu cōtra Cimbros miſſus poſt defenſa caſtra duobus prælijs circa aquas ſextias Teutonis ambronibuſqꝫ deletis. Marius abſens quintū conſulcreatus triumphū oblatū diſtulit: donec Cimbros vinceret tantū roboris ī germanis fuit. Cimbri repulſo ab alpibus fuga toqꝫ. Q. Catulo ꝓcōſule: qui fauces alpiū obſederat& ad flu mē Athaſim caſtellū editū inſederat reliqueratqꝫ: ꝟtute ſua ex plicata fugientē ꝓcōſulem exercitūqꝫ ꝓſecuti in Italiā traiece rūt. verū iunctis eiuſdē Q. Catuli. et. C. Marij exercitibus: p̄ lio victi ſunt: in qͦ ceſa tradunt̉ Cimbroꝝ/ centū quadraginta milia/ capta. lx. Hec ſunt q̄ germani ad ea uſqꝫ tꝑa geſſere. Ariouiſcus De Ariouiſco Primo Germanoꝝ rege qui cōtra lulium Cæſarem pugnauit. Poſtea Ariouiſcus germanoꝝ rex primus germanos ī gal ias ad Lemanū lacū traduxit: vnde Alemani dicunt̉ lis prop Lacus lema nus C. Iulius cæ ſar. ter bellicas virtutes amicus Po. Ro. a ſenatu ſalutatus eſt. C. lulio cæſare conſule. Deinde ꝓuinciam galliam adminiſtran te cū Heluetijs bellum inferret: Ariouiſcus cū cæſare manus cōſeruit victuſqꝫ in germaniā redijt crebra deinde bella cum Sueuis cæſare tranſrhenū agente nihil tamē memoria dignū actum inuenio quā ꝙ ponte galliam germaniamqꝫ cōiunxit: Germani equites ex nobilioribus cæſaris virtute viriqꝫ integritate moti ei ſe cōiunxerūt/ quoꝝ opera reliquis in bellis ſæpe vſus eoꝝ etiā fortitudinē in pharſalo cōtra Pompeium exper Pompeius tus eſt/ p̄cipuo em̄ eoꝝ auxilio Pompeianū Romanūqꝫ equi tem ſuperauit. In philippicis etiā campis certatū eſt inter exer citū cæſaris& Pompeij equo marte. Cū autē iuſſu Pompeij fuſus a corna erupiſſet equitatus repēte hinc ſigno dato germanoꝝ cohortes tant? in effuſos equites fecere impetū ut illi Ex prīcipio .iiij. cōmentarij apud cæſarē. eſſe pedites hij venire in equis viderentur. Et ipſe Cæſar in commentarijs ſuis de germanis quod ad bella imperterriti fu erint dum cū eis bellum gerere conſtituiſſet hanc eoꝝ ad ſe fu iſſe orationē ſcribit Germanos neqꝫ priores populo romano bellū inferre: neqꝫ tamē recuſare ſi laceſſant̉ quin armis cōten dant qd̓ Germanoꝝ conſuetudo hęc ſit a maioribus tradita.

Quicunqꝫ bellum inferāt reſiſtere: neqꝫ dep̄cari: hæc tamē di cere veniſſe īuictos eiectos domo: ſi ſuā gratiā romani velint poſſe his eſſe utiles amicos: vel ſibi agros attribuāt vel patian tur eos tenere quos armis poſſederint. ſeſe unis Sueuis cōcedere quibus ne dij quidem immortales pares eſſe poſſint/ reli quum quidē in terris eſſe neminē quem nō ſuperare poſſint. Germani cæſaris cuſtodes eliguntur Quintilium Varum Druſumqꝫ ger Caput. IIII manicum ſuperant. Ob ſingularē quoqꝫ peculiarēqꝫ germanoꝝ fidē& integritatē. D. cæſar corporis ſui cuſtodes germanos delegit/ qui& Octauij cæſaris ſimili curæ ꝑtefecti: vſqꝫ ad varianā cladē per manſere. Quintilius em̄ varus(cuius Oratiuus meminit) cum tribus legionibus. a Cheruſcis obtruncatus eſt. Salas fluuius germaniæ eſt inter quē& rhenū Druſus germanicus cū belſum gereret victor oppetijt tam arduū eſt noſtrates vincere/ id quoqꝫ bellum ante Quintilij vari occidionē geſtū eſt. vnde & cū Cornelio tacito cōcludamus(ut gentis manus molemqꝫ& tam magni exitus fidem metiaris) Sexcenteſimū& qua drageſimū inquit. Vrbs noſtra agebat annū cum primū Cim broꝝ audita ſunt arma. Cecilio Metello/ ac Papirio Carbone conſulibus ex qͦ ſi ad alteꝝ īperatoris Traiani conſulatū com putemus. ducenti ferme& decem anni colligunt̉ tamdiu ger mania vincit̉ medio tam longi æui ſpatio multo inuicē damna nō ſaumis: nō pœni: non hiſpaniæ Galliæuene Parthi qui dem ſæpius admonere:& ſubdit/ nec īpune. C. Marius in Ita lia diuus Iulius in Gallia. Druſus ac Nero& Germanicus in ſuis eos ſedibus perculerūt. Mox ingētes. C. cæſaris minæ ludibriū verſe. Inde otiū donec occaſione diſcordiæ noſtræ& ci uilium armoꝝ expugnatis legionū hibernis/ etiā gallias affec tauere: ac rurſus pulſi inde proximis temporibus triumphati magis quā victi ſunt quę laus maior dici poteſt: quā ꝙ homo romanus linguaqꝫ Romana de germanis triūphos actos eſſe vere aūt nunqͣꝫ victos fuiſſe aſſeuerat/ niſi quantū beniuolen tia: ac benignitate in fidem romanæ nobilitatis adducti ſunt. Germani externos etiā reges pepulere. Ca. V. Reges etiā externaꝝ gentiū germani nō tenuerūt. Cū em̄

Fo. V magnus Alexander domuiſſet Triballos: Boetiam: Traciam Spartanos. Theſſalos. Achaiam: Poloponeſſum: loniam: Li diam: Liciam: Ciliciam: Capadociam: Cariam: Paflagoniam Maiorē& minorē Armeniā: Syriā: Egiptios/ Perſas/ Thauros: Hircanos. Medos: Sagas: Indos. deterritus tamē eſt aſpe ctu& fama germanoꝝ ad Danubijqꝫ ripam ſubſtitit:& qui omnē orientē fœliciter calcauerat: eius vim vna germania reDarius Cyrus Liſimachus Danubius preſſit impetū cōpeſcuit audatiā retardauit. Darius& Cyrus potentiſſimi Aſie reges/ traiecto Danubio germanos nō auſi ſunt attingere. Liſymachus rex maximus/ cū ingenti coacto exercitu Danubiū traieciſſet a Romęchętę rege/ nō modo vi ctus ſed etiā captus eſt. Tanta fuit germanoꝝ victoria: Tanta eoꝝ clades qui germaniā armis petierūt/ vt natū ſit inter finiti Prouerbiū. mos ꝓuerbiū: Male qui velit pugnare/ cū germanis pugnet. Cunqꝫ germani omniū victores inuictiſſimi haberent̉: veteres Romani īperatores illud certatim enixiſſimeqꝫ contenderūt: ut ſicut Scipio ab Affrica affricanus:& alter ab Aſia aſiati cus: ita ipſi ꝓpter ſplendorē ꝓuincia germanici cognominaTiberius Domitianꝰ Nerua rent̉. Tyberius etiā cæſar filiū ſibi natū: cupiditate eximię glo riæ germanicū appellauit. Domicianus ac Nerua cæſares titulis cæteris(qͦs ſenatus detulerat) repudiatis/ ſolum germani cum recepere. in quo vno plus ornamenti eſſe/ quam in cæte ris prouintijs poſitum arbitrabantur. De armatura fœminaꝝ& pueroꝝ germanoꝝ ab ipſa natura. Ca. VI. Memoriæ proditū eſt: Fœminas quoqꝫ germanas ſumptis aliquando ꝓ patria armis: ex integro viroꝝ pugnas inſtauraſ ſe:& ad ſtudia bellica ꝓlem ſuā a primis incunabulis auſpica tas eſſe/ veluti armis iniciati& addicti: Martē/ ſingulare& p̄cipuum belli numē coluere. Enimuero peritis aſtroꝝ conſtat vim atqꝫ influxum martis: hoc eſt appetitū quendā armoꝝ ardorēqꝫ bellandi/ germanis ineſſe: ut non ſolum artibus ad arma ſint ydonei: ſed natura ipſa ad rem militare diſciplinamqꝫ bellicā geniti eſſe videant̉: Eam ob rē germanos a natura belDyoniſius licoſos Dyoniſius vocat. Inde etiā corꝑa eximia ac ꝓcera. vul tus etiā: quāuis pace lætos/ tamē bello terribiles:& oculos in pugna minatiores/ atqꝫ incenſos:& vocem ad terrorē pleniſſi

me incutiendum naturā dediſſe videmus. Huius nō ignarus ætate noſtra Bap. Man. poetaꝝ facile princeps ad Robertū ſe uerinatē Veneti exercitus ducē/ a germanis victū atqꝫ fugatū inquit. Sed neqꝫ te imbelles Indi molleſue ſabei. Pigmei ve breues rapiunt/ verum accola rheni Gens durata gelu: genus inſuperabile ferro Quod totiens Romam: tum cum ditione premebat Europe: lybiæqꝫ urbes Aſiamqꝫ minorem Terruit: hij ſuperant parthos tracumqꝫ furores Quos martem genuiſſe ferunt: hij ſpicula torquent. Pentheſyleea non inferiora ſecuri. ¶ Germani Romanos īperatores multos vicere. Ca. VII Auguſtus Octauij Auguſti fortiſſime quondā legiones contra germa nos iuiſſe apud cariſtos a germanis cōcorditer arma capientibus ad internitionē ſunt delete:& quæ reliquū orbē vſqꝫ ad ſolis ortum perdomuerūt vni germanoꝝ exercitui pares eſſe nō potuerūt. Ipſeqꝫ Octauianus oēs graues ignominias/ cladeſqꝫ nō alibi quā in germania accepit: ſed p̄cipue varianā pe ne exiciabilem/ tribus legionibus cū duce legatiſqꝫ& auxilijs oībus cæſis: hac nūciata Auguſtū: adeo conſeruatū ferūt: ut ꝑ cōtinuos menſes: barba capilloqꝫ ſubmiſſo: caput interdū foribus illideret. vociferās. Quinti vare/ legiones redde: diemqꝫ cladis qͦtannis mœſtum habuerit: lugubrē hāc romanoꝝ cla Vindelici dem& inſignē germanoꝝ victoriā: apd̓ Auguſtā Vindelicā cōtigiſſe opinatū eſt. eumqꝫ locū Perleigappellatū: eo qd̓ illic perierint legiones: commemorat Otho noſter Phriſingen ſis. Tiberius Auguſti ſucceſſor armis vindelicos aggreſſus/ germanis inſurgētibus/ breui e germania diſcedere coactus ē Veſpaſiani Veſpaſianus ſummus poſtea īperator/ a Claudo cæſare cōtra germanos miſſus: triginta& duabus pugnis vincere germaAnthonius Aurelius Alexander niā nequiuit. Anthonius Aurelius& Alexander cæſares poſtulauere a germanis auxilium: coactiqꝫ ſunt preſidia:& copi as oēs ex oppidis concordis Germaniæ deducere/& nationē germanicā equis conditionibus in amicitiā ſocietatēqꝫ recipe Traianus. Agrippina re Traianus ſuſcepto apud Coloniam Agrippinam imperio: non vi aut armis germaniā coægit: ſed manſuetudine/ liberalitate/& iuſticia/ inaudita incredibiliqꝫ eam mitigauit.

Fo. VI ¶ Caput. VIII. Hæ res igitur laudi germanie fuere/ uſqꝫ ad ſalutis noſtræ inicia: tu aūt(ut religioni xp̄i addictū theologūqꝫ decet) quid fidei: quid moribus humanis/ artibus deniqꝫ ac diſciplinis hu mano cōtulerimus generi/ a me iam explicari poſtulas. Fateor me tantis imparē rebus/ ſed quantū lectione ꝑcepi/ memo Rhetij Norici. Valerianus riaqꝫ ſuggeret: ad te perſcribā. tacebo aūt qͦ pacto/ Recij Nori ciqꝫ/ Valeriano īperatore: ſalutato trans Alpinā galliam Lom bardiā vulgo dicūt. diſcurſarūt flammis populabundi oīa va ſtantes/ Rauennā vſqꝫ: aut quas deniqꝫ expeditiones cū GoGothi Vandali. Huni Sueui. Heruli Gothialani Lōgobardi this: Vandalis: Huniſqꝫ geſſere: inter qͦs Sueui: Heruliqꝫ militarūt& ex germanis alani(ſunt em̄ alij pōtica natio exquibus Gothialam dicunt̉ Carraconenſem Hiſpaniā incolentes(qͦs vulgo Cathelanos dicimus) fuere ⁊ germani. Longobardi vt nomē ſonat/ licet ex diuerſis germanis gens collecticia quæqꝫ ex fortuna duces ſortiret̉ auſpicijs. Narcetis militantes Totila Theiateqꝫ Gothoꝝ regibus oppreſſis/ nomē Gothoꝝ reg nūqꝫ e. Italia pepulere. Vtinā verboꝝ Barbariē vt regnū ſuſtuliſſent. ¶ De antiquitate Baioarorum. ¶ De Carolo magno Primo Germanoꝝ impe ratore poſt Græcos/& de inhumano facinore Galloꝝ modernoꝝ. Ca. IX. Quid de Pipinis Carolis dicam: qui germanoꝝ ductores Longobardoꝝ potentiā(quæ collecticia ut diximus gens toti Italia dn̄ata eſt) cōprimentes Deſiderio& aiſtulpho eoꝝ regibus domitis victiſqꝫ ac ī germania cuſtodie traditis. Ro. pō tificibus ſæpius rebelles tandem ſubiugum miſere: ducenteſi mum quartūqꝫ poſt annū: quo in Italiam venerāt. Anno aūt chriſti. D. cc. lxxvi. Carolus em̄ magnus cui Franconia natale ſolum fuit(Platina teſte in Hadriano primo) romā petijt ex pectatus ab Hadriano cum clero ſuo in gradibus ſancti Petri: pedes pōtificis exoſculat̉: oēs baſilicas pie& religioſe inuiſit. ac muneribus ꝗbuſdā ornauit: q̄ dono pater Pipinus Gregorio tertio dederat: eadē ipſe amplioribus priuilegijs confirma uit: deſideriū eccleſiæ romana ꝑſecutorē in exiliū miſit(caſſy num religiōis cauſa diuertens/ om̄ia monaſterij dona ab alijs principibus diuo Benedicto data confirmauit. Mox deinde

Carolus nulla interpoſita mora in Saxones idolatras(qui obeius in Italiā diſceſſum rebellauerant) mouet atqꝫ eos poſtqͣꝫ a primo in eos bello triginta cū hac gente annos bellauerat vietos iugum chriſti ſubire coegit/ id eo ſpectat ut Carolum ger manū eſſe intelligas/ nā tranſrhenanus eſt. ideoqꝫ magnifice res ꝑ eum geſte nequaqͣꝫ francis modernis. ſed francis germa nis ſunt aſſignande a quibus hij galli qui francoꝝ regni titulo Maximilia nus deſignant̉ olim deſciuere: uti& hodierna die cum Maximilia no chriſtianiſſimo Romanoꝝ rege cōtra ius gentiū humanā ſocietatē integritatēqꝫ defecerunt. Nam Maximilianus ex ea domo ac familia genitus eſt. de qua Caroli magni ſtirps ꝓpagata fuit. Carolus is eſt/ qui Leonē tertiū a populo Romam traude paſcalis primicerij& campuli preſbyteri captū& cæſum/ in germaniāqꝫ vſqꝫ ad Saxones(cōtra quos tum bellum Carolus gerebat) ꝓfectum egregio comitatu Romā remiſit. Forū lulij Mox dein Carolus nō diu moratus ꝑ Maguntiacos in belgis poſitos: noricūqꝫ montē in forū Iulij deſcendēs romā expectatus ꝓficiſcit̉: vrbē ingrediēti oīa certe(et merito quē) hono ris genera adhibita ſūt. octauo aūt die poſtea quā vrbē ingreſ ſus fuerat: in Baſilica petri aſtante populo& clero epiſcopoꝝ omniū qui eo ex tota Italia& francia cōuenerāt ſententias de vita& moribus pōtificis rogat: veꝝ ob om̄ibus vna voce reſponſum eſt ſedē apoſtolicā omniū eccleſiaꝝ caput a nemineLayco p̄ſert m) iudicari debere: omiſſa aūt ob tā graue reſpō Leo. III. ſum a Carolo queſtione. Leo pōtifex qui id indiciū maxime expetebat: ſuggeſtum cōſcendens ac euāgelia in manibus retinens/ iureiurādo affirmauit ſe omniū reꝝ q̄ ſibi obijcerētur inſontem eſſe: Fuit is dies Idibus Decembris/ ſalutis Anno octingenteſimodū aūt hæc Romæ agerent̉ Pipinus mandato patris: Beneuentanos duce Grimaldo finitimos ſuos vexā tes aggreſſus/ magnis cladibus ita perdomuit/ ut egre ſe menibus tuerent̉: cui bello vinigiſinū ſpoletinū ducē preficiens ad patrē reuertit̉ imperij coronā breui ſumpturū. Nam pontifex Carolo optime de eccleſia dei merito/ aliquā gratiā relatu rus(cū videret imperatores Conſtantinopolitanos egre id no men tueri ac ob eam rē vrbem& Italiā ipſam magnas calami tates paſſam) in Baſilica petri/ poſt ſolennia ſacra populi Ro

Fo. VII mani ſcito& p̄cibus ipſum Carolum magna voce imperato tem decernit: ac dyademate donat: ter acclamāte populo Romano/ Carolo Auguſto a deo coronato/ magno& pacifico ī peratori vita& victoria. Pontifex item hominē inunxit/ vna cū Pipino filio: quē Italiæ regē ſolemni decreto ꝓnunciauit. Quid glorioſius: quid laude dignius germanis vnqͣꝫ accidere potuit: qͣꝫ propter præclaras belli ſacerdotijqꝫ defenſi virtutes ſupremi regni:& totius orbis monarchiam/ ſummiqꝫ principatus habenas ⁊ gubernacula meruiſſe: ac quoad ſæcula ſta bunt poſſidere? Quamqͣꝫ a tēpore Claudij cæſaris plures īperatores ex germanis/ partim originē ſumpſerūt/ partim electi Diocletianꝰ Decius. Probus louinianus Valentinia nus ſunt. Diocletianus em̄ ex illirico: Decius Probus louinianus & Valentinianus ex Pānonia nati/ germani fuere. Vnde ma gis a græcis in germanos redijſſe imperium dici poteſt. quam tranſ latū. Inde certo conſtat: ꝓpter ignauiam īperatoris Con ſtantinopolitani a græcis in germanos romanū imperiū tranſ latū eſſe. ¶ Carolus magnus filijs ſuis regna diſtri buit Imperijqꝫ fines decernit. Ca. X. . Carolus aūt iam ſenio grauis cū intellexiſſet Pipinū quem (ut diximus) Italię regē perfecerat: Mediolani mortuum eſſe Ludouicū filiū minorē natū/ Aquitaniæ regē& imperij ſucceſſorē: Bernardū vero nepotē Italiæ regē declarat/ eiqꝫ mandat: ut Ludouico rebus in om̄ibus obtēperet/ fines īperij hos eſſe voluit in gallia: rhenū ac ligerim qui in celtis oriens/ eos a Betirigibus diuidit. In germania vero Danubiū& Sauum fluuios. His aūt ꝓuincijs Aquitaniā Gaſconiā magnā partē hiſpaniæ Ciſalpinā Galliā Saxoniā/ vtrāqꝫ Pannoniā Iſtriam Liburnos addidit. Maritima vero Dalmatię īperio Conſtanti nopolitano ſubiecta erat/ quæ nūc ꝓ magna parte turchis ſer uiunt/ in dedecus principum xp̄ianoꝝ qui dū de ſuis libidini bus decertant/ magnā Europæ partem Mahometane perfidie Mahomereſ Aquiſgranum ſubiectā eſſe ꝑmittunt. Rebus aūt ita cōpoſitis dū Aquiſgrani eſſet valitudinis cauſa/ ꝓpter aquas calidas q̄ ibi ſcaturiunt lebre ac dolore lateꝝ morit ætatis ſuæ anno. lxxij. quīto kal̓. Februarij: Salutis vero anno. D. ccc. xv. Eius aūt corpus nul lo nō genere honoris adhibito in tēplo Beata virgīs/ qd̓ ipſe magnis ſumptibus Aquiſgrani extruxerat/ ſepelitur hoc ad

dito epigrāmate: Magni Caroli regis chriſtianiſſimi/ romano rum imperatoris corpus hoc ſepulchro conditū iacet. Fuit au tem Carolus(ſi eius res geſtas tū domi tum foris inſpicis) tantæ amplitudinis ⁊ integritatis imperator vt poſtea neminē ſu periorē: nedum parē habuerit. Adeo aūt cū ei perotium liceret ſtudijs litteraꝝ delectatus eſt/ ut primus(ſuadente tamen Albino) gymnaſium parienſe inſtituerit. Non dubito a te& Abbate ꝯpanhemenſi in Cathalogo Germanoꝝ:(de quo mi Bonifatius hi ſcripſiſti) conſignatū eſſe Bonifacium archiepiſcopum Ma guntinū qui germanos ad chriſti fidem cōuertit. Neqꝫ præteRabanus Strabus Haymo hieronimus reas Rhabanū illuſtriſſimū theologum atqꝫ poetā: Strabū qꝫ & Haymonem viros in ſtudio ſacratiſſimaꝝ litteraꝝ preſtan tes. Nec credas hos quattuor primos fuiſſe ex germanis inge nio& ſapientia illuſtres. Fuit ante hos diuus Hieronimus ex Dalmatiæ& Pannoniæ finibus. nec minus germanus quam alterius cuiuſcunqꝫ nationis. Inde eſt ꝙ præclaras rheni ciuitaNemetes tes& noſtros populos probe nouit: probeqꝫ deſcripſit. Neme tes em̄ Vangiones& Maguntiacum ſuis in epiſtolis liquido Martinus. reperiunt̉. Sanctum quoqꝫ Martinū antiſtitem ex Pannonia/ ſuperiore quæ germaniæ pars eſt natū eſſe conſtat. Sunt qui Lactantius. contendunt Lactantium Firmianū eloquentiſſimū& ſapien tiſſimū virū/ ex germanis deſcendiſſe/ ⁊ hodie familia eſt nō obſcura inter germanos quæ Firmianoꝝ obtinens nomen: lactantij poſteritatē ſeſe eſſe gloriat̉. Ex hac familia adhuc ex tat: Nicolaus firmianus eques auratus/ quē tu in Inſ bruck: a mātiſſime Thoma: anno ab hinc tertio:& vidiſti& alloquutus es. Vir(ſicut notū eſt) magnæ auctoritatis apud Maximili anū Auguſtū. ¶ De Lodouico Pio. Ca. XI. Ludouicus Pius Imperator ubi intellexit Stephanū quartuum romanū pontificem in Gallias ꝓficiſcentē ad ſeſe in aurelianis aduentare/ ſtatim honoratiſſimū ei quemqꝫ obuiam miſit ipſe vero ad primū lapidem prodiens cū homine vidiſſet ex equo deſcendit: atqꝫ eū(data acceptaqꝫ ſalute) cū maxi ma veneratiōe in urbē introducit ſuſtentatqꝫ pontificē imperator/ ꝓpter impetū multitudinis ſtudio videndi cōcurrentis Cucē magnipoderis magnaqꝫ eſtimationis ſua īpenſa beato Petro dicauit. dediſſe dicit paſchali liberā eligendoꝝ Epiſco

Fo. VIII poꝝ poteſtatē: quæ antea ex imperatoꝝ voluntate pendebat. Lodouicus em̄ natura clemēs ⁊ humaniſſimus fuit: eccleſie iura& dignitatū ſemꝑ tutatus eſt: Inſtituit etiā ne chriſti ſerui vlli ſeruituti humanæ ſubiecti eſſent:& vt vnaqueqꝫ eccleſia ſuos ꝓuentus haberet: vnde ſacerdotes viuerent: ne ob inopiam rerū cultum diuinū deſererent: neue ob neceſſitatis que ſtui ſeſe dederent. Idem pręterea Lodouicus octingenteſimo ac trigeſimo noſtræ redemptionis anno ſynodū multoꝝ epiſcopoꝝ habuit: in qua vanitates veſtium: luxuſqꝫ gemmaꝝ: auriqꝫ& argenti nimia pompa eccleſiaſticis interdicta ſunt. vtinā noſtris tēporibus Ludouice viueres/ Sunt qui ſcribant rogatu Ludouici Gregoriū ſanctoꝝ omniū celebritatē kalen dis nouembris inſtituiſſe. Lodouicus bernardum fratrem: Ita liæ regem/ qui ab imperio defecerat capitali ſupplicio affecit/ epiſcopos vero huius factionis auctores/ qui Bernardum inſtigauerant/ in monaſteria relegauit: filium ſuū primogenitū Lothariū: imperij ſocium ſibi delegit in cōuentu apud Aquiſ granū habito. Miſitqꝫ ad pontificē paſchalem/ a qͦ in Baſilica Petri inungit̉& auguſtus appellat̉. Morit̉ aūt lodouicus īpe rij ſui anno. xxxvi. Sepelit̉qꝫ Metis in baſilica btī Attnolphi. ¶ De Lothario Primo. Ca. XII. Inter filios Lodouici exortū eſt odium: ꝓpter īperij diuiſio nē. Cunqꝫ Lodouicus& Carolus contra Lothariū fratrē ſuū acerrime dimicarēt miſit Sergius papa. ij. Georgiū archiep̄m rauennatē/ cōponendæ rei cauſa. Fratres totius regni calami tatē miſerati/ fędera in hūc modū ineunt: vt pars illa occiden talis regni/ q̄ a Brytānico occano vſqꝫ ad Moſam flumē perti net/ Carolo obtēperatet: in eaqꝫ etiā Francoꝝ nomē maneret vtqꝫ Lodouico germania cōtingeret/ vſqꝫ ad rheni fluenta:& tranſrhenum quicquid genitor poſſediſſet. Lotharius aūt cū imperij titulo/ urbem Romam obtineret cum Italia:& ea parte Galliæ quæ olim Narbonenſis/ nunc romana ꝓuincia vocat̉. Huic aūt addidere eam qͦqꝫ partē q̄ inter Schaldū& Rho danū fluuios Lothoringiæ a Lothario nomē accepit. Leo. iiij pōtifex accuſatus de tranſferendo īperio ad Cōſtantinopolita nos conſiliū inijſſe Lothario ſe purgās ſatiſfecit: qui ob id delatione quorundam īpulſus/ romā venerat. Dicunt nōnulli

Lotharium iam grandem natu ſumpto monachorū habitufilium Lodouicum imperatorē reliquiſſe. Vixit his tempori Nodegerus bus Nodegerus germanus primū abbas fancti Galli/ deinde epiſcopus Leodienſis/ in ſacris ⁊ gentilibus litteris eruditiſſi mus. Quiqꝫ eccleſiaſticas proſas cōpoſuit: quæ in Germania ante euangelium in ſacrificio miſſe legūtur: eas em̄ ut legi in Nycholaus re diuina poſuit: Nycholaus papa primus approbauit. ¶ De Ludouico fecundo. Ca. XIIII Ludouicus ſecundus: Lotharij primi filius/ quē regni ſoci um pater aſciuerat/& in Italiam cū ingenti exercitu miſerat/ cum vrbi appropinquaſſet: ei obuiam honoris cauſa romani Sergius. II ciues prodierunt. Sergius ſecundus pontifex/ mutuo oſculo mutuaqꝫ ſalute data& accepta/ eum regē oleo ſacro inungit: corona donat/ Italię regem decernit. Approbauit Ludouicus Nicolaus. I imperator/ edictum quo Nicholaus primus inſtituit: ne princeps ullus ſæcularis aut imperator/ cōcilijs clericoꝝ intereſſe auderet/ niſi de fide ageretur. Cunqꝫ Nicholao mortuo roma Hadrianꝰ II ni Hadrianū ſecundum virum ſanctum elegiſſent: miſit Lodouicus imperator litteras/ quibus romanos ad modum laudabat/ quod ſummū pontificem ſancte& integre creaſſent/ non expectato alioꝝ voto: qui forte ea in re ob ignorationem perſonaꝝ minus iudicij habuiſſent. Qui em̄ fieri poſſe dicebat vt peregrinus& hoſpes dignoſcere poſſet in aliena repub lica/ quis potiſſimū cæteris preferendus ſit/ Sententia īpera to re digna. ¶ De Carolo tertio. CXIIII Mortuo Ludouico: Carolum eius filiū loannes octauris qͦ ei liberius in urbe viuere liceret/ imperij corona donauit. Tertiuſqꝫ Carolus appellatus eſt. Qui poſtea innormannos execitū mouens. Franciā& Lothoringiā vaſtantes: ita eos ꝑdomuit: ut Rothifredus eoꝝ rex/ pacem petere& fidem Chrſti ſuſcipere coactus ſit: quē imperator Carolus in gratiam recipi ens/ baptiſmatis fonte leuauit:& filiā in vxorē dedit. Hic Carolus multa monaſteria condidit/ ac rē diuinā auxit: ſed hæc eius precipua laus qd̓ multos ad ſcribendū impulit. Nam& Milo loannes ſco us. ad ſuā inſtigationē Milo beati amandi monachus: eiuſdē ſan cti vitā accomodate ſcripſit.& loannes Scotus quedā noſtræ religionis acutiſſime diſputata grauiſſime compoſuit.

Fo. IX ¶ De Arnolpho ſeptimo a Carolo magno imperatore. Ca. XV Arnolphus ſeptimus a Carolo magno īperator: primo qui dē ſtrennue: ſumptis armis Normānos rebelles ꝑdomuit: vo tū mox in eccleſiaſticos ſæuiens/ dei nutu pediculari morbo: quē græci vocāt: breui cōſumptus ē: relicto Lo douico filio ſucceſſore: Non īuenimus quēpiam filios filiorū ſuoꝝ vidiſſe/ aut fœliciter tandē mortuū: qui cleꝝ: q̄ eccleſiā ꝗdei miniſtros ꝑſecutus/ dāno vel cōtumelijs eos affeciſſet. ¶ De Ludouico tertio Arnolphi filio. Ca. XVI Lodouicus in īperio ſuffectus/ nuſqͣꝫ legit̉ coronā accepiſ ſe: tamē cū Berengario foro lulianoꝝ duce: qui a Longobardoꝝ regibus originē ducens: auitū paternūqꝫ regnum repete bat: armis decertauit.& primo Berengarium vicit atqꝫ ſupera uit: Mox apd̓ veronā renouato prelio/ Ludouicus magna ſu arū clade ſuperat̉/ ac oculis genitalibuſqꝫ priuat̉: ſicut germanoꝝ annales referunt: ne ſucceſſorē ſibi generare poſſet: qua victoria/ regnū Italicū iteꝝ ad Longobardos peruenit: annos fere poſt centū a Caroli morte/ a qͦ tꝑe ignaui principes apud germanos/ Italos/ Francoſqꝫ occidentales fuere: pariter& in Petri ſede. ¶ De Henrico primo. Ca. XXVII. Henricus germaniæ rex: ab hac ignauia liber& īmunis/ hū Mereſbur ga. Rodulphus. Burgundio garos qui alemaniā ſaxoniamqꝫ populabant̉: apd̓ Mereſ bur gā ingēti clade ſuperauit. Eodē fere tꝑe Rodulphus Burgundionū rex/ Berengariū ſecundū ex Italia in Hungariā pepulit Quo mortuo Berengarius tertius Berengarij primi ex filij ne pos/ italico regno potitur. Anno. H. cccc. xxxv. ¶ De Othone primo. C. XVIII. His ignauis principibus/ ſucceſſit Otho germaniæ rex/ ex Vēceſlaus Stephanus VIII. nobiliſſima ſaxonū domo qui Venceſlai boemoꝝ regis mor tē vltus eſt: eo maximo tꝑe/ quo romanæ fidei Stephanus oc tauus pōtifex prefuit: qui& ipſe germanus erat. Cunqꝫ beren garius Henrico Bauaroꝝ duce fugato: Italia potitus īperatoris ſibi nomē uſurparet: filiūqꝫ Albertum Italiæ regē dixiſſet: coniecta in carcerē Adelaida Lotharij fratris filia: ne papiam Agapitus. I vrbē dotalem repeteret. Agapitus pōtifex/ Italiæqꝫ ꝓceres ob tantā Berengarij ſuperbiā: om̄ia ſibi cōtra ius phaſqꝫ vendicā

tis: Othonē germanū regē in Italiā vocāt: qui quidē ꝑ ſorum lulij/ cū quinquaginta milibus hoīm ꝓuinciam ingreſſus: de Berēgarius turbatis ſtatim ē regno Berēgario& Alberto: Adeiaidam Lo tharij filiā e carcere ductā: in vxorē accepit: ex qua poſtea filiū ſuſcepit: cui Othoni ſecundo nomē fuit. Otho tamē Italia di ſcedens hac modeſtia uſus eſt/ ut Berengario& Albertho gubernande ꝓuinciæ arbitriū ꝑmiſerit/ cōpoſitis inter pontificē Ludouicus Frātie rex. & Berengariū rebus. Idem Otho Lodouicū Frāciæ regē manis eo ꝓpere deductis copijs iuuit: quē ꝓceres ꝓuincia: adiu Hugo Cōmes pariſio rum. Boheſlaus uante Hugone Pariſioꝝ comite/ ipſius Othonis ſororio prode e regno depulerant. Otho em̄ tum magno in præcio erat domito Boheſ lao Boemiæ Rege ſuperatiſqꝫ tribus grauiſſimis prælijs Hungaris germaniā vaſtantibus/ ac captis tribus eoꝝ regulis/ quos germani: cōtradicente imperatore/ vitā laqueo finire coægerūt. Interim mortuo romæ Agapito/ Octa uianus pontificatū occupat: aſſumpto ſibi loānis duodecimi nomine: homo ſane ab adoleſcentia om̄ibus probris ac turpitudine cōtaminatus: venationibus magis(ſi quid tēporis a libidinibus ſupererat) deditus quā oratiōi. Hac indignitate mo ti duo cardinales: Othonē litteris obſecrāt: ut clerū populūqꝫ romanū. e manibus loannis duodecimi: ſimul etiā Berēgarij thyrannide vendicare conetur. Hanc ob rē Otho in ſtaliā mouens/ primo quidē Berengarium& Albertū filium in poteſta tem ſuam redegit: alterumqꝫ Conſtantinopolim: alteꝝ in Au ſtriam relegat. Mox urbē ingrediens/ ab ipſo loanne honorifi centiſſime ſuſcipit̉: coronaturqꝫ accepto germania pānonia qꝫ titulo: qd̓ reliqui imperatores deinceps obſeruarūt. Otho aūt cōpoſito aliquātulum ſtatu ciuitatis/ cum loanne ſecreto collocutus: hominē primo blande appellando/ a flagitijs deterrens/ ad virtutē adhortabat̉: veꝝ cū nequaqͣꝫ moueri e ſententia verbis eum cerneret: ad minas cōuerſus concilium indi cit: conuocatis Italiæ epiſcopis/ quoꝝ iudicio vita ſceleratiſſima hoīs dijudicaretur. Is itaqꝫ iudiciū bene ſentientium reformidans/ in hernicas aufugit: in ſiluiſqꝫ: more fere: aliqͣꝫdiu deLeo. viij. lituit. Hanc ob rē Otho: perſuadente clero: Leonē romanū ci uem Lateranenſis eccleſiæ ſcriniariū pōtificem creat. loanne aūt poſt diſceſſum īperatoris: a ſuis amicis reuocato:& paulo

Eo. X Bn̄dictus. v poſt infœliciter mortuo. Romani in eius locū benedictū ſub rogant: idqꝫ ab imperatore qui tū ſpoleti erat/ confirmari con tendunt: at imperator iratus romanos tamqͣꝫ iniuſta poſtulan tes/ a ſe repulit eoſqꝫ ferro& flamma/ omnia circa vrbē poſita vaſtans cōpulit: eiecto benedicto: quē ſecū in germaniā exulem duxerat: Leonē ſuſcipere adactos ſacramento/ nil ſe eaꝝ rerum īmutaturos/ quas ipſe imperator in re pōtificia conſtituiſſet. Leo aūt ſtatim romanoꝝ inconſtantiam perteſus/ om nem eligendi pontificis auctoritatē a clero populoqꝫ romano loannes. xiij ad imperatore tranſtulit. Leone vero mortuo loannes tertius decimus pontifex/ romanoꝝ quoqꝫ ſeditionibus fatigat̉. Ac cerſito em̄ lofredo campaniæ comite/ Lateranenſes edes vi ir rūpente: loannē capiunt captūqꝫ primo in Hadriani molem: quā ſancti angeli Caſtellum vocāt: perducūt. mox in campaniam exulatū mittūt Otho cognita pōtificis calamitate: cum Othone filio ingentibuſqꝫ copijs Romā perueniens/ cōſules & prefectū cū decarchonibus: quales ſunt qui regionibus urbis romanæ p̄ſunt: in vincula cōiecit: ſciturus cōiurationis capita: queſtionū aūt re cōgnita cōſules in germaniam mittunt̉ Petrus præfectus. Decarchones vero laqueo ſuſpenſi/ pœnas ſtatim dedere: Pe trus aūt urbis p̄fectus/ maloꝝ oīm fons& origo: diu cū igno minia ꝑ publica vrbis loca tractus ac virgis cæſus: in germani am vinctus mittitur. Miſit Otho filium ſuū cū exercitibus in ſtaliam: ut ſarracenos ex ea pelleret: nec cōtentus erat Otho fi lius/ ſarracenos cedere: ſed græcos quoqꝫ qui cū mauris fœde dera inierant/ grauiſſimis prælijs ita ꝑdomuit: ut eos fere om ni Calabria& Apulia eiecerit. Otho deinde egregius adoleſcens/ Nicephoꝝ Conſtantinopolitanū imperatorē pepulit: & loannē filiū in īperio cōfirmauit: theophaniamqꝫ ſororē in vxorē accepit: quā ſoannes tertius decimus vna cum Othone marito apud Lateranenſem baſilicā corona imperij ornauit/ annuente Othone ſene: qui filium conſortē imperij fecerat: Otho vero pater in germaniā ꝓficiſcens ſenio cōfectus: optimus: princeps:& acerrimus eccleſiæ romana defenſor: Vien ne morit̉. ¶ De Othone. II. Ca. XIX Otho ſecundus primi Othonis filius/ Henricum Bauaroꝝ ducem rerum nouaꝝ cupidum: perdomuit:& in Lotharium

mouit: qui Lothoringiam romani imperij ꝓuinciam occupa uerat: Aquiſgranenſemqꝫ agrū populatus fuerat. Otho autē Lotharius ſuperato Lothario/ Vaſtatiſqꝫ Sueſſionū agris/ ac incenſis pa riſioꝝ ſuburbijs dum in patriā copias reducit apud Auxonā fluuiū/ nō nihil incomodi accepit. Deinde vero cōparato ma ion exercitu/ in Italiam cōtra Baſilium& Conſtantinū gręco rū imperatores veniens(qui iam Calabriā& eā Italiæ parte q̄ ad Syciliam vergit occupauerāt) dum apud Baſentellum pugnaret̉/ ꝓpter deſertionē& fugā quā Romani& Beneuenta S. Petrus ni cœperāt: ſuperatus eſt:& aſcenſa ſchala captus: Beneficio linguæ(latinā em̄ ⁊ grecam calluerat) diuiqꝫ petri patrocinio que inuocauerat ereptus eſt. Deinde cōparato ingenti exerci tu/ in deſerto res Italas anīaduertere decreuit: potiſſimū in be neuentanos/ a quibus initiū fugiendi factum fuerat/ dū apud Baſentellum cōtra græcos pugnaret̉. Itaqꝫ in Beneuentanos Corpus ſctī Bartholomei. cōuerſus/ vrbem capit et incendit: tranſ lato inde corpore diui Bartholomei: romæqꝫ in inſula Tyberina collocato. Moritur paulopoſt Otho romæ& in veſtibulo beati Petri(paradiſum vocant) labro porphiretico quod adhuc introeuntibus ad leuam apparet: honorificentiſſime ſepellitur. ¶ De Othone tertio. Ca. XX Germani qui tū in urbe erāt/ Othonē filium imperatorē eli ligūt. Cuius auctoritate Bruno ex Saxonū genere: romanus Gregoriꝰ. v Creſcentius loānes. xiiij potifex creat̉: Gregorij quinti noīe de ſumpto. Othone autē in germaniā abeunte/ Creſcentius denuo cū ſumma poteſtate a romanis cōſul decernit̉: qui ſtatim loannē quendā natio ne græcū pontificē creat: Gregorio reiecto: Qua indignitate motus Otho: magnis copijs in Italiā venit/ Creſcentiū cū loanne in molem Hadriani: qd̓ eſt caſtellum ſancti angeli: fugientē obſedit acriter arcem his qui in preſidio/ cū Creſcentio erant defendentibus: Tandē ſub ſpe venie deditione facta: dū ex arce ad imperatorē ſe conferūt: Cieſcentius a multitudine multis vulneribus confodit̉. Ioannes pōtificatu deijcitur Gregorio reſtituto. Gregorius iſte cognita īperij imbecillitate: va rietateqꝫ fortunę: utqꝫ is qui cæteris virtute præſtaret/ preeſſet etiā dignitate ſanctionem rettulit: haud abnuente Othone de imperatore deligēdo: Anno xp̄i. M. II. quam uſqꝫ ad noſtra

Fo. XI. tēpora ſeruatā videmus: videlicet ſolis germanis licere principē eligere/ qui cæſar& Romanoꝝ rex appellatus: tū demū imperator& Auguſtus haberet̉: ſi eum romanus pōtifex inunxiſſet: Neqꝫ hanc electionis auctoritatē ab electoribus dein ceps romanus pōtifex adimere pōt. Quis em̄ dedit populo romano īperatoris eligendi poteſtatē niſi ius& diuinū& naturale. ¶ De defectione ſtirpis Caroli magni in Gallijs: deqꝫ indignatione galloꝝ in electoꝝ inſtitutionē. Ca. XXI. Quāuis aūt: magnanimo conſtanti:& veraci populo/ nationēqꝫ potius quam puſillanimi/ leui& verſipelli/ eccleſiæ pa trodniū imperiūqꝫ romanū cōmiſſum eſſet: tulere tamē id ini quo animo Franci occidentales: quos nūc gallos vocāt. Veꝝ qm̄ in Lodouico Lotharij filio: genus Caroli magni in gallijs Hugo caputius defecerat regimenqꝫ galliaꝝ ad Hugonē ducē/ cognomento caputiū venerat repetere imperium deſtitere: Nec indigne: cū vera Carol ſtirps ſicut a germanis ortū& originē habuit/ ita in germania permanſit: in tribus quidē nobiliſſimis illuſtriſſiSaxonia. Bauaria. Auſtria. miſqꝫ& potentiſſimis Saxoniæ: Bauariæ: auſtrięqꝫ domibus Crebris em̄ victorijs/ nūc Saxones/ nūc Bauaros Carolus ma gnus deuicit/ quibus ex ſuis cognatis duces deſignauit: a Frā cis aūt orientalibus qui germaniam incolunt: ipſe Carolus ge nus duxit: Om̄eſqꝫ franci tranſrhenani a troiana ſtirpe poſt ili um captū/ longa ſerie ꝓgeniti: Caroli aūt genus ex Auſtraſia Blondus Robertus gaguinus. fuit. ſicut Blondo placet: ⁊ robertus gaguinus aſſeuerat: qui & apud reges francoꝝ ſummo magiſtratui prepoſitus extitit quē ſub priſcis regibus Magiſtrū domus appellauere. Beatus Arnolphus Metenſis Anchiſus. Arnolphus eccleſiæ Metenſis. xxix. epiſcopus/ cū ante adeptū pontificatū huic quoqꝫ magiſtratui præfuiſſet: ex ligitima cōiuge duos filios ꝓereauit: anchiſum& Clodulphū. Anchi ſi huius nomē ab Anchiſe patre Aeneæ(qui a Troia in Italiā Pipinus. venerat) credit̉ eſſe deductum. Anchiſus genuit Pipinū/ qͦ ne mo vnqͣꝫ fuit audatior/ ex illo Carolus naſcit̉ viris fortiſſimis conferendus: qui inter maxima bella q̄ geſſit ita precipue Sar racenos cōtriuit: ut uſqꝫ in hodiernū diē/ gens illa truculenta & perfida/ Francoꝝ arma formidet. Hic itaqꝫ genuit Pipinū Vaſco. fortitudine ſapientiaqꝫ clariſſimū. Is Vaſcones cum principe

ſuo Vaifario perdomuit miraqꝫ facilitate debellauit. ¶ Carolum magnum& Pipinū patrē ſuum fuiſſe germanos. Ca. XXII. Huic Pipino/ filius fuit Carolus magnus/ quē ut germanū fuiſſe luce clarius intelligant/ qui gallum eum arbitrant̉. Audiant coniugū liberorūqꝫ eius nomina: quæ germanica ſintnō ſolum voce ſed& ſignificato fuiſſe. Carolus ex Hildegarde cōiuge/ quattuor filios/& filias quinqꝫ procreauit. Habuit tamen ante legale cōnubium ex Himeltruda nobili puella: fi lium nomine Pipinū. Natoꝝ ſane quos ex Hildegarde genu it/ iſta ſunt nomina. Primus Carolus patris ac proaui vocabu lo nuncupatus. Secundus item Pipinus: Tertius lodouicus: qui cum Lothario in infantia mortuo: vno partu eſt genitus: Mortua aūt Hildegarde apud urbem Metenſem/ in beati Arnolphi oratorio requieſcit: Vbi& duæ Pipine filiæ humata Rodthaid. ſunt: Rodthaid vna/ altera Adalheid appellata. Cum hæc nomina quiddam apud nos ſignificent/& apud reliquas nationes ſint barbara: conſequēs eſt nō a gallis parentibus ſed ger manis inuenta/ ⁊ liberis indita fuiſſe. Hæc ex annalibus MeVrbanꝰ. II. tenſium hauſimus. quā ob rem Vrbanus ſecundus in cōſilio Claromontenſi Carolum germanū fuiſſe inter orandum cō memorauit. quod&. M. An. Sabellicus in Venetoꝝ hiſtoria narrauit. Taceo ꝙ Carolus in germania natus in ea crebram dum per bella licuit) morā faciens/ in germania quoqꝫ ſepultus. Menſibus& ventis germanica per feſe indidit vocabula Multaſqꝫ ſacras ædes: multa ſanctoꝝ patrū cenobia/ Carolus & filij nepoteſqꝫ eius/ in germania: in Rinchauia:& Francia tranſrhenana ſiue orientali/& apud Moganū inſtituerūt/ fun darūt/ dotauerūt/ extantqꝫ hodie arx& ciuitas ab eo in FranHerbipolis Caroli ciui tas. Caroli arx. cia orientali ſub epiſcopatu Herbipolenſi extructæ/ quę a ſuo ipſius nomine adhuc Caroli ciuitas:& arx Caroli nuncupant̉ Nemo vero credat gallos aut Francos occidentales: in germa nia tranſrhenana ditiones& poteſtatē habuiſſe/ nō paterētur id Baioari Sueui ac Franciorientales/ homines vtiqꝫ magnani mi ac conſtantiſſimi: viros e gallijs per rhenū aduenientes/ ſibi dominari: quos neqꝫ lulius/ neqꝫ Auguſtus ſubiugare potuerūt. At franci tranſrhenani/ qui ſunt orientales in gallia do

Fo. XII. minati ſunt. Arceſqꝫ& urbes& auctoritatem in manibus ſuis tenuere: Dum em̄ rex quidam Francoꝝ occidentalium re gno inutilis a pontifice deponeretur. Pipinum Caroſi magni imperatoris patrē ex auſtraſia/ quæ germania pars eſt ortum in eius locum ſubſtituit: cuius rei ſacri canones/& Baldus acu tiſſimus iuriū interpres: Blondus Forliuien̄/& multi doctrina p̄cellentes viri ſubſcribūt. Itaqꝫ germani gallis: nō galli germa nis dn̄ari cœperunt. Adde ꝙ& innocentius tertius romanū imperium a græcis in germanos tranſlatum refert in perſonā Innocentius tertius quidem magnifici Caroli/ eū ergo germanum fuiſſe liquido cōprobatur: ipſumqꝫ patrē ſuum/ Pipinū ex germania natū/ frequentatiſſimo prouerbio coniectari poteſt: quo noſtrates vel pueri crebro alterutrū colloquūtur: huiuſmōi verbis etiā ſi haberes prudentiam regis Pipini: vulgo pippis. Et Aeneas Siluius in capite hiſtoriæ Boemoꝝ aſſeuerat/ Frācos ſiue gal Aeneas Siluius. los ex germanis deſcendiſſe. Errant igitur vehementer pleriqꝫ etiam noſtratium qui Alſatiam/ ſiue terram Heluetiarum/ qui iam Allates appellantur: qui nobilem Argentinā/ qui cæ teras terras a ſiniſtro rheni latere ſitas(quæ ad Romanum im perium& ad nationē germanicam ſpectant) ſub dominium gallorum/& regnum occidentalis Franciæ pertinere arbitran tur. Audacter igitur Caroli gentem nobis vendicemus/ nec ſinamus ſuperbos gallos ſibi arrogare/ quod noſtrum eſt/ legemqꝫ fauiam de plagijs intendamus/ nititur em̄ gallicus faſtus cuncta ſibi contra ius& fas vſurpare. Memoriæ em̄ pro ditum eſt:& Aeneas Siluius palam ſcribit: nullam eſſe gentē quæ galloꝝ ſuperet ambitionē. Scribit p̄terea Fauius Vopiſ cus qd̓ nō prætereundū duximus: Proculum īperatorē occiſum ꝓdentibus gallis/ quibus familiare eſſe ait ridendo fidē frāgere: eoſdē nouaꝝ reꝝ cupidos Iulius Capitolinus refert. Sed miſſa iſtec faciamus. redeo iā ad germanos ꝗ huic inclitæ eēti ſucceſſere. ¶ De Henrico ſancto. Ca. XXIII. Primus igitur occurrit Henricus ex ducibus Bauaroꝝ: qui ſecundū inſtitutionē. Gregorij. v. ex ſuperius dicto ſenatuſcō Lex horten. ſia. ſulto/ maioris deniqꝫ auctoritatis/ hortenſia lege/ primus ad ī perium ſufficit̉: De cuius vita moribuſqꝫ nihil mihi dicendū aſſumo: ſupra em̄ vires pondus eſt: cum ob ſanctitatē vitæ in F ij

numeꝝ ſanctoꝝ relatus ſit:& ne ſolam ei virtutem ſuffragio fuiſſe intelligas: genus etiā Othonis cōtingit. fuit etem̄ magni Othonis ex fratre nepos/& ne ob pietatē religioſiſſimāqꝫ vitā res bellicas neglexiſſe credat̉: cōpoſitis rebus germanicis Capua. in Italiam mouit acceptaqꝫ īperij corona ſarracenos a Capua expulit/ ac bubaganū græcoꝝ ducē: qui mauris fauerat: acri prælio ſuperatū/ adeo ꝑſecutus eſt: vt eū quoqꝫ Troia ſpolia uerit/ quā is condiderat: in eo loco vbi quondā amiſcaris filij hanibalis caſtra fuere. Morit̉ aūt ſanctiſſimus rex/ vna cū ku negunde coniuge ſacratiſſima muliere: anno imperij octauo. ¶ De Conrado Sueuie duce īperatore. Ca. XXIIII. Poſt huius ſancti viri mortē triennale interregnū fuit: cum electoribus minime conſtaret quē potiſſimū deligerēt: tandē legitimis ſuffragijs/ Conradū imperatorē creauere/ qui franciæ orientalis& ſueuiæ dux fuerat:& ne cū gallis quiſpiā erRhenus Alſates ret/ exploratū eſt oēs rheni accolas francos vocari: præcipue vero Alſates cōterraneos noſtros. Ꝙ ſi perpetuā hiſtoriam ſcriberē. vero certius id demonſtrarē. Nomen em̄ Francus li Francus. berū denotat. Scimus aūt inter cunctas germaniæ popl̓os. Al ſates romana libertate pollere. Conradus princeps ſtrennuus & in re militari preſtans(qui apud Henricū diu ordinū dux fuerat) ad imperiū ſuffectus: Primo pacē teneri edita lege ſanc ciuit. Et quia poſt mortē Henrici multa ciuitates Italiæ ab imperio deſciuere: coactis copijs quas prius ſub Henrico duxeMediolanū rat in Italiam/ deſcendens primo in Mediolanū mouit/ ciuita tem obſidiōe cuixit: excidiū& interitū vrbi interminat̉. SuaColoniēſis epiſcopus S. Ambro ſius. Rhoma loannes. xx Rodulphus burgundio Burgundia dente aūt Colonienſiū antiſtite/ cui ob id diuū Ambroſium ī viſione apparuiſſe dicūt: obſidionē ſoluit: ꝓfectus/ deinde ro mā accepta īperij corona a loanne pōtifice in ſclauos& vnga ros mouit: qui deficientibus rebellantibusqꝫ Italis auxilia pręſtiterāt. eoſqꝫ breui perdomuit. Ea tēpeſtate Rudolphus Bur gundioꝝ dux ſuoꝝ ſeditionibus vexatus: fidei patrocinioqꝫ Conradi ſe ſubmiſit: qua de re ꝓuincia Burgundiæ/ deinceps imperialis aliqua ex parte dicta eſt. maxime eaqꝫ ad Pyrrhenū comitatū inter dubidem ſita eſt. Perſecutus deinde eſt Lupol Comes de Kalbo. dum comitē de kalbo/ qd̓ ab eo iniciū turbate pacis/ ocij& quietis ortū fuerat. cuius filius henricus patre exule: ruſticāqꝫ

Fo. XIII. vitā ducente: Conradi filiā vxorē duxit. diuino nutu tandem qꝫ ad imperiū(qͣꝫuis bis ad occidendū traditus eſſet) peruenit. Romanis etiā Conradus exitium interminatus eſt: ſi diutius (quēadmodū cœperāt) pontificē ſeditionibus vexaſſent. Mo rit Conradus anno noſtræ redēptionis. M. xxxix. pridie noSpira. nas Iulij in tēplo Spirenſi qd̓ fundarat& dotauerat ſepultus. ¶ De Henrico ſecundo imperatore. CXXV Henricus imperator gener Conradi: in loco natiuitatis ſuæ Hirſchow. monaſteriū condidit/ noīe tempe ceruoꝝ(vulgo Hirſchow) in hercinia ſilua adhuc extans. Mouit deinde in Bohemos ex ercitū: qm̄ rex eoꝝ Polonos iniuſſu ſuo vaſtauerat/ decertās primo dubio marte cum eoꝝ duce Bifetiſſao: deinde anno ſe quēti/ maioribus copijs collectis/ tranſmiſſa ſilua ferro ac flāmis/ cuncta vaſtauit/ tū certamine cōmiſſo/ ducē ſuperat& capit/ vectigalemqꝫ factū dimiſit: Domitis deinde Hungaris: Benedictus nonus Silueſter III Gregorius ſextus Clemens. II. in Italiā cū magno exercitu veniēs: habita ſynodo Benedictū nonū: Silueſtrū tertiū: Gregoriū ſextū: tria peſſima teterrima qꝫ monſtra abdicare ſe magiſtratu coegit. Sindegerūqꝫ germa nū Bambergenſem epiſcopū in Petri ſede pontificē collocatclæmentē ſecundū appellatū/ acceptaqꝫ ab eo imperij corona romanos in ſua verba iurare coegit/ pontificū electiōi nequa qͣꝫ ſe interfuturos: niſi iuſſu imperatoris. Conſiderabat em̄ bo nus princeps eo rē deueniſſe: ut factioſus quiſqꝫ ac potēs corruptis ſuffragijs: ſummā dignitatē niteret̉ adipiſci: quę niſi di uino nutu/ tū ſanctitate vitæ/ tū doctrina bene meritis demā dari nō deberet. Inde in Apuliam ꝓfectus cōductis militibus qui Sarracenis hoſtibus reſiſterēt/ in germaniā eſt reuerſus/ qͦ abeunte romanopōtifice veneno ſublato. Damaſus ſiue legitimis cleri populiqꝫ ſuffragijs: atqꝫ īperatoris iniuſſu/ ponti ficatum occupat/ Romani eius cauſa legatos ad imperatorē mittunt Oratum vt pontificem ſibi daret. ¶ De Leone nono germano electo in conſilio Maguntino. CXXVI Habita ſynodo germania galliæqꝫ preſulum in MagunciLeo. IX. aco ſtatim Brunone epiſcopū Tullenſem pontificē creat Leo nem nonū appellatū. Hic Leo ex heluetia ſiue alſatia genitus Dabiſburg eſt ex comitibus de Dabiſburg/ ſicut ipſe in bulla ꝓpria q̄ eſt xiij

Altdorff in cœnobio Altdoffenſi Argentinenſis dioceſis mentionē fa cit/ quā ego ipſe Iacobus wympſe. Selet ſta.& vidi et legi. mul Ciuitas ſan cte crucis taqꝫ eius monumēta extāt/ locus eſt ſancte crucis appellatus Vbi monaſterium monialium inſtituit/ quod paulum ſupra noſtrā ætatē defecit/ Redactiqꝫ ſunt cenſus ad Decani adminiſtrationē. Multe ibidem reliquie a Leone loco donate ſunt. Marpachiū Enſ hem. Tres arces iuxta Marpachium& Enſhem videmus/ in quarum vna diuus Pancratius frequentiſſime colitur/ per Leonē conſecrata: quare ſemꝑ Alſaticis papa Leo in ore eſt/ ab annoAlſatia. chriſti. M. xlix. ex Alſatia em̄ natus eſt/ multiſqꝫ miraculis cla rus/ de noſtraqꝫ patria optime meritus: qui& nōnulla contra hereſes græcorūqꝫ errores ſcripſit. Innocētia/ pietate/ manſue tudine: hoſpitalitate nulli ſecundus. Deniqꝫ apud deum adeo clarus/ ut angelos cantātes(ego cogito cogitationes pacis) au dire/& criſtum in pauperis leproſiqꝫ ſpecie hoſpitio excepiſſe meruerit. In religionis& fidei rebus adeo diliges ſollerſqꝫ fuit vt Berengarium quendā de fide noſtra male ſentientem dam nauerit. Conſtantinopolitanūqꝫ imperatorē ſuis monitis īpulerit/ dn̄icum ſepulcrū hieroſolimis a barbaris fœdatū corrup tūqꝫ reſtituere. Idē leo Argētinæ ædē ſancti Petri lunioris an no. M. I. dedicauit. maximas concedens indulgentias. Morit̉ hic vir ſanctus. v. ſui pontificatus anno. ¶ De Victore ſecundo germano antea Globardo qui Symoniacos priuauit. Ca. XXVII Leoni nono/ Victor. ij. ſuffectus eſt patria Bauarus: iuſſu Henrici romanoqꝫ plebiſcito. Quē multos epiſcopos ſymoniaca labe infectos e magiſtratibus deieciſſe cōſtat. Hunc etiā victorē in germaniā veniſſe legimus/ ibiqꝫ Henricū. iij. Henrici ſecundi īperatoris filium/ cæſarē creaſſe. Quāuis nōnulli Gregorius. ſeptimus id legato eius/ Hiltebrando aſcribant/ cum qͦ poſtea pontifice & Gregorio. vij. ſuꝑ iure electionis romanoꝝ pontificū mul tit cōtentionibus decertauit. Quandoquidē poteſtatē in bonum reipub. ꝑ priores pontifices imperatori traditā/ ad popuBurcharduſ Bruno Hermānus contractus lum clerūqꝫ romanū Gregorius tranſferre niteret̉. His temporibus floruere Burcharaus wormatien̄.& Bruno Herbipo lenſis epiſcopi: docti& boni& Hermānus cōtractus: acutus mathematicus: qui& de quadratura circuli ſcripſiſſe ꝑhibet̉. ¶ De Henrico. III.& Mathilde. Ca. XXVIII

Fo. XIIII. Henrico tertio ad modū iuuene ad īperium ſublimato/ cun da agebant̉ per Agnetē matrē eius/ q̄ mulieꝝ prudentiſſima optimū quenqꝫ ad ꝓuinciaꝝ præfecturas inſtituit. Principes qꝫ& Henricū filiū in officio continuit/ qui accepta īperij coro Nicolaus Il Stephanus nonus na: toto tēpore pōtificatus Nicolai ſecundi allobrogi(qui Ste phano. ix. Lothoringo germano(reiecto Benedicto) ſucceſſe rat nihil cōtra eccleſiaſticos molitus ē: nequaqͣꝫ hic ſilentio p̄teribo Stephani romani pōtificis memorabile factū/ is em̄ pō tificatu adepto/ ſtatim Mediolanen̄. eccleſiā(q̄ a romana du centis fere annis deſciuerat eo redegit: ut romanę obtēperaret tanqͣꝫ veræ oīm eccleſiaꝝ parenti ac altrici. quā uſqꝫ huc tanqͣꝫ pientiſſimā matrē uti vera filia obſeruauit. Vtinā et noſtro ſæculo Romanus pōtifex:& prīcipes noſtri/ qui xp̄iani dici voſūt efficaciter tandē cogitarēt/ de reducendo Boemiæ regno Boemia. ſub eccleſiæ Romanæ ſanctā ac indiuiſam unitatē: ſiue id pie tate& clemētia: ſiue armis& bello cōmodius fieri poſſe vide Beatrix Mahtildes. Bonifacius. ret̉. Nec ſilebo Beatricē Henrici. ij. ſororē filiamqꝫ eiuſdē bea tricis Mantildim/ ex Bonifacio nobili ac potētiſſimo viro Lu ca oriundo progenitā/ nuptāqꝫ Gotfrido clariſſimo viro: quę matrone pudiciſſime cū ab om̄ibus hiſtoricis paſſim decātate ſint: merito a nobis quoqꝫ collaudabunt̉. Hæc eſt illa Mantil dis/ q̄ a radicophano ſenenſis agri opido/ ceperanū uſqꝫ inter iacentem terrā romanæ donauit eccleſiæ/ qd̓ beati Petri patrimoniū ſequētes appellarūt. Hæc eſt illa Mantildis/ q̄ cū eccle ſia romana ſenſit/ eo tꝑe qͦ Ciſalpini epiſcopi Cadolū parmēAlexāder II. ſem epiſcopū: cōtra Alexandrū. ij. in pontificē eligere. Hæc eſt: q̄ orta inter Henricū imperatorē Gregoriūqꝫ ſeptimū non abſqꝫ magna chriſtianæ reſpublicæ iactura) ignominioſiſſima diſceptatione/ ob pontificum romanoꝝ electionem/ ac cæte rorū preſulum confirmationē(quæ vtreqꝫ res ad imperatorē tum ſpectabant) ſemper cum eccleſia optime ſenſit/ quæ etiā cū Azone eſtenſi(qui nunc Ferrarienſis vocat̉) quē virū poſt Azo eſtenſis. Gotfridū duxerat: crebris bellis pugniſqꝫ cū Henrico īperato re decertauit. Tametſi tandē ꝑ Henricū apud parmā fuerit ſu perata/ qua victoria elatus īperator/ romā hoſtili animo ꝓfi ciſcens/ in pratis Neronianis caſtra collocauit. Cū vero urbē ingredi nō poſſet: tybur cōceſſit/ vn̄ tanqͣꝫ ex arce romāos eo

inopia crebris incurſionibus redegit ut pacē quouis pacto po ſtularet/ admotis deinde vrbi copijs pontificē in mole Adrianis qd̓ angeli caſtrū dicūt obſidione cinxit acriter/ qui in præſidio erāt: arcem defendentibus. Verum Henricus cognito Guiſcardus Guiſcardi Apuliæ ducis aduentu/ in germaniam redijt: mira mur hunc Henricū tantis diſcordijs Gregoriū vexaſſe: cū alio quin eū principē multis elemoſinis deditū legerimus. Fuit ꝓfecto in rebus bellicis ſtrennuiſſimus: bis em̄& ſexagies ſigM Marcellꝰ Iulius cæſar Rodulffus dux ſaxonię Gregorius nis collatis pugnauit. M. Marcellum. C. Iuliumqꝫ cæſarē ſuꝑ greſſus. Quoꝝ alter trigeſies: alter vero quinquagies/ bis pa ri Marte decertarūt. Quibus prelijs Saxones ſepe deuicit: qͦꝝ dux Rudolffus cōtra eum ꝑ Gregoriū depoſitū a principibus ad imperiū ſuffectus fuerat. Tandē vero Rudolffo in prelio ī ſextus. terempto/ Saxones ſub iugū miſit. De qͦ bello pulchrū& elegans poema herbicū a germano quodam lucubratū eſt: qd̓ in Spira. Bibliotheca Spirenſi vidimus& legimus. Captus demum ab Henrico filio ꝓprio/ quē principes cæſarē creauerāt/ pedore & ſitu carceris defunctus eſt Anno. M. lvi. tertio nonas octobres/ in ornatiſſimo Spirenſi templo ſepultus ¶ De Henrico quarto. Ca. XXIX Vrbanꝰ. II. Sub Henrico quarto īperatore/ Vrbanus. ij. in gallijs apd̓ clarū montē cōcilium celebrauit. Principibus ita animatis ad Hieroſolīa. recuperandā hieroſolimā/ iam diu a Sarracenis occupatā/ ut circa annū dn̄i. M. lxxxiiij. trecenta hominū milia nomen in chriſti militiā dederint/ cruciſqꝫ ſignū ſuſceperint: inter quos Petrus here mita. quidā Petrus heremita vita clarus incōparabilis ſanctitate ac innocentia preditus/ germanos(ꝑ Pannoniā iter faciens) Con ſtantinopolim uſqꝫ perduxit: quos nō multo poſt ſecuti ſunt Gotfridus Baldouinus duo fratres. Gotfridus Euſtachius/& Baldouinus cognomē to Balionij ſiue Lotharioꝝ duces ſiue Galacie comites: viri& animi conſtantia& corporis robore inſignes: tū etiā Ropertus Flandriæ comes/ qui traiecto tracio Boſphoro Nicea: Ni comedia/ ſconio/ Tharſo multiſqꝫ Ciliciæ urbibus captis/ anthiochiam ſyrieſtum/ demū hieroſolimā triceſimo nono diepoſtqͣꝫ obſideri cepta eſt. Anno ſalutis noſtræ. M. xcix. cœperūt. Anno. cccc. xc. poſtea qͣꝫ imperante Heracho a Sarracenis occupata fuerat/ Maxima laus Gotfrido data eſt/ qm̄ primus

Fo. XV in parte a ſe oppugnanda murū conſcendit: fratriqꝫ Baldouinō poteſtatē fecit/ ut in urbē deſcendens criſtianis portas ape riret/ vnde vno omniū chriſtianoꝝ conſenſu/ Gotridus Hie roſolime rex declaratus eſt/ qd̓ regnū quoad ea Lotharioꝝ fa milia ſuperſtes fuit: poſteri ſtrennue gubernauere. Tam p̄claris autē ducibus mortuis/ iteꝝ ad infideliū manus vſqꝫ hodie peruenit. Ex hac Lotharioꝝ magnifica victoria/ creditu faciRenatus Lo le eſt. Renatū hodie Lothoringie ducē/ hieroſolymitani reg thariæ dux. ni titulum ſibi deſumpſiſſe. Sunt qui ſcribāt Carthuſienſes eo Carthuſien̄ tēpore a quodā Brunone Agrippino germano/ originē habuordo Bruiſſe. Onobilem auctorē ſanctiſſime religionis/ que nunqͣꝫ a le no. gibus ſuis& bona inſtitutiōe cecidit/ ſicut cætere fere oēs miiere labaſcunt. Quo auctore Brunone/ haud indigne noſtra germania letat̉. Henricus aūt. iiij. patre mortuo Italiam igreſ ſus/ tū Italos tū romanos pōtifices multis affecit incōmodis. tandē egre a paſcali corona īperij ſuſcepta in germaniā redijt: Paſchalis. II Cunqꝫ pōtifex promiſſa īperatori q̄ per vim extorta dicebat/ diſſolueret: iteꝝ in Italiam cū magno exercitu deſcendit. Et qm̄ pōtifex tū in Apulia concilium habebat/ a Barcharenſi archiepiſcopo ante corpus beati Gregorij/ iteꝝ coronatus ī patriam reuerſus eſt. Tertio quoqꝫ Italiam hunc īperatorē hoſti Caliſtus. II. li anīo vaſtaſſe legimus: tandē Caliſto. ij. confirmationē epiſcopoꝝ ſacroſanctoqꝫ Cardinaliū collegio liberā romā potifi cis electionē tradidit. Miſſis ob eam rē in germaniam legatis: Lamperto hoſtienſi epiſcopo/ Saxone ſancti Steffani in mō te celio preſbitero/ Gregorioqꝫ ſancti angeli diacono cardina libus. Hoc tꝑe fuiſſe conſtat Raymundū/ Guilhelmi auſtriæ Raymūdus Guilhelmuſ ducis filiū/ cui Anthiochia(q̄ olim Reblata dicta eſt) cū duca dux auſtriæ tu cōmiſſa fuit. Nam ei filia Bohemundi Apuliæ ducis nupſe Bohemūdꝰ rat/ qui quidē Bohemūdus vna cū Tancredo fratris filio/ præ Tancredus. cipuam operā in capienda Antiochia obſidendaqꝫ nauauerāt Preclarū eſt etem̄ apud hiſtoricos nomē Bohemūdi/ qui ſaltē de expeditione illa chriſtianiſſima ſcribūt. Qua ꝓpter nec ge nerū ignauū: ſed ſtrennuum ſolertēqꝫ delegiſſe putandus eſt. Morit Henricus. iiij. anno xp̄i. M. c. vi. ſeptimo Idus Auguſti: in ſacro templo Spirenſi ſepultus ¶ De Lothario Saxoniæ duce imperatore

& Innocentio papa. Ca. XXX. Turbatis deinde rebus ꝑ Petrū Leonis potentiſſimi romamani ciuis filiū: qui facinoroſis quorundā ſeditionibus. Anti papa creatus ſpoliatis eccleſiaꝝ theſauris: direptiſqꝫ vrbis Ro mæ tēplis: tantū pecuniaꝝ cōflauit: ut factioſum quenqꝫ faci Innocentius le in ſui ſententiā traheret. Tū etiā ciues cū Innocentio. ij. ſenſecundus tientes/ pecuniaqꝫ multos corrūpit& ab integritate dimouet: Rogerius. ſibi cōciliat:& qͦ factionē ſuā magis ſtabiliret: Rogeriū comi tis Siciliæ filiū obnoxiū ſibi facit: eo vtriuſqꝫ Siciliæ rege creato. Innocentio igit̉ a bello Apulo in urbē redeunte/ cū oīa tur bata inueniſſet. rēqꝫ ad cedem multoꝝ ſpectare cerneret/ ſpō te cedens. Primo piſas/ Genuā deinde: demū in Franciā peruenit: habitoqꝫ apd̓ Clarū montē cōcilio: Petrū cū Antipapa damnauit. Viſo deinde Aureliani Philippo Francoꝝ rege: qͣꝫ uis perbenigne acciperet̉: nil tn̄ ei auxilij cōtulit: donec ad Lo thariū Saxoniæ ducē(quē iam mortuo Henrico prīcipes Cæ ſarē creauerāt) Leodiū ꝑueniret/ qui expeditione ſtalim paraLeodium. ta: pōtificē ſe reſtituturū pollicitus/ magno cū exercitu in Itali am mouet. admonitoqꝫ pontifice quid fieri oporteret/ partitis copijs Innocentius tranſmiſſo pōte Mamea(a matre Alexandri īperatoris nomē habente) in lateranū perducit̉. Lotharius occupato laniculo mōte(qui Onofrij hodie dicit̉) urbē īgreſſus: nuſquā ap parente Antipapa cū ſua factione Innocentiū reſtituit/ miroqꝫ ingenio factionē eo redegit: ut minime Inno centiū vexare poſſet. Quā ob rē pōtifex Lothariū imperij co rona exornat/ tanqͣꝫ benefactorē/ deqꝫ romana eccleſia benemeritū. Abijt tū in germaniā Lotharius cū bona pōtificis venia/ ad cōpeſcendos motus: ob abſentiā eius in germania exortos: quibus cōpoſitis/ dum pōtifex conciliū piſis celebrat/ rurſus Antipapa Rogerio Siculo adiuuante in pontificē cornua erigit. Quare Lotharius iteꝝ cum exercitu Italiam repetit: Piſani quoqꝫ claſſem potentiſſimam: auxilio pōtifici educunt/ quibus copijs Lotharius cū Piſanis romæ ſeditione op preſſa: Rogerium terra mariqꝫ oppugnatū amiſſis rebus omnibus Italia in Siciliam breui populere: Audita tāta victoria loannes Cō loannes Cōſtantinopolitanus īperator: legatos ſtatim ad Loſtantinopothariū mittit/ de ſuperato hoſte cōgratulans. At vero pōtifex litanus.

Fo. XVI ne abeūte īperatore Rogerius iteꝝ Apuliā repeteret Comittē Lotharij hamonē cū aliqͥt cohortibus relictū/ ad ꝓpulſandā pōtificis iniuriā: ducē Apulie creat. Lotharius ille ſapiens/& induſtrioſus amicus& deuotus eccleſiæ/ diuitijs& victorijs magnus annis. xi. fœliciter imperauit. ¶ De Conrado ſecundo. CXXXI. Ea tēpeſtate vrbs potētiſſima Edeſſa ꝑ Sarracenos euerſa eſt: Bernardꝰ qͣ clade audita. S. Bernardus allabrogus germanis imperatori bus familiariſſimus vir& ſctītate vitę:& doctrina clariſſimus patrocinio xp̄ianæ religionis aſſumpto: prīcipes oēs xp̄ianos tū nūcijs tū litteris exhortatus ē: uti cruce in ſarracenos ſumerēt. Statī igit̉ Cōradus Sueuus qui Lothario in regnū romani noīs ſucceſſerat: nomē in miliciā dedit: multiqꝫ ex germanis prīcipes preſuleſqꝫ. Cōparato igit̉ magno cruce ſignatoꝝ ex ercitu/ Cōſtantinopolim Cōradus ꝑuenit: tū p̄cibus Hemanu Cōſtantino elis īperatoris Cōſtantinopolitani cōpellit̉: nullo cōparato cō polis hema nuel. meatu ſconiū ducere: oīa em̄ ſe p̄ſtatuꝝ pollicitus ē Hemanu el q̄ exeſtitui neceſſaria forēt. Conradus igit̉ crebris cōgreſſi bus hoſtes ſuperās: tandem Iconia obſeſſa: natura& arte ſatis munita: acriter his ꝗ vrbi p̄ſidio erāt eā defendentibus/ facino roſus Hemanuel græco vſus īgenio Gypſum farinæ miſcuit cūqꝫ ex eare panis efficeret̉ qͦ xp̄ianus aleret̉ exercitus: tot ſta tim milites obiere: vt re infecta obſidione relicta: in Thraciā in perator romanus ſecederet/ inuicta tn̄ germanoꝝ virtus: quā uis fracta: in Syriā tendit. iunctiqꝫ copijs Ludouici Frācoꝝ re Damaſcus. gis/ necnon Baldoini damaſcū Syriæ Metropolim ſocijs anīs obſident: cūqꝫ tandē fame ſitiqꝫ laboraret̉: nō ſine cōtumelia obſidionē ſoluūt. Tandē Conradus& Lodouicus cōminutis ꝑ varia bella exercitibus/ reuertunt̉ in Europam/ anno ſalutis noſtræ. M. c. iij. Obijt Conradus cū regnaſſet annis. xv. ¶ De Friderico primo glorioſiſſimo germanoꝝ imperatore ex gente ſueuoꝝ. Ca. XXXIII Suffectus eſt deinde Fridericus. I. cognomēto barbaroſſa: pa tri cuius ſi magnifica geſta recēſere velim: liquido oībus notū erit: eū nec Carolo magno īferiorē: īmo ſine cōtentiōe parē fu iſſe. nā īperator creatus ciſalpinā galliā īgreſſus dertonā vi cę Hadriauus pit: magnaqꝫ celeritate romā ꝟſus iter facit: cūqꝫ pōtificē hadri Lij

anū quartū cōtra ſe ciuitates īperij confirmare animaduerteret/ remqꝫ mali exempli preſertim in Petri ſucceſſore egreferret: hoſtili anīo in Romanos mouit. At pōtifex imperatorē ſe tanto exercitui cernens/ pace per internuncios cōpoſita/ in agro ſutrino īperatori ſit obuiā/ qui ex equo deſcendens. Hadrianū ut veꝝ chriſti vicariū ſalutat. Cunqꝫ ad urbē veniſſent et pōtifex in Baſilica Petri Fridericū imperij corona donaret. Po. Ro. ꝑ Hadriani pontē erūpens: Theutonicos nec quicqͣꝫ tale timentes paſſim cedit. īperator aūt tāto tumultu excitus intromiſſo exercitu qui īpratis Neronianis cōſederat/ Roma nos ex vaticano in urbē retrudit multis captis ceſiſqꝫ: moleſte em̄ ferebāt Romani imperatorē/& theutonicos cū pontifice ſentire. Tante aūt tū clemencię īperator tū pietatis erat: ut cap tiuos(pōtificis p̄cibus lenitus) incolumes dimitteret. Interim Tiburtini ad imperatorē venientes: ſe ac urbē omniaqꝫ ſpon te dedunt: quā Fridericus pōtifici reſtituit: neqꝫ ita diutius moratus in germaniā redijt. Tum iteꝝ in Ciſalpinā galliam redi Alexander ens cremonā obſidet: ubi ꝑ legatos ab Alexandro. iij. rogat̉ tertius ut interpoſita īperiali auctoritate ſeditionē tollat: q̄ ob pontifi catū inter Octauianū romanū ciuem/& Alexadrū ipſum ex orta fuerat. Reſpōdit tū bonus princeps vtrūqꝫ pontificē papiam ire debere/ qͦ& ipſe ꝓficiſceret̉: cognoſcende diſceptati onis cauſa/ Alexander vir elati animi/ ſpreto tā ſalubri reſpōſo. Anaginā ſe contulit/ tum īperator honeſtos epiſcopos de religione chriſti bene ſentientes/ ad Alexandrū mittit qui eū ad conciliū citarent. Hij ab Alexandro confutati/ nimiūqꝫ ſuperbe reiecti: ad Octauianū ſe conferunt/ eūqꝫ Papiam perdu cunt. Habito deinde cōcilio/ Fridericus Octauianū pontificē confirmat. Alexander hac re ꝑ motus/ Octauianū& Fridericum anathematis vinculo colligat. Fridericus hac iniuria laceſſitus/ exercitū in ditionē eccleſie duxit& iam p̄ter urbē ve terē& anaginā/ oēs eccleſiæ ciuitates occupat. At cū Alexan der in Franciā cōtendit. Tum Fridericus direpta dertona/ Me Corꝑa triū diolanū quoqꝫ ſolo equauit. Vnde triū Magoꝝ corpora Coregum loniam Agrippinā tranſlata tū crediderim/ a Rudolpho Cōlonienſi Archiepiſcopo/ vaſtata tum Ciſalpina gallia/ Frideri cus papiam ſe recipiens litteris ac nuncijs regē franciæ adhor

Fo. XVII tatur/ ut tollendi ſciſmatis cauſa Alexandrū ſecū ad cōcilium ducat: qͦ& ſe vna cū Victore(ita em̄ Octauiano nomē erat pō tificiū) ꝓfectuꝝ pollicet̉. Ad locū igit̉ cōſilij fridericus(cōpo ſitis Italiæ rebus) cū Octauiano ꝓfectus ē. veꝝ Alexander ad cōciliū ſe iturū recuſabat. Fridericus vero in germaniā rediēs Antipapā in Italiā miſit. Quo Luce mortuo Guido cremēſis Quido CreOctauiano ſurrrogat̉. Interim Alexādro romā adueniente ci menſis ſalpine gallie populi innata ꝑfidia: Anno xp̄i. M.c. lxv. iugū Friderici reijciunt: fideiqꝫ īmemores: arma ſumūt: preſidia imperatoris ex arcibus deijciunt. AtFridericus cōparato ingenti exercitu in Italiā veniens: nequaqͣꝫ ꝑfidis noxius padū traiecit in agrūqꝫ Bononienſem deſcendēs/ copias partit̉ miſſis ꝗbuſ dam cohortibus Lucā ꝗbus Antipapa tutior eſſet: Ipſe cū reli quo exercitu in agrū Pichenum ꝓficiſcit̉: Anconāqꝫ aliqͣꝫdiu Raino obſidens/ in ſuā tandē redegit poteſtatē. Eodē tꝑe Raino comes quē ſupͣ Hadrianus ducē Apulię creauerat Tuſculanis p̄ſidebat. Is accerſitis germanis/ qui apd̓ Nepeſum Sutriūqꝫ co ſederāt: anta romanos clade afflixit: ut deinceps vix ſe menibus tueri/ nedū hoſtem laceſſere potuer̄t/ Mouerāt em̄ roma ni in Tuſculanos: cū tributa īmoderatius īperata recuſarent. Tū vero Fridericus Ancona diſcedēs: romā mouet/ poſitiſqꝫ īpratis Neronianis caſtris/ paululū cōſtitit. ſi ſaltē Alexander tanqͣꝫ bonus paſtor/ debitas cōditiones aliqn̄ acceptare vellet. Pōtifex aūt nō ſatis tuto in laterano cōſiſtens/ cū iam irrupturos germanos videret: ni boni prīcipis modeſtia obſtitiſſet: in ædes fregepanū ad palladiū diuertentes confugit. Inſtabat cū Po. Ro. cui pacē ꝓmittebat Fridericus: uti cardinales de duobus pōtificibus digniorē ſe eligerēt/ altero eluminato reiecto qꝫ. Quā rem cū potifex reſpueret/ nocte abiens nauigatiōe ſa lutē ſibi fuga queſiuit. Morit̉ interim Guido Cremenſis Anti papa in Baſilica beati Petri/ quā magno friderici p̄ſidio adhuc obtinebat Friderico mox ob peſtem ex urbe in germaniā pro fecto ſufficit̉ in locū Guidonis: Ioannes Sarmienſis abbas ex Ioannes. ſar Pānonia/ Fridericus ꝑ montē Cimſiū in Italiā quīto rediens: mienſis. Secuſam diruit: Aſtenſes ī deditionē accipit: alexandriā(quā ciuitates rebelles cōdidere) graui obſidione præmēs/ tandē ob honorē om̄ipotētis dei in die paſcatis obſidione ſoluta/ Papiā Liij

venit: vbi de pace Italiæ eſt actū. Veꝝ cū nequaqͣꝫ cōditiones eque ſeruarent̉. Fridericus in Italiā cū maximis copijs deſcen dens/ frequētibus prelijs Mediolanenſes ſociaſqꝫ ciuitates af flixit. in ꝗbus p̄lijs ex Cōmenſibus papienſibuſqꝫ ꝗ īperatori fauebāt/ cū multi deſiderati eſſent: eoꝝ calamitate motus: Fri dericus cū pōtifice in graciā redire ſtatuit: maxime cū Antipa pa furto infamis eſſet. Cōueneratiam Venetias Alexāder: cō Venetia. ponende pacis Italiæ cauſa: eo& fridericus acceden in veſtibulo ſancti Marci pōtificis pedes oſculat̉/ ſimul deinde ad altare maius ꝓfecto: accepta dataqꝫ ſalute: de fœderibus pacis in ter ſe multū diuqꝫ collocuti ſunt/ q̄ poſtea ſequēti die ex ſententia cōfecta eſt. Abiēs deinde īperator cū bona pōtificis venia/ Rauennā primo: mox Bertonoꝝ ſe cōtulit/ qd̓ opidum cū retinere ob oportunitatē loci inſtituiſſet. rogatu Alexandri eccleſie tandē reſtituit. Oppugnabat̉ tū hieroſolyma a Saladi Hieroſolia. no: cuius humanitas ac fides multū xp̄ianis obfuit. Deuictis em̄ xp̄ianis ſiniſtra pugna(qua fere oēs Aſiaticos prīcipes cœ pit: maxime Guidonē regē& tēplarioꝝ magiſtrū: quoꝝ etiā multos ſecuri percuſſit) tandē hij qui in p̄ſidio erāt deſperatis ſuppecijs. lxxxviij. anno poſtea quā a Gotfrido lothariorum duce capta fuerat/ Hieroſolimā hac conditiōe dedidere: ut tā tū abeunti cuiqꝫ ferre liceret/ quātū ſuis tantūmodo humeris ſuſtinere poſſet. hanc ob rē Fridericus īperator copias mouet in chriſti hoſtes/ ꝑ Hungariā iter faciens/ Thraciā iam Cōſtan tinopolim ꝑuenerat que certe Iſaac īperator eius potentiā veri Iſaac. tus/ traicere Boſphoꝝ ſtatim adhortat̉. Fridericus copijs traiectis Philomenā vrbē de Thurcis capit: agrūqꝫ Iconio adhæ rentē depopulat̉:& Harmeniā minorē in poteſtatē ſuā redegit/ multiſqꝫ p̄claris rebus editis/ hoſtibuſqꝫ ſæpius deuictis: dū lauandi cauſa rapidū amnē ingredit̉ in undis perijt/ cū ma xima xp̄ianæ reipub. iactura: Eo em̄ ſolo principe Saladinus Salladinus vinci potuiſſet. Neſcio quidnā potius admirer? pōtificis ne ſu perbiā? an īperatoris cōtumaciā? vel cæteroꝝ principū ſecordiā ignauiāqꝫ? qd̓ cū tanto reipub. xp̄ianæ interitū: ac irrecuperabili detrimēto tā deteſtandā execrabilemqꝫ pōtificis īperatoriſqꝫ diſcordiā ꝑtulere: omniū em̄ maloꝝ fontē inde vſqꝫ ad noſtra tꝑa ꝓfluxiſſe arbitramur. Imperauit tn̄ hic ſtrēnuiſ

Fo. XVIII ſimus& victorioſiſſimus Fridericus ex inclita& nobiliſſima Sueuoꝝ domo ꝓgenitus/ magnifice annis ſeptem& trigita. ¶ De Henrico. V. Friderici primi filio. Ca. XXXIIII Succeſſit patri optīo& maxīo principi/ Henricus filius qui accepta in matrimoniū Conſtantia Rogerij normāni Siciliæ Tancredus regis filia: ſtatim Siciliæ regnū dotis noīe repetit a Tancredo/ ꝗ Guilhelmo ſuffectus fuerat. Obſeſſaqꝫ diutius Neapoli ſol uit tandē obſidionē peſte coactus/ q̄ exercitum populabat̉. mortuo tandē Tancredo regnū occupat: adiecit tn̄ animū bel lo aſiatico: miſſo ad id bellū fratre Philippo duce/& archiep̄o Magūtino cū magnis copijs. Germani igit̉ his īperatoribus in Aſiā traicientes Barutū muniuere a Sarracenis deſtitutū& ſoppen obſeſſam a ſarracenis liberauere. Orit̉ tum ob mortē ducis qui ī caſtris extinctus fuit: in gēs tumultus vt germani bellū Aſiaticū relinquere cōgerent̉. tum etiā ob mortē Henri ci imperatoris/ qui vita functus eſt anno virginei partus. M. C. lxxxv. decimo kal̓. Maij. in eccleſia Spirenſi tumulatus. ¶ De Othone. IIII.& Philippo Sueuiæ duce in Ca. XXXIIII. contrauerſia electis. Mortuo henrico ſtrēnuo& aſpero pars electoꝝ othonē ſaxo niæ ducē pars Philippū Sueuię& Hetruriæ ducē: Henrici ger manū(quē Henricus tutorē filij ſui friderici infantuli teſtamē to reliquerat) imperatorē optarūt. At vero Innocentius ponti fex(ut oīa tumultū cōplerent̉) Othonē confirmat:& ne quid mali ad perturbandū Aſiaticū bellum deeſſet: rex Frāciæ phi lippo: angliæ rex Othoni fauebat. Indignatus igit̉ Philippus ſe a pōtifice ſpretū neglectumqꝫ Hetruria Sueuiaqꝫ firmo pre ſidio munitis/ in Othonē magnis copijs mouet/ prius multis principibus in ſua verba iurare coactis/ quos om̄es bello deui cit/ inter qͦs Argentinū epiſcopū Othoni fauentē: igne ferro opidis viciſqꝫ exuſtis inferiorē(ut dicunt) Alſatiā omnē depo Alſatia. pulatus eo redegit: ut vix munitiſſimis caſtris ſe cōtineret/ ob ſediſſe tum ciuitatē Argentinā eum conſtat q̄ in ꝑtibus Otho Argentina nis erat: Deinde Magūtia curia de more celebrata: prīcipibus Maguncia priuilegia cōfirmauit. tū Otho coloniæ agrippīa ſe cōtinebat quā Philippus obſidiōe cingēs: breui coegit ad eruptionē Co Agrippina. lonien̄ cū ꝗbus et Otho erūpēs: cū viribus philippi retruderet̉ Liiij

minīe a Colonienſibus receptus feda ſibi fuga(vt ſepe prius) cōſuluit. Coloniēſes una cū archiep̄o ſtatim ſe dedere: tandē amberga. Philippus Bamberge inſidijs a quodā Comite palatino petitus occidit̉. Spire ſepultus anno ſalutis nr̄a. M. cc. viij. xi. kal̓ lulij. Quo mortuo res ad Saxonē deuenere/ Othonē. iiij. ap pellatū qͦ romæ ab Innocētio coronato: ſtatī cū copijs qͣs ſecū duxerat/ occupatis mōteflaſcone radicophano multiſqꝫ alijs romane eccleſię oppidis: ī regnū Neapolitanū mouēs id ado leſcēti triderico. ij. ablaturus: cuius ob etatē tutores curā adue gerebāt. ¶ De Friderico. II. Sueuiæ duce& Siciliæ re ge magnificētiſſimo īperatore. Ca. XXXVI. Hanc ob rē principes Fridericum. II. Siciliæ regē vigeſimū agentē annū imperatorē delligūt. Quo audito Otho ſtatim ī germaniā redijt: ditiōi paterne cōſulturus: dein̄ cōparaturus exercitū/ qͦ Friderico reſiſteret/ cū em̄ Fridericus(qͣꝫuis legittimis ſuffragijs electus) coronā imperij ab Innocētio conſequi non poſſet(credo quiddā odij: in eā familiā latuiſſe) in germa niā ꝓficiſcit̉: diademate a Magūtino archiepiſcopo accepto: ī Othonēqꝫ mouet quē in ſueuia obuiū habēs: cū Friderici cō ſpectū ferre nō poſſet/ cū exercitu fugientē vſqꝫ in Saxoniā ꝑ ſecutus eſt/ tn̄ eo Aquiſgrani deuicto: ſtatim vexillum crucis erexit/ ut aſiaticis principibus cōtra Sarracenos pugnantibus Honoriꝰ III auxilio eſſet. Interea Honorius. III. papa peſſimo xp̄ianoꝝ fa to/ Fridericū anathemate notat/& īperij dignitate priuatū de Soldanus. nūciat. Ob quā rē Soldanus(qd̓ ei de inimicitia potificis īperatoriſqꝫ cōſtabat) cōparato ingēti milite/ fortiſſimoqꝫ exercitu xp̄ianos nili excreſcentia(noſtris inſolita) adiuuāte eo pepulit/ ut pacē inirēt ea conditiōe: ut relicta Damiata/ captiuis utrinqꝫ dimiſſis: reddito a barbaris crucis ligno xp̄ianis acho Damiata. nē Tirūqꝫ redirēt: Damiata itaqꝫ barbaris reddita ē: ipſo nata li beata Mariæ vrgīs: cū eā in eiuſdē celebritate purificatiōis bello cepiſſent: Anno ſalutis. M.cc. xxi. qͦ quidē anno Tarta ri gens Scythica vſqꝫ ad Sarmatas ꝑuenere. Tū Fridericus du cta in uxorē filia: loannis Hieroſolimitani regis qui cum xp̄ia nis in Italiā venerat: cū nihil in Aſia moliri auderēt/ ꝓmulgatoqꝫ Henrico filio Alemaniæ rege: om̄ibus ſtatim cruce ſigna Brunduſiū. tis mandauit: ut ad certā diem Brūduſij cū armis adeſſent. cō

Fo. XIIII. uenit eo magna germanoꝝ multitudo: qͦꝝ de numero multi tabe perierūt: p̄cipue Lantgrauius Haſſię: tū fridericus in CiLatgrauius prū vſqꝫ nauigās. Aconē tandē ꝑuenit: nūcijs rogās pōtificē: haſſic uti ſe abſolueret anathemate: qm̄ in eius poteſtate deinceps ſemꝑ ſit manſurus. Veꝝ pōtifex nō ſolū eū nō abſoluit. ſed & loannē hieroſolymitanū regē: in Friderici p̄fectum Rainal dum/ cū magnis cōpijs mittit: tum Cardinalem: Columnā in ſancti Germani prefectū friderici auſpicijs militantē cōcitauit Quibus rebus moti qui ī umbra& picētibus friderico milita bāt relictis q̄ occupauerāt in regnū redeūt: Interea Fridericus belli Aſiatici cupidus/ in Italiā redijt cū Gregorio. ix. pōtifice Grego. ix. in gratiā rediturus: quā tandē egre obtinuit/ vncijs auri centū & vigīti millibus eccleſiæ(obillata dāna) ꝑſolutis. Dein̄ cū ro mani nō ſatis pōtifici obedientes forēt. legēqꝫ rogauerant. vti oppida eccleſiæ iuxta urbē poſita: romanis vectigal penderēt: neqꝫ monitis caſtigationibuſqꝫ pōtificis ad ſanitatē reduci poſ ſent. fridericus reate pōtificē cōuenit: cūqꝫ eo in hāc ſententiā cōſenſit: vt prīo qͦqꝫ tꝑe cōiunctis copijs romanos adorirent̉. Abeūte dein̄ friderico in germaniā/ germani milites ad pōtifi cē confluxerūt tāta multitudine: ut romani nequaqͣꝫ auſi fue rint aꝑto marte cū eccleſiæ copijs cōgredi. Recuperauit tum Gregorius pōtifex germano milite patrimoniū ſancti Petri: Sabinūqꝫ agrū/ ea tēpeſtate Ecelinus patauinus(cuius auus Teutonicus ſub Othone copias duxerat) acceptis a Friderico militibus/ magnū ſibi in trāſpadana Italia/ potentatū cōparauit: in ſuā poteſtatē redactis Taruiſio: patauio: vincētia: vero na: Brixia. Tū fridericus in Italiā rediens. Mediolanenſes ſoci aſqꝫ ciuitates apd̓ nouā curtē(ita em̄ locus appellat̉) ubi pugnatū eſt aggreſſus/ ingēti clade ſuperat trucidatqꝫ. Tū Frideri cus iteꝝ a potifice īperio priuatus: ī Venetos mouet. Pontifi cis partes tuebant̉: eos tum(veluti ranas) paludibus cōcluſos vehementer oppreſſit: maximiſqꝫ calamitatibus afflixit. ¶ De Guelphis& Gybellinis. Ca. XXXVI Interim vero cōſpirātibus oībus trāſpadanis ciuitatibus/ duce Gregorio mōte longo Bononien̄. ciuitatis legato āno ſalu tis. M.cc. xl. īperator qui tū piſis erat cū nō ſatis ſibi conſtaret. qui ꝑtes ſuas: q̄ ve pōtificis ſequerent̉: ciuitates Italicas ī duas.

factiōes tū primū diuiſit. nā qui pōtifici fauebāt Guelphi: q ve ro īperatori Gibellini appellati ſunt. Hæc ꝗdē duaꝝ factionū noīa bella plus qͣꝫ ciuilia Italia pepererūt: primū apd̓ piſtorien ſes audita ſūt cū Cācellarij: panſaticos: Gibellinos ab urbe eie ciſſent: cūqꝫ alteri factioni: Guelphi: alteri gibel. teutonici fra tres fauerēt: florentini p̄terea nobiles ſuos: piſanis gibellinaꝝ partiū fauētes in exiliū eijciūt/ pellunt̉& guelphi ab Aretinis ſenenſibuſqꝫ tāti cōſtat Italis ab īperio germanoꝝ romanoqꝫ deſciuiſſe. Fridericus dein̄ in ſamnites mouet: Beneuentū vi cepit diripuitqꝫ: ac mœnia circūquaqꝫ euertit: Sorāqꝫ quondā Samnitiū ciuitatē: ad lirim fluuiū ſitā ferro flāmaqꝫ vaſtat Ra uennā in poteſtatē ſuā deniqꝫ redegit. Tū picenū ꝑcurrens in flāminiā vſqꝫ fauentiā et Bononiā aliqͣꝫtulū reſiſtentē vi occupat/ ſchola eoꝝ Patauiū trāſlata. Tū fridericus ſuis ſuarūqꝫ ꝑtiū cognitis oībus eoꝝ ꝗ aut diuerſaꝝ cenſerent̉ partiū: aut ꝗ neutris cōſentire vellent expugnata opida locaqꝫ populatus ē Accepit tn̄ in ſuā poteſtatē fulginates: viterbiēſeſqꝫ qͥs ſtatī ſe cuti ſunt eo filio Encio cū parte copiaꝝ miſſo: ortā Tuſcaneū cornetā/ ac montē faliſcū inhabitātes ꝗ corrupte/ mōte flaſco nenſes dicunt̉ defeciſſent tū romam ſi celerius fridericus urbi copias admouiſſet: tū pōtifex hūanis deſtitutus auxilijs: ad rē diuinā ſupplicatiōesqꝫ animū diuertit ꝗbus(deo agēte) frideri cū auertit hoſtē: Mouet dein̄ in cāpanos: Beneuentū vii captū vaſtās diripiendūqꝫ militibus cōceſſit. Tū delatus in picentes Aſculū obſedit/ inde ī Romādiolos ducēs: Enciū Sardinię re gē filium agitandis ſibi de Piceno aduerſantibus ſubigēdiſqꝫ dimiſit/ a qͦ adoleſcente patre ſimillimo direptiones/ incendia vaſtitateſqꝫ ſunt cōmiſſe:& quicꝗd reſiſtere auſum ē ad calamitatē maximā eſt ꝑductū/ At fridericus ſtatim Rauennā po pulo frequentē ditiſſimāqꝫ tū diu īperio rebellem ſubægit. ¶ De obſidione Parme a Friderico. II. filio: deqꝫ Entio filio& Innocentio quarto. Ca. XXXVII. Mortuis demū Gregorio pōtifice Celeſtinoqꝫ ſuffecto vacat tū ſedes. xxi. menſibus. detinebant̉ em̄ multi cardinaliū a Fri derico q̄ res comitia diſtulit. Valuit tū apd̓ fridericū Balduinꝰ p̄cibus auctoritateqꝫ: ut cardinales alioſqꝫ eccleſiaſticos/ qͦs ca ptiuos detinebat dimitteret incolumes: ꝗ ſtatī anagine cōuen

Fo. XX tū habuere. in qͦ Innocētius patria genuenſis: familia fliſca/ ex Lauania cōmitibus pōtifex creat̉. ꝗ cū Friderico antea aliqn̄ familiariſſime vixerat: multiſqꝫ beneficijs eā familiā affecerat Fridericus At pōtifex beneficioꝝ īmemor: vel ut verius dicā potētatus auidior: mutato cū fortuna aīo: acerrimus friderico noſtis effectus ē. qd̓ diuinaſſe fridericū ferūt/ cū nūcij friderici exaltationē familiariſſimi ex cardinaliū cetu denūciarēt. Inſta bat tū annus. M.cc. xlvi. ſalutis nr̄a. Pontifex in galliam ꝓfi ciſcitur/ conciliū Lugduni celebraturus: qd̓ cōtra fridericū in dixerat. Seduxit tū pontifex amicos conſanguineoſqꝫ ſuos a friderico/ clam monitos ut vel nudi ad placentiā cōmigrarēt. qd̓ qͣꝫ primū eſt factū: ſententiā excōmunicatiōis infridericū depoſitiōis priuationiſqꝫ ꝓnūciat: oībus iuramēto abſolutis/ quo illi tenerent̉ poteſtate electoribus tradita aliū quē vellent principē deligendi. Quo nunciato fridericus pōtificis neceſſa rioꝝ edes parme:& villas ſpecioſiſſimas funditus euertit. Inito dem̄ fœdere cū duce Burgūdiæ/ ꝓficiſci Lugdunū ſtatuit: mouitqꝫ parma comitatū ducēs nō armatoꝝ magis quā togatoꝝ: qualem quātumqꝫ poſt ſtantis romani īperij tꝑa: nullus aut domi habuerat aut in itinere duxerat imperator. Dimiſſa igit̉ Italicaꝝ rerū adminiſtratiōe/ Encio filio ea iniuncta condi tione: ut ſeſe apd̓ Parmā cōtinens/ quecūqꝫ remocius ingrue rēt gerenda ꝑ legatos adminiſtraret. Peruenerat iam ad Thau rinos Fridericus: cū ei nunciatū eſt extorres parmenſiū(ſuperato Henrico quē Parme Encius p̄fecerat: cū ipſē cōtra quā a patre in mādatis habuit in Brixianos mouiſſet) Parmā ingreſ ſos urbeqꝫ potitos eſſe. Hanc ob rē Fridericus timēs ceterarū vrbiū rebellionē(omiſſo itinere) Parmā obſidere pergit/ quā ſtati pōtifex miſſo eo Gregorio mōtelongo ſedis apl̓icæ lega to(quē Innocē. pōtifex aquilienſi patriarchatu ornatū apud Mediolanen̄ placētinoſqꝫ iuſſerat ꝑmanere) Bononiēſiū: Fera rienſiū reginoꝝ mutinēſiū p̄ſidijs muniuit. Continuatū ē po ſtea ꝑ. ij. annos bellū atrox variūqꝫ: et Lōbardiæ oīqꝫ Italiæ ꝑnicioſiſſimū. Fridericus caſtra ī urbis modū vallo foſſaqꝫ mu nierat: eo aīo ut direpta parma eo loco ubi ſtatina habuerat vi ctoriā urbē cōderet: iditūqꝫ ē caſtris nomē victoriæ ſctūſqꝫ vi ctor martir tutelaris de more xp̄iano ī cathe. eccl̓. nūcupatus ē

Blondus Et fuit plane vrbs victoria(ut Blondi verbis vtar) vario gentiū & reꝝ iuſtaꝝ cōmertio/ ac multitudine frequentata: qd ꝑ ſin gulos pene dies ex Affrica/ Mauritania/ Aſia/ Aegipto: noui hoīes/ noua veſte/ nouis moribus ſunt viſi. Anīalia etiā vidit urbs victoria q̄ poſt theatrales ſtantis romani īperij ludos Italia nō viderat: elephātes: dromedarios: Pantheras: leones: pardos: lynces:& vrſos albos: cū canes tūc vidiſſe aſſerat noſter theologus hinc magnitudine aſpectuqꝫ horribili: inde extrema puſillitate. Aues qͦqꝫ& rapaces& cicures Fridericuſqꝫ curauit/ p̄ter vſitatas in Italia multas in ꝗbus falcones chiluoneſ qꝫ Aſtures& girfalchi albi/& qd̓ eā decuit maieſtatē imperia lem: īmenſe magnitudinis barbati bubōes fuere ꝑſpicui. Hec Blondus. Velim ego has copias tū pōtificis/ tū friderici ī Tar taros cōuerſas fuiſſe: qui āno ante tertio in exercitū coacti īnu merū: Biꝑtito agmīe in Aſiā Europāqꝫ deſcenderāt/& qui in Aſiam duxere Georgianā thamithanoꝝ olim regionē primū poſt ſuperiorē Harmeniā puagati Iconiū vſqꝫ Thurcoꝝ regiā ꝑuenere alia duce manus Batone poloniā& Hungeriā excurſionibus populati/ ad mare pōticū deflexerūt: ubi Ruſſiā ſiue Rutheniā& Garā ampliſſimas regiōes vaſtitate maxīa afflixere: Eodē qͦqꝫ tꝑe Groſſonij gēs arabica ſoldano babilonis īpellente/ tēplarios hoſpitalarioſqꝫ aggreſſi eos fundūt/ ac hie roſolymā facile capiunt/ menibus carentē xp̄iano qui tū in ea erāt trucidāt/ ſepulchꝝ xp̄i qͦuis genere turpitudinis fedātes. ¶ De Henrico Thuringo cōtra Fridericū Inno centij auctoritate electo. Ca. XXXVIII Et ne in germania res quiete eſſent electores īperij Innocē tij auctoritate innixi Henricū lantgrauiū Thuringiæ/ alemanoꝝ Romanorūqꝫ regē deſignāt.& Conradus adoleſcēs alemaniæ rex a Friderico genitore pridē inſtitutus: thuringū reg niin greſſu& poſſeſſione ꝓhibet/ ſed p̄dicata in Conradum Fridericiqꝫ fautores(iubēte pōtifice) crucis ſignatio multos in noui regis lantgrauij p̄ſidia fautoreſqꝫ cōciuit/ breui tn̄ Lantgrauius victus apd̓ Frācōfurdiā fugatuſqꝫ mortuus ē. Poſtea cū fridericus parme vi expugnūde ſpē abieciſſet: fame illā ī de ditionē cogere ē annixus: tandē āno obſidiōis. ij. ꝓpe exacto Grego. motelongus cū p̄ſidio ſociaꝝ ciuitatū eruptiōe facta:

Fo. XIII Fridericū nil tale metuentē fundit fugatqꝫ caſtriſqꝫ exuit. Reparauit tū breui exercitū in etruriā mouens: Encio filio cū par te copiaꝝ fauencie relicto/ ut Rauennā ꝓximaqꝫ in poteſtate retineret Nam forliuienſes Arriminenſes vrbinates ac totū pi cenū Friderico parebāt. in umbria p̄terea defecerant omnes a pontifice p̄ter Tudertinos peruſinos Aſiſinates/ Etruria pari ter tota p̄ter florentinos quoꝝ maior pars factionis Guelphe quos certe adeo bello Fridericus vexauit: ut tandē eos coægerit Guelphos ex urbe pellere/ ſinereqꝫ factionē Gibellinā retū potiri: Eiecti pars in exiliū abijt/ pars vaga& diſperſa in fri derici poteſtatē redacta eſt/ pars in qua nobilitas p̄cipua fuit/ cōmitē Rudolphū de Vrſaria& Raynerium Bondelmontē ſecuta cōceſſit in Vrſariā: Quos inſecutus eſt Fridericus& ca ſtello vicapto Rodulphus in aqua euectus Rainerius cū nobilibus quibuſcūqꝫ excecatus:& ſub cuſtodia in Apulia relegatus eſt: ſtatimqꝫ Fridericus panorim mortuus eſt: adeum di em̄ q̄ diei reſpondet in qua ſecundo ante triceſimo anno Romanoꝝ imperator fuerat deſignatus. ¶ De laudibus Friderici ſecundi. Ca. XXXIX Fuit Fredericus ille ſecundus potētiſſimus īperator Italiæ: Siciliæ/ Sardiniæ/ hieroſolyme& Sueuiæ/ rex quo nullus po tentior romanū tenuit imperiū a Carolo magno/ fuit armoꝝ ſtrēnuus/ linguaꝝ peritus. Fuit vir haud dubie dignus omni bellica laude: nō animi ſolum vigore: ſed etiā corporis viribꝰ excellens. Haud dubie illa ætate/ qua nulla viroꝝ fortiū feracior fuit: nemo unus erat vir qͦ magis innixa fides chriſti ſtare potuiſſet/ ſi arma q̄ in Italos debachata ſunt in res Aſiaticas verſa fuiſſent/ ſed neſcio qͦ malo fato actum ſit/ ut rebelliones ltaloꝝ totiens chriſtianæ reipub. nocuerint nocentqꝫ. Conferamus cū Friderico Hanibalem pœnum/ qui ſedecim annoꝝ poſſeſſione Italiā tenuit. Hic noſter germanus duplum ſuper greſſus nō a patria(ut ille bello) auocatus q̄ ſub Conradi filij preſidijs tuta fuit patris auſpicijs militantis ſed morte ſurreptus. Quid de Alexandro Macedonū rege? dixerim ne eum Alexander Friderico ſuperiorē nequaqͣꝫ/ cui cū Dario res fuit: quē mulie magnus. Darius rū ac Spadonū agmen trahentē inter purpurā atqꝫ aurū ornatū: fortunæ ſuæ apparatibus predā potius quā hoſtem incru

entus deuicit: longe alius Italiæ quā Indiæ ſitus eſt. Apuliæ lu caniaqꝫ mōtes ac Appennini ſaltus/ nō adeo citā victoriā pel leo inueni preſtitiſſent. Quid de Athenienſibus Lacedemonijs/ Thebanis? qui ſeparatim in græcia reꝝ potiti ſunt: dice mus/ ſunt ne germanis Friderico duce cōparandi? qui cōtentionibus potius ac diſcidijs īter ſe certaſſe dicent̉/ quā ob prin cipatū in poſteros deſcēſuꝝ bella geſſiſſe. quidā em̄ ex græcis in Siciliā ꝓfecti/ ob alterius ſpē īperij victoria caruere. Græco rū quippe potētia et ſi maximis cōflictata prælijs: nunqͣꝫ ultra græciā firmiter ꝓgreſſa ē: veꝝ potētes dūtaxat extitere ſe liberos aliqͣꝫdiu& īuictos ſe p̄ſtare. Fridericus igit̉ totiēs Italis deficiētibus debellatis/ guelphis factioſis totiens deuictis oībus bellis vix vnā alterāqꝫ fortune aduerſitatē ꝑpeſſus/ victorioſiſ ſimus īꝑator vita functus ē: quē multo poſt tꝑe/ nec mortuū ꝗdē creditū eſt/ cui ſi arma in xp̄i hoſtes ferre Itali īpedimento nō fuiſſēt: ſiqꝫ minus pōtifices iuaſiſſet iure maximi īꝑatoris nomē apd̓ Aſiaticos gētes obtinuiſſet: īmortaliqꝫ gl̓ia digniſſi mus cenſeret̉. ¶ De filijs Friderici. II.& Manfredo filio eius ex nobili Concubina genito. Ca. XL. Reliquit aūt Fridericus tātæ gloriæ ſucceſſores: Manfredū fi liū acerrimi īgenij īgentiſqꝫ ſpūs adoleſcentē: forma ſpecioſiſ ſimū& litteris exornatū/ quē nō minus ipſe diligebat: quā ſi eū ex legittīo matrimonio ſuſcepiſſet. fuit em̄ ex nobili cōcubina ꝓgenitus: voluit aūt eundē partē ſuā habere/ in qua vitā virtute ſua dignā duceret: Tarentinū eū principē inſtituens/ multis illi opidis& caſtellis additis: q̄ principatus titulo prius nō cōtinebant̉. Ad Conradū em̄ legittīo matrimonio editūquē ex lole loannis hieroſolimitani regis filia ſuſceperat/ regnorū potētatuſqꝫ oīs ſucceſſio deuoluebat̉. Qui prīo qͦqꝫ tꝑe Ecelini de romanoꝝ amicitia fretus/ in Italiā veronā venit: tra ductoqꝫ ī Apuliā exercitu ampliſſimo paratiſſimoqꝫ: Neapo litanos prīo ꝑ oratores aggreſſus ē: eos ad deditionē cōpellās Ceſe em̄ maieſtatis eos reos arguit: cūqꝫ legittimā defenſionē aduerſus ambitionē Manfredi nō rebellionē aduerſus legittimū friderici ſucceſſorē queſitā oſtēſuros: minīe audire vellet eos obſedit fameqꝫ ad deditionē nono mēſe obſidionis cōpulit: muꝝ urbis euertit: tū meliores quaſqꝫ urbis ędes. Inde ī ca

Fo. XXII. puā cōuerſus q̄ neapolitanis ante ipſius ī Italiā aduentū faue rat: eā qͦqꝫ muro diruto diripi fecit: pariter aquinū nobile opidū vi captū ſpoliatūqꝫ īcendit: tandē ſecūdo qͦ aduenerat āno om̄i potitus trinacria& Siciliæ regno. Obijt teſtamēto aūt cō radus Cōradinū ex fratre henrico nepotē regnoꝝ inſtituit heredē: datis illi ex germania tutoribus: ꝗbus regni Siciliæ adminiſtratio demādat. fuitqꝫ is henricus quē ex Cōſtantia regis caſtelle ſorore vxore ſua fridericus ſuſceptū in carcere interfecit Manfredus vir vigilātiſſimi īgenij tres potētiſſimas Italiæ ꝓuincias Etruriā Galliā Ciſalpinā& trāſpadanā mortuo Fride rico: in ſuis ꝑtibus retinere ſūma diligētia anniſus ē/ adeoqꝫ id egit ut plus ī illis certo tꝑe quā in Neapolitanoſicilięqꝫ regno potuerit. Nā cū poſt Friderici mortē factio guelpha/ florētia ī libertatē vēdicata: oībus gibellinaꝝ ꝑtiū iectis ceteras etruriæ ciuitates Senēſes Piſtoriēſes Arretinos Piſanos eo ꝑpulere ut cōciuibus gibellinis expulſis/ ſęderibuſqꝫ factis pepigerēt/ illi citū eſt aſterius ꝑtis extorres fouere. ob quā rē cū ſenenſes flo rētinos/ ꝗ eos fœdeꝝ fractores dixerāt: ſtatī miſit. Quibus co pijs ſenenſes/ extorreſqꝫ florētini cū aduerſe factiōis copijs cō greſſi: guelphos tāta clade vicere: ut ordines relinquere coacti ſint/ poſt ingentēqꝫ fugā deditionē fecere īgenti guelphoꝝ ce de facta: qͣꝫuis ex germanis pleriqꝫ deſiderati: tn̄ quatuor milia captiuoꝝ/ cū Chorrocio duce ſpolijs ſigniſqꝫ militaribus Senas fuere ꝑducti/ ꝗ p̄lio ſuperati in patriā reuerſi ſunt: magnā anīoꝝ cōſeruatione etruriæ guelphis fecere ſe apd̓ florētinos maximā ꝗbus nec extorres expectandi cōſiliū nec urbē defen ſandi ſpes erat. Itaqꝫ. xi. poſt pugnā die: quā ſeptembris ſextā decimā anni ſalutis. M. cc. lx. fuiſſe conſtat/ oēs florētini guel phoꝝ ſectatores partiū/ pars Lucā: pars Bononiā migrauere vrbemqꝫ florentinā paucis habitatā venientes/ lordanus extorreſqꝫ patēte porta ingreſſi/ in Manfredi dominatū ſubiecti onēqꝫ ceperūt. Qua item tēpeſtate Octauianus cardinalis gē te Vbaldinus re Neapolitana& illius adminiſtratiōe Manfre do relicta ad pōtificē Alexādrū viterbij agētē eſt reuerſus/ cu ius pōtificatus nihil felicius vidit: qͣꝫ Ecelini albriciqꝫ fratris ex cidiū: ꝗbꝰ mortuis ꝓditoriæqꝫ trucidatis: ciſalpini libertatē ſūt ſecuti: quā tn̄ egre retinuere gibellinis factionē guelphā ubiqꝫ

opprimentibus: Redegit tū Manfredus pene omnē Tuſcami picenūqꝫ agrū/ in ſuā poteſtatē. lordano Guidone nouello ē gregijs ſuaꝝ copiaꝝ ductoribus. Tandē Manfredus acerrima pugna cū Carolo andegauenſi: quē Vrbanus pōtifex Siciliæ regē dixerat decertās/ ab Italis in ſecunda acie deſidentibus derelictus/ ſtrēnue pugnans oppreſſus eſt. Mortuo itaqꝫ Manfredo/ Gibellini duce carētes/ Conradinū Friderici nepo tem auitū regnū imperiumqꝫ repetiturū in Italiā vocant. Qui cū aliqͣꝫdiu verone deſediſſet/ Interim Carolus Bonicio dedicione ab opidanis facta potitus in Piſanos duxit:& populati onibus incendijſqꝫ late cōmiſſis: Caſtella aliquot expugnata dirupuit: turreſqꝫ cōminuentes Piſanū portū dirutas ſolo eqͣuit: maiora perpetraturum nuncij in regnū reuocarūt. Frideri cus Hiſpanus nanqꝫ omni pene Sicilia(Panormo Syracuſis & Meſſana duntaxat exceptis) ꝓ Cōradino potitus erat/ quā primū vero Carolum mouere: ut ſe in regnū reciperet eſt con ſpectum: Senēſes omniū primi poſt Piſam. deinde romanus ſenator Conradinū nūcijs ad iter ineundū epiſtoliſqꝫ cōpulerūt/ qui per Papiā in liguriā mouēs Piſana claſſe piſas deductus/ cōfluentibus undiqꝫ Gibellinis exercitū in Lucenſes expoſuit/ vaſtitatē incendia vndiqꝫ cōmittens/ tandē iuxta Are tium cū Mareſcallo(ita em̄ galli copiaꝝ ducē dicūt) cōgreſſus eſt Conradinus ubi facta in Guelphis Mareſcallum comitan tibus ac gallico milite ingēti cede Mareſcallus quoqꝫ ſuis copijs omnino ſuperatis occubuit. Confluxerunt ꝑ id tēpus ad Conradinū alij a Lombardiæ Romandiolis etruſciſqꝫ/ Gibel ſum maior militū pars ea quā a germania eduxerat. Nec fuit tunc dubiū quin ſi morā ibi vel paruā feciſſet Conradinus arretio primū poſt omni etruria fuerit potiturus victoria potita deflexit Senas: Conradinus aliqͦt ibi moratus dies inde rectain Viterbienſes cāpos quartis caſtris ſe cōtulit/ ꝓpinquanti Romæ Conradino ſenator Henricus pompā educens: iperatoribus introducendis adhiberi ſolitā illum ad pontē Miluiū excepit: ſelectiqꝫ ex omni ordine& dignitate primores quiqꝫ romani/ Conradinū circūfuſi in equo ſedentē pedibus ſunt ſe cuti:& p̄cedens ac ſubſequēs longo& cōpoſito agmine populus in capitoliū vſqꝫ deduxit. Monet deinde magis a ſena

Fo. XXIII. tore acceptis copijs ꝑ tyburtinos in olim equiculoꝝ nūc talla cotij motes/& inde in Marſoꝝ cāpeſtria peruenit exercitus. Cōgreſſus itaqꝫ(eo loco prius inſidijs a Carolo occupato) Cō radinus ex Victore victus/ cū auſtriæ duce fuga elapſus ē: dū em̄ noſtri poſt victoriā Auidius ſpolia legūt/ ab hoſte ex inſidijs ꝓdeunte ſternunt̉/ fugant̉/ diſſipantqꝫ. Octauo poſt die Cōradinus Auſtriæqꝫ dux recogniti ad Carolum ꝑducti: pub lico iudicio capitibus reſectis interfecti ſunt. hunc finē rex ſue uoꝝ ī Italia habuit. Cōmiſſum eſt hoc preliū. v. kal. Septembris. Anno ſalutis nr̄a. M.cc. lxviij. Glorioſiſſimi magnificē tiſſimiqꝫ Sueuiæ duces diuino& occulto iudicio/ miſerabilē hunc exitū ſenſere. Poterat gloriā& magnificentiā illuſtriſſime domus: ſua virtute reſuſcitauiſſe Eberardus quē barbatū Eberardus dux wyrten vocabāt/ multis poſt annis Deccenſis& wirtenbergēſis dux bergenſis ſe in regione. Sueuoꝝ a Maximiliano rege noſtro apd̓ Vangio nior. nes inſtitutus: ſi diutius illi viuere contigiſſet: ſed fata(ne Ger Maximiliamanoꝝ gloria altius emergeret) hunc e medio ſuſtulerūt. De nus Marſilius virtute huius principis multa nō loquor/ quia Marſilius Ficinus maximus ætate nr̄a platonicus: ī epiſtolari volumīe hūc Ficinus. Eberardū ſpecioſiſſimis laudibus: non minus vere quā graui ¶ De Rodulpho de Habiſbur ter& erudite exornat. go. Ro. īperatore. Ca. XLI. Cunqꝫ res germanica poſt Friderici filiorūqꝫ eius interitū: diu cius ſine rege certo fuiſſet/ tandē Gregorio. x. pō. ifice/ LugLugdunū duni conciliū celebrante. Rudolphus comes de Habis burgo Alſatiæ ſuperioris Lantgrauius: ab electoribus in regē roma Alſatia noꝝ electus eſt. Qui ſtatim accepta de more Aquiſgrani corona/ principes in ſua verba iurare coegit/ collectoqꝫ ingenti exercitu/ in Othocarū Bohemoꝝ regē mouet/ qui īter Bohe Othocarus miæ reges quintus Venceſſao fratre defuncto regnū acceperat. Fuit aūt Othocarus ſuapte natura vir belli appetēs.& cui ad res gerendas magnus eſſet animus: extenditqꝫ regnū a ma ri: baltheo(qd̓ Sarmatici germaniciqꝫ oceani ſinus eſt) uſqꝫ ad Danubiū:& ad internū mare qd̓ Adriaticū dicimus. Nupſe rat Othocaro Margarita friderici auſtriæ ducis ſoror: q̄ prius Henrico Friderici. II. filio nupta fuit: qͦ mortuo ſine ſobole in patriā reuerſa: fratri ſuꝑſtes Auſtriæ duci ſine liberis vita fun

cto in hereditatē ſucceſſit. Principatū igit̉ Auſtriæ cōſecutus Othocarus(more humano) qͦ plura poſſedit eo maiora cōcupiuit. Vricus eo tꝑe Corinthioꝝ principatū tenebat/ qui cū virili prole careret Corinthiam illi Carmolam/ Marchiā/ Scla uonicā:& portū Naonis pecunia accepta contradidit: tū Veronenſes/ Feltrini/ Taruiſini& multi Forliuienſes ſeſe Othocaro ſubmiſerūt. Bellum Hungaris indixit/ cōmiſſoqꝫ prelio uictor Stiriam ꝓuinciā illis ademit. Rodulphus repetitis pro uincijs tanqͣꝫ iuris īperij/ cū Auſtria nequaqͣꝫ muliebre feudū (ut dicunt) eſſet/ nec Vricus iniuſſu cæſaris ꝓuinciā venundare potuiſſet: cunqꝫ ſemel interuētu amicoꝝ res cōpoſite fuiſſent/ ut acceptis datiſqꝫ filiabus affinitas utrinqꝫ iungeret̉ ꝓ uinciæ/ de quibus lis eſſet dotales fierēt. Rudolphus auſtriam adeptus. Othocarum in verba ſua iurare(more maioꝝ) expo ſcit. Indignatus autē rex id a ſe poſtulari/ ab eo preſertim qui magiſter curiæ ſuæ fuiſſet/ id ſuperbo anīo tulit/ exortæ ſunt rurſus noue lites/ tandē Othocarus veritus Rudolphi poten tiam/ in verba ſua iurauit. Quod cū egrius ei cōiunx kunigū da(quā Margarita viuente inſolenter deſponſauerat) ſæpius obijceret/ Rudolpho bellum indicit cōuenere exercitus in cā pis Auſtriæ iuxta Danubiū/ atrox preliū dubio marte cōmiſſum eſt/ cū Bohemi multitudine ac robore/ Sueui Allatesqꝫ/ quibus rodulphus f debat ordine ac arte ſuperiores eſſent: cecidere quā plurimi ex utraqꝫ parte/ maior tn̄ Bohemoꝝ ſtrages/ ad extremū Othocarus relictus/ a ſuis dū fortiter pugnat occidit̉. Aſſignat tū Rudolphus Auſtriæ ducatū Alberto filio/ qui poſtea& in īperio ei ſufficit̉. Bohemis deuictis rudol phus in Heluetios mouet: qui tū comitti Sabaudie ſubditi erāt Heluerij. quibus ſubiugatis in quendā pſeudo Fridericū arma dirigit: Pſeudo Fricui iam multi principes ciuitateſqꝫ adheſerāt/ conſtans em̄ faAericus ma fuit Fridericū mortuū minime fuiſſe/ ideo in ſpem dominatiōis adipiſcende ſe quidā Fridericū ſimulauerat: qͦ deuicto nuſſieqꝫ igni conſumpto/ principibus ciuitatibuſqꝫ qui ꝑſeudo Friderico fauerāt mulctatis: primo quoqꝫ tꝑe in Sueuos tu multuātes/ ob defectionē familiæ ducū Sueuiæ copijs ductis Eberardū wyrtenbergium reliquoſqꝫ dynaſtas ac regulos ſue uoꝝ perdomuit: geſſit tū multa bella/ ob tumultū qui fere to

Fo. XXIIII ta germania frequētiſſimus fuit/ Credo equidē illis tēporibus teterrimā factionū labem nō ſolum Italiā/ veꝝetiā Germaniā inuaſiſſe/ q̄ res ſine bono principe haud facile extirpari poteſt qualem Rodulphū fuiſſe certū eſt/ fuit em̄ pietate/ clementia religione/ humanitate/ modeſtia humilitate/ inſignis: In Itali am nō venit quāuis Bononiā ampliſſimā Italiæ ciuitatē totā qꝫ flammineam eccleſiæ Romanæ dederit: ſed tumultuantes Guelphos per Luchinū vicecomitē imperij vicarium/ miſſis ad eum germanis equitibus bellis attriuit: tum miſſo ad Italiā epiſtolaꝝ ſuaꝝ magiſtro: pacem ciuitatibus pecunia accepta tradidit/ ut tamen imperio fideles eſſent. Statuit tamē bonus rex milites ī Aſiam mittere: obſeſſe Ptolemaide opitulaturus Veꝝ orta inter chriſtianos principes qui in eaciuitate erāt diſcordia quoꝝ multi partim captatis abeundi cauſis parti clam deſtina ꝑ noctem fuga deſertores effecti ſunt. manſerūt tamē ex primoribus. rex Cypri/ Patriarcha hieroſolimæ& hoſpitalis tēplariorumqꝫ magiſtri/ multitudine prius emiſſa quā ſtatim rex Cypri perfidia vſus: per fugam eſt conſecutus. Fuitqꝫ exemplo/ ut om̄es quibus nauigioꝝ facultas eſſet Ptolomada emigrarent. Qui poſtea cū patriarcha primū proſpera vſi nauigatione tandem ſub ipſam Cyprū naufragio periere/ eadem die qua Soldanus Ptolomaidam male defenſam vi cœpit/ mortalibus in ea repertis ad vnum cæſis/ mœhibus inde & vrbis parietibus paſſim ſolo equatis/ tamen fundamentis ita confoſſis diſſipatiſqꝫ/ ut nullum vrbis nullum poſt hac edi ficij veſtigium appareret. Anno erat ſalutis. M.cc. xc. quādo reliquias amiſimus victoriæ illius celeberrime: quā anno ante C. xciiij. Conradi Franci auſpicijs et virtute chriſtianoꝝ expe ditio inchoauerat/ ſalue tamen manſere Cvprus inſula/& Ar menia minor prius Cylicia dicta/ quæ eiuſdē expeditionis oc caſione in criſtianoꝝ manus deuenere. Morit̉ deinde Rudol phus anno quarto Nicolai romani pōtificis eiuſdem nomīs quarti. Anno regni ſui. xviij. Anno vero xp̄i. M.cc. lxxxxi. menſe lulio in die diuiſionis apoſtoloꝝ ſicut& ſepulcro ſuo ī nobiliſſimo tēplo Spirenſi inſcriptū eſt. Vixit his tēporibus Albertus magnus totius litteraturæ abſolutiſſimū decus et qͦ maiorē in philoſophia& litteris ſacris terraꝝ orbis nō genuit Mij

et qui Thomā illum Aquinatē tantū quātus eſt effecit/ extat celebris oratio/ a Philippo Beroaldo p̄ceptore tuo Bononiæ habita/ quū rector germanicus intret ſcholaſticā prefecturāvbi germanos a ſtudijs litteraꝝ neqꝫ abhorrentes neqꝫ retorri dos cōtendit/ qd̓ ut reliquos inquit p̄teream/ vel unus Alber tus abūde demōſtrat om̄ifaria doctrina refertiſſimus/ qui me rito Polijhiſtor& multiſcius ac Ariſtoteles alter: latīe loquēs dici poteſt/ magnus vulgo noīatus a magnitudīe(opinor) diſciplinaꝝ potius qͣꝫ Alemanus. Hic etiā Albertus cognomen to magnus/ dū eſſet Ratiſponen̄ epiſcopus huc argentinā ve nit/ ac in ede. S. Petri lunioris: in qua tu Canonicus exiſtis arā quandā in honore. S. Columbæ virgīs& martyris conſecrauit manibus ꝓprijs. Anno xp̄i. M.cc. lxviij. Præterea fuere & alij diuerſis tēpeſtatibus etiā germani Theologi preſtantiſ ſimi Thomas& Vdalricus Argentinen̄. Marſilius de Ingenheim: Hugo de Slet ſtat Bouauenturæ ſectator et loānes theu tonicus decretoꝝ īterpres elegātiſ. Prepoſitus Halperſtaten̄. obijt. an. M.ccxlv. ibid ¶ De Adolpho de Naſſou Ro. Re. Deqꝫ Baronibus de Rapolſteyn Ca. XLII. Aſſumptus deinde eſt in ſpem īperijqꝫ titulum/ Adolphus comes de Anaxone: vulgo Naſſa: qui ſtatim exercitu cōpa rato/ in Columbarienſes mouet/ qui Gilberto Auſtriæ duci filio Roduiphi fauebāt/ quē aduerſum reſiſtentēqꝫ adolphus habuit/ ob tyrannidē inquā ꝓcliuus habebat̉/ capto igit̉ ꝑ de ditionē opido/ una cū generoſo Anſelmo de Rapolſtein opiRapolſtein. di p̄tore ac filio/ ablatoqꝫ dominatu eoꝝ: arces& caſtella Hen rico fratri Anſelmi tradidit. Nitebat̉ tū Adolphus Albertū e dominijs ducatuqꝫ deturbare/ cui forti anīo atqꝫ acri reſtitit al bertus/ Alſatū auxilio fretus/ qui iam odiū in Adolphū cōceperāt: ob auariciā tyrannidēqꝫ. Nam qͦs īperij vicarios in Alſatia cōſtituit ꝓuinciā citra tranſqꝫ rhenū flammis cedibus le ſere/ tū Argentinā eorūqꝫ preſulem. ob quas res prīcipes moti. Albertū Auſtriæ ducē regē delegere/ Adolpho abrogato/ iuſtiſqꝫ ſuffragijs depoſito. Cōparato igit̉ ingenti exercitu ex Auſtria Danubioqꝫ traiecto/ Albertus Mogunciā germania Metropolim ꝑuenit/ ſtatimqꝫ in Adolphū mouens: qui pari ſtrēnuitate viribus collectis ad eū tendebat. Cōuenere tandē

Fo. XXV in Vangionibus in mōte Haſenbul: ꝓpe agrū Spirenſem: ubi prelio Cōmiſſo Adolphus occubuit/ cū ad mediū diei dubio Marte incertaqꝫ victoria pugnatum fuiſſet/ Anno dn̄i. M.cc. xcviij. ſexto nonas lulij. Anno regni ſui. viij. Spiræ ſepultus plures ēo ī prelio capti/ inter qͦs& filius Adolphi: reliqui fuga ſibi conſuluere. Veꝝ cū Albertus electionē de ſe factā minus legittimā eſtimaret/ ꝓpter Treuerenſem preſulem& Palatinū comitē(qui comitijs nō interfuerāt) iuri ſuo renūciauit/ tū ele ctores cōmunibus ſuffragijs eū elegere/ coronatūqꝫ aquiſgra ni tanqͣꝫ legittimū regē venerati ſunt/ duxit deinde excercitū in Bohemos: quoꝝ regnū filio ſuo rudolpho tradidit: deiecto duce Corinthiæ Henrico/ quē ſibi Bohemi iniuſſu īperatoris regē delegerāt. Mortuo deinde Rudolpho anno regni primo Fridericū filiū Albertus Bohemis regē declarās/ magnis copi is Bohemiā ingreſſus: regionē longe lateqꝫ afflixit. Henricum tū deijcere nō quiuit/ eo ꝙ Gallis bellū illaturus eſſet: qͦꝝ rex Philippus a pōtifice Bonifacio deſciuerat/ regnūqꝫ Franciæ al berto pōtifex aſſignauit. Quibus bellis cū exercitus cōparat/ a loanne fratris filio īter Ryſam aruulāqꝫ Eluetioꝝ flumīa rhe nō proximus Anno xp̄i. M.ccc. viij. kal̓. Maij interficit̉/ eoqꝫ loci ꝑ reginā Hūgarie monaſteriū ſanctimonialiū ordinis ſan cte Clare conſtructū nomē retinet regij cāpi/ Alberti corpus iuxta patrē ſuū Rodulphū/ ī ornatiſſimo tēplo Spirenſi ſæpe ¶ De Henrico Lucelburgio. Ca. XLIII litur. Anno igit̉. M.ccc. viij. Henricus ex comitibus Lucenburgenſiū ad imperiū deligit̉/ quē Aquiſgrani princeps corona & infulis decorauere/ qui ſtatim p̄miſſis in Italiā oratoribus/ & ad vicina germaniæ ꝓpīqua alpibus loca ſciſſitaturus: qui ſuas ſecuturi eſſent ꝑtes: Cōparatiſqꝫ tribus in gētibus exerci tibus: vnū aduerſus wirtenbergenſes ſacro īperio rebelles qui virtenberg bus ex octoginta caſtellis& munitiſſimis opidis q̄ obtinebāt lxxij. expugnata ademit. Alteꝝ in Bohemiā ex francis orientālibus& Bauaris coactū/ duce Petro Mogūtino Archiep̄o Petrus Momiſit/ filio loanni id queſiturus/ cui Eliſabet Venceſſai ſoror gūtinus Ar denupſerat. Tertiū cui ipſe prefuit in Italiā mouet Gibellinis chiepiſcopꝰ auxilio futurus/ tranſgreſſo alpes Henrico Thaurini populariter obuiā facti/ ſeſe& vrbē eius arbitrio ꝑmiſere/ pariter pau M iij

lo poſt fecere Aſtenſes/ Philippus Papie comes Symon collu bianus vercellaꝝ/ Antonius viſceragus laude: vrbiū primarij ciues vel potius tyrannuli: Henrico occurrētes datos ab eo vicarios quiſqꝫ in ſuā vrbē recepere Mediolanenſiū res tū in poteſtate Turianoꝝ& vicecomitū erat/ qui de potentatu con tendentes potius ciuitatē p̄mebant/ quā aut ipſi gubernarēt/ aut a populo gubernari permitterent. Mapheus igit̉ vicecomes ad Lupoldum Auſtrię ducē/ diu ſibi notū mittens Henrico ſpem fecit vrbis potiunde. quoꝝ conatibus cū Guido tu rianus reſiſteret. Henricus pacis auidior quā belli/ ab utriuſqꝫ factionū capitibus: vrbē accepit in ſuam poteſtatē/ impoſito vrbi preſidio cui Leopoldus cū germanis cohortibus preficit̉ Orta deinde ciuium rebellione cū paſſim germani fœde cede rentur. Dux introductis copijs q̄ in ſuburbijs conſederāt. Gibellinis auxilio fuit eiectiqꝫ Turiani Vercellas ſe cōtulerunt. ad quē tumultū nōnulli Lombardiæ populi a ꝓmiſſa Henrico fide receſſerunt. Primiqꝫ Cremonenſes/ in qͦs ſtatim Henri cus coactū exercitū duxit: cuius urbis Guelphi reſiſtere diffiſi: Brixiā cū vxoribus pueris& aſportata leuiore ſupellectile e migrarunt. Cremone a Gibellinis dedite/ mœnia portaſqꝫ& Guelphoꝝ domos germani euerterunt. Duxit paulopoſt in Brixiā Henricus editaqꝫ eſt in agro oīm q̄ excindi vri euertiqꝫ potuerūt vaſtitas fugientibus in mōtana Guelphis: urbs dedi ta muroꝝ portarūqꝫ munitiōes amiſit placētini(pulſo Alber to Scotto guelphoꝝ duce) īperialem vicariū admiſere. Intere a Veneti claſſem Henrico ſpōdent/ qͣ ad regiones urbi romæ vicinas tranſportaret̉. Veronenſes Vicētuli patauini/ necnō Taruiſini vicarios ab Henrico ad ſe miſſos acceperūt. Robertus īterea Neapolitanoꝝ rex. Mareſcallū ſuū in Etruriā miſit vti Ferrarienſes Bononienſes florētinoſqꝫ in ꝑtibus conſerua ret. at Henricus genuenſiū claſſe Sauonenſiūqꝫ piſas petijt eꝗ tatu: terra ꝑ Lucenſes p̄miſſo tū romā a pōtifice miſſis qui tū in gallijs habitabat ob tumultū dein̄ partium cū ventri ſtudio ſus eſſet Tybur migrauit agente tybure Henricū/ nūcij friderici Aragonū regis adierūt/ cū quibus ꝓmiſſa apd̓ Genuā fœ dera cōſtituit/ affinitatē qͦqꝫ regi Siculo honeſtiſſimā obtulit. Paulopoſt Tybure ꝓfectus īperator: ꝑ Sabinos vmbroſqꝫ pe

Fo. XXVI fuſiam& inde Arretiū amiciſſimā tūc ſibi delatus/ vallis arui ſuperioris oppida& caſtella nemīe reſiſtere auſo cepit. ductū eſt inde florentiā ꝗbus Lucenſes Miniatenſeſqꝫ& denēſes co pias miſerāt/ a Bononienſibus aūt et Ferrarienſibus regis Ro berti venerat equitatus. Obſidione igit̉ incurſionibuſqꝫ vexa tis florētinus/ īperator hyeme inſtante ad Caſſianū opidū via Senenſi/ octauo a florētia miliario conſedit:& prefecti ex Gi bellinis duo: unus apd̓ carpariā: alter alio loco cū germanorū copijs relicti/ capta de florentinis ſeruare.& ſimul vrbē incurſionibus infeſtare curarūt: eoqꝫ florētinos fame oppreſſos redigerūt: vt deditionē facere cogitarēt. Cōtulit dein̄ piſas/ ut Robertū maieſtatis reū citaret/ quē terno edicto citatū nec cōparentē/ regno priuatū denūciat. Interim tn̄ Lucenſes Minia tenſeſqꝫ tātis affecit cladibus: ut Lucenſes amiſſis agri opidis apparuerit eo anno ſimul cū florētinis in deditionē fuiſſe ven turos. Acta igit̉ piſis maiori eſtatis parte/ īperator ꝑ Senēſem agrū vbiqꝫ vaſtatū. cōtulit ſe Arretium: qua in urbe cū maximis hoſtoribus ſuſceptus/ Robertū regē priuatū regno ꝓnūciauit/ quā tn̄ ſententiā Clemens in ſuis cōſtitutionibus ī probauit: plus imperatoris odio quā iuris prudentia/ incidit tn̄ in egritudinē īperator/ ex qua ut cōualeſceret(cōſulentibus me dicis) ad Marcerti balnea ſe contulit a ꝗbus multo imbecillior reuerſus Boncōuentū/ qd̓ oppidū. xij. a ſenis miliario diſtans obſidere pergit: ubi veneno itoxicatus morit̉ nouo inaudito ac vix credibili auſu qd̓ niſi a florētinis factū eſſet nemo crede ret miſſo equidē veneno ī euchariſtia/ dū ſacra xp̄i cōmuniōe ꝑfruit̉ optimus prīceps aīe pabulū: vitæ vero exitiū ſumpſit/ ſubornato ad tā crudele veneficiū pollicitatiōibus et p̄mijs p̄dicatoꝝ ordinis fratre quodā(ut Ptolemeus Lucenſis ſcribit) at ne tāti principis mors inulta maneret: quingēti equites ger mani henrico militare ſoliti: Hugucionē fagiolanū ducē ſecu ti: lucēſes agris mulctatos/ pacē iniquis cōditiōibus a fagiolanō coeger̄t. ager nāqꝫ lucēſis piſano ē additus& gibellini exu les albiqꝫ ī urbē ſūt reducti. ¶ De Ludouico. IIII. Bauarie & Friderico Auſtriæ ī cōtrouerſia electis. Ca. XLIIII Interi prīcipes electores cōueniētes duos ī cōtrouerſia delege rūt. ludouicū Bauarię nepotē ex filia rodulphi de habſpurg et

Fridericū Auſtriæ duces. Qui īperatores primo apd̓ Franc fortem cōgreſſi/ Mœno fluuio diuiſi ad pugnā nō venere. cō parato interim in gēti exercitu/ Leopoldus auſtriæ dux fratri auxiliaturus Ludouico ad Spirā occurrit/ fugit Ludouicus/ Spira. tandē cōiunctis copijs/ Leopoldus cū fratre Friderico in Sue uia fugientē Ludouicū ſunt ſecuti/ dubioqꝫ marte certatū eſt Eſſelingam. apud Eſſelingā/ multis utrimqꝫ deſideratis captiſqꝫ/ ut neutri victoria ceſſiſſe videat̉. Secūdo maximis copijs coparatis: ad Bruſcā alſatiæ fluuiū cōuenere(qui fluuius Alſam ꝑ nobilem Bruſcam Argentinā ducit) ibiqꝫ longius ſtatiuis collatis/ preliū vtrinqꝫ Argentina pepigere. Videns tum Fridericus Bauaꝝ/ peditatu habūdare ſtatuit:& ipſe equitibus equiſqꝫ dimiſſis pedet pugnare. quo viſo ſtratagemate Ludouicus Bauarus in fugā verſus ī Baua riā ſe recepit/ tandē Ludouicus Fridericū(fratre Leopoldo ab ſente(aggreſſus vincit/ capitqꝫ: nihilo tn̄ minus leopoldus ba uarū bello perſequit̉. qͦ tandē Argentinæ defuncto Ludouicus regno potit̉/ victoriaqꝫ elatus ꝓ īperatore illico ſe geſſit/ ardentibuſqꝫ bellis diſcidijſqꝫ Italiæ ciuitatibus vicarios īpera torio eis noīe īpoſuit. Primūqꝫ vicecomites Matheū(alij Mapheū ſcribūt) Galeatiūqꝫ/ tū Marcū Luchinū loannē et Steffa nū eius filios ita fouit/ ut Mediolano potiti ſint: idqꝫ eo fecit qͦ facilus Romam ꝓfecturus coronā aureā acciperet. Sub idem fere tēpus Robertus rex Genua Sauona q̄ ꝑtis Guelphe oꝑa potitus ad leannē. xxij. pontificē in gallias ſe cōtulit/ ſuadēte Ioānes. xxij tū pōtifice/ Carolū regis franciæ Philippi filiū in Italiā cū copi is miſit. Guelphis Lombardię vercellis apd̓ Guidonē de tur re cōgregatis auxilio affutuꝝ. Ingreſſus vercellas Carolus do miniū vrbis(qd̓ tn̄ paruo tꝑe retinuit) accepit. Coacti em̄ ſtatim Gibellini auxiliaribus Lodouici copijs/ q̄ cū Galeatio mi litabāt/ vercellas arcta obſidiōe cingūt/ ut Guelphi ſtatim cōmeatus inopia poſt fame cōpulſi/ urbe ſimul cū gallis emigra uerūt: quā Galeatius dominio ſuo ſubegit. Victis deinde ingenti pugna florentinis ꝑ Accium filiū Caſtrutij Lucenſis au īpicijs militantē: qui tū in Etruria īperatoris ꝑtes fouebat/& qͦ Italia turbatior eſſet: loannes pōtifex loannē vrſinū cardina lem in Italiā legauit/ cui factionis Guelphe gratiā multos fauores ſperauit allaturā. Poſtqͣꝫ igit̉ legatus in Italiā venerat/

Fo. XXVII ſtatim Guelphos extollere& fouere/ ac Gibellinos opprimere anniſus eſt. Vn̄ gibelline factionis principes/ Ludouicum p̄cibus pollicitatiōibuſqꝫ victū in Italiā deſcendere coegerūt. Qui ſuperatis alpibus/ aliqͣꝫdiu Tridenti ſubſtitit/ dein̄ Brixiā tū Mediolanū peruenit. Vbi ciuibus libertate donata permiſit/ vt. xxiiij. ex omni populo creatis reipub. adminiſtratio relinqueret. ꝗbus ipſe preſidē addidit: ea ſolūmodo īperatoria: auctoritate geſturū/ ad q̄ externi magiſtratus(qͦs poteſtates di cunt) conſueuerūt in liberis ciuitatibus deputari. Placatis tum principū animis/ ab eo paululum alienatis ob Galeatiū ac fili oa qͦs ob tyrannidē in carcerē cōiecit/ in Etruriā iter ingreſſus a Caſtrucio Luce honoribus ſummis exceptus/ īperatoribus echiberi ſolitis: ſtatim in Piſanos mouens urbis dominio poti tus eſt. Cōmoratus piſis duos fermemenſes Ludouicus tū ro mam iturus ꝑ maritimā tetendit orā/ cunqꝫ viterbiū ꝑueniſſet cū germanis Caſtrucijqꝫ militibus/ Carolus ſtatim florētia relicta& ipſe cū copijs ꝓfectus ad genitoris regniqꝫ preſidia feſtinauit. At Ludouicus a Po. ro. ingenti honore exultantiqꝫ fa uore ſuſceptus/ coronatiōis pompā tamdiu diſtulit: qͦad ꝓce res& urbiū Italicaꝝ primores/ qui cōtinuo confluebāt: omēs adueniſſent qͦadue pompa pridē ad oīa tēpla vrbiſqꝫ baſilicas deſtinata:& ad eius acceſſum inchoata die prefixa: quieſceret quo die kal̓. lunij nona/ Stephanus ſenior columa iuſſu cleri& populi corona illū inſigniuit/ Aggreſſus tū rem haud tan to principe cōgruam/ inſtigātibus romanis(qui egre pōtificis Petrus ordi abſentiā ferebāt) Petrū Corbarienſem ordinis minoꝝ fratrem nis minoꝝ erexit in antipapā: ob quā rē a loanne pōtifice qui eū excōmu Antipapa. nicauerat depoſitus/ redijt in germaniā copijs germanicis q̄ ab eo defecerāt/ ſub Marco vicecomite relictis: poſt Ludoui ci reditū in germaniā philippo francie rege hortante/ Ioannes Bohemiæ rex Henrici lutzelburgenſis filius(quē apd̓ Boncō uentū oſtendimus obijſſe) ad pontificē miſit ſequeſtrū ſe exhibens/ ut Bauarus eccleſię recōciliatus iuri/ qd̓ īperij electio ne p̄tenderet renūciaret. alterqꝫ Henricus& ipſe dux Bauariæ īperator ordine crearet̉. Ludouicum em̄ Bohemus ſuo ſuffra gio elegerat: ideoqꝫ ꝓpenſior in hanc Bauaroꝝ familiam fuit. Interim florentini potiundi Luca auiditate flagrātes: eam ob

ſedere qua breui fuerant petituri: niſi noua Italia germanica turba incubuiſſet. loannes em̄ Bohemus rex a Brixianis accerſitus Gibellinis/ in Italiam veniens: eamqꝫ urbē vicepit: Bergoniūqꝫ tū Spinule genuenſi viro nobili ac ditiſſimo qui Lucam a germanis emerat quomilia equitū peditū paulominus īmiſit. ſolutaqꝫ Luca obſidione/ Florentinus ager populatio nibus& incendijs eſt fœdatus. Parma rhegiū Mutina regis Bohemiæ dominiū eligentes/ ſeſe illi miſſis oratoribus dediderunt/ mutataqꝫ eſt exinde rerū in Italia condicio/ ut quibus pōtifex. Romanus rexqꝫ Bohemus aduerſarentur. Robertus rex florentiniqꝫ nullo Guelphi Gibelliniqꝫ noīs diſcrimine fouerent. Qua de re fedus iniere vicecomites Maſtinus ſcaliger veronenſis/ Philippus Gonzaga Mantuanus: Carraria patauinus/ Eſtenſis Herrarienſisqꝫ cū Roberto Neapolitano florē tino. Quo federe loannes permotus Carolo filio cum copijs Parme regij& Mutine vrbium cuſtodie relicto: in germaniam ſe contulit maiores copias/& tantis neceſſarias conatibus cōtracturus. Interea Mantredus pius Carpi dominus inita cū Carolo focietate Eſtenſem aggreſſi ad fœlicianū fundunt fugantqꝫ/ in ea fuſi exercitus pugna/ octingentos ex ferrarienſi. bus occiſos conſtat: captoꝝ numerus ingens in ꝗbus preſtan tiores. Nicolaus Rainaldi Marchionis frater: Theobaldus de Caſtabilis:& Iacobus de Agerijs& pleriqꝫ ciues ferrariæ nobilitatis primores. Interim Ioannes cū equitatu quē in germa nia cōparauerat reuerſus/ eoqꝫ Parme relicto: Bononiam ad legatū ſe cōtulit eiqꝫ aſſiſtentes Brixia Bergonūqꝫ ab eo deſciuere: tum Accius vicecomes Papiam ingreſſus/ arcē oppugnat/ prefectū regis deiecturus/ tū rex in agrū Mediolanū conuerſus: magnā edidit vaſtitatē: vixqꝫ parmā redire potuerat cū Luce ciuitatis audit rebellionē: ꝗbus populoꝝ leuitatibus perpenſis in germaniā redijt: Italicas factiones perteſus. InteBenedictus rim pōtifex Benedictus prudenti(ut ſibi apparuit) cōſilio ſed undecius peſſimo ī poſteros exēplo/ tyrānos& Lombardiæ primores prīcipes legittimos cōfirmauit: Luchino em̄ vicecomiti& loā ni eius germano fratri quē Mediolanenſem archiep̄m inſtitu it vicariatū Mediolani auctoritate apl̓ica attribuit: parimodo Maſtinus ſcaliger verone& Vincētie: Philippinus Gonzaga

Fo. XXVIII Mantuæ:& regij Albertinus Carrarien̄ patauij Eſtenſes/ Fer rariæ mutinæ& argētæ vicariatus apl̓ica auctoritate receper̄t Ludouicus ut par pari(ut aiunt) referret inditiōe eccleſiaſtica multos vicarios auctoritate īperiali cōfirmauit. loannē de vico urbis p̄fectū viterbij: Galeothū Malateſtā& fratres Arrimi ni: piſauri: faniqꝫ: feretranū vibini: Diolphū& Galeatiū frēs Callij: alegretū: Clauellū fabriani: Bulgarutiū matelice: Iſmedutiū. S. Seuerini/ gentilē varraneū Camerini Michaelē mōtis Milonis: Pāgonū cingoli Nicolaū boſcaretū Eſij: Guidonē Poletenſem Rauēnæ: Frāciſcū& Sinebaldū ordelaphos Forliuij& Ceſene: loannē Manfredū fauētie. fuit Ludouicus ſuapte natura: quieti anī: vir comis blandus ac ꝑbenignus: ꝗ bus rebus germanos obſequētiores habuit qͣꝫ alij armis habu erre: ideoqꝫ cū pōtifex Clemēs. vi. Carolū loānis filiū cæſarē in Glemēs. vi. Ludouici dedecus dep̄ſſionēqꝫ declaraſſet, ludouico tn̄ viuo ad īperiū ꝑuenire nō potuit: tribꝰ etiā poſt mortē ludouici ſuf fectis Eduardo angloꝝ rege Marchiōe Miſne& Gūthero co¶ De Carolo. IIII. Ca. XLV. mite de nigro mōte. Peruenit tandē Carolus ad īperiū neutiqͣꝫ patri auoqꝫ ſimilis: plus em̄ regno Bohemiæ/ qͣꝫ imperio ꝑ eum conſultū eſt/ Venceſſaum filiū ignauiſſimū obligatis īperij publicis vectigalibus Cæſarē fecit. xv. agentē annū: ſub hoc ſecorde ſtulto rege: veſana huſſitaꝝ hereſis/ annoꝝ noſtroꝝ etate ortū haHereſis huſ buit: q̄ multis malis germanos circū Boemiā habitātes afflix ſitarum it: q̄ utinā ex īferiori germania nō tandē ad ſuperiorē ſerpat et penetret: libet ī ſuperioꝝ principū gloriā decuſqꝫ magnificū: (eius etatis viri diſertiſſimi oīmqꝫ bonaꝝartiū īſtauratoris) frā ciſci Petrar. epl̓e cuiuſdā ꝟba recitare: in qͣ Nerio Forliuien̄ ſic frā. Petrar ſcribit. Oīs ptās īpatiēs cōſortis erit: cuius rei ſi qͣ antiqͣ nō ſuf cha. ficerēt: vereor: ne recēs nobis exēplū caſus attulerit: ut iā pōtifex romanus principē Romanū romæ eſſe vetuerit: qd̓ fama loquit̉/ quē nunc diademate cōtentū ac īperij titulo rome nō ſolū patit̉: ſed iubet: et quē dici īperatorē ſinit. imperare nullo mō ſiturus ē. Ad ip̄m v̓o carolū petrarcha ſic dicit. Neſcio ꝗd romano pōtifici pollicitus fureiurādo īterpoſito: qͣſi muro va lido ſeu mōte inuio Ro. urbis aditu ꝓhiberis. quenā iſta ſuꝑbia ē: prīcipē Ro. publice libertatis auctorē: libertate priuare/ N ij

vt cuius eſſe debent oīa ipſe nō ſit ſuus. Innocentius em̄ pōtifex Carolū anno ſui pōtificatus. iiij. ꝑ duos cardinales ad eam Innocentius rem miſſos/ ea cōditione coronari ꝑmiſit: ut neqꝫ romæ neqꝫ ſextus. in alia diutius moraret̉. Sub hoc Carolo multa mala. ꝑpeſſa eſt Alſatia ab Anglis: qui deuictis franciæ populis ingēti p̄lio Aſatia in quo loannes Bohemus Caroli pater occiſus fuerat Italiam petiere. Anno ſalutis. M.ccc. lxv. ¶ De Venceſlao ignauiſſimo& ſe cordiſſimo rege. Ca. XLVI. Mortuo demū Carolo Bohemo Venceſ laus eius filius/ ignauiter imperiū potius occupauit quā rexit. Paſſus ē em̄ huſſitaꝝ hereſim inualeſcere. Quā quidē pernicioſiſſimā factionē ſancte romana eccleſiæ papaliſqꝫ excellentiæ& ceremoni arū eccleſiaſticaꝝ contemtrice. inde ortū ſumpſiſſe. ꝙ docto res& inſignes litteratura viri: in Pragenſem eccleſiā cathedra lem nullo pacto aſſumebant̉. Eius rei Eneas Syluius in Bohe moꝝ hiſtoria capite. xxxv. teſtis ē. Ne ſimile virus in germanica natiōe erūpat. caueat Spirenſis eccleſia caueat& auguſtē ſis caueant& relique q̄ eliminatis ⁊ exploſis viris doctis īgenio& eruditiōe florentibus: vel eos ſolos recipiūt/ aut recipe re laborāt: qui generis nobilitate tantū ſuperbiūt. qui venaticos& aucupatorios canes: cincinnoſqꝫ ſuos xp̄ianæ reip. preferūt ꝓ libris(quū iniciati ſint) clipeos ⁊ galleas oſtentantes: Vt aūt Venceſ laum tranſeamus is a regno romano omniū ſuffragijs abrogatur diſcant in hoc Venceſ lao reges& prīcipes noſtri regna& principatus fœliciter regi/ conſeruari/ amplificariqꝫ nō poſſe/ ignauia/ torpore/ ocio/ luxu/ delicijs cala iniſtratura: choreis: libidinibus: aucupio: venatu. haſtiliumqꝫ cōgreſſu: ſed labore vigilantia: ſtrēnuitate: ſapientia: virtute: iuſticia. prudentia: frugalitate: religiōe: reipublice amore. Dicant ad gubernandos populos nequaqͣꝫ eſſe opus calamiſtratis: veris& fictis fatuis: panthomimis ſuſurronibus: effemina tis: adulatoribus eccleſiaſticæ libertatis et oīm bonaꝝ litteraꝝ inimicis: ſed grauibus viris: grādeuis: prudentibus: veracibꝰ: magnanimis: conſtantibus: integris: doctis: ſapientibus& ſa pientiæ amatoribus. Iuſto dolore cōmoti: ſibuit hæc paucula. contexere. nunc ad inſtitutum noſtrū reuertamur.

Fo. XXIX ¶ De Roberto Bauaro Re. Ro. Ca. XLVII Depoſito Venceſ lao Robertus gente Bauata comeſqꝫ reni Palatinus philippi hodierni proauus īperio ſufficit̉. vir iuſticiæ gloria clariſſimus. Hic a florentino populo in Italia gocatus eſt: vt loannis Galeati(quē Venceſ laus pecunia accen ta ducē Mediolani dixerat) potentiā cōprimeret. Comparato igit̉ fortiſſimo militū exercitu: in Italiā deſcendit/& agrū Brixianū ad Benaci lacus orā ingreſſus/ cōpijs Galeatij cōgredit̉ vbi fugam Italis perfide cientibus fractus Tridentū ſe recepit: vnde vocātibus venetis paduā eſt delatus: ad quē florenti ora tores ſumptuoſiſſimo apparatu/ ſed copias minus egregie in ſtructas ut bellū reſumeret: tranſmiſerūt. videns optimus prī ceps/ florentinos copiaꝝ paucitati pecuniaꝝ quoqꝫ paululū addidiſſe/ in germaniā redijt ſinens Italos ſuis ſe militibus cō ficere. Morit̉ Robertus. M.cccc. x.& in choro eccleſiæ ſancti Spiritus Heydelbergen̄. ſepelit̉. Cum hoc epigrāmate ſacrophago inciſo. Robertus bauariæ dux co. rhe. palatinus: roma noꝝ rex iuſtus: pacis& religionis amator: dignus deo viſus/ qui ꝓ iuſticia pateret̉: huius ſacræ edis& collegij inſtitutor. Hic cū caſtiſſima cōiuge Elyzabetha: norici montis Burggrauia quieſcit. Vita functus anno xp̄i. Mcccc. x. kal̓. Iunij. xv. ¶ De Sigiſmundo Magnificentiſſimo Impe ratore deqꝫ teſtimonio in eius laudem loan nis Gerſon. Ca. XLVIII Succeſſit huic optimo principi in imperiū Sigiſmūdus hūgaroꝝ rex/ ad qd̓ regnū adoptatus fuit a Ludouico hungarie rege ſine liberis defuncto:& Carolo eius ex fratre nepote: quē ꝓceres Hungariæ ex Neapolitano regno cui īperabat(Ioāna cū viro expulſa) accerſierāt a regina q̄ odiū diſſimulauerat obtrūcato Anno ſalutis. Mccc. lxxxv. Is Sigiſmundus cū doctri na tū humanitate: tum multaꝝ linguaꝝ noticia princeps fuit clariſſimus: ſepius cū thurcis pugnauit: terra mariqꝫ/ duos& triginta thurcoꝝ regulos ſecuri ꝑcuſſit/ tū imperator deſignatus egreferēs eccleſiæ: chriſtianæqꝫ plebis labē(quā poſt mortem Gegorij. xi. ambitione& ſuꝑbia gallicoqꝫ faſtu contraxe rat) Vrbano. vi.& Gebennenſi cardinali ad pōtificatū ſuffectis: cū Itali& germani Vrbanū: Galli& hiſpani Clementē ſeN iij

querent̉. Aggreſſus eſt facinus auguſto digniſſimum magni excelſiqꝫ animi/ peragratis em̄ Europe ꝓuintijs ſingulis regi bus principibusqꝫ domi cōuentis effecit/ ut cōciliū ex omniū Concilium pontificā ſequelis ad Conſtantiā germaniæ urbē haberet̉. InCōſtantien̄. ter multa ape q̄ triennio toto ſumma grauitate a patribus con ſtituta ſunt: illud accuratiſſime ac ſpirituſancto in dubie aucto re decretū fuit: ut qui eo in cōuentu pōtifex crearet̉ quinto:& ſucceſſores deinceps ſinguli. vij. quoqꝫ anno: ꝓ ſeruāda chri ſtianoꝝ vnione generalia celebrarēt cōcilia: in ꝗbus libeꝝ foret quecunqꝫ in rē chriſtianā viderent̉ corrigere: addere: īmutare/ preſertim in capitibus q̄ dum nutant membra labāt. Creatus eſt tū omniū nationū ſuffragijs Otho Columna patrici us romanus pontifex Martini. v.(ut fit) noīe deſumpto: ſpre Martinꝰ.v. tis Petro Luna viro doctiſſimo/ Angelo Veneto: Corario& Baldeſare Coſſa patria neappolitano/ quoꝝ primus Benedicti xiij. Secundus gregorij. xij. vltimus vero loānis. xxiij. nomē in pōtificatu deſumpſerat. Venit tandē digiſmundus in Italam ꝑ Beluitionā ingreſſus: inde a Philippi ducis copijs pompa cæſare digna Mediolanū deductus/ accepta mediolani fer rea corona: Romā ꝓficiſcit̉/ vana ſpe Philippi multa ꝓmittē tis(ut ꝑfidis quibuſdā Italis mos frequēs eſt) ſepe deluſus/ au ream coronā ab Eugenio recepturus ſubſtitit Senis: ꝑ menſes aliquot in gratiā pōtificis rediturus: quē eo qd̓ morigerus phi lippo Mediolano fuiſſet leſerat: poſt varios itaqꝫ hoīm vtrimqꝫ miſſoꝝ conatus. Tandē Caſpare Slichio Sigiſmūdi epiſtoCaſpar laꝝ magiſtro oratore miſſo(qui prima legatiōe re infecta redi Sick erat) impetratū extitit ut Sigiſmūdus romā veniret īperiali di ademate/ coronaqꝫ ſublimādus. Ingreſſus eſt igit̉ urbē ad diē kalendaꝝ iuniaꝝ. xi. populo romano cū ingenti illū pompa deducēte ad ſcalas vſqꝫ baſilice diui Petri potifex cū cetu cardinaliū obuius comiter eū excepit: ac pridie earundē kalenda rū ſolenniſſimis ceremonijs coronatū: Imperatorē auguſtūqꝫ Baſilea ſalutauit. Abiens tū roma baſileā petijt: diſcidioqꝫ patrū qui Eugenius tū ibi conciliū a Martino. v. indictū& decretū& ab Eugenio quartus cōfirmatū approbatūqꝫ(Platina teſte) celebrabāt: ab Eugenio diſſidentiū ſedato: rebus Hūgaricis rite diſpoſitis Bohemiā in greſſus: pragā ꝑuenit Anno. M.cccc. xxxvi. ab ortu ſaluato

Fo. XXX ris noſtri ubi extremis honoribus exceptus eſt: quē pauloante Bohemoꝝ hoſtem cenſebāt. Hic Sigiſmundus cū mœrore dicebat ſeſe erubeſcere ꝓpter ignorantiā principū electoꝝ qui latinas litteras neqꝫ legere neqꝫ ītelligere poſſent. Habuit ſem per in p̄cio litteras& litteratos: qͦs ſupra illos qui genere tantū ſunt nobiles: in ſua curia honorabat& locabat. Interrogatus cur id faceret/ nobilitatemqꝫ& illuſtri natos genere contemp tui haberet. Reſpondiſſe fertur/ iure ego illos colo& cæteris mortalibus prefero: quos natura parens& deus ſingulari donauit ingenio. Subiciens illos ſolos a natura& deo poſſe creari: In ſua aūt poteſtate ſitum/ ut nobiles titulo& prædijs faceret: quocunqꝫ placeret momento. Is etiā Sigiſmundus quod preterire nolo in conſilio Conſtantienſi reprehenſus a Cardinale placentino ꝙ contra grāmaticoꝝ preſcripta verba quedā pronunciaſſet: nō minus ſcite qͣꝫ feſtiuiter ait. Placentine ſi ſupra leges ſumus/ quare ſupra grāmaticā eſſe nō poſſumus? Placentine placentine: quibus places/ placeas: mihi nō places Latinū aūt Sigiſmundū fuiſſe& ſapientē/ criſtianiſſimus pa Cerſon riſienſis gymnaſij Cancellarius Ioannes Gerſon teſtis eſt qui inter alia de Sigiſmundo ſic loquit̉/ Sereniſſimus rex romanoꝝ ſemꝑ Auguſtus: priuſqͣꝫ recederet ab hoc cōcilio ad locū cōuentionis cū rege Arragonū& Petro de Luna orationē ad deputatos habuit/ om̄i religioſa pietate/& vera chriſtiana religione pleniſſimā: quā his auribus nō ſine pia cōpunctione letus audiui. Idemqꝫ theologus lo. Gerſon alio quodā in loco ſic ait/ vellem daret̉ hic ſpacium qͦ Sigiſmundum Romanoꝝ regem cōparare liceret ipſi dauidi. Eum nanqꝫ incredibilis labor actiue vitæ iugiter exercet/ in quo nihilominus ſpiritū de uotionis habere cōpertum eſt: per collocutiōes deuotas uſqꝫ ad cōpunctionem lachrymoſam audientiū/ his oculis vidi& ſenſi/ laus erit hæc Sigiſmūdi ſempiterna. Multi vero noſtræ tempeſtatis principes litteras odiunt/ latinū ſermonē(etiam ſi ſciant) loqui erubeſcunt. Quoniam aſſentatores& calamiſtrati qui principibus noctes& dies(ſicut ſanguiſugæ) cohærent auertunt innocentiſſimos eoꝝ animos/ dicūtqꝫ eſſe inde corū principi/ diſcere& loqui nobiliſſimā linguā. Timēt em̄ impudici canes/& mancipia dyaboli/ ſi principum ſpiritus

inuadat ſanctus ardor ſapientiæ ſtudij litteraꝝ prudentiæ virtutū hiſtoriarū/ ſeſe qui barbarie pleni ſunt contemptū iri: do ctoſqꝫ ⁊ graues viros ſibi p̄poni/ qui nihil didicere aliud quā aucupio: venatū: furore: plaſphemia: crudelitate: luxu: ocio: ludo: libidine: humani ſanguinis eccleſiaſticaꝝ reꝝ fiti:& om ni veſtium/ verboꝝ operū leuitate: calamiſtraturaqꝫ noſtram nationē infamē deſpectamqꝫ reddere/ ac mirū in modū apud exteros contemptā& abiectā. Perſuadent etiā prīcipibus no ſtris hæ ſanguiſugę poſſe reſpub. feliciter gubernari: abſqꝫ do ctis& litteratis hoībus: neſcientes qd̓ ſcribit Iulius Capitolinus hiſtoriographus elegātiſſimus. Marcū imperatorē ſemꝑ ī ore habuiſſe: illud diuini Platonis Florere ciuitates ſi aut phi loſophi imperarent: aut imperatores philoſopharentur. ¶ De Alberto Auſtrio Boemiæ& Hungariæ re ge: in Ro. regem electo. Ca. XLIX. Morit̉ tandem Sigiſmundus/ morbo ætateqꝫ confectus. Al bertūqꝫ Auſtriæ ducē geneꝝ ſuū& virtute preſtantē/& nobi litate ſublimen regnoꝝ relinquēs heredē: quē ſtatim nobiles Hungariæ Bohemorūqꝫ regem ſalutauere. Poſtqͣꝫ vero Sigiſmundo parentatū extitit. Albertus in alba regali cum cōiuge ſua Eliſabetha/ ſummo conſenſu applauſuqꝫ populi corona tuus eſt. Inter hæc electores īperij apd̓ Francofordiā cōuenien tes/ rem Romanā Alberto demandant: quā ſine Hungarorū cōſenſu ei acceptare nō licuit: id em̄ eis ꝓmiſerat cū ſe regē ſu ſcepere/ poſtremo multis vtrinqꝫ habitis cōſultationibus: pro ceres Hungaroꝝ Friderici ducis Auſtriæ tunc adoleſcentis/ hodie imperantis p̄cibus victi: aſſenſum preſtitere/ imperiū ſumma germanoꝝ cōgratulatione: ab Alberto eſt ſuſceptū. Pttarſcon interea factionis heretice caput: Polonoꝝ regis fra trē. xiij. aunos natū regē appellat: qui acceptis a fratre auxilia ribus copijs. Alberto Bohemiam ingredienti aliqͣꝫdiu reſtitit: nunqͣꝫ auſus tn̄ pugne facere copiā: relicto tandē Vrico Cilie comite/ qui regnū gubernaret: Albertus in Sleſiam peruenit. Vratiſ lauienſibus vero(ea eſt ciuitas nobilis ac potens& Sle ſitaꝝ caput) Albertū Marchionē Brandenburgenſem petenti bus belli ducē dedit/ qui Poloniā ſepe infeſto exercitu petens longe lateqꝫ predas egit. Per idem tēpus diſpotus Seruie cū ſa

Fo. XXXI cerdotibus& nobilibus in Hungariā ꝓfugerat thurcoꝝ īpetū veritus: vno tn̄ filio relicto/ qui Syndoraniā caſtellū in ripa Danubij ſitū& a thurcis obſeſſum tueret̉. Albertus ab Hun garis inuitatus/ obſeſſis opē laturus Budam petijt/ aduerſus thurcos exercitū ducit: qui iā caſtello capto aufugere/ qͦ reſcito Albertus dimiſſo exercitu Budā redijt/ ubi ob calorē eſtatis vehementiorē morbū cōtraxit/ tandēqꝫ in auſtriā iturus in rure qd̓ longū dicit̉/ cōdito teſtamēto. vi. kal̓. nouembris deceſſit. Prīceps clemētia: liberalitate: ac fortitudīe clarus:& qui ceteris rebus longe religionis ſtudiū antepoſuit. Regina Elyſabetha Sigiſmundi filia. viij. kal̓. Martij iam filium ex Alber to pepererat Ladiſlaum noīe: cui poſtea vtrimqꝫ regnū paruit ¶ De Ladiſ lao Alberti filio/& de integritate Alberti Bauariæ ducis. Ca. L. Alberto tn̄ mortuo Bohemi de rege diſceptātes dicet regina fi liū regē natū in cunabulis oſtenderet) in varias ꝑtes ſcindunt̉ nōnullis ꝑſuadentibus ut Sigiſmūdi& Alberti regnū meminerint: nepotē filiūqꝫ Ladiſ laū ne reſpuāt/ cōtra ius gentiū pa ternā hereditatē puero ne adimāt: fœdera cū auſtralibus ꝑcuſ ſa ne violent/ pupilli atqꝫ orphani miſereant̉. At in cōtrarium hij qui Albertū regē oderāt/ ꝓponūt regē a regēdo dictū qui regendus ſit regē vocari nō poſſe. Vicit hæc ſentētia. Albertꝰ itaqꝫ Bauariæ dux maiore ꝓceꝝ voto: rex declarat̉/ qui apud Venceſ laū quōdā nutritus: Bohemica lingue nō ignarꝰ erat Mittunt̉ primores regni ad Albertū/ īter qͦs Vlricus roſenſis hō ſe tēpori accōmodans: prius em̄ ꝑtes Alberti regis fouebat Albertus ꝟo Bauariæ dux ea virtute atqꝫ anī moderatiōe vſus eſt/ q̄ poſtqͣꝫ reges eſſe cepere rariſſima ſemꝑ fuit. Nā venientibus ad ſe Bohemoꝝ legatis/ amplū& nobile regnū offerēti bus: gr̄as ægit qui ſe vnū ex oībus regē elegiſſent: multa ſeiccirco bohemis debere. At cū regis Alberti filius extet/ indeco rū eſſe cū alterius iactura regnū querere: paternā hereditatem nulli auferendā. qui pupillos ſuo iure ſpoliēt deo atqꝫ hoībus īuiſos. Quā p̄clara ſentētia iuſto atqꝫ optīo prīcipe digna: hic Albertus Bauariæ dux/ bohemoꝝ rex eſſe potuiſſet: ſed quia iure nō potuit/ aſſumere recuſauit. Si idē nr̄i hodie principes efficerēt: ut nulli ſuū cōtra deū& p̄ter iuſticiā aufferrēt/ domi

nandi libidine iniciati pax vigeret: iuſticia creſceret/ caritas ſeuaret̉ pauperes nō interierent: pacta& fœdera manerēt illeſa: xp̄iana virtus in thurcis augeret̉/ prīcipibus ad ſuꝑos pateret aſcenſus/ ꝗ ſua violentia& iniuſta principatuū& dn̄ioꝝ amplificatiōe ſeipſos in ſtygiā paludē p̄cipitant atqꝫ dimergūt. ¶ De Friderico Auſtrio. III. Ro. īperatore. ¶ Ca. LI Fridericū Auſtriæ ducē electores cæſarē decernūt/ qui& tu torē Ladiſ lao ſe preſtitit/ magnaqꝫ cū integritate ei muneri p̄fuit/ tandē inſidijs diſceptationibus multis bellis etiā Bohemi cis Hungaricis& auſtralibus fatigatus/ adoleſcentē preſtantiſ ſime indolis regnis ſuis tradidit: quē nondū principatus inciantē bohemi ꝑ Georiū Poggiobracciū& Rogezanā Hereſiarcham(qd̓ Fridericus vir integerrimus ſemꝑ veritus fuit) ve neno īterfecere qui ſolus patrie ſpes/& fideliū defenſor fututus ſperabat̉. Fridericus ad imperiū legitimis ſuffragijs ſuffec tus/ cōpoſitis ſtatim Auſtriæ rebus. Primo quoqꝫ tēpore legē ꝓmulgat/ qua cunctos ſub īperio degentes/ ad pacem minis peniſqꝫ cōpellit/ tum animū ſedulo applicat ad ſciſſionem tol lendam q̄ inter Eugeniū pōtificem/& conciliū Baſilienſe ſub orta fuerat/ in quo cōuentu Amedeus Sabaudie dux(reꝓbato Eugenio) in pōtificem per patres declaratus fuerat/ qui ad eam re ſuaſu Philippi ducis Mediolani hoſtis Eugenij inducti Amadeum ipſum/ fœlicē vocatū pontificem creauere Eugenio tamē viuo res ſubdole orta ſopiri nō potuit quāuis crebris legationibus/ prudentiſſimoꝝ deniqꝫ principū conſultationibus ſæpius laboratū ſit: diſſolutio tamē concilij facta fuit: tū peſte tū bello qd̓ Eugenius Suitenſibus& Baſilienſibus (ut Platina ſcribit) induxit ꝑ Ludouicū Caroli regis Franciæ filium(quē Delphinū dicunt) qui victorē exercitū Anglis ex regno deturbatis/ in Baſilienſes per ſequanos ingreſſus tradu xit in germaniā/ victiqꝫ prelio haud incruento(ſubſidiaria ma nū Suitū quæ Baſilienſibus ex om̄ibus Suitū pagis ſelectiſſima ſubſidio miſſa fuit) mille& quingentis peditibus occiſis germanos ſe viciſſe(vt mos eſt populo) oēs iactitantes. qͣꝫuis triginta galloꝝ milia in paucos Suitenſes duo forſitan milia irruerint: tamē Suitenſes quaſi leones per omnē exercitū vagantur/ cedunt/ ſternūt.& nō in ſpem victoriæ: ſed in mortis

Fo. XXXII. vltionē pugnāt: nō tam victi quā vincendo fatigati. Prius tamen octo milibus armeniacoꝝ occiſis ceciderūt. Quattuor ar meniaci Heluetiū vnū inſequebant̉: quē cū telo confodiſſent ſtrauere/& in corpus exanime graſſabant̉. Tum alter Heluetius huius comes arrepta bipenne in quattuor illos effœmina tos gallos fertur. Ex ꝗbus duos obtrūcauit/ alios vero in fugā dedit/ ac deinde ſemianimū corpus ſuꝑ humeros recepit:& ī uitis hoſtibus portauit ad ſuos. Quā glorioſa victoria galloꝝ qui nō virtute ſed multitudine ſuperarūt ſicut ipſi ſolent& de eis Vegetius ſcribit. Miror Lepontios ſiue Suitenſes paraciores eſſe ut ſequant̉ ſigna regis galloꝝ quā romanas aquilas cū tanta īmanitate tanqͣꝫ lugubri& cruenta ſtrage ſuperiores galloꝝ reges abſqꝫ iuſto bello ſine cauſa/ innocentes eoꝝ patres& auos patruos& auuncl̓os affecerint& obtrūcarint. Mi ror etiā quoſdā ex noſtratibus: qui cupiunt gallos germaniæ dominari. quos ego admonitos velim vt quis finis inde ſeque retur/ diligenter cogitent: neqꝫ poſt factū(qd̓ ſtultiſſimū eſſe Cicero affirmat) dicāt: nō putaramus id/ qd̓ crebro fatua res ē negotio ꝑacto conſiliū querere:& acta agere. Qui principibꝰ nr̄is ꝑſuadent gratiā inire fœderaqꝫ ꝑcutere cū externis regibꝰ ſi nihil aliud agūt/ id ſaltē efficiunt: ut nūcij& oratores factialienas terras videāt: viaꝝ ſolatio tediū leuent/& donaria for ſitan ſecū aſportent. Optarē principes nr̄os pituita nō labora re: ſed mutuā inter ſeſe cōcordiā fouere/ qͦ ſolo patriæ ſalutē/ ſibi decus: poſteritati gloriā: ac in quoſſibet hoſtes præcipue thurcū collectas inuictaſqꝫ vires cōpararēt. Nihil utilius nihil fœlicius credidit Cor. tacitus romanis optari poſſe/ qͣꝫ ſi eoꝝ inimici inter ſeſe diſſiderent& altricarent. Maneat(inꝗt Cor.) quæſo/ duretqꝫ/ gentibus ſi nō amor noſtri/ at certe odiū ſuiqn̄ in vrgentibus īperij fatis/ nihil iam preſtare fortuna maius poteſt quā hoſtiū diſcordiā. Miſſa iſtec? Galloꝝ rex Ludouicus tū Delphinis cū ſuis armeniacis& cæteris gentibus/ vniuerſos alſatiæ vicos/& nōnullas ciuitates dolo ꝓditiōe: blan dimētis ītrauit/ fidē egre ſeruauit: Alſatiā omne(ea tēpeſtate cerere& bacho locupletiſſimā) miſere vaſtauit. ædes: domos caſas: ciuiū: paupeꝝ: viduaꝝ: orphanoꝝ: puerperaꝝ: atqꝫ ip̄a dei noſtri ſacratiſſima tēpla/ igni ſuccendit. Anno ſalutis nr̄a O ij

M. ccc. xliiij. atqꝫ ubi ſatis ſeuitū eſt in noſtros/ cum oīa vitæ alimenta voraſſet:& omnē libidinē in ruinas edificioꝝ exple uiſſet/ mutilum fractumqꝫ exercitū in gallias cepit traducere) vix tertia adue parte ſalua/ incolumi reſtanteqꝫ neqꝫ illam qui dem partē(quantulacūqꝫ ſuꝑerat) integram& illeſam potuit ad ſua reducere: quāuis crederet Alſaticos vſqꝫ adeo perculſos & attonitos/ ut nec quiſpiam eoꝝ a ſecretiſſimis ſuis penetralibus/ prodire foras auderet. ¶ De triumpho& victoria ciuitatis Selet ſtadij in vltimā Delphini cohortē. Ca. LII. Cum em̄ Delphinus cū copijs q̄ ſuꝑ erāt/ diuiſis tn̄ exerciti bus galliam redire inſtituiſſet/ vltimā eius cohortē(q̄ predas paſſim ab alſatibus direptas tuto ſperabat ad galliam inferre) Selet ſtadini ciues& magna p̄ſertim eoꝝ cohors/ qui ex vicis & villis eo tanqͣꝫ ad Aſilum fugerāt/ ꝗbus vna ſalus fuit: nullam ſperare ſalutē: ſeſe denſis ſaltibus& p̄ruptis nemoribus abdiderūt/ inſperatoqꝫ ex inſidijs erūpentes duce& primipilo Conrado(quē longū vocabāt) ſecundis auſpicijs obtrunca rūt/ ac ſpolia quecūqꝫ fœliciter ademerūt/ eaqꝫ in vicum impe rij Romani Selet ſtadinū cū magno plauſu glorioſe inuexer̄t Belli quoqꝫ ſigna plurima magnifice/ ꝑ noſtros conciues a gallis capta: in templo parrochiali/ ut omnibus videnda pateant: erecta ſunt: in tanti triumphi memoriā ſempiternā. His rebus concilio diſſoluto diffractoqꝫ neutralitas(uti dixere) ſciſmaqꝫ Nicolao. v. pōtifice rome a cardinaliū ſenatu electo: Friderici cæſaris induſtria religiōiſqꝫ ac pacis amore tū ceſſauere. floru ere ſub Friderico. iij. germani ingenio preſtantiſſimi tū in the ologia: tū in mathematica& aſtroꝝ ſciētia humanitatiſqꝫ litteris nō ſolum latinis: ſed etiā græcis quales fuere(ut aliquos Nicolaus do ſaltem& per paucos nominemus) Nycholaus de cuſa treueCuſa. renſis/ Cardinalis. S. Petri ad vincula.& epiſcopus Brixienſis cuius doctrinā omnifariā: eloquentiā ſingularē ingeniū ꝑſpicatiſſimū: loannes Andrea alerienſis epiſcopus eleganti qua dam epiſtola laudauit et extulit. Hic Nycholaus de Cuſa mul ta in mathematicis: multa in Theologicis diſciplinis conſcrip ſit. Cardinalatum doctrina& virtutibus meruit. Obijt Tuderti. Anno ſalutis noſtræ. M.cccc. die vndecimo Auguſti.

Fo. XXXIII. Eius cadauer romā aduectum& in eccleſia ſancti Petri ad vin cula humatū eſt. Floruit& ea tēpeſtate Iacobus Theutonicus lacobus teu ordīs carthuſienſiū vir diuinaꝝ ſcripturaꝝ eruditiſſimus: du tonicus bioꝝ cautiſſimus interpres: vita& cōuerſatione deuotus: hac tempeſtate multa ac varia edidit opuſcula: de anno Iubilei: de cauſis paſſionū: de moribus Chriſtianoꝝ: de triplici ſtatu hominū:& multa alia clariſſima opera q̄ numerare eſſet longiſſi mū. Dioniſius natiōe theutonicus& ipſe Carthuſienſiū ordi Dioniſius. nis ꝓfeſſus: vir& Theologia atqꝫ alijs diſciplinis eruditiſſimꝰ hac tēpeſtate claruit. qui cū eſſet ingenio ſubtilis:& eloquio diſertus: tot& tanta ſcripſit: ut numero opuſculoꝝ p̄ter diuū patrē Auguſtinū apud latinos parē habuerit neminē. Laurentius theutonicus patria Colonienſis theologus atqꝫ Laurentiū. phūs maximus: diſputator acerrimus: gymnaſium parienſe: qd̓ in gallijs celebratiſſimū eſt legendo: decendo: diſputādo ac varios libros ac tractatus cōponendo egregie illuſtrauit. Henricus natione theutouicus patria Colonienſis: preclarus Henricus fuit theologus& declamator haud ignobilis: homo admirāde ſanctitatis: de preceptis decalogi: de tribus partibus penitē tiæ:& multa alia opuſcula edidit. Ioannes abbas in monaſterio nuicellenſi in theologia& iuIoannes ab re canonico eruditiſſimus. Scripſit opus inſigne& præclarū/ bas. quod prenotauit canonum& biblia concordantia. Benedictus germanus patria Saxo: ex Halli opidulo ortus: Benedictus oriunduſqꝫ/ in philoſophia& theologia atqꝫ alijs liberalibus Saxo. diſciplinis habitus fuit clariſſimus. Gymnaſiū Erphordenſe Laus gymqd̓ apud nos germanos principē locū obtinet multa dictauit naſij Erfor. opuſcula. doctrinæ nō ꝓtrite nec lectionis ſpernende: ut ſunt eius cōmentaria: in geneſim: in Exodū: in Leuiticū: in deutro Georgius nomiū. Georgius Burbachius wyennæ mathematicā do burbachius cuit& in eo diſciplinæ genere pulchra volumina reliquit. Ioannes de mōte regio Georgij Burbachij diſcipulus vir& Ioannes de græca& latina lingua peritus: cuius ingeniū in mathematicis mōie Regio & aſtronomicis diſciplinis etiā doctiſſimi Italoꝝ extollunt& laudant/ ut Picus Mirandulanus comes in libris cōtra aſtrolo gos. Is multa ſcripſit in Gerhardū Italū natione Cremonenſem/ q̄ ⁊ grauia ſunt& erudita Scripſit p̄terea Ephemerides O iij

Mortuus eſt Rhomæ accitus a Sixto quarto. Ponti. Max. ut emendaret paſcalem Dioniſij compotum. loannes de Vueſalia ſacerdos/ theologus& philoſophus ne. Que acutiſſimus Erphordenſe ſtudium varijs libris a ſe editis& le ſalis. ctione publica mirifice decorauit. in eodem etiam ſtudio et eo dem tempore floruit Lutrea doctor inſignis. Rudolphus de Grunigen natiōe Friſo vulgo agricola cog Rudolphus noīatus pnūs fuit& rhetor atqꝫ poeta eminentiſſimus: græca Agricola latinæ atqꝫ hebraica linguæ nō imperitus: cuius ingenium& eruditionē& ſummā morū innocentiā ipſi Itali laudauerunt extat Hermolai Barbari viri eloquētiſſimi in eundem epithafiū Rudolpho nr̄o teſtimoniū prebens: qd̓ hic ſubnotatū eſt Inuida clauſerunt hoc marmore fata Rudolphum Agricolam friſij ſpemqꝫ decuſqꝫ ſoli Scilicet hoc viuo fueruit germania laudis Quicquid habet latium græcia quicquid habet. Illuſtrauit& legendo& docendo gymnaſiū Heydelbergenſe: in quo obijt Anno. M.cccc. lxxxvi. die. xxviij. Octobris. Ex hebræo pſalterium tranſtulit: ex greco aūt quædam Plato nis opera: Dyoniſium Ariopagitam quo minus traduceret morte eſt impeditus: compoſuit& alia multa. Petrus Schottus/ patria Argentinen̄. cōterraneus noſter in Pe. Schottuſ litteris politioribus Rudulpho agricola uſus p̄ceptorre: Bono niæ potificias& Cæſareas leges fitienter hauſit. In Academia Pariſienſi philoſophiā& theologiā didicit: fuit in his om̄ibus eruditiſſimus: nec græcas litteras ignorauit. Scripſit multa q̄ paſſim circumferunt̉. Mortuus eſt Argentinæ in natali ſolo Anno ætatis ſuæ. xxxi. Sepultus in æde ſancti Petri lunioris ī qͣ Canonicus fuit. Mihi qͦqꝫ ſumma amicitia iunctus extitit/ et meū Thomā Vuolphiū iuniorē ex baptiſmate fōte leuauit Conradus de zabernia opidulo ad quartū lapidem ab ArGradus de gentina diſtante ipſum Amphionē in muſica ſuperauit: Scritabernia pſit de Monocordio librum unum: de modo bene cantandi li brū vnum& ſermones varios qua om̄ia& ingenij& doctrinæ ſuæ magnitudinē præ ſe ferunt. Fuit idem ſacerdos& ho Henricus fri mo magnæ religionis& exempli recti. Henricus Friſo Carthuſien̄. ſcripſit cronicā ſui ordinis: libꝝ ſo.

Fo. XXXIIII. de nouitioꝝ inſtructione: de vita xp̄i librū unū.& multa alia. Nycholaus patria Mogūtinus philoſophus ac theologus fuit clariſſimus ob eius ingeniū et doctrinā Friderico auguſto fuit chariſſimus. Edidit commentaria in libros ſententiaꝝ:& alia quedam non abſurda. Iacobus Stralem ſub hoc Friderico phūs& theologus. fuit Iacobus in ſtudis Colonien̄ maximus ſenex: theologiā glorioſiſſime Stralem. docuit. cōpoſuit acutiſſimas queſtiōes ī Apocal̓. Ioānis apl̓i. Gabriel Byel Spirenſis: theologus fuit magni ingenij& do Gabriel bici ctrinæ: legit in gymnaſio Tubingenſi cū ſumma gloria. Com poſuit cōmentaria in libros ſentētiaꝝ.& quedam annotamē ta ſuper Canonem miſſæ. Et hos paucos ex multis numeraſie ſufficiat. Vt aūt ad Fridericum cæſarem redeamus. Fuit is im perator: pacificus: quietus: admirandæ patientiæ& manſuetudinis: clero& eccleſiaſticis nequaqͣꝫ inimicus. ¶ De prudentia rei militaris. Ca. LIII. Vt ad rē de qua ſcripſimus reuertar ſine cōtrouerſia q̄ ſentio dicā: adminiſtratores belloꝝ(qͦs veteres īperatores appellaue re) germanos iure optīos eſſe& fuiſſe dijudicādos. Si em̄ exercituū copiā/ metandoꝝ caſtroꝝ peritiā: ſignoꝝ collationē acierū inſtructionē/ ordinū pertinacē obſeruantiā/ oppidorū ſolertē oppugnationē cōſideres: ac cōmeatuū facilitatē frugalitatēqꝫ& ſtrategematū: Inſidiarūqꝫ faciendaꝝ et vitādaꝝ occaſionē: neqꝫ athenin̄ſiū. Miltiadē Cunonis filiū: neqꝫ Themi ſtoclem Neoclis neqꝫ Ariſtidem Lyſimachi/ neqꝫ Cunonem Miltiadis alcibiadem Clune neqꝫ thraſybulum Cononē Iphi cratem Chabrian Thimotheumqꝫ germanicis imperatoribus cōparabis. cedāt Lacedemonij/ Leonidas īclitus rex: Pauſani as magnus homo: ſed in omni genere vitæ varius Lyſander qui Athenienſiū rempub. deſtruxit tyrannidemqꝫ Athenis induxit. Ageſilaus optimus rex: cū a cæteris ſcriptoribus tum a muſa attica xenophōte Socratico collaudatus. quid thebanū Epaminūdā quē& muſicē didiciſſe egregieqꝫ ſaltaſſe cōperi mus qd̓ multis a perſona principis alienū videt̉/ qui alienos mores ad ſuos referunt/& quæ eis leuia videntur pari modo apud cæteros arbitrātur eſſe/ ſed greganicum eſt etiā in olym pia vincere/ Epaminundam dico Pelopidamqꝫ nū germanis O iiij

cōparabimus? Quid de Philippo Amynthe filio. Alexādro qꝫ Antigono: Demetrio: Seleuco: Lyſimacho: Ptolomeo: innumeriſqꝫ alijs qui ab Alexādro veluti ex equo troiano ꝓdie rūt. Habeāt: Pœni: Hamilcares: Hannibales. Aſdrubaleſqꝫ. re linquāt nobis Henricos Othones Carolos Conrados Fridericoſqꝫ/ de Aſſyrijs Perſis Partiſqꝫ nō eſt quid dicā/ cum principū noſtroꝝ ſerui libertiqꝫ illis ventidios preſtare queant. Poſſem hic mille numerare germanos qui humili loco nati nullis opibus ſed ſola militaris rei pericia& fortitudine ſubnixi: apd̓ exteras gentes īmortalem gloriā ſunt cōſecuti. Sic nr̄a ætate Martinus Martinus Schartius nouus homo/ ſed inſtar Marij in armis chuartius acer fuit& bellicoſus: cuius pugnæ et victoriæ in cōuiuijs Bri tānoꝝ(quoꝝ tn̄ hoſtis fuit) creberrime ad lyram cantant̉. ¶ De triumphis germanoꝝ: quodqꝫ eoꝝ auxi lio romani quoqꝫ triumpharint& qd̓ ipſi quādoqꝫ romanis dominati ſunt. Ca. LIIII Dicam igit̉ qd̓ ſentio/ germanos omniū gentiū victores: vi ctricemqꝫ gentē necdū a romanis qui oīm gentiū preſtantiſſi mi victores triūphatoreſqꝫ fuere victos/& ſi partē aliquā germaniæ vicere: nō tn̄ ſine germanis victoria potiti ſunt: ſed ger manis militibꝰ totius mūdi popl̓os deuicere. Merito igit̉. gētē victricē dixeri: cuius auxilijs alij certauere/ ipſe in toto libere. Tandē florentiſſimā romanoꝝ rēpub. aggreſſi: ꝙ ſtipendijs miliciaqꝫ meruerāt imperiū et totius orbis monarchiā ſibi ſub didere. Vera nobilitas/ vera libertas/& in militari diſciplina fi des/ robur/ fortitudo/ cōſtantia apd̓ germanos ſunt. Hiſtoricos mirari ſoleo veteres ꝓbatiſſimos(nō hos nouos qui aſſen tatores potius appellandi ſunt) ꝗbus cū lex prima ſit: ne quid falſi dicere audeant. Deinde ne ꝗd veri taceāt/ ne qua ſuſpitio gratiæ ſit inſcribendo/ ne qua ſimultatis qd̓ cū de Germanis ſcribūt. vitia narrare ſoleant(& ea quidē minīa) virtutē vero quaſi cū faſtidio celebrāt/ vel nō debita laude ꝓnunciant: vel ſilentio p̄tereundo obticent. Quare optīe Alexandrū dixiſſe legimus: cū Achillis ſepulchrū cōtemplaret̉. o Fortunate ado leſcens/ qui virtutū tuaꝝ preconē Homerū inueniſti. Si germanis ea copia ſcriptoꝝ fuiſſet/ q̄ fuit īperatoꝝ/ nō Scipiōes nō Catulli/ nō Metelli frequentius in oratoꝝ ore verſarentur:

Fo. XXXV qͣꝫ germanoꝝ/& duces& īperatores: atqꝫ maximaꝝ urbium expugnatores: quoꝝ tanta copia tanta multitudo fuit/ ut ſi quiſpiam domeſticas ſolum res bellicas narrare inciperet: Liuianum codicem ſcriptis ſuis exequaret. ¶ De Friderico Bauariæ duce Philippi Moderni patruo& tutore. Ca. LV. Sola Friderici Bauaroꝝ ducis victorioſiſſimi facinora/ propriā hiſtoriā flagitarēt: qui Philippi principis Comitis Rheni palatini tutor& patruus raptores& predones i primis exter minauit: eorūqꝫ arces ſolo equauit/ terraꝝ itinera viatoribus tutiſſima fecit: tres illuſtres& noīatiſſimos hoſtes de vicit/ pri die kal̓. quintꝰ es. Anno xp̄i. M.cccc. lxij. inter rhenū& Neccarū miliario vno ab Heydelberga/ ad hoc inſigne certamen Dietherus Iſenburgenſis Magūtinus archiepūs ſuppetias fri derico tulit. Morit̉ Fridericus piæ& catholicæ/ corpuſqꝫ eius humatū eſt in Sacello a ſeipſo extructo apd̓ cordigeros Heydelbergen̄. Cuius ſarcophago ſequēs epigrāma ꝑ circuitū inſcriptū eſt. Fridericus Bauariæ dux Comes rheni Palatinus ſa cri romani īperij elector: ſalus patriæ: predonū fulmē: tris illu ſtres hoſtes vicit: Principatū auxit:& pie viuis exceſſit: Anno Chriſti. M.cccclxxvi. Pridie ldus Decembris. Fuit eius vitæ ſocia virtus: gloria mortis comes. ¶ De alijs quibuſdā ducibus Bauaroꝝ. Ca. LVI. Fuit eidē Friderico pater Ludouicus princeps pius: qui xp̄i amore Hieroſolimā petijt/ theutonicoꝝ ordini apd̓ Pruſſiam auxilio fuit/ latinas litteras(Cathonis exēplo) ſenex didicti/ ꝙ audierat Sigiſmundum imperatorē dixiſſe: pudore ſeſe affici ob principū electoꝝ barbariē: qui latinaꝝ inertes eſſent litteraꝝ/ quas tn̄ neceſſario ſcire deberēt. Fuit hic Ludouicus Ro berti filius/ quē inter romanoꝝ reges poſuimus: Cuius pater eiuſdē noīs: duobus prelijs Saxones vicit:& Robertus auus Heydelbergenſe gymnaſiū ex eccleſiaſticis ꝓuentibus: in ger mania primū& antiquiſſimū/ fundari& erectū iri a ſummo potifice īpetrauit. Habuit qͦqꝫ Fridericus fratrē Ludouicū prīcipē pacificū. Huic ſucceſſit Philippus. Patruelem habuit Fridericus/ Roberti regis nepotē Albertū/ Argentinen̄. epiſcopū: qui nr̄a ætate nō ſolū cū pace& manſuetudine terras ſuas

gubernat: ſed etiam eccleſiæ preeſt non modica iura: quondā alijs obnoxia reſtituit. Quod ego monitis Cancellariij ſuæ il luſtriſſime clementiæ redegi in ſequens carmen Ex ducibus bauaris Albertus epiſcopus iſtam Inſtaurans arcem nobile fecit opus Manſuetuſqꝫ pater patriæ: multo aere redemit Vallem. cui nomen perflua pruſca dedit Et quæ pro voto poterant intrare Trebotes Oppida cum pagis libera reſtituit. Hoc idem ſoluta oratione hortatu meo ita expreſſiſti. Albertus ex illuſtri Bauaroꝝ familia ꝓcreatus: Argentinen ſis antiſtites hanc arcē carie ac vetuſtate inter rudera pene obrutā priſtino decori munificentius reſtituit. Vallem eius fluminis qd̓ incolæ Pruſcam vocāt graui ere redemit. Arces ac oppida q̄ ciuibus Argentinenſibus ſeruitutē ſeruiebāt veluti alter Brutus libertati reddidit. Anno a natali chriſtiano ſecū do& quingenteſimo ſupra Milleſimum Alexandro vi. pon ti. Max.& Maximiliano auguſto regnantibus. Valete poſteri. Operis violator infœlix eſto. Ad Ludouicū patrē Friderici redeo: cuius ætate ex germa nia ſupra quadraginta milia equitum: in Bohemicam ſectam expugnandam cōueniſſe traduntur. Aberat aūt Ludouicus palatinus/ qui comiti Videmontenſi cōtra Lotharios opē tu lit miſſis ab eo in eius auxilium electiſſimis ex uniuerſo palatio militibus: qui miſeranda leuiū quorundam galloꝝ ſiue fu ga: ſiue prodiuone circumuenti ſunt. deſerti ſunt occiſi ſunt/ Anno ſalutis noſtræ. M.cccc. xxxi. ſexto nonas quītiles. Ad id bellum Videmontanū loannes wymphelingius patruus noſter adoleſcentē forma& nobilitate inſignem de Hohenſteyn nuncupatū iuſſu amicoꝝ ſecū duxit: horrendamqꝫ ꝓdi tionē pro ſua prudentia ſentiens: innocentiſſimū ephœbum a ſtrage fœliciter eripuit. Incolumemqꝫ in terras noſtras reduxit. Fuit ille adoleſcens ex nobilioribus patriæ noſtræ familijs ſatus licet& alie quoqꝫ ſint altiſſimo ſtemmate fulgentes: qui & principes auos poſſint referre. Sicut eſt mi Thoma. Albertus ex familia Ratſamhuſen in ſteyn theſeus tuus/ quem tu

Fo. XXXVI ubiqꝫ concelebras utpote hominē& litteris& ingenio& armis clariſſimū. Magnā mihi voluptatē affert mirū hoc Tetra ſticon Baptiſta Mantuani ubi in amicitiam veſtram ita ſuaui ter olim Bononiæ cecinit. Fallor? an hi duo ſunt: duo ſunt: plureſqꝫ duobus Hi duo:& hi plures: ſunt tamen unus homo Corporibus duo: corde unus: cum viribus addat Vnio: tres. ſic ſunt: tres duo:& vnus homo. Auſim hoc affirmare: me nihil in lingua latina repperiſſe qd̓ his verſiculis ſit terſius. qui vel foli ſufficiunt ad veſtri nominis immortalitatem. Sed nunc de bello Burgundico paucula dicamus. ¶ De bello germanico cū Carolo Burgundionū duce. Ca. LVII Poſſem hic bellum afferre germanicū cū Carolo Burgundionū duce magnanimo& potēti Maximiliani regis noſtri ſo cero/ qui romalli īperij loca ſitiens/ Nuſſiam expugnare/ Lo Niſſa tharioꝝ ducē vincere:& Alpinates alſaticoſqꝫ ſiue heluctios ſupprimere moliebat̉. At illi Nuſſia cōſtantiſſime multis mē ſibus reſtitit. duce ac patrono gauiſa Hermanno Haſſiæ tum Hermānus Lantgrauio/ hodie archiep̄o Agrippino/ tandēqꝫ Friderici im Haſſo. peratoris tertij aduentu/ abſqꝫ belloꝝ periculis& abſqꝫ huma ni ſanguinis effuſione prudenter erepta. Carolus aūt paulopoſt a germanis tū lepontijs aut alpinatibus/ tā Heluetijs vel Alſaticis potiſſimū vero Argentinenſi republica ex conſilio & ductu Petri Schoti prudentiſſimi ſenatoris. Is eſt ille Petrꝰ Schottus qui poſtea filiū habuit eiuſdē noīs/ cuius editiones & ingenij monumenta ubiqꝫ expetunt̉. Renato Lotharioꝝ Renatus Lo duci auxiliantibus: a Nanſenſi ciuitate pulſus/ victus& occitarioꝝ dux. ſus. Ignorabat em̄ Carolus licet ante hac perſæpe fugatus) nō tam facile germanos atqꝫ leues gallos(quos ꝓ nutu ſuo vſqꝫ ad pariſioꝝ vrbem vexauerat) bello vel abſterreri vel ſuperari poſſe. Verū conſtantiam/ magnanimitatem/ rei militaris exercitationem/ intrepidaſqꝫ germanoꝝ virtutes crebra ſua fuga/ theſauri maximi direptione apud Granſiam/ terribiliqꝫ Granſia. ſuorum ſtrage apud Murtham expertus eſt.& tandem apud Murta Nanſen miſerrime occiſus. Anno Chriſti ſuper. M.cccc. vij

lxxx. ſeptimo nonas lanuarias. Cecinit de hac re tritū diſtichon Ludouicus Dringenbergius preceptor meus. Oppida trina tibi dux Carolę dura fuere In rebus Granſen: grege Murthein: corpore Nanſe ¶ De Conſtantia germanoꝝ. Ca. LVIII Nec ſolū Nuſſia Carolo conſtanter reſtitit/ ſed alie qͦqꝫ germanoꝝ ciuitates: hoſtibus ſeſe obſidione p̄mentibus: anioſæ reluctate ſunt: adeo ut exercitus/ more īpatiens deſperata exVuallē ſtadt pugnatione ſepe caſtra ſoluere videret̉. Hanc Conſtantiā vidi Vyſenburg mus in valſhuda a Lepōtijs: in wyſſenburgo a Friderico BaMetē ſiſ urbꝰ uaroꝝ duce in Metenſibus: a Lotharioꝝ ducibus in Brunſui Brūſuiga ga/ ab eiuſdē noīs principibus in Bopardia a Treueroꝝ ponBoppart. tifice occupata& afflicta. Non em̄ ſolent germani/ cū obſidione premunt̉ facile hoſtem admittere: aut ſe in deditionē offerre. Quippe qui ꝓuerbiū iſtud exteroꝝ apprime deteſtantur& abhorrent. Viuat qui vincit ¶ De bellis Maximiliani. Ca. LIX MAXIMILIANVS auguſtus. ipſo Alexandro magno ve re dici poteſt militarior: Quidū adhuc ephebus eſſet& inber bis: cū Gallis: Sicambris: Batauis: Morinis: Eburonibus: nūc eques nūc pedes in prima acie cōgreſſus: de eiſdē etiā glorioſiſſime triūphauit. Sub hoc Cæſare fœliciſſime degimus quo uno nemo in ſuos benignior: in hoſtes atrocior. Cuius p̄claras victorias: ⁊ ſermolaus Barbarus:& Maruullus Cōſtantinopolitanus. Hic verſu/ ille proſa laudauit. Fortitudinē cæſaris noſtri ipſi quoqꝫ Pannonij/ mortuo Mathia Coruino eoꝝ rege/ cū magna calamitate(qd̓ nemo ignorat) experti ſunt. Sed quid vetera memoramus? ꝗd illud eſt? qd̓ ſuperiore eſtate feliciter confecit. Vicit Bohemos:& in ipſa acie primus hoſtiū telis ſe obiecit: omneſqꝫ occidione occidit. Preterea quoſdam germaniæ principes diuitijs& copijs militaribus inſtructiſſimos/ romano īperio rebelles/ pene funditus deleuit. Fuit pro fecto glorioſiſſimus triūphus: quē ex hac Bohemica ſtrage re portauit. Huic p̄claro facinori& pluſqͣꝫ memorabili/ nō ſine gloria interfuit Caſpar Vuolphius/ qui ut cęſari ſuppetias fer CESAR ret. A. S. P. Q. Argentinen. quingētis peditibus in Bauariam Vuolphius miſſus: et illic ſtrēnui ducis officio fungēs: perinde ac alter Fu

Fo. XXXVII. rius Camillus ꝓ patriæ libertate fortiter depugnans: ex Bone mis opima ſpolia reportauit: quattuor militaria vexilla/ vi& armis ex hoſtibꝰ cepit. Ea in hanc urbē Argentinā magno to tius populi applauſu aduexit: nūc in tēplo maximo vrbis noſtræ affixa viſunt̉. Huius in re militari periciā: fortitudinē: fidem: agilitatē: conſtantiā: in bello Cimbrico: Gallico: Britāni co: Burgundico: Pānonio: Bohemico ſepius germana nobili tas experta eſt. Itaqꝫ in ipſis caſtris/ ab Alberto Saxonū duce: nō ſemel militari cingulo donatus. Anno aūt proxime tranſmiſſo: qui fuit a natali chriſtiano quartus& quingenteſimus ſupͣ milleſimū: A Maximiliano Cæſare inuictiſ. haud ꝓcul a Ratiſpona/ vnueū Philippo de Rechberge eques auratus de Philippus ſignatus eſt.& inſignia gentilicia ſibi ⁊ liberis& ſuis ex fraRechberg tre nepotibus hoc eſt tibi chariſſime Thoma Vuolphi/ fratribuſqꝫ tuis ac oībus ex eiſdē legittime deſcendentibus: ꝓ cæſa rea liberalitate/ liberaliter decreta ſunt: non ita ut multis: qui nunqͣꝫ in atie ſteterūt/ nunqͣꝫ caſtra viderunt: nunqͣꝫ deniqꝫ tu baꝝ ſonū(niſi in ſpectaculis) audiuerūt. Ab īperatore noſtro nō fuit moleſtū/ ad Caſparē Vuolphiū patruū tuū diuertere: ꝙ is Romanas aquilas/& tyro& veteranus ſequutus: de īpe ratore/ de repub. nr̄a: de litteris ac litteratis bene meritus. mihiqꝫ amicitia nō vulgari cōiunctus. Igit̉ wympfelingū hoc vi ro in omni vita integerrimo/ inuicto/ infracto/ preſtitiſſe nullus admiratione capiatur. ¶ De bello Sigiſmundi Archiducis Auſtriæ contra Venetos. Ca. LX. Taceo memorabile bellū Sigiſmundi Archiducis Auſtriæ In qͦ Veneti germanicā virtutem experti ſunt. Dux exercitus Venetoꝝ Robertus Sanſeuerinas Italoꝝ Achilles/ una cum magna exercitus ſui parte/ in flumine Atheſi ſubmerſus eſt. Cæteri partim vel deleti/ vel occiſi/ vel capti ſunt: partim ſibi ſalutē pedibus queſiuerunt: ꝓpe arcē Biſenū/ qd̓ nobiles cog nomēto Trappi/ īcolunt. Facta eſt hæc ſtrages die Laurentij: Anno. M.cccc. lxxxvij. Senſerūt tum Veneti(ut alias ſepe). quā periculoſum ſit cum germanis ferro ac armis decernere. Multi Itali a nr̄is parua manu fuſi ſunt. Hoc memorabile bellum: Burchardus de Anil germanus/ vir nobilis& egregi

us verſu Heroico cōplexus ē. Extat quoqꝫ Baptiſta Mātuani ad Andream Bentiuolum de eadem re elegās carmē. Roberti Sanſeuerinatis cadauer paucis poſt diebus inuentū ab Vdalrico de Frindſperg/ tūc pōtifice tridentino/& eius ciuibus in æde diui Vigilij honorifice: tumulat̉. Eſt in eū tale Epitaphiū Italiæ victor Seuerina ſtirpe Robertus Sigmundum Auſtralem ſenſit in arma ducem Ter proceres Veneti: bello petiere Tridentum Ter victi: hic victus ecce Robertus adeſt. Filius quoqꝫ Roberti Sanſeuerinatis/ Anthonius Maria quē tu Bononiæ& Mantuæ ſepiſſime vidiſti: cū nepote principis camerini captus fuit. Poſtea tn̄ ſingulari certamine cōgreſſus cū loanne cōmite de Sonnenburg: ab eodē quoqꝫ victus. ita ipſi Veneti in omni re virtute noſtra inferiores extitere. ¶ Solas quinqꝫ germanoꝝ gentes: exercitū victorem in thurcos ſuppeditare poſſe. Et de ordine theutonicoꝝ. Ca. LXI. Quid verbis opus eſt: cū ex quinquaginta& eo amplius germanoꝝ gentibus quinqꝫ duntaxat Bauari/ Sueui/ Lepon tij Saxones& Cymbri. quoſcunqꝫ hoſtes quoduis regnū ip ſos etiam īmaniſſimos Thurcos& barracenos: auſpicate deo aggredi& fuperare poſſent. Ideoqꝫ mirū& mōſtro ſimile eſt atqꝫ ſolius demonis inuentū(qui inter germanos diſcordiam ſeminat) quod uniuerſi chriſtianæ religionis principes& populi ſomno preſſi Conſtantinopolim nō eripiunt finitimiſqꝫ chriſtianis nō ſuccurrūt Illiricos/ Dalmatas/ Syrios/ Croacios/ Lyburnas/ Pannonios/ Auſtrios ab impijſſimis perfidiſſimiſqꝫ Thurcis:& ab eoꝝ miſeranda ſeruitute in quā indies abducuntur: nō liberant nō protegūt: neqꝫ cogitant rem quoqꝫ eoꝝ agi proximus cum paries ardeat/& neglecta vires incendia ſibi cumulare. Poſſet nimirū huic bello magnas preſta re ſuppetias ordo theutonū a Theutonibus ex pietate chriſtia næqꝫ religionis amore apd̓ Sarracenos ceptus proqꝫ incremē to ac defenſione fidei noſtræ laudabiliter inſtitutus. ¶ Ad Vniuerſos germaniæ principes. Ca. LXII

Fo. XXXVIII Quid nō ſperatis vos facturos: poſita prius ſimultate: cum exigua quondā germanoꝝ portio& incognita inſulæ collec ta manu/ breui omnē Europā& Affricæ atqꝫ Aſiæ partē ſub iugarint. An nō uniuerſi: vos nunc nō poteritis: qd̓ olim Go thi exigua pars veſtrū potuere. An erit minus in uniuerſo cor pore qͣꝫ in vno digito virium? Quouſqꝫ igit̉ ſinitis/ O vos ſal tem magni germaniæ principes: fidem catholicā negligi: Cō ſtantinopolim orientalis imperij caput: ac totius græcia colu men iniuſte occupari. Vrbes incendi: chriſtianum ſanguinē effundi/ altaria eueri/ ſanctoꝝ reliquias canibus obijci: dei& ſuæ matris ymagines lanceis effodi: ſputis lutoqꝫ deturpari/ chriſtianos interuitutē abduci. luſta forſitan inter vos geritis bella: At iuſtius eſt ꝓ criſto pugnare: maiorqꝫ neceſſitas xp̄i ē hereditatē qͣꝫ veſtrā defendere. Cogitate de cōmuni periculo: maiora minoribus anteponite. Ne grauemmi pacis cauſa:& dei redemptoris veſtri amore/ equalibus deferre. Sumite ſapi entiā/ qua furori temperantiā: arrogantie humilitatē: duriciei manſuetudinē: obijciatis. Ponite tandē Latens odium. Sit finis germanicæ diſcordiæ: ut quoꝝ conſueuit in armis eſſe in uicta virtus/ vnitis iam viribus ac cōcordibus animis/ in thur cos militaria ſigna feratis. Redimite/ liberate infœlices chriſtianos quia Thurcis in cōpedibus retenti/ miſere ſeruitutē ſeruiunt. Bizantium regiam urbem quæ nunc Conſtantinopoli tana dicit̉ quo pacto recuperetis cogitate. Id veſter honor/ id vera chriſti fides/& religio. Id chriſtianæ reipub. ſalus expoſcit. Nobiles eſtis/ infignia militaria palam geritis/& ceruices torquibus auratis/& digiti veſtri annulis: enſeſqꝫ& calcaria auro reſplendent: chriſtiani eſtis: chriſtiani dici& cenſeri vultis. Agite nobilitatē: militiam chriſtianā: religionē atqꝫ fidem re ipſa& facto oſtendite: Ne ſinite gloriam veſtram a vobis tranſferri. Cauete/ ne vobis emuli/ ſecordiam/ ignauiam/ ocium/ ebrietatem/ luxum/ choreas/ ſpectacula/ venerem/ furorem/ puſillanimitatē/ delicias/ aucupium/ venatū/ obiectare poſſint. Nolite calamiſtrati& mulieroſi videri. Attendite gloriam veſtram: reſpicite chriſtum: penſate ſalutem patriæ. Moueant vos exhortatiōes iamdudum in cōuentionibus ve ſtris Ratiſpone: Nurenberge& Franckofurdiæ facta. a Beſſa

tione Cardinale græco: A loāne anthonio cāpano: ab Aenea Siluuio Senenſi: Moueant vos aſpera(ſed vera verba) Franciſci Octrarche: q̄ vobis in vita ſua ſolitaria facit. Diſcite ꝗd hij vo bis loquuti ſint. Mouebit̉ cor veſtrū: ſi ſaltem vlla xp̄iani ſan guinis gutta vobis inheſerit. ¶ Ad Maximilianū Romanoꝝ regē. Ca. LXIIII Quid opus eſt/ inuictiſſime rex Maximiliane adhortari ma ieſtatē tuā/ cū ipſe pronus ſis ad bellum cōtra xp̄i hoſtes ſuſci piendū/ ad ſuccurrendū fidelibus: ad xp̄i fidē amplificandam ad eripiendā cōſtantinopolim ad cōprimendā thurcoꝝ rabiē ad vlciſcendā xp̄i ſuæqꝫ matris iniuriam: ad honorē ſacratiſſi mis locis reſtituendū ad recuperandam terram qua xp̄s ꝓ no bis natus& mortuus eſt/ in qua ſimul oēs aſtabimus ante tri bunal eius indicandi. Ad reparādas terras auitas& paternas/ ad illuſtrandā Auſtriæ domū/ ad ſatiſfaciendū regali titulo qͦ decoratus es. Tu eccleſiæ patronus es. Tu fideliū defenſor: tu dux& caput militiæ xp̄ianæ: Surgat igit̉ tua maieſtas& chriſtianæ religionis periculo remediū adhibeat. Ceteri principes in te ſuos oculos torquēt: neqꝫ a Carolo magno vnqͣꝫ fuit rex de qͦ ſibi om̄is ordo: ſexus: ætas: vel maiora vel plura ſpopon derit. Tu etem̄ regnoꝝ terrarūqꝫ potētia: militari gloria: expe rientia rerū: diuerſaꝝ linguaꝝ noticia: ſapientia/ laboꝝ& vigiliaꝝ tollerētia: om̄es imperatores: quantūuis egregios vin cis: ſuperas: excellis. ¶ De Machina oppugnatoria quā vulgo Bombar dam vocant a germanis inuenta. Ca. LXIIII Anno dn̄i. M. ecc. lxxx. inuentū eſt bellici tormēti genus a germanis noſtris qd̓ vulgo Bombarda dicit̉ a ſono: ut opinoac tonitru: hac una re nihil ſolertius: nihil terribilius eſſe cōtēdit Philippꝰ Beroaldus p̄ceptor tuus: qd̓ em̄ teli genus: q̄ tor menta maiorē formidine: terrorē: iacturā ipſis hoſtibus afferūt qͣꝫ maiores: minoreſqꝫ Bombarde: q̄ nō modo rūpi muros ſed cœlū etiā quati poſſe docuerūt ita nō ſolū germani noſtri (vel ipſis exteris teſtantibus) bellatores ſemꝑ fuiſſe acerrimi. Sed inſtrumentoꝝ qͦqꝫ bellicoꝝ inuētores ſubtiliſſimi vident̉ ¶ De inuentiōe celeberrime artis īpreſſoriæ. Ca. LXV Anno xp̄i. M.cccc. xl. Friderico tertio romanoꝝ īperatore

Eo. XXIIII regnāte. Magnū quoddā ac pene diuinū beneficiū collatū eſt uniuerſo terraꝝ orbi a loanne gutenberg Argen̄. nouo ſcri bendi genere reꝑto. Is em̄ primus artē īpreſſoriā(quā latiniores excuſſoriā vocāt in urbe Argen̄. inuenit. Inde Magunciā veniēs eandē feliciter cōpleuit. Interea loannes mentel id opificij genus inceptās multa volumīa caſtigate ac polite Argen tinæ īprimendo factus ē breui opulentiſſimus. Huic ſucceſſit Adolphus Ruſchius. mox Adelpho Martinus Flachus/ ꝗ& ipſi Argentinen̄. in natali ſolo cū laude& gloria hāc artē exercuerūt. Is eſt ille Martinus flachus: qui dū in hūanis eſſet: iunctus affinitate fuit nr̄o Mathiæ ſchurer: hoī ſane docto/ ꝓboac integro: cuius qͦtidiano cōuictu/ aſſidua familiaritate ac cō ſuetudine: chariſſime Thoma& valde recrearis/& mirificā voluptatē capis. Nec ſolū nr̄i in hac arte Argētinæ floruerūt/ ſed eandē etiā alibi tractātes:& decus& emolimentū ſunt cō ſecuti. Ita Sixtus Ruſinger argētinus/ Neapoli anno. M.cccc. lxxxi. libros quō imprimi poſſint/ primus mōſtrauit. Ob qd̓ factū Ferdinādo regi& Neapolitanæ nobilitati cariſſimus ex titit: Huic ſæpe ab ipſo rege epiſcopatus& ampliſſime digni tates oblata ſunt. His oībus patriā argentinā preferēs: ad nos cōceſſit eſtqꝫ hodie vita ſuꝑſtes: vir ob dignitatē ſacerdotalem & ſeniū reuerēdus. Præterea Vdalricus cognomēto han: ſub idē ferme tēpus formas librarias: rē īauditā: nec unqͣꝫ romanis viſam: romā attulit. Fuit is natiōe germanus: cui cognomētū (ut dixi) erat han: id latine gallū gallinatiū ſignificat. Hoc ideo ſcribo: quia Cāpanus& aliqͦt docti/ exiſtimauerūt hunc Vdal ricū natiōe gallū fuiſſe: qd̓ plane falſiſſimū eſt. Is tn̄ error ideo emanauit qd̓ cognomen familie traductum fuit in latinū: qd̓ Hermolao barbaro auctore nunqͣꝫ fieri debet: noīa em̄& cog noīa opidoꝝ ꝓpria/ ſicut hoīm quacūqꝫ lingua retineri ſolēt. Itaqꝫ Vdalricus han/ cū hoc diuino opificio: rē litterariā ex inopia ad ingentē ubertatē ꝑduxiſſet: Antonius Campanus in illum iocatus hoc Tetraſticon edidit. Anſer tarpeij cuſtos iouis: vnde ꝙ alis Conſtreperes: gallus decidit: ultor adeſt Vlricus gallus: ne quem poſcantur in uſum Edocuit: pennis nilopus eſſe tuis.

Non eſt p̄tereundus loannes Pris municeps noſter/ qui hāc artem hodie in urbe Argentina diligenter excolit: qui infinita volumina litteraꝝ ſtudioſis legēda dedit: Multi ſummi& ce lebres viri hoc impreſſoriū munus laudauerunt: ut Polidorus Vrbinas: ut Beroaldus p̄ceptor tuus: is in quadā oratiōe ſua: qd̓ inquit ingenioſius inuentū/ qͣꝫ litteraria impreſſoria/ vel ut latinius loquar excuſſoria: qua nihil utilius: Et abbi idē Be roaldus in quodam endecaſyllabo. O germania muneris re pertrix Quo nil utilius dedit vetuſtas Libros ſcribere quę do ces p̄mendo. Non piguit in p̄ſentia eos ꝗ calcographiā: vel in uenerūt vel illuſtrarūt: memorare. Non ſunt em̄ tanta rei auctores ſua laude fraudandi: Preſertim ut poſteritas ſciat: ꝗbus hoc diuinū& īmortale munus acceptū referre debeat. ¶ De Architectura Germanoꝝ. Ca. LXVII In Architectura germani excellentiſſimi ſunt quoꝝ edificia Eneas Siluius mirari ſe potuiſſe ſcribit non cōmendare. Sunt meo inquit iudicio Theutonici mirabiles Mathematici oēsqꝫ gentes in Architectura ſuperant. hoc homo Italus de germanis teſtat̉: nec falſa loquutus eſt: qd̓ ut cætera edificia(quę paſ ſim in germania magnificentiſſime extructa ſunt) obmittam Argentinenſe templū& turris in eo edificata abunde demon ſtrāt. Hac una ſtructura nihil ī uniuerſo orbe cōtenderim eſſe p̄cioſius: nihil excellentius. Quis ſatis mirari ſatis laudare po Altitudo arteſt Argentinen turrim q̄ celatura ſtatuis: ſimulachris: variaꝝ qꝫ rerū effigie oīa europe edificia facile excellit. cuius altitudo genti. turris excedit numeꝝ. ccccc.&. xv. cubitoꝝ. Miraculum eſt tātam molem in tam altū attolli potuiſſe. ꝗd ſi iſti a laudatis auctori bus laudati artifices reuiuiſcerent. Scopa Phidias Cteſiphon Archimedes ꝓfecto in architecturæ diſciplina ſe victos eſſe a noſtris vel palam faterent̉. atqꝫ hoc opus Dyanæ Epheſiæ. tēplo& Pyramidibus egiptiacis atqꝫ his om̄ibus quæ inter ſeptem ſpectacula numerant̉ longe anteferrent. Ca. LXVIII ¶ De Pictura& Plaſtice. Noſtrates quoqꝫ pictores eſſe omniū preſtantiſſimos vel ipſa experientia(q̄ rerū magiſtra eſt) aptiſſime docet. Icones Iſ rahelis Alemani ꝑ uniuerſam Europā deſiderant̉ habenturqꝫ a pictoribus in ſummo p̄cio. Quid de Martino Schon Colū

Fo. XL. barienſi dicā/ qui in hac arte fuit tam eximius ut eius depicta tabula in Italiā in Hiſpanias: in Galliā: in Britanniā& alia mūdi loca abductæ ſint. Extāt columbarie in tēplo diui Martini & ſancti Frāciſci ymagīes huius manu depicta: ad quas effin gendas exprimendaſqꝫ pictores ipſi certatim confluunt:& ſi bonis artificibus& pictoribus fides adhibēda eſt. nihil elegātius: nihil amabilius: a quoqͣꝫ depingi reddiqꝫ poterit. Eius diſcipulus Albertꝰ turer& ipſe alemanus hac tēpeſtate excellen tiſſimus eſt& Nurenberge imagīes abſolutiſſimas depingit: q̄ amercatoribus in Italiā tranſportant̉:& illic a ꝓbatiſſimis pictoribus nō minus ꝓbant̉ qͣꝫ paraſij aut Apellis tabulæ. Ioan nes Hirtꝫ Argentinen. non eſt obmittendus: qui dum in humanis eſſet: apud pictores omnes in magna fuit veneratione cuius in pictura peritiam clariſſime ac ſpecioſiſſime imagines tum alibi tum Argentinæ in natali ſolo depicta teſtantur. In Plaſtice(hoc eſt figulina arte quę ex terra ſimilitudines itidem fingit: germani preſtantes ſunt: qd̓ ipſa figulina vaſa& plurima vaſoꝝ fictilium genera q̄ modo humanæ vitæ uſui ſunt indicant& demonſtrant. Hic ſunt quos vel Corebus Atheni enſis figuline artis inuentor admirari poſſit& laudare. ¶ De fortitudine germanoꝝ. Ca. LXIX Multi græci& latini autores fortitudinē germanoꝝ extule runt. Breuitatis tn̄ cauſa multis obmiſſis Philippi Beroaldi p̄ceptoris tui ex quadam oratione verba ſubnotabo. Germani inquit quos& vulgus& hiſtorici luculenti alemanos appellant in vniuerſum animoſi: liberales: ingenioſi ſcriptores Priſci germanos extollunt. ꝙ a paruulis duriciei& labore ſtuden tes in venationibus/ atqꝫ in ſtudijs rei militaris conſiſterent/ quibus arma tractare ludus fuerit. feras excipere voluptas qͣꝫ acres forent bellatores ⁊ libertatis retinentiſſimi: ſæpe Roma ni experti ſunt:& quidē infeliciter: quoꝝ exercitus quinqꝫ cō ſulares ſub totidem ducibus per interualla tempora fuſi profligatiqꝫ. Nec impune Caius Marius cū pugnaciſſima gente conflixit. Diuus qͦqꝫ lulius magis arma germanis oſtentauit qͣꝫ intulerit. Auguſtus cæſar virtutē germanicā duabꝰ cladibꝰ exꝑtus loliana ſcilicet& variana. Sed varrianā adeo exitiabilē Pij

ſenſit tribus legionibus cū duce cæſis adeoqꝫ conſternatus ē: ut barba capilloqꝫ ꝓmiſſo caput interdū foribus illideret. Vo ciferās Quintili Varre legiones redde. Quid multa? Germani ob unicā fortitudinē ac vim bellicā Herculem Martēqꝫ per inde ac virtutis preſides īprimis coluerūt. Nihil neqꝫ publicæ rei neqꝫ priuata niſi armati agentes prediti ꝓceris corporibus & ſtatura prorſus militari. Nec apd̓ nos germanos ſoli viri pugnaces& egregij ſunt bellatores ipſe fœmine cū res poſtulat ad arma paratæ ſunt ſtudia bellica tractantes. Proditū eſt memoriæ fœminas qͦqꝫ germanas ſumptis aliquādo ꝓ patria armis ex integro viroꝝ pugnas inſtauraſſe/& ſicut Cornelius Tacitus auctor ē nullam aliā dotē afferre conſi iſſe in Maritoꝝ domos qͣꝫ frenatū equū& ſcutum& frameam. ¶ De nobilitate Germanoꝝ. Ca. LXX loannes Theutonicus ille egregius decretoꝝ īterpres in qua dam gloſſa diſ. xxxiiij. Germania inquit a germine dicit̉. eſt em̄ veꝝ germen nobilitatis. atqui hūc Theutonē dices& ſue genti blanditū. Alterius igit̉ nationis hominem afferā germa noꝝ alioquin hoſtem& detractorē Anthoniū Campanū qui de germanis loquēs fic ad verbū ait. Illi domi concordes foris ſtrenui& acquiſiere imperiū:& tantā illuſtrium viroꝝ multi tudinē pepererūt: vt ꝑ reliquū orbem veluti Colonijs nobilitatis uſqꝫ quaqꝫ deductis familias nobiliſſimas& regias ꝓpagauerint. nec ulla ſit familia in Gallijs: ne regia quidē. nulla in Hiſpania/ aut in Italia paulo illuſtrior: q̄ ſi antiquitatē repetat ſuā nō ſtatim ē germania eſſe ſe predicet& veluti e ſeminario quodā vere nobilitatis e vobis veniſſe gloriet̉. Nam quis obſecro familiā Galloꝝ regū tam celebrē: tam laudatā protulit. Germania Pipino germano auctore. Quis Hiſpaniæ domū tam inſignē: quæ nunc regnū obtinet& ꝓpe ad Lybiam uſqꝫ protendit̉: Germania Richardo Vſigotho germano auctore Quis tot nobiliſſimas familias ꝑ uniuerſam Italiam: tanqͣꝫ ex cuſſo gremio nobilitatis fudit: ſparſit: ſemīauit: Germania hē rico germano auctore qui Ordelaphos: Varanos. Malateſtas Manfredos: Gallaſſos: Feretranos: Vicecomites: Gonzagas aliaſqꝫ īnumerabiles& inſtituit nobiles& locupletauit: ut ve re dici poſſit: fontē nobilitatis viuiū& perennē fuiſſe Germa

Fo. XLI. niam: aut mare potius: ꝙ oēs ꝓuincias Europe ſuo ſplendore velut æſtu quodā nobilitatis inundauit. Dū in galliam. in Hiſpaniā: in Italiā nationeſqꝫ alias ꝓpagauit imperiū. Non er go a romanis germania traxit/ ſed romanis potius Germania nobilitatē īmiſit: quā maiores noſtri virtute gloria rebꝰ geſtiſ magnifice pepererūt. Si em̄ a virtute nobilitas naſcit̉ germani ꝓfecto romanis virtute minīe inferiores extiterūt. utpote qui fidē: integritatē: iuſticiā: liberalitatē: veritatē ſemꝑ coluerunt. Si a magnificentia rebuſqꝫ geſtis nobilitatē adipiſcunt̉ hoīes: q̄ natio magnificētior: minuſqꝫ inuicta germanis? Qd̓ ſi ex antiquitate& longo euo nobilem quēpiam iudicabimus fue re germani longe vetuſtiores romanis. Roma em̄ chriſtū anteceſſit annis ſeptingentis& quinquaginta duobus. At nobi liſſimā urbem Treuerim/ q̄ Ammiano Marcellino autore in germania ſita eſt: conſtat duobus annoꝝ milibus chriſti ortū excedere diuturnitate. Id ꝙ nec ipſi Romani inficiantur. ¶ De liberalitate Germanoꝝ Ca. LXXXI Germanos comes faciles:& pecuniæ liberales eſſe: nemo unqͣꝫ negauerit: quū nō ſolum inter ſeſe ſed etiā ī aduenas& peregrinos hoſpitalitatē:(decoꝝ liberalitatis genus) obſeruāt quoꝝ domus hoſpitibus nō modo facile patent: ſed etiā ipſi errātibus comiter& ſine faſtidio vias demonſtrāt: tn̄. in qͦ virtutē ſuā cæteris īpendere nittunt̉:& in qͦ laudē mereri debent in eo ignominioſam vitij labem ſibi cōparāt: gulæ em̄& ebri etatis arguunt̉ ab his ꝗ ſuā auaritiam& odioſam tenacitatē ſi mulatu moderatiōe fictaqꝫ frugalitate norūt obumbrare. Ger manoꝝ hūanitate diuus Athanaſius quū in toto orbe tutꝰ nō eſſet furorē īperatoris ab atrio ſeducti euaſit: ac duobꝰ fere luſtris hoſpitio clā exceptus: apd̓ germanos fidei ſymbolū cete raqꝫ cōſcripſit. Germanoꝝ humanitatē liberalitatē& ī hoſpi tes munificentiā Cor. Tacitus ꝓbat. Conuictibus inquiēs& hoſpitijs nō alia gens effuſius indulget. Quēcunqꝫ mortaliū arcere tecto nefas habet̉. Quid mirū: nos hodie hoſpitalitatē diligere poſteaqͣꝫ xp̄s& diuiniſſimus Paulus eam tātopere cō mendarint. quū maiores olim nr̄i nondū xp̄ianæ religiōis cō ſcij naturalis ſolū ratiōis ductu: ī aduenas benefici fuerūt: et ꝑ liberales. Viderint qui nobis ebrietatē aſcribūt ſi nō virtutem P iij

noſtrā in vicium calumniatores vertant. ¶ De fertilitate Heluetiæ ſiue Alſatiæ. Ca. LXXII Vt multas germaniæ regiōes obmittamus Alſatiæ ſiue helue tiæ fertilitate ꝓſeqͣmur ea tametſi germaniæ portiūcula eſt/ tn̄ aeris tēperie: ſoli fertilitate: aqͣꝝ copia: nemoꝝ ſalubritate cere ris ac bachi abūdantia: ac oīm reꝝ ubertate ē affluentiſſima: q̄ merito cella penuaria& germaniæ nutrix noīari pōt. Aegyp tus Sicilia Italia Hiſpania: ſicut receptiſſimi auctores ꝓdider̄t: ſunt ꝗdē regiōes uberrime fertiliſſimæqꝫ frumēta: tn̄ et vina q̄ illic colligunt̉ craſſa ſunt& pinguia& ſciti ſaporis/ minīe tn̄ duratura. q̄ tamē apud nos ad. lx. uſqꝫ annū incorrupta: illeſa ſincera: pura:& ad mortaliū uſum accomodatiſſima ꝑmanēt Huc adde ꝙ Heluetij ſiue Alſatici diuina ingenia ſortiunt̉ ex aeris lociqꝫ tēperie. Multos protulit patria nr̄a claros doctrina & eruditiōe viros. Extantqꝫ hodie etiā in quocūqꝫ diſciplinæ genere peritiſſimi. Si theologū deſideras ad manū eſt keyſers bergius. ſi iureconſultū: Bernardus wuriſer cōdiſcipulus tu us in prōptu eſt: qui tecū una Bononię diuini& hūani iuris ꝓ feſſoribus operā dedit:& in legali doctrina ita acutus ita diſer tus euaſit: ut merito dici poſſit nr̄i tēporis Papinianus. Is quā qͣꝫ ætate iuuenis tn̄ eruditiōe veteranus eſt ꝙ& illius reſponſa & cōſilia lucidiſſime teſtant̉. Sed heu ſuccurrit nūc Amādus Vuolphius tuus germanus frater iurecon. egregius qui ſupe riori æſtate morbo intercutis aquæ perijt: cui ſi vitā ꝓrogaſſet deus: exornaſſet ſaculū noſtrū. Sunt in medicina: ſunt in ma thematica: oratoria: Poetica: qui nec ſpernendi ſunt nec abijci endi. Loquarde Thoma nr̄o aucupario ob breuitatē reliquis obmiſſis qui neſcio ꝗd magni ac alti de ſe pollicet̉/ qui ſi ætate ꝓceſſerit ꝓculdubio nō tā Alſatiam qͣꝫ germaniā poematis ¶ Concluſio ꝑ Epilogū. ſuis illuſtrabit. Deniqꝫ ut calcem ꝓperemus exploratū eſſe nō dubitamus in toto orbe germaniā ceteris preſtare natiōibus: viroꝝ multi tudine: fœminaꝝ pudicitia: ducū: principū excellentia: eorū qꝫ ſincera ac pura nobilitate: militū fortitudine:& ꝓceritate at qꝫ cōmuni libertate fide: ītegritate: liberalitate: cōſtantia artiū qꝫ p̄cipuo ingenio epiſcopatuū magnificentia: urbiū& ciuita tū numeroſitate: magnitudine ac ſtudioſiſſima tēploꝝ inſtau

ratione. Romanæ ſedis obedientia decimaꝝ oblationū& cle moſinaꝝ largitiōe: honeſto veſtiū vſu: tū ſitu ſalubritateqꝫ ce li iucūdiſſima: Preterea ipſa germania: benigniſſimo ventoꝝ afflatu: latiſſimoꝝ fluuioꝝ& Thermaꝝ copia: nemoꝝ& ſal tuū iocunda utilitate crudeliū ferorūqꝫ animaliū carētia& ma gna ſoli fertilitate principatū obtinet. Quicquid eſt qͦ vita nr̄a carere nō pōt: id om̄e deus germaniæ nō inuidit: opes: pabula: lacus: fruges: vineta: varijqꝫ generis vina: vel unica Alſatia: multis exteris abunde p̄ſtat: vellera: lina: veſtes: iuuenci: equi metalla: aurū: argentū: æs: ferrū nō ſolū mōtes ſed& flumina Rhenus: Danubiuſqꝫ ꝓferunt. ut nec pactolo: neqꝫ Tago cedat germania. longe a mari diſtans(ꝙ Plato īprobitatis magiſtrū appellat) iunt demū germani ſacroſancta xp̄i religiōi de ditiſſimi ac obſeruātiſſimi a qua nec vinculis: nec carcere nec ipſa deniqꝫ morte diuelli poſſunt. ſicut neqꝫ a veritate(quā ipſis Perſis ſanctius colunt) recedere vident̉: qd̓ ꝓfecto ſanctiſſi mū& oīm preſtantiſſimū eſt dijudicandum. ¶ Finis. ¶ Mathias Schurer Artium doctor ſtudioſo Lectori. S. P. De Si quid in hoc libro eſt inuerſum/ tranſpoſitū/ immutatum obmiſſum/ vel mirari vel indignari deſine/ quis oīa viderit: homo ſum/ atqꝫ his homo qui binoculus/ nō Argus cuius ca put centū oculis cinctū fuiſſe fabulat̉ antiquitas. Exꝑto crede nihil tā oculariter deſpici pōt: in qͦ om̄e mendū poſſis euadere Huc adde ꝙ exēplar ipſum erat mutilum/ deprauatū/ mendo ſum: excribētis culpa. Coacti qͦqꝫ ſumus ob īminentes nundi nas Franckfurdenſet intra breuiſſimū tēpus id operis formis excudere. Dabimus tn̄ ꝓ virili operā/ ut olim nitidius/ ſpecio ſius in manus hoīm exeat. Tu īterea ſtudioſe lector his cōten tus fœlix eſto. Argētine ex officina litteratoria loannis Pris: quinto idus Martij. Anno. M. CCCCC. V. ¶ Iohannes. Pris in ædibus Thiergarten Argenti næ imprimebat. Mathias Schrer recognouit. Anno. M. D. V. quinto Idus Martij. Conrado Duntzēhemio Dictatore Argentinen.