Colendiſſimo Domino D. Marco Barbo tituli ſancti Marci de vrbe preſbytero Car dinali Bartholomeus Bellatus ordinis minoꝝ: artiū ⁊ ſacre theologie doctor ꝯmenda tiōes dicit. Egenti ſepe: ⁊ memoria repetenti veteꝝ inſtituta Reuerendiſſime pater: ꝑbeati ſiquidē illi priſci philoſophi ⁊ theologi vident̉: ꝗ virētes oī gn̄e doctrine ſanctiſſimos muſaꝝ heliconios colles trāſgreſſi: maximo ſuo ingenio dulciſſima glorie alimenta affectantes ſeſe īmortalitati conſacrarūt. Hi etenim abſoluti a corpoꝝ illecebris: non ſomno: nō pabulo dediti: vt pecora: ſꝫ nudam veritatem inueſtigātes vitam hanc non quēadmoduꝫ peregrinantes tranſiere. Quid enim ingluuie voluptatuꝫ fedius? quid ignominioſius? quid deniqꝫ homini deteſtabilius? Nullū certe acrius belluꝫ nullaqꝫ peſtis potentior ad euertendū: tum ingenij preclariſſima ſtudia ⁊ diuinas dotes: tum ſocietatis eccleſie firmitatem: in qua ob ꝓfundam multoꝝ inſcitiam ⁊ tenebris īuolutam mentem: inſpicimus indies magis: magiſqꝫ errores fere infinitos: ⁊ varias ac inex tricabiles caſuū ambages coaceruatim emergere. Quod ex hominū imbecillitate euenire auſpicatus eruditiſſimꝰ dei antiſtes magiſter Aſteſanus ex aſt opulēta: ac clara pedemōtis vrbe non minus theologus qͣꝫ abſtruſi iuris acutus interpres: cōmuni oīum vtilitati pn̄ti hoc diuino volumine conſuluit: vbi non temere dicam: auditorum ingenia adeo ad vnde cunqꝫ ſalutem comꝑandam excitari: vt in iſto ab omni labe: vicijſqꝫ purget̉ conſcientia: in iſto ſedulus lector habeat: quo oīs iniectus mentibus hominū ſcrupulus: qui animaꝫ aūt ip̄ius ſindereſim ardentiſſima conſciētie face mordebat: tanti oꝑis beneficio elidatur Nihil in iſto eſt: qd̓ ad vnguem non ſit acuratiſſime examinatum: Nihil omiſſum: quod ad bene beateqꝫ viuendum ꝑtineret: tam variū opus: ſicuti potens eſt ip̄a natura peccare omīa cordis ſecreta: omīs animi affectus ventilat: Quo factuꝫ eſt: vt tam preclari ingenij monumentum: tam ꝓficuum eccleſie dei: auctor ſuus olim inſcripſerit famoſiſſimo ac omī virtute ornatiſſimo viro Cardinali tituli ſancti Theodori: ne tot ſuſcepti labores: aut negligentia: aut inuidia ab immortalitate vacaret: neue tante vtilitatis aditus: ⁊ vite fructꝰ poſteris precluderet̉: Non eſt qͦ reuerēdiſſima dominatio tua vlla ex ꝑte mirari debeat: ſi e multorum numero potiſſimum te delegi: cui vt domino prepoſitam huic libro epiſtolam deſtinarem: ſane ex multis intelligebam habere neminem cariorem: ⁊ cui deberem magis. Primo qd̓ virtute tua patrie noſtre digniſſimi patriarchatus officio iure pater patrie oēs ⁊ diligentiſſime meos ingenita humanitate proſecutus: ⁊ dilexiſti ſemper ⁊ fouiſti. Deīde in domuꝫ nr̄am minori adhuc inſpirāte tibi fortuna: collata beneficia: memorē debiti mei faciebant. Preterea qn̄ ad ſummum pontificē Sixtum: inſolitū legationis munus obirē: tu me firmaſti: tu me labenteꝫ erexiſti: tu in retinenda dignitate: in conſequēdis honoribꝰ inuictum ꝓpugnaculum fuiſti: ac in aduerſis aſylum. Poſtremo nec illud tacebo: qͣꝫ huma nus in me: qͣꝫ munificus. fueris: qn̄quidem ex tua liberalitate: tum in alijs: tum maxime in libris ſim nactus omnem cōmoditatem in defendenda: tutandaqꝫ cā mea. Sponte ſiꝗdeꝫ miſiſti ad me in rem oportunos libros: e quibus tm̄ pn̄tis auctoris aſtenſe volumen īemē datum ⁊ corruptuꝫ in curia impreſſoꝝ deprehendi. Dolebam certe tantam libri: vt noſti: vtilitatem deprauatam a noſtris legi. Quippe preclarius nihil habet tota dei eccleſia: in eo continet̉: ⁊ veteris ⁊ noui teſtamēti omīs hiſtoria: non mō quo ad archetipas ſententias veꝝ etiam ad interpretationes: neqꝫ ex Gr̄ano vllū capitulum notatuꝫ eſt: qd̓ is elegan tiſſime propoſito ſuo non inſeruit. Addas etiam oportet libri decretalium in eo materiam omnem copioſe ac ſummo iudicio declarari: paucis duntaxat titulis exceptis: adductis omnibus etiam ſexti ac ſeptimi decretalium fundamentis: que preclariſſimorum atqꝫ ſolē nium interp̄tum lucubrationibꝰ non caruerunt. hoc eſt Hoſti. Goff. Duran. Lau. Barth. Archi. Tanc̄. Mar. Io. an. ac pluriū huiuſcemodi. Preterea ſcīſſimis theologorū: ⁊ ꝗdē doctiſſimoꝝ ſententijs qͣꝫ decoret̉ cuiqꝫ liquet in eius ꝓemio: quare vt caſtigatiſſimū opus dominationi tue: tanqͣꝫ vni parēti ac optimo pͥncipi meo donaretur: non paruos labores ſubiuimus: quippe ſex iam menſes in eo reformando conſumpſimus: multa pͥus excerpta fuligine: in qua diligentia Gometio vlyxbonenſi conreligioſo meo: ⁊ in theologia doctiſſi mo bachalario: ex ſtudioqꝫ pariſienſi p̄cipuo familiari: nec non quibuſdā iuriſperitis con ſanguineis ſum vſus. Nemo quidem ſolus tantam prouintiam ītraſſet: vbi oportuit nō

modo ſententias: verum ⁊ ſingula etiā minima verba notare: vnde ex emendatōe noſtra theologorum ibidem ſententie in numerum verū ꝑducte: ⁊ a nobis iuſte examinate leges in caſibus noſtroruꝫ ſex milia: ⁊ octīgentas annotationes corruptas in priſtinā auctoris ſui ideam reduximus: que omnia acuratiſſime digeſta Iohanni agripenſi: ⁊ eius ſocio Io hanni manthen ex gerethꝫen optimis huius rei fabris de daleo ere imprimēda curauimꝰ omni ⁊ ſtudio cura atqꝫ diligentia: que aliqn̄ legens tua dominatio exiſtimaret omnem meam curam omnem cogitationem dies nocteſqꝫ in te vno verſari: cui quicquid in me ē: ⁊ poſtremo hanc animam: ⁊ iure ⁊ maxime dicaui. Uale preſidium: ⁊ dulce decus meuꝫ. ¶ Quia pleriqꝫ ob doctorum theologoruꝫ non magnam exꝑientiam materias in hͦ opere aductas maximo cum labore hinc inde tanqͣꝫ ꝑ deuia ambulantes q̄ritabāt. Eapropter clariſſimus vir frater Gometius de Ulyxbona ordinis minorum bachalarius ꝯuentus Uenetiarum horum laboribus compatiens: ac pro tanti oꝑis dignitate ſolus ꝓpria cura ⁊ maxima cū diligentia quotationes circa theologoꝝ materias adinuenit: ⁊ in huiuſmōi oꝑis caſtigatōe acuratiſſima eidem iuxta doctorum allegationes adiunxit: quas vt facile quiſqͣꝫ intelligat ſub breuitate deſcriptas hoc ordine annotauit. Nam cū allegat̉ Alexander de ales ꝑ. i. intelligit̉ pͥmus liber ſumme. ꝑ. 2. ſecundus. ꝑ. 3. tertius. ꝑ. 4. quartus. per. t. īmediate ſequēs intelligit̉ tractatꝰ ẜm numeꝝ ſequētē.ſ. i. hͦ eſt pͥmꝰ. 2. ſecūdus. ⁊cͣ. cuꝫ ſeꝗt̉ c. intelligit̉ capitulum in maͣ que allegatur. ar. articulus talis ẜm numerum ſequentē. Si īmediate ſequat̉. q. intelligit̉ queſtiūcula tota ẜm numeꝝ ſequentem. Naꝫ ī eodē articulo quandoqꝫ multas queſtiunculas mouet. ⁊ iſte modus ſeruat̉ in omībus quotationibus qn̄ poſt ar. i. vel. 2. vel. 3. ſequit̉. q. Allegando v̓o ſanctum Thomam cum ſcribit̉ ſic. iª. q. intelligit̉ in pͥma ꝑte queſtiōe tota. ⁊cͣ. ſi vero. iª. 2e. intelligit̉ pͥma ſecunde. 2ª. 2e. intelligit̉ ſecunda ſecunde. ſic v̓o. 3. q. intelligit̉ in tertia ꝑte. ⁊cͣ. In quotationibus vero eoruꝫ que in ſcriptis ſuꝑ ſententias tradunt̉ poſito noīe doctoris: cū ſequit̉. i. d. intelligit̉ pͥmo ſnīarum diſtinctione tota ẜm numerum ſequenteꝫ. ſic. 2. d. ſecundo ſnīarum. ſi vero poſt. d. ſequatur īmediate. p. i. intelligit̉ pͥma ꝑte vel 2ª. ẜm numeꝝ ꝗ ſequit̉. Aliqn̄.n. eadeꝫ diſtinctio diui ditur in plures ꝑtes poſt. d. vel. p. ſi ponat̉. p. ſcribit̉. q. hoc eſt queſtōe tota illius diſtīctiōis vel ꝑtis. ar. articulus. Et hic aduertendum eſt ꝙ licꝫ ſoleat cōiter pͥmo allegari articulus diſtinctōis: ⁊ poſtea queſtio talis: tn̄ ꝯuenientius diſtinctio diuidit̉ in ꝑtes pͦ ſi habeat: vt diuidit Bonauentura ⁊ ꝑtem in queſtiones. ⁊cͣ. vel ẜm alios diſtīctio pͦ diuidit̉ in qōnes queſtio in articulos: articulus in queſtiūculas. Ideo ſic ſignat̉ in quotatiōe poſt. d. q. poſt q. ar. poſt ar. q. ſi articulus plures habeat queſtiunculas. Ceteꝝ in omnibus quotatōnibꝰ hoc obſeruādum eſt ꝙ cum poſt ar. vel. q. ſcribit̉. c. intelligit̉ in reſponſione principali ad articulum vel queſtiunculam. Cum v̓o ſic ponit̉. c. i. intelligit̉ in reponſione ad primum argumentū. c. 2ᵐ. in reſponſione ad ſecundum. cū ſcribit̉. o. notat̉ ꝙ illa maͣ tractat̉ ī toto articulo vel queſtione. Sit deo laus ⁊ gloria.

Proemiuꝫ In noīe dn̄i amen. Incipit ſūma de caſibꝰ per fratrem Aſtexanum de ordine fratruꝫ minoꝝ cōpilata ad honorē dei īmortalis ⁊ diligentem exhortationē dn̄i Iohānis galetani diaconi cardinalis ſcī Theodori. Premittūt̉ in pͥmis lr̄e frīs Aſtexani. in ꝗbus p̄cibus dn̄i cardinalis obtēperari pollicet̉. ſubnectūt̉ lr̄e dn̄i cardinalis in ꝗ bus fratri Aſtexano de tam digno labore ſūpto regratiatur. Euerēdo in xp̄o pr̄i ⁊ dn̄o do mino Iohāni gaietano de vrbe diuina ꝓuidentia digniſſimo ſacroſācte roma ne eccleſie ſancti Theodori diacono cardinali. frater Aſtexanus de aſt de ordine fratꝝ minoꝝ eiꝰ humilis ſeruꝰ reuerentiā ſuiqꝫ recōmendationē in dn̄o debitā ⁊ deuotam. Cū iam elapſo multo tꝑe benigni tati vr̄e placuerit me ad ꝑficiendum colle ctionē quā inchoauerā de caſibꝰ: vr̄is lr̄is exhortari. Ecce venerāde pater ⁊ dn̄e ve ſtrā dignatā exhortationē reuerent̉ ſuſci piens: ⁊ auctoritatis vr̄e ſublimis fauorē adeſſe mihi ꝓſpiciēs: collectionē eandē cū auxilio dei ꝓut ei miniſtrare mihi placuit ⁊ tenuitas mea ſciuit ⁊ potuit conſūmaui. Digne igit̉ vobis eam attribuo ⁊ aſcribo ſimulqꝫ ipſam ꝓuidētie vr̄e cōmitto examinandā corrigendā ⁊ ſupplendā. ⁊ ſi veſtra diſcretio iudicauerit in noticiā alioꝝ publicā deducendā. ꝓmptꝰ ſꝑ ⁊ paratus ero in oībus ad vr̄a bn̄placita ⁊ mandata. Ualeat ſꝑ p̄claritas magnificentie vr̄e ad dei honorē ⁊ eccleſie ſue ſcē edificationem. data Ian̄. Anno dn̄i Milleſimo. ccc xvij. ¶ Incipiūt littere p̄dicti dn̄i cardina lis ad ipſū fratrem. Enerabili ⁊ religioſo viro amico chariſſimo fratri Aſtexano de ciuitate aſtēſi ordinis fratꝝ minoꝝ Iohannes miſeratiōe diuina ſcī Theodo ri diaconuſ cardinalis ſalutē ⁊ ſincere di lectionis affectū. Librū veſtꝝ opus ꝗppe laudabile: quē nobis veſtra ſinceritas deſtinauit: leto vultu gratoqꝫ corde recepimus. cuius cōpoſitio adeo ſuū cōmendat actorē ꝙ aliene laudis cōmendatiōe nō eget. Oſtendit̉ nāqꝫ ſciētie in eius lectiōe ꝓfūditas. ingenij in ſui examinatiōe ſubtilitas. ac verboꝝ in ſui ꝯſideratione maturitas demōſtrat̉. Et quidē nō ſine multa ipſius laude opus extollit̉ cōditoris ꝗ velut bonꝰ hō de bono theſauro ſuo profert bona ad laudē dei ac vtilitatis publice incrementuꝫ. Dignis gͦ in dn̄o laudibꝰ vr̄e laudamꝰ bonitatis multiplicis clarita tem. q̄ ſic luce̓ nitit̉ oībus ꝙ ſingulis ſe ex hibet ꝓfuturā. Quaꝓpter dilectiōi veſtre gratiaꝝ plenas referimꝰ actiōes: toto cor dis affectu: quod ꝓ vobis gratū poſſumꝰ offerentes. valete in dn̄o. Incipit proemiū pn̄tis ſūme de caſibus. Onoꝝ laboꝝ glorioſus eſt fru ctus Sap̄. 3º. Nullus aūt labor eſt illo labore melior ꝗ aīaꝝ ſa luti ꝓficit. Un̄ ⁊ tali labore filiꝰ de in ꝑſona ꝓpria laborauit. ẜm illud Yſa. pͦ caº. Laboraui ſuſtinens. quicꝗd.n. ī aſſū pta humilitate geſſit dixit ⁊ ſuſtinuit. pro ſalutē hūani generis fecit. ẜm illud Lucꝭ. 19º. Uenit filiꝰ hoīs q̄rere ⁊ ſaluū face̓ qd̓ ꝑierat. Huiꝰ gͦ laboris potiſſime glorioſus eſt fructus ꝗa p̄cipue dīne fruitiōis ē meritoriꝰ. Conſiſtit aūt hꝰmodi labor ī facto ſcē vite ⁊ verbo ſane doctrine. ſcd̓m illud Math̓. 5º. Qui autē fecerit ⁊ docuerit hic magnus vocabitur in regno celoꝝ. Ego aūt frater Aſtexanꝰ de ordine minoꝝ minimꝰ fateor ad talē laborē me tam ratiōe vite qͣꝫ rōne ſcīe minꝰ idoneū eē. ſꝫ tn̄ cupiens conſulere penurie mee. ut ſic ſaltem in modico p̄dicti fructus glorioſi poſſem ꝑti ceps fieri. exēplo Ruth pauꝑcule moabi tis ingrediens alioꝝ agros: doctoꝝ.ſ. ma gnoꝝ ſcripta ſtudendo diligent̓: opportuno tꝑe ꝑ plures annos ex ipſis quaſi ſpicas aliqͣ magis vtilia de oī materia qōnū ſacre ſcripture ꝓut deus mihi dedit ⁊ exiguitas mea valuit collecta in vniꝰ ſumme ꝑ octo libros diſtincte breuiando ſeriē ordinaui. Poſtmodū v̓o exhortatiōe vene rabilis patris ⁊ dn̄i ſupͣ memorati ⁊ etiā pluriū bonoꝝ fratꝝ admodū incitatuſ: ex ſupradicta collectione illa tm̄ q̄ ꝑtinebant ad ꝯſiliū in foro conſcīe tribuēdū extraxi ⁊ ſiqͣ alia puta de virtutibꝰ ul̓ alijs inſerui illa gratia ꝯtinuande materie uel maiorꝭ. euidentie breuiter annotaui: atqꝫ in hunc modū ſūmam de caſibus deo auxiliāte cō pilaui. ¶ Pius igitur lector ſiqͣ vtilia. ſiqͣ laudabilia. ſiqͣ ſibi grata in ip̄a reꝑiat. deo largitori bonoꝝ oīuꝫ ⁊ venerabilibꝰ ante ceſſoribus noſtris doctoribꝰ ex quibꝰ accepi. ⁊ p̄cipue dn̄o p̄noīato correctori eiꝰ attribuat. ⁊ grās vberiores fidelit̓ agat. a 2

Proemiuꝫ ꝓ me v̓o qui ⁊ ſi nihil aūt paꝝ de meo ibi poſui. laborē tn̄ incredibilem aliorū dicta colligendo ⁊ ordinando pertuli: apud deū intercedat: ut meo ſudori viciſſitudinem ī celeſti patria miſericordit̓ reddat. ¶ Sciendū aūt ꝙ doctores venerabiles ex quoꝝ ſcriptis collectionē p̄dictaꝫ ſūpſi in ſacra ſcriptura de ordine meo fuerunt multi. p̄cipue tn̄ iſti.ſ. Frater Alexander de anglia: qui qn̄ fuit ordinē ingreſſus erat magiſter legēs actu ſacram ſcripturam pariſius ſuper omnes temporis ſui famoſus. Frater Bonauentura etiā famoſiſſimus tꝑe ſuo qui fuit multo tēpore miniſter generalis ⁊ poſtea cardinalis. Frater Guill̓s anglicus de mara. Frater Gualterꝰ ꝗ fuit ep̄s pictauenſis. Frater Richardus de media villa. Frat̉ Iohanes ſcotus famoſiſſimꝰ ⁊ ſubtiliſſimus. Frater Alexander de alexandria ꝗ fuit etiam miniſter generalis quē ut diſcernat̉ a pͥmo Alexandro ꝯgnomino lombardū ⁊ illū primū ꝯgnomino anglicū. De alio aūt ordine fuerūt duo. ſcꝫ de ordine predicatorum. Frater Thomas de aquino etiā famoſiſſimus. Et frat̓ Petrꝰ de tarentaſio ꝗ fuit ēt papa Aliqua etiam accepi de quolibetis magiſtri Henrici de gandauo. Doctores v̓o iuriſcanonici ex ꝗbꝰ pl̓ima ſūpſi fuerūt iſti. ſcꝫ. Bernardus compilator apparatus ordi narij decretalium. Innocentius papa quartus qui fecit apparatum decretalium. Hoſtienſis. Goffredus quoꝝ vterqꝫ fecit ſūmam ⁊ apparatum. Guilhelmus durandi qui fecit ſpeculum iudiciale ⁊ reportoriū. Garſias qui fecit apparatū ſuꝑ. 6. decre. Gregꝭ. x. Iohānes andree qui fecit apparatum ſuꝑ 6. decre. Bartholomeus brixienſis qui fecit appa ratum ſuper decre. Raymūdus. Et rodonenſis qui fecit apratum ſuꝑ ſūmā raymūdi. Attendendū aūt ꝙ qn̄ hic allegat̉ Hoſtienſis. uel Goffredus ſimpliciter non nominando ſūmā uel apparatū eius: debet intelligi ꝙ illud ad quod allegatur in eiuſ ſūma ponitur. ¶ Item qn̄ allegat̉ Hoſti. uel Goff. uel Ray. ⁊ nō ſignatur ſūme lo cus in quo ponitur illud ad quod allegat̉ intelligi debet ꝙ ponit illud in eodem ti. ſū me ſue: in quo titulo ponitur in hac ſūma ¶ Sciendū etiaꝫ ꝙ in allegando gloſas Bern̄. ſepe appoſui aliquā litterā alphabe ti ut ſignificetur ꝑ eam ꝙ illa gloſa obtinet illū numerū inter gloſas eiuſdē capl̓i. quotū numeꝝ obtinet illa littera inter litteras alphabeti. ¶ Nonnulla etiā accepi de ſūma Azonis. ⁊ de ſumma Rolandina notarie ⁊ apparatu eius. ⁊ de inſtituta ⁊ apparatu eius. ⁊ de tabula iuris frīs Iohannis ſaxonis de ordine minoꝝ. ¶ Notandū inſuper ad maiorem euidentia ꝙ hͨ collectio ſiue ſūma de caſibus diſtincta eſt in octo libros partiales non multū ſe inuicem in magnitudine excedentes: ut illud quod lector queſierit īuenire faciliꝰ poſſit. In quoꝝ pͦ agit̉ de diuinis p̄ceptis. In 2º de virtutibꝰ ⁊ vitijs. In 3º. de ꝯtractibꝰ ⁊ volūtatibꝰ vltimis. In 4º. de ſacramentis in cōi. ⁊ in ſpāli de baptiſmo ꝯfirmatiōe ⁊ euchariſtia. In 5º. de pnīa ⁊ vnctiōe extrema. In 6º. de ordinis ſacramēto. In 7º de cenſura eccleſiaſtica noīe cuiꝰ in telligitur ſententia excoīcationis interdicti ⁊ ſuſpenſionis ⁊ de depoſitione. In octauo de matrimonio. Et ſubiūgitur ad euidentiam totiꝰ operis de ſignificatiōibus verboꝝ iuris: vbi etiā tradit̉ modus allegādi iura canonica. ⁊ ciuilia in vocabulo iuris corpus. Deinde ſubditur ordinatio tituloꝝ decretaliū. ⁊ libroꝝ legaliū ẜm ordinem alphabeti. ſigna tur etiam ibidem ſimul qui ſūt ti. decre. de quoꝝ materijs agitur in hac ſūma. Quilibet aūt libroꝝ hoꝝ diuiditur ī plures ti. ⁊ quilibet ti. ut in pluribus diuidit̉ in plu res articulos. articulus v̓o aliqn̄ continet plures queſtiones ⁊ plura notabilia. Illa n. que tradūtur ibi ponūtur aliqn̄ ꝑ modū queſtiōis. aliqn̄ per modum notabilis. Et quidem qn̄ queſtio ibi ꝓponitur aliqͣ qͣſi ſꝑ ſtatim īmediate reſponſio ſequitur. ⁊ de inde qn̄qꝫ aliqua contra reſponſionē apparens dubitatio breuiter remouet̉. Proconfirmatione v̓o reſponſionis ſꝑ auctori tas aliqua uel ratio uel ius aliquod addu citur. ſed multiplicatio auctoritatū uel iuriū uel rationū gratia breuitatis deuitat̉. niſi forſan interdum materie difficultas vel ambiguitas hoc requirat. ſicut hͦ oīa infra clarius patere poſſūt ſagaci lectori.

Ti. Li..I..I. ¶ Ad hoc moneo ut in pͥncipio ti. ſꝑ prima littera fiat magna de minio ⁊ azuro. ⁊ ī pͥncipio cuiuſlibet articuli niſi forte pͥmi. fiat paragraphus ī ſignis ſiue duplex ſeu cū aliquibus floribus ut īitiū articuli faci lius diſcernatur. queſtiones v̓o pͥncipales ⁊ notablia pͥncipalia a capite linee inchoentur. ⁊ in eaꝝ īitio fiat paragraphꝰ ſim plex. ita ꝙ ſit vltra lineam ꝓtenſus ī me dio per longitudinem colūne. Et ſi oporteat aliū fieri paragraphū in pͥncipio linee. infra p̄dictam lineam fiat. ⁊ fiat paraggraphus ſꝑ vbi eſt ſignatus in exemplari. ¶ Iſti ſūt tituli primi libri huiꝰ ſūme ꝗ ē de dīnis p̄ceptis.ſ. De lege diuina..i. De preceptis in cōi..ij. De p̄ceptis decalogi in cōi..iij. De expoſitione pͥmi precepti..iiij. De latria quid eſt ⁊ quomodo differt a iheuſebia ⁊ dulia..v. De actibus latrie..vi. De ſuperſtitione in cōi..vij. De ſuꝑſtitiōe cultꝰ indebiti veri dei. viij. De idolatria..ix. De dīnatiōe ⁊ eiꝰ ſpēbꝰ ī cōi..x. De cognitōe demonū reſpcū futuroꝝ. xi. De imp̄ſſione aſtroꝝ circa quam quidā mathematici errant..xij. De diuinatione ꝑ ſomnia..xiij. De ſortilegijs..xiiij. De multiplicibus obſeruantijs ſuperſtitioſis..xv. De tēptatione qͣ deꝰ tēptat̉..xvi. De ſecūdo precepto..xvij. De iuramento..xviij. De periurio..xix. De voto..xx. De adiuratione..xxi. De tertio p̄cepto quod eſt de obſeruantia ſabbati..xxij. De ferijs..xxiij. De quarto precepto quod eſt de parentibus honorandis..xxiiij. De ꝗnto p̄cepto.ſ. non occides..xxv. De īiurijs corporalibus alijs ab homicidio..xxvi. De duello..xxvij. De torneamentis..xxviij. De bello..xxix. De trengis..xxx. De ſexto p̄cepto.ſ. nō mechaberis. xxxi. De ſeptimo p̄cepto.ſ. non furtum facies vbi pͥmo de rapina..xxxij. De furto ꝓprie ſumpto..xxxiij. De ſacrilegio ꝓut eſt ſpēs furti. xxxiiij. De furto interp̄tatiuo..xxxv. De octauo precepto vbi primo de mēdacio. xxxvi. De falſo teſtimonio ⁊ teſtibus..xxxvij. De iudicibus ⁊ eoꝝ officialibus. xxxviij De aduocatis. xxxix. De accuſatoribus..xl. De accuſatis..xli. De falſarijs..xlij. De duobus vltimis p̄ceptis ꝗbus ꝓhibe tur ꝯcupīa alienaꝝ vxoꝝ ⁊ reꝝ..xliij. De preceptis euangelicis regulantibꝰ cir ca operanda ⁊ vitanda..xliiij. De preceptis euangelicis regulantibꝰ intentionem. xlv. De lege humana ſcripta. ſcꝫ de ꝯſtitutionibus..xlvi. De lege humana non ſcripta. ſcꝫ de conſuetudine. xlvij. Incipit liber primus page diuina. Titulus primus. Icturi ergo ī hoc pͥmo libro de decem preceptis moralibus: de diuina lege ī qua ipſa continent̉ bre uiter aliqua p̄mittemus. Et pͦ de eius neceſſitate. 2º de eius diſtinctione. 3º de veteris legis obligatione. Circa primum ſciendum ꝙ ad directionem humane vite neceſſariū fuit habere legeꝫ diuinā ꝓpter tria. pͦ ꝓpter excellentiā finis hominis. Nam per legem dirigitur homo ad actus ꝓprios in ordine ad finem vltimū. ⁊ ſi hō ordinaretur tm̄ ad finem qui non excede ret ꝓportionem naturalis facultatis hoīs non oporteret ꝙ haberet aliquod directiuū ex parte rationis ſupra legem naturalem ⁊ legem humanam que ab ea deriua tur. ſed quia homo ordinatur ad finē bea titudinis eterne que excedit ꝓportionem naturalis facultatis humane. iō neceſſe fuit ut dirigeretur etiam ad ſuū fineꝫ lege a 3

Ti. Li..I. diuinitus data. ¶ 2º ꝓpter incertitudinem humani iudicij. p̄cipue de rebus contingētibus particularibꝰ. ꝓpter quā contigit de actibus humanis eſſe diuerſa iudicia diuerſoꝝ. ex quibus etiā diuerſe ⁊ cōtrarie leges ꝓcedūt. ⁊ ideo ut homo ſine oī dubitatione poſſit ſcire quid ſit agendū ⁊ quid vitandū. neceſſe fuit ut in actibus ꝓprijs diriget̉ per legem diuinā que errare non poteſt. ¶ ꝓpter inſufficientiā humane legis. quia homo poteſt de his legem facere de quibus poteſt iudicare. iudiciū aūt hominis non pōt eſſe de motibus interioribꝰ qui latent. ſed tm̄ de exterioribus ꝗ patent ⁊ tn̄ ad perfectionē virtutis requiritur ꝙ in vtriſqꝫ actibus homo ſit iuſtus: ⁊ iō lex humana non potuit ſufficienter coercere ⁊ ordinare interiores actus. ſed ncc̄e fuit ꝙ ſuꝑueniret lex dīna. Irca 2ᵐ.ſ. diſtinctionē legis dīne ſciendū ꝙ duplex eſt lex diuina.ſ. vetus ⁊ noua. he aūt non diſtinguntur ab īuicem ſicut oīno ſpecie diuerſa. ſicut diſtinguūtur equus ⁊ bos. ſꝫ ſicut perfectuꝫ ⁊ imperfectū in eadem ſpecie. ut puer ⁊ vir. ⁊ hoc modo diſtīguitur lex vetus a lege noua. Un̄ apl̓s Gal̓. 3º. cōparat ſtatum veteris legis ſtatui puerili exiſtētꝭ ſub pedagogo. ſtatū aūt noue legis ſtatui. fecti viri qui iam non eſt ſub pedagogo. ⁊ ideo oēs differentie que aſſignantur inter nouam legem ⁊ veterē accipiūtur ẜm per fectū ⁊ imperfctuꝫ. Precepta.n. cuiuſlibet legis dantur de actibus vitutū. Ad agen dum aūt opera virtutū aliter inclinantur imperfecti qui nondū habent virtutis ha bitū. aliter illi qui ſūt ꝑfecti per habitꝰ vir tutū. primi. n. ſ. imperfecti inclinant̉ ex ali qua cauſa extrinſeca. puta ex cōminatiōe penaꝝ. uel ex ꝓmiſſione aliquaꝝ extrinſe caꝝ remunerationū. ut honoris. ul̓ diuitia rum. vel alicuiꝰ hiꝰ. ⁊ ideo lex vetus q̄ dabatur imperfectis id eſt nondū gratiā con ſecutꝰ. congrue dicitur lex timoris inqͣꝫtū inducebat ad obſeruantiam p̄ceptoꝝ per cōminationē quarūdam penarū. Dicitur etiā habere quedā ꝓmiſſa tꝑalia. Perfecti aūt inclinantur ꝓpter amoreꝫ virtutis non ꝓpter aliquā penaꝫ uel remuneratio nem. ⁊ ideo lex noua que pͥncipaliter con ſiſtit in ipſa ſpūali gratia cordibus indita dicit̉ lex amoris. ⁊ dicitur habere ꝓmiſ ſa ſpūalia ⁊ eterna que ſūt obiecta v̓tutis p̄cipue charitatis. ⁊ ideo per ſe in ea inclinatur. non quaſi in extranea. ⁊ ideo etiā lex vetus dicitur coercere manū nō aīuꝫ quia qui abſtinet ab aliquo peccato timo re pene non ſimpliciter recedit eius volun tas a peccato ſicut recedit eius volūtas ꝙ abſtinet a pctō amore iuſticie. ⁊ ꝓpt̓ hͦ lex noua que dicit̉ lex amoris dicitur aīum coercere. Sic igitur patet ꝙ ſunt tres differentie legis ⁊ euāgelij pͥncipales. ex qui bus oēs alie oriūtur. ⁊ ad quas oēs alie re ducūtur. Prima eſt ꝙ lex ad obſeruantiā preceptoꝝ inducit per timorē. euangeliuꝫ v̓o per amorem. ⁊ hanc aſſignat Augꝰ cō tra Adamantiū manichei diſcipulū dicēs Breuis differētia legis ⁊ euāgelij timor ⁊ amor. 2ª eſt ꝙ lex ꝓmittit temporalia. euangeliū eterna. vn̄ xp̄s in principio ſue p̄dicationis ſtatim dicit. Penitentiā agite appropinquabit.n. regnū celoꝝ. hanc ponit Augꝰ li. 4º. cōtra Fauſtū. 3ª ē ꝙ lex coercet manū. euangeliū aūt aīuꝫ de quo xp̄s Math̓. 5º. Niſi abūdauerit iuſticia veſtra plus qͣꝫ ſcri. ⁊ pha. nō intra. in reg. ce. Fuerūt tn̄ aliqui in ſtatu legis habentes charitatem ⁊ gratiā ſpūs ſci. qui pͥncipali ter expectabant ꝓmiſſa.ſ. ſpūalia ⁊ et̓na. ⁊ ẜm hoc pertinebāt ad euangeliū ſiue nō uū teſtamentū. Similiter ⁊ in nouo teſtamento ſūt aliqui carnales nondū ꝑtingen tes ad perfectionē noue legis ꝓpter quod oportuit etiā in nouo teſtamēto induci ad virtutis opera per timorē penarū ⁊ ꝑ aliqͣ tꝑalia ꝓmiſſa. Lex aūt vetus ⁊ ſi p̄cepta charitatis daret. Leuitꝭ. 19º. Dilige ꝓximum ⁊ Deut. 6º. Diliges dn̄m deū tuū. non tn̄ per eam ſpūs ſcūs dabat̉ per quē charitas noſtris cordibus infūditur. ut di citur ad Ro. 5º. Irca 3ᵐ ſciendū ꝙ lex vetus cō tinebat p̄cepta legis nature ⁊ q̄ dam p̄cepta ꝓpria qͣꝫtū ad prima des tenebant̉ ad obſeruantiā veteris legi. non quia erant in veteri lege. ſed ꝗa erāt de lege nature. ſed qͣꝫtum ad 2ª tenebatur ad obſeruantiā legis veteris ſolus popul̓ iudeoꝝ. Cuiꝰ ratio eſt. ꝗa lex vetus data eſt populo iudeoꝝ. ut quandā p̄rogatiuā ſcītatis obtineret ꝓpter reuerentiaꝫ xp̄i ꝙ ex illo populo naſciturus erat. Admittebantur tn̄ ad obſeruantiaꝫ legis gentiles de qͦ habet̉ Exo. 12º. quia perfectius ⁊ ſecu rius ſalutem conſequebantur ſub illis qͣꝫ ſub ſola lege naturali. ſicut ⁊ nūc layci trā ſeūt ad clericatū. ⁊ ſeculares ad religionē

Ti..I..II. licꝫ tn̄ ſine hoc ſaluari poſſent. ¶ De p̄ceptis in cōi. ti. 2º. Iſo breuiter de lege dīna vidē duꝫ eſt de p̄ceptis. ⁊ pͥmo in cōi 2º in ſpeciali de p̄ceptis decalogi. Circa pͥmū pͦ videndū ꝗd eſt p̄ceptū. 2º de diuiſionibꝰ p̄cepti. Circa pͥ mū notandū ꝙ p̄ceptū eſt iuſſio vel imperiū faciendi aliꝗd vel non faciēdi. Facien di aūt dicit̉ quod ē debitū fieri. vt honorare patrē. Non faciēdi aūt quod eſt debitū non fieri. ut mechari. Iuſſio aūt vel im periū eſt ſuperioris. ſicut obedire minoris. vn̄ ſic poteſt deſcribi. Iuſſio ē volūtatis ſu perioris exp̄ſſio de faciēdo vel non facien do ei ꝗ inferior ē. Circa 2ᵐ notandum ꝙ p̄ceptū aliud ē affirmatiuū. quod eſt de faciēdo. vt honorare patre. aliud ē negatiuū quod ē de non faciēdo. vt nō occides Et dat̉ iſta diuiſio ẜm rationē cauſe for malis p̄cipiēdi. Differūt aūt in effectu p̄ce ptū affirmatiuū qd̓ reſtricto noīe ſolet di ci p̄ceptū. ⁊ p̄ceptū negatiuū qd̓ prohibitio dicit̉. ꝗa affirmatiuū obligat ſꝑ id eſt ī oī tēpore. ſed non ad ſꝑ id eſt non ad oē te pus. Negatiuū aūt obligat ſꝑ ⁊ ad ſꝑ. ⁊ hͦ intellige de p̄ceptis decalogi ⁊ iuris naturalis. v̓bi gratia. honorare patrē p̄ceptū ē affirmatiuū qd̓ obligat me ſꝑ. ꝗa ſꝑ teneor ad honorandū patreꝫ. ſꝫ non ad ſꝑ ho norandū. non.n. ē poſſibile nec expediens vt ſꝑ honorē eū. ſꝫ cū opportunitas occurrit ⁊ tēpus reqͥrit. Negatiuū aūt p̄ceptum obligat ſꝑ ⁊ ad ſꝑ. ſicut non mechaberis. ꝗa ſꝑ teneor ⁊ quocūqꝫ tꝑe non mechari. Item p̄ceptoꝝ aliud ē nature. aliud diſcipline. aliud legis ſcripte. p̄ceptū aūt nature aūt ē datū aūt īnatū. ſi datū. aut ē datū ꝓpter naturā ꝯſeruandā ẜm actū nutriti ue. vt Gen̄. 2º. De omni ligno paradiſi cō mede. aut ꝓpter naturā multiplicandam ẜm actū generatiue. vt creſcite ⁊ multiplicamini. Gen̄. pͦ et. 9º. Si īnatū. iuxta illud Ro. 2º. Si gētes naturalit̓ ea q̄ legis ſūt faciūt. eiuſmodi lege non habētes ipſi ſibi ſūt lex ꝗ oſtēdūt opus legis ſcriptū in cor dibus ſuis. hͨ ſcriptura īnata ē cuilibet. p̄ce ptū gͦ hoc inſitū ē ꝯſciētie cuiuſlibꝫ ẜm dictamē rationis de faciēdo vel non faciēdo Hoc v̓o recipit diuiſionē. nam aliud ē ordinatiuū in deū. ſicut dilige̓ creatorē ſuper omnia. ⁊ obedire ei in omnibus ⁊ ſuꝑ oīa quod ē inſitū cuiuſlibet conſcīe. Aliud eſt manifeſtatiuuꝫ ordinis in ꝓximū. ⁊ hoc duplicit̓.ſ. ẜm viam īnocētie. vt illud Thobie. 4º. Quod ab alio oderis tibi fieri ⁊cͣ. ⁊ ẜm viam beneficētie. vt illud Math̓. 7º. Quecūqꝫ vultis ut faciant vobis homīes ⁊ vos facite illis. Hec igitur ē diuiſio p̄cepti nature ſiue legis naturalis. Preceptū ī v̓o diſcipline gnaͣliter ē p̄ceptū datū ad ꝓ bationē. vt hō ſciat ſe deo debere obedien tiam non tm̄ in expediētibus vel honeſtis ſꝫ etiā in indifferētibꝰ. Et hoc etiaꝫ recipit diuiſioneꝫ. Nam aliqd̓ p̄ceptū diſcipline datū ē ad ꝓbationē obediētie. vt illud p̄ceptū negatiuū datū Ade Gen̄. 2º. De ligno ſcīe boni ⁊ mali ne cōmedas. quoddam ad ꝓbationem fidei. vt illud datum Abrahe Gen̄. 22º. Tolle filiuꝫ tuū Yſaac ⁊cͣ. ⁊ eſt p̄ceptū affirmatinū. Preceptorū aūt legis ſcripte quedā ſūt moralia. vt q̄ ī decalogo. quedā iudicialia. vt q̄ in deciſio ne cauſaꝝ ſūt inſtituta. de quibuſ Exo. 21. Hec ſūt iudicia que ꝓpones eis. q̄dam ce rimonialia. vt q̄ fuerūt inſtituta in figurā futuroꝝ. ſicut ea q̄ d̓ cōpoſitionē taberna culi ⁊ de ſacrificijs ⁊ hiꝰ. Ad legē. n. dei ꝑ tinet ut hoīes ad īuicē ⁊ ad deū ordinētur vtrūqꝫ aūt hoꝝ in cōi pertinet ad dictamē legis nature. ⁊ ad hͦ referūtur p̄cepta mo ralia. ſꝫ oportꝫ ꝙ vtrūqꝫ determinet̉ per le gē diuina vel humanā. Preceptū aūt cōe de cultu diuino det̓minat̉ per p̄cepta cerimonialia. cultus.n. dei vocatur cerimonia qͣſi munia.i. dea cereris que dicebat̉ dea frugū vt ꝗdam dicūt. eo ꝙ pͥmo ex frugibus oblationes deo offerebantur. ſiue ut maximus Ualeriꝰ refert nomē cerimonie ē introductū ad ſignificandū cultū dīnuꝫ apud latinos a qͦdā oppido iuxta Romā quod cerere vocat̉. eo ꝙ Roma capta a gallicis illuc ſacra romanoꝝ ablata ſūt. ⁊ reuerētiſſime habita. Sic igitur illa p̄ce pta q̄ ꝑtinēt ſpālit̉ in lege ad dei cultū dicūtur ceremonialia. Oē v̓o p̄ceptū de iuſticia inter hoīes ſeruanda det̓minat̉ per p̄cepta iudicialia. Scd̓m hͦ igit̉ oportet po nere tria gn̄a p̄ceptoꝝ veteris legis.ſ. mo ralia q̄ ſūt de dictamine legis nature. cerimonialia q̄ ſūt det̓minatiōes cultus dini. Et iudicialia q̄ ſūt det̓minationes iuſticie int̓ hoīes obẜuande. vn̄ cū apl̓s Ro. 7º. dixiſſet ꝙ lex ē ſcā. ſubiūxit ꝙ mandatū eſt iuſtū.ſ. qͣꝫtū ad iudicialia. ⁊ ſcm̄ qͣꝫtū ad cerimonialia. dicit̉.n. ſcm̄ qd̓ ē deo dedicatū

Ti. Li..III. ⁊ bonū quod honeſtuꝫ quantū ad mora lia. Ad hoc nota ꝙ cerimonialia adeo ſūt euacuata ut non tm̄ ſint mortua ſꝫ etiā mortifera obſeruantibus poſt xp̄m. maxime poſtqͣꝫ eſt diuulgatū euangeliū. precepta aūt iudicialia ſūt quidē mortua. quia nō habēt vim obligandi. nō ſūt tn̄ morti fera. quia ſi quis princeps ordinaret ī re gno ſuo ea obſeruari non peccaret niſi for te hoc modo obſeruarentur.ſ. ut ita obſeruari mandarentur tanqͣꝫ habētia vim obligandi ex veteris legis inſtitutione. talis n. intentio obſeruandi eſſet mortifera. Hu ius aūt differentie ratio ſumi poteſt ex p̄dictis. dictū eſt.n. ꝙ p̄cepta cerimonialia ſūt figuralia pͥmo ⁊ per ſe tanqͣꝫ inſtituta pͥncipaliter ad figurandū xp̄i myſteria ut futura. ⁊ ideo obſeruatio eoꝝ p̄iudicat v̓itati fidei ẜm quā confitemur illa myſteria laꝫ eſſe cōpleta. Precepta aūt iudicialia non ſūt inſtituta ad figurandū ſed ad diſ ponendū ſtatū illius populi qui ordinaba tur ad xp̄m. ⁊ ideo mutato ſtatu illiꝰ populi xp̄o veniente obligationē amiſerūt. lex. n. fuit pedagogus ducens ad xp̄m ut dicit̉ ad Gal̓. 3º. Quia gͦ huiuſmodi iudicialia non ordinantur ad figurandū ſed ad aliquid faciendū. ideo obſeruatio eoꝝ abſolute non p̄iudicat veritati fidei. ſed intentio obſeruandi tanqͣꝫ ex obligatiōe legis. bene p̄iudicaret veritati fidei. quia ꝑ hoc haberetur ꝙ ſtatus prioris populi adhuc duraret ⁊ ꝙ xp̄s nondū veniſſet. ¶ De p̄ceptis decalogi in cōi. ti. 3º. Einde conſiderandū eſt de preceptis decalogi ⁊ pͥmo ī cōi. 2º de vnoquoqꝫ illoꝝ in ſpeciali. ¶ Circa pͥmū pͦ de diſtinctione ⁊ ordine p̄ceptoꝝ decalogi. 2º de continētia alioꝝ p̄ceptoꝝ moraliū ī p̄ceptis decalogi3º de modo ipſa tradendi. 4º de debita obſeruatione eoꝝ. 5º de poſſibilitate diſpenſa tionis ipſoꝝ. ¶ Circa pͥmū querūtur plura.ſ. quomodo diſtinguūtur p̄cepta decalogi. ℟º. ẜm modū coīoreꝫ ⁊ ꝓbabilioreꝫ qui habetur ab Auguſtino ſuper Exo. diſtinguūtur hoc modo. ſ. ut pͥmū p̄ceptū ſit Nō habebis deos alienos corā me. ⁊ nō facies tibi ſculptile. nec oēm ſimilitudinē Secūdū. Non aſſumes nomen dei tui in vanū. Tertiū. Memento ut diem ſabbati ſanctifices. ⁊ hec tria dicūtur ad primam tabulā pertinere. Primū aūt p̄ceptū ſecūde tabule eſt. Honora patrē tuū ⁊ matrem tuā. 2ᵐ. Non occides. 3ᵐ. Non mechabe ris. 4ᵐ. Non furtū facies. 5ᵐ. Non loque ris cōtra ꝓximū tuū falſū teſtimoniū. 6ᵐ Non cōcupiſces domū ꝓximi tui. nō ſer uuꝫ. non ancillā. non bouē. non aſinū. nec oīa que illius ſūt. 7ᵐ. Nec deſiderab̓ vxo reꝫ eius. Magiſter tn̄ ſnīaꝝ libꝰ 3º. diſ. 37 ponit illud ſextū. cōgrue.n. poteſt poni ſe xtū uel ſeptimū. quia anteqꝫ dicat̉: nec de ſiderabis voxorē eius. dicitur: non cōcupiſces domū ꝓximi tui. ⁊ poſtqͣꝫ ꝓhibuit cōcupiſcentiā vxoris iteꝝ ſubdit. non ſer uuꝫ. non ancillaꝫ. vn̄ v̓ſus. Sperne deos. fugito ꝑiuria. ſabbata ſerua. Sit tibi pr̄is amor. ſit tibi matris honor. Non ſis occiſor. fur. mechus. teſtis iniquus. Unicuiqꝫ thoꝝ reſqꝫ caueto ſuas. Ratio aūt nume ri ſic poteſt accipi. Lex.n. dīna eſt ad ordinandū homines ad deū ⁊ inter ſe ⁊ quem libet ad ſeipſum. quia tn̄ non ita apparet ratio debiti ī his que facit hō ẜm ſeipſum ideo inter mandata ad que reducit̉ alia ſicut ad magis nota. non fuerūt poſita niſi p̄cepta de ordine hominis ad deuꝫ ⁊ ad ꝓximū explicite. licꝫ etiā contineant ordi nem homīs implicite ad ſeipſū. Sicut igitur p̄cepta legis humani ordinant hoīem ad cōmunitatem humanā ſub aliquo pͥn cipe hoīe. ita p̄cepta legis dīne ordināt ho minē ad cōmunitatē quandā ſiue reꝫ publicaꝫ hoīuꝫ ſub deo. Ad hoc aūt ꝙ aliꝗs in aliqua coītate bene cōmoret̉ requiritur ut bene ſe habeat. ⁊ ad deū qui p̄eſt cō munitati. ⁊ ad alios coītatis conſocios ⁊ participes. Oportet igit̉ ꝙ in dīna lege pͦ ferantur quedā p̄cepta ordinantia ad deū deinde alia p̄cepta ordinantia ad alios ꝓximos ſimul cōuiuentes ſub deo. Principi aūt coītatis debet homo tria. primo fidelitatem.ſ. ut honorē pͥncipatus quantū in ſe eſt ad aliū non tranſferat. 2º reueren tiam.ſ. ut in eū nihil īiurioſū cōmittat. famulatū.ſ. in recōpenſationē beneficiorū ab eo perceptoꝝ. Hoꝝ pͥmū precipit̉ pre cepto pͥmo. 2ᵐ ſecūdo. ⁊ 3ᵐ tertio. Poteſt etiam dici ẜm Auguᵐ ꝙ pͥmo p̄cepto p̄ci pitur nobis reuereri pͥmi pͥncipij vnitatē. ſecūdo eius veritatem. tertio bonitateꝫ qͣ ſanctificamur. ⁊ in qua quieſcimus ſicut in fine. Poteſt etiam dici ꝙ per pͥmū p̄ceptum ordinamur ad deū quantū ad opꝰ. per ſecūdū quantū ad os. per tertiū qͣꝫtum

Ti..I..III. ad cor quia ī ſanctificatione ſabbati ẜm ꝙ eſt preceptum morale quies cordis p̄ cipitur in deum. Ad ꝓximos aūt bene ſe debet quis habere ⁊ ſpecialiter ⁊ generaliter. ſpecialiter quidem quantū ad eos quoruꝫ eſt debitor ut eis debitum reddat. ad quod pertinet preceptū de honoratiōe parentuꝫ. Generaliter quantū ad omneſ ut nulli nocumentuꝫ inferat opere uel ore uel corde. Opere quidem: nec quantū ad perſonam ꝓpriam. cōtra quod dicit̉: non occides. neqꝫ contra perſonam coniūctā ad ꝓpagationem prolis. contra quod dicitur: non mechaberis. neqꝫ in rem poſſe ſam. contra quod dicitur: non furtum facies. Nocumentum aūt oris prohibet̉ cū dicitur: non loqueris contra ꝓximū falſū teſtimoniū. Nocere aūt contingit ꝓximo in affectu per concupiſcentiam oculoꝝ ⁊ per cōcupiſcentiā carnis. contra que duo dicitur: non concupiſces domū ꝓximi tui nec deſiderabis vxorem eius. ¶ Sed con tra predicta obijcitur. quia ſuꝑ illud Ro. 7 Concupiſcentiam neſciebaꝫ niſi lex di ceret. dicit glo. bona eſt lex que dum concupiſcentiam prohibet omnia mala ꝓhibet. ⁊ ſic ſufficit ſolum prohibere concupiſcentiam. ſuper fluūt ergo alia precepta. ℟º. ꝙ concupiſcentia dicitur dupliciter. vno modo generaliter ꝓut dicitur quilibet appetitus libidinoſus ⁊ īmoderatꝰ. ⁊ ſic ſumitur in illa glo. Alio modo ſpeciali ter ꝓ appetitu delectabilis ẜm guſtuꝫ ⁊ tactum. ⁊ ſic prohibetur precepto ſpeciali. ¶ Quomodo p̄cepta decalogi debent ordi nari. ℟º. ꝙ ordinantur ſupradicto mō. Ratio cuius ordinis eſt. quia precepta decalogi ſūt de his que quaſi ſtatim rationa bilia ⁊ debita videntur. tanto aūt aliquid apparet facilius rationabile quanto ſuū cōtrarium apparet grauius. ⁊ ideo ordo p̄ceptoꝝ decalogi ſumitur ẜm ꝙ eis vitia magis nel minus grauia opponūtur. vn̄ ſꝑ illud p̄ceptum p̄ponitur cui grauius vi tiuꝫ opponitur. ut patet intuenti. ¶ Quomodo p̄cepta decalogi habent diſtingui ⁊ numerari in talibus. ℟º. ꝙ duplicit̓. vno modo ẜm ſenſū litteralem. ⁊ ſic qn̄qꝫ fuerunt in vna tabula ⁊ qn̄qꝫ in alia. ⁊ hoc modo diſtinguit Ioſephus qui fuit hiſto riographus. ⁊ qui ad ſenſum litteralē pͥn cipaliter reſpiciebat. Alio modo ẜm ſenſum myſticum. ⁊ ſic diſtinxerūt doctores ſacre ſcripture dicentes mandata ordinā tia ad deum pertinere ad pͥmam tabulam ordinantia v̓o da ꝓximū ad ſecūdā tabu lam. Illa.n. diſtinctio ſecūde trbule a prima fiebat ad inſinuandā ⁊ cōmendandā charitatē geminam. Equitur videre de 2º ſ. de continētia alioꝝ p̄ceptoꝝ moraliū in preceptis decalogi. Circa quod ſcien dum ꝙ omnia p̄cepta moralia reducūtur ad p̄cepta decalogi. vnde Augꝰ de decem cordis loquens de pͥmo p̄cepto legis na ture.ſ. quod eſt. bonū eſt ordinate diligen dum. ⁊ de p̄cepto dilectionis dei ⁊ ꝓximi dicit. illud vnū p̄ceptum continet illa duo ⁊ illa duo continent illa decem. ⁊ illa decē cōtinent omnia. ¶ Ad cuius euidentam ſciendum ꝙ qͣꝫtum ſufficit ad p̄ſens precepta moralia ſe habent ad pͥmū p̄ceptuꝫ legis nature in triplici differentia. Quedā ī n. ſūt in quibus omnia alia precepta mo ralia radicantur. ſicut in concluſionibus principio proximioribus. cuiuſmōi ſūt p̄cepta de dilectione dei ⁊ ꝓximi. Alia ⁊ ſūt que etiā de ꝓximo ordinantur ad illa tamē quia ꝓpter obliuionem rationis hu mane homo poteſt errare circa illa. iō ſcri bi debuerūt. ⁊ hec ſūt decem p̄cepta decalo gi. Alia ſūt ad que reducenda ī prima pͥncipia indiget homo maiori īueſtigatiōe ⁊ ſapientū inſtructione ſiue diuina reuelatione. ⁊ talia reducūtur ad decem p̄cepta decalogi. Nam ad pͥmū p̄ceptum reducū tur omnia que prohibēt illa que deẜuiūt idolatrie. ut ſūt filij uel filie per ignē luſtra tio. arioloꝝ ſciſcitatio. ſomniorū ⁊ augurioꝝ obſeruatio. maleficioꝝ ⁊ incantationum operatio. phitonū. diuinoꝝ. mortuorum interrogatio. de quibꝰ habet̉ Deūt. 18º. Ad ſecūdū reducūtur blaſfemie. de qͣ Leuitꝭ. 24º ⁊ falſe doctrine. de qua Deut. 13º. Ad tertiū reduci videntur omnia ce rimonialia. inqͣꝫtum tn̄ eſt morale vident̉ ad ipſū reduci ꝓhibitiones illoꝝ peccato rum q̄ maxime quietē mentis impediūt in vacando deo. ut eſt ꝓhibitio timiditatis. ⁊ temerarie audacie. ⁊ ſpectantium ad gulā ⁊ omnes ꝓhibitiones īmoderātie paſſio num. ⁊ precepta de fortitudine inqͣꝫtum eſt moderatiua paſſionum: que quietē men tis in deo impediūt. Inquantum tn̄ actus fortitudinis eſt ordinabilis ad vtilitatem coītatis ⁊ maxime ad honorem fidei. ſic̄ fortiter ſuſtinere ꝓpter defenſionem fidei. reduci poteſt ad preceptū pͥmū. Ad qͣrtuꝫ

Ti. Li. reducit̉ p̄ceptū de honoratione ſenum. de quo Leuitꝭ 14º ⁊ omnia p̄cepta de reuerē tia ſuperioꝝ. Ad ꝗntuꝫ reducitur prohibitio iuſte violentie contra ꝓximum. de qua Leuitꝭ. 19º ⁊ ꝓhibitio odij. de qua ibi dem. Ad ſextū reducitur ꝓhibitio mere. tricij de qua Deutꝰ. 23º ⁊ ꝓhibitio coitus contra naturam. de qua Leuit. 18º. ⁊ prohibitio voluntarie effuſionis ſeminis per quēcunqꝫ modū excepto federe matrimo niali. ⁊ etiā ꝓhibitio gule inquantū p̄ſtat fomentuꝫ luxurie. Ad ſeptimū reducitur ꝓhibitio vſure. de qua Deut. 23º ⁊ ꝓhi bitio acceptionis rei aliene per fraudem de qua Deut. 25º. vbi dicitur. Nō habeb̓ in ſacculo diuerſa pondera. ⁊ ꝓhibitio ra pine. Ad octauū reducitur ꝓhibitio falſi iudicij. de qua Exo. 23º ⁊ ꝓhibitio mēda cij ⁊ periurij que etiā reducit̉ ad ſecundū ⁊ ſuſceptionis mendacij. ⁊ acceptiōis mu nerū de ꝗbꝰ habetur ibidem. quia omnia p̄dicta cooperantur ad corruptionem iudi cij. Et ꝓhibitio detractionis. de qua Leuitꝭ. 19º. vbi dicitur. Non eris criminator nec ſuſurro in populis. Utrū aūt ſint aliqua q̄ reducantur ad vltima duo p̄cepta infra videbitur cū de illis agetur. Sic ergo patet ꝙ omnia p̄cepta moralia alia a decem p̄ceptis decalogi. aut in eis continent̉ ſic̄ pͥncipia in concluſionibus. ſicut pͥmū pͥncipium legis nature. ⁊ p̄ceptuꝫ de dilectio ne dei ⁊ ꝓximi. aūt reducūtur ad ea ſicut cōcluſiōes ad pͥncipia. Equitur videre de 3º ſ. de mō tra dendi decem p̄cepta. Et circa hoc querūtur plura.ſ. vtrū mandata decalogi debuerint tradi per modū obliga tionis ⁊ p̄cepti. ℟º ꝙ ſic. Ratio huiꝰ eſt. tum ꝗa deum decebat. tum quia nobis ex pediebat. deū vtiqꝫ decebat. quia in his v̓bis decalogi conſiſtit regula iuſticie ẜm ꝙ dictat lumen rationis recte. ⁊ qm̄ deꝰ tāqͣꝫ iuſtus debet eſſe emulator rectitudinis ⁊ iuſticie. ⁊ in ſubditis ⁊ in ſeipſo. hinc eſt ꝙ homini leges iuſticie impoſuit ad qͣs ipſū obligauit. ut nullo modo liceret ipſuꝫ eas impune tranſgredi. Nobis etiā expediebat. Primo ꝓpter gloriā augēdam. quia glorioſus eſt homini obtinere beatitudineꝫ per merita qͣꝫ ſine meritis. ⁊ qm̄ cum aliquid redditur ex meritis: quodāmodo homo qui meretur obligat ſibi retributo reꝫ. ⁊ magis decet hominē obligari deo qͣꝫ deuꝫ hoī. Hinc eſt ꝙ ad opera per que con tingebat mereri debuit homo per p̄cepta obligari. ut dū obligatus obediret. ⁊ merito ꝓficeret. ⁊ ad maiorē gratie cumulū perueniret. ¶ 2º ꝓpter pacē conſeruandā que tm̄ boni eſt. ſicut dicit Augꝰ. vt cun cta paceꝫ appetant. pax aūt ſeruari nō po teſt vbi homo vſurpat ſibi quod eſt alienuꝫ. ideo ut pax ſeruaretur inter hoīes de buit deus mandata homini tradere. in ꝗbus obligaretur ne quod eſt alienuꝫ ſibi vſurparet. ſed redderet deo ⁊ ꝓximo qd̓ tis deberet. ne aliter faciendo īiuriaꝫ: paceꝫ frangeret. ⁊ frangendo pace ipſe in ſe pacē amitteret. ¶ Sed obijcitur contra p̄ dicta. quia dicitur Ro. 7º. Peccatū occaſione accepta per mandatū: operatū eſt in me omnē concupiſcentiā. ſꝫ deus nihil im ponere debet quod augeat cōcupiſcentiā ℟º ꝙ dictum apoſtoli habet veritatē ſed valde per accidens ⁊ occaſionalit̓. ex hoc n. ꝙ per lege erat peccati cognitio. ⁊ tn̄ per ipſā nō erat gr̄e collatio. cōcupiſcentia ni tente in vetitū: ⁊ hoīe ſcienter perpetrante peccatū: occaſionaliter fieret ⁊ ipſius con cupiſcentie intenſio ⁊ peccati aggrauatio. ſed hoc nō erat de pͥncipali intentione ferē tis mandata. nec de ipſoꝝ mandatoꝝ ob ligatione. Nam deus ſic tribuit mandata obligatoria ꝙ ſꝑ fuit ꝓmptus tribue̓ gratiā adiutricē ad illa implēda. vn̄ ꝙ ꝑ ma datoꝝ obligationē augeret̉ cōcupiſcētia hoc nō erat ex ipſis mandatis ſed potius ex negligentia ⁊ culpa hoīs. dn̄s aūt ꝓpt̓ negligentiā hoīs nō debuit dimittere qn̄ diligentia circa ſalutē hoīs exerceret. Uiꝝ modus charitatis cadat ſub p̄cepto legis diuine. ℟º. circa hoc fuerūt ꝯͣrie opiniones. quidā.n. dixerūt abſolute ꝙ oīo modus charitatis non cadit ſub p̄cepto: qua ſi caderet. ſeq̄ret̉ ꝙ quicūqꝫ nō haberet charitatē peccaret mortalit̓ in opere quod facit: quātūcunqꝫ ſit de genere bonoꝝ: qd̓ eſt incōueniēs. Alij dicūt abſolute moduꝫ charitatis eſſe ſub p̄cepto. nec eſſe impoſſibile ſeruare hͦ p̄ceptū nō habenti charitatē. quia pōt ſe diſponere ad hoc ꝙ ei cha ritas infūdat̉. nec qn̄cūqꝫ aliꝗs nō habēs charitatē facit aliꝗd de genere bonoꝝ pec cat mortalit̓. ꝗa hoc ē p̄ceptū affirmatiuū ſ. ut ex charitate operet̉. ⁊ nō obligat ꝓ ſꝑ ſed ꝓ tꝑe illo qͦ aliquis habet charitatem Utriqꝫ aūt qͣꝫtum ad aliꝗd verū dixerūt. Actus.n. charitatis duplicit̓ conſiderari

.I..III. poteſt. vno mō ẜm ꝙ ē ꝗdā actus per ſe. ⁊ ſic cadit ſub p̄cepto legis quod de hͦ ſpāl̓r dat̉.ſ. diliges dn̄m deū tuū. ⁊ diligēs ꝓximū tuū. ⁊ qͣꝫtū ad hoc ſecūdi veꝝ dixerūt Alio modo ẜm ꝙ ē modꝰ aliaꝝ v̓tutuꝫ. ⁊ ẜm ꝙ actꝰ aliaꝝ v̓tutū ordināt̉ ad charitatē q̄ eſt finis p̄cepti ut dicit̉. i. Thmotꝭ. pͦ. ⁊ ſic verū dixerūt pͥmi.ſ. ꝙ modus cha ritatis nō cadit ſub p̄cepto. Hoc ē dictū ꝙ in hoc p̄cepto: honora patrē tuū. non īcludit̉ ꝙ pater ex charitate honoret̉. ſed tm̄ ꝙ pater honoret̉. vn̄ qui honorat patrē lꝫ nō habeat charitatē. non eſt tranſgreſſor huiꝰ p̄cepti. licꝫ ſit tranſgreſſor p̄cepti qd̓ eſt de actu charitatis ꝓpt̓ quam tranſgreſ ſionē penā meret̉. Sic gͦ qui honorat pa rentes tenet̉ ex charitate honorare nō ex vi huiꝰ p̄cepti quod ē: honora parētes. ſꝫ ex vi huius p̄cepti quod eſt: diliges dn̄m deū tuū ex toto corde tuo. Et hͨ duo prece pta affirmatiua nō obligantia ꝓ ſꝑ. poſſūt ꝓ diuerſis tꝑibus obligare. ⁊ ita pōt contingere ꝙ aliꝗs implens hͦ p̄ceptū de honoratione parentū non tranſgrediatur tūc p̄ceptū de omiſſione modi charitatis. Si gͦ obijciat̉ ꝙ ſi modꝰ charitatis nō ca dat ſub p̄cepto. gͦ aliꝗs implere pōt precepta legis ſine charitate. ⁊ per cōſequēs ſi ne gratia q̄ charitati ſꝑ eſt adiūcta. Hic āt eſt error pelagij. utꝫ per Augꝭ. de hereſibꝰ. Dicendū ꝙ non poteſt ſeruare quis omnia p̄cepta legis niſi ſeruet p̄cepta charita tis quod ſine gratia non ſit. ⁊ ideo pelagierrauit. hͨ tho. 3. diſ. 36. ar. 6. c. Equitur videre de. 4º ſ. de debita obſeruatione decē p̄ceptoꝝ. Circa quod q̄ritur vtꝝ dei p̄cepta meri. to ſint feruanda. ℟º ꝙ ſic. ⁊ hoc patet pͥex parte dei cuius auctoritate nulla ē ma ior. p̄s. Tu ſolus altiſſimus ſuper omnem terram. Ipſe.n. eſt dn̄s noſter iure creatio nis. iure gubernationis. ⁊ iure redemptio nis. ideo merito tanqͣꝫ ſubditi ⁊ ſerui eius ei obedire debemus. ut.ſ. ipſius p̄cepta di ligenter obſeruemus. Actꝭ. pͦ. Odedire oꝫ deo magis qͣꝫ hoībus. Propter qd̓ dn̄s re recte priuſqͣꝫ mandata ꝓponat premittit Exo. 30. Ego ſum dn̄s deus tuus qui edu xi te de terra egypti. ⁊ de domo ſeruitutis. q. d. bene poſſum vobis precipere. ⁊ vos de betis mihi obedire. quia ego ſum dominꝰ deus tuus per creationem qui eduxi te ⁊cͣ per redemptionem ẜm ſenſum ſpiritualeꝫ 2º ex parte noſtri. quia obſeruatio eoꝝ eſt nobis fructuoſiſſima. Math̓. 19º. Si vis ad vitam ingredi ſerua mandata. ⁊ trāſgreſſio ꝑiculoſiſſima. pſalmiſta. Ma ledicti qui declinant a mandatis tuis. ma ledicti. quia dicet̉ eis. Ite maledicti ī ignē eternū. Conſidera qd̓ poſuit nos deus int̓ paradiſū ⁊ infernū. nec aliter poſſumꝰ in gredi paradiſum. nec euadere infernum niſi per obſeruantiā mandatoꝝ. 3º ex parte ipſoꝝ mandatoꝝ. tum quia ſunt irrep̄ henſibilia. nihil.n. continent irrationabile Ro. 7º. Mandatuꝫ ſanctum iuſtum ⁊ bonuꝫ. Tum quia ſunt leuia. nihil.n. continent graue. i. Ioh̓. 5º. Hec eſt charitas dei ut mandata eius cuſtodiamus. ⁊ mādata eius grauia non ſunt. vnde dicit. Hec eſt charitas dei. habēti.n. charitatem dei precepta ſunt facilia. non habēti ſūt difficilia Et ponit Augꝰ exemplum de aue ſine plu mis cui difficile eſt volare. habēti v̓o facile. Similiter habenti peruerſam volūtatē videntur mandata difficilia. que habenti charitatem ſūt facilia. ¶ Sed dices ergo non habenti charitatem ſunt difficilia. ve rum eſt. ſed cuilibet non habenti charitatē facile eſt eam habere. quia deus paratus eſt eam dare cuiqꝫ ſe diſponēti eam recipere. vnde Deutꝰ. 3o. Mandatum qd̓ ego tibi p̄cipio hodie non eſt ſuper te nec ꝓcul poſitum. nec in celo ſitum. ſed iuxta te eſt valde. ſermo eius in ore tuo ⁊ ī corde tuo ut facias illū. Equitur videre de 5º ſ. de. poſſibili tate diſpenſationis decem preceptorum. Et circa hoc querit̉ vtꝝ precepta decalogi ſint diſpenſabilia. ℟º ꝙ non. precepta enī legis eterne non ſunt diſpenſabilia ſiue per homines ſiue per deuꝫ Fidelis eſt enim deus ⁊ ſeipſū negare nō poteſt. 2ª. Thimotꝭ. 2º. Sicut autem dicit Auguſtinus 22º libꝰ contra Fauſtū. Lex eterna eſt ratio uel voluntas diuina ordinem naturalem conſeruari iubens ⁊ per turbari prohibens. in quo patet ex conſequenti ꝙ nec deus nec homo diſpenſare po teſt in lege nature. Eſt.n. ut dicit Auguſti nus libꝰ dꝫ. queſtionū. q. 53. tranſcripta in animā rationalem ex ineffabili atqꝫ ſubli mi rerum adminiſtratione que fit per diuinam prouidentiam. Et ideo ut dicit̉ diſ §. ius naturale cepit ab exordio rationalis creature. nec variatur tꝑe ſed permanet

Ti. Li..III. īmutabile. Omnia ergo precepta que ex primo principio legis nature neceſſario ⁊ īmutabiliter conſequūtur ſūt īmutabilia. ⁊ per conſequēs indiſpenſabilia. talia aūt ſunt omnia precepta decalogi accepta ẜm intentionem precipientis. ⁊ ideo ſic accepta ſūt ita īmutabilia ꝙ in illis nec deꝰ nec homo diſpenſare poteſt. vnde diſ. 6.§. his itaqꝫ reſpondetur. dicitur moralia precepta ad naturale ius ſpectant atqꝫ iō nullā mutabilitatem recepiſſe monſtrantur. In aliquibus aūt alijs mandatis ex pͥmo pͥn cipio legis nature ſequentibus. non tamē ita īmutabiliter ꝗn in paucioribus ꝓpter aliquas particulares circūſtantias poſſit contingere ut eoꝝ obſeruatio non eēt ẜm legem nature. ſed magis contra. poteſt diſpenſatio locum habere. ut patet in precepto de reddendo depoſitum petenti. qd̓ depoſitum ſi quis redderet quando eſſet innotabile preiudicium ipſius petentis ⁊ rei publice: non faceret ẜm legem nature. ſed magis cōtra. quia talis redditio perturba ret ordinem rationis quem eterna lex ⁊ naturalis iubent īuiolabiliter obſeruari ¶ Nec obſtat predictis quod deus precepit Abrahe ꝙ filium ſuū occideret. Gen̄. 22º quia per illud preceptum: non occideprohibetur ẜm intentionem prohibētis oc ciſio hominis ſine cauſa rationabili. innocens aūt ex cauſa rationabili poteſt occidi.ſ. cum hoc p̄cipit ille qui eſt dn̄s vite ⁊ mortis. Qd̓ ipſe dominꝰ rationabilit̓ pōt tum quia homo in ſtatu nature lapſe ē de bitor mortis ꝓpter peccatū originale. tum etiā ꝓpter maiorē vtilitatem eius qui occi ditur qua de cauſa afflixit Iob pluſqͣꝫ exigerent peccata actualia que fecerat. Iob. 6º. Utinam apprehenderent̉ peccata mea quibus iram merui ⁊ cala. qͣꝫ patior ī ſta tera quaſi arena maris hec grauior appareret. Cum aūt deus p̄cepit Oſee pͦ facere filios fornicationis quod eſt cōtra illd̓ non mechaberis. intelligitur ꝙ illos d̓ muliere fornicaria generaret. ad quam non affectu fornicario. ſed ſicut ad mulierem ex mandato dei factam: ſuam accederet. ¶ Cum etiā p̄cipit filijs iſrahel ꝙ aſporta rent res egyptioꝝ non p̄cepit eis furtum. ſed ꝙ res illas quas dn̄s oīuꝫ tranſtule rat in ius eoꝝ ꝓpter malitiam egyptioꝝ ⁊ ꝓpter ſeruitium quod a filijs iſrahel receperant portarent ſecum. ¶ Ꝙ autem dicit Ber. 2º de diſpen. ⁊ pre. c. 5. ꝙ in preceptꝭ ſecunde tabule diſpenſare poteſt deus ⁊ nō homo. intelligitur non de preceptis acceꝑtis ẜm intentionem mandantis. quia ſic claudunt in ſe debitum ordinem ad proximū quem dominus infringere non po teſt. ꝓpter quod idem Ber. e. l. c. 6º. dic̄ A deo non poteſt īmutari quicquid de dilectione. humilitate. ceteriſqꝫ virtutibꝰ tam in nouo qͣꝫ in veteri teſtamento ſpirituali ter obſeruandum traditur. ſed iſtud intelligitur quantum ad actus qui ẜm virtutē littere non habent ordinem hunc ānexuꝫ vt eſt non occidere. parentes honorare. ꝙ non eſſent honorandi inqͣꝫtum faceret cō tra deum ⁊ retraherent honoranteꝫ a dei amore. In quo caſu dicit dominus Lucꝭ 14º. Si quis venit ad me ⁊ non odit patrē ſuū ⁊ matre. ⁊cͣ. ¶ Sꝫ qͣre ſex nature non poteſt reuocari uel a ſuo mutari conditore ſicut lex poſitiua. ℟º. quia lex nature cum ſit quedam participatio legis eterne ut dictum eſt. adeo mentibus noſtris eſt impreſſa quantum ad ſuū primū principium ſeu preceptum. ⁊ quantum ad deceꝫ precepta decalogi accepta ẜm intentioneꝫ precipientis: continet hominis ordinē ad deum ⁊ ad proximū. eo autē ipſo ꝙ deus eſt vltimus finis debet homo ordinari ad deum. ⁊ eoipſo ꝙ proximus: eſt ordinabi lis ad eundem fineꝫ debet ordinari ad ꝓ ximū. ſicut ergo deus non poteſt negare ſe ipſum eſſe vltimū finem. ita negare non poteſt hominem ordinari debere ad ipſum ⁊ per conſequens nec ad proximū. vnde etiam ſequitur ꝙ legem nature non pōt infringere inquantum eſt continens ordi nem iſtum. lex aūt humana cum non con tineat niſi precepta que ſūt determinatiōes quedam p̄ceptoꝝ legis nature. ⁊ concluſiones tales que ut in paucioribus ꝓpter circūſtantias aliqͣs particulares poſſūt a lege nature deuiare. non habet predictuꝫ ordinem duplicem īmutabiliter annexū. ⁊ ideo magis poteſt reuocari uel mutari a ſuo ꝯditore qͣꝫ lex naͣe. hͨ Rich̓. 3. diſ. 37. 6 i. ar.§. c. et. c. in. ¶ Dixerūt tn̄ ꝗdā ꝙ deꝰ diſpēſare pot̓at ī p̄ceptis 2º tabule. ꝗa ꝑ p̄cepta ſecūde tabule ordinat̉ hō ad ꝓximū. ꝑ p̄cepta v̓o pͥme tabule ordīat̉ ad deū ſic̄ ad finē vltimū. ſublato aūt ordine rei ad fi nē tollit̉ ordo illius rei ad aliam ⁊ nō ecō uerſo. Cuius ratio eſt. quia ille ordo eſt ꝓpter illum ⁊ non econuerſo. ⁊ ideo ſublato ordine ad ꝓximum adhuc remanet

Ti..I..IIII. ordo ad deum. non ecōuerſo. ⁊ ideo deus diſpenſare poteſt in iſtis p̄ceptis nō ī illis. ¶ Sꝫ cōtra hoc obijcit̉. ꝗa ordinē hoīs ad deū facit amor dei. ⁊ ordinē hoīs ad ꝓ ximū facit amor ꝓximi. ſed remoto amore ꝓximi remouet̉ amor dei. i. Ioh̓. 4ª Si quis dixerit ꝗa diligo deū ⁊ fratrem ſuuꝫ odit mendax eſt. gͦ ⁊cͣ. Preterea. per hͦ ꝙ filij iſrahel mādato dei acceperūt vaſa egyptioꝝ. non tollebat̉ ordo ꝓximi ad proximū. ꝗa nō acceperūt ea niſi ut facta ſua alias feciſſent cōtra amorē ꝓximi. ⁊ ꝑ cō ſequens dei. vn̄ non cōmiſerunt furtum. ¶ Dicendum gͦ ꝙ non poteſt p̄cipere ſeu diſpenſare ꝙ fiat malū niſi amota ratiōe mali q̄ erat ratio ꝓhibitioniſ. vn̄ precepit filijs iſrahel ꝙ tollerēt illa vaſa amota ra tione furti. ¶ Ex p̄dictis verificari poteſt dictū antiquoꝝ.ſ. ꝙ duplex eſt malū. qd̓ daꝫ ē malū in ſe. ⁊ hoc nulla circūſtantia poteſt bene fieri. ⁊ ideo illud deus non po teſt p̄cipere. vt odire deū. vel cognoſce̓ non ſuaꝫ ex libidine. ⁊ hiꝰ. aliud ē qd̓ eſt malū non in ſe. ⁊ tale poteſt bn̄ fieri poſita aliqͣ circūſtantia. ⁊ tale deus p̄cipere pōt. īmo coipſo ꝙ p̄cipit eſt bonū. hec Alex. angli. i. t. i. c. de ſignis volūtatis dine. q. i. ar. 3º. o. De expoſitione pͥmi p̄cepti. ti. 4º. Onſequent̓ ꝯſiderandū eſt de ſingulis p̄ceptis decalogi. ⁊ pͦ de pͥmo p̄cepto. de quo pͥmo ſūt exponenda verba quibꝰ tradi tur: ꝓſequēdū eſt latius de idolatria ⁊ alijs q̄ ꝑ ipſū ꝓhibent̉. Circa pͥmū pͥmo d̓ his q̄ ꝑtinent ad decalogi qͣſi titulū. 2º de his q̄ ꝑtinent ad ipſū p̄ceptū. 3º de his q̄ mouere debent ad ipſū obſeruandū. Cir ca pͥmū gͦ ſciēdū ꝙ Exo. 20. p̄mittit̉ decalogo qͣſi titulꝰ talis. Ego ſū dn̄s deus tuus ꝗ eduxi te de terra egypti de domo ſeruitu tis. Naꝫ leges ferre ⁊ p̄cepta īiungere nō cōuenit alicui niſi preſit multitudini. ut gͦ dn̄s oſtēdat hoc ꝯuenire ſibi manifeſtat ī p̄dictis v̓bis ſe eſſe dn̄m ⁊ rectorē vniuer ſoꝝ dicens. Ego ſū dn̄s creaus oīa ꝑ potē tiā. deus fouens ⁊ gubernans oīa ꝑ ſapiē tiā. vt.n. dicit Damaſ. lio. pͥ. caº. 9º. theos grece qd̓ ē idē qd̓ deus latine dr̄ a theu qd̓ ē fouere vniuerſa. Dicit̉ etiā a theaſte qd̓ eſt ꝯſiderare oīa. Tuꝰ te redimens ⁊ reparans per bonitatē ⁊ clementiā. Et ſic in p̄dictis v̓bis per hͦ tria dn̄s deus tuꝰ inſinuat̉ trinitas. pater. ⁊ filiꝰ. ⁊ ſpūs ſcūs. ꝑ tria appropͥata. per p̄dicta tria vocabula deſignata. Per hoc ꝙ ibi ſingular t̓ dicit̉ ego ſū. deſignat̉ eſſentie vnitas. ⁊ ſic patꝫ quis loquit̉ ⁊ īiungit ſequētia ⁊ mādata. ꝗa deus cui hoc face̓ cōpetit ut viſum eſt. Sequit̉. qui eduxi te ⁊cͣ. In quo oſtenditur cui loꝗtur. ꝗa populo educto d̓ egypto Ubi attendendū ꝙ p̄cepta decalogi īnata ſūt cuiuſlibet conſcīe. Sūt etiā data ipſis iudeis ſpecialit̓ ⁊ exp̄ſſe vt hic dicit̉. ⁊ iō p̄cepta iſta ẜm ꝙ ſūt īnata reſpiciunt oēs coīter. ẜm v̓o ꝙ ſūt data illū populū ſingu lariter que.ſ. dn̄s eduxit ad literā de egypto. Spūaliter tn̄ cū dicit̉: eduxi te ⁊cͣ. tan gitur triplex effectus reſpondēs trinitati appropriatus educere.n. eſt potentie. de terra egypti ſapiētie. egyptus.n. tenebre in terp̄tatur in quo error infidelitatis notatur. de domo ſeruitutis eſt bonitatis ⁊ clementie. domꝰ.n. ſeruitutis eſt reatꝰ peccati. ꝗa qui facit pctm̄ ſeruꝰ eſt peccati. Dicit gͦ ego ſū dn̄s qui te eduxi.ſ. per potentiā. dequi te eduxi de terra egypti. i. de tenebris erroris ⁊ infidelitatis ad intelligentiā v̓itatis. ego tuꝰ ꝗ eduxi te de domo ſeruitutꝭ. i. reatu peccati ⁊ prauoꝝ moꝝ ad liberta tem gratie ⁊ affectionē bonitatis. ¶ Pōt etiā ſpūaliter in dictis verbis notari bene ficiū creationis ⁊ beneficiū reparationis. primū cum dicitur: ego ſū dn̄s deus tuus 2ᵐ cuꝫ ſubditur: qui eduxi te ⁊cͣ. De his duobus ſūt duo articuli fidei qui int̓ oēs articulos ſūt maxima fūdamēta fidei. vn̄ ſūt quaſi duo radij ſiue oculi dirigentes nos in via mandatoꝝ dei. homo pͥus ocu los aperit qͣꝫ ambulet. ſic homo pͥus debet cognoſcere per fidē quā exequat̉ per operationē. Recte gͦ pͥmo ponit p̄dicta v̓ba pertinentia ad fidē. ⁊ poſtea ponit mādata ꝑtinentia ad operationē. Notandū aūt ꝙ in illis v̓bis: ego ſuꝫ dn̄s ⁊cͣ. ẜm Alex. angli. ut dictū eſt sͣ. ponit̉ qͣſi titulꝰ decalo gi. ẜm v̓o alios aſſignat̉ ratio primi precepti. Equitur videre de 2º ſ. de his que pertinent ad ipſū p̄ceptum. Circa quod ſciendum ꝙ primum preceprum ext. Non habebis deos alienos coram me. non facies tibi ſculptile nec omnem ſimilitudinem que eſt in celo deſuper ⁊ que in terra deorſum. nec eorum que ſunt in aquis ſub terra non adorabis ea. nec coles. ego ſum dominus deus tuus

Ti. Li..IIII. fortis zelotes viſitans iniquitatem patrū in filios in tertiam ⁊ quartam generatio nem eorum qui oderunt me. ⁊ faciens miſericordiam in milia his qui diligūt me ⁊ cuſtodiunt precepta mea. In his verbis primo ponūt̉ ea que pertinent ad ipſū p̄ceptū. 2º ea q̄ mouere debēt ad ipſū obſeruandū.ſ. ego ſū dn̄s deus tuꝰ ⁊cͣ. Circa pͥmū nota ꝙ ibi remouet̉ oīs idolatria idolatria.n. eſt exhibitio honoris ſoli deo debiti: creature facta. Aut gͦ exhibet̉ actu interiori.ſ. affectu. ꝓpter quod dicit̉: nō cō les. Aut actu exteriori. ꝓpter quod dicit̉: non adorabis. ⁊ hec dinerentia aſſignat̉ inter colere ⁊ adorare in glo. Honor autē exhibitus ſiue exteriꝰ ſiue interius. aut eſt exhibitus creature ſpūali. ideo dicit̉: non habebis deos alienos. vnde Origi. in glo. angelos quibus gentes cōmiſit excelſus. vocat ſcriptura deos. quaſi a deo datos. vn̄ ego dixi. dij eſtis. Aut eſt exhibitꝰ crea ture corporali. ⁊ hoc aūt in imagine ficta que nulliꝰ rei naturalis eſt rep̄ſentatiua. 10 dicit̉: non facies ſculp. aut imagine vera id eſt alicuiꝰ rei repreſentatiua. ideo dicit̉ ibi: neqꝫ oēm ſimilitudinē celeſtium terreſiriū aquatiliū. ⁊ nomine celeſtiū poſſunt accipi non ſolū ſidera ſed etiā aues. quia aer dicit̉ celū ẜm illud Mth̓. 13º. Aues ce li cōmederūt illud. ¶ Poteſt etiaꝫ notari ꝙ cultus deoꝝ alienoruꝫ dupliciter apud aliquos ſeruabat̉. quidā.n. quaſdā creaturas ꝓ dijs colebant ſine inſtitutiōe ima ginuꝫ. vn̄ Uarro dicit ꝙ antiqui romani deos diu ſine ſimulacris coluerūt. ⁊ hͦ cul tus ꝓhibet̉ pͥmo cū dicitur: non habebis deos alienos. Apud aliquos v̓o erat cul tus falſoꝝ deoꝝ ſub quibuſdā imaginibus. ⁊ ideo ꝓhibetur etiā ipſaꝝ imaginū inſtitutio. cū dicitur. non fa. ti. ſculp. ⁊ ipſa rum imaginū cultus. cū dicitur: non adorabis ⁊cͣ. ¶ Sed forſan inſurget aliquis cōtra xp̄ianos facientes imagines diceneos idolatrare. quia faciunt contra illud non facies tibi ſculp. neqꝫ omnē ſimilitudinē. Sed hoc remouet̉ per hoc quod in textu ſequit̉. non adorabis ea neqꝫ coles q. d. non facies ea ad adorandū uel colen dum. xp̄iani aūt ad hoc non faciūt imagi nes. ſed ad memorandū. ⁊ oīs honor ille qui imagini exhibetur. vt dicit Damaſ. ad prothotipū id eſt ad illud quod imago preſentat refertur. Honor aūt qui exhbetur ſanctis eſt honor dulie ⁊ non latrie. dulia enī eſt honor debitus creature inqͣꝫtum eſt diuine bonitatis participatiua. latria v̓o eſt honor ſoli deo debitus inquan tum eſt principiū omnis rei productiuuꝫ ⁊ conſeruatiuū. ¶ Dubitaret aūt aliquis de hoc ꝙ dicitur aquas eſſe ſub terra. ſed hoc intelligi debet reſpectu aquaꝝ que recipiūtur in venis terre vnde fontes erum pūt ⁊ flumina. ratione etiā haꝝ aquaruꝫ dicitur eſſe terra ſuper aquas ẜm illd̓ p̄s. Qui fūdauit terrā ſuper aqͣs. Non aūt in telligitur reſpectu occani quod totā terrā circuit ⁊ ei ſupereminet vt natura minus grauis. Et hec dicta ſūt quantū ad ſuperfi ciem littere primi precepti. ¶ Ad ampliorem tamen intelligentiā notari poteſt ꝙ ī predictis verbis tria prohibentur nobis per que mens noſtra auertitur a reueren tia creatoris. Primo omnes prophane pa ctiones demonū. ibi. nō habebis deos alie nos ⁊ hoc ſiue fiant per incantatiōes ver boꝝ ſiue inſcriptiones caracteꝝ vel imaginum ſiue per īmolationes ſacrificioruꝫ. in his.n. tribus conſiſtūt omnes artes ma gice. prohibentur igitur oēs prophane pa ctiones demonū ſiue ſint ad ludificationē ſenſuū. vt faciūt hiſtriones. ſiue ad trāſmū tationē naturarū. vt fecerūt magi Pharaonis. ſiue ad inueſtigationem futuroꝝ contingentium. vt faciūt diuini. omnia h̓ vocat Auguſtinus pactiones demonum. in talibus.n. attribuitur creature quod debet attribui creatori. ⁊ ideo peccatur contra primū verbum primi precepti.ſ. non habebis deos alienos. Et de facientibus hͦ dicitur Deut. 32º Prouocauerūt eum in dijs alienis. Et ideo ẜm apoſtolū ad Ro. pͦ. Tradidit illos deus in paſſiones ignominie. ¶ omnes falſe ⁊ ſuperſtitioſe ad īuentiones errorum prohibentur cū dici tur. non facies tibi ſculp. omnis.n. error ē fictio mentis. errorem autem facit fantaſia obnubilans rationem que facit ꝙ illud quod non eſt eſſe videtur. Huiuſmodi autem adinuentiones errorum procedunt aūt ex improbo auſu inueſtigationiſ prohibite. vt errores philoſophoruꝫ. ſicut ponere mūdum eternum. ⁊ ꝙ vnus intel lectus eſt in omnibus hominibus. aut ex peruerſo intellectu ſacre ſcripture vt here ſes hereticorum qui male ſentiūt de xp̄o. de trinitate ⁊ de ſpiritu ſancto. aut ex inor dinato affectu carnalitatis humane vt er rores epycurorū dicētiū nullam aliā eſſe

Ti..I..V. vitā qͣꝫ iſtam. ⁊ nicholaitarū dicentiuꝫ ꝙ licet cuilibet turpiter agere cum qualibet. Omnes iſti errores tāqꝫ ſtulti ⁊ vani ſunt deteſtabiles. quia ſūt contra ſecūdū verbū pͥmi mandati.ſ. non fa. ti. ſculo. vn̄ Hiere mias. Stultus factus ē omnis homo a ſcientia ſua. confuſus eſt artifex in ſculptili ſuo. vana ſūt opera eoꝝ ⁊ riſu digna. ⁊ ī tꝑe viſitationis ſue peribūt. 3º ꝓhibētur omnes peruerſe appreciationes creaturarum cū dicitur: nec oēm ſimilitudineꝫ. ⁊cͣ Omnis aūt ꝑuerſa appreciatio creatura rum ꝓcedit aūt ex ſublimitate. aut ex cu piditate. aut ex delectatione. pͦ modo ē ido latria ſuperboꝝ. 2º cupidoꝝ. 3º laſciuoꝝ. Sicut.n. dicit Hiero. Quod quis plꝰ veneratur ⁊ amat hoc illi deus eſt. Colit aūt ſuꝑbus ſimilitudinē celeſtiū. quia ſuꝑ oīa diligit preferri. Colit cupidus ſimilitudinem terreſtriū. quia ſuper omnia diligit di tari. Col̓. 3º. Auaritia ē idoloꝝ ſeruitꝰ. Co lit laſciuus ſimilitudinem aquatiliū. quia ſuper omnia diligit delectari in delitijs huiꝰ mūdi que ſūt flexibiles inſtar aquarum. Phil̓. 3º. Quoꝝ deus venter eſt. Equitur videre de 3º.ſ. de his que monere debent ad obſeruanduꝫ pͥmum preceptū. que quidem po nūtur in his verbis. Ego ſum dn̄s deꝰ tuꝰ fortis ze. ⁊cͣ. vbi ponūt̉ duo.ſ. cōminatio ⁊ promiſſio. ad obſeruationem.n. precepti p̄cipue monēt timor ⁊ timor. ⁊ ſicut auis ad volandū indiget alis duabꝰ. ⁊ ad ambulandū homo duobus pedibus. ita timo re ⁊ amore inducitur hō ad impletionem p̄dicti precepti. timor aūt aggnat̉ in homine ex cōſideratiōe diuine iuſticie. amor v̓o ex conſideratione diuine miſericordie Ad incutiendū gͦ timorē tranſgreſſiōis pͦ ponit̉ cōminatio ut ſic timeamus dīnā inſticiam. Ego inquit ſū dn̄s deus tuꝰ fortis ze. i. fortiſſimū habēs zelū iuſticie. viſitās id eſt vindicans inꝗtatē patrū in filios. Sed hͦ videt̉ eē cōtra illud quod dicitur Ezech̓. 18º. Filius non portabit iniꝗtatem patris. Ad qd̓ reſpōdet̉ per illud qd̓ hic ſequit̉.ſ. eoꝝ qui oderūt me per imitatiōꝫ paterne malitie. Tertiā v̓o ⁊ quartā ge nerationē ponit. quia tm̄ ſolent viuere pa tres. puniūt̉ gͦ in filijs ad quos exemplū male vite tranſmiſerūt. 2º ponitur ꝓmiſ ſio ut dīnam miſericordiam cōſideremꝰ ⁊ amemus. faciens inꝗt miſericordiaꝫ in milia.i. in infinitum diligentibus me ⁊ cū ſtodientibus precepta mea. in quo on̄dit̉ quantū iuſticiā excedat miſericordia. De latria quid eſt ⁊ quomodo differt a theuſebia ⁊ dulia. ti.§. Einde poſt expoſitionē verboꝝ in quibꝰ tradit̉ pͥmū preceptū conſiderandū eſt pleniꝰ de ido latria que ꝓhibet̉ ꝑ ipſuꝫ. Eſt aūt idolatria latria idolis exhibita. Latria n. dupliciter ſumit̉.ſ. ꝓprie ⁊ coīter. ꝓprie ẜm ꝙ dicitur cultus deo debitus ⁊ deo exhibitus. ⁊ hoc modo opponitur idolatrie. coīter v̓o ſumitur ẜm ꝙ eſt cultus ſoli deo debitus. ⁊ hoc modo idolatria poteſt dici latria.ſ. cum ille cultus idolis exhibetur. Et ideo ad maiorem intelligentiam pͥmo dicendum eſt de latria. poſtea de idolatria De latria aūt dicendum eſt pͥmo de ipſa. ⁊ poſtea de actibus eiꝰ. Circa pͥmū dicēdū eſt pͥmo quid ſit latria. 2º quomō differt a theuſebia ⁊ dulia. ¶ Ꝙtū ad pͥmū con ſideranduꝫ ꝙ latria grece idem eſt quod religio latine. ut vult Augꝰ. x. de ciui. dei. caº. 4º. vn̄ dicitur ibidem ꝙ cultus deo debitus quator noībus vocatur.ſ. duobus apud grecos ⁊ duobꝰ apd̓ latinos. Apud grecos dicitur latria ⁊ theuſebia id ē cultus diuinus uel cultus bonus. Apud v̓o latinos dicitur religio ⁊ pietas. ita ꝙ hec duo nomina correſpondent illis duobus. licꝫ quodāmodo ſint in plus quantū ad modum conſuetum. ſic gͦ latria idem ē qd̓ religio. religio aūt dicitur a relegendo. ſcꝫ penitentia ad diuinum cultum ut dicit Iſi dorꝰ libꝰ ethimologiaꝝ. quia huiuſmodi ſunt in corde frequent̓ reuoluenda. Prouer. 3º. In omnibus vijs tuis cogita illuꝫ. vel a religendo.ſ. deum quem per peccatuꝫ amiſimus. ut dicit Augꝰ xº de ciuitate dei vel a religādo. vnde Augꝰ de vera religio ne. religet nos religio vni omnipotēti deo Ideo patet ꝙ religio vndecunqꝫ dicatur proprie importet ordinem ad deum. vnde Augꝰ. x. de ciuitate dei. dicit ꝙ religio diſtinctius non quemlibet ſed dei cultum ſignificare videtur. Extenſo tamen nomine refertur etiam ad ea que humanis co gnitionibus exhibentur. ut etiam idē dicere videtur ibidē. ⁊ ſic religioſi dici poſſūt cōmuniter omnes qui deum colunt. ſpecia liter tamen dicuntur religioſi qui vitam ſuam totam deo dedicantes a mundanis

Ti. Li..VI. negocijs ſe abſtrahūt. Irca 2ᵐ ſciēdū ꝙ differūt latria ⁊ theuſebia licꝫ aliquādo ſuman tur ꝓ eodē ẜm ꝓpriā acceptioneꝫ quia theuſebia ꝓprie reſpicit cultū interio rem qui ꝓprie pertinet ad v̓tutes theologicas. ſed latria ad ſeruitutē exteriorē que ꝑtinet ad iuſticiam. latria.n. grece idem ē quod ſeruitus latine de ratione ſui vocabuli. ut vult Augꝰ li. de tri. Si aūt latria reſpiceret cultū interiorē pͥncipaliter cum iſte conſiſtat in credendo ⁊ ſperando ⁊ diligendo deū. ut dicit Augꝰ in ench̓. tūc nō eſſet virtus cardinalis ſed theologica. nō inquā ab alijs diſtincta. ſꝫ cōſequens ad oēs illas ẜm Bon̄. 3. diſ. 9. q. 2. ar. 3º. c. ſed hͦ modo non ſumit̉ ita ꝓprie ſicut mō ſupͣ dicto cū nomen eius impoſitū fuerit a ẜui tute q̄ ꝓprie reſpicit actū exteriorē. vtroqꝫ tn̄ modo ꝯtingit reꝑiri eaꝫ dici. ⁊ ẜm hoc doctoꝝ poſitiōes diuerſificari. vn̄ quidaꝫ ponūt eam ſpeciē virtutis cardinalis.ſ. iuſticie quidā v̓o tres theologicas circūple cti. ⁊ vtrumqꝫ vere poteſt dici ſine cōtrarietate ꝓpter diuerſū modū accipiēdi ẜm Bon̄. vbi sͣ. Sed quomodo ſe habet latria ad duliā. ℟º. ad cuiꝰ euidentiā ſciēdū ꝙ dulia multipliciter ſumitur. vno modo ẜm quandam analogiam. ⁊ tūc importat cultū debitū nature ſuperiori ſiue creature ſiue creatori ẜm aliquā rationem quaꝫ creator coīcat creature. utpote ẜm rationē dominij. ⁊ ſic accipitur in glo. ſupͣ illud p̄s In eccleſijs benedicā dn̄o. glo. deo cui de betur latria. dn̄o cui debet̉ dulia. Alio mo do ẜm anthonomaſiā. ⁊ ſic dicit reuerētiā debitaꝫ creature humane dei facte. ⁊ ſic ſu mitur. glo. ſuper illud p̄s. Adorate ſcabellum pedū eius. vbi dicit̉ ꝙ dulia maior de betur ſoli humanitati xp̄i. 3º ẜm ſignifica cationē ꝓpriam. ⁊ ſic ẜm Augꝭ. pͦ de trini. caº. 6º. latria dicitur cultus tm̄ deo debitudulia v̓o honor debitus ⁊ exhibitus crea ture rationali. ⁊ ſic coīter accipi conſueuit ⁊ hoc modo latria ⁊ dulia ſūt diuerſe ſpe cies virtutis. quia reſpiciūt cultꝰ exterio res formaliter diuerſos. Aliter.n. ⁊ alia ra tiōe adoratur creator ⁊ creatura. Adora tur.n. creator. quia ī eo eſt ſūma maieſtas que eſt pͥncipale pͥncipiū oīs boni. qd̓ habere poteſt ille qui adorat. Creatura vero adoratur inquantū conſideratur ut adiuuans. ⁊ hoc uel ad eſſe ut pater carnalis. vel ad bene eſſe ut pater ſpūalis. Si que ratur quare glo. ſuprapoſita magis dicit latriam deberi deo. ⁊ duliam domino. cuꝫ idem ſit dominus ⁊ deus. Dicendū ꝙ dominus coīcatur creature. ⁊ de creatore ⁊ creatura dicitur analogice. deus aūt non ita coīcatur. ſed ſi dicat̉ de creatore ⁊ crea tura dicitur equiuoce. ⁊ ꝓpterea dicit latriam deberi deo ⁊ duliam dn̄o. non ut ſignificetur ꝙ alia ſpecie adorationis adorā dus ſit inqͣꝫtum deus. ⁊ alia inqͣꝫtuꝫ dn̄s. ſed ut īnoteſcat differentia hoꝝ vocabulo rum. ⁊ ſimul cum differentia inuit cōueni entiam. Ex predictis patet ꝙ latria eſt vir tus ad reddendum honorem deo debituꝫ babilitatiua moralis ad iuſticiā reducibil̓ De actibus latrie. ti. 6 Oſtea cōſiderandū eſt de latria ſiue religione qͣꝫtū ad actus eiꝰ. ⁊ pͦ in cōi. 2º in ſpeciali de actu ſacrificandi. 3º. de actu adoran bi. ¶ Circa pͥmū ſciendū ꝙ religio aliqͦs actus ꝓducit mediantibꝰ v̓tutibus quibꝰ imperat ordinans eos in dei reuerentā. ꝗa v̓tus ad quā pertinet finis imperat v̓tutibus ad quas pertinent ea que ſūt ad finē. ⁊ ſic religionis actus per modū imperij po nitur Iaco. pͦ. Eſſe viſitare pupillos ⁊ viduas in tribulatione eoꝝ. qd̓ eſt actꝰ elici tus a miſericordia. ⁊ īmaculatū ſe cuſtodi re ab hͦ ſeculo. quod elicitur a temperātia uel aliqua huius vice. Aliquos v̓o ꝓdu cit ꝑ ſe ⁊ īmediate. per quos hō ordinatur tm̄ ad deū. ⁊ inter hos actꝰ habꝫ aliquos interiores tanqͣꝫ pͥncipales ⁊ ꝑ ſe. ⁊ iſti vi dentur eſſe deuotio ⁊ oratio. Aliqͦs v̓o hꝫ exteriores qͣſi ſecūdarios ⁊ ordinatos ad actꝰ interiores ꝗbus ipſa vtit̉ qͣi ſignis ad excitandū mentē ad actꝰ ſpūales. Et in ali quibꝰ hoꝝ actuū exterioꝝ corpꝰ ad vene randū deū exhibet̉ ut in orōne. In aliꝗbꝰ v̓o aliꝗd deo de rebꝰ exterioribꝰ offert̉. ⁊ hͦ uel ꝓmittēdo ut ī votis. uel dando ut ī ſacrificijs: ⁊ oblatiōibꝰ: pͥmicijs: ⁊ decimis Hec.n. differūt. quia ſacrificia ꝓprie dicun tur quādo aliquid ſit circa res deo oblatas. ſicut ꝙ animalia occidebantur. ꝙ pa nis benedicitur. frangitur. ⁊ cōmeditur. ⁊ hoc ipſum nomen ſonat. nam ſacrificium dicitur ex hoc ꝙ homo facit aliquid ſacꝝ oblatio auteꝫ directe dicitur quando deo aliꝗd offert̉. etiā ſi nihil fiat circa ipſum. ſicut offerri dicuntur denarij. uel panes

Ti..I..VI. in altari circa quos nihil fit. vnde omne ſacrificium eſt oblatio ⁊ non econuerſo. Primitie āt ſūt oblatiōes q̄ deo offerebāt̉. ut legit̉ Deut. 16º. Non aūt ſūt ſacrificia quia nihil ſacruꝫ circa ea fiebat. Decime aūt proprie loquendo nec ſunt oblationeſ nec ſacrificia. quia non exhibentur deo im mediate. ſed miniſtris cultus diuini. In ali quibus aūt actibus exterioribus religionis aliquid diuinū aſſumitur. ut aliquod ſacramentū uel nomen diuinū. Et quideꝫ de oratione ⁊ deuotionē. necnon ⁊ de obla tionibus pͥmitijs ⁊ decimis. atqꝫ aſſūptio ne ſacramentoꝝ infra in ſuis locis agetur De aſſūptione v̓o noīs diuini ⁊ etiam de votis in quibus etiā aliquo modo dei nomen aſſumitur. infra dicetur cū de p̄cepto 2º agetur. vnde reſtat ut ad p̄ſens cōſide remus tm̄ de adoratione ⁊ ſacrificijs. Equitur gͦ videre de 2º.ſ. de ſacrifi cijs. Circa quod ſciendū ꝙ ſacrifi ciū quod offertur exterius ſignifi cat ſpūale ſacrificiuꝫ qͥ interiꝰ aīa offert ſe deo ẜm illud p̄s. Sacrificiū deo ſpiritus cō tribulatus. Anima aūt offert ſe deo in ſa crificiū ſicut pͥncipio ſue creationis. ⁊ ſicut fini ſue beatificationis. ⁊ ideo illi ſoli deo ē offerendū ſacrificiū tam interius qͣꝫ exterius. vn̄ Exo. 22º. Qui īmolat dijs occide tur p̄terqͣꝫ ſoli deo. Tenētur aūt oēs offere deo ſacrificiū tam interiꝰ.ſ. mentē deuotam. qͣꝫ exterius bonā oꝑationē. ẜm illud p̄s. Sacrificate ſacrificiū iuſticie. Eſt.n. tri plex ſacrificiū.ſ. bone operationis. deuote orationis ⁊ īmolationis. Primū eſt v̓tutū oīum. 2ᵐ eſt theologicaꝝ. 3ᵐ eſt ſpeciale ipſius latrie. Equitur videre de 3º. ar.ſ. de adora tione. ⁊ de hac queruntur plura. i. vtꝝ adoratio importet actum cor poralem. ℟º ꝙ ſic. vt.n. dicit Damaſ. 4º. li. quia ex duplici natura cōpoſiti ſumus ſ. intellectuali ⁊ ſenſibili. ideo dupliceꝫ deo adorationē offerimus.ſ. ſpūalem que con ſiſtit in interiori motu aīe. ⁊ corporalē que conſiſtit in exteriori corporis humiliatiōe ⁊ quia in oībus actibus latrie illud qd̓ eſt exterius refertur ad illud quod ē interius ſicut ad prīcipaliꝰ. ideo exterior adoratio fit ꝓpter interiorem ut.ſ. ꝓpter ſigna hūili tatis que corporaliter exhibemus. excitet affectus noſter ad ſubijciendū ſe deo. quia cōnaturale eſt nobis ut ꝑ ſenſibilia ad intelligibilia ꝓcedamus. vnde genuflectimus noſtrā infirmitatē ſignantes reſpectu dei. proſternimus aūt nos quaſi ꝓfitētes nos nihil eſſe ex nobis. ¶ Utꝝ adoratio requirat locū determinatuꝫ. ℟º. ꝙ ſic. Sicut.n. dictū eſt in adorationē pͥncipalior ē deuotio mentis interior. ſecūdariū aūt eſt quod pertinet exteriꝰ ad ſigna corporalia. mens aūt interius apprehendit deū quaſi non cōprehenſū aliquo loco. ſed corporalia ſigna neceſſe eſt eſſe in loco determinato. ⁊ ideo loci determinatio non requiritur pͥncipaliter ad adorationē quaſi ſit de neceſſitate eius. ſed ẜm quandā decētiā ſicut ⁊ alia ſigna corporalia. ẜm illud Ioh̓. 2º. Domus mea domus orationis vocabit̉. Per illa auteꝫ verba Ioh̓. 4º. Uenit hora qn̄ nec in monte hoc nec in hieruſalē adorabitis patre. predicit dn̄s ceſſationē ado rationis tam ẜm ritū iudeoꝝ adorantiuꝫ in hieruſalē qͣꝫ ẜm ritū ſamaritanoꝝ adorantiū in monte gariaꝫ. Uterqꝫ.n. ritꝰ ceſſauit veniente ſpirituali euangelij veritate. Sic gͦ locus determinatꝰ eligit̉ ad adorandum. non ꝓpter eū qui adoratur qua ſi loco concludat̉. ſed ꝓpter ipſos adoran tes. ⁊ hoc triplici rationē. pͦ ꝓpter loci con ſiderationē ex qua ſpecialem deuotionē cō cipiūt adorantes ut exaudiant̉. ut patꝫ ex oratione Salomonis. 3. Regꝭ. 8º. 2º ꝓpter ſacra myſteria ⁊ alia ſanctitatis ſigna q̄ ibi continentur. 3º ꝓpter concurſū multo rum adorantiuꝫ ex quo fit oratio magis exaudibilis ẜm illud Math̓. 18. Ubi duo uel tres congregati fue. in no. m. ibi ſum. ¶ Sciendum inſuꝑ ꝙ ẜm quandā cōdecentiaꝫ adoramus verſus orientē. pͦ ꝓpter diuine maieſtatis indiciū quod nobis ma nifeſtat̉ in motu celi qui eſt ab oriente. ⁊ ꝓpter paradiſū ī oriente conſtitutū ut legitur Gen̄. 3º ẜm litteraꝫ. lxx. interpretum. quaſi redire queramus ad paradiſum. ꝓpter xp̄m qui eſt lux mūdi. ⁊ dicit̉ orienſ Zach̓. 6º. Et qui aſcendit ſuper celū celi ad orientem. ⁊ ab oriente venturus expectat̉ ẜm illud Math̓. 24º. Sicut fulgur exit ab oriente ⁊ paret vſqꝫ in occidētē. ita erit ⁊cͣ ¶ Utꝝ tres perſone adorentur vna adoratione. ℟º ꝙ ſic. Una eſt enī exiſtentia ſi ue eſſentia ſiue excellentia triū perſonaꝝ. ⁊ ideo vnus honor ⁊ vna reuerentia ⁊ ꝑ cōſequens vna adoratio debetur. In cui ſignū legitur de Abrahaꝫ Gen̄. 18. ꝙ tres vidit ⁊ vnū adorauit dicens. Domine ſi īueni gratiam ⁊cͣ. Quando tamen nominantur tres perſone ſingillatim ter flectimus genua in ſignuꝫ trium perſonarum.

Ti. Li. VI. Utꝝ adorari poſſit aliqͣ creatura. ℟º ꝙ ſic. Deo.n. debet̉ reuerētia ꝓpter eiꝰ ex cellentiā q̄ coīcat̉ aliꝗbus creaturis non ẜm equalitatē ſꝫ ẜm quandā participatio nem. ⁊ iō alia veneratiōe veneramur deū qd̓ ꝑtinet ad latriā. ⁊ alia veneratiōe qͣſ dam creaturas excellentes qd̓ ꝑtinet ad duliam. Et ꝗa ea q̄ exteriꝰ agūt̉ ſigna ſūt interiorꝭ reuerētie. q̄daꝫ exteriora ad reuerentiā ꝑtinentia exhibent̉ excellentibꝰ creaturis inter q̄ maximū ē adoratio. ſed aliꝗd eſt qd̓ ſoli deo debet̉.ſ. ſacrificiū. ⁊ hͦ habet̉ ex v̓bis Augꝭ. xº. de ciui. dei. Scd̓m gͦ reuerentiā excellēti creature debitā Nathan adorauit Dauid. 3º. Regꝭ. p̄. vbi dr̄ ꝙ Nathan ꝓpheta ingreſſus ante regem Dauid adorauit eū ꝓnus in terrā. ⁊ hoc etiā modo adorauit Abraham angelos Gen̄. 18º. ⁊ ſil̓r Ioſue. 5º. ſꝫ intelligi poſſit qͥ adorauerit adoratiōe latrie deū ꝗ ī ꝑſona angeli apparebat ⁊ loq̄bat̉. Iohānes aūt ꝓhibitus eſt adorare angelū. Apocꝭ. vltꝭ. Tum ad oſtendendū dignitatē hoīs quā ē ꝑ xp̄m adeptus ut adequet̉ angelis. vn̄ ſubdit̉ ibi. Conſeruꝰ tuꝰ ſū ⁊ fratꝝ tuoꝝ. tū etiā ad excludendū idolatrie occaſionē vn̄ ſubdit̉. deū adora. tum ad oſtendendū dignitatē Iohānis ꝗ excellētior erat mul tis angelis. Scd̓m etiā renerentiā q̄ deo debet̉ Mardocheꝰ noluit adorare Amon timens ne dei honorē tranſferret ad homi nem ut dicit̉ Heſter. 13 ¶ Utꝝ humani tas xp̄i ſit adoranda cultu latrie. ℟º. hͦ dupliciter pōt intelligi. aūt habēdo reſpectuꝫ ad humanitatē xp̄i in ſe. ⁊ ſic cū ſit creatu ra non obſtante qd̓ eſt v̓bo vnita: non eſt ei latria exhibēda. ⁊ ſic dicit glo. ſuꝑ illud p̄s. Adorate ſcabellū pedū eiꝰ. ꝙ caro xp̄i adorat̉ a nobis nō adoratiōe latrie q̄ ſoli creatori debetur. ſꝫ illa q̄ dulia dignior eſt. Aut habēdo reſpectū ad verbū cū quo ē vnita hypoſtatice. ⁊ ſic hūanitati xp̄i cult̓ latrie debet̉. vna.n. adoratiōe adorat̉ ſuppoſitū ⁊ natura. ita ꝙ natura ꝑ ſuppoſitū xp̄s aūt eſt nomen ꝑſone in duabꝰ natur ẜm Damaſ. lio. 3º. c. 3º ⁊ ideo vna ⁊ eadeꝫ adoratione adoratur. xp̄us ⁊ humanitas eius. ⁊ huic modo reſpōdendi concordat Damaſ. lio. 3º caº. 8º. dicens ſic. Unus eſt xp̄s perfectꝰ deus ⁊ perfectꝰ hō quē adora mus cū patre ⁊ ſpū ſancto vna adoratio ne cū incōtaminata carne eius. nō indo rabilē carnem eius dicentes. adoratur.n. in vna verbi hypoſtaſi. hͨ Rich. 3. diſ. 9. c. ⁊ arti. pͦ. c. Utꝝ imago xp̄i ſit adorāda cultu latrie. ℟º imago pōt dupliciter conſiderari.ſ. uel ẜm ꝙ ē quedā res. ⁊ ſic nul lus honor ſibi debetur ſicut nec alicui lapidi uel ligno. uel ẜm ꝙ eſt imago. ⁊ tunc ꝗa idem motus ē in imaginē inqͣꝫtum eſt imago. ⁊ in imaginatū. vnꝰ honor debetur imagini ⁊ imaginato. ⁊ ideo cū xp̄s latria adoret̉: eiꝰ imago ſimilit̓ debet latria adorari. Un̄ Damaſ. libꝰ. 3º. caº. 8º. dicit. ꝙ honor imaginis ꝓuenit ad ꝓthotypū.i. ima ginatū. ¶ Sed obijcit̉ illud Exo. 26º. nō facies tibi imaginē nec ſculptā ſimilitudi nem. dicendū ꝙ illud ꝓ eo tꝑe ꝓhibituꝫ eſt in qͦ deus naturā humanā nō aſſūpſe rat. tūc.n. cū deus oīno ſpūs eſſet infigura bilis erat. ſecus aūt eſt poſtqͣꝫ naturā aſſū pſit humanā. Sūt aūt imagines hiꝰ introducte ꝓpter ſimpliciū inſtructionē. ⁊ ꝓpter affectus excitationē ꝗ frequent̓ mouetur magis ex viſis qͣꝫ ex auditis. ⁊ ꝓpter ma iorē ⁊ frequentiorē memorationē. Si dicatur ꝙ hiꝰ imagines nec ꝑ vetꝰ teſtamē tum nec ꝑ nouū approbant̉. Dicendū ꝙ apl̓i multa tradiderūt q̄ in canone nō ſūt inter que ē vnū de imaginibꝰ. vn̄ Damalio. 4º. caº. 8º. dicit ꝙ Lucas xp̄i ⁊ btē v̓ginis imagines depinxit. ⁊ xp̄us imagineꝫ ſuā abagaro direxit. ut hiſtoria eccleſiaſti ca tradit. ¶ Utꝝ crux xp̄i ſit adorāda adoratione latrie. ℟º. honor ſiue reuerētia nō debetur niſi rationali creature. inſenſibili aūt non debet̉ niſi ratione nature rationalis. ⁊ hͦ duplicit̓. vno modo inqͣꝫtū rep̄ſen tat naturā rationale. alio modo inqͣꝫtū ei ꝯiūgitur quocunqꝫ modo. pͦ modo ſolent hoīes venerari imagines regis. 2º eiꝰ ve ſtem. vtrūqꝫ aūt venerant̉ hoīes eadē veneratione qͣ venerant̉ ⁊ regē. Si gͦ quera tur de cruce in qͣ fuit xp̄s crucifixꝰ. vtroqꝫ modo eſt a nobis veneranda. vno modo inqͣꝫtū rep̄ſentat figuraꝫ xp̄i extenſi in ea. alio modo ex ꝯtactu eius ad xp̄i mēbra. ⁊ ex hͦ ꝙ eiꝰ ſanguine eſt ꝑfuſa. vn̄ vtroqꝫ modo adoratur eadē adoratiōe cū xp̄o.ſ. adoratiōe latrie. ⁊ iō cruce alloꝗmur ⁊ de precamur qͣi ipſū xp̄m. Si aūt loꝗmur de effigie crucis xp̄i in alia materia.ſ. lapidiligni ul̓ alia materia ⁊ hiꝰ. ſic veneramur cruceꝫ tm̄ ut xp̄i imaginē quam veneramur adoratione latrie ut dictū eſt sͣ. Aliꝗ aūt dicūt ꝙ crux ipſa in qua pependit xp̄s inqͣꝫtū eſt res quedā nō adorat̉ eadē ado ratiōe.ſ. latrie cū verbo. cū non ꝑtineat ad perſonā verbi qͣſi pars eius. ſꝫ adoratione hyperdulie inqͣꝫtum ē quedā res xp̄i. rōne

C. VII..I. VIII. cuius ſimilit̓ ⁊ veſtis ⁊ alia qͥ ad humanitatē xp̄i referūt̉ hyꝑdulia adorant̉. ⁊ hͦ ē poſitio Thome. 3. q. 25. ar. 4º. c. Alij v̓o dicūt ꝙ illa crux nō debet adorari ut eſt res quedā. nec adoratiōe latrie. nec dulie ſed adoratiōe cuiuſdā honoris ⁊ reueren tie tanqͣꝫ inſtrumentū nr̄e ſalutis. ſicut etiā reueremur ſacramenta ꝓ eo ꝙ ſūt inſtrumenta nr̄e ſalutis. ⁊ hͦ eſt poſitio Bon̄. 3. diſ. 9. q. i. ar. 4. c. ¶ Utꝝ mater xp̄i ſit adoranda adoratiōe latrie. ℟º ꝙ no. ꝓ eo qͦ eſt pura creatura. ꝗa tn̄ eſt mater dei qd̓ ē excellentiſſimū. ita ꝙ excellētius creature pure ꝯuenire non pōt. ideo ſibi nō tm̄ con uenit honor dulie ſed etiā hyꝑdulie. quod nomē ſumit̉ de glo. Hiere. 4º. vbi dicit̉ du lia maior ⁊ dulia minor. ¶ Utꝝ ſcōꝝ reliquie ſint aliqͦ modo venerāde. ℟º ꝙ ſic. Sicut.n. vult Augꝰ pͦ de ciui. dei. Qui ad aliquē afficit̉ ea q̄ de eo relinquūt̉ pꝰ mor tem veneratur. non tm̄ corpus aut partes corꝑis. ſꝫ etiā aliqͣ exteriora ut veſtes ⁊ ſimilia. Manifeſtū eſt aūt ꝙ ſcōs dei vene rare debemꝰ tāqͣꝫ xp̄i mēbra filios ⁊ amicos. ⁊ interceſſores nr̄os. ⁊ ideo reliquias ſcōꝝ qͣleſcunqꝫ ī eoꝝ memoriam honore cōgruo venerari debemꝰ. vn̄ ⁊ ipſe xp̄us hiꝰ reliꝗas cōuenient̓ honorat in p̄ſentia eaꝝ miracula faciendo. ¶ Utꝝ aduerſa. riꝰ adorari poſſit ſine pctō ℟º ꝙ nō. etiaꝫ ſi xp̄s fore credat̉ niſi interiꝰ uel exterius actualit̓ cōditio expͥmat̉. ꝗa ipſa nouitas rei inſolite ꝯſideratione ⁊ attentionē reꝗrit. ſicut dicit̉ de btā v̓gine ꝙ cogitabat qͣliter eēt iſta ſalutatio. In adoratiōe v̓o hoſtie ſufficit hanc conditionē hr̄e habituali ter.ſ. ſi conſecratio debite eſt facta pro eo ꝙ hoſtie ꝯſecratio eſt conſueta. De ſuperſtitione in cōi. ti. Einde cōſiderandū eſt de vitijs oppoſitis religioni ſiue latrie. ⁊ pͦ de illis q̄ ꝯueniūt cū religio ne in hͦ ꝙ exhibet cultū diuinū 2º de vitijs manifeſtā ꝯͣrietatē ad religiōꝫ habētibꝰ ꝑ ꝯtemptū eoꝝ q̄ ꝑtinēt ad cultum dīnū. Primū hoꝝ ꝑtinet ad ſuperſtitionē. 2ᵐ ad irreligioſitatē. vn̄ pͦ ꝯſideran dum eſt de ſuꝑſtitionē ⁊ ꝑtibus eiꝰ. ⁊ pͦ in cōi. 2º de ꝑtibus eiꝰ in ſpāli. ¶ Circa pͥmū plura q̄rūtur. pͦ vtꝝ ſuꝑſtitio ſit vitiuꝫ religiōi ꝯtrariū. ℟º. ꝙ ſic. opponit̉ aūt ei ſu per excellētiſſime. ꝗa plus exhibeat ī cultum dīnū qͣꝫ vera religio. ſed ꝗa exhibet cultū dīnū uel cui nō debet uel eo mō quo non debet. Ex hoc aūt ſuꝑſtitioſi dicti ſunt ẜm Iſido. li. ethimologiaꝝ. ꝙ dep̄cabant̉ ⁊ īmolabant ut ſui liberi ſibi ſuꝑſtites fierent. ſꝫ hoc ē ethimologia non ſignificatio. ¶ Sed obijcit̉ ꝙ in glo. ad Corꝭ 2º dicit̉ ꝗ ſuꝑſtitio eſt religio ſupra modū ſeruata nō gͦ ⁊cͣ. ℟º. ſicut bonū methaphorice reꝑitur in malis ꝓut dicit̉ bonꝰ latro. ita etiā noīa v̓tutū qn̄qꝫ accipiūt̉ tranſūptiue in malis. ut prudentia qn̄ꝫ ponit̉ ꝓ aſtutia ẜm illud Lucꝭ. 16º. Filij huiꝰ ſeculi prudē. ſūt. fi. li. ⁊ ẜm hūc modū ſuꝑſtitio dicitur religio. Utꝝ ſint diuerſe ſpēs ſuꝑſtitiōis ℟º ꝙ ſic. vt.n. ſupradictū eſt vitiū ſuperſti tiōis ꝯſiſtit in hoc ꝙ tranſcēdit mediū v̓tutis ẜm aliqͣs circūſtantias. nō aūt qͣlibꝫ circūſtantiaꝝ corruptaꝝ diuerſitas: vari at ſpeciē pctī. ſꝫ tm̄ qn̄ referunt̉ ad diuerſa obiecta uel diuerſos fines. ẜm hec.n. actꝰ morales ſpecies ſortiūt̉. Diuerſificant̉ gͦ ſuꝑſtitiōis ſpēs pͥmo ex ꝑte obiecti. poteſt n. dīnus cultus exhiberi. uel cui exhibēdꝰ eſt.ſ. deo: modo tn̄ indebito ut ſi ꝗs tēpore gr̄e coleret deū ẜm veteris legis ritū. ⁊ hec eſt pͥma ſpēs ſuꝑſtitiōis. uel ei cui nō debꝫ ſ. cuicūqꝫ nature. ⁊ hoc ē aliud genꝰ ſuper ſtitiōis. qd̓ diuidit̉ in multas ſpecies ſcd̓m diuerſos fines dīni cultus. Ordinat̉ aūt dīnus cultus pͦ ad reuerētiā deo exhibendam. ⁊ ẜm hͦ pͥma ſpecies huiꝰ generis eſt idolatria q̄ dīnaꝫ reuerentiā indebite exhibet creature. 2º ad hͦ ꝙ hō inſtruat̉ a deo quē colit. ⁊ ad hͦ ꝑtinet ſuꝑſtitio diuinatiua q̄ demones ꝯſulit ꝑ aliqͣ pacta cuꝫ eis inita tacita uel exp̄ſſa. ¶ 3º ad quādā directioneꝫ actuū humanoꝝ ẜm inſtituta dei ꝗ colitur. ad qd̓ ꝑtinet ſuꝑſtitio qͣrūdā obſeruātiaꝝ. ⁊ hec tria Augꝰ 2º de doctri. xp̄iana tangit. Suꝑſtitioſū eſt inꝗt ꝗcquid inſtitutū ē ab hoībus ad faciēda ⁊ colēda idola. ꝑtinēs ad colēdā ſicut deū. creaturā ptem uel vllā creature. ⁊ hͦ ꝑtinet ad pͥmū ⁊ pꝰ ſubdit. uel ad ꝯſultatiōes ⁊ pacta q̄dam ſignoꝝ cū demonibꝰ placita atqꝫ federata. qd̓ ꝑtinet ad 2ᵐ. ⁊ pꝰ paꝝ. Ad hͦ gͦ ꝑtinēt oēs ligature ⁊cͣ. qd̓ ꝑtinet ad 3ᵐ De ſuꝑſtitiōe cultꝰ indebiti veri dei. ti. 8. Oſtea cōſiderādū ē ī ſpāli de p tibꝰ ſiue ſpēbꝰ ſuꝑſticiōis. ⁊ pͦ d̓ ſuꝑſtitiōe cultꝰ indebiti veri dei.

T. II. I 2º de ſuꝑſtitiōe idolatrie. 3º de ſuꝑſtitiōe di uinationū. 4º de ſuꝑſtitiōe obſeruantiarū. ¶ Circa pͥmū q̄rūtur plura.ſ. vtꝝ ī cultu veri dei poſſit eſſe aliꝗd pernitioſuꝫ. ℟º ꝙ ſic. ut.n. dicit Augꝰ li. ꝯͣ mendaciū. Men daciū maxime ꝑnitioſū eſt. quod ſit in ꝑtinentibꝰ ad religionē xp̄ianā. Eſt aūt mēdaciū cū aliꝗs exterius ſignat ꝯͣriū v̓itati ſicut aūt ſignificat̉ aliꝗd v̓bo ita ⁊ facto. ⁊ in tali ſignatiōe facti ꝯſiſtit cultus religiōis exteriꝰ. ut patet ex ſupradictis. ⁊ iō ſi ꝑ cultum exteriorē aliqd̓ falſū ſignifice tur: erit cultus ꝑnitioſus. hͦ aūt contingit duplicit̓. vno modo ex ꝑte rei ſigͣte a qua diſcordat ſignificatio cultus. ⁊ hͦ mō tꝑe legis noue ꝑactis xp̄i myſterijs ꝑnitioſuꝫ eſt vti cerimonijs legis veteris: ꝗbus xp̄i myſteria ſignificabant̉ futura. ſicut etiam ꝑnitioſū eſſet ſignis ꝯfiteri xp̄m eſſe paſſurū. Alio modo ex ꝑte colentis. ⁊ hͦ precipue ī cultu cōi ꝗ ꝑ miniſtros exhibet̉ ī per ſona totius eccleſie. ſicut.n. falſarius eſſet ꝓponens ex ꝑte alicuiꝰ non cōmiſſa ſibi. Ita etiā exhibens deo cultū ex parte eccleſie cōtra modū dīna auctoritate ꝯſtitu tum ⁊ ī eccleſia ꝯſuetū. vn̄ dicit Ambꝰ In dignus eſt ꝗ aliter celebrat miniſteriuꝫ qͣꝫ xp̄s tradidit. ⁊ ideo dicit glo. ſuꝑ Coll̓. 2º ꝙ ſuperſtitio eſt qn̄ traditioni humane no mē religiōis applicat̉. Nō tn̄ ꝙ in diuer ſis eccleſijs diuerſe ſūt ꝯſuetudines ī cultu dīno: q̄ in nullo v̓itati repugnāt. ⁊ iō ſunt ſeruande ⁊ eas p̄terire nō licet. ¶ Utꝝ in cultu veri dei poſſit eē aliquid ſuperfluuꝫ ℟º ꝙ ſic. Sciendū tn̄ ꝙ aliꝗd ſuperfluuꝫ dicitur dupliciter. vno modo ẜm quanti tatem abſolutam. ⁊ ſic nihil poteſt eſſe ſu perfluū in dīno cultu. quia nihil poteſt hō facere quod non ſit minus eo quod de bet deo. Alio modo ẜm quantitatem ꝓpor tionis. ꝗa.ſ. non eſt fini ꝓportionatum. Fi nis aūt dīni cultus eſt ut homo det gloriā deo. ⁊ ei ſubijciat ſe mente ⁊ corpore. ⁊ iō ꝗcquid homo facit pertinēs ad gloriā dei ⁊ ad hoc ꝙ mens homīs deo ſubijciat̉. ⁊ etiam corpus ꝑ moderatam cōcupiſcētia. rum refrenationē ẜm dei ⁊ eccleſie ordina tionē ⁊ ꝯſuetudinē eoꝝ ꝗbus ꝯuiuit non ſuperfluit in cultu dei. Si v̓o ſit aliquid qd̓ quantū ē de ſe non ꝑtineat ad aliqd̓ triuꝫ p̄dictoꝝ. aut etiā ſit p̄ter dei ⁊ eccleſie inſti tutionem. uel ꝯtra ꝯſuetudinē cōem. q̄ ẜm Augꝭ. ꝓ lege hūana hn̄da ē. totū ē ſuꝑflu uꝫ reputādū ⁊ ſuꝑſtitioſū. ꝗa ī exterioribꝰ tm̄ ꝯſiſtens ad interiorē nō ꝑtinet cultū vn̄ Augꝰ liº. de vera religiōe inducit Lucꝭ. 17º. Regnū dei intra vos eſt ꝯͣ ſuꝑſtitioſos ꝗ.ſ. exterioribꝰ pͥncipalē curā impendūt. De idolatria. ti. 9º. Einde ꝯſiderādū ē d̓ ſuꝑſtitōe idolatrie. De hac aūt q̄runtur plura.ſ. vtꝝ ſit ſpēs ſuꝑſtitiōis. ℟º ꝙ ſic. ut dictū ē sͣ. Idolū. n. deductū eſt ab eo qd̓ ē idos ut dicit Iſido. idos aūt dicit formā ab idea tractā. ut dic̄ Seneca. vn̄ idolū ꝓprie dr̄ ſimulacrū rep̄ ſentatiuū rei exiſtētis uel rei ficte. ⁊ ẜm hͦ idolatria ꝓprie dr̄ cū ſimulacra colūt̉. Ex cōi tn̄ ꝯſuetudine ꝗa creaturas colebant gētiles: ſub quibuſdā imaginibꝰ impoſitū ē nomē idolatrie ad ſignificādum quemcūqꝫ cultū creature etiā ſi n̄ne imagībꝰ fie ret. Cultꝰ nāqꝫ dīnꝰ ſic̄ creature ſenſibili exhibebat̉ ꝑ aliqͣ ſenſibilia ſigna. puta ſa crificia. ludos. ⁊ alia hiꝰ. ita etiā exhibeba tur creature rep̄ſentate ꝑ aliquā ſenſibilē formā ſiue figurā q̄ dicit̉ idolum. Diuer ſimode tn̄ cultus dīnꝰ exhibebat̉ idolis. quidā.n. ꝑ quandā nephariā artē imagines qͣſdam ꝯſtruebāt: q̄ v̓tute demonum aliqͦs certos effectꝰ habebāt. vn̄ putabant in eis eſſe aliꝗd dīnitatis. ⁊ ꝑ ꝯn̄s eis cul tū dnū deberi. ⁊ hͨ fuit opinio Hermētis termegiſti. ut dicit Augꝰ 8º. de ciui. dei. Alij v̓o exhibebant cultum dīnitatis nō ipſis imaginibus. ſed creaturis qͣꝝ erant ima gines. oīa aūt hͦ ad ſuꝑſtitiōꝫ idolatrie ꝑtinebāt ut pꝫ ꝑ Augᵐ 2º de do. xp̄ia. No tandū aūt ꝙ apl̓s. i. Corꝭ. 8º. dicit. Scimuſ ꝗa nihil ē idolū in mūdo ꝓ eo ꝙ imagīes ille q̄ idola dicebant̉ non erant aīate. nec aliquā v̓tutū dīnitatis hn̄tes. ut Hermes ponit qͣſi eēt aliqd̓ ꝯpoſitū ex aīa ⁊ corꝑe Et ſil̓r ītelligendū ē illud qd̓ dr̄. jͣ. x. c. ꝙ idolis īmolatū nō ē aliꝗd. ꝗa ꝑ hiꝰ īmolationē carnes īmolate: nec aliquā ſanctifica tionē ꝯſequebāt̉ ut gētiles putabant. nec aliquā īmūdiciā. ut iudei credebāt. ¶ Nō etiā ꝙ latria vnoº pōt ſignificare actum humanū ad cultū dei ꝑtinenteꝫ. ⁊ ſic dicit vniuoce de cultu dīno ⁊ de cultū ẜm ꝙ ꝑ tinet ad idolatriā. ſicut etiā ſolutio tributi vniuoce dr̄ ſiue exhibeat̉ vero regi ſiue falſo. Alio modo ſumit̉ ꝓut ē idē religiōi ⁊ ſic cū ſit v̓tꝰ de ratiōe eiꝰ ē ꝙ cultꝰ dīn exhibeat̉ ei cui debꝫ exhiberi. ⁊ ſic equoce

T. I 3 dicit̉ de latria vere religiōis ⁊ de idolatria ¶ Utꝝ idolatria ſit pctm̄. ℟º. ꝙ ſic. Exo. 20. Non adorabis ea.ſ. exteriꝰ. nec coles ſ. interiꝰ. ut exponit glo. ⁊ loꝗtur de ſculpti libus ⁊ imaginibꝰ. Nam ⁊ ſi oēs ſuꝑiores reuereri debeamꝰ. non tn̄ eadē reuerentia oībus debet̉: q̄ debetur ſūmo deo ꝗ in ſin gulari ratiōe oēs excedit. Dixerūt autem ꝗdam heretici nō eē ꝑiculoſuꝫ ſi ꝗs ꝑſecu tiōis tꝑe dep̄henſus: ext̓iꝰ idola colat. dū tn̄ mēte fidē ſeruet. ſꝫ hͦ ē manifeſte falſū. cū. n. exterior cultus ſit ſignū interioris. ſicut eſt ꝑnitioſū mendaciū verbis aſſere ꝯtrariū eius qd̓ credit in corde. ita etiā ſi exteriorem cultū exhibeat alicui ꝯͣ illud quod ſen tit in mente. Eſt etiā idolatria grauiſſimū peccatoꝝ. vn̄ dicit glo. ſuꝑ Leuiſtis? Omne peccatū eſt īmūditia aīe. ſꝫ idolatria ma xime. ⁊ hͦ eſt verū qͣꝫtū eſt ex ꝑte ipſiꝰ pctī ſicut.n. in republica grauiſſimū eē videt ꝙ aliꝗs honoreꝫ regiū impendat alteri qͣꝫ vero regi. ꝗa qͣꝫtum ē in ſe totū ordinē rei publice ꝑturbat. ita in pctīs q̄ ꝯtra deum ꝯmittūtur que tn̄ ſūt maxima: grauiſſimū eē videt̉ honorē dīnū impendē creature. ꝗa quātū ē in ſe facit aliū deū in mundo: minuēs pͥncipatū dīnū. Alio tn̄ modo po teſt attēdi grauitas ex ꝑte peccātis. ſicut di grauiꝰ eē pctm̄ eiꝰ ꝗ peccat ſcient̓ qͣꝫ peccatis ignorant̉. ⁊ ẜm hͦ nihil ꝓhibet grauius peccare hereticos ꝗ fidē ſcient̓ corrūpunt quā acceperūt qͣꝫ idolatras ignorāter peccantes. Et ſil̓r etiā alia pctā pn̄t eē maiora ꝓpt̓ maiorē ꝯtemptū peccātis. ¶ Que fuit cauſa idolatrie. ℟º cauſa eius diſpoſitiua fuit ex ꝑte hoīuꝫ. ⁊ hͦ triplicit̓. pͦ ex inordi natiōe affectꝰ ꝓut.ſ. hoīes aliquē hominē nimis honorātes uel nimis venerātes honorē dīnū impenderūt ei. 2º ꝗa hō naͣliin rep̄ſentatiōe delectat̉ ut dicit ph̓s ī ſua poetria. ⁊ iō hoīes a pͥncipio vidētes ꝑ di ligētiā artificis imagines: hoīuꝫ exp̄ſſiuafactas: dīnitatis cultū eis impenderūt. ꝓpt̓ ignorātiā veri dei cuiꝰ excellentiā homines nō ꝯſiderantes quibuſdā creatur ꝓpter pulchritudinē. ſiue v̓tuteꝫ dīnitatis cultū exhibuerūt. de his tribus hr̄ in li. ſapien. de pͥma. c. 14º de 2ª. 13º. de 3ª. 23º. ut diligent̓ intuēti. Alia aūt cauſa idolatrie ſ. conſūmatiua fuit ex ꝑte demonū ꝗ ſe colendos hoībꝰ exhibuerūt: in idolis dādo reſpōſa. ⁊ alia q̄ videbant̉ homībus mi rabilia faciendo. vn̄ p̄s. Oēs dij gentium demonia. Et nota ꝙ in pͥma etate non fuit idolatria ꝓpt̓ recente memoriā creatoris mūdi. ex qͣ adhuc vigebat cognitio vniu̓ dei ī mēte hoīuꝫ. ſꝫ in 2ª etate legit̉ eē inuo ta a Nemroth ꝗ ut dr̄ cogebat hoīes ignē adorare. uel a Nino ꝗ imaginē patris ſui beli adorare fecit. Apud grecos auteꝫ ut Iſidorꝰ refert Prometheꝰ pͥmus ſimula cra hoīuꝫ finxit de luto. Iudei v̓o dicūt ꝙ Hyſmahel pͥmꝰ ſimulacra de luto fecit. In ſexta vero etate excluſa eſt per virtutē ⁊ doctrinā xp̄i ꝗ de diabolo triūphauit. De dīnatiōe ⁊ eiꝰ ſpēbꝰ in cōi. ti. x. Oſtea ꝯſiderandū eſt de ſuꝑſti tiōe dīnatiua. ⁊ pͦ in cōi. 2º de ꝑtibꝰ eius in ſpāli. Circa pͥmū querūt̉ plura.ſ. vtꝝ dīnatio ſit pctm̄. ℟º. ꝙ ſic. vn̄ dr̄ Deut. is Non ſit ꝗ phitōes ꝯſulat. neqꝫ dīnos. et. 26. q.§. di citur. ꝗ dīnatiōes expetūt: ſub regulis ꝗnquēnij iaceāt ẜm qͣdꝰ pnīe diffinitos. Ad qd̓ intelligendū notādū ē ꝙ dīnator non dicit̉ ſi ꝗs ꝓnūciet ea q̄ neceſſario uel ut in pluribꝰ eueniūt q̄ humana rōne p̄noſci pn̄t. ſicut aſtrologi ex cognitione cāꝝ p̄nū ciant infallibiliter futuras eclypſes. ⁊ ex conſideratione ſtellaꝝ p̄nūciant ꝯiectura lit̓ pluuias ⁊ ſiccitates. ⁊ medici ſanitatē ⁊ mortē. ⁊ ita euenit ut in pluribꝰ. Non vi detur etiam dīnatio ſi ꝗs aliqͣ futura con tingētia deo reuelāte cognoſcat. tūc.n. ipſe nō dīnat.i. qd̓ dīnū ē facit. ſꝫ magis quod dīnū eſt ſuſcipit. Tunc aūt ſolū dr̄ dīnare qn̄ indebito modo ſibi p̄nūciationem futu roꝝ euentuū vſurpat. ¶ Pret̓ea qn̄ p̄ter dei manifeſtā reuelationē p̄nūciare preſu mit aliqͣ futura ꝯtingentia ad vtrūlibꝫ. ut ſūt illa q̄ dependet ex lib̓o arbitrio. ul̓ etiā ꝯtingentia ut in paucioribꝰ. ut ſūt que per accn̄s ꝯtingūt. ſiue ī rebꝰ humanis. ſiue ī rebus naͣlibus. ſicut ꝙ lapide cadēte fiat terremotꝰ. ⁊ ꝙ hoīe fodiēte theſaurꝰ inueniat̉. p̄ſcire.n. talia ē ſolius dei. vn̄ Yſa. 41 Annūciate q̄ ventura ſūt in futuꝝ. ⁊ ſciemus. qm̄ dij eſtis. Un̄ Iſidorꝰ liº ethimo. dic̄ ꝙ dīni dicti ſt̓ qͣi deo pleni. deitate.n. ſe plenos ſimulāt. ⁊ aſtutia qͣdā fraudulētie hoībꝰ futura ꝯiecturāt. hͨ Iſi. Cōſtat autē hͨ cē pctm̄. vn̄ dīnatō ſꝑ ē pctm̄. ⁊ iō Hicro dic̄ ſuꝑ Math̓. ꝙ dīnatio ſꝑ accipit̉ ī ma laꝫ ꝑte. Sꝫ obijcit̉. ꝗa Augꝰ dic̄ de li. ar. Quis audeat dice̓ aliquā diſciplinā eſſe malā. ſꝫ aliqͣ artes ſūt dīnatiue. ut patet ꝑ

T. Li..X. ph̓m liº. de memo. gͦ videt̉ ꝙ dīnatio non ſit pctm̄. ℟º ꝙ aliqͣ artes ſūt ad p̄noſcēdū futuros euētus ꝗ ex neceſſitate uel frequē ter eueniūt. quod non ꝑtinet ad dīnationē ſꝫ ad alios futuros euentꝰ cognoſcendos nō ſūt aliq̄ vere artes ſiue diſcipline. ſꝫ fallaces ⁊ vane ex deceptiōe demonis ītrodu cte. ut Augꝰ dicit. 2º. de ciui. dei. ¶ Utꝝ ſpe cies diuinationis ſint plures. ℟º ꝙ ſic. ut vult Iſidorꝰ ethimologiaꝝ. Ad qd̓ intel ligendū ꝙ oīs dīnatio vtit̉ ad p̄cognitiōꝫ euentꝰ futuri aliqͦ demonū ꝯſilio ⁊ auxilio qd̓ quidē exp̄ſſe qn̄ꝫ implorat̉. qn̄ꝫ auteꝫ p̄ter hoīs petitionē ſe de modo īgerit occulte vanis inꝗſitionibus futuroꝝ ut mētes hoīuꝫ īplicet falſitati aūt vanitati. Eſt aūt vna vana inꝗſitio futuroꝝ: cuꝫ ꝗs futura p̄noſcere temptat vnde p̄noſci nō poſſunt Demōes aūt exp̄ſſe īuocati ſolēt futura p̄ nūciare multiplicit̓. qn̄ꝫ quidē quibuſdaꝫ p̄ſtigioſis apparitiōibꝰ ſe aſpectui ⁊ auditui hoīuꝫ ingerētes ad p̄nūciandū futura ⁊ hͦ ſpēs dr̄ p̄ſtigiū ex eo ꝙ oculi hoīuꝫ p̄ ſtrīgūt̉. qn̄ꝫ ꝑ ſōnia. ⁊ hͦ dr̄ dīnaº ſōnioꝝ qn̄ꝫ ꝑmortuoꝝ aliqͦꝝ apparitionē ul̓ locutionū ⁊ hͦ dr̄ nigromātia. ut dr̄ ī li. ethi. Nigros.n. grece mors dr̄ latine. mātia v̓o di uinatio. ꝗa quibuſdā p̄cantatiōibꝰ adhibito ſanguine videt̉ reſuſcitati mortui di uinare ⁊ ad int̓rogata reſponde̓. dicūtur. n. demōes ſanguinē amare. Qn̄qꝫ v̓o p̄nunciant futura ꝑ hoīes viuos. ut pꝫ in arrepticijs. ⁊ hͦ dr̄ dīnatio phitonica. ꝗa.ſ. ſit ꝑ phitones ꝗ ſic dicti ſūt. ut dicit Iſidorꝰ. a phiton apolline ꝗ dr̄ fuiſſe auctor diuinā di. Qn̄qꝫ ꝑ aliqͣs figuras uel ſigna q̄ apparent in rebꝰ inaīatis. q̄ quidē ſi appareāt in aliquo corꝑe terreſtri. ut ī vngue uel fer ferro uel lapide polito. dicit̉ geomantia. a geos qd̓ ē t̓ra. Si aūt in aqua dr̄ idromā tia. ab idros qd̓ eſt aqua. Si in aere dicit̉ acrimantia. Si in igne piromantia a piqd̓ eſt ignis. Si aūt in viſceribꝰ aīaliū immolatoꝝ in aris demonū. dr̄ aruſpiciū qͣi inſpectio in aris. Diuinatio vero qͥ ſit ſine exp̄ſſa. demonū īuocatiōe diuidit̉ in duo genera. qͦꝝ pͥmū ē: qn̄ ad p̄noſcendū futura ꝯſideramꝰ aliꝗd in diſpoſitiōibꝰ aliaꝝ reꝝ. ⁊ ſi ꝗdē aliꝗs nitat̉ p̄noſcere futurā ex ꝯſideratiōe ſitus ⁊ motus ſideꝝ. hͨ per tinet ad aſtrologos. ꝗ dicūt̉ geneatici ꝓpt̓ nataliū ꝯſideratiōes dieꝝ. Si v̓o ex cōſi derationē dieꝝ uel horaꝝ uel auraꝝ. tūc dicūt̉ auruſpices. ꝗ ſ. dies ⁊ horas in ne gocijs ⁊ oꝑatiōibꝰ agendis obſeruāt. Nō tn̄ qꝛ obſeruare tēpus qn̄ꝫ ē infidelitatis. ut in his q̄ pure dependet a lib̓o ar. qn̄qꝫ ncc̄ia.ſ. ꝓpt̓ p̄ceptū. ut in nuptijs celedrādis. qn̄qꝫ ſagacitatis. ut in his q̄ cām hn̄t naturalē. ut in potiōibꝰ minutionibꝰ. ⁊ hiꝰ Si v̓o ꝑ voces uel motus auiū. uel quorū cunqꝫ aīaliū. ſiue ꝑ ſternutationes hoīuꝫ ul̓ ſaltꝰ mēbroꝝ. hͨ ꝑtinēt gnaͣl̓r ad auguriū qd̓ ſic dr̄ qͣi auigeriū ul̓ auigarriū a geſtu uel garritū auiū. ſic̄ auſpiciū ab īſpection auiū. qͦꝝ pͥmū ꝑtinet ad aures. ſecūdū ad oculos. in auibꝰ.n. hiꝰ p̄cipue ſolent cō ſiderari. Si v̓o hiꝰ ꝯſideratio fiat circa v̓ba hoīuꝫ alia intentiōe dicta: q̄ ꝗs retorquēt ad futuꝝ qd̓ vult p̄noſcere dr̄ omen. Si aūt ꝯſiderētur aliq̄ diſpoſitiones figuraꝝ in aliꝗbus corporibꝰ viſui occurrētes erit alia ſpēs dīnatiōis. Nam ex lineamētis manꝰ ꝯſideratis dīnatio ſūpta dicit̉ cy romantia. cyros.n. grece dr̄ manus latine. Diuinatio v̓o ex ꝗbuſdā figuris ī ſpatula alicuiꝰ aīalis apparentibꝰ dr̄ ſpatuliman tia. Ad 2ᵐ v̓o genꝰ dīnationis qd̓ eſt fine exp̄ſſa demonū īuocatiōe: ꝑtinet diuinatio q̄ ſit ex ꝯſideratione eoꝝ q̄ eueniūt ex ꝗbuſdam q̄ ſero fiūt ab hoībꝰ ad inꝗrēduꝫ aliqd̓ occultū. ſiue ꝑ ꝯſiderationē pūctoꝝ qd̓ ꝑtinet ad artē geomantie. ſiue ꝑ conſiderationē figuraꝝ q̄ ꝓueniūt ex plūbo liquefacto in aqͣ ꝓiecto. ſiue ex quibuſdam cedulis ſcriptis uel nō ſcriptis: in occulto repoſitꝭ. cū ꝯſiderat̉ quiſqͣꝫ accipiat. ul̓ etiā ex feſtucis ineqͣlibꝰ ꝓpoſitis ꝗs maiorem uel minorē accipiat. uel etiā ex taxillorum ꝓiectiōe ꝗs pūcta plura ꝓijciat. q̄ oīa ſor tiū nomen hn̄t. vn̄ noīe ſortilegij ꝯtinētur Sic gͦ triplex ē genus dīnatiōis. qͦꝝ pͥmū ē ꝑ manifeſtā demonū īuocationē. 2ᵐ per ſolā ꝯſiderationē diſpoſitiōis uel motꝰ ali cuius rei. 3ᵐ ē dū facimꝰ aliꝗd ut nob̓ ma nifeſtet̉ aliqd̓ occultū. pͥmuꝫ ꝑtinet ad nigromāticos. 2ᵐ ad augures. 3ᵐ ad ſortile gos. Sub qͦlibꝫ aūt hoꝝ multa ꝯtinēt̉ ut pꝫ ex dictis. Omnes modos p̄dictos ponit Augꝰ. ⁊ hn̄t. 26. q. 4. igit̉ genꝰ. et. q. 5. nec miꝝ. et. c. ep̄i. et. q. 7. nō obẜuetis. ¶ Sꝫ ꝯͣ ſup̄dcā obijcit̉ ml̓tiplicit̓. aīe. n. ſcōꝝ nō fauēt illicite int̓rogatiōi. ſꝫ Sauli int̓rogāti de euētu futuri belli ꝑ mulierē phitoniſſam: Samuel apparuit ⁊ futuꝝ bellū p̄di xit. gͦ dīnatio q̄ ſit ꝑ īuocationē demonum nō eſt pctm̄ ¶ Pretea aues circa futuros euentꝰ tꝑm aliqͣ naͣlit̓ cognoſcūt. ẜm illud

C..XI. Hiere. s. Miluus in celo cognouit tempꝰ ſuū. ſꝫ naͣlis cognitio ē infallibilis ⁊ a deo. gͦ vti cognitiōe auiū ad p̄cognoſcenda fu tura qd̓ eſt auguriari nō eſt illicitū. Pre terea Gedeon ī numero ſcōꝝ ponitur utꝫ Heb̓. xi. Qui tn̄ vſꝰ fuit omine ex hͦ ꝙ au diuit recitationē ⁊ interp̄tationē cuiuſdaꝫ ſomnij. ut legit̉ Iudicū 7º Et ſil̓r Eliezer ſeruꝰ Abrahe. ut legit̉ Gen̄. 24º. gͦ videtur ꝙ talis dīnatio nō ſit illicita. ℟º. ad pͥmuꝫ dicendū ꝙ ſicut Augꝰ dicit ad Simplicia nuꝫ. Non ē abſurdū crede̓ aliqͣ diſpēſatio ne ꝑmiſſū fuiſſe ut nō domināte arte ma gica uel potentia. ſꝫ diſpenſatiōe occulta qͦ phitoniſſam ⁊ Saulē latebat. ſe iuſti ſpūs oſtēderet regis aſpectibꝰ: dīna eū ſnīa percuſſurus. uel nō vere ſpiritus Samuelis a ſua reꝗe eſt excitatꝰ. ſꝫ aliqd̓ fantaſma ⁊ il luſio demonū imaginaria diaboli machinatiōibꝰ eſt facta. quā appellat Samueleꝫ ſcriptura. ſicut imagines ſolent rerū ſuaꝝ noībꝰ appellari. Ad 2ᵐ dicēdū ꝙ illa au ctoritas loꝗtur de cognitiōe auiuꝫ reſpectu eoꝝ q̄ ꝑtinēt ad eas. ⁊ ad hͦ p̄cognoſcēda eoꝝ motus ⁊ voces ꝯſiderare non ē illici tum. puta ſi ꝗs ex hͦ ꝙ cornicula crocitat pluuiā eſſe cito futurā p̄dicat. Ad 3ᵐ di cenduꝫ ꝙ Gedeon obſeruauit recitationē ⁊ expoſitionē ſomnij accipiēs eam ꝓ omne qͣi ordinatā ad ſui inſtructioneꝫ a dīna ꝓuidētia. ⁊ ſil̓r Cliezer attēdit v̓ba puelle orōne ad deū p̄miſſa. Ad hͦ noͣ ꝙ in noua lege mens hoīs arcet̉ a tꝑaliū ſollicitudīe ⁊ iō in noua lege non ē aliꝗd inſtitutū ad p̄cognitionē futuroꝝ euentuū de tꝑalibus rebꝰ. In veteri aūt lege q̄ ꝓmittebat terre na erāt ꝯſolatiōes de futuris ad religionē ꝑtinētes vn̄ dr̄ Yſa. 8º. Cū dixerint ad voq̄rite a phitonibꝰ ⁊ dīnis ꝗ ſtudēt in incātatiōibꝰ. ſubdit qͣi rōneꝫ. nūꝗd nō ppl̓s a deo ſuo reꝗret viſionē ꝓ viuis ⁊ mortuis Fuerūt tn̄ etiā in noua lege aliqui ꝓphetie ſpūs hn̄tes ꝗ ml̓ta d̓ futurꝭ euētibꝰ p̄dixer̄t De cognitōe demonū reſpcū ſutoꝝ. xi. xi. Einde ꝯſiderandū ē de ꝑtibus īnatiōis ī ſpāli. ⁊ pͦ de dīnatio ne ꝑ demonia. 2º de dīnatiōe ꝑ aſtra. 3º. de dīnatione ꝑ ſomnia. 4 de dīnatiōe ꝑ ſortilegia. Circa pͥmuꝫ ad maiorē huiꝰ maͣe euidētiā ꝯſiderandū ē de cognitiōe demonū reſpectu futuroꝝ. ⁊ huiꝰ gr̄a q̄rūtur plura.ſ. vtꝝ demones cognoſcant futura. ℟º. futuroꝝ triplex ē ge nus. q̄dam.n. futura hn̄t determīatas cās ⁊ infallibiles. ut illa q̄ attendūt̉ circa motū corpoꝝ ſuꝑioꝝ in ꝗbꝰ ē determīatio ⁊ oīs impedimēti remotio. ⁊ talia pn̄t certitudinalit̓ ſciri nō ſolū a deo ⁊ in deo. ſꝫ etiam a creatura. ⁊ hͦ in ſua cā ſicut tēpꝰ eclypſis ⁊ ꝯſimiliū. Quedā hn̄t determinatā cām. ſꝫ tn̄ fallibilē. ut illa q̄ ſūt ẜm inſerioreꝫ natu ram. q̄ iō hn̄t cām determinatā. ꝗa intētio naͣe mouet determinate ad vnū. iō v̓o falli bilem. ꝗa multiplicit̓ pōt occurrere impedi mentū. utpote ꝙ ager ſeminatꝰ ſi terra pin gnis eſt. ⁊ bona diſpoſitio ſuꝑioꝝ corpoꝝ afferat fructū pingue̓. ⁊ iſta pn̄t quodāmō ſciri ⁊ p̄ſciri. nō tm̄ a deo ſꝫ etiā a creatura qͥ nouit naturas reꝝ ſuꝑioꝝ ⁊ inferiorū. nō tn̄ ita certitudinaliter ſicut p̄dicta. Que daꝫ hn̄t cām indet̓minatā ⁊ fallibilē ſicut ea q̄ ſūt a volūtate nr̄a: q̄ indet̓minata ē ꝓpter hͦ ꝙ ē ad oppoſita. ⁊ fallibilis etiam ꝗa pn̄t volēti ꝑficere occurrere multa im pedimēta. ⁊ talia nō pn̄t certitudinalit̓ ſciri ab aliqͣ creatura in ſeipſa. ſꝫ ſoluꝫ a deo. ul̓ ꝑ reuelatōꝫ dīnā. Un̄ Dama. li. 2º. c. 4. dicit ꝙ futura neqꝫ angeli neqꝫ demones nouerūt.ſ. naͣli cognitiōe. ⁊ loꝗtur de futuris ꝯtingētibꝰ. Ratio aūt huiꝰ ē iſta. ꝗa cō gnitio creature dependet ex re. qm̄ gͦ res īcerta eſt in ſe ⁊ ī ſua cā. ideo creatura non pōt illā certitudinalit̓ noſce̓ aūt p̄ſcire. diuina aūt cognitio nō dependet a rebꝰ. īmo oīa q̄ nouit ẜm moduꝫ v̓itatis nouit. ⁊ ꝗa ſua v̓itas ē certiſſima. certiſſime cogͦſcit cō tingētia ut nccͣia. ⁊ ſic̄ certiſſime nouit. ita pōt certitudinalit̓ demōſtrare ⁊ reuelare. iō hͦ p̄cognitio futuroꝝ uel ē dei uel a deo. ⁊ iō cū talia futura p̄dicūt̉: p̄dictio dr̄ diuinatio. ꝗa talis ē actꝰ dīnꝰ. Et etiā ꝗa dia boli ſuꝑbi maxime conāt̉ oſtēdere hͦ in ſe hr̄e. ⁊ iō dice̓ ꝙ demōes ꝑ ſeipſos futura ꝯtingētia p̄ſciāt certitudinalit̓. hͦ eſt eis attribue̓ qd̓ dei ē. iō ē ibi īfidelitas ⁊ infidelitati frequēt̓ ānexa idolatria. iō dīnatio eſt ꝓhibita. Quis aūt demōes nō poſſint per ſeipſos futura ꝯtingētia ſcire certitudīal̓r tn̄ frequēt̓ vera p̄dicūt. ꝗa euētū futuroꝝ aliqͦ mō p̄ſciūt uel p̄ſentiūt. hͨ aūt qͣdrupli cit̉ ſciūt. ſic̄ dic̄ Augꝰ 3º. ſuꝑ Gen̄. Aut.n. ſenſus uel ingenij acrimonia. Aut multa exꝑientia. Aut doloſa cautela. Aut aliena doctrina. Senſus acrimonia. ut qn̄ vident ⁊ diligēt̓ ꝯſiderāt ad ꝗd inclinet̉ affectio nr̄a: uel q̄ ſint inducentia uel retrahentia. b 2

C. Li..XI. Experiētia tēpoꝝ. ꝗa ex talibꝰ vidit accide̓ talia. Doloſa cautela qn̄ ꝓponit aliꝗd fa cere ⁊ p̄dicit qͣi aliud ſit facturus. Aliena doctrīa qn̄ iuſto dei iudi. ꝑmittit̉ ab āgel ad diſcere. Et ſic patꝫ ꝙ demones futura ꝯtingentia ⁊ ſi pn̄t ꝓbabiliter non pn̄t tn̄ certitudinalit̓ p̄ſcire. Sꝫ obijcit̉ ꝗa aſtro nomi ⁊ mathematici ꝑ curſuꝫ aſtroꝝ p̄co gnoſcūt ⁊ dicūt multa futura. ⁊ videmus ꝙ ī multis vera dicūt. Sꝫ maior eſt ītelli gentia in angelis. gͦ ⁊cͣ. ℟º. ꝙ aſtronomi uel mathematici frequēt̓ dicūt vera ꝯiecturando uel ẜm legeꝫ aſtroꝝ uel ẜm diaboli cōmertiū. ẜm legē aſtroꝝ ut qn̄ ſtella dn̄atur q̄ hꝫ imp̄ſſionem ſupͣ diuerſos hu mores tūc diſponit ẜm hͦ hoīem ad diuer ſos mores ⁊ affectiōes. ẜm cōmertiū diaboli ut qn̄ volūt vim aſtroꝝ vltra ꝓtende qͣꝫ ad id ſupͣ qd̓ poſſūt. tūc.n. niſi diaboluadeſſet: ita frequent̓ falſū ſicut verū dicerent. nūc aūt cum toto auxilio demonū frequent̓ falſa p̄dicūt ⁊ decipiūt. ſꝫ tanta ē demonū aſtutia ꝙ ita ſciūt occultare fraudē ſuā ut oſtendāt errorē ſiue defectū fuiſſe in aſtronomo ꝯſiderante. nō in arte uel diabolo aſſiſtēte. In hͦ gͦ ſtat rō ꝙ aſtronomi de ꝯtingētibꝰ hn̄tibꝰ cām fallibilem ⁊ inde terminatā nō p̄ſciūt vera niſi ex ꝯiectura ⁊ diabolꝰ ex maiori ꝯiectura illa p̄ſentit. nō tn̄ certitudinaliter p̄ſcit. hͨ Bon̄. 2. diſ. 7 ꝑ. 2. q. i. ar. 3. o. ¶ Utꝝ demones p̄noſcant pluuias ⁊ hiꝰ. ℟º ꝗdā dicūt ꝙ licꝫ demones ꝑ ſuā naͣlem v̓tutē habeāt futuroꝝ ta liū valde ꝓbabilē ꝯiecturā eo ꝙ eoꝝ cāe ſūt naͣles ⁊ determīate. ⁊ ut in pluribꝰ eue niūt. tn̄ ꝗa p̄dicte cāe ſūt impedibiles. ideo hiꝰ futuroꝝ certā p̄cognitionē ꝑ ſuā naͣlē v̓tutē hr̄e nō pn̄t. Et ſi dicat̉ eis ꝙ illd̓ īpedimentū qn̄ euenit ē ꝑ cauſam naͣlem q̄ de ncc̄itate oꝑat̉ dicūt ꝙ ꝯcurſus cāe impediētis aliquē effectū. ⁊ cāe q̄ qͣꝫtuꝫ erat ex ſe: erat nata illū effectū ꝓduce̓. qn̄ꝫ eſt per accn̄s ⁊ a caſu. vn̄ talis ꝯcurſus nō habet aliquā cām naͣlem ꝑ ſe. ꝗa cū non ſit vere vnū non eſt vere ens. Un̄ ph̓s 6º metha. dicit de tali ente qd̓ eſt ꝓpinquū non enti. ⁊ ꝙ talis entis nō eſt gnatio nec corruptio. ꝓ hac etiā opinionē videt̉ ph̓s eē in eodē li. vbi reprobat opinionē dicentiū oēs effectꝰ naͣles euenire de ncc̄itate. ſi.n. ꝯcuri cauſaꝝ naͣliū ſꝑ eēt de ncc̄itate oēs effectꝰ naͣles euenirēt de ncc̄itate. qd̓ ph̓s reputat falſū. Pro hac etiā opinione face̓ videtur excoīcaº cuiuſdā articuli ꝗ eſt talis.ſ. ꝙ ni hil ſit a caſu. ſꝫ oīa eueniūt de ncc̄itate. ⁊ ꝙ oīa futura q̄ erūt de ncc̄itate erūt. ⁊ ꝙ inhil euenit ꝯtingent̓: ꝯſiderando oēs cās ē error. ꝗa ꝯcurſus cāꝝ eſt de diffinitiōe ca ſualis effectus. ẜm Boetiū de ꝯſo. Alij v̓o dicūt ꝯͣriū. ꝗa natura de ncc̄itate oꝑatur. ⁊ iō oēs effectus naͣles niſi impediantur ꝑ li berū arbitriū. uel angelicū uel humanū: de neceſſitate eueniūt p̄ſuppoſita influentia gnaͣli. q̄ nccͣia eſt ad ꝯſeruationeꝫ nature create ⁊ ipſiꝰ oꝑationē. vn̄ ſi naͣ diſpoſuit nubē ad pluuiā: de neceſſitate reſoluētur ī pluuiā niſi ſuperueniat aliqͣ cauſa fortior naͣlis qͣ hec de ncc̄itate impediat̉. a cauſa gͦ neceſſaria eueniūt. ⁊ a cā nccͣia īpediūt̉ Cum gͦ demōes ſciūt vertibilitatē naͣlē ele mentoꝝ ⁊ corpoꝝ celeſtiū. ⁊ motū. ⁊ curſū ⁊ ꝯiūctionē planetaꝝ inter ſe. ⁊ cuꝫ ſtellis fixis: p̄ſcire pn̄t ꝑ ſuā v̓tutē ſub certitudīe futuꝝ euentū iſtaꝝ imp̄ſſionū naͣliū. ⁊ fu tuꝝ impedimētū. ne diſpoſitio ad eas redu cat̉ ad actū. Pro iſta opiniōe ē ꝙ videmꝰ formicas īminēte pluuia portare granū ī cauernā. ꝗa p̄cognoſcūt futurā pluuiā. gͦ multo magis diabolꝰ iſta cognoſce̓ poteſt Qui vult tene̓ opinionē pͥmā pōt rn̄de̓ ad illud de formicis ꝙ illud nō faciūt ꝗa futurā pluuiā p̄cognoſcāt. ſꝫ ꝗa ea q̄ pluuiā de ꝓpinqͥ futurā antecedūt: faciūt quendā īmutationē in corporibꝰ formicaꝝ. ꝑ quaꝫ quodā naͣli inſtinctu mouent̉ ad portādū granū in cauernā. patet gͦ ꝙ illud faciunt ꝓpt̓ hͦ qd̓ pn̄s eſt. nō ꝓpt̓ hͦ qd̓ eſt futuruꝫ Pōt etiaꝫ dici ꝙ ꝗa ſenſitiua pōt naͣliter īmutari ab influentia celeſti. nō ſic aūt in tellectiua. iō non ē incōueniēs q̄dā bruta ꝑ illā īmutationē p̄ſentem aliqd̓ futuꝝ p̄cognoſcere ꝑ eſtimatiuā: qd̓ intellectꝰ dia boli ꝑ ſuā v̓tutē naturalē ſub certitudine p̄cognoſcere nō poſſet. Qui aūt tenēt ſecūdā opinionē reſpōdent ad articulū excōicatū ꝙ nō eſt ꝯͣ eos. ꝗa nō ponūt ꝙ effectꝰ dependētes ex libero arbitrio dīno. angeli co. uel humano de ncc̄itate eueniāt: qn̄ eue niūt. nec ꝙ nccͣio impediāt̉: qn̄ impediūt̉. qd̓ ponebāt illi ꝯͣ quos p̄dictꝰ articulꝰ fuit excoīcatꝰ. Un̄ nec ponit hͦ opinio ꝯcurſuꝫ cauſaꝝ q̄ ſūt volūtarie oꝑantes eē nccͣiuꝫ qͣꝫuis ponat ꝯcurſū cāꝝ pure naturaliuꝫ de ncc̄itate ꝯcurrere qn̄ ꝯcurrūt ſuppoſito motu celi ſicut modo ē. ⁊ tali influētia ge nerali ſine qͣ nulla creatura eſſe poſſit: nec age̓. Sꝫ tn̄ hͦ 2ª opinio qͣlitercūqꝫ incidat ī p̄dictū articulū excoīcatū ſeu quēcunqꝫ

T I. XII. aliū ē fugiēda. hͦ Rich. 2. diſ. 7. q. 3. ar. 2º. c. ¶ Utꝝ demones cognoſcāt cogitationes cordiū. ℟º. cogitatio cordis duplicit̓ pōt cognoſci. vno mō in ſuo effectu. ⁊ ſic non ſolū ab angelo. ſꝫ etiā ab hoīe cognoſci po teſt. ⁊ tāto ſubtiliꝰ quanto effectꝰ hiꝰ fuerit magis occultꝰ. cognoſcit̉.n. cogitatio cordis interdū nō ſolū ꝑ actū exteriorē. ſꝫ etiā ꝑ īmutationē vultꝰ. Et etiā medici aliquat affectiōes aī ꝑ pulſū cognoſce̓ pn̄t. ⁊ multo magis angeli uel etiā demones quanto ſubtiliꝰ hiꝰ īmutatiōes occultas corꝑales ꝑpendūt. Un̄ dicit Augꝰ in li. de dīnatiōe demonū. ꝙ aliqn̄ hoīuꝫ diſpoſitiōes nō ſo lum voce ꝓlatas. ſꝫ etiā cogitatiōe conceptas: cū ſigna q̄dam ex aīo expͥmūt̉ ī corpore tota facilitate ꝑdiſcūt. qͣꝫuis in lib̓. re tractationū hͦ dicat nō eē aſſerēdū quō hͦ fiat. Alio mō pn̄t cognoſci cogitatiōes ꝓut ſūt ī intellectu. ⁊ affectiōes ꝓut ſūt ī volūtate. ⁊ ſic ſolus deꝰ cogitatiōes cordiū ⁊ affectiōes volūtatū cognoſce̓ pōt. cuiꝰ rō ē ꝗa volūtas creature rōnalis ſoli deo ſub iacet. ⁊ ip̄e ī eā ſolꝰ oꝑari pōt ꝗ ē pͥncipale eiꝰ obiectū. ⁊ vltimus finis. ⁊ iō ea q̄ in vo lūtate ſūt. uel q̄ ex volūtate ſola dependent ſoli deo ſūt nota. manifeſtū ē aūt ꝙ ex ſola volūtate depēdet ꝙ aliꝗs actu aliqͣ conſideret. ꝗa cū aliꝗs hꝫ habitū ſcīe uel ſpecies intelligibiles in eo exiſtētes vtit̉ eis cum vult. ¶ Pret ea. angelus nō pōt illabi aīe gͦ nō pōt ꝑ naͣm vide̓ ea q̄ ſūt in aīa qͣꝫdiu ſūt ī intimo aīe. Un̄ Augꝰ. de eccle. dog. c. 48º. dicit. Internas aīe cogitatiōes diabolum nō vide̓ certi ſumꝰ. ⁊ 3º Regi. 8º. dr̄. Tu ſolꝰ noſti cor filioꝝ hoīuꝫ. ¶ Notādū aūt ꝙ īmutatio ſenſibilis ⁊ corꝑalis q̄ cōcomitat̉ cogitatiōes hoīs qn̄qꝫ ē ita exili⁊ indet̓minata ꝙ diabolꝰ ꝑ eam in certā cognitionē cogitatiōis venire nō pōt. qn̄ꝫ eſt ita fortis ⁊ det̓mīata ꝙ ꝑ illā pōt cogͦſcere cogitationē quantū ad ſpēm. ut ꝙ co gitat de īuidia uel de luxuria. non tn̄ credo ꝙ ꝑ eā poſſet certitudinalit̓ cognoſce̓ qͣꝫtum ad oēs circūſtantias ſingulares. hec Rich. 2. diſ. 8. q. 2. ar. 4. o. ¶ Utꝝ hoībus liceat vti mīſterio uel arte demonū ad cog ſcendū futura uel aliꝗd aliud. ℟º. vti miniſterio diaboli pōt intelligi vno modo v̓tute dīna ei aliqͣ licita imperando. ⁊ hͦ mō licet. vn̄ Paulꝰ ut hr̄ Actꝭ. 16º Imperauit ſpūi malo ꝗ erāt ī puella phitonica exire ab ea. ⁊ exiuit eadē hora. 2º mō ipſum fa miliariter uel amicabiliter īuocando. ⁊ hͦ modo eſt illicitū ⁊ ꝓhibitū hoībus. pͦ lege diuina. vn̄ Leuitꝭ. 19º Precipit̉ occidi qui ſciſcitat̉ magos ⁊ ariolos. 2º lege poſitiua ut pꝫ. 26. q. 2. et. q. j. ꝑ totū. ⁊. C. de maleficis ⁊ mathematicis. l. nemo. 3º etiā ſic̄ cre do lege nature. eo ꝙ diabolꝰ eſt obſtinat̉ aduerſariꝰ ſūmi pͥncipis nr̄i.ſ. dei. ⁊ ab eccleſia irreuocabilit̓ p̄ciſus. ⁊ ita mendax ⁊ fallax ꝙ ſi qn̄ꝫ dicit v̓itatē vtilem. aut dicit eā ꝯpulſus a deo. aut ut ſibi magis cre dat̉ in mendacio ut ſic decipiat cauteloſiꝰ ⁊ iō ꝗ familiarit̓ īuocat eū peccat directe ꝯͣ deū ⁊ cōtra eccleſiā ⁊ ꝯͣ ſeipſū. cū diabo lus ſit generi humani peſſimus īimicꝰ. Eſt aūt ibi pctm̄. aūt īfidelitatis. ut ſi credēdo diabolo dīnū aliꝗd ei attribuat. aut idola trie. ut in oblatiōibꝰ ⁊ ſacrificijs. aut ſalteꝫ inobediētie. ꝗa facit ꝯͣ ꝓhibitionē dei ⁊ ec cleſie. ut ſup̄dictū eſt. Et ꝗa artes magice ſūt cū quibuſdā demonū īuocatiōibus uel cū quibuſdā cōmertijs cū demonibꝰ. iō vti magicis artibꝰ eſt ꝓhibitū tanqͣꝫ illicitū ⁊ ꝓphanū. Un̄ Augꝰ 2º de doctrina xp̄iana de magicis artibꝰ loquēs dicit. Omnes gͦ hiꝰ artes etiā nugatorie uel noxie ſuꝑſtitio nis ex qͣdā peſtifera ſocietate hoīuꝫ ⁊ de monū qͣi pacta: infidelis ⁊ doloſe amicitie ꝯſtituta penitꝰ ſūt repudianda ⁊ refutāda xp̄iano. Sed obijcit̉ ꝗa Boetiꝰ in ꝓhe mio ſecūdi de ſyllogiſmis cathegoricis dicit ꝙ boni hoīes nō aliter cauent mala ni ſi nouerint illa. gͦ oīs ſcīa eſt bona ſiue ſit reſpectu boni ſiue mali. ſed ars magica ē ſcīa. gͦ ⁊cͣ. ℟. ꝙ nō ē verū ꝙ ars magica ſit ſcīa. ſꝫ ē ſuꝑſtitio. vn̄ nulli licet eā diſcere uel docere uel illa vti. hͨ Rich. 2. diſ. 7. q. 4. ar. 2º. o. Utꝝ pctm̄ ſit in carecte. ribꝰ q̄ fieri ſolent in talibꝰ. ℟º. ꝙ ē ibi magnū pctm̄. ꝗa fiūt ad miniſteriū demonum implorandū qd̓ nō licet. ⁊ iō malo fiūt fine. Si q̄rat̉ vn̄ hn̄t v̓tutē. dicēdū ꝙ non hn̄t ex ſe. ſed ex diabolica pactionē. ſic.n. diabolus pepigit cū his ꝗ ſunt ei familia res ꝙ talia ſigͣ recogͦſcēt. ⁊ ad talia ſe pn̄teꝫ offerret. on̄dit āt ꝑ illa ſe cogi. ut on̄dat aliꝗd eē v̓tutꝭ. ī hiꝰ artibꝰ ī ꝗbꝰ ſt̓ ml̓ta ne phāda ꝑ q̄ abducit̉ hō a fide ⁊ a cultu di uino. nec facit hͦ diabolꝰ. ꝗa ī ill̓ delectet̉. ſꝫ potiꝰ ī īfidelitate faciētiū. hͦ Bon̄. 2. diſ. 7. p. 2. q. 2. ar. 3º o. ¶ De īpreſſiōibus aſtroꝝ circa qͣs ꝗdam mathematici errāt. ti. 12.

C. Li..XII. Oſtea ꝗa mathematici dicunt euentū futuroꝝ aliqͦꝝ ex aſtripendere ⁊ precognoſci poſſe. iō ꝯſiderādū eſt hic de imp̄ſſione aſtroꝝ reſpectu hoīuꝫ ⁊ demonū. Un̄ cir ca hͦ q̄rūt̉ plura.ſ. vtꝝ ex imp̄ſſiōe lumina riū celeſtiū cauſet̉ in hoībꝰ diuerſitas morū. ℟º mores hoīuꝫ ⁊ euētus futuroꝝ a ſi deribus cauſari duplicit̓ pōt intelligi. aut nccͣio ⁊ ſufficienter. aūt diſpoſitiue ⁊ ꝯtingenter Si dicatur pͦ mō. ſic nō tm̄ ē falſū. ſꝫ etiam hereticum. quia repugnat xp̄iane religioni. tum quia v̓itas fidei in hoc erro re ſaluari nō pōt. dū.n. ponit oīa a ſideri bus nccͣio euenire tollit merita. ⁊ ꝑ ꝯn̄s p̄miū. tollit grām ⁊ ꝑ ꝯn̄s gloriā. Tū quia honeſtas moꝝ ꝑ hūc errorē p̄iudiciū pati tur dū culpa peccātis inſidera refūdit̉. licentia malefaciēdi ſine rep̄henſiōe ꝯcedit̉ ⁊ hō ad orandū ⁊ colēdū ſidera incuruatur. Si aūt dicat̉ mores hoīuꝫ a diſpoſitionibus ſideꝝ variari diſpoſitiue ⁊ cōtin gent̓. ſic pōt hr̄e v̓itatē. ꝗa nec rationi nec fidei repugnat. planum eſt.n. ꝙ diſpoſitio corꝑis varia multū facit ad variationeꝫ affectionū ⁊ moꝝ aīe. ut plurimum.n. aīa ꝯplexiōes corꝑis imitat̉. ut dr̄ in ſex pͥncipijs. vn̄ colerici ſūt iracūdi. ⁊ ſanguinei ſūt benigni. ⁊ melācolici ſūt īuidi. flegma tici pigri. hͦ aūt nō eſt nccͣio. aīa.n. dn̄at̉ ſuo corꝑi ⁊ maxime qn̄ ē adiuta ꝑ grām. mul tos.n. videmꝰ colericos manſuetos. ⁊ me lancolicos benignos. qm̄ gͦ v̓tus corporū celeſtiū oꝑat̉ admixtionē ⁊ qͣlitatē cōplexionuꝫ. hinc eſt ꝙ ꝑ ꝯn̄s oꝑat̉ qͦdāmō ad qͣlitatē moꝝ. valde tn̄ de longinqͣ. plus.n. facit ad qͣlitatē ꝯplexiōis v̓tus naͣe īferio ris qͣꝫ v̓tus ſideris. vn̄ Augꝰ. 5º. de ciui. dei in ſolutiōe cuiuſdā qōnis de duobꝰ fribuſ ꝗ ſil̓ infirmabāt̉ ⁊ curabāt̉. cū q̄rerēt vnde hoc eēt. magis cōmēdat rōnē hypocra tis qͣꝫ aſtronomi. Hypocras.n. rn̄dit ꝙ hͦ erat ꝓpt̓ ſil̓itudinē ꝯplexionis. ⁊ aſtronomus rn̄dit ꝙ erat ꝓpt̓ idemptitatē ꝯſtella tionis. meliꝰ.n. rn̄dit phycꝰ. ꝗa cām reddit magis ꝓpriā ⁊ magis ꝓpinquā. Sic gͦ dicendū ꝙ imp̄ſſiones ſideꝝ aliqͦ mō diſponūt ad varietatē moꝝ. nō ꝗdē diſpoſitiōe ncc̄ia ⁊ ꝓxima ⁊ ſufficiēte. ſꝫ remota ⁊ cō tingente. Sꝫ obijcit̉ ꝯͣ p̄dicta. ꝗa ph̓us lis. de ꝓprietatibꝰ elementoꝝ dicit ꝙ regna vacua facta ſūt ⁊ t̓re depopulate apud cō iunctionē iouis ⁊ ſaturni ſꝫ talia depēdent ex libero arbitrio. gͦ ⁊cͣ. ℟º. ꝙ hͦ dic̄ ph̓us non ꝗa hoīes non poterāt reſiſte̓ influētie illiꝰ cōſtellatiōis ad diſſenſionē inclinātis ſꝫ ꝗa noluerūt. ꝗa ſic̄ dic̄ Ptholomeꝰ in almageſti. Sapiens hō dn̄abit̉ aſtris. qͣꝫuis aūt ꝯiūctio ionis ⁊ ſaturni: eo ꝙ ſaturnuſ hꝫ influentiā melancolicā ⁊ malā. iupiter aūt īmittit valde bonā influētiā. poſſit ad rixam uel diſcordiā hoīes inclinare. illi tn̄ inclinatiōi hoīes ꝑ libertatē arbitrij pn̄t re ſiſtere. ⁊ ſatis faciliter cū adiutorio gratie dei. ¶ Obijcit̉ iteꝝ. ꝗa Damaſ. li. 2º. c. 6. dicit. Conſtituūt̉ multotiens comete ⁊ ſigͣ q̄dam mortis regū. gͦ ⁊cͣ. ℟º quidā dicūt ꝙ cometa nec naͣlit̓ generat̉. nec eſt vna de ſtellis infirmamēto poſitis. vn̄ nec eius ſignificatio ē naͣlis. vn̄ Damaſ. li. 2º. c. 6. dicit ꝙ comēte nō ſūt ex his q̄ a pͥncipio genita ſūt aſtra. ſꝫ dīna iuſſionē ẜm ipſuꝫ tēpus ꝯſtituūt̉. ⁊ rurſus diſſoluūt̉. hͦ Da maſ. p̄nūciat aūt deꝰ ꝑ tale ſignū mortem regis magis qͣꝫ alioꝝ. tū ꝗa eſt ꝑſona coītū ꝗa ex hͦ pōt oriri turbatio regni. de cuiꝰ cuſtodia magis ſolicitant̉ angeli ꝓpt̓ cōe bonū. Alijs aūt ꝗ viā ph̓icā ſequūt̉ vide tur ꝙ ſtella comata ſit imp̄ſſio calida ⁊ ſic ca gnata in inferiori ꝑte aeris ꝓpe ignem ex vapore calido ⁊ ſicco. ⁊ globꝰ illiꝰ vaporis adunatꝰ apparet corpus ſtelle. partes aūt illiꝰ vaporis diſcōtinuate circa illum globū ⁊ in longū ꝓtenſe in ſuis extremita tibus illi globo ꝯiūcte: ſūt qͣſi eius come. ⁊ ẜm hāc poſitionē ſignificat ⁊ cauſat. nō ꝑ ſe. ſꝫ ꝑ accn̄s mortalitatē ꝓuenientē ex infirmitatibꝰ calidis ⁊ ſiccis. ꝗa vehemens diſtēperata ſiccitas conſueta eſt p̄uenire ⁊ comitari comēte generationē. ⁊ quia ut plurimū diuites nutriūt̉ calidis ⁊ ſic cis. iō illo tꝑe multi diuites moriūt̉: inter qͥs mors regū ⁊ pͥncipū eſt magis notabilis. Et ita vides ꝙ ẜm quācūqꝫ iſtaꝝ opinionū nullū penitꝰ hꝫ dominiū ſuꝑ liberū arbitriū. Nota inſuper ꝙ iudicia aſtronomoꝝ ex aſtris ꝑ aliquā diſpoſitioneꝫ hn̄t ꝓbabilitatē. nō tn̄ ncc̄itatē. ꝓbabilitatem aūt maiorē hn̄t in actibus naͣe qͣꝫ volūtatis. ⁊ in actibꝰ hoīum gnaͣlibꝰ. ſicut vnius gentis uel ꝓuīcie qͣꝫ in ꝑticularibꝰ vniꝰ ꝑſone. ꝗa maior effectꝰ ſtellaꝝ impͥmitur ī totam vnā gente qͣꝫ in vnū hoīem. ⁊ quia maior ꝑs gentis vniꝰ magis ſeꝗtur affectiōes naͣles corꝑis qͣꝫ vnꝰ ſingularis hō hͨ Bon̄. 2. diſ. 14. ꝑ. 2. q. 2. arti. 3. o. ¶ Utꝝ fatū ſit ⁊ ꝗd ſit. ℟º opinio fuit quorūdaꝫ mathematicoꝝ ꝙ ex vi poſitiōis ſideruꝫ

..I..XII. cauſatur diuerſitas moꝝ in hoībus. ita ꝙ talis eſt quiſqꝫ in moribꝰ qualē faciat euꝫ eſſe diſpoſitio ſideruꝫ. in qͣ eſt ꝯceptus uel natꝰ. ⁊ iſtam vim vocauerūt noīe fati. ſed hͨ opinio nō tm̄ eſt falſa ſꝫ etiā heretica. ⁊ oīo deteſtanda. ut pꝫ ex ſupͣdictis. vn̄ fatū ẜm acceptionē iſtā nihil ē. ⁊ ſic dic̄ Gregꝰ in omel̓. ephye. Abſit a fideliū cordibꝰ ut fatū aliꝗd eſſe dicant. Alio mō pōt dici fa tum diſpoſitio ſiue ordinatio cāꝝ ſecūdarum ad ꝓducēdos effectꝰ dīnitꝰ ꝓuiſos. ⁊ hͦ mō fatuꝫ vere eſt aliꝗd. ꝓuidentia.n. dīna ꝑ cauſas medias exeꝗtur ſuos effectus. pōt gͦ ipſa effectuū ordinatio dupl̓i ꝯſiderari. vno mō ẜm ꝙ ē in deo. ⁊ ſic dicitur ꝓuidētia. Alio mō ẜm ꝙ eſt in cāis medijs ordinatis a deo ad effectꝰ aliquos ꝓducēdos. ⁊ ſic hꝫ rōnem fati. ⁊ hͦ modo Boetiꝰ loquēs de fato. 4º. de ꝯſo. dicit ꝙ fatū eſt rebus mobilibꝰ inherēs diſpoſitio ꝑ quā ꝓuidentia ſuis queqꝫ nectit ordinibꝰ. ſꝫ tn̄ ſcī doctores hoc noīe vti recuſa uerūt ꝓpter eos ꝗ illud ad vim poſitioniſideꝝ retorquebāt. vn̄ Augꝰ. 5º. de ciui. dei dicit. Si ꝓpterea ꝗſqꝫ res humanas fato tribuit. ꝗa ipſam dei volūtatē uel ptātē fatum vocat. ſentētiā teneat ⁊ linguā corrigat. ¶ Utꝝ oīa fato ſubdant̉. ℟º. fatū ut dictū eſt. eſt ordinatio cāꝝ ſecūdaꝝ ad et fectus dīnitus ꝓuiſos. quecūqꝫ gͦ ſecūdis cauſis ſubdit̉ fato ſubdūtur. ſi qͣ v̓o ſūt q̄ a deo īmediate fiant. cū nō ſubdātur cāis ſecūdis: nō ſubdūt̉ fato. ut eſt glorificatio ſubſtātiaꝝ ſpūaliū. creatio reꝝ. ⁊ alia hiꝰ ⁊ hͦ eſt qd̓ dicit Boetiꝰ. 4º. de ꝯſo. ꝙ ea q̄ ſūt pͥme deitati ꝓpinqͣ fatalis ordīs mobilitatē excedūt. ¶ Utꝝ corpora celeſtia poſ ſint in demōes impͥmere. ℟º. ꝙ demōes ſi ſuꝑiores ordinē naͣe qͣꝫ corꝑa celeſtia. agēaūt ē ſuꝑiꝰ patiente ut dicit Augꝰ. 12º. ſuꝑ Gen̄. ex qͦ ſeꝗtur ꝙ demōes nō ſubijciunt̉ actiōi corpoꝝ celeſtiū. Sꝫ ꝯͣ demones ẜm certa augmēta lune vexant hoīes aliqͦs ꝗ etiā ꝓpter hͦ lunatici dicūt̉. ut Math̓. 4º. et 17º ſed hͦ ut videt̉ nō eſſet niſi demo nes corporibꝰ celeſtibus ſubiacerēt. ℟º ꝙ demōes ẜm certa augmēta lune vexant hoīes ꝓpt̓ duo. pͦ ꝗdē ad hͦ ut īfamet creaturā dei.ſ. lunā. ut Hiero ⁊ Criſo dicunt 2º ꝗa nō pn̄t oꝑari niſi mediātibꝰ v̓tutibꝰ naͣlibꝰ in ſuis oꝑbꝰ ꝯſiderāt corpoꝝ aptitudines ad effectꝰ intētos. Manifeſtū eſt aūt ꝙ cerebꝝ ē humidiſſimū oīuꝫ partiū corꝑis. ut Aꝝ. dicit. iō maxime ſubijcitur oꝑationi lune q̄ ex ſua ꝓprietate hꝫ mouē humiditatē. in cerebro aūt ꝑficiūtur viret aīales. ⁊ iō demōes ẜm augmēta certa lune ꝑturbant hoīs fantaſiam: qn̄ ꝯſiderāt cerebꝝ ad hͦ eē diſpoſitū. ¶ Obijcit̉ iterū ꝗa nigromātici obſeruant certas ꝯſtella tiones in aduocādo demones. gͦ ⁊cͣ. ℟º ꝙ demones aduocati in certis ꝯſtellatiōibꝰ magis exhibent ſe pn̄tes. pͦ ad hͦ ut inducant hoīes ad credēdū aliqd̓ numen eſſe in ſtellis. 2º ꝗa ꝯſiderant ẜm aliqͣs cōſtella tiōes materiā corꝑalē eſſe magis diſpoſitam ad effectus pro quibus aduocantur. hec Tho. i. q. 116. o. ¶ Serminatione per ſortia. di. Oſtea cōſiderandū eſt de dina tione ꝑ ſomnia. ¶ Circa quod q̄ritur vtꝝ aliꝗs in ſomniādo poſſit p̄uidē futura. ℟º. futuro rum ẜm ꝙ ꝑtinet ad pn̄s ē ꝗntuplex differentia. Quedā.n. futura hn̄t cām naͣlem in hoīe ſomniāte. ut ſūt illa q̄ ꝓueniūt ex aliꝗbuſ cāis q̄ ſūt in hoīe ſomniante. ſicut febris ex abūdantia colere nimis intenſe. ⁊ hiꝰ futura p̄uident̉ in ſomnis aliqn̄ per cām naͣlem ⁊ determinatā. eo ꝙ naͣ rep̄ſen tat in ſomnis aīe aliqͣs diſpoſitiōes que ſunt in corꝑe. ex ꝗbus poſtea ꝯtingit infimitas uel aliquid aliud. vn̄ qn̄ꝫ contingit ꝙ in hoīe in quo ſuꝑabūdat colera nimis intenſa rep̄ſentat̉ aīe in ſomnis imagina tio febris future. vn̄ Aꝝ. li. de ſom. ⁊ vigidicit ꝙ qn̄ ſomnia ſūt ex his ex ꝗbus cōponimur. tūc ſūt ſigna uel ſanitatis uel in firmitatis ẜm eoꝝ differentias. ut ſi quis ſomniet de occupationibus igneis. ſignuꝫ eſt ꝙ p̄dominat̉ in eo colera. ſi de aeris. ut de volatū. ⁊ hiꝰ ſignū ē ſanguinis. ſi aque uel alteriꝰ liquoris aquei: ſignū ē flegma tis. ſi de terreis: ſignū eſt melancolie. ⁊ iō ꝑ ſomnia qn̄ꝫ iuuant̉ medici ad cogͦſcēdū diſpoſitiōes corꝑis. ut etiā dicit ph̓s ī eodem li. Et dicūt aliqui ꝙ talia ſomnia ꝓcedunt ex naͣli ſollicitudine nature d̓ regimine corꝑis. ⁊ hiꝰ ſomnia ſūt tm̄ ſigna nō cauſe accidentiū futuroꝝ in hoīe. Quedā v̓o futura hn̄t cauſam naͣlem extra hoīeꝫ ſomniantē. ut ſūt illa q̄ ꝓuēiūt ex aliqua determinata influentia corpoꝝ celeſtium. ut vehemēs aeris ſiccitas. uel nimia abūdātia hymbriū. ⁊ multa alia. ⁊ hiꝰ futura etiā qn̄ꝫ p̄uident̉ in ſomnis ꝑ aliquā cāꝫ

C. Li..XIII naturalē ⁊ det̓minatā. qn̄qꝫ.n. īfluētia celi ⁊ elemētorū īpreſſionē facit in corpore hominis. ex qͣ īpreſſiōe qn̄qꝫ repn̄tat̉ aīe in ſomnijs imago alicꝰ effectꝰ futuri exͣ hōi nē ꝗ ꝓueniet ex eadē īfluētia. nec hͦ videa tur abſurdū cū ēt hāc īpreſſionē fieri uide amꝰ in aliquibꝰ brutis ꝑ quā īſtīctu natu rali pluuiā ⁊ vētū futurū app̄hendūt. vn̄ ⁊ formice ꝓpter talē īpreſſionē portāt gr̄anū in cauernā anteqͣꝫ pluat. quia.n. effectꝰ ſunt v̓tualit̓ in cauſis. iō effectꝰ ꝓcedēſ ex vna naturali cā in vno: gerit aliqͦ mō ſil̓itudinē illiꝰ effectꝰ ꝗ poſtmodū accidet ex eadē cā naturali in alio. ⁊ hic eſt ꝙ im p̄ſſio facta in corpore ex diſpoſitōe influetie celi ⁊ elemētoꝝ: ex qua poſtea ꝓueniet pluuia ſil̓itudinē gerit pluuie future. ⁊ ſic ꝑ illā īpreſſionē repn̄tari pōt ī ſomnis ip̄i aīe imago future pluuie. ⁊ erit illd̓ ſōniū ſi gnū n̄ ca future pluuie. lꝫ aūt hec ſomnia ⁊ p̄cedētia ſint ſigna futuroꝝ: nō tn̄ opor tet ꝙ illa ſignificata ſemꝑ euēiāt. quia ex aliqͣ cā ſuꝑueniēte pn̄t īpediri. vn̄ quando qꝫ ꝓpter nimiā abundatiā ardētis colere ī corpore: ſomniat hō ſe febricitare: ⁊ tn̄ nō ſequit̉ febris ꝓpter aliqͣꝫ cām ſuꝑuenientē q̄ tēperat colerā illā: vel qꝛ apponit̉ remediū medicīe. Sil̓r qn̄qꝫ ꝓpter diſpōeꝫ celi ⁊ elemētoꝝ q̄ qͣꝫtū eſt ex ꝑte ſua haberet cito pluuiā cāre. ſit īpreſſio in hoīe ꝑ quā ſomniat pluuiā. nec tn̄ ſequit̉ pluuia hͦ im pediēte aliqͣ cā ſuꝑueniēte alia. Et his dictis cōcordat ph̓s de ſom ⁊ vigi. paꝝ āte finē vt pꝫ cōſiderāti v̓ba eiꝰ. Quedā āt fu tura hn̄t cāꝫ volūtariā ī hoīe ſomniante. vt ſūt illa q̄ depēdet ex oꝑe ipſiꝰ ſomniātiſ ⁊ hiꝰ futura nō p̄uident̉ ī ſomnijs ꝑ aliqͣꝫ cāꝫ det̓mīatā naturalē. ſꝫ qn̄qꝫ p̄uident̉ a cā vt cū hō ē aliꝗd volūtarie facturꝰ de qͦ nunqͣꝫ volūtatē faciēdi nec aliqͣꝫ īclinati onē habuit ad hͦ: ſi hō ſōniat ſe aliꝗd tale facere a cā eſt niſi hͦ hēat ꝑ reuelatiōem. vn̄ tl̓ia ſomnia nō ſūt ſigna nec cāe futuro rū ſꝫ dicunt̉ accn̄tia ſiue cāualia. Qn̄qꝫ āt p̄uident̉ ꝑ aliqͣꝫ cāꝫ det̓mīatā ex volūtate creata. vt cū hō ī vigilia multū ſolicitꝰ fuit de aliqͦ oꝑe faciēdo. ⁊ vehementer illud facere deſiderauit: ⁊ cū magna īueſtigatio ne īquiſiuit modū ꝑ quē facere poſſꝫ: ⁊ n̄ potēs modū īuenire obdormit in tali ſollicitudīe. ⁊ ex his cauſat̉ in aīa qn̄qꝫ diſpoſitio ꝑ quā ſōniat ſe illud opꝰ facere. ⁊ ꝯtīgit qn̄qꝫ ꝙ qꝛ īuigilia erat facta p̄paratio ad īueniēdū modū faciēdi. ī ſomnio ꝓpter ſedatōeꝫ motuū exterioꝝ ⁊ īterioꝝ circa aurorā. repn̄tat̉ aīe modꝰ ille quem in vigilia nō potuit īuenire. vn̄ accidit ꝙ euigilās ſe pōit ad faciēdū opꝰ qd̓ alias n̄ feciſſet eo ꝙ ī vigilādo modū faciēdi non poterat reꝑire. ⁊ tl̓e ſomniū eſt cā effectus futuri ꝑ modū iā dictū. ⁊ eſt cā ſine qͣ nō. Et his cōcordat ph̓s. 2º. de ſom. ⁊ vigi. vt patꝫ ītuenti v̓ba eiꝰ. Cōtingit ēt qn̄qꝫ ꝙ ta lia ſomnia nō ſunt cā effectꝰ futuri ſꝫ tātū ſūt effectꝰ motuū ꝗ in vigilia p̄ceſſerūt me diante qͣdā īpreſſiōe quā reliquerūt ī nobis. Quedā v̓o futura hn̄t cāꝫ volūtariā in alijs hōibꝰ ab ipſo ſomniāte ⁊ ī remoti. ꝑtibꝰ vt.ſ. illa ſomnient q̄ illi hoīes facere diſpoſuerūt. ⁊ tl̓ia p̄uidere nō pn̄t in ſom nijs ꝑ aliqͣꝫ cāꝫ naturalē ⁊ det̓mīatā. ſꝫ ſi aliꝗs hō ſomniat aliꝗd qd̓ poſtea accidit in remotis ꝑtibꝰ ꝑ cāꝫ volūtariā hͦ eſt a ca ſu. ⁊ iō hiꝰ ſomnia ſcd̓m ph̓m de ſom. ⁊ vi gi. dicūt̉ accn̄tia vl̓ caſus. ⁊ hͦ ītelligo niſi illa futura reuelent̉ dormiēti ꝑ aliqͣꝫ cām volūtariā: ſicut ꝑ dīnā reuelatōeꝫ īmedia te vel mediāte mīſterio angeloꝝ: qͦꝝ reue latōem aīe dormiētiū ⁊ p̄cipue ī nocte ſic̄ dicit ph̓s. 2º. de ſom. ⁊ vigi. ſi ſilētes ſūt no ctes. qn̄ꝫ ſūt magis aꝑte recipere qͣꝫ in vi gilādo ꝓpter ſedationē motuū exterioruꝫ ⁊ īterioꝝ: ⁊ maxīe circa aurorā quando digeſtio eſt cōpleta ⁊ ſedati ſunt motꝰ fumoſitatū. qꝛ.n. angelus eſt limitate virtu tis efficaciꝰ reuelare pōt aliquod futuro rū anime diſpoſite qͣꝫ indiſpoſite. vnde ⁊ ſomnia de quibus dictū eſt pͦ ⁊ ſcd̓o loco qn̄ habent̉ ī tl̓i hora ſūt veriora. ⁊ his di ctis ꝯcōdat Auic̄. vi. naͣliū li. 4º. c. 2º. tn̄ qͣ cūqꝫ hora reuelet angelus verꝰ ⁊ bonus dormiēti ſemꝑ eſt verū qd̓ reuelat. Ex p̄dictis patꝫ ꝙ ſomnioꝝ q̄dā hn̄t cām det̉ minatā ⁊ hͦ in ſomniāte vl̓ exͣ ſomniantē aliqͣ vero nō habēt cām det̓minatā ſꝫ ſunt caſualia. ⁊ huic diſtīctiōi cōcordat Auic. vi. naͣliū. li. iiij. c. v. vbi dicit ꝙ ſomnia que dā ſunt naͣlia. ⁊ hec ſb̓diuidit in duos mo dos p̄dictos. q̄dā ſunt volūtaria. ⁊ ſb̓ his cōprehēdi pn̄t illa q̄ cām hn̄t volūtariam exͣ ſomniantē ⁊ illa q̄ ſunt a caſu. pꝫ etiā ex dictis ꝙ ſomnioꝝ aliqͣ ſunt ſigna.ſ. pre cedentiū motuū vl̓ ēt aliquoꝝ futuroruꝫ. aliqͣ ſunt cāe.ſ. ſine ꝗbus non fierent aliqͣ futura. aliqͣ ſūt accn̄tia. ⁊ huic diſtinctioni concordat Ariſto. li. 2º. de ſom. ⁊ vig. c. de diuinatōe q̄ ſit in ſomnis vt patꝫ ibideꝫ ī tuenti. qua ꝓpter vt dicit ph̓s ibidē. ſōnia

T..I..XIIII. non debemus oīo cōtēnere: nec oīo de eis curare eo ꝙ ſicut dicit Auicꝭ. 6º. naturali um. li. 4º. c. 4. nō omnia ſomnia ſūt vera. His etiā cōcordat ſacra ſcriptura q̄ qn̄qꝫ ꝓhibet attendere ſomnijs. qn̄ꝫ approbat attendere viſionibꝰ q̄ fiūt in ſomnijs. hec Richar. Si quis gͦ vtatur ſomnijs ad cognoſcenda futura.ſ. ꝙ ſomnia ꝓcedūt ex reuelatione diuina uel ex naturali cauſa intrinſeca uel extrinſeca quātū ſe pōt extēdere talis v̓tus: nō erit illicita diuinatio ſi aūt huiuſmōi diuinatio cauſet̉ ex reuelatione demonū cū quibꝰ habentur pacta uel exp̄ſſa. ꝗa.ſ. ad hoc īuocant̉. uel occulta vel tacita. qꝛ huiuſmōi diuinatio exten dit̉ ad illud ad qd̓ ſe non pōt extēde̓ erit diuinatio ſuꝑſtitioſa ⁊ illicita. hec Tho. 2ª 2e. q. 95. ar. 6. o. Prohibet̉ gͦ curioſa obſeruatio ſomnioꝝ. ⁊ temerariū ē īniti ſōnijs. qm̄ difficile ē cognoſcere qn̄ accidūt ex cauſis naturalibꝰ vel ſuꝑnaturalibꝰ. ⁊ qn̄ ex angelis bonis uel malis. hec Ioh̓. de pec. in ſūma ſua de aīa. Unde ſacra ſcriptura rep̄hēdit eos ꝗ cōfidūt in ſomnijs dr̄ enī Eccl̓. 34º. ſicut parturientis cor tu um fantaſias patitur. niſi ab altiſſimo in miſſa fuerit viſitatio. De ſortilegijs. ti. 14ª. Einde cōſiderandū eſt de diuinatiōe ſortiū. ⁊ pͥmo de ipſa. 2 de eius pena. ¶ Circa pͥmū q̄ri tur vtrū ſit licita. ℟º ꝙ ſicut ſu pradictuꝫ eſt ſortes ꝓprie dicuntur cū aliquid fit. ut eius euētu cōſiderato: aliquid occultū īnoteſcat. Et ſi ꝗdem querat̉ iudicio ſortiū quid tibi ſit exhibēdū: ſiue illud ſit res poſſeſſa. ſiue ſit honor. ſeu dignitas. ſiue pena. aut actio aliqua: dr̄ ſors diuiſoria. ¶ Si aūt inquirat̉ ꝗd ſit agendū: dr̄ ſors conſultoria. Si v̓o querat̉ ꝗd ſit futurū: ſors dr̄ dīnatoria Actꝰ v̓o hūa ni ꝗ requirūtur ad ſortes nō ſubdūt̉ diſ poſitioni ſtellaꝝ. nec etiā euētꝰ ipſoꝝ actu um Unde ſi ꝗs ea intētiōe ſortibꝰ vtat̉: qͣſi huiuſmodi actꝰ humani ꝗ ad ſortes rerūtur. ex diſpoſitiōe ſtellaꝝ effectū ſortiā tur. vana ⁊ falſa erit opinio. ⁊ ꝑ ꝯſequēs ſuggeſtiōe demonū non carebit. ⁊ ex hoc diuinatio talis ſuperſtitioſa ⁊ illicita erit. Hac aūt cauſa remota neceſſe ē ꝙ ſortialiū accidētiū expectet̉ euentus. vel ex fortuna. uel ex aliqua ſpēali cauſa dirigēte. ⁊ ſiquidē ex fortuna: qd̓ locū hr̄e pōt tm̄ in ſorte diuiſoria nō videt̉ hr̄e vitiū. niſi forte vanitatis. ſicut ſi aliqui non valētes cōcordit̉ aliꝗd diuidē: ſortibus vti velint ad diuiſionē qͣſi exponētes fortune ꝗſquā accipiet ꝑtem. Si v̓o ex ſpēali cauſa iudiciū ſortiū expectet̉. quādoqꝫ quidē expectat̉ ex demonibus. ſicut legit̉ Eze. xxi. q. rex babylonis ſtetit in biuio in capite dua rū viaꝝ diuinationē querēs ⁊ miſcēs ſagittas interrogauit idola ⁊ ea cōſuluit. ⁊ tales ſortes ſūt illicite ⁊ ẜm canones ꝓhibētur. qn̄ꝫ v̓o expectātur a deo ẜm illud ꝓ uer. 16º. ſortes mittūtur ī ſinū. ſꝫ a dn̄o tem perātur. ⁊ talis ſors non eſt aliꝗd mali ut dicit glo. Augꝭ. ſuꝑ illud pͣs. in manibus tuis ſortes. m. Nota vlteriꝰ ꝙ ſors pōt ſumi multiplicit̓. Uno mō ꝓ electiōe gratuita. ut in pͣs. in manibus tuis ſortes in. ⁊ ad Eph̓. pͦ. ī quo ſorte vocati ſumꝰ. Alio mō ꝓ eo qd̓ eſt indiciū diuine volūtatis. ut Actꝭ. pͦ. cecidit ſors ſuꝑ mathiā. ⁊ ſic di cit Augꝰ ꝙ ſors nō eſt aliꝗd mali. ſꝫ res ī humana dubitate poſita diuinā indicās volūtatē. 26. q. 2. ſors. ſors enī.ſ. ipſū oꝑatū put eſt in fieri ē res dubia. ſꝫ poſtqͣꝫ ē in facto eſſe ē res certa. ⁊ iudiciū diuine vo luntatis. Sors pͥmo mō nō eſt aliꝗd mali nec etiaꝫ ſecūdo mō eſt aliꝗd mali ī ſe ſed rōne circūſtātie pōt aliꝗd mali in ſe ꝯtinere. Unde ꝓhibet̉ ne ſub hac ſpecie homines in idolatriā labātur. 26. q. 2.§. his ita. 3º poteſt accipi ſors ꝓut eſt nomē vlte riꝰ deriuatū ad ſignificādū diuinationeꝫ ẜm ꝙ dicit Leo papa t̓tiꝰ. ꝙ ſors nihil ali ud eſt qͣꝫ diuinatio ⁊ maleficiuꝫ a ſanctis patribꝰ dānatū. Et ẜꝫ hoc nō eſt licita nec credēda nec exercēda aliquo mō ut dicit ī dicto.§. his ita. ⁊. c. ſequētibꝰ. ⁊ 26. q. 5. ꝑ totuꝫ. ⁊ ideo hoc mō ꝓhibet̉ ſub anathematis interdicto. 26. q.§. ſortes. Sciēdum etiā ꝙ in ſortibꝰ 2º mō dictis. peccatū poteſt accide̓ qͣdruplicit̓. pͦ ſi ſine vlla neceſſitate ad ſortes recurrat̉ hoc enī videtur ad dei tēptatiōꝫ ꝑtine̓. Un̄ Augꝰ ſuꝑ Lucꝭ qui ſorte cligit̉. humano iudicio nō ꝯpre hēditur. 2º etiā ſi ꝗs in neceſſitate abſqꝫ reuerētia ſortibus vtat̉. Un̄ Beda ſuper actꝰ apl̓oꝝ. ſi qui neceſſitate aliqͣ cōpulſi deū putāt ſortibus apl̓oꝝ eſſe cōſulēdum videāt hoc ipſos apl̓os nō niſi fratꝝ collecto cetu ⁊ p̄cibus ad deū fuſis egiſſe. 3º ſi diuina oracula ad terrena negocia con uertātur. Unde Augꝰ dicit ad inꝗſitiōes

T. Li. XIIII. ianuarij. His quidē paginis euangelicis ſortes legūt. ⁊ ſi optādū ſit: ut illud potius faciāt qͣꝫ ad demonia cōſulēda ꝯcurrant. iſta tn̄ mihi diſplicet ꝯſuetudo. ⁊ ad nego cia ſecularia. ⁊ ad vite huiꝰ varietatē con uertere diuina oracula. 4º ſi aliqui ſortibus vtātur ī electiōibꝰ eccl̓iaſticis q̄ fieri debent ex inſpiratiōe diuina uel ſpūs ſan cti. Unde ſicut dicit Beda ſuꝑ Act. Ma thias ante penthecoſten ordinatꝰ ſorte q̄ ritur. ꝗa.ſ. plenitudo ſpūs ſancti nōdum erat effuſa in eccleſia. ſeptem aūt diaconi poſtea nō ſorte ſꝫ apl̓oꝝ electiōe ſūt ordinati. Secus aūt eſt in dignitatibꝰ tēporali bus que ad terrena diſponēda ordinātur in quarū electiōe plerūqꝫ ſortibꝰ homīes vtūt̉. ſicut ⁊ ī tꝑaliū reꝝ diuiſiōe ſi neceſ ſitas īmineat licitū eſt cū debita reuerētia ſortibꝰ diuinū iudiciū implorare. Unde ſi cut dicit Augꝰ in epl̓a ad honoratū. ſi in ter dei miniſtros ſit diſceptatio ꝙ tꝑe eorū ꝑſecutionis maneāt ⁊ qui fugiāt ne forte mortē omniū deſerat̉ eccl̓ia ſi hec diſceptatio aliter termīari nō poſſit quātū mi hi videt̉. eligēdi ſūt ſorte ꝗ maneāt ⁊ qui fugiāt. ⁊ libro pͦ de doctrina xp̄iana dicit ſi tibi aliꝗd abūdaret qd̓ oportet dari ei ꝙ nō hr̄et nec duobꝰ dari poſſet. ſꝫ occurre rent tibi duo quoꝝ neuter aliū uel indigē tia ul̓ erga te aliqua neceſſitate ſuperaret nihil iuſtiꝰ faceres qͣꝫ ſi ſorte eligeres cui dandū eēt qd̓ vtriqꝫ dari nō poſſet. Per p̄dicta ceſſat obiectio ꝙ ſancti viri tam in veteri teſtamēto qͣꝫ in nouo ſorte vſi fuiſ ſe legūtur. Honoriꝰ etiaꝫ exͣ de ſortilegijs. eccl̓ia. ⁊ exͣ eo. dicit ꝙ licet vti ſortibꝰ prolitibus dirimēdis. ⁊. 16. q. i. ſors. ⁊ idē dic̄ Hoſti. ⁊ hoc intellige ẜm eū in tēporalibꝰ. ⁊ de ſorte ſimplici cū palcis uel huiuſmōi ⁊ ſine aliqua ſuꝑſtitione. ¶ Nota breuius ꝙ cū aliꝗd ꝑ ſortē querit̉: aut illud ꝑtinet ad rē tꝑalē ut diuiſio hereditatis. ⁊ his ſi milia ⁊ tūc licet. ff. famil̓. hercis. ſi qui ſūt. aūt pertinet ad rē ſpūalē. ⁊ tūc aūt pertinꝫ ad electionē alicuiꝰ p̄lati ⁊ tūc nullo mō licet. exͣ de ſortil̓. eccl̓ia. in fine. Aut pertiuꝫ ad aliqd̓ aliud ſpūale iurgiū dirimēdum ⁊ tūc ſi illud p̄cedit licet. 26. q. 2. non exēplo ⁊ argumētuꝫ. exͣ. e. eccl̓ia. vbi hoc tm̄ ꝓhibet̉ in electiōibꝰ. ⁊ per hoc videt̉ ꝯcedi in alijs inrgijs dirimendis. cuiꝰ rō pōt eē. ꝗa nō ita in alijs ſicut in electionibꝰ ē ꝓuiſum. ſi v̓o nō p̄cedit non licet. 26. q. 2 nō ſtatim. Ad inꝗſitionē aūt veritatis dealiquo futuro uel preterito ut furto ⁊ ſil̓ibus nō licet. exͣ. e. c. pͦ. ¶ Quid ſi contētio eēt de aliquoꝝ electiōe ⁊ eſſet paritas in oībus vtrobiqꝫ. ℟º. ſcripſerūt Laurētius Ray. Io. ⁊ cancellariꝰ ꝙ tūc exemplo ma thie poſſent fieri ſortes. ſꝫ hoc reprobat̉. exͣ. e. eccl̓ia veſtra. Unde Hoſti. dicit ꝙ hͦ nō poſſet fieri ſine auctoritate pape. vn̄ ẜꝫ eū ⁊ goff. in tali caſu. uel debet iterū elige̓ uel per ſuꝑiorē alit̓ rectificabit̉. ¶ Quid de iudicijs ferri cādētis ⁊ aque feruētis. ⁊ ſingularis cōcertatiōis que dicūtur vulgaria nūquid ſūt licita. ℟º huiuſmōi iudi cia ordinātur ad alicuiꝰ peccati occulti in quiſitionē ꝑ aliqd̓ qd̓ ab hoīe fit. ⁊ in hoc cū ſortibꝰ cōueniūt. inqͣꝫtū tn̄ expectat̉ ali ꝗs miraculoſus effectus a deo. cōem ſortiū rōnem excedūt. Unde huiuſmōi iudiciū reddit̉ illicitū. tuꝫ ꝗa ordinat̉ ad iudi cādū occulta que diuino iudicio reſeruāt̉ tum ꝗa nō eſt auctoritate diuina ſcriptuꝫ .2. q.§. conſuluiſti. ⁊ extra de pur. vul. c. fi. ¶ Quid de his qui īueſtigāt ꝑdita ꝑ inſpectionē aſtralabij. aūt inſcriptiones ⁊ hiꝰ. ℟º hoc facere non licet ẜm Rod. goff. ⁊ hoſti. exͣ de ſortil̓. ex tuarū. Irca ſecūdū qd̓ eſt de pena ſortile goꝝ ſciēdū ꝙ pena eoꝝ ē ẜꝫ legeſ bonoꝝ pb̓licatio ⁊ decapitatio ut pꝫ. C. d̓ maleficꝭ nullꝰ. ⁊. l. nemo. ⁊. l. culpa ⁊ ē ſimilis culpa ꝓhibita diſcere ⁊ docere ut in. l. culpa. Et ſi quis tali arte muliereꝫ ad luxuriā ꝓuocauerit. beſtijs ſubdit̉. ut dr̄ ibidē. l. multi. Scd̓m aūt cano. imponi tur penitētia ſpūalis. xl. dieꝝ. ut exͣ de ſortile. c. pͥ. Et ſi peccatū ſit notoriuꝫ euchari ſtia denegat̉. de cōſe. diſ. 2. ꝓ dilectiōe. Ite ſi ſit clericus ē deponēdꝰ ⁊ in monaſterio detrudēdus. ſi v̓o laycꝰ ſit ē excoīcādꝰ. qd̓ intellige qn̄ rēnuit agere penitētiā p̄dictā. ⁊ ſi criminaliter accuſet̉ hoc intellige. 26. q.§. nō liceat. ⁊. c. nō oportet. ⁊. c. ſi ꝗs ep̄s aūt p̄ſbyter. qn̄ tamē penitētiā cōtēnit age̓ eſt ab excoīcatiōe incipiendū. ut. 26. q.§. ſi quis clericus. ſed creſcēte cōtumacia augeri debet ⁊ pena etiā in laycos. ꝗ ſi ſūt ſerui verberibꝰ caſtigātur. ſi liberi ſūt incluſi one digni: diſtrictamqꝫ ſunt in penam re digendi. ut eadē. q. cōtra idoloꝝ. Ep̄us aūt tales turpit̉ dehoneſtatos de prochia ſua debet eijcere. 26. q.§. ep̄i. quia decaluare pōt eos.i. veſtes ⁊ capillos ante ⁊ retro p̄ſcindere. ſicut in quibuſdam locis de cōſuetudīe obſeruat̉. ⁊ de hac decaluatōe

C. I. XXVI. loquit̉. 32. q. i. de benedicto. ſed tales ſunt infames. ⁊ nō tm̄ ipſi ſed etiā ꝗ ꝯcurrūt ad eos. 2. q. s. ꝗſquis. hec hoſti. ¶ Quid ſi quis ſacrificet deo nūmoꝝ.ſ. mamone. ut diues fiat vel ſil̓ia faciat. Quid etiā ſi ꝗs de ſacramētis eccleſie. de euchariſtia.ſ. uel criſmate. uel de oleo benedicto. aut aqͣ benedicta fontiū facit ſortilegium. vel baptizat imaginē. nūquid ex hoc fiūt irregula res. Rn̄det Rod̓. ꝙ cuꝫ talia videāt̉ eſſe enormia ꝓpter idolatriā uel enormē ſuſpi tionē lꝫ ſint occulta: generāt irregularite ẜm aliqͥs v̓o nō. Un̄ ī hiꝰ dubio ꝯſulēdū ē talibꝰ ꝙ petāt diſpēſationē. nō tamē p̄ciſe dicēdū eſt cis ꝙ al̓s nō ſit ſalus illis. ⁊ ab ſolui debēt de peccato ſi peniteat eos. ſi aūt hiꝰ pctā ſint notoria ẜm eos egēt diſpēſatiōe. ſꝫ de hoc pleniꝰ dicet̉. jͣ. li. 6º. ti. de diſ peuſationibus. ¶ De multiplicibus obſeruātijs ſuꝑſtitioſis. ti. 15. Oſtea cōſiderādū ē de ſuꝑſtiti one obſeruātiaꝝ. Et circa hoc querūtur plura.ſ. vtrū vti obẜ uātijs arti. notorie ſit licitū. ℟º ꝙ ars notoria eſt illicita ⁊ inefficax. Illi cita quidē eſt. ꝗa vtit̉ ꝗbuſdā ad ſciētiam acꝗrēdaꝫ. que nō hn̄t ẜm ſe v̓tutē cauſan di ſcīam. ſicut inſpectione quarūdam figu rarū ⁊ ꝓlatiōe quorūdā v̓boꝝ ignotoruꝫ ⁊ alijs hiꝰ. ⁊ iō hiꝰ ars nō vtit̉ his ut cau ſis ſed ut ſignis. nō aūt ut ſignis diuinitꝰ inſtitutis. ſicut ſūt ſacramētalia ſigna. Un̄ reſtat ꝙ ſūt ſigna vana ⁊ ſuꝑuacua. ⁊ per ꝯſequēs ꝯtinētia quedaꝫ pacta ſignationū cū demonibꝰ p̄hibita ⁊ federata. ars gͦ notoria eſt xp̄iano penitꝰ repudiāda ⁊ fugiēda. ſicut etiā alie artes nugatorie ul̓ no xie ſuperſtitionis. ut Augꝰ dicit. 2º de doc. xp̄ia. Eſt etiā huiuſmodi ars inefficax ad ſcīam acꝗrēdā. cū enī ꝑ hiꝰ artē nō intendatur acꝗſitio ſcīe ẜm modū hoī cōnaͣlē.ſ. in adueniēdo uel ī addiſcēdo. ꝯn̄s ē ꝙ iſte effectꝰ expectat̉ a deo uel a demonibꝰ. certū eſt aūt aliquos a deo ſapīam ⁊ ſcīam ꝑ infuſionē habuiſſe. ſicut de ſalomone legitur. 3. Regꝭ. 3º ⁊ 2. Paral̓. pͦ. xp̄us etiā dixit diſcipulis ſuis. Lucꝭ. 2º. ego dabo vobis os ⁊ ſapīam ⁊ ſcīam cui non po. reſi. ⁊ ꝯtradicere oēs aduer. veſtri. ſed hoc donū nō datur ꝗbuſcūqꝫ cū certa obſeruati on ſꝫ ẜm arbitriū ſpūs ſancti. iuxͣ illud. i. Corrꝭ. 12. Alij datur ꝑ ſpm̄ ſermo ſapīe ⁊cͣ poſtea ſubditur. hec aūt oīa oꝑatur vnus atqꝫ idē ſpūs diuidēs ſingulis ꝓut vult. Ad demones aūt nō pertinet illumīare in tellectū. acquiſitio aūt ſcīe ⁊ ſapīe fit ꝑ illuminationē intellectus. ⁊ iō nullus vnqͣꝫ ſcīam ꝑ demones acquiſiuit. poſſunt tn̄ de mones hoībus colloquēdo aliquaꝝ ſcīarū exprimere documēta. ſed hoc nō q̄rit per artē notoriā. ¶ Sed obijcit̉ ꝙ Dan̄. p. pueris abſtinctibꝰ dedit deus ſcīam ī oīlibro ⁊ ſapiētiā. ſed obſeruātie artis noto rie ſūt ẜm quedā ieiunia ⁊ quaſdā abſtinētias. gͦ ⁊cͣ. ℟º. illi nō abſtīebāt ẜꝫ vanā obſeruātiā artis notorie. ſꝫ ẜm aucͣtē legis diuine nolētes cibis gentiliū inquinari. ⁊ ideo merito obediētie ſūt a deo ſcīam ꝯſecuti. ẜm illud pͣs. ſuꝑ ſenes ītellexi. ꝗa mā. tua queſiui. ¶ Utrū obſeruationes ordīa te ad corpoꝝ īmutationē ut ad ſanitatē ul̓ ad aliꝗd huiuſmōi ſint licite. ℟º. ꝙ nō. di cit enī Augꝰ de doc. xp̄iana. ꝙ ad ſuꝑſtiti onem pertinēt volumīa magicaꝝ artium ⁊ ligature ⁊ remedia que medicoꝝ cōdēnat ſcīa ſiue in precationibꝰ ſiue in ꝗbuſ cūqꝫ notis quas caracteres vocāt. ſiue in quibuſcūqꝫ rebꝰ ſuſpendēdis atqꝫ infigēdis. hͦ Augꝰ. Nā in his que fiūt ad aliqͦs effectus corporales inducēdos cōſideran dū eſt vtrū naturalit̓ videāt̉ poſſe tales effectus cauſare. ſic enī nō erit illicitum. licet enī cauſas naͣles ad inducēdum effe ctus ꝓprios adhibere. Si aūt nō videan tur naturaliter poſſe tales effectꝰ cāre. cōſequēs ē ꝙ nō adhibeāt̉ ad hos effectus cauſandos tanqͣꝫ cauſe ſꝫ tm̄ ut ſigna. ⁊ ſic pertinēt ad pacta ſignationū cū demonibꝰ inita. Unde Augꝰ. 21. de ciui. dei. illiciūtur hoīes per creaturas quas nō ipſi ſꝫ deꝰ cō didit delectabilibꝰ pro ſua diuerſitate diuerẜ. nō ut aīalia cibis ſꝫ ut ſpūs ſignis q̄ cuiuſcūqꝫ delectationi cōgruūt ꝑ varia genera lapidū. herbaꝝ. lignoꝝ. aīalium. caminū ⁊ rituū. Sed obijcit̉. ꝗa ſicut corꝑa naͣlia ſubdūt̉ corꝑibꝰ celeſtibꝰ. ita ⁊ corꝑa artificialia. ut imagines. gͦ ſicut illa ita ⁊ iſta ſortiūtur aliquas virtutes ex imp̄ſſio ne corpoꝝ celeſtiū ad aliquos effectꝰ cauſandos. ℟º. ꝙ naturales virtutes corporū naͣliū ꝯſequūt̉ ſb̓ales formas ip̄oꝝ qͣs ſortiūt̉ ex imp̄ſſiōe corpoꝝ celeſtiū. ⁊ ideo ex eorūdē imp̄ſſiōe ſortiūt̉ qͣſdaꝫ v̓tutes actiuas. Sed forme corpoꝝ artificialiū ꝓcedūt ex ꝯceptiōe artificis. ⁊ iō cum nihil

T. Li. aliud fuit qͣꝫ cōpoſitio ⁊ ordo ⁊ figura ut dr̄. 2º phycoꝝ nō poſſūt naturalē virtutē habe̓ ad agēdū. Et inde ē ꝙ ex imp̄ſſione corpoꝝ celeſtiū ẜꝫ ꝙ ſūt artificialia nullā ſortiūt̉ v̓tutē. ſꝫ tm̄ ẜm materiā naturalē. ¶ Quid de quibuſdam ſceleratis mulieribus q̄ credūt ſe ⁊ ꝓfitet̉ cum diana dea paganoꝝ nocturnis horis. ⁊ cū herodia de. ⁊ nimia multitudine mulieꝝ eꝗtare ſuper quaſdam beſtias. ⁊ multa terraꝝ ſpa cia intēpeſte noctis ſilentio ꝑtranſire eiuſ qꝫ iuſſionibꝰ obedire velut dn̄e. ⁊ cūctis noctibꝰ ad eius ſeruiciū euocari aſſerunt. etiā ab illis aliqͣs creaturas poſſe ī meliꝰ uel in deteriꝰ ꝑmutari. aut in aliā ſpēm ⁊ ſil̓itudinē trāſformari. ℟º ꝙ non a dīno ſpū. ſꝫ a maligno talia fantaſmata mētibꝰ fideliū irrogātur. diabolꝰ enī cū aīam alicuius ꝑ talē credulitatē ſubiugauerit ſibi tramigurāt ſe ī angelū lucis. ⁊ trāſformās ſe in diuerſaꝝ ꝑſonaꝝ ſpēs atqꝫ ſil̓itudīes mentē quā captiuā tenet multiplicit̓ delu dit. Nec debet aliꝗs vel aliqͣ in tātā venire ſtulticiā. ut credat hec oīa que ī ſomniſ ⁊ ſpū tm̄ fiūt. etiā in corꝑe accidere. cū eti am Paulus nō audeat aſſerere ꝙ fuerit raptus ī corpore. quicūqꝫ gͦ talia crediderit.ſ. poſtqͣꝫ ſuꝑ talibꝰ audierit veritatem. uel aſſeruerit.ſ. etiam ꝑtinacit̉ ꝓculdubio infidelis ē ⁊ pagano deterior. 26. q.§. ep̄i. ¶ Utrū obſeruātie q̄ ordināt̉ ad p̄cognoſ cēdū aliqua fortunia uel infortunia ſint licite. ℟º ꝙ nō. dicit. n. Augꝰ. 2. de doc. xp̄i ana ꝙ ad pacta cū demonibꝰ inita ꝑtinēt milia vanaꝝ obſeruationū. ut ſi mēbrum aliqd̓ ſalierit. ſi iūctū ambulātibꝰ amicis. lapis aut canis aūt puer mediꝰ interuene rit. limen calcare. cū ꝗs ante domū ſuam trāſit. redire ad lectū. ſi quis dū ſe calciat ſternutauerit. redire ad domū ſuā: ſi quis ꝓcedēs offenderit. cū veſtis a muribꝰ roditur. plus timere ſuꝑſtitionē mali futuri qͣꝫ dānū dolere. hec Augꝰ. Oēs enī huiuſ modi obſeruatiōes attēdūt hoīes. non ut quaſdam cauſas ſꝫ ut quedā ſigna euentuū futuroꝝ bonoꝝ uel maloꝝ. non autē obſeruātur ſicut ſigna a deo tradita. cum nō ſint introducta auctoritate diuina. ſed magis ex vanitate humana: cooꝑante demonū malitia. qui nitūtur hoīuꝫ aīos hu iuſmodi vanitatibꝰ implicare. ⁊ iō manifeſtū eſt huiuſmōi obſeruātias oēs eē ſuꝑ ſtitioſas ⁊ illicitas. ⁊ videt̉ eſſe q̄dā relige idolatrie. ẜm quā obſeruāt̉ auguria. ⁊ ꝗdam dies fauſti uel infauſti. qd̓ qͥdammō ꝑtinet ad diuinationē que fit ꝑ aſtra. ẜꝫ q̄ diuerſificātur dies. niſi ꝙ huiuſmōi obẜuationes ſūt ſine rōe ⁊ arte. vnde ſūt ma gis vane ⁊ ſuꝑſtitioſe. ¶ Sꝫ obijcit̉ quia irrationabile ē negare illud qd̓ qͣſi oēs ex periūtur ꝙ aliqua tēpora uel loca ul̓ v̓ba audita. ul̓ occurſus hoīuꝫ. ſiue aīaliū. aut diſtorti uel īordinati actus aliqd̓ p̄ſagiuꝫ habent alicuiꝰ boni. vel mali futuri. gͦ nō videt̉ eſſe illicitū illa obſeruare. ℟º hoc qd̓ a pͥncipio in iſtis obſeruatiōibꝰ exꝑti ſūt hoīes aliꝗd veri a caſu accidit ſꝫ poſtea cū hoīes incipiūt huiuſmōi obſeruantijs animū implicare. multa ẜm hiꝰ obſeruationes eueniūt ꝑ deceptōes demonū. ut hiꝰ obſeruationibꝰ implicati: curioſiores fiāt ⁊ ſe magis erroris pernitioſi multipli cibus laqueis ingerāt. ut dicit Augꝰ. 2. d̓ doc. xp̄ia. dicit etiā ꝙ hiꝰ portētis. occulto dei iudicio ꝑ demonū fallaciā illudit̉ curi oſitas humana. dū illud impudēter appetūt ſcire qd̓ eis nō ꝯuenit īueſtigare. dicit etiaꝫ Augꝰ hoc fieri ꝑmiſſiōe diuina. ut il li qui hoc audiūt ⁊ vidēt. ꝓbentur in qua fide ſūt apud deū. ⁊ ꝓbat hoc auctoritate Deutꝭ. 13. ſi ſurrexerit in medio tui ꝓphe ta. aut ꝗ ſomniū dicat ſe vidiſſe. ⁊ p̄dixerit ſignū ⁊ euenerit qd̓ locutus ē. ⁊ dixe̓it tibi. eamus ⁊ ſequamur deos alienos. nō audies v̓ba eius. ꝗa temptat vos deus ve ſter ut palam fiat vtrum diligatis euꝫ an non. 2. q.§. nec mirū. circa fi. ¶ Utrū v̓tꝰ imaginatiua poſſit facere trāſmutationes aliquas in corꝑe in quo eſt. ℟º. ꝙ ſic. ⁊ hͦ dico accipiēdo imaginatiuā nō inqͣꝫtū di ſtinguit̉ cōtra v̓tutes alias ſenſitiuas īte riores. ſed accipiēdo eā ꝓ ipſis v̓tutibꝰ ſen ſitiuis interioribꝰ. ⁊ hoc declarat̉ ꝑ aucͣta tes ⁊ experimēta. dicit enī Auicꝭ. 6º. naͣliū. li. 4. c. vlti. ꝙ aliqn̄ homo pōt ambulare ſupra trabē que eſt ī medio vie. Si v̓o po ſita fuerit ſuper aquā ꝓfūdaꝫ nō audebit ambulare ſuꝑ eā. eo ꝙ imaginabit̉ ī eiꝰ aīa forma cadēdi vehemēter imp̄ſſa. cui obedit materia eius ⁊ v̓tus mēbroꝝ eius ⁊ nō obediūt eius cōtrario.ſ. ad dirigen dū ⁊ ambulādū. ⁊ plura alia experimēta. de hoc ponit ibidem. Qd̓ aūt dicit ibidē de v̓tute imaginatiua ꝙ pōt exͣnea corꝑa īmutare. nō ē tenēdū. ꝗa in hoc nimis vir tutem imaginatiōis extēdit. plura etiā di cit Augꝰ. ii. d̓ ciui. dei. ad hͦ ꝑtinētia. ⁊ int̓ alia dicit ſe audiſſe a qͦdam ꝙ tā exp̄ſſam

.I. XV. ⁊ quaſi ſolidā ſpēm feminei corporis cernere ſoleret. vt ei ſe qͣſi miſcere ſentiēs. cti am in genitalibus flueret: tantam vim habet anima in corpus ſuum. In eodem ēt li. Augꝰ ad memoriā reducit illud qd̓ habetur gen̄. xxx. de ouibꝰ iacob ad ꝓban dū v̓tutem imagīatōis dicēs ſic. ſunt exempla q̄ copioſe nuari pn̄t. ſꝫ vnū ſufficit de fideliſſimis libris qd̓ fecit iacob vt oueſ ⁊ capre varijs coloribꝰ perent ſupponendo eis uaria v̓gulta in cānalibꝰ aquaꝝ q̄ potātes ītuerent̉ eo tēpore qͥ conceperant. ¶ Sꝫ obijcit̉ ꝗa ſi ita eſſet videt̉ ꝙ quādo hō vellet gnare maſculū poſſet. ⁊ ſil̓it̓ qn̄ vellet feminā. ℟º. n̄ ſequit̉. qꝛ ⁊ ſi volūtas aliqn̄ poſſet īprimere ī imagīationē nō tn̄ ſicut uellet. ⁊ qn̄ vellet imagīatio ēt ⁊ ſi poſſet corpꝰ trāſmutare ī qͥ eſt. non tn̄ in trāſmutatōe qͣlicuꝫ. ¶ Pōt ēt imagīatio eē ita debilis ⁊ corpꝰ ita firmū ī diſpoſi tionibꝰ ſuis ꝙ illa imaginatio paꝝ poſſet corpꝰ trāſmutare. ⁊ ſi poneremꝰ ēt ꝙ imaginatio eēt fortis nō ꝓpt̓ hͦ īprime̓ poſſet ita fortit̉ ī vim formatiuā ꝙ vis formatīa ſemꝑ poſſet ad talē imaginatōneꝫ maſcu lū formare. qꝛ aliqͣ alie cāe poſſent obſiſtē puta ſi v̓tꝰ in ſemīe pr̄is eēt debilis. ⁊ forte aliqͣ cā actīa q̄ habet vim formatīaꝫ debilitare. ⁊ ſemen ineptū ad maſculi formati onē redde̓. poſſet tn̄ imagīatio eē ita fortꝭ. ꝙ multū iuuaret ad formationē maſculi. niſi eēnt īpedimēta multū fortia ad cōtrariū. hec rich̓. qd̓lꝫ. 3. q. io. o. ¶ Utrū faſci natio ſit poſſibil̓. ℟º. faſcinatio ẜm ꝙ poteſt elici ex glo. ſuꝑ illud Gal̓. 3º. O inſen ſati galathe ꝗs vos faſcinauit ⁊cͣ. dr̄ t̓pl̓r vno mō dicit̉ ludificatio ſenſuū q̄ fit ꝑ artem magicā ⁊ ſic pōt fieri ꝑ miniſteriū de monū niſi ꝑhibeat̉ a deo īmediate vl̓ mediāte miniſterio ſanctoꝝ angeloꝝ. Scd̓o mō inuidia. ⁊ ſic eſt ēt poſſibilis. ſicut mul tiplex exꝑientia docet. Tertio dr̄ īmuta tio ad malū facta in corpore alicuiꝰ ꝑ ocu los alteriꝰ aſpiciētis eū. ⁊ de faſcinatione hͦ mō dicta. dicit Auic̄. vi. naͣliū li. iiij. c. vl ti. ſic multotiēs āt aīa oꝑat̉ in corpore ali eno ſicut in ꝓprio quēadmodū eſt opꝰ ocu li faſcinātis ⁊ eſtimatōis oꝑantis. Et eādē ſnīaꝫ pōit Algazel li. ſuo ph̓oꝝ. v. c. ix. Un̄ vident̉ ābo fuiſſe opinati hoīeꝫ aliquādo ꝑ naͣlē v̓tutē aīe ſue poſſe aliena cō pora ꝓ ſua volūtate trāſmutare. ¶ Sꝫ hͦ eſt multū ꝯͣ rōnē. qꝛ angeli ꝗ ſunt naͣliter potētiores qͣꝫ aīa. ⁊ ſi pn̄t trāſmutare corpora ẜm locū. nō tn̄ pn̄t trāſmutare ea ad aliqͣꝫ naͣle formā niſi mediāte oꝑe alteriꝰ nature a natura āgelica. ſicut expreſſe di cit au. 3º. de trini. Cōtra ēt opi. predictam videt̉ face̓ excōicatio cuiuſdā articuli ꝗ talis eſt.ſ. ꝙ ītelligētie ſuꝑiores īprimūt in īferiores. ſicut vna aīa ītellectīa īprimit ī aliā vt in aīaꝫ ſenſitiuā. ⁊ ꝑ tale īpreſſione īcantator aliꝗs ꝓpijcit camelū ī foueaꝫ ſolo viſu. hͦ articulus eſt excōicatꝰ. ¶ Ad hͦ ēt facit excōicatio alteriꝰ articuli ꝗ taliſ eſt.ſ. ꝙ maͣ exterior obedit ſb̓ſtātie ſpūali. ⁊ dicit̉ ibi ꝙ eſt error ſi ītelligat̉ ſimplicit̓ ⁊ ẜm oēꝫ modū tranſmutatiōis. His viſiſ declarandū eſt ꝙ faſcinatio tertio mō dc̄a quia de ea principaliter querit̉ ſcd̓m aliquē modum non eſt poſſibilis. ⁊ ſecundū aliquē modū eſt poſſibilis. Non enim eſt poſſibile homini ꝙ per naturalem v̓tutem anime ſue per oculos talē virtutem emittat que non mediāte tranſmutatiōe ꝓprij corporis neque medij nocumentum infer re poſſit corpori homīs quē aſpicit. maxime cū ſecūdū opi. cōmuniorem videamuſ ītra ſuſcipiētes nihil extra mittētes. Non eſt etiā poſſibile homini ꝙ per virtutē naturalem aīe ſue pro volūtate ſua tranſmū tationem imaginando faciat in oculis ſu is: que mediante tranſmutatiōe medij ſci licet aeris poſſit corpus hominis quem aſpicit in aliquā tranſmutare qualitatem ſecūdū ꝙ ſibi placuerit. ẜm hos duos mo dos predictos nō poſſet vnus homo ali um faſcinare. quia nulli hominū per natu ralem virtutem anime ſue poſſet tal̓ virtus ineſſe. Unde ſecūdum illos duos mo dos debet intelligi excōmunicatio articuli de faſcinatione. Secundū tamen aliquem modū faſcinatio eſt poſſibilis. poteſt enim aliquādo cōtingere ꝙ homo vel mulier aſpiciēs corpus alicuiꝰ pueri moueat ip̄m mediāte viſū ⁊ imaginatione vel aliqua paſſione ſenſibili. ⁊ quia paſſio ſenſibilis eſt cum quadam immutatione corporali. ⁊ oculi ſunt tenerrimi propter quod ſunt impreſſionis multū receptiui. ideo quandoque contingit ꝙ per aliquā paſſionem interiorem tranſmutantur oculi in aliquā malam qualitateꝫ. maxime cooperāte ad hoc aliqua imaginatione cuius impreſſio cito redundat in oculos ⁊ propter eo rum teneritudinem ⁊ propter vicinitateꝫ radicis ſenſuū ꝑticulariū ad imagīatiōis organū. Cū āt oculi ſūt trāſmutati ī aliqͣ

T. Li. qualitatem nociuam. contingere poteſt ꝙ tranſmutent aerem ſibi contignū in aliaꝫ qualitatem malā. ⁊ illa pars aliam. ⁊ ſic vſqꝫ ad aerem contignū oculis pueri qui aſpicitur. ⁊ ille aer contignꝰ poterit qn̄qꝫ tranſmutare oculos ipſius pueri in aliaꝫ qualitatem malā. ⁊ mediantibus oculis ipſius pueri aliquas partes interiores. Exꝑimentū huiꝰ rei manuductiuū eſt. ꝗa videmꝰ hoīeꝫ patiētē ī oculis. qn̄ꝫ ex aſpe ctu ſuo ledere oculos eum aſpicientis. qd̓ cōtingit ex hoc ꝙ oculi mala qualitate in fecti inficiūt aerem mediū. ⁊ aer infectus inficit oculos directos ad oculos īfirmoſ eo ꝙ ẜm rectā lineam infectio illa deriua tur in directū ad oculos inſpitientiū: cooperante ad hͦ multū imaginatione eius ꝙ aſpiciendo oculos infirmos imaginat̉ ſe ledi. plura etiā alia experimenta ad hͦ ma nuductiua poſſent adduci. q̄ obmitto cau ſa breuitatis. p̄dictis aūt concordat q̄daꝫ glo. ſuper illud p̄s. Qui ti te. vi. me. ⁊ le. dicens. magna v̓tus in oculis eſt. quod ī na turalibus apparet. animal.n. viſuꝫ ꝓdeſt ictericis. prior videns lupus vocē aufert. baſiliſcus ſi pͥor videt occidit. ſi pͥor vide tur occiditur. Et huius.ſ. quare baſiliſcus videndo occidit hominē ratio reddi pōt. ꝗa ex aſpectu ⁊ imaginatiōe excitatur in eo paſſio mala que hꝫ excitare in eiꝰ cor pore maͣm venenoſam ꝑ quaꝫ eius oculi venenoſa qualitate inficiunt̉ qͣ aer oculis eiꝰ ꝯtignꝰ īficit̉. ⁊ ab illa ꝑte aeris ꝑs alia ⁊ ſic inde vſqꝫ ad aerem ꝯtignū hōi. que aerē cū hō ꝑ inſpirationē attraxerit: ītoxi cat̉ ⁊ moritur. hͦ de p̄dicta q̄ſtiōe ſine p̄iu dicio ⁊ temeraria aſſertione dicta ſūt. hec Rich. quodlibet. 3. q. 12. o. ¶ Utꝝ infortu niū accidens alicui poſſit ingerere dolorē eius amico nihil de hͦ ſcienti. ℟º. aliquem hoīem triſtari ⁊ anguſtiari eius amico re moto infortuniū aliqd̓ patiente qn̄ꝫ contingit a caſu.ſ. ꝗa ī illa hora qua ſuꝰ amicus infortuniū patit̉ melācolia in eo mo uet̉. ꝑ cuius motū cadit in triſticiā ⁊ timorem ꝓpter multas cogitationes ⁊ ſuſpira tiones nociuas: q̄ ꝑ motū melancolicū ex citant̉. ⁊ ex ꝯn̄ti mente aggrauat̉ ⁊ ponderoſus reddit̉. licꝫ infortuniū amici nihil ad hoc penitus operetur. qn̄ꝫ v̓o hͦ ꝯtingit ex aliqua cauſa volūtaria determīata. dia bolus.n. ꝗa conatur hoīes induce̓ ad opiniones ſuſpitioſas. qn̄ꝫ cū permittitur affligit hominē ponderoſitate ⁊ triſticia. illa hora quā amicus eius remotꝰ infortuniū patitur ut exiſtimet hoc per amici infortu niuꝫ ſibi naturaliter eueniſſe. Qn̄qꝫ etiam hoc cōtingit ex aliqua ꝓbabili ſuſpitione ut cum quis ſcit amicū eſſe in taberna cū īimicis ſuis ꝓbabiliter cōnicit eum īuadi ab īimicis. ⁊ ex hoc qn̄ꝫ in illa hora qua amicus eius ab īimicis opprimitur in eo timor ⁊ anguſtia generatur. ſed ille dolor eſt poſt aliquam cognitionē. hͨ Rich. qd̓ li bet. 3. q. 13. ¶ Utꝝ herbe uel armonie poſſint impedire demones a vexatiōe hoīuꝫ. ℟º. ꝙ herbe uel armonie non pn̄t ſua naturali v̓tute totaliter excludere vexatiōꝫ qua diabolus poſſit hominem vexare ſi ſibi permitteretur a deo uel angelis bonis poſſūt tn̄ illam vexationeꝫ mitigare. ⁊ ita parua poſſet eſſe vexatio illa ꝙ poſſent eā penitus excludere. ⁊ hoc quidē facerēt nō agendo in ipſum demonē cum ſit ſpiritus ſeparatus in quem non poteſt naturaliter agere corpus. ſed agendo in ipſum vexatum a demone. omnis.n. cā limitatē v̓tur. ꝓduce̓ pōt effectū intenſiorē in materiaꝫ diſpoſitā qͣꝫ in nō diſpoſitā. cui ꝯſonat illd̓ ph̓i 2º de aīa. Actꝰ actiuoꝝ ſūt ī patiēte ⁊ diſpoſito. demon aūt ē agēs limitate v̓tutꝭ. gͦ vexationē intēſiorē face̓ pōt diabolꝰ in hoīe diſpoſito ad illā vexationē. ſiue ad il lud ad qd̓ diabolꝰ intēdit adduccͣ. qͣꝫ ī ho mine diſpoſitiōis ꝯͣrie. puta diabolus pōt vexare intēſiꝰ paſſiōe melancolica hoīem diſpoſitū ad illā qͣꝫ hoīeꝫ ꝯͣrie diſpoſitioniſ certū aūt ē ꝙ herbe ⁊ armonie multū pn̄t īmutare diſpoſitionē corꝑis. ⁊ ex ꝯn̄ti mo tus ſenſualitatis. hͦ pꝫ de herbis cū quedā īclinēt ad leticiā. q̄dā ad triſticiaꝫ. ⁊ ſic de alijs. Hoc etiā pꝫ de armonijs ꝑ ph̓m s. po liticoꝝ. vbi vult ꝙ diuerſe armonie hn̄t ꝓuocare diuerſas paſſiōes ī hoīe. hͦ etiā refert Boetiꝰ ī muſica ſua. ⁊ auctor de ortu ſcīaꝝ vbi loquēs de vtilitate muſice. dicit ꝙ valet ad curandū ul̓ alleuiādū diuerſas infirmitates. Et ita pꝫ ꝙ herbe ⁊ armōie qn̄ꝫ cāre pn̄t ī hoīe diſpoſitōꝫ ꝯͣriā illi ve xationi qͣ diabolꝰ hoīeꝫ vexare conatur. exqͦ ſequitur ꝙ ceteris paribus fit vexatio debilior. Non video tn̄ quomodo herbe uel armonie poſſint in hoīe diſpoſitiōꝫ aliquaꝫ care. ꝓpter quā hō nullo mō vexari poſſet a demōe ſi ꝑmitte̓t̉. ꝗa diabolꝰ mouendo ſolū motu locali vapores ⁊ ip̄o ſpūs inordinato motu poſſet hoīem multum vexare. herbe aūt uel armonie nullā

.I. XV. diſpoſitioneꝫ cauſare poſſent in hoīe ſua naͣli v̓tute per quā ꝓhibetur demon predi ctam cōmotionē facere. ꝯtingit tn̄ qn̄ꝫ ꝙ diabolus non ꝑmittitur hominem vexare niſi veratione ita parua ꝙ ꝑ aliquā fortē diſpoſitionē ad cōtrariū totaliter tolleret̉ ⁊ tūc alique herbe uel armōie poſſent cor pus hoīs ita ad cōtrariū diſponere ꝙ illa vexatio totaliter amoueret̉. verbi gratia. diabolus qn̄ꝫ poſſet hominē vexare vexa tione triſticie ita debilit̉ ꝙ ꝑ aliqͣs herbas ul̓ armōias q̄ haberet cāre dilatationeꝫ ⁊ diffuſionē ſpirituū qui ſūt motꝰ contrarij triſticie totalit̓ amoueret̉ illa triſticia. Ꝙ aūt Augꝰ li. 2º. de doctrina xp̄iana ꝯdem nat ligaturas ⁊ quedā alia de quibus ibi diffuſius ſcribit. hͦ attribuens arti magice hoc eſt qͣꝫtū ad illud in qd̓ non pn̄t ex ſua naturali v̓tute. quod patet ꝑ hͦ ꝙ dicit ſic. ad hͦ genꝰ ꝑtinent oēs ligature ⁊ remedia q̄ medicoꝝ ꝯdēnat diſciplina. In quo ſatis patet ꝙ illa cōdēnat qͣꝫtū ad vſū reſpectu cuiꝰ non habēt aliquā efficaciā ex ſua naturali virtute. Ꝙ tum aūt ad illud qd̓ pͦ Regꝭ. caº. 16º. habet̉ ꝙ Saul ꝗ verabat̉ a demone alleuiabat̉ qn̄ Dauid citharaꝫ ꝑcutiebat coram eo. ⁊ ꝙ recedebat ſpūs malus. Sciendū ꝙ bene verū eſt ꝙ ꝑ tactū cithare v̓tute naturali illiꝰ armonie al leuiabatur aliquātulū afflictio Saul. inqͣꝫ tum illa armonia aliqͣliter dulcorabat ap petitū eius ꝑ auditū. ꝑ quā dulcorationeꝫ reddebat̉ minus aptus ad illā vexatiōeꝫ Sed ꝙ ſpūs malus recederet a Saul qn̄ Dauid citharizabat corā eo. hͦ erat ꝓpter vim crucis. quod ſatis expreſſe dr̄ in glo. vbi dicit̉ ſic. Erat Dauid in canticis mu ſic eruditus. diuerſoꝝ ſonoꝝ rationabil̓ moderatuſqꝫ cōcentus vnitatē eſſentie ſignificat. q̄ varijs modis quotidie reſonat Dauid malignū ſpm̄ in cithara ſua cōpeſcuit. nō ꝗa tanta eſſet vis in cithara. ſed in ſigno crucis q̄ in ligno ⁊ cordaꝝ exten ſione gerebat̉. q̄ iam tūc demones effugabat. ⁊ hͦ ſūt dicta ſine p̄iudicio. hec Rich. qd̓libet. 3. q. 8. Utꝝ liceat ad collū dīna v̓ba ſuſpēdere. ℟º. in oībꝰ incātationibus uel ſcripturis ſuſpēſis duo cauenda vidē tur. pͦ quid ꝓfertur uel ſcribit̉. ꝗa ſi eſt aliquid ad īuocationē demonū ꝑtinēs: mani feſte eſt ſuꝑſtitioſū ⁊ illicitū. Similit̓ cauēdum eſt ſi ꝯtingat ignota nomīa ibi poni. ne ſub illis lateat aliꝗd illicitū. Un̄ Criſo dicit ſuꝑ Math̓. ꝙ pheoꝝ magnificātiuꝫ fimbrias exemplo. nūc multi aliqͣ nomīa hebraica āgeloꝝ ꝯfingūt. ⁊ ſcribūt. ⁊ alli gant que non intelligentibꝰ metuenda vi dentur. Cauendū eſt etiā ne aliqd̓ falſū cō tineant. ꝗa ſic eius effectus expectari non poſſet a deo qui non eſt teſtis falſitatis. 2º cauendū eſt ne cū v̓bis ſacris ibi ꝯtinean tur aliqua vana ut aliqui caracteres inſcripti p̄ter ſignū crucis. aūt ne ſpes habea tur in modo ſcribendi. uel ligandi. uel in qͣ cunqꝫ alia hiꝰ vanitate que ad diuinā re uerentiā non pertineat. ꝗa hoc iudicaret̉ ſuꝑſtitioſuꝫ. alias aūt eſt licitū. vn̄. 26. q. 5. non liceat xp̄ianis. dicitur ꝙ non liceat in collectionibus herbaꝝ medicinaliū aliqͣs obſeruationes uel incantatiōes attendere. niſi tm̄ cū ſymbolo dīno. aut oratōe do minica. ut tm̄ creator oīuꝫ deus honoret̉. Nec his obſtat Criſoꝰ dicens ſuꝑ Math̓ ꝙ v̓tus euangelij non eſt in lrīs ſiue figu ris ad collū ſuſpenſis. ſꝫ in intellectu. quia Criſo loquit̉ qn̄ reſpectus magis ad figuras ſcriptas qͣꝫ ad intellectū v̓boꝝ habet̉ ¶ Sed contra p̄dicta oſtenditur ꝙ liceat diuina verba ad collum ſuſpendere. quia non minus operantur verba ſacra in cor poribus hominū qͣꝫ in corporibus ſerpentum ⁊ alioꝝ animaliū. ſed incantationes quandam efficaciam habent̉ ad repͥmen dum ſerpentes. uel ad ſananduꝫ quedam alia animalia. Unde p̄s. Sicut aſpidis ſurde ⁊ obtu. au.ſ. que ex no. incan. ⁊ ve. īcan. ſa. ℟º. ꝙ etiā in incantatiōibus ſerpentuꝫ uel quorūcūqꝫ animaliū ſi reſpectꝰ habea tur tm̄ ad verba ſacra ⁊ ad v̓tutē diuinaꝫ nō eſt illicitū. ſed plerūqꝫ tales incantatio nes habent illicitas obſeruantias. ⁊ ꝑ demones ſortiūt̉ effectū. ⁊ p̄cipue ī ſerpētibꝰ ꝗa ſerpēs fuit pͥmū demōis inſtrumētū ad hoīeꝫ decipiēdū. vn̄ glo. dic̄ ibidē. ꝙ nō lau dat̉ ī ſcriptura vndecūqꝫ ſil̓itudo dat̉ in ſcriptura. utꝫ de īiqͦ iudice ꝗ rogātē viduā vix audiuit. hͨ Tho. 2ª. 2e. q. 99. ar. 4º o. ¶ Quid de breuiculis q̄ fiūt ī aſcēſiōe. ℟º nō ſt̓ reprobāda cū nō ꝯtineāt niſi verba euāgelica. ſꝫ ſuꝑſtitioſū ē ſi credāt̉ eē minꝰ efficacia ſi ſcribāt̉ pꝰ lectū euāgeliū. ul̓ pꝰ miſſā. aut alia die qͣꝫ ſi ſcribāt̉ cū legūt̉ ſi ue cātāt̉ ī eccleſia ſiue miſſa. hͨ Ro. Sꝫ ꝗd de carmīatricibꝰ ⁊ carmīatoribꝰ ꝗ carmināt īfirmos uel pueros ul̓ alia. nūquid peccāt mortalit̓. Rn̄ſio. ſi nihil ſuꝑſtitioſū dicunt aūt docent aūt faciunt. ſed tantum vtūtur licitis precibus ⁊ adiurationibus.

T. Li..XVI. ſicut ꝑ paſſionē ⁊ crucē ⁊ ſil̓ia. non credo ꝙ peccent mortaliter. niſi talia fecerint pꝰ ꝓhibitionē ab eccleſia ſibi factaꝫ. ſꝫ credo ꝙ ꝓhibendi ſūt viri ⁊ mulieres a talibus ꝗa multa īutilia ⁊ ſuꝑſtitioſa ſolent admiſcere. niſi forte ſit ſacerdos religioſus ⁊ di ſcretꝰ aut etiā laycꝰ ſiue vir ſiue mulier ex cellentis vite ⁊ ꝓbate diſcretiōis. qui fuſa orōe licita ſuꝑ infirmū: nō ſuper pomū uel piꝝ. aut cingulū. ⁊ ſimilia. ſed ſuper infirmantes manꝰ imponat. iuxta illud Mar. vltꝭ. Super egros manus impo. ⁊ bene ha bebūt. nec ſūt he perſone ꝓhibende a talibus niſi forte timeatur ꝙ ad exemplum il loꝝ indiſcreti ⁊ ſuperſtitioſi carminatoreſ ſibi vſurpent abuſū: tuentes ſe exemplo il loꝝ. hec Rod̓. ¶ Quid de portatione reliquiaꝝ. ℟º ſi portentur ad fiduciam dei ⁊ ſcōꝝ nō erit illicitū. ſi aūt circa hoc atten datur aliquid aliud vanū. puta ꝙ vas ſit triangulare. uel aliꝗd aliud hiꝰ qd̓ nō ꝑti neat ad reuerentiā dei ⁊ ſcōꝝ: ſuꝑſtitioſuꝫ erit ⁊ illicitū. hec Tho. vbi sͣ. c. 3ᵐ. ¶ Quid erit d̓ ſacerdotibꝰ ꝗ cā dolorꝭ. ꝑmoti. aut al tare veſtibꝰ ſacrꝭ exuūt. aut qͣlibꝫ veſte lu gubri operiūt. aut cōſueta luminaria ſubtrahūt. aut altare uel crucifixū ſpinis circūdant. ¶ Quid etiā de illis ꝗ ꝓ viuis ſci enter cantant miſſam defūctoꝝ. uel ſub no mine illoꝝ qͥs odiūt: feretꝝ cum exequijs mortuoꝝ in medio eccleſie ponūt. uel alia ſil̓ia faciūt. ut illi citius moriant̉. ℟º. ad h̓ dico ꝙ ſi aliqd̓ p̄dictoꝝ fiat ꝓpter odium pͥuatū: grauiſſime peccat ꝗ facit. ⁊ niſi ꝑ ſe gitimā pnīam ſe purgauerit debet deponi. ſi aūt ꝓpt̓ cām coēm puta ꝗa metuit cōta minationē ſacroꝝ ordinū. uel ſubuerſionē fidei. uel hoſtilitatē ſuffert. uel obſidioneꝫ uel dīnoꝝ iudicioꝝ ſentētiā metuit. ⁊ ideo tale quid fecit non dicit̉ peccare. ꝗa in tali facto plus humilitas qͣ deus placatur qͣꝫ interni linoris doloſitas declarat̉. hͦ etiam ꝯſuetudo eccleſie tenet. vn̄ ſolet cantare. Deus venerūt gentes ⁊cͣ. ⁊ in ſignū triſti cie die veneris ſancta altaria ſpoliare. hec tn̄ diſtinctio fallit in illis ꝗ ſcient̓ ꝓ viuis celebrant officiū defūctoꝝ. Nam tales ſi fuerint detecti indiſtincte debent deponi. ⁊ ad agendū pnīam tam ipſe ſacerdos qͣꝫ ꝗ eū ad hͦ incitauit: debent exilij ꝑpetui ex gaſtulo ſiue monaſterio relegari. hͦ totuꝫ habes exp̄ſſe. 26. q.§. ꝗcūqꝫ. hͨ Ray. Fallit etiā diſtinctio ī illis ꝗ altare uel crucifixū ſpinis circūdant. ꝗa oīs talis abuſus indi ſtincte penitus reprobat̉ ⁊ diſtrictius ꝓhi betur. ⁊ eſt grauiter puniendus. ut. li. 6º. de offi. or. ſi canonici. De tēptatiōe qͣ deus temptatur. ti. 16. Oſtea conſiderādū eſt de vitijs oppoſitis religioni ꝑ defectum eius q̄ manifeſte ſunt ꝯͣria reli gioni. vn̄ ꝯtinent̉ ſub irreligioſitate. hoꝝ aūt quedaꝫ directe ꝑtinent ad irreuerentiā dei. quedā ad irreuerētiā rerū ſacraꝝ. Ad genꝰ pͥmū pertinet ꝑiuriuꝫ quo dei nomen irreuerent̉ aſſumit̉. de qͦ. j. dicet̉ cū de 2º p̄cepto agetur. ⁊ tēptatio qͣ deus tēptatur. de qͣ eſt hic dicendū. ¶ Que rūtur aūt plura de ipſa.ſ. in ꝗbus tēptatio dei ꝯſiſtat. ℟º. ꝙ cōſiſtit in aliꝗbus factis uel verbis in quibꝰ expectat̉ effectus ſoliꝰ dīne ptātis. ¶ Ad cuiꝰ euidentiā ꝯſiderā dum ꝙ ſic temptare ꝓprie eſt exꝑimentuꝫ ſumere de eo ꝗ temptat̉. ſumit̉ aūt experi mentū de aliqͦ ex verbis ⁊ factis. Et vtroqꝫ mō dupliciter.ſ. aꝑte ⁊ inſidioſe ſiue occulte. rurſū qn̄ꝫ q̄rit̉ exp̄ſſe. qn̄ꝫ interp̄tatiue ſic gͦ hō deū temptat qn̄ꝫ v̓bis qn̄ꝫ factis. verbis ꝗdē deo colloꝗmur orando. vn̄ in ſua petitione aliꝗs exp̄ſſe deū temptat qn̄ ea intentiōe aliꝗd a deo poſtulat ut explo ret dei ſcīam ptātē uel volūtateꝫ. factis aūt exp̄ſſe qn̄ ꝑ ea q̄ facit intendit exꝑimentū ſume̓ dīne ptātis ſiue pietatis aūt ſapientie. Sed qͣi interp̄tatiue deū temptat ꝗ etſi nō intēdat exꝑimētū ſume̓ de deo aliquid tn̄ petit uel facit ad nihil aliud niſi ad probandū deū. Quādo gͦ aliꝗs ꝓpt̓ aliquam ncc̄itatē uel vtilitatē ſe ꝯmittit dei auxilio in ſuis petitiōibꝰ uel factis. hͦ nō eſt deū tē ptare. 2º. ꝑalipo. 20. cū ignoramus ꝗd age̓ debeamꝰ. hͦ ſolū habemus reſidui ut ocl̓os nr̄os dirigamꝰ ad te. vn̄ p̄dicatores regni dei ꝗ temporalia p̄termittūt ut v̓bo dei expeditiꝰ vacent. ſi ſoli deo īnitant̉ nō tēptāt deū. btā v̓o Agatha exꝑta erat erga ſe dei beniuolētiā ut ul̓ īfirmitates nō pateret̉. ꝓ ꝗbus corporali medicina indige̓t. uel ſtatī ſentiret dīne ſanatiōis effectū. iō dicebat. habeo dn̄ꝫ ih̓m xp̄m ꝗ ſolo ſer. reſta. vni. Quādo v̓o hͦ agit̉ ſine ncc̄itate uel vtilita te. hͦ eſt interp̄tatiue deuꝫ tēptare. vn̄ ſuper illud Deut. 6º. Dn̄m deum tuū. dicit glo. deū tēptat qui hn̄s quid faciat ſine ratiōe ꝯmittit ſe ꝑiculo: expiēs vtꝝ lib̓ari poſſit a eo. ¶ Utꝝ tēptaº dei ſit pctm̄. ℟º ꝙ ſic. vn̄

T..I. XVII. Deut. 6º. Non tēptabis dn̄m deū tuū. teptare. n. ut dictū eſt: eſt exꝑimentū ſumere. exꝑimentū aūt nullꝰ ſumit de eo de quo ē certꝰ. ⁊ ideo oīs tēptatio ex ignorātia aliqͣ uel dubitatiōe ꝓcedit. uel tēptantis ut ꝗexꝑimentū ſumit de aliqͣ re ut eius qͣlitatem cognoſcat. nel alioꝝ. ut cū quis experi mentū ſumit de aliquo ut alijs īnoteſcat. ꝑ quē modū deus dicit̉ nos tēptare. Ignora re aūt uel dubitare de ꝑtinentibꝰ ad dei per fectionē eſt pctm̄. vn̄ patꝫ ꝙ temptare deū ut temptās dei v̓tutē cognoſcat: ē peccatū. Si aūt experimentū ſumat de ꝑtinentibus ad dei ꝑfectionē ut alijs demonſtret. hͦ non eſt temptare deū cū ſubſit iuſta ncc̄itas. uel pia vtilitas. ⁊ alia q̄ ad hoc ꝯcurrere debent. ſic.n. apl̓i a dn̄o petierūt ut in nomine xp̄i fierent ſigna. ut dicit̉ Actꝭ. 4º. ut.ſ. in. fidelibꝰ īnoteſcerent v̓tutes xp̄i. ¶ Ad hͦ nota ꝙ deus volebat dare ſignū Acham non ꝓ ipſo tm̄. ſꝫ ꝓ totiꝰ ppl̓i inſtructione. ⁊ iō rep̄hendit̉ Yſa. 7. qͣſi impeditor coīs ſalutis ꝙ ſignū petere nolebat ne petendo deū tēptaret. nequaqͣꝫ tn̄ deū temptaſſet. tu ꝗa ex dei p̄cepto petiuiſſet. tū ꝗa hͦ ꝑtinebat ad coēm vtilitatē. Abrahā v̓o Gen̄. 15º ſignū petijt ex inſtinctu dīno dicens. Unde ſcire poſſū ꝙ poſſeſſurus ſim eam.ſ. terrā ꝓmiſſam. ideo non peccauit. Gedeon v̓o Iudicꝭ. 6º. ex debilitate fidei ſignuꝫ petiſſe videt̉ de victoria ꝓmiſſa. iō a pctō nō excuſat̉. ut dicit glo. ibidē. Sic ⁊ Zacharias peccauit dicēs Lucꝭ. pͦ ad angelū. vn̄ hͦ ſciā vn̄ etiā ꝓpter incredulitatem punitus fuit. ¶ Sciendū tn̄ ꝙ duplicit̓ aliꝗs petit a deo ſignū. vno modo explorando dei ptātem. aut dicti eiꝰ veritatē. ⁊ hͦ de ſe ꝑtinet ad dei tēptationē. Alio mō ut inſtruat̉ ꝗd ſit cir ca aliqd̓ factū placitū deo. ⁊ hͦ nullo modo ꝑtinet ad dei tēptationē. ¶ Utꝝ temptatio dei opponatur v̓tuti religiōis. ℟º ꝙ ſic. ut n. patet ex ſupͣdictis. finis religiōis eſt deo reuerentiā exhibe̓. vn̄ oīa q̄ directe ꝑtinēt ad irreuerētiā dei religioni opponūt̉. tem ptare aūt aliquē ad irreuerentiā eiꝰ ꝑtinet nullꝰ aūt p̄ſumit tēptare eū de cuiꝰ excellentia eſt certus. Un̄ patꝫ ꝙ tēptare deū ē peccatū religiōi oppoſitū. ¶ Utꝝ tēptatio dei ſit grauiꝰ pctm̄ qͣꝫ ſuꝑſtitio. ℟º ꝙ non. ſed potiꝰ ecōuerſo. quia ſuꝑſtitioſus ꝓteſtatur errorē facto. ut ex dictis patet. ſꝫ tēptās deū ꝓteſtat̉ tm̄ dubitationē v̓bo uel facto. ut dictū ē. vn̄ glo. ſuꝑ illd̓ Deūt. 177 Cū repti fuerint apud te ⁊cͣ. dicit ꝙ maximū ſcelꝰ ē honorē creatoris impendere creature. ¶ De ſecūdo precepto. ti. 17. Onſequenter ꝯſiderandū ē ꝙ 2º p̄cepto. qd̓ ꝗdem ſic ponit̉ Exo. 20. Non aſſumes nomen ei tui īuanū. nō.n. habebit dn̄s eū inſontē. qui aſſūpſerit nomē eiꝰ fruſtra ⁊ pͦ circa eius expoſitionē ī cōi eſt breuit̓ intendendū. ⁊ poſtea de ꝗbuſdā ſpāliter. in quibꝰ nomē dei aſſumitur ē diffuſius tractandū. ¶ Circa pͥmū ſciendū ꝙ hͦ p̄ceptū ut ſup̄dictū ē ordinat ad reuerētiā v̓itatis ſūme. iō ꝓhibet̉ hic īuanū iurare. In iura mento.n. dei nomē in teſtimoniū locutiōis aſſumit̉. ⁊ iō cū vane iurat̉: nomen dei in vanū aſſumit̉. ⁊ ꝑ ꝯn̄s ſūma v̓itas ꝯtemnitur. Iuramentuꝫ aūt vanū det̓minatur qd̓ caret aliqua triū cōditionū q̄ ponūtur Hiere. 4. Iurabitis viuit dn̄s ī veritate ⁊ iuſticia. ⁊ iudicio. vbi dicit glo. interlineal̓ hos tres comites debet hr̄e iuramentū. ve ritas.n. debet eē in ꝯſcīa iurantis. ut ita eē credat ſicut iurat. ut ī iuramēto aſſertorio ut ita facere ꝓponat ſicut iurat. ut in iuramento ꝓmiſſorio. Iuſticia debet eē ex ꝑte eius qd̓ iurat̉.ſ. ut ſit licitū. Iudiciū v̓o de bet eē ex parte circūſtantiaꝝ vtriuſqꝫ.ſ. ut diligent̓ attendatur. ⁊ cauſa ꝓ qͣ iuratur ⁊ modꝰ. ſi.n. deſit cā deeſt iudiciū diſcretio nis in circūſtātijs iuramēti. de his aūt tribꝰ ⁊ alijs ꝑtinētibꝰ ad hanc maͣm reꝗre. jͣ. ti. de iuramēto ⁊ ꝑiurio. ¶ Ad amplioreꝫ tn̄ ītelligētiā huiꝰ p̄cepti notari pōt ꝙ nomē dei triplicit̓ aſſumit̉. pͦ ad efficiendū ut in ſacramētis. ſic̄ ī baptiſmo dr̄. baptizo te in noīe patris ⁊cͣ. 2º ad ꝓmittendū. ut cum aliꝗs iurat uel vouet ire ad ſcm̄ Petꝝ. uel religionē intrare. 3º ad expͥmendū ut cū ꝗs loꝗtur cū iuramento. Similiter multipliciter aſſumitur nomē dei īuanū. pͦ ꝑ ſacramēti fruſtrationē. ut qn̄ quis nō credit ut hereticꝰ. uel qn̄ credit ſꝫ ſe non diſponit. ut vſurariꝰ. uel qn̄ gratiā ſuſceptā in ſacra mento nō cuſtodit. ſꝫ pꝰ ea delinꝗt. de hiꝰ dr̄ ad Titū pͥ. Cōfitet̉ ſe noſſe deū factis autē negāt. 2º ꝑ voti fractionē. ⁊ hͦ fit triplicit̓. pͦ ꝑ irrōnabilē dilationē. ut cū ꝗs ꝓmittit ire ad ſcm̄ Petꝝ. ſꝫ nō p̄figit certū t̓minū. ⁊ ſic ſꝑ ꝓcraſtinat. 2º ꝑ ꝯͣriā volūtateꝫ. ut cuꝫ quis aliꝗd deo vouit ⁊ poſtea penitet. contra tales dicit̉ Deut. Si quid ꝓceſ ſerit de labijs tuis non facies irritū. 3º per

T. Li. apoſtaticā rebellionem. ut cū ꝗs apoſtat̉ a religionē. cōtra illud Ecc. 5º. Si ꝗd vouiſti deo. ne moreris reddere. diſplicet.n. ei infidelis ⁊ ſtulta ꝓmiſſio. 3º aſſumit̉ nomen dei īuanū per hoīs blaffemi locutiōꝫ ⁊ hoc etiā ſit tripliciter.ſ. ꝑ locutionē male dicaꝫ. ut cū quis maledicit deū. per locutio nem falſidicā. ut cū quis aſſerit de deo falſum ⁊ negat verū. ⁊ per locutionē opprobrioſam. ut cū quis loquit̉ de ſecretioribꝰ mēbris xp̄i. peſſime.n. blaſfemat etiam ſi verū dicat. ⁊ in his xp̄m deſpicit in ꝗbus ꝓ nobis humilis fuit. 4º aſſumitur nomen dei īuanū in p̄dicatione. q̄.ſ. ſit vana intentiōe Math̓. 7. Nōne in noīe tuo ꝓphetauimus. 5º in oratiōe q̄ eſt ſine vlla cordis affectiōe. Math̓. ij. Populꝰ hic la bijs me ho. cor autē eoꝝ lon. eſt a me. 6. in operatiōe ſiue ꝯuerſationē. in qͣ forma ſcītatis aſſumitur tm̄ in exteriori oꝑe. non ꝓ deo. ſꝫ ſolū ꝓ humano fauore Math̓. 6º. Amen dico vobis rece. mer. ſuā. Additur etiā huic p̄cepto ⁊ etiā pͥmo. ⁊ nō alijs p̄ce ptis cōminatio pene. cuiꝰ ratio eſt. ꝗa pene ſūt p̄cipue nccͣie ꝯͣ illos ꝗ ſūt ꝓni ad malū. ut dicit̉ xº. ethi. ⁊ iō in illis ſolis p̄ceptilegis addit̉ cōminatio penaꝝ in ꝗbꝰ erat ꝓnitas ad malū. erant an̄t hoīes ꝓni ad idolatriā ꝓpter ꝯſuetudinē gnaͣlem gentiū Sil̓r etiā hoīes ſunt ꝓni ad ꝑiuriū ꝓpt̓ in randi frequentiā. ⁊ iō cōminatio magis additur pͥmis duobus preceptis. De iuramento. ti. 18º. Oſtea ꝯſiderandū eſt diffuſius de quibuſdā ſpāliter in quibus nomē dei aſſumitur ad ꝓprioꝝ v̓boꝝ ꝯfirmationē. 2º de voto ī quo aſſumit̉ ad aliquā ſui obligationē. 3º de adiuratione in qͣ aſſumitur ad alioꝝ in ductiōꝫ ⁊ de iuramēto. pͦ de ipſo. 2º de ꝑiu rio ſibi oppoſito. Circa v̓o iurāmētū ꝯſi derandū eſt pͥmo ꝗd eſt iuramentū ſiue iu rare. 2º quot ⁊ q̄ ſūt ſpēs eiꝰ. 3º. vtꝝ ⁊ ꝑ ꝗd licet iurare. 4º de comitibꝰ iuramēti. 5º. de cauſis ꝓpter quas licet iurare. 6º. de forma v̓boꝝ iurandi. 7º. de obligatiōe iuramenti 8º ex ꝗbus redditur iuramentū illicitū. 9º. de ꝗbuſdā tacitis conditionibꝰ. ſub ꝗbus debet intelligi iuramentū. xº de ꝗbuſdam dubijs circa iuramentum. xi. de iuramēti diſpēſatione ⁊ relaxatione ſiue abſolutio ne. Primo gͦ q̄ritur quid ſit iurare. ℟º iurare eſt teſtem deū īuocare. Un̄ Augꝰ in quodā ſermōe de ꝑiurio. Quid eſt iurare ꝑ deū niſi teſtis eſt mihi deus. Sicut.n. dicit apl̓us ad Heb̓. 6º. Iuramentū ad ꝯfirmationē ordinatur. ꝯfirmatio aūt in ſcibilibꝰ ſit ꝑ rationē: q̄ ꝓcedit ex aliꝗbus naturaliter notis q̄ ſūt infallibiliter vera. ſed paticularia hoīuꝫ facta ⁊ ꝯtingentia nō poſ ſūt ꝑ rationē neceſſariaꝫ ꝯfirmari. ⁊ ideo ea q̄ dicūtur de eis ſolēt ꝯfirmari ꝑ teſtes humanū aūt teſtimoniū non eſt ſufficienad ꝯfirmandū hiꝰ. ꝓpterea dico pͥmo: ꝓpt̓ defectuꝫ veritatis humane. ꝗa plurimi in mendaciū labūtur. 2º ꝓpter defectū cogni tionis. quia hoīes non pn̄t cognoſcere cō tingentia. nec cordiū ſecreta. nec etiaꝫ abſentia. de ꝗbus etiā hoīes loquūtur. ⁊ ex pedit rebus humanis ut certitudo aliqua habeatur de ipſis. ⁊ ideo neceſſariuꝫ fuit recurrere ad dīnū teſtimoniū. ꝗa deus nec mentiri pōt nec aliꝗd eū latet. Aſſumere aūt deū in teſtē dr̄ iurare. ꝗa qͣſi ꝓ iure in troductū ē. ut qd̓ ſub īuocatione dīni teſti monij dr̄ ꝓ vero habeatur. Magiſtralis aūt notificatio iuramēti eſt ꝙ iuramētū ē affirmatio uel negatio de aliqͦ ſacre rei atteſtatiōe firmata. ẜm Goff. ⁊ Ray. Irca 2ᵐ ſciendū ꝙ ſpēs iuramen ti ſūt due.ſ. iuramentū aſſertoriū ⁊ ꝓmiſſoriū. Aſſertoriū eſt qn̄ in ratur aliꝗd de pn̄ti uel de p̄terito ſic eē uel non eſſe. fuiſſe uel nō fuiſſe. poteſt etiā ẜm Rod̓. fieri de futuro. ut cuꝫ ꝗs iurat aliꝗd futurū eē non ꝓmittēdo aliꝗd. ut ſi ꝗs iu rat ꝙ cras pluet uel ninget ⁊ hiꝰ. Iuramē tum ꝓmiſſoriū eſt cū ꝗs iurat ſe aliꝗd da turuꝫ uel factuꝝ. uel nō datuꝝ uel non fa ctuꝝ. Sūt ⁊ alie diuiſiōes iuramenti que ꝑtinent ad foꝝ iudiciale. de ꝗbꝰ ē aliquid breuiter dicēdū vt habeat̉ aliqͣlis noticia ipſoꝝ. Iuramentū.n. aſſertoriū ē triplex. vnū eſt volūtariū qd̓ defert pars parti ex cōuentione exͣ iudiciū. ⁊ dicit̉ volūtariuꝫ ꝗa volūtate defert̉ ⁊ ſuſcipit̉. Alteꝝ ē neceſſariū qd̓.ſ. iudex defert ꝑti ī defectū ꝓba tiōis. ut qn̄ hꝫ tm̄ vnū teſtē. ⁊ hͦ dr̄ nccͣiuꝫ quia nō pōt recuſari niſi ex iuſta cā. puta qn̄ dubitaret ille cui defert̉. cū.n. hͦ iuramē tuꝫ ſit de v̓itate dicēda: in hͦ caſu ſi nō admittit̉ recuſatio pōt appellari. 3ᵐ ē iudicia le. qd̓ ī indicio ꝑs defert ꝑti. ⁊ hͦ pōt recuſa ri niſi ſit aliꝗs ꝯuētꝰ actiōe famoſa. ut fur ti. reꝝ amotaꝝ. ⁊ hiꝰ. hͨ Goff. ti. d̓ iur. iura. ⁊ Ber. extra eo. c. vlij. et plura alia de hac

.I. XXVIII. maͣ. Itē qͣdruplex ē iuramētū.ſ. de calūnia de malitia. de vitate. deciſoriū. Iuramentū de calūnia vitanda.ſ. uel nō ꝯmittenda eſt cū ꝗs iurat ſe non aīo calūniandi. ſꝫ bona fide q̄ſtionē mouiſſe ⁊ moue. ⁊ ſil̓r reꝰ inrat ſe non aīo calūniandi reſiſtere. Et con tinet hͦ iuramentū qn̄qꝫ.ſ. ꝙ credat ſe bonam cām hr̄e. ꝙ int̓rogatꝰ non negabit. ꝙ verū eē credet. ꝙ non vtet̉ ſciēter falſa ꝓbatiōe. ꝙ dilationē nō petāt in fraudē. ꝙ nō dedit nec dabit nec ꝓmittet aliꝗd ꝓhac cā: niſi ꝑſonis illis ꝗbꝰ leges ꝑmittūt. vn̄ v̓ſus. Illud iuret̉ ꝙ lis ſibi iuſta vide tur. Et ſi q̄ret̉ verū non inficiet̉. Nil promittet̉ nec falſa ꝓbatio detur. Vt lis tardetur dilatio nulla petet̉. Iuramentū v̓o d̓ malitia.ſ. vitanda uel nō ꝯmittēda differt a iuramēto calūnie in pluribꝰ. ꝗa iuramē tuꝫ calūnie p̄ſtat̉ tm̄ pꝰ litē ꝯteſtatā. ⁊ tm̄ ſemel in tota lite ab eadē ꝑſona. ⁊ hꝫ locū tm̄ in ꝓphanis ſiue in tēporalibꝰ cauſis. tā criminalibꝰ qͣꝫ ciuilibꝰ. non aūt ī ſpūalibꝰ uel ānexis ſpūalibus. ⁊ ꝑ ipſū ꝓuidet̉ ne ꝗd fiat calūnioſe in tota lite. Iuramentuꝫ aūt malitie p̄ſtat̉ ⁊ ante liteꝫ ꝯteſtatam ⁊ pꝰ. ⁊ p̄ſtatur totiēs qͦtiens aliꝗd ꝓponitur in iudicio. uel petit̉ fieri qd̓ ex malitia procedere p̄ſumitur. ⁊ hꝫ locū tam in ꝓphāis qͣꝫ in ſpūalibꝰ. ⁊ ꝑ ipſū ꝓuidetur ne quid malitioſe ꝓponatur uel petatur. Tertiū in ramentū.ſ. de v̓itate dicēda differt a iuramento calūnie. ꝗa p̄ſtatur ī cauſis ſpūalibus. illud aūt nō. Iteꝝ etiā reſpōdet̉ ī eo de eo qd̓ ꝗs ſcit vnde debꝫ ibi rn̄deri ſimpliciter ſcio uel neſcio. ſꝫ ī illo reſpondetur de eo qd̓ ꝗs credit ẜm Goff. ſꝫ ẜm Inno. ⁊ Hoſti. exͣ eo. litteras. etiā in hͦ reſpondetur de eo qd̓ ꝗs credit. Iteꝫ illud ꝯtinet plura capl̓a ut habitū eſt sͣ. q̄ locū in hͦ non habent. Itē in illo dilatio nō impetrat̉ cū ſta tim reſponderi poſſit credo uel non credo. ſecus eſt in hoc qn̄ reſpondere debet quis de v̓itate quā nollet ab alijs diſcere. Quartum iuramentū.ſ. deciſoriū defertur tam in cauſis ſpūalibꝰ qͣꝫ non ſpūalibꝰ reo: actore ſufficient̓ non ꝓbante. niſi iudex inſpectis perſonaꝝ ⁊ cauſe circūſtantijs: illud acto ri viderit deferēdū. hͨ dicit Goff. ti. de iura. calū. ⁊ Ber. exͣ eo. inherētes. ⁊. c. cū cām. ⁊ dimiſi ꝓbationes gr̄a breuitatis. ꝗa hec non ſūt intentiōis pn̄tis. ¶ Nota tn̄ ꝙ ẜm Ber. ex eo. litteras. magis videt̉ iurāduꝫ de calūnia in cauſis ſpūalibꝰ qͣꝫ in alijs. ꝗa in illis ꝑiculoſius calūnioſe litigatur. Un̄ ⁊ hodie in cauſis ſpūalibus iuratur de calūnia ⁊ de v̓itate. ut pꝫ li c. ti. eo. ſi de calū nia. Eſt etiā aliud iuramentū qd̓ dicit̉ iuramentū in litem. ⁊ in hͦ iuratur de affectio ne. ut cū ꝗs iurat ꝓ quanto nollet re care puta ꝓ. c. qn̄qꝫ etiā dicitur iurare quis in litem cū iurat rem tanti eſſe p̄cij. uel fuiſſe ⁊ de hͦ. C. eo. l. i. ⁊. ff. de ī lite iurando. l. ſiue ¶ Quid ſi agam ꝯtra te rei vendicatione ⁊ tn̄. ſcias rem eſſe meā. ⁊ nihilominus tu velis reſiſtere ꝓpter actionem de euictione. nūquid iurando de calūnia peccas. videtur ꝙ ſic. quia negas rem eſſe meam ⁊ mentiris. ℟º. Goff. cōſulit in ſū. ti. de iura. calū. ut poſt libellum porrectū confitearis veritatem. nec de calūnia iurabis ex quo fateberis rem eſſe actoris. ⁊ non minꝰ cōueniretur ſtipulatio de euictione. Irca tertiuꝫ articulum querūtur plura.ſ. vtꝝ liceat iurare per deuꝫ ℟º ꝙ ſic ⁊ hoc patet pͥmo auctoritate ſacre ſcripture. Dicitur.n. Deus 6º. Dn̄m deum tu. ado. ⁊ illi ſoli ſeruies. ac ꝑ nomen illius iurabis. Item legitur dn̄s in veteri teſtamento iuraſſe in pluribus lociſ vn̄ in pͣs. Iurauit dn̄s ⁊ non penitebit cū. ⁊ hoc ad oſtendendū īmobilitatem eiꝰ qd̓ dicitur. ut habetur ad Heb̓ 6º. īmo etiam precepit ī veteri teſtamēto Leuitꝭ. x. Red des domino iuramenta tua. vn̄ dic̄ Aug. in ſermone de verbis apl̓i. Si peccatū eſſet iuratio. non diceretur in lege: reddes dn̄o iuramenta tua. reddimus aūt domino iu ramenta quādo iuramus per deum. 2º pa tet hoc ratione. ⁊ primo ratione originis. quia iuramentum eſt introductuꝫ ex fide qua credūt homines habere deum verita tem infallibilem. ⁊ oīuꝫ cognitionem. ⁊ p̄uiſionem vniuerſalem. 2º ratione finis. ꝗa iuramentum introducitur ad certificādū hoīes. ⁊ finiendum cōtrouerſias. ut dicit̉ ad Heb̓. 6º. Solo.n. iuramento credit̉. qn̄ de conſcīa alicuius dubitatur. extra de ſen. exco. ſi v̓o. aliꝗs. Sꝫ obijcit̉ cōtra predi cta illud Math̓. 5º. Ego dico vobis nō iu rare omnino. ⁊ illud Iaco. 5º. Ante omnia fratres mei nolite iurare. ℟º. quidam heretici.ſ. manichei dixerūt omnē iuramē tum eſſe illicitū. non tm̄ iuramentū factuꝫ ꝑ creaturā. ſed etiā factū per deum. ⁊ occaſionem hiꝰ erroris ſui ſumpſerunt ex verbis premiſſis. quia neſcierūt diſtingue̓ ꝙ aliū ſenſū facit negatio p̄poſita vniuerſali ſigno. aliū poſtpoſita. p̄poſita.n. equipolle

T. Li. facit particulari negatiue. poſtpoſito vero ſuo ꝯͣrio.i. vniuerſali negatiue. vn̄ differidice̓. non oīs hō currit. ⁊ oīs hō nō currit deus aūt nō dixit: oīo non iurabis ſed dixit: non iurabis oīo. vn̄ non ꝓhibuit oēꝫ iurationē. ſꝫ ꝓhibuit ne iuraret̉ oī modo. ⁊ ſine oī cauſa. vn̄ Augꝰ libꝰ de mēdacio. Hoc ideo dictū ē.ſ. ne iurando ad facilita tem iurandi veniat̉. ⁊ ex facilitate ad cō ſuetudinē. ⁊ ex ꝯſuetudīe ī ꝑiuriū decidat̉ Eccꝭ. 33º. Uir multū iurans reple. īiꝗtate Quare gͦ dicit dominus in euangelio. ſit ſermo veſter. eſt: eſt. non non. ℟º. ꝗa affirmatio uel negatio q̄ eſt in corde debet eſſe in ore. ſꝫ ꝗa hoīuꝫ malitia creſcēte nō cre dit̉ ſimplici aſſertiōi. ideo adiūxit qd̓ am plius eſt: a malo eſt. nō.ſ. culpe. ſꝫ pene. non iurantiū. ſꝫ iuramentū exigentiū. Nam in credulitas hiꝰ magis eſt pena qͣꝫ culpa vn̄ non dixit malū. ſꝫ a malo. Nec tibi for te videat̉ ꝙ deus in teſtē īuanū īuocetur. eo ꝙ non apparet ꝙ deus ꝓ ipſo ꝗ iurat ꝑ eū teſtificetur. ꝗa ẜm Rich̓. 3. diſ. 39. q. i. ar. pͦ. c. 3ᵐ. ſi debito modo īuocet̉ manifeſtat vtꝝ verū ſit quod dicit̉ aliqn̄ in vita iſta. vel mouendo corda iudicis ⁊ aduerſe partis ꝑ aliquā latentē inſpirationeꝫ qͣ credit̉ iuranti. uel ponendo in palaꝫ factū ꝓ qͦ iuratur. uel dando ꝯſtantiā cordi ⁊ v̓bo iurantis. q̄ quandā ꝓbabilitatē aggenerat ꝙ iuret verū. uel puniendo mētiē tem. ⁊ tunc eſt ſimul teſtis ⁊ iudex ⁊ ſi deo non placet in hac vita teſtificari ꝑ aliqd̓ ſignū. ꝓcerto tn̄ teſtificabitur in futuro qn̄ illuminabit abſcondita tenebraꝝ ⁊ mai. conſi. cor. ut dr̄. i. Corꝭ. 4º. ¶ Utꝝ iurare ꝑ deum ſit actꝰ bonus ex genere uel actꝰ indifferens. ℟º. ẜm Rich̓. vbi sͣ. ar. eodeꝫ. c. actuū quidā in ſe ordinē rationis īcludūt ſiue legis eterne. ut diligere deū ꝓpter. ſe. ⁊ ſuper oīa. ⁊ aſſentire pͥme v̓itati ꝓpter ſe. ⁊ hiꝰ actus non pn̄t eſſe niſi boni. ⁊ ideo nō tm̄ ſūt ſimpliciter liciti. ſꝫ etiā ſimplicit̓ ap petendi. Aliqui v̓o in ſe includūt aliquod oppoſitū ordini rationis. ſiue ordini legis eterne. ut adulterari. ⁊ plures alij. ⁊ hi nō pn̄t eſſe niſi mali. ⁊ ideo ſūt illiciti ⁊ ſimpli citer fugiendi. Aliqui aūt non includūt in ſe ordinē p̄dictū: nec aliquid ei oppoſituꝫ ⁊ hi ſūt liciti. ꝗa poſſūt bene fieri. non tn̄ ſūt ſimplicit̓ appetendi. ꝗa pn̄t male fieri. ⁊ talis eſt actus iurandi per deū Sicut.n. dictū eſt sͣ. Iurare per deū eſt ipſum aduo care in teſtem aſſertionis ſue. non autē q̄ libet aſſertio eſt debita materia īuocatiōis talis teſtis. nec qͦlibet eſt illicita materia. ideo actus iurandi ꝑ deū in iſta generalita te dictus non ē moralit̓ bonꝰ neqꝫ malꝰ ex gene̓. Iurare tn̄ veꝝ ꝑ deū eſt actꝰ bonꝰ ex genere. ꝗa tranſit ſuꝑ materiā debitā. ſꝫ ꝗa adhuc nō includit ordinē ratiōis ſimplici ter: nec aliquid in compoſſibile ei. ideo inrare verū fieri pōt bene ⁊ male. Si auteꝫ actus iurandi ſit circūſtantionatꝰ tribus comitibꝰ includit in ſe ſimplicit̓ ordinē ra tionis. ⁊ iō non pōt eſſe niſi bonꝰ. vn̄ non tm̄ ē licitus. ſꝫ etiā appetendus. hͨ Rich. ibi dem. Et ꝗa actus indifferēs pōt eē diuerſis ex cauſis. occaſio cadendi in malum. ⁊ vitandi malū. iō dn̄s monet ⁊ inducit ho mines aliqn̄ ad iurandū ꝑ deū. ut in veteri teſtamēto. ut ꝑ hͦ reuocarētur a iuramen to idoloꝝ cū dicebat: reddes dn̄o iuramē ta tua. Aliqn̄ retrahit. ut in nouo teſtamēto. ut oſtēdant ꝑiuriū eē fugiendū. hͦ. Bon̄. 3. diſ. 39. q. 2. ar. i. c. in fine. ¶ Utꝝ iuramē tum factū ꝑ deū ſit appetendū ⁊ frequētan dum tāqͣꝫ vtile ⁊ bonū. ℟º ꝙ nō. vn̄ Ecce 23º. Uir multū iurans implebit̉ īiꝗtate. ⁊ Augꝰ in li. ꝯͣ mendaciū dicit ꝙ p̄ceptū de ꝓhibitiōe iuramēti ad hoc ē poſitū ut qͣꝫtū eſt in te non affectes. nec quaſi ꝓ bono cū aliqͣ delectatiōe appetas iuſiurandū. Ad cuius euidētiā ꝯſiderandū eſt ꝙ illud qd̓ non q̄rit̉ niſi ad ſubueniendū alicui defectui: non numerat̉ inter ea q̄ ſūt ꝑ ſe appetenda. ſꝫ inter ea q̄ ſūt neceſſaria ut patet de medicina q̄ queritur ad ſubuenienduꝫ infirmitati. Iuramentū aūt q̄rit̉ ad ſubueniēdū alicui defectui: quo.ſ. vnus homo diſcredit alteri. ⁊ ideo non ē habēdū inter ea q̄ ſūt ꝑ ſe appetenda. ſꝫ inter ea que ſūt huic neceſſaria. ꝗbus vtit̉ indebite ꝗcūqꝫ vtitur eis vltra ncc̄itatē. Un̄ Augꝰ libꝰ de ſermōe dn̄i in monte dicit. Qui intelligit nō in bonis.i. ꝑ ſe appetēdis. ſꝫ in neceſſarijs iurationē habēdā: ſe refrenet quantū pōt ut non ea vtat̉ niſi ncc̄itas cogat. hec Tho. 2ª. 2e. q. 89. ar. j. c. Et iō Iaco. 5º. dic̄ Nolite iurare. oſtēdens nō tm̄ eē vitandū actū iuratiōis ſine cā. ſꝫ etiā affectū. vnde monemur circa actū iuratiōis ꝓpter periculū ꝑiurij vitare ꝯſuetudinē ⁊ etiā actuꝫ p̄ter neceſſitatem. ⁊ vitare affectū. ⁊ ad iurandū nō debet ꝗs ire niſi coactꝰ. Si autē actus iurandi per deū ſit cū iſtis tribꝰ comi tibus.ſ. cū iudicio in diſcretiōe qͦ excludit̉ incautela iurandi. ⁊ cum v̓itate ī aſſertiōe

.I. XXVIII. ⁊ ex cauſa legittima vtēdi talis teſtis inuo cationē. ſic includit ī ſe ſimpl̓r ordinē rōnis. ⁊ eſt latrie actꝰ. ꝗ enī deū īuocat aſſer tionis ſue teſtē: ꝓfitetur in eo infallibilem veritatē ⁊ oīuꝫ cognitionē ⁊ ꝓuiſionē. ⁊ ſic deo exhibet honorē ſibi ſoli debituꝫ. ⁊ iō talis actus non tm̄ eſt licitꝰ ſꝫ etiā appetendus. qꝛ p̄dicto mō circūſtātionatꝰ: nō pōt eſſe niſi bonus. Si v̓o aliꝗs p̄dictorū triū comitū ibi defuerit includit aliꝗd incō poſſibile ordini rōnis. ⁊ iō talis actꝰ ē illicitus ⁊ ſimpl̓r fugiēdus. ꝗa cū illo defectu nō poteſt eē niſi malus. hͨ Ricar. 3. diſ. 39. q. i. arti. pͦ. c. ¶ Utrū liceat iurare ꝑ aliquā creaturā. ℟º. ẜm Bon̄. 3. diſ. 39. q. 2. ar. 2º. c. iuramētū duplicit̓ hꝫ fieri. quoddā per imp̄cationē. ut cū dr̄ ita viuat filiꝰ meus. ⁊ ẜm hāc formā iurādi creatura ad teſtifi cādum nō īuocat̉ ſed potius ipſi creatori oppignorat̉ ẜm ꝙ dicit Augꝰ ⁊ eſt licitū. ꝗa lꝫ oīs creatura ſit creatoris tn̄ bonum uel ſolatiū qd̓ ex creatura recipimꝰ. ⁊ ē a deo nobis cōceſſū. deo tanqͣꝫ noſtrū oppignorare poſſumus. hoc tn̄ genꝰ iuramēti ẜm ꝙ dicit Augꝰ. eſt grauiſſimuꝫ. Aliud v̓o iuramētū ſit ꝑ ipſius veritatis teſtimo niū ⁊ īuocationē. ut qn̄ aliꝗs iurat per ali quē ad īuocādū eū in teſtē. Pōt aūt creatura duplicit̓ in teſtimoniū inuocari. vno mō ẜm ſe ⁊ hoc nō licꝫ. ꝗa ſic crederet̉ ꝙ aliquid numinis eſſet in ea rōne cuiꝰ veri tas poſſet dici ⁊ ꝑ hiꝰ teſtimoniū cōfirma ri. ⁊ ſic dr̄ Math̓. 5º. nolite iurare. nec ꝑ celum. ꝗa thronꝰ dei eſt. ⁊ ibi dicit glo. qd̓ ꝑfectionis eſt docuit cū dixit nō iurare oīo qd̓ v̓o ſuꝑſtitioſū eſt: reſecauit cū ſubdit. nec per celū ⁊cͣ. hͦ Bon̄. ibidē Sic etiā intelligit̉ illud. 22. q. i. ſi quis ꝑ capillū. ⁊. c. cōſidera. Prohibet̉ etiam ne iuret̉ ꝑ caput uel capillos dei ꝓpter quoſdā hereticoſ ꝗ ex qͣdā ruſticana ſimplicitate dixer̄t deū hr̄e humana mēbra cū tn̄ deus ſit ſpūſ incorporeꝰ. ut. 24. q. fi. c. penulti.§. fi. v̓. an tropomorphite ſic dicti. ꝗa deū putabant hominē. antropos enī grece dr̄ homo latiue. ꝑſona tn̄ filij.ſ. xp̄us eſt deꝰ ⁊ homo. exͣ de here. cū xp̄s. Iurare tn̄ ꝑ creaturas nō eſt malū vbi ē permiſſū a iure. neqꝫ illicitū ẜm Hoſti. ⁊ dicet̉. jͣ. poſt pauca. Ꝙ aūt dictū eſt non debere ꝑ creaturas uel mēbra creaturaꝝ iurari. veꝝ eſt ab initio. hoc.n. ꝓhibet̉ ne dei honor ad creaturā trāſfera tur. Porro exquo ē iuratuꝫ ꝓinde habet̉ ac ſi eēt iuratū per deū. Nā ꝗ iurat in celo iurat in dei throno ⁊ in eo ꝗ ſedet ſuꝑ ipſū ut exͣ. e. de iureiurā. ⁊ ſi xp̄us. licꝫ enī mul ta ꝓhibeāt̉ tn̄ facta tenet. exͣ. e. quēadmodum.§. ꝙ ſi poſt huiuſmōi. Alio mō pōt creatura īuocari in teſte inqͣꝫtū relucet in ea diuine veritatis veſtigiū. ⁊ ſic licet iura re per creaturā. hoc enī nihil aliud ē qͣꝫ inrare ꝑ eū ꝗ relucet in creatura. vn̄ tūc non veneramur creaturā ſꝫ creatore. ⁊ ſic dic̄ apl̓us. i. Corrꝭ. 2º quotidie morior ꝑ gl̓iaꝫ veſtrā fratres. vbi ẜꝫ Augꝭ. iurauit apl̓s ¶ Sciēdū aūt ẜm hoſti. ꝙ iurare poſſumꝰ ꝑſcrucē ſacratā ⁊ in manu ep̄i. 22. q. 5. ꝗ ꝑ iurat. Itē ꝑ euāgeliū. 22. q. i. ſi aliqua. Itē ꝑ ordinē.i. q. vij. quotiēs. Itē ꝑ ſalutē pͥncipis. ff. e. l. 3.§. fi. ⁊ in dicto. c. quotiēs. ꝗa intelligit̉ iurare ꝑ deū cuius iudicio ſalus pͥncipis cōſiſtit. Sed hodie nō videt̉ ꝙ ſic ſit iurādū lꝫ hoc fuerit antiꝗs pr̄ibꝰ cōceſ ſum. ar. 22. q. i.§. ſic etiā cū in li. machabe orū. ſed obijcit̉ ꝙ Ioſeph. Iteꝫ per altare ſeu reliꝗas. 22. q. i. habemus. Item ꝑ fidei interpoſitionē. exͣ de his que metꝰ ca. ad aures. hͨ Hoſti. go. ⁊ Ray. ⁊ Bern̄. exͣ. e. ⁊ ſi xp̄us. Qui aūt iurat per creaturā non cōceſſam debet ẜꝫ Ray. acerrime fuſtigari. ⁊ ſi ꝑſtite̓it ī vitio nolēs ſe corrige̓ debet excoīcari. Qui aūt iurauerit ꝑ capillū dei uel alit̓ blaſphemiā dixerit cōtra deū ſi ſit clericꝰ debet deponi. ſi ſit laycus debet ana thematizari. 22. q. i. clericū. ſi ꝗs ꝑ capillū blaſphemiā credit Rod̓. eſſe. qn̄ aliꝗs iurat ꝑ mēbra dn̄i que in alijs hoībꝰ reputātur īhoneſta. vnde talis mortalit̓ peccat ꝗ v̓o iurat ꝑ mēbra dn̄i q̄ non cēſent̉ turpia. uel inhoneſta nō peccat mortalit̓ niſi duceret in cōſuetudinē ſicut faciūt ribaldi. hec Rod̓. ¶ Utꝝ reciꝑe liceat iuramē tū ab idolatris factū. ℟º ꝙ cōtingit idolatrā iurare in forma cōceſſa ⁊ ī forma ꝓ hibita. ſi iurat pͥmo mō nō iurat ſicut ido latra. ⁊ ſic licet iuramentū ab eo reciꝑe in aliquo caſu ⁊ in aliquo nō. Aut enī ille ꝗ exigit eſt ꝑſona publica aūt priuata. ſi pu blica qͣꝫtuꝫ eſt ex ordine iuris pōt ⁊ debet ut iudex exigere. ſi pͥuata aūt exigit ad veritatis ꝯfirmationē. aut ad veritatis ſubuerſionē. aut ad ſue dubitationis remotionē. pͦ mō pōt recipi iuramētum ſine aliqͦ pctō.ſ. cū ad hoc exigit̉ ſolū ut firmior ſit illa ꝓmiſſio ⁊ veritatis aſſertio. 2º mō nō pōt eē ſine mortali pctō ut cum ꝗs cogit aliquē iurare quē nouit iurare falſū. 3º qꝛ ſuſpicat̉ ne homo ſine iuramēto dicat ſibi

T. Li. falſitatē. tūc ſi ſuſpitō illa ſi ſtat ī gnaͣli tal̓ exactio tenet potiꝰ rōnē pene qͣꝫ culpe. ſi v̓o deſcēdat ad ſpēale ſic ē pctm̄ veniale. dū d̓ ꝓxīo ſuo malā hꝫ ſuſpitionē. ⁊ iō dic̄ glo. qd̓ ampliꝰ ē a malo ē.ſ. nō credētis. nō in quā eſt ſꝑ a malo culpe ſꝫ etiam a malo pe ne. ⁊ ſic licet iuramētū reciꝑe ab idolatris ⁊ infidelibꝰ ſicut a xp̄ianis ⁊ fidelibꝰ. Si aūt idolatra iuret ī forma ꝓhibita. tūc di co ꝙ ī iuramēto facto ꝑ idolū ē duo cōſiderare.ſ. idoli venerationē ⁊ exterioris v̓bi ꝯfirmationē. Si habeat̉ reſpectꝰ ad pͥmū nulli licꝫ iuramētū ab idolatra reciꝑe ul̓ exige̓ nec face̓. ꝗa idoli veneratio ē oīo deteſtāda. iō dr̄ Exo. 23º. ꝑ nomē exteriorū deoꝝ nō iurabitis. Si v̓o hēat̉ reſpectꝰ ad 2ᵐ ſic licꝫ ab eis reciꝑe maxīe ꝓ bono cōi. ⁊ ſic recepit iacob a laban ſocero ſuo g erat idolatra. qd̓ pꝫ per hͦ ꝙ rachel ſibi furata fuerat idola ꝓ bono ſue poſteritatis. ſic etiā xp̄iani iuramētū a ſarracenis recipiūt ꝓ pacē ⁊ vtilitate coītatis. vn̄ licꝫ iurare ꝑ idolū ſit illicitū. ꝗa illa ē forma ꝓhibita. tn̄ vbi eſt ncc̄itas ⁊ coīs vtilitas hͦ exigit licet tale reciꝑe iuramētuꝫ. ⁊ hͦ vult Augꝰ ī epl̓a ad publicolā. hͦ etiā habetur 22. q. i. mouet te. hͨ Bon̄. 3. diſ. 39. q. ar. 3. c. Eꝗtur vide̓ de 4º articulo.ſ. d̓ co mitibꝰ iuramēti. Circa qd̓ ſciēduꝫ ꝙ iuramētū hꝫ ⁊ dꝫ hr̄e tres cōmites.ſ. veritatē. iudiciū. ⁊ iuſticiā. Hiere 4º iurabitis viuit dn̄s ī veritate ⁊ iudicio ⁊ iuſticia. ut exͣ. e. ⁊ ſi xp̄s.§. ꝙ aūt iacobꝰ ⁊.§. iacobꝰ. ⁊. 22. q. 2. aduīaduertendū. ⁊ 22. q. i. ⁊ iurabūt. Rō aūt huiꝰ ē ẜm bon̄. 3. diſ. 39. q. circa lr̄am. q. i. ꝗa iuramētū cō parat̉ ad tria.ſ. ad iurātē a qͦ ꝓcedit. ⁊ ſic debet̉ ſibi iudiciū. Ad rē d̓ qͣ fit. ⁊ ſic debe tur ſibi veritas ut ſit adeqͣtio ſermonis ⁊ rei. Ad cām ꝓ qua fit ſic debet̉ ſibi iuſticia.ſ. ut ꝓ cā iuſta fiat. ⁊ ꝗa oē iuramētuꝫ hꝫ iſtos tres reſpectꝰ. iō oē iuramētū iſtos tres comites dꝫ hr̄e. Sermo enī nr̄ dubieſt ẜm ꝙ dr̄ Sap̄. 9º. cogitatōes mortaliū timide ⁊ incerte ꝓuidētie nr̄e. iō ut ẜmo nr̄ ꝑ diuinā veritatē ꝯfirmet̉ indiget comitibus ipſū regētibꝰ ne ſit diſſil̓is īuocate ve ritati. hͨ Bon̄. ibidē. Aliter v̓o p̄dicta tria diſtinguit alex. an. 3. t. pͦ. in expoſitiōe. 2. p̄ cepti in pͥnº ut habitū ē ī ti. p̄cedēti. debꝫ gͦ ibi eē veritas ſꝑ ī ꝯſcīa. i. ut firmit̉ ſciat ita eē. al̓s ſi tm̄ credat nō debꝫ de ſcīa ſꝫ de credulitate iurare. debet etiā eē ibi iudiciū.i. deliberatio diſcreta.ſ. ut nō iuret etiā veꝝ ꝗs niſi ꝓpt̓ neceſſitatē. ut qn̄ ꝑſuadꝫ alicui aliqd̓ veꝝ qd̓ expedit ei uel ē vtile crede̓. ⁊ tn̄ nō vult aſſertiōi ſimplici crede̓. hec Ray. iō ẜꝫ hoſti. furioſi n̄ pn̄t iurare nec pupilli ꝓximi infantie. exͣ de ſuc. ab inteſt. c. fi. ⁊. 22. q.§. ꝑuuli nec pueri. ⁊ exͣ ꝗ mr̄i. accu. poſ. c. fi. ⁊ ē veꝝ ꝙ ī iudicio.i. corā iu dice̓ nō recipit̉ iuramētū pupilli. Un̄ nec pōt eē teſtꝭ. 4. q. 3. c. i. ſꝫ exͣ iudiciū pōt iura re ⁊ deiurare ex qͥ hꝫ ſenſuꝫ. ut exͣ de delic. pu. c. pͦ. pueris. hoc ītellige ſi ſit capax doli. alit̓ nō tenet̉. ul̓ forte capax doli nō obligat̉ niſi pr̄e ꝯſentiēte iurauerit. uel ſi pr̄ nō ꝯtradixerit qͣꝫcito ſciuit. al̓ ꝯtra. ut. 22. q.§. pueri. In caſu tn̄ ꝯuenire pōt ꝗs rōe iuramēti p̄ſtiti dū erat impubes ut ſi īpubes iurauerit ſe p̄ſtituꝝ oꝑas ipſe poſtea factꝰ pubes de hoc pōt cōueniri. ff. de lib̓a cā. l. vlti. tale aūt ſacr̄m qd̓ ſcꝫ caret iudi cio. i. diſcretiōe dr̄ temerariū. ⁊ iō nō ẜnā dum. ut exͣ. e. ſic̄. hͨ hoſti. dꝫ etiā ī iuramēto eē iuſticia ut.ſ. illud qd̓ iurat̉ ſit licituꝫ ⁊ honeſtū. 22. q. i. ita gͦ. ⁊ exͣ. e. ⁊ ſi xp̄us. Eꝗtur vide̓ de 5º. ſcꝫ de cauſis ꝓpt̓ qͣs licꝫ iurare. Circa qd̓ notāduꝫ ẜm alex. an. 3. t. p̄. in expoſitiōe. 2. p̄cepti ꝙ he ſūt multe qͣꝝ q̄dā ſūt ex ꝑte boni īducēdi. quedā ex ꝑte mali vitandi. Ex ꝑte boni ſūt ſeptē.ſ. ꝓ veritate ꝯfirmā da. 2. Corrꝭ. pͦ. fidelis deꝰ ꝗa ẜmo nr̄ ꝗ fuit apud vos nō ē ī illo ē ⁊ nō. Itē ꝓ veritate declarāda. Deutꝭ. 19º ī ore duoꝝ aūt triū ſtat oē v̓bū. ꝗa ẜm iura nō ē teſtis niſi iura tus. Itē ꝓ amicitia ꝯtrahēda. Gen̄. 26º. di xerūt viri gerare ad yſaac. ſit iuramētum int̓ nos. Item ꝓ pace reformāda. Gen̄. 318 iacob iurauit labā. ⁊ ex de iudi. nouit. Itē ꝓ fidelitate ẜuāba. 2. Regꝭ. 5º. venerūt ſenes iſrahel ad regē ⁊ ꝑcuſſit cū eis fedus corā dn̄o. Itē ꝓ obediētia ⁊ ſubiectiōe re cognoſcēda ſicut iurauerunt viri galaad ipſi yeptē. Iud̓. ii. dn̄s ꝗ hͦ audiuit ip̄e me diator ⁊ teſtꝭ ē ꝙ nr̄a ꝓmiſſa faciemꝰ. Itē ꝓ ꝯſuetudine eccl̓ie ẜuāda. ut canonici. Exo. 24º. filij iſrahel data lege iurauerūt ſe dn̄o ẜuituros. he gͦ ſeptē cāe ſūt iurādi ꝓpt̓ bonū introducēdū. Propt̓ maluꝫ v̓o amouēdū ſūt due.ſ. calumnia ſopiēda. ut qn̄ ſit iuramētū de calūnia in cōteſtatione litis. Heb̓. 6º. oīs cōtrouerſie ad ꝯfirmatio nē finis ē iuramētū ⁊ ꝓ infamia purganda. Deutꝭ. 2º. ſi īuētū fuerit cadauer hoīs occiſi. maiores natu ciuitatis illiꝰ lauabūt manus ſuas ſuꝑ vitulaꝫ. hͦ alex. an. ibidē.

.I. XVIII. Hoſti. v̓o. e. ti. ponit ſeptē cās ꝓpt̓ qͣs lꝫ inrare. ad qͣs tn̄ ſupͣdicte nouē pn̄t reduci ſi ꝗs attēdat. He aūt ſeptē cāe his v̓ſibꝰ ꝯtinetur. Pax ⁊ fama fides reuerētia cautio dānū. Defectꝰ veri ſibi pn̄t iura caueri. ſub reuerētia ꝯp̄hēdit̉ ibi obediētia. de pace. exͣ de iudi. nouit. de fama. exͣ de pur. ca. ꝑ totū. de reuerētia. exͣ. c. nullꝰ. de cautiōe dāni. exͣ qd̓ me. ca. e. c. i. de fide obediētia ⁊ veritate. exͣ de elec. ſignificaſti. p̄dictas etiā cās ponit Bern̄. exͣ. e. nullꝰ. Ponit eti am Ray. ti. de rap. ſeptē caſus ī ꝗbꝰ debēt p̄ſbyteri uel clerici iurare ſic̄ layci. ſeptimꝰ caſus ē cū abſoluit̉ ab excoīcatōe. ſex v̓o caſus in p̄dictis v̓ſibꝰ tangūtur. Equit̉ vidē de 6º.ſ. de forma iurā di de hoc not bon̄. 3. diſ. 39. q. circa lr̄am. q. 3. ꝙ ī forma iuramenti ipſa veritas introducit̉ ī teſtimoniū. ⁊ hͦ pōt eē multipl̓r. aut inqͣꝫtū tenet rōnē pͥncipātis. ⁊ ſic iurat̉ ꝑ deū. ita ꝙ ꝑ importat habitudinē pͥncipātis. Aut inqͣꝫtum tenet habitudinē pͥncipātis ⁊ cognoſcētis. ⁊ ſic eſt hec forma. teſtis ē mihi deus ſiue ſcit de us qd̓ idē eſt. Ro. pͦ. Aut inqͣꝫtū tenet ha bitudinē retribuētis reſpectu bonoꝝ. ⁊ ſic iurat̉ viuit deus.ſ. ꝗ vitam alijs tribuit. i. Regꝭ. 14º viuit aīa mea.ſ. dei bn̄ficio. Aut inqͣꝫtū tenet habitudine retribuētis reſpectu maloꝝ. ⁊ ſic iurat̉ in hac forma. hͦ faciat mihi deus. ⁊ hec addat. 4. regꝭ. 6º. Et qm̄ dīna veritas nūc manifeſte adducit̉ ad cōfirmationē veritatis tanqͣꝫ oīs v̓ita tis pͥncipiū ⁊ exemplar. Hinc ē ꝙ ī noua lege dupl̓r iurat̉ ſcꝫ ẜm pͥmā formā ⁊ ſe cūdā. ꝗa v̓o tꝑe pͥmitie eccl̓ie v̓itas nōdū erat plene manifeſta ſꝫ indigebat maiori euidētia. Hinc ē ꝙ tenebat̉ tūc iſta forma teſtis ē mihi deus. ꝗa v̓o ī veteri teſtamen to ꝯſiderabat̉ dīna veritas ut iudicās ⁊ vlciſcēs ⁊ remunerās. ꝗa ſub rōne ſeueritatis ⁊ equitatꝭ. Hinc ē ꝙ duplicē formaꝫ in veteri teſtamēto ſeruabāt ſcꝫ viuit deꝰ ⁊ hoc faciat mihi deꝰ ⁊ hͦ addat. Si q̄rat̉ cū aliqn̄ iuremꝰ ꝑ hāc p̄poſitionē ꝑ. aliqn̄ ꝑ hāc p̄poſitionē in. ẜm ꝙ dicit apl̓us ad Ro. 9º. dico in xp̄o Ieſu ⁊ nō mētior. q̄ ſit int̓ has dr̄ia. dicēdū eſt ꝙ ꝑ magis dicit ipſam v̓itatē ſub rōne teſtificatiōis ⁊ pͥnci pij. Hec aūt p̄poſitio in importat habitudi ne dīne v̓itatis ſub rōne teſtificātis ⁊ exēplātis. Un̄ ẜm rē idē ē iurare in deo ⁊ ꝑ de um. ⁊ dice̓ teſtis ē mihi deꝰ. lꝫ ſit dr̄ia ex ꝑte modi dicēdi. hec bon̄. ibidē. Itē ꝗ iurat in aīas alioꝝ nō qd̓ ſibi videt̉ ſꝫ qd̓ didi cit ab his in quoꝝ aīas iurat dicere tene tur. Un̄ dꝫ iurare ſic. iuro in aīas taliū ꝙ ipſi veritatē quā de hoc ſciūt ꝑ me dicent li. 6º. de teſti. c. pn̄tiū. Equit vide̓ de 7º articl̓o ſcꝫ de ob ligatione iuramenti. ¶ Utrum iu ramentum ſit obligatorium. ℟. ẜꝫ Tho. 2ª. 2e. q. 6. ar. o. obligatio refertur ad aliquod qd̓ ē faciēdū uel dimitten dū. Un̄ nō videt̉ reſpicere iuramētū aſſer toriū qd̓ ē de pn̄ti uel de p̄terito. nec etiaꝫ iuramētū de his q̄ ſūt ꝑ alias cās faciēda ut ſi ꝗs iuramēto aſſereret ꝙ pluuia cras futura eēt. ſꝫ tm̄ iuramētū de his q̄ ſūt faciēda ꝑ illū ꝗ iurat. Sic̄ aūt iuramētū aſſertoriū qd̓ eſt de pn̄ti uel de p̄terito debet hr̄e veritatē. ita ⁊ iuramentuꝫ de his q̄ ſūt a nobis fienda in futurū. ⁊ iō plerūqꝫ inramentū habet quādā obligationē diuer ſo tn̄ reſpectu. qꝛ in iuramēto qd̓ eſt de p̄terito uel de pn̄ti eſt obligatio nō reſpectu rei que iā fuit uel eſt. ſꝫ reſpectu ipſiꝰ actꝰ iurādi ut.ſ. iuret qd̓ iā veruꝫ eſt uel fuit. ſꝫ ī iuramēto ꝓmiſſorio cadit obligatio ecō uerſo ſuꝑ rem quā affirmauit aliꝗs iura mento. tenet̉ enī alijs facere verū eē illud qd̓ iurauit. alioꝗn deeſt veritas iuramen to. ſi aūt ſit talis res q̄ in eiꝰ ptāte nō fuit de eſt iuramēto diſcretiōis iudiciū. niſi for te qd̓ ei erat poſſibile qn̄ iurauit reddatur ei impoſſibile ꝑ aliquē euentū. ſi v̓o ſit poſ ſibile fieri ſꝫ nō debeat. qꝛ ē ꝑ ſe malū. uel ꝗa eſt boni impedimētum. tūc iuramento de eſt iuſticia. ⁊ iō iuramētū nō eſt obẜuādū in eo caſu in quo ē pctm̄ uel boni īpedimentū. ẜm enī Augꝭ. vtrūqꝫ eorū v̓git in deteriorē exitū. Sic gͦ dicēdū ꝙ ꝗcūqꝫ iurat aliqd̓ ſe factuꝝ obligat̉ ad illud fa ciendū ad hoc ꝙ v̓itas impleat̉. ſi tn̄ alij duo comites aſſint ſcꝫ iudiciū ⁊ iuſticia. hec tho. ibidē. Oīo enī ſeruādū ē iuramētū qd̓ ſeruari pōt ſine interitu ſalutis eter ne. exͣ. e. ſi v̓o aliꝗs. Beda tn̄ veriꝰ loꝗtur 22. q. 4. ſi aliꝗd. vbi ẜm Rod̓. inuit a con trario ſenſu qd̓ iuramētū eſt ſeruandū qd̓ nō v̓git in peiorē exitū. ⁊ ẜm illud dictum bede debet ītelligi illud. c. ꝙ iuramentum ſernari debet qd̓ ſeruari pōt ſine interitu ſalutis eterue. ut ideꝫ ſit interitus ſalutis eterne qd̓ peior exitꝰ ne videat̉ obſeruandū eſſe ſi ꝗs iurauerit ſe factuꝝ aliqd̓ ve niale cū veniale fieri poſſit ſine interitū ſa lutis eterne. hec d̓. Quid ſi ꝗs ꝓpt̓ hoc

T. Li. ꝙ iurauit ꝙ ſuꝑflue comederet vel ocioſa v̓ba dicet. ſuꝑflue comedit ul̓ ocioſe locutus fuit. ℟º hug. notauit. 22. q. 4. ſi aliꝗd. ꝙ mortaliter peccat. qꝛ facit ꝯtra illud in malis ꝓmiſſis reſcinde fidē. 22. q. 4. in malis. Rod̓. v̓o dicit ꝙ nō peccat niſi venialit̓. qꝛ illud. c. ſ. ī malis. ſi intelligat̉ extendi ad venialia qͣꝫtū ad illa nō ē p̄ceptū ſꝫ ꝯſiliū. ⁊ hͦ mihi magꝭ. placet. Utꝝ iura mētū factū ꝑ deū ſit magis obligatorium qͣꝫ factū ꝑ euāgeliū uel econuerſo. ℟º ẜm Ray. ꝗ iurat ꝑ deū multū obligat̉. ꝗ v̓o ꝑ deū ⁊ euangelia magis obligat̉. ꝗ v̓o his addit ſanctoꝝ reliquias magis obligat̉. ⁊ ita creſcēte ſolēnitate obligatio creſcit. hͨ Ray. Si v̓o vnꝰ iurat ꝑ deū aliꝰ ꝑ euan geliū. Io. criſo. dice̓ videt̉ ꝙ maiꝰ ē iura re ꝑ deū. Un̄ dicit ꝯtra qͦſdā ꝗ ꝯtrariū cre debāt. o ſtulti ſcripture ꝓpt̓ deum ſūt facte non deꝰ ꝓpt̓ ſcripturas. 22. q. i. ſi aliqͣ cā. ⁊ hͦ ē veꝝ ceteris paribꝰ ẜm bon̄. 3. diſ 39. ꝙ circa lr̄am. q. 2. qꝛ quāto illud ꝑ qd̓ iura tur ē ſanctiꝰ tāto iuramētū magis obligat ſcꝫ ceterꝭ paribꝰ. ⁊ ẜm Inno. exͣ. e. ⁊ ſi xp̄s ibi ē maior cōtēptꝰ in ꝑiurio. ⁊ idem vult tho. 2ª. 2e. q. 89. ar. 10. c. 2. Solꝫ tn̄ dici coī ter a doctoribꝰ ut dicit Ray. ꝙ ſi vtrūqꝫ iu ramētū eque ſolēnit̉ fiat eque obligat. Si v̓o alteꝝ ſolēnit̉ fiat. alteꝝ v̓o nō ſolēnit̉ magis obligat qͦ ad eccl̓iam ſolēnit̉ factū ⁊ ꝓ eiꝰ trāſgreſſiōe dꝫ iniūgi pnīa maior ſꝫ qͣꝫtū ad deū eq̄ obligat vtrūqꝫ. exͣ ꝗ cle. rurſus. hͨ Ray. Si dicat̉ ꝙ quāto iuramē tū ē ſolēniꝰ tāto magꝭ obligat ſꝫ cū maiori ſolēnitate ſolet fieri iuramētū qd̓ fit ꝑ euā geliū qͣꝫ qd̓ fit ꝑ deū. gͦ magꝭ obligat Rn̄dꝫ Bon̄. ibidē. c. 2ᵐ. ꝙ nō tm̄ ſit iuramētū ꝑ euāgeliū ſꝫ ꝑ dei euāgeliū ita ꝙ nō tm̄ iuratio fit ad deū habitualit̓ rōne ſui effectꝰ ſꝫ etiā actualit̓ ī ſe ⁊ ad humanitatē aſſum ptā ⁊ ad v̓itatē ꝓpalatā. ⁊ iō tale iuramētū rōnabil̓r dꝫ fieri cū maiori ſolēnitate ⁊ magis hꝫ obligare. Uel pōt dici ꝙ hoc ac cidit ꝑ ſolēnitatē ſuꝑadditā q̄ ī forma illa ab oībꝰ obſeruat̉. Un̄ exͣ. e. ⁊ ſi xp̄s. dicit Inno. ꝙ ī iuramētꝭ. q̄ ius p̄cipit ut ē iura mētū teſtis ⁊ de calūnia: ſꝑ ē iurandū ſuꝑ ſancta dei euāgelia. exͣ de iura. calū. c. fi. ⁊ ii. q. i. teſtimoniū. ⁊ idē ē de oībꝰ alijs iuramentis que a iure uel iudice uel partibus nccͣio deferūtur. Idem ē etiā ſi ꝗ ꝓmiſerīt aliꝗd iurare. nulla forma diſtincta. ⁊ ideꝫ dicit hoſti. ſuꝑ. c. ⁊ ſi xp̄s. Utꝝ iuramētū doloſū ſit obligatoriū. ℟º hic ē duplex modus dicēdi. Unꝰ ē ꝓbabilis ẜm bon̄. 3. diſ. 39. q. 3. ar. i. c.ſ. ꝙ obligatio iuramēti ē volūtaria ſicut obligatio voti ⁊ mr̄imonij ⁊ iō ſicut mr̄imoniū non ē veꝝ niſi ſit ibi interior cōſenſus. nec votū ē obligatoriuꝫ niſi ſit ītētio obligādi. ſic nec ipſū iuramē tū doloſū dicēdū ē ſimplicit̓ obligatoriuꝫ in qͦ ꝗs ſic iurat. ut ꝑ illa v̓ba obligare ſe nō ītēdat. Duplex enī ē foꝝ.ſ. foꝝ eccl̓ie ⁊ foꝝ cōſcīe. ẜm foꝝ eccl̓ie iuramētū tale eſt obligatoriū. eccl̓ia enī iudicat de his q̄ exteriꝰ obligare pn̄t. Un̄ cū v̓ba obligatio nē expͥmāt: iudicat ſic iurāteꝫ obligari ad illud qd̓ inſinuat. In foro aūt dei qui iudi cat ẜm ſecreta cōſcīe ⁊ ẜm v̓itatē. iſte non obligat̉. qꝛ ſe noluit obligare. Un̄ Gregꝭ. 27º moral̓. ⁊ habet̉. 22. q.§. humane. dicit ꝙ v̓ba deſeruiūt intētiōi. ⁊ deꝰ talia verba iudicat: qualia ex intimis ꝓferunt̉. Quia tn̄ doloſe iurauit ⁊ nomē dei īuanū aſſūpſit: ſtatim in ipſo actu ꝑiuriū comiſit. nec reportat cōmodū de malitia. nec ī foro eccleſie. īmo coget̉ ab ea iuramētū tene̓. nec in foro dei. qꝛ ex illo iuramēto apud deuꝫ iudicat̉ dignꝰ pena eterna. ⁊ ſi veniat ad pnīam īiūgi dꝫ ei magna pena. ⁊ ſanū cō ſiliū ē ⁊ decēs ꝙ imponat̉ ſibi ꝙ iuramētū in qͦ ꝓximū deciꝑe intēdebat impleat. hͨ Bon̄. ibidē. Cauē dꝫ etiā īdēnitati ꝓximi quē doloſe iurādo decepit. ut dicit Ricar. 3. diſ. 39. q. 2. ar. i. c. Sꝫ obijcit̉ qd̓ Iſi. 2. li. de ſūmo bo. c. 3. ⁊ hr̄ 22. q.§. quacūqꝫ arte v̓boꝝ ꝗs iurat deus ſic accipit ſicut il le cui iurat̉ intelligit. gͦ ⁊cͣ. ℟º ẜm. bon̄. 3. diſ. 39. q. 3. ar. i. c. in. hͦ dicit Iſido. non qꝛ ipſe deꝰ ad hoc reputet hoīem obligatum ſꝫ qꝛ ex hoc ꝙ ille non intēdit iurare ſicut ille intēdebat reciꝑe. deꝰ qui hͦ reqͥrebat ex veritate ⁊ iuſticia. reputat ipſū obligatuꝫ ad penā. uel pōt ille ſermo cauſalit̓ intelligi ut dicat̉ ꝙ deꝰ ſic accipit. qꝛ ſic vult accipi ab ip̄a eccl̓ia ⁊ vult et. iudicari. Aliꝰ modꝰ dicēdi ē ꝙ iuramētū doloſū ſimpl̓r obligat. qꝛ ⁊ ſi doloſus ītēdat aliū deciꝑe intēdit tn̄ obligatoria v̓ba dicere. ⁊ dū illa dicit ſponte obligat̉. Nec aliqͦ mō ꝑ dolū cordis excuſat̉. qꝛ tn̄ nō tm̄ recipiēs. ſꝫ cti am deꝰ accipit verba ī ſenſu que faciūt. ⁊ iō nō tm̄ quātū ad hoīes ſꝫ etiā qͣꝫtum ad deū obligāt. Pro hac opiniōe eſt illud. c. quācūqꝫ. ⁊ ꝙ fraus ⁊ dolꝰ nemini debent patrocinari. exͣ de reſcrip. ſedes. ⁊ de dolo⁊ cōtu. ex lr̄is. pͦ in v̓bis cōſiſtūt ꝯtractꝰ in ꝗbꝰ vnꝰ homo alteri obligat̉. ⁊ ſi non

.I. XVIII. obligaret̉ ꝗs ex v̓bis cū intētio nulli pate at nullus ſciret vtrū quis ſibi obligatꝰ eēt gͦ fruſtratorij eēt cōtractꝰ qd̓ dice̓ ē incō ueniēs. Et huiꝰ ſnīe ē Ray. ⁊ Rod̓. vn̄ di cit Ray. e. ti. in fi. ꝙ ſi iurās uel recipiens iuramētū hēat dolū ſꝑ dꝫ accipi iuramētū ẜm intētionē illiꝰ ꝗ nō hꝫ dolū uel artē 22. q. j.§. ſi ergo. ⁊. c. ꝗ ꝑiurare. ⁊.§. ex hiſ ⁊ idē dicit hoſti. Et ẜm Rod̓. hoc debet in telligi de dolo malo. quia ſi ꝗs a me iuramētū extorqueat violēt̓ qd̓ p̄ſtare nō teneor. ille peccat extorquendo. ⁊ ſi ego ad elidēdā malitiā eiꝰ v̓bis duplicibꝰ vtar. in telligēs in alio ſenſu qͣꝫ ipſe: nō credo peccare. hͨ Rod̓. Diſtinguit aūt Gratianꝰ in dicto.§. ex his. ſic aūt vterqꝫ.ſ. iurās ⁊ in ramētū recipiēs hꝫ purā intētionē. ⁊ tunc ſūt accipiēda v̓ba ẜm ꝙ meliꝰ aptari pn̄t intētioni vtriuſqꝫ. Aut vterqꝫ hꝫ dolū. ⁊ tūc fieri dꝫ interp̄tatio v̓boꝝ ẜm cōem in telligētiā nō ẜm vtilitatē iurātis uel recipi entis ſꝫ publici ſtatus ne res pereat. exͣ de ſpon. ex lr̄is. Aut alter tm̄ hꝫ dolū. ⁊ tunc fieri dꝫ interp̄tatio ꝓ eo ꝙ nō hꝫ dolū. ut in. c. quacūqꝫ. Qd̓ aūt dicūt tenētes opini onē pͥmā ſcꝫ ꝙ obligatio voti ⁊ iuramen ti ꝓcedit ẜm eūdē modū. dicūt tenētes opinionē ſecūdā nō eſſe verū. ꝗa votū ꝓprie ſit deo. ſed iuramētū hoī. ⁊ iō obligatio cō trahit̉ alit̓ in vno qͣꝫ ī alio. ꝗa ī voto contrahit̉ ꝑ intētionē quā deus videt. ſꝫ ī iura mēto ꝑ deliberatā v̓boꝝ atteſtationē. ī ma trimonio v̓o ꝑ cōſenſū v̓bis exp̄ſſū. exͣ de ſpon. cū locū. ⁊ iō nō eſt ſimile. Et circa hͦ ſcꝫ matrimoniū diſtinguēdū eſt de foro.ſ. ꝙ duplex ē foꝝ.ſ. dei ⁊ eccleſie. Si v̓o q̄ra tur qn̄ ſūt v̓ba duplicia ita ꝙ dolꝰ nō int̓ uenit cuiꝰ intētiōi ſtādū ſit. Dicenduꝫ ẜm Bon̄. 3. diſ. 39. q. 3. ar. i. in fine articuli. ꝙ verba illa multiplicia ſi magꝭ. p̄tēdūt vnū ſenſū. illi intētiōi ſtādū ē ꝗ illū ītellexit. Si v̓o indr̄nter ſe hn̄t ad vtrūqꝫ cū neutꝝ ꝓbari poſſit ſtandū ē iudicio bonoꝝ viroꝝ ꝗ penſatis cōiecturis ⁊ rōnibꝰ cōdeſcēde̓ debēt ſaniori ⁊ puriori intētiōi. hͨ bon̄. ibidē. Petrꝰ āt dic̄. 3. diſ. 39. q. 2. ar. 8. c. ꝙ qn̄ v̓bū ē ml̓tiplex. aut iurās iurat fraudulēt ⁊ tūc ſtādū ē intellectui recipiētis ne ex hͦ dolo illiꝰ decipiat̉. Aut iurās iurat ſimpl̓i ⁊ tūc ſtādū ē ītellectui eiꝰ. ⁊ illud vult tho. 3. diſ. 39. ar. 3. q̄ſtiūcula. 3. ¶ Quid de vxo re ſuſpecta de adulterio qd̓ ipſa commiſit. nūquid poſtqͣꝫ de pctō cōfeſſa fuit ⁊ peni tuit iurare pōt ꝙ de adulterio ī culpa nō ſit ꝓpter vitādū ſcandalū viri ꝗ nō pōt ali ter placari niſi hoc iuret ⁊ ad hoc eam co git. Rn̄det Rod̓. ꝙ potiꝰ debet oīa mala tolerare qͣꝫ hiꝰ remerariū iuramētū ſubire cū nōdum poſſit eſſe certa ꝙ hiꝰ culpa ſit ci r̄miſſa ut exͣ de pur. ca. accepimꝰ. Si tn̄ talis mulier cōpulſa iuſto metu iuraret ſb̓ verbis duplicibꝰ que cōtinēt verū ī vno ſenſu ⁊ in illo ſenſu intelligeret licꝫ vir ali ter intelligeret forte nō peccaret ſi ꝑ caute lā hiꝰ malitiā eiꝰ excludet. ¶ Utꝝ iuramē tū incautū ſit obligatoriū. ℟º ẜm Ricar. 3. diſ. 39. q. 2. ar. 3. c. iuramētū pōt eē īcautū. aut rōne eiꝰ ꝙ eſt iuratū. aut rōne mo di iurādi. Si 2º modo hoc dupl̓r. aut ꝗa nō eſt factū cū deliberatiōe. ⁊ ſic non obligat de neceſſitate ſꝫ de congruitate tm̄. ſi ſit licitū illud qd̓ eſt iuratū. Rod̓. aūt dicit ꝙ in hoc caſu ſufficit ad hoc ꝙ ſit obligatus ꝙ intendat īducere deū teſtē. Aut qꝛ nō eſt factū cum debita reuerētia. ⁊ ſic peccat homo iurādo ꝗ obligat̉ ad obſeruādum qd̓ iurauit ſi licitū ē qd̓ iurauit. Iuramen tū aūt incautū rōne eiꝰ qd̓ iuratū eſt. ē oē illd̓ iuramētū cuiꝰ iuratū derogat charita ti. ⁊ nullū tale iuramētū obligat iurātē ad obſeruādū qd̓ iurat. ⁊ qꝛ oīa diuina p̄cepta ⁊ cōſilia ordinant̉ ad charitatē. quia ut dr̄. i. Thi. pͦ. finis p̄cepti ē charitas. nul lum iuramētū ē obligatorium qd̓ derogat alicui p̄cepto diuino ſeu cōſilio. Quia etiā quodlibet peccatū mortale derogat alicui p̄cepto diuino. qꝛ eſt cōtra aliqd̓ diuinum p̄ceptuꝫ. ⁊ etiā qd̓libet pctm̄ veniale dero gat alicui p̄cepto diuino inqͣꝫtū ē q̄dā ob liquatio a rectitudīe diuinorū p̄ceptoꝝ. ⁊ diſpoſitio ad mortale peccatū. iō nullū iuramētū de faciēdo peccatū aliqd̓ mortale. uel veniale ē obligatoriū. 22. q. 4. diffini. tio. ⁊. c. ſi quis. Quia etiā diuina conſilia ſūt de bonis operibꝰ ſuꝑerogatiōis ⁊ ꝑfe ctionis. iō nullū iuramētū de nō ſaciendo aliqd̓ bonū ſuꝑerogatiōis uel de faciendo cōtrariū bonis operibꝰ ſuꝑerogatiōis obligat. nec etiā iuramētum de nō faciēdo ea q̄ melius ē facere qͣꝫ nō facere. uel de faciendo ea q̄ meliꝰ ē nō face̓ qͣꝫ facere. iō inrans ꝙ non tenebit aliquē ī ſuo ſeruitio quē al̓s eēt meliꝰ retinere qͣꝫ nō retine. ul̓ ꝙ nō loquetur cū ꝓxīo cū quo al̓s meliꝰ eſſet loqui qͣꝫ nō loꝗ. ul̓ ꝙ n̄ faciet ſibi cō ſolationē uel ſubuētionē tꝑalē uel ſpūaleꝫ qd̓ al̓s meliꝰ eſſet face̓ qͣꝫ nō face̓. uel qd̓ nō viſitabit infirmū ī domo ſua quē al̓s

T. Li. melius eēt viſitare in domo qͣꝫ nō viſitare. ⁊ ſic de ſil̓ibus nō obligat̉ ad obſeruā dū qd̓ iurauit. Quia etiā ſtatus religiōis ⁊ p̄latiōis ſūt ſtatus ꝑfectiōis. iō ꝗ iurat nūqͣꝫ ſe intraturū religionē ul̓ nō receptu rū p̄latōꝫ n̄ obligat̉ ad obſeruādū qd̓ iurauit. Et idē ſent tho. 3. diſ. 39. ar. 3. q̄ſtiū cula. p. o. dicēs ꝙ talis ꝑiuriū incurrit ꝓpt̓ defectū iudicij. ⁊ iō qn̄ facit qd̓ eſt melius nō eſt ꝑiuriū ſed ꝑiurio cōtrariū. Idē dic̄ rod̓. de oībus enī talibꝰ iuramētis intelligitur illud qd̓ habet̉. 22. q. 4. ⁊ recitat magiſter ſentētiaꝝ li. 3. diſ. 38. c. in malis promiſſis reſcinde fidem: in turpi voto muta decretū. qd̓ īcaute voluiſti nō facias. ⁊ eadē. q. ſi aliꝗd forte incautiꝰ nos iuraſſe cō tigerit qd̓ ſeruatū v̓gat ī peiorem exitū: illud ſalubriori cōſilio mutādū nouerimus Cōtrariū ſentit hoſti. e. t.§. ex ꝗbꝰ cauſis. v̓. quo. Propt̓ tn̄ reuerētiā diuini noīs īuocati. ⁊ ad punitionē temeritatis ſic inrātiū. ⁊ ꝓpt̓ reuerētiā eoꝝ ꝗ p̄ſūt nō dꝫ au ctoritate ꝓpria venire cōtra qd̓libet iuramētū incautū. ſꝫ ꝓ aliꝗbꝰ recurre dꝫ ad ali quē ſuꝑiorē ſuum ꝗ a tali iuramēto debꝫ abſoluere ipſū uel declarare eū nō obliga tū. maxīe qn̄ pōt oriri dubiū virū obſeruatū vergat in peiorē exitū qͣꝫ non obẜua tū. Cōtra tn̄ qd̓libet iuramētū qd̓ derogat charitati uel eiꝰ ꝑfectiōi. uel diſponētibus ad eā pōt hō venire ꝓpria auctoritate in caſu neceſſitatis ¶ Sed obijcit̉ ꝯtra p̄dicta. ꝗa. 22. q. 4. innocēs.§. fi. dr̄ ꝙ illicituꝫ iuramētū obſeruari ꝓhibet̉. nō ē intellige̓ dū generalit̓. Uidet̉ etiā ibidē ſentire gratianus ꝙ iuramētū de nō ſumēdo veſtem religionis nulla auctoritate ꝓhibet̉ ſerua ri. pͣ. diſ. 8. florentinuꝫ. videt̉ gratianus velle ꝙ ſi ꝗs tactis ſacroſanctis euangelijs iuret ſe nō receptuꝝ ep̄atū ⁊ poſtea eli gatur eſt repellēdus qd̓ nō videt̉ veꝝ niſi tale iuramētū eēt ſeruādū. ℟º ad hͦ tria ad primū dicēdū ꝙ ibi nō debꝫ teneri gratianus. Ad 2ᵐ dicēdū ꝙ licet tale iuramē tū nulla auctoritate ꝓhibeat̉ obſeruari. nō tn̄ p̄cipitur ſeruari. ⁊ iō nō ſeꝗt̉ ꝙ hō ꝑ tale iuramētū obliget̉. Ad 3ᵐ dicendū ꝙ ille ꝗ iurat ſe nūqͣꝫ recepturū ep̄atū nō repellit ab ep̄atu. qꝛ tl̓e iuramētū obliget ſed quia ſic ſolēniter iurādo: cū iuramētū illicitū fuerit grauiter peccauerit. ⁊ ꝓpter hiꝰ pctm̄ repellit̉. ¶ Obijcit̉ iterū ꝯtra p̄dc̄a. ꝗa Ioſue 9º. habet̉ ꝙ ioſue gabaoni tis iurauit ꝙ nō occide̓t eos qd̓ iuramētū videt̉ eē illictū. qꝛ deꝰ p̄ceperat ei ne cū ho minibꝰ illiꝰ terre fedus iniret. Exo. 23. ⁊ tn̄ Ioſue iuramētū ſeruauit. Ad qd̓ dicēdū ꝙ deus nō p̄ceperat filijs iſrahel occidere habitatores illiꝰ terre niſi eēnt incorri gibiles. cuiuſmōi nō fuerūt gabaonite. pͣ. ſubiugauerūt eos ſeruituti q̄ ē mors ciuil̓ hec oīa Ricar. 3. diſ. 39. q. ⁊ ar. 3. c. ad argumēta. ¶ Utrū iuramētū coactū ſit obligatoriū. ℟º. bar. ⁊ tan. ⁊ quidā alij dixerūt ꝙ nll̓a coactio uel nullꝰ metꝰ excuſat ī iuram̄to aſſertorio niſi forte a tāto. qꝛ potius debet ꝗs oīa mala ſuſtinē qͣꝫ malum aſſere.i. falſū iurar. 32. q.§. ita ne. In iura mēto v̓o ꝓmiſſorio excuſat ab obligatiōe metꝰ. nō ꝗdem leuis ſꝫ grauis ſiue iuſtꝰ.ſ. ꝗ cadere pōt in ꝯſtātē viꝝ. ⁊ hec diſtīctio ꝓbari videt̉. ff. qd̓ metꝰ cā. ꝗ in carcereꝫ. Alanus v̓o diſtinxit ꝙ ſi habeat animuꝫ adimplēdi obligat̉ alit̓ nō. ar. exͣ de bap. maiores. circa fi. Alij ut Bon̄. 3. diſ. 39. q. 3. ar. 2. c. ⁊ petrꝰ. 3. diſ. 39. q. 2. ar. 6. c. diſtīguūt duplex foꝝ.ſ. eccl̓ie ⁊ cōſciētie. ita ꝙ obligatio iuramēti coacti ecōtrario hꝫ ſeobligatiōi iuramenti doloſi reſpectu huiꝰ duplicis fori. Nā in foro eccl̓ie iuramētū coactū nō ē obligatoriū hoc ē verū ut dic̄ petrꝰ ibidē. qū ē grauis metꝰ. Secꝰ ē ſi leuis. tum qꝛ eccl̓ia p̄ſumit ꝙ ille ꝗ coacte iurauit nō iurauit volūtate implēdi iura mētū. ſed potiꝰ euadēdi ꝑiculū. tū qꝛ ille ꝗ iurare ꝯpellit cū malitioſe ⁊ doloſe ꝓceſſerit nullū ius acꝗſiuit. nec de malitia cōmo dū reportare debet. vn̄ nullū ius hꝫ petēdi In foro āt dei iuramētū coactū obligato riū eſt. ꝗa cū deus reſpiciat volūtatē interiorē. ⁊ volūtas nō poſſit cogi coactione ſufficiēte ſed inducēte. ⁊ ita volūtas concta voluntas ſit. ut etiā dic̄ augꝰ. ⁊ habet̉ ij. q. i. merito. quare iudicat deꝰ talē hoīeꝫ obligari. ⁊ iō in foro ꝯſcīe ẜm theologos ꝯſulendū eſt ei ꝗ ſic iurauit niſi relaxatio interueniat iuramētum implere. ⁊ hoc di co ſi iuramētū fuit reſpectu rei licite. Alij v̓o ut hoſti. ray. Io. ber. exͣ de his q̄ vi. ab bas. e. ti. ad aures. dicūt indiſtincte ꝙ iuramētum metu etiā graui extortū ē obligatoriū. Unde ſi quis metu graui coactꝰ iurauerit rē ſuā tradere. uel etiā rē ſuam iam ab eo traditā nō repetere tale iuramētū tenet mero iure cuꝫ ſeruari poſſit ſine interitu ſalutis et̓ne. exͣ. e. de iureiuran. ſi v̓o. Si ꝗs gͦ in hoc caſu ꝯtra iuramētū ſuū rem ſuā repeteret repellet̉ ẜm. hoſti.

.I. XXVIII. niſi abſolutus a papa fuiſſet. ut exͣ de elec venerabilē.§. penul. vbi idē etiā papa euꝫ a iuramēto ꝑ vim ul̓ ꝑ mētū extorto de re bus n̄ repetēdis abſoluit. exͣ. e. de iureiurā. verū. Abſoluerūt aūt aliqn̄ romani ponti fices ab hiꝰ iuramētis hoīes nō quaſi decernētes ea nō eſſe obligatoria. ſꝫ hiꝰ obligationē relaxātes ex iuſta cā. ¶ Sꝫ nūꝗd iſte ꝗ metu cōpulſꝰ iurauit dare poterit petēte repellere. ℟º quidā ut bar. dicūt ꝙ pōt eū repellere ꝑ exceptionē qd̓ met cā. ff. de eo qd̓ me. ca. mētū.§. ſꝫ qd̓ p̄tor. ⁊ ẜm bar. sͣ. c. abbas. ſubuenit̉ paſſo metum niſi ſua culpa īciderit mētū. ff. c. ſi mu lier. Alij dicūt ut Io. ray. ⁊ rod̓. ꝙ excepti on vtēdo peccat. ꝗa cōtra iuramētū licitū venire laborat. Predicta v̓o lex dꝫ intel ligi quātū ad factū. ꝗa iudex exceptioneꝫ recipiet in violēti odiū. Addit āt ray. ꝙ h̓ qd̓ dictū eſt.ſ. ꝙ vtēdo exceptiōe peccatē verū niſi qn̄ iurabat ſe ſolutuꝝ. intēdiſſet ꝯtrariū.ſ. ſe n̄ ſolutuꝝ. tūc.n. peccauit mor taliter ita iurādo. ſꝫ bn̄ pōt vti exceptione ſine peccato. timēdū ē tamē ſcādalū ⁊ ma lū exēplū eiꝰ intētōeꝫ neſciētiū. Et ſic ray. videt̉ ſentire ꝙ ſi iurat ſe factuꝝ aliꝗd ſi nō intēdat ſe obligare non eſt obligatꝰ ex illo iuramēto licet mortalit̓ peccet ī iuran do ſic. Rod̓. v̓o credit ꝙ exquo quis iuducit deū in teſtē alicuius rei licite faciēde ꝗcquid intēdat ul̓ quicquid ꝓponat ſerua re tenetur. ¶ Quod gͦ remediū iſte iurās habebit cōtra eū qui ipſum iurare coegit. ℟º habebit remediū illd̓ qd̓ habet iurās vſuras ſoluere contra eū cui hoc iurat̉. de qͦ vide. jͣ. ti. de vſuris. articulo de pena vſu rarij que eſt ab aduerſario. Un̄ ẜm hoſti. ſi quis ꝓpter iuſtū mētū iurauerit bn̄ficiū reſignare tenebit̉ illud reſignare. tn̄ bn̄ficio reſignato pōt reſcriptum impetrare ⁊ ipſū repetere ꝑ actionē qd̓ metꝰ cā. que in rem datur licꝫ ſit ꝑſonalis. ſic intelligi po teſt illud exͣ de his q̄ vi. abbas. Si aūt iu rauit nō repetere. ⁊ iterū ſibi cōferat̉ pōt reciꝑe ⁊ ex ſecūda receptiōe age̓. exͣ de re nūc. cū inter p. Poterit etiā abſolutꝰ ꝑ pa pam petere ex inſtitutiōe pͥma ſic intelligipōt dictū. c. cū int̓. ⁊ exͣ de iureiurā. ſi vero ¶ Si aūt iurauit nō venire contra ſacra mentū.i. abſolutionē nō petere. pōt adhuc eccl̓ie denūciare. ⁊ eccl̓ia ad eius denūciationē ipſū ꝓprio motū abſoluere. exͣ de inreiurā. quēadmodū. in fi. ¶ Si v̓o iuraue rit nō denūciare nō valet ut patet ibidem qd̓ eſt verū quo ad penā ꝑagēdā. ſed ſi is ꝗ iurauit nō denūciare. hoc faciat zelo recuperāde rei magis qͣꝫ ſalutis ꝓximi zelo videtur ſanū eē cōſiliū ꝙ nō denūciet. ꝗa deieraret. ẜm hoc intellige illud exͣ de iureiurā. c. i. ⁊. c. debitores. hec hoſti. ti. de his qͥ vi. In hoc tamē caſu ẜm Inno. ep̄us cognoſcet pͥuſqͣꝫ abſoluat iurātē an fuerit in ſtus metꝰ. ¶ Ad hͦ noͣ ꝙ iuramētū p̄ſtitū ſuper dānis nō repetēdis nō obligat quin expenſe repeti poſſent. qꝛ aliud ē dānū aliud ē expēſe. exͣ d̓ iureiurā. ad nr̄aꝫ. excipi unt̉ aūt nouē caſus in ꝗbus nō valet licꝫ interneniat ſacramētū mētū extortū. pͦ in matrimonijs que debent eē libera in ꝯtra hendo. exͣ de ſpon. cū locū. 2ꝰ in ꝓmiſſione dotis eadem rōne. ff. e. de his que me. cā. ſi mulier.§. ſi dos. 3ꝰ in alienatiōe rei eccl̓ia ſtice. exͣ de re. ec. nō alie. ſi ꝗs p̄ſbyteroruꝫ. 4ꝰ in iuriſdictiōe ꝓrogāda. ff. de iudi. l. ij. 5ꝰ in voto. exͣ. e. c. i. ⁊ de voto. licet. 6ꝰ in au ctoritate tutoris. ff. de aucto. ⁊ ꝯſenſu tu. l. i. in fi. 7ꝰ vbi ꝗs ꝑ mētū facit teſtamētum ff. de teſt. l. ꝗ teſtamēto ī fi. 8ꝰ ī ſentētie ꝓlati on. ii. q. 3. īiuſtū. 9ꝰ in ꝓcuratoris ꝯſtituti on. ar. exͣ de ꝓcu. accedēs. Oēs hos caſꝰ ponit hoſti. ti. de his q̄ vi metꝰ. c. fi. Et ber. exͣ. e. ſuꝑ. c. abbas. Abbas ponit ſex. Io. v̓o tm̄ ponit qͣtuor qͦs etiā pōit ray.ſ. tres pͥmos. ⁊ ꝗntū. Rod̓. aūt credit ꝙ iuramē tū in caſu pͦ ⁊ 2º ⁊ 5º obligat lꝫ eccl̓ia ad obſeruationē nō cogat. ¶ Utrū iuramētū ab idolatra factū ꝑ idola ſit obligatoriuꝫ ℟º ẜm ray. ꝙ ſic. ſi illud qd̓ ꝓmiſit ſit lici tū. cū enī infidelis iurauerit peccatū ī mo do iurādi cōmiſit. ſed ſi illud ſeruat ī hoc bene facit. ⁊ ſi nō ẜuat pctm̄ pctō addit. xp̄ianus v̓o ſi nō pōt aliter fidē dictis eiꝰ adhibere ⁊ expedit ei ab illo cautionē hr̄e licꝫ ille peccet iurādo. iſte tn̄ nō peccat recipiēdo. ⁊ exemplū huiꝰ habetur de laban. Gen̄. 31. ⁊ de Abimelech. Gen̄. 21. ſi tn̄ abi inclech ꝑ deos ſuos iurauit ſicut laban ꝑ deos ſochoth. 22. q. i. mouet te. Ibi enī mo uet Augꝰ iſtas qōnes ⁊ ſoluit. Ad idē fa cit illud exͣ. e. ⁊ ſi xp̄us. pͦ ſi talis infidelis ꝑ deū verū iuraret iuramēto faciliꝰ obuia ret licet magis peccaret. His ꝯcordat tho. 2ª 2e. q. 98. arti. 4. c. 4ᵐ. dic̄ tn̄ ꝙ nō licet infidelē induce ad iurandū ꝑ falſos deos Et idē dicit petrꝰ. 3. diſ. 39. q. 2. ar. 4. c. eti am Inno. sͣ. e. c. ⁊ ſi xp̄us. Equit̉ videre octauo ſcꝫ ex ꝗbus reddatur iuramētū illicitū. Circa

T. Li. qd̓ noͣ. ẜm hoſti. ⁊ gos. ꝙ illa ex quibꝰ inramētū reddit̉ illicitū his v̓ſibus cōtinēt̉ Si iuſiurādū illicitum diſcerne notando. Quis. cui. ꝗd. per quod ad qd̓. cur. quō. qn̄. Quis. ꝗa ex ꝑſona iurātis iudicat̉ illi citū iuramētū. ut patet ex ſupͣdictis in. 4. ar.§. debet etiā ibi eē iudiciū. Itē nullꝰ religioſus uel religioſa uel clericꝰ in quacūqꝫ cauſa ſiue ciuili ſiue crimīali cogi debꝫ iu ramētū calūnie p̄ſtare in ꝓpria ꝑſona. ſed pn̄t hoc alijs idoneis ꝓcuratoribꝰ delegare ſi ſue eccl̓ie nouerint expedire. Un̄ nullus clericꝰ niſi de licētia ep̄i. nec ep̄s niſi de licētia pape iurare debet. exͣ de iura. calū. c. i. hodie tn̄ quilibet clericꝰ in ꝓpria cā iura re debet in ꝓpria ꝑſona. exͣ de iura. calū. ce teꝝ. Ep̄us etiā hodie ſi vult pōt tractare cām ſuā in ꝑſona ꝓpria. ⁊ tūc iurabit de ca lūnia pn̄tibus euāgelijs ſed nō tanget ea. Similit̓ ī dicēdo teſtimonio iurat ep̄s ſed nō tāgit euāgeliū. exͣ. e. ti. cū in cā. ⁊ hͦ ꝓpt̓ reuerētiā dignitatis. qn̄ tn̄ abiurat hereſiꝫ uel ſciſma tāgit euāgeliū alit̓ nō. i. q. 7. qͦti ens cordis. Item licet clericꝰ in iuramēto requirere debeat ep̄m ſepe tn̄ hoc nō ſerua tur nec ꝓpter hoc vitiat iudiciuꝫ. ut exͣ de iura. calū. c. i. in glo. Nō eſt etiā neceſſe ꝙ ep̄s ī iuramēto requirat papā. ut ibi. c. cū in cauſa. Cui. clericus enī cuiqͣꝫ layco iura re nō debet ſuꝑ ſancta dei euāgelia. 22. q. 5 nullus. ideo nec teſtimoniū dicet. ii. q. i. te. ſtimoniū. hoc intellige niſi de licētia p̄lati. exͣ de iura. calū. c. i. Uel dic ꝙ nec iuramē tū fidelitatis extrahere debet redigēdo ſu am eccl̓iam in ẜuitutē qd̓ ſi faciat ſuꝑ eo pōt accuſari. exͣ de accu. veniēs. qꝛ nec ꝓ ſpūalibꝰ fieri debet homagiū alit̓ ſimonia cōmitti videt̉. exͣ de ſimo. ex diligēti. niſi ſit rō cui ꝯmittit̉ adminiſtratio. exͣ. e. nul lus. īmo nec hiſ homagiū faciet licꝫ faciat fidelitatē. exͣ de re. in. c. fi. hoc intellige niſi ciericus teneat tꝑalia a rege rōne quoruꝫ dr̄ inferior. ut exͣ de maio. ⁊ obediē. ſolite. Quid. nā rōne rei ſuꝑ quā iurat̉. iuramē tū eſt aliqn̄ illicitū. ut pꝫ ex ſupͣdictis. Nā ſi ſuper re turpi vel illicita vel īiuſta interuenerit iuramētū nō valet. ar. exͣ de pac. c. vlti. ⁊ ſic nō valet iuramētū ꝙ in notorijs ſeruet̉ ꝑ oīa ordo iuris. qꝛ poſſet con tingere ꝙ remanerent maleficia impuni ta. exͣ. e. de iureiurā. ad nr̄am. 3. Nec valꝫ ſi vir iuret nō habitare cū vxorē vel ecō uerſo. niſi vellēt ambo cōtinētiam ꝓfiteri exͣ. e. tua nos. nec valet ſi fiat iuramētum in detrimētū eccl̓ie. exͣ. e. ſicut nr̄is. Nec ſi fiat in detrimētū uel diminutionē regni. ut ſi rex in ſua coronatiōe iuret nihil alienare in p̄iudiciū regni. ⁊ poſtea faciat īmode ratas alienatiōes in detrimētū regni non obſtāte iuramēto 2º cōtrario pͥ. poterit qd̓ eſt alienatū repetere. ut exͣ. e. intellecto. ꝗſquis gͦ iuraue̓it ſe factuꝝ aliꝗd quo ſecuto ſalꝰ corꝑalis uel ſpūalis adimat̉. ul̓ nō factuꝝ aliꝗd ſine quo vtraqꝫ ſalus ul̓ altera recuꝑari ul̓ ꝯſeruari nō poſſit. ſeruare ꝓhibet̉. ⁊ habes multa exēpla. 22. q. 4 .§. fi. v̓. iuramētū itaqꝫ multipl̓r. ⁊ v̓. ꝗſꝗs ergo. hec hoſti. Et ꝯue̓it cū eo ber. exͣ. c. ſi v̓o. dicit tn̄ ibidē ꝙ hoc intelligit ſi directe v̓gat in interitū. qꝛ ſi occaſionalit̓ ſeruan dū eſt. ut ſi ꝗs gallicus iurat ſe moraturū rome ī auguſto. occaſione talis iuramenti vita corꝑalis poſſet adimi ſi tūc rome mo raret̉. iuramētū tn̄ ẜuare debet. Per quid de hoc habitū ē ſupͣ. Ad quid. qꝛ finis ad quē tendit̉ reddit illicitū ſacramētum. ut ſi quis iuret ut eligat̉. s. q. 3. artaldus are latenſis ep̄us. quia cuius finis bonus eſt ⁊cͣ. Cur. qꝛ ſi cauſa turpis ſit ⁊ iuramētū illicitū eſt. ut ſi iuramus in aliquo delicto. ſocietatē ⁊ tale iuramētū ē deſerēdū. exͣ de pac. c. vlti. iō cōiuratiōes ⁊ ꝯſpiratōes re probant̉ ẜm quoſdā ſi ſint occulte. ꝗa ta les ſūt indiſtīcte illicite. exͣ de ſen. ⁊ re iud̓. c. i. ſi v̓o publice ⁊ ſuper licita re ſūt licite.i. q. i. cōcuſſiones. ſꝫ ſi ſuꝑ re illicita nō tenerētur. ii. q. i. ſi ꝗ clerici. Io. an diſtinxit tm̄ vtꝝ fiant ſuꝑ re licita uel illicita. Quō. qꝛ ex modo iurādi cēſet̉ illicitū. ut ſi deſit ali quis illoꝝ triū comitū de ꝗbꝰ ē ſupͣ dictū. ¶ Et nota ꝙ iuramētū temerariū ⁊ incō ſulte calore iracūdie factū nō ē ẜuādū. ut dr̄ de dauid qui iurauit nabal. 22. q. 4. ꝙ dauid. nō enī pecco ī frangēdo tale votū ſed peccaui. ꝗa temere voui uel iuraui. 33 q.§. vna ſola. Incaute etiam iurat ꝗ iurat illud qd̓ nō credit eē peccatū cū ſit. 22. q. 4. tribus. Quādo. tēpꝰ enī reddit iuramē tū illicitū. ut ſi iuret̉ diebꝰ dn̄icis niſi ꝓ pa ce ⁊ alijs pijs cauſis. ut exͣ de ferijs. c. i. vel in. xl. 22. q.§. decreuit. huic tn̄ iuri obuiat cōtraria cōſuetudo hoc ab initio. Nam ⁊ ſi iuretur tali tempore puto iuramentum ſeruandum ut dictum ē. sͣ. e. ti. ar. 3. q. vtꝝ liceat iurare per creaturas circa medium ſolutionis. Item honeſtum ē ut iuramēta fiant a ieiunis. 22. q.§. honeſtū.

.I. XVIII Irca nonū notādū ẜꝫ hoſti. ⁊ ber exͣ. e. quēadmodū. ꝙ iuramētū ꝓmiſſoriū hꝫ cōditiōes tacitas ut faciā hoc fimaiori.i. pape placuerit. ꝗa in oī iuramēto ꝓmiſſorio auctoritas pape ſiue ſuꝑioris intelligit̉ excepta. ut ex. e. veniētes.§. i. ad fi. de papa nō ē dubiū qn̄ ex cauſa poſſit remittere ul̓ relaxare iuramē tum ad tēpꝰ uel imꝑpetuū. exͣ. e. ſi v̓o. veꝝ de imperatore etiā videt̉ ar. ff. ad munip. imperatores. vbi pͥncipes gr̄am fecerūt iuriſiurādi cuidam qui iurauerat ſe nō rece ptuꝝ honoreꝫ. Et in oī fidelitate imꝑator ſpēalit̓ debꝫ excipi ut in cōſti. feudoꝝ. im perialē in fi. ſꝫ illud facit ꝯtra. quia dat in tellige̓ ꝙ niſi ſpecialit̓ excipiat̉. exceptus nō videtur. ſꝫ ꝓ hac via eſt illud exͣ de reſcrip. conſtitutus. Itē ſi deo placuerit ſi deꝰ dederit. 22. q. 2. beatus.§. i. Itē ſi res ī eodem ſtatu ꝑmanſerit. Nā ſi tibi ſane mētꝭ. iure gladiū reddere qn̄cūqꝫ peteres furia adueniēte nō debeo ipſū tibi redde̓. ne interficias te ul̓ aliū. 22. q. 2. ne quis. Itē ſi mihi fidem ẜuaueris. exͣ. c. ꝑuenit. z. ideo ſi mulier contra fidē ſponſaliū uel matrimonij venerit licꝫ iurauerim eam tene̓ ſꝑ pro vxore uel duce̓ eam poſſum nō obſtā te iuramēto venire ꝯtra. exͣ. e. quēadmodum. Itē ſi iure ad certū tēpꝰ tibi pecuniā redde̓ ſpe numeratōis ſubauditur ſi mihi pecuniā numeraueris. ut. C. de non nu. pe. indubitati. Itē ſi iurem ad certū tēpus ali quid ſoluere tibi. ſubaudit̉ niſi iudex p̄cipiat ꝯtrariū. ar. exͣ de cēſi. ſignificauit. Nā ius ſuperioris ſemper videt̉ exceptū ut exͣ e. veniētes.§. i. ad fi. ⁊ multo fortiꝰ ius canonicū intelligit̉ ſaluū in iuramēto. exͣ. e. ad noſtrā. 3. Itē ſi iureꝫ tibi tanqͣꝫ regi uel ep̄o te depoſito: obligatus non remaneo. Idē videt̉ ſi iurē tibi tāqͣꝫ ep̄o ſolue̓ pecuniā poſt depoſitionē non remaneo obliga tus qd̓ credo verū ſi pecunia in vtilitateꝫ eccl̓ie fuerit cōuerſa. exͣ de elec. venerabilem. in fi. ⁊. ij. q. 6. alius. Iteꝫ ſi iurē ſtare mandatis tuis ꝓ offenſa tibi ul̓ tuis facta ſubaudit̉ niſi precipias ꝗd īmoderatū. iniuſtum. illicitū. impoſſibile. vel inhoneſtū. qꝛ in hiꝰ nō ē parēdū. Unde nō extēdit̉ tunc iuramētū niſi ad ea de quibꝰ ē cogita tū. uel de quibꝰ merito debuit cogitari. Un̄ ſi p̄cipias tale ꝗd qd̓ ẜm cōmunē p̄ſūptio ne nō iuraſſem ſi hoc ſciuiſſem. nō videor obligatus ut exͣ. e. veniēs. ⁊. c. ꝗnta vall̓. Non tn̄ ſufficit ꝙ dicā non cogitaui ꝙ hͦ p̄ciꝑes mihi. quia ſi pena non excedit culpam teneor ẜuare. ſi aūt excedit redigetur ad arbitriū boni viri. ut. ff. ꝓ ſocio. ſi ſocie tatē. hec Inno. ⁊ hoſti. exͣ. e. quāto. ſꝫ con tra. exͣ. e. quēadmodū.§. illud aūt. niſi generalit̓ iurauerit. Sed ītellige illud de coꝙ nō iuraſſem in ſpēali ut. exͣ de reſcrip. ſe des. ul̓ illud qn̄ apparet ꝙ in hoc nō intel lexit iurās. al̓s cōcordaret iuri cōmuni ex p̄ſūptione. ut exͣ. e. ꝗnta vallis. ⁊. c. veniēs Itē ſi facultas ſe obtulerit. al̓s nō imputa bitur. ut exͣ. e. querelā. ncc̄itas gͦ uel īpoſſibilitas excuſat hoīem. iō nō videt̉ deieraſ ſe ꝗ ex cā cōceſſa deſerit iuramentū. ut exͣ de furtis. ſi ꝗs ꝑ ncc̄itatē. ſꝫ ſi volūtarie veniret ꝯtra tūc imputabit̉. exͣ d̓ ꝯſti. c. 2. ve rum cum p̄ſumat̉ ſoluendo ꝗ iurauit da re ad certū t̓minū redde̓. cōſulo ei ut ante diē veniēs corā iudice cedat bonis. ut exͣ de ſolu. odoardꝰ. ¶ Quid ſi ꝗs iurauit te nere obſtagia. nec habet in loco ꝗd comedat ul̓ vnde ſoluat. Rn̄det hoſti. ꝙ ſi nō erat ſoluēdo tꝑe obligationis tenet̉ obſta gia ſeruare. ꝗa videt̉ ad hoc ſe obligaſſe vnde victū manibꝰ q̄rat uel hoſtiatim va dat. ar. exͣ de ſen. ex. cū volūtate.§. p̄dicatores. ſi aūt ſoluēdo erat ⁊ factus eſt non ſoluēdo. aut poteſt mēdicare ſine verecū dia. ut ſi ſit vilis ⁊ abiectus. ⁊ ſic idē ut pͥus. ar. diſ. 93. diaconi. pͥ. ſic pōt intelligi illud exͣ de ſen. ex. ea noſcit̉.§. alios. Aut ē homo nobilis ⁊ in dignitate cōſtitutꝰ. ⁊ ta li eſt ſubueniēdū bn̄ficio iuris exͣ. e. querelam. ⁊. c. breui. ar. exͣ de renū. ad ſupplicationē. Itē faciaꝫ hoc ſi cōmode potero exͣ de elec. qꝛ ꝓpter. Iteꝫ ſi iures mihi red dere vinū uel blādū ſubaudit̉ eiuſdē boni tatis. nō gͦ vinū nouū ꝓ veteri reddes. ff. de v̓bo. obli. triticum. Itē ſi iurem tibi dare filiā meā uel ſororē in vxorē. dꝫ ſic intelligi.i. bona fide laborare ut habeas eā exͣ de ſpon. ex lr̄is. 2. Itē ſi iuro alicui ſol uere pecuniā die t̓tia ſubaudit̉ niſi ꝑ euꝫ fuero abſolutus. vnde is cui iuro me pōt abſoluere uel terminū ꝓlongare. ⁊ hoc ē exp̄ſſum exͣ. e. c. i. Itē ſi iuro alicui fidelita tē uel ꝙ nō ſim ꝯtra eū. obligor ad hec ꝙ nō ꝓcure ꝙ vitam uel mēbꝝ uel ſuā ter rā perdat. porro ſi offenderit me uel mihi ꝓximiores uel eccleſiaꝫ meā. uel cōmuni tatē meā potero me ⁊ illos defendere. ꝗa ꝓximiores vidētur excepti cē ut exͣ. e. pe titio. in tex. ⁊ glo. Porro ꝗd cōtineat̉ ī iu ramēto fidelitatis. patet exͣ. e. ego. ⁊. 22. q.

T. Li. 5. de forma. hec hoſti. Itē ſi iuramētū ẜuari nō poſſit ſine interitu ſalutis et̓ne. vel ſi ſit ꝯtra leges uel bonos mores ẜuari nō debet. ar. cx. e. ꝗntauallis. ⁊. e. tua. 2. bern̄. exͣ. e. quēadmodū. in glo. ⁊ ſic patꝫ. Item ꝓpoſitū uel ꝓmiſſuꝫ ul̓ iuramētū nō īfrin git qui illud in meliꝰ cōmutat. exͣ. e. ꝑuēit. 2. ſic etiā non dr̄ deierare qui ex cauſa iu ſta deſerit iuramentū. exͣ de voto. licet. ⁊. c. ſcripture. ⁊. 22. q. 4. mulier. ⁊. c. ꝑuenit. in glo. Itē qn̄ p̄lati uel canōici ul̓ poteſtates uel rectores ul̓ officiales locoꝝ ul̓ ciuitatū iurāt ſtatuta ⁊ ꝯſuetudines eccl̓iaꝝ uel locoꝝ uel ciuitatū ſcripta uel non ſcripta. hiꝰ iuramenta ſub tali generalitate p̄ſtita extēdūtur tm̄ ad licita. ⁊ eccl̓iaſtice libertati nō ꝯtraria. li. 6. e. ꝯtingit. vbi ſic diſtīguit Io. an̄.ſ. ꝙ aūt iurat ꝗs exp̄ſſe ſtatu ta illicita inhoneſta ⁊ impoſſibilia.ſ. de iur. ul̓ de facto. aūt generalit̓ iurat ſeruare cō ſuetudines ⁊ ſtatuta illicita ⁊ illa ſe obſeruatuꝝ in mente gerebat. ⁊ in huiuſmodi duobus caſibꝰ eoipſo ē largo modo ꝑiurus. exͣ. e. ſicut nr̄is. Aut neſciebat nec illud ī mente gerebat. ⁊ tūc non peccauit ⁊ tm̄ ad licita obligat̉. Item ſi liberta iurauit nō nube̓. ītelligi debet de illicit. nuptijs ff. de iurepa. adigere.§. fi. ⁊ exͣ. e. veniens. in glo. 2ª. in fi. Itē ꝗ iurat reſidētiā facere in eccl̓ia ſi ꝓ negocio eccl̓ie fit abſens nō incurrit ꝑiuriū. exͣ de cle nō reſi. ex parte. 2. īmo etiā ſi ꝓ negocio ꝓprio ſit abſens nō eſt ꝑiurꝰ. exͣ. e. petitio. In hoc enī iuramēto factū ꝓpriū intelligit̉ exceptū. ꝗa ī ſermone generali ꝑſona loquēs intelligit̉ ex cepta. C. de ſolu. inquiſitio. ⁊ in dicto. c. ex parte. in glo. in fi. Equit̉ videre de decimo ſcꝫ de qui buſdā dubijs circa iuramētū. ⁊ hͦ ſūt plura. pͦ vtrū debitor teneatur ꝓpt̓ vim iuramēti qͥ ſe aſtrinxit ſolue̓ debitu excoīcato. de hoc dic ut. jͣ. 7º liº. vbi age tur de excoīcatione. ti. iio. ar. 3º. ¶ Quid ſi ꝗs iurauit alicui ꝙ ſi iuuaret eū in ſpoliādo aliū partiret̉ ſpolia ſecū. Nūꝗd tenet ẜuare illud iuramētū. Rn̄det Io. an. ꝙ nō ꝗa magis peccat cū ſocio partiēdo qͣꝫ ſibi totū retinēdo. ꝗa alijs ſolue̓ nō poſſumus qd̓ alijs debemus. exͣ. e. ea te. Nec obſtat illud. 22. q. 4.§. ecce. vbi dr̄ ꝙ grauiꝰ peccat ſi nō fuerit partitꝰ cuꝫ ſocio. ꝗa hoc dr̄ referēdo ad erroneā cōſcīam alicuiꝰ ꝗ ſe teneri credit ex tali iuramēto. ⁊ iō ſi nō ſa tiſfaciat ꝯſcīe mortalit̓ peccat. hec Io. ī dicto.§. ¶ Quid ſi femina coniugata dedit fidem adultero. ℟º mala eſt fidē ſeruādo ſibi. ſed peior eſt nō ẜuādo. alibi cōcūbēdo ſed ſi caſtitatē ꝯiugalē ẜuaret bene facerꝫ nec tūc fidē franget. ut pꝫ in illo.§. ecce. ⁊ duobꝰ. c. ſe. ¶ Quid ſi ꝗs iuret ſe n̄ ferre teſtimoniū cōtra aliquē. ℟º. huiuſmōi in ramētū ē temerariū ⁊ illicitū ⁊ nō aſtringit. vnde ꝑ hoc non repellit̉ a teſtimonio. exͣ de teſti. intimauit. ¶ Pone aliꝗs ī mīo ribus cōſtitutꝰ iurat ꝙ nō celebrabit miſſam niſi pͥus fiat miles ⁊ poſtea fiat p̄ſbyter. ⁊ anteqͣꝫ celebret facit ſe fieri militem. Nūꝗd peccat. Rn̄det hoſti. exͣ de ſpon. cōmiſſum. ꝙ in hoc peccauit ſcꝫ ꝙ in ſua ꝓmotionē iuramētū hoc tacuit. ꝗa licꝫ iura mētū ab initio licitū fuerit. tn̄ exquo fuit ī ſacris illicitū eſſe cepit. tn̄ ex eo ꝙ ꝓmotuſ impleuit iuramētū nō accuſo cū. ar. exͣ de ſpon. cōmiſſum. ¶ Quid ſi p̄latus abiuret ius inſtituēdi uel aliud ſil̓e. Rn̄det bern̄. exͣ. de inſti. cū veniſſent. talis illo iure non debet vti. nec tn̄ ꝓpter hoc p̄iudicat̉ dignitati. ꝗa tunc eccleſia pōt vti illo iure. ⁊ ſic pōt ẜuare iuramētū ſine p̄iudicio eccleſie ⁊ ſine īteritū ſalutꝭ et̓ne. ¶ Quid de iudice ꝗ ſcit accuſatū ad penā capitis uel quācū qꝫ aliā corā ſe īmunē penitus a culpa que ſibi imponit̉. ⁊ tamē videt teſtes paratos ad iurādū falſum. nūquid recipiet. aut ſi receꝑit iam. nūꝗd ꝑ illos cōdēnabit ſciēt̓ īnocētē. ℟º. iudicare ꝑtinet ad iudicē ſcd̓ꝫ ꝙ fūgitur publica poteſtate. ⁊ iō informa ri debet in iudicio: nō ẜm ꝙ ipſe nouit tan qͣꝫ ꝑſona pͥuata ſed ẜm illud qd̓ īnoteſcit ſibi tanqͣꝫ ꝑſone publice. hoc aūt innoteſcit ſibi ⁊ in cōmuni ⁊ particulari. In coī quidem ꝑ leges publicas uel diuinas uel humanas contra quas nullas ꝓbatiōes admittere debet in aliquo in particulari ꝑ inſtrumēta ⁊ teſtes ⁊ alia huiuſmodi legitima documēta que magis ſequi debet in iudicādo qͣꝫ illud qd̓ ipſe nouit ut ꝑſona priuata. ex hoc tn̄ iuuari pōt ut diligētiꝰ diſcutiat ꝓbationes inductas ut poſſit carum īueſtigare defectū ꝙ ſi non poſſit eas de iure repellere debet ut dictum eſt eas in iudicando ſequi. Unde Augꝰ ſuꝑ pͣs. In dex bonus nihil ex arbitrio ſuo facit. ſed ẜm leges ⁊ iura pronūciat. Unde ẜm Ricar. quol̓. 3. q. 25. tenetur eſſe valde ſolici tus fouere parteꝫ illam quā in ꝯſcīa ſua ſcit eſſe veram ne pereat ꝓpter defectuꝫ te ſtium uel aduocatoꝝ uel debile patrocini

.I. XVIII. um. ⁊ ſi fuerit ad hoc deuētū ut cōtra eum fiant ꝓbationes ita efficaces in foro exteriori ꝙ nō pn̄t repelli. laborare debet ante ſentētiā diffinitiuā ꝑ omnes vias ſi quas īuenit licitas ꝙ īnocēs cōuictus liberetur Si v̓o nullam viā talē pōt īuenire cauſaꝫ alij ſi pōt ſine ſcandalo debet ꝯmittere ẜꝫ hugo. ⁊ ala. ⁊ ricar. ibidē. hoc etiā cōſulit ray. Et ſi nō pōt credit ricar. ibidem. ꝙ de bet ẜm allegata ſentētiare que in foro exteriori iudicantur valere. ⁊ hoc declarari pōt ꝑ multa iura. exͣ de offi. ordi. ſi ſacerdos. ⁊. c. nos in quēqͣꝫ. ⁊ duobus. c. ſe. ⁊. 2 q. i. deus oīpotēs. poteſt etiā hoc ꝓbari per rōnē. iudex enī magis tenetur eſſe ſolicitus ꝓ ſalute boni cōmunis qͣꝫ ꝓ ſalute ꝑſone ſingularis. maxime cū ipſe inqͣꝫtū in dex ſit ꝑſona publica ⁊ ꝓ defenſione boni cōmunis ſtatuat̉. Eſt etiā bonū cōmune ſic nobilius bono ſingularis ꝑſone ẜm ꝙ trahi pōt ex ſentētia ph̓i. pͦ eth̓. c. pͦ. ſed ſi iudex ſentētiaret ꝓ aliquo cōuicto ī iudicio quē tn̄ ut ꝑſona priuata ſcit īnocenteꝫ eſſe. licet hoc eēt ad bonū illiꝰ. eſſet tamen ad malū coītatis. ꝗa populus ſcādalizare tur ⁊ via īnocentes opprimēdi ⁊ noxios dimittēdi aperiret̉. qn̄ enī iniquꝰ iudex per odiū uel ꝑ munera vellet īnocētē punire. diceret ꝙ in cōſciētia ſua ſciret eū reū eſſe ⁊ qn̄ alius ꝓpter amorē pͥuatū vellet noxi um dimittere. diceret ꝙ in conſciētia ſua ſciret eū īnocētē eſſe. ⁊ ſic via malefaciēdi iudicibus iniquis eēt aperta. Alij tamē di xerūt ꝙ ſi iudex aliquē cōuictū in iudicio in cōſciētia ſua ſciat eſſe innocentē. cām ⁊ veritatem quam ſuper hoc nouit debet ad ſuperiorem remittere. ⁊ ſi ſuperior nulli ſit ſb̓iectus ⁊ ſciat illum īnocētem eſſe. debet eum abſoluere. uel ſaltem ſiue ſententiam ferat ſiue iſti p̄cipiat. alleuiabitur eiꝰ ꝯſci entia ſcd̓m Ray. Rod̓. v̓o credit ꝙ iudex cū quem nouit īnocētem nullo modo debet ad mortem uel mutilationem condem nare uel condēnandum exponere. etiam ſi ſuperior ei precipiat. ⁊ ſi hoc faciat mor taliter peccat. ⁊ potius debet omnia mala ſuſtinere qͣꝫ hoc facere. Scd̓ꝫ etiā aliquoſ ꝓteſtari debet ſe habere cōſciētiā condē nandi ipſum. quia ſcit eū īnocētem. ⁊ hoc indicijs certis oſtēdat ut cōmunitas non ſcandalizetur. ⁊ ſic euꝫ abſoluat a iudicio ſuo relīquēs eis poteſtatē ut cauſā deferāt ad ſuperiorē ſi volunt ſiue agatur de perſona ſiue de rebus. Sed p̄dicta ſentētia vide tur eē contra allegata prima. quia ſi obligaretur iudex inferior ut comes ad trāferēdā ſuā iudiciariam poteſtatem in ſuperiorē ut in regem. in caſu illo poſſet ſibi p̄iudicari in caſibus illis. ꝗa ſi ter uel quat̉ hoc faceret rex dicere poſſet ſe eſſe in poſſeſſionē iudicādi ⁊ puniēdi hoīes illiꝰ coī tatis. eius iudicio p̄termiſſo. pͣ. licꝫ iudex qui nō habꝫ ſuꝑiorem niſi deū nō ſit ſub ditus legibꝰ quas ipſe cōdidit. ſcd̓m ipſas tn̄ cū iudicare decet ne populum ſcandali zet. pͣ. punire cōuictum ī iudicio nō tm̄ eſt de lege poſitiua ſed etiā de lege diuina cui iudex quilibet ē ſubiectus. Et ideo 2ª opinionē dimiſſa ſine p̄iudicio ⁊ aſſertiōe temeraria videt̉ ſtandū ẜm Ricar. quol̓. 3. q. 25. opinioni prime que multis iuribus eſt munita. ¶ Sed obijcitur quia ſuper illud Ro. 14. omne quod non eſt ex fide peccatum ē. dicit glo. illud qd̓ ē contra fidem.i. contra conſcīam ut credamus illd̓ malū eē. peccatum eſt. ℟º ꝙ ſi iudex ꝓcedat ī iudicio ẜm iura nō fac̄ ꝯtra cōſcīaꝫ ſꝫ ẜꝫ ꝯſcīaꝫ niſi hēat conſciētiam erroneā ¶ Quid facient in caſu p̄dicto officiales ⁊ executores qui ſciunt teſtes falſum iura re ⁊ tamen coguntur a iudice innocenteꝫ occidere uel alio modo punire. ℟º ſcd̓m Ray. ⁊ rod̓. non debent obedire ſi pro certo hoc ſciant. Secus eſt ſi dubitant. quia tunc excuſantur ꝓpter obedientie bonum ii. q. 3. quid ergo. Scd̓m auteꝫ Ricar. vbi ſupra. ⁊ alex. an. 3. t. i. c. de 5º p̄cepto. q. i. ar. 3. in fine. ⁊ Tho. 2ª. 2e. q. 64. ar. 6. c. 3 m miniſtri iudicis condemnātis innocenteꝫ ſi ſententia intolerabilem errorem uel iniuſticiam contineat. non debent obedire. alias excuſarentur carnifices qui occidūt martyres. ſi vero īiuſticiaꝫ manifeſtā nō contineat non peccant preceptum exequē do. quia ipſi ſuperioris ſententiam diſcutere non habent nec ipſi innocentem inter ficiunt. ſed iudex cui miniſterium prebēt ¶ Quid aget qui iurauit alicui ꝙ celabit homicidium quod ipſe procurat. ℟º. jͣ. li. ij. ti. lxix. ar. 3. q. 4. Quid de dn̄o ꝗ fac̄ po pulū ul̓ famulū ſuū ul̓ hoīes ſuos iurare ꝙ ei dicet ſi qͦs viderit ul̓ ſcierit uel audi erit ſurripuiſſe aliꝗd de rebꝰ ſuis uel dam nificaſſe eum in aliquo. Reſpondet Rod̓. diſtinguens ꝙ ſi ille cui eſt iuratum eſt tru culentus ⁊ ferus probabiliter creditur.

T. Li. aut ſuper hoc merito ſuſpectus habet̉ ille ꝗ iurauit ſiue per alios probare poſſit ſiue nō illud quod de talibꝰ vidit: non tenetur reuelare nec ꝓ iuramēto ẜuare. quia illici tum fuit quod iurauit. cuꝫ per conſequēs ille ꝗ iurauit iuraſſet ꝙ ei cooꝑaret̉ ī pec cādo. uel ſi cōmitteret ſuꝑ hoc diſcrimini vnde nō debuit ab initio hiꝰ iuramētū p̄ſtare. ſꝫ potiꝰ oīa mala tolerare. Si aūt ille cui iuratū eſt credat̉ māſuetus ⁊ iuſtus ⁊ nō niſi rationabiliter ꝓceſſurꝰ. diſtīgue ꝗa ſi res hiꝰ de quibꝰ iurauit deputate ſint cuſtodie iurātis. ſine peccato iuramētū p̄ſtare pōt ⁊ obẜuare debet. Un̄ ſi ipſe vide rit furē aſportātē res eiꝰ cuſtodie cōmēda tas. licꝫ ipſe ſolꝰ videat pōt clamare ⁊ fu rem manifeſtare. ⁊ poſt furē ire ne ſi ī hoc negligēs fuerit teneat̉ damnū reſtituere. nec reputabit̉ tal̓ proditor crimīs ſic̄ nec reputat̉ qͥ ſuā īiuriā aūt dānū ꝓſeꝗtur co ram iudice licꝫ qd̓ intēdit nō poſſit ꝓbare Si aūt nō tenet̉ ad cuſtodiā illaꝝ reꝝ. tūc ſi ꝑ alios ꝓbare poſſit ꝙ ipſe de talibꝰ ſcit dn̄o reuelet. Si v̓o ꝓbare nō pōt nō debꝫ reuelare. ar. 2. q. i. ſi peccauerit. ⁊. 2. q. 7. plerūqꝫ. niſi talibus ꝑſonis q̄ pn̄t p̄deſſe ⁊ nō obeſſe. ar. 22. q.§. hoc videt̉. Sed ⁊ ſi qn̄ iurauit intēdit ſe obligare ad reuelandū occulta que ꝓbare nō poſſit. nō fuit licitū iuramētū nec obligatoriū: ſꝫ talit̓ iurā do peccauit. ¶ Quid de duobus hn̄tibus cōem mēſurā quā deferre cōſueuerūt vēditoribꝰ blādi. ⁊ inde mercedē acciꝑe. qui iurauerūt ꝙ de cetero nō portarēt eā. ⁊ ex hoc multū dānificati ſūt. ꝗa vēditores bla di ex hac occaſiōe ſibi de mēſura alia ꝓui derūt nūꝗd ꝯtra tale iuramētū venire pn̄t Rn̄det rod̓. ꝙ hoc nō pn̄t auctoritate ꝓpria niſi ad tātū inopiā venerint ꝙ nulla tenus haberēt vnde al̓s viuerēt. etiam de elemoſynis. Ep̄s tn̄ ſine tāta ncc̄itate poſſꝫ hiꝰ iuramētū in meliꝰ cōmutare cuꝫ nulli ſit vtile ⁊ aliquibꝰ ſit dānoſū. Nūꝗd vno eoꝝ peierāte pōt alter cōtra iuramētū ve nire. Rn̄det rod̓. ꝙ ſi alt̓ p̄dictoꝝ iurauit ul̓ iurare intēdit ſub cōditiōe.ſ. ꝙ nō portaret hiꝰ mēſurā ſi alter nō portaret. tūc al tero iuramētū nō ẜuante. nec iſte tenet̉ ſer uare. ſi aūt abſolute iurauit: in omnē euētū ẜuare tenet̉ quicquid alt̓ faciat. Si v̓o neſciat quō iurauerit uel ꝗd intēderit. diſtingue. ꝙ ſi emolumentū mēſure ſit ipſis duobꝰ cōe a quocūqꝫ illoruꝫ peteret̉. vno peierāte nihilominꝰ alter ẜuare tenet̉ iura mentū cū nullū ex hoc ei fiat p̄iudiciū. Si aūt ſoliꝰ portātis mēſurā ſit emolumētuꝫ eſt benigne interp̄tādū ꝙ fidē nō ẜuāti. fi. dem ſe ẜuatuꝝ nō ꝓmiſit cū ſuo dāno ⁊ al terius lucro. vnde nō tenet̉ ẜuare altero nō ſeruāte. Hoſti. etiā ⁊ Inno. ⁊ ber. exͣ. e. ꝑuenit. 2. dicūt ꝙ ſi duo aliꝗd ſibi īuicem iurent. vno illoꝝ nō ſeruāte alt̓ ẜuare nō tenet̉. exͣ. e. ſicut. z. in fi. ⁊ hoc niſi illud ꝓ miſſum ſit ad dei honorem. 33. q.§. ꝙ deo. ¶ Eſto ꝙ multitudo aliqͣ iuret ſe facturā aliꝗd ul̓ nō facturā. nūꝗd duobꝰ uel tribꝰ ꝯtraueniētibꝰ pn̄t reliꝗ ꝯtrauenire. ℟º ẜꝫ rod̓. ſi ſimpl̓r ⁊ abſolute ⁊ ī omnē euētum ſit iuratū quilibet tenet̉ ẜuare qd̓ iurauit quicquid faciāt alij. ſi aūt ſub ꝯditiōe uel ob cām ſit iuratū. nullꝰ tenet̉ niſi exiſtēte cōditiōe ul̓ cā ꝓpt̓ quā ē iuratū. ar. 22. q. 4. non ſolū. exͣ de condi. appo. verū. ⁊ exͣ de iureiuran. ꝑuenit. 2. ⁊ hoc intellige vbi tota obligatio ponebat̉ in euētū ꝯditionis qꝛ ſcꝫ iurās nō intēdebat ſe obligare niſi exn̄te ul̓ veniēte cōditiōe. al̓s ſi intēdebat ſe obligare nō tm̄ ꝓpter illā ꝯditionē. ſꝫ eti am ꝓpter aliā cauſam tenetur implere licꝫ nō extet ꝯditio illa. ut ſi quis iuret ad ſan ctum Iacobū ire ut frēm ſuū videat ⁊ pec cata ſua redimat lꝫ ſciat frēm ſuū deceſſiſ ſe. nihilominꝰ tenet̉ ꝓpter aliā cām. Et idē intellige qn̄cūqꝫ ꝗs iurat ex duabꝰ ul̓ plu ribꝰ ꝯditiōibꝰ ul̓ cauſis ⁊ nihilominꝰ intēdit ſe obligare qualibꝫ eaꝝ extante. Et hͦ intellige ẜuādū fore in foro eccl̓ie nō ī foro pnīe. vbi iudicat̉ de intētiōe. ¶ Quid ſi ꝗlibet de illa multitudine iurauit aliꝗd ſefactuꝝ ul̓ nō factuꝝ ſi alij ẜuarēt nunꝗd duobꝰ ul̓ tribꝰ illd̓ nō ẜuātibꝰ poterūt alij ꝯtrauenire. Rn̄dꝫ rod̓. ꝙ ī foro penitētia li recurrēdum eſt ad intētionē iurantiū. ⁊ ẜm eam erit iudicādū ſcꝫ quomō ſit intel ligēda cōditio illa. ſcꝫ ſi alij ẜuet vtrū ſcꝫ ſi omnes alij ẜuēt ul̓ aliqui. ¶ Quid ſi neſ ciatur vtrū illa cōditio intellecta fuerit de omnibus ul̓ tm̄ de aliquibus. uel ſi dubite tur vtrū ſit iuramētum ſub cōditione uel ſimpliciter. Rn̄det rod̓. ꝙ ſi iuramentum ſpectet tm̄ ad cōmodum iurātium ⁊ medi dietas multitudinis vel maior pars non ſeruet iuramentum ceteri non tenentur. quia iam non extat conditio ſub qua eſt iuratum. qͥa quod facit medietas aūt ma ior pars. facere dicitur vniuerſitas. Si au tem medietas uel maior pars adhuc ſeruet. ⁊ hoc vergat in damnum ſeruantiuꝫ

.I. XVIII. ⁊ lucrū nō ſeruantiū benigne interp̄tādū eſt ꝙ aliquibꝰ nō ſeruātibꝰ. alij nō tenent̉ ſeruare ſicut dictū ē ſup̄ in caſu de mēſura cōmuni. ꝗa nō eſt veriſil̓e ꝙ aliꝗs iurāti um voluerit cōditionē ſuā face̓ deterioreꝫ ⁊ alioꝝ meliorē. Si aūt ẜuātes iuramētū ex hoc nullū incōmodū patiātur. nō ē tutū eis cōtrauenire. ſꝫ denūciet̉ p̄lato ut cogat vel iurātes ſibi īuicē iuramētū remit tere uel nō ẜuātes ẜuare. Si aūt qd̓ ē iuratū ſpectet ad dei cultū uel pietatē uel religionē. aut ſi tale ꝗd ſit iuratū qd̓ ſine in ramēto teneret̉ facere oēs tenetur etiaꝫ ſi alij nō ẜnēt. Si autē dubitet̉ vtꝝ iuratuꝫ ſit ſimplicit̓ ⁊ abſolute uel ſub cōditionē. Aut ſi neſciā de quot alijs intelligāt ꝯditionē illā ſcꝫ ſi alij ſeruarēt. teneri debꝫ cer tū ⁊ dimitti incertū. ⁊ interp̄tādū eſt ꝙ in rātes ſūt obligati ꝑ hiꝰ iuramētū niſi maior pars iurātiū trāſgreſſa fuerit illud. tūc enī quaſi iam cōditio nō exiſtit. Equit̉ videre de vndecimo ſcꝫ de diſpēſatiōe ⁊ relaxatiōe ſiue abſolutiōe iuramēti. Circa qd̓ ſcien dū ꝙ ẜm bern. exͣ. c. quāto. papa pōt que libet abſolue̓ a iuramēto ex iuſta cā. puta ꝓpter intolerabile ſcādalū. ul̓ ſi ꝓrogetur in multos malū exemplū. claue tn̄ diſcreti onis p̄cedente. huiꝰ ſnīe fuit tan. 15. q. 6. au ctoritatē. vbi pleniꝰ de hoc. Dicit etiā berexͣ. e. petitio. ꝙ declaratio ſiue inter p̄tatio iuramenti ꝑtinet ad papā ſiue dubit et de ipſo qualiter ſit ſeruādū. exͣ. e. quāto. ſiue dubitet̉ vtrū ſit licitū uel illicitū. exͣ de el̓. venerabilē. Rod̓. aūt dicit ꝙ nō tm̄ papa ſed etiā ep̄us iuramēta licita ſicut ⁊ vota pōt ī meliꝰ cōmutare. maxīe cū iurat̉ qd̓ nulli ē vtile ⁊ alicui ē damnoſū ut ſi ꝗs iu ret ꝙ nō loquat̉ martino ul̓ nō comedat cū eo. uel nō intrabit domū eiꝰ. uel nō recipiet aliquid ab eo. uel nō ẜuiet ei niſi inrauerit hoc ut vitet occaſiōꝫ peccādi quā ſolet incurrere quis ex familiaritate alicu ius ꝑſone. Nec obſtat illud exͣ de elec. venerabilē. vbi dr̄ ꝙ ⁊ ſi iuramētū fuerit illicitū papa cōſuli debuit eo ꝙ ad papam pertinet decernere an iuramētū illud fue̓it licitū uel illicitū. ꝗa loꝗtur de regno alema nie qd̓ ꝗ hꝫ eo ipſo imꝑator debet eē qd̓ ſi ne approbatiōe pape nō debet fieri. ⁊ for te circa magnas ꝑſonas ⁊ ardua negocia ꝓpter ſcandalū. ſolus papa pōt interpone̓ ꝑtē ſuā in talibꝰ iuramētis. ⁊ forte etiaꝫ in iuramēto vniuerſitatis ꝓpter ſcādalū nō pōt ep̄us diſpenſare uel in aliud ꝯmutare licꝫ hoc poſſit in iuramēto ꝑſone priuate. Poteſt etiā dici ꝙ qn̄ iuramētū eſt dubiū uel licitū ſolus papa pōt ipſū relaxare ſine aliqua cōmutatiōe. ꝗa eius auctoritas excepta videt̉. ep̄us v̓o ⁊ ſi nō poſſit a iuramēto ſimpl̓r abſoluere. pōt tn̄ ī meliꝰ cō mutare. nec hoc ē ꝯtra iuramētū venire. uel ipſū infringe̓. exͣ de iureiurā. ꝑuenit. ij. hec rod̓. Inno. aūt ⁊ hoſti. exͣ. e. debitores dicūt ꝙ ep̄us in iuramētis diſpenſat ſi ſint dolo metu ul̓ vi extorta. 15. q. 6. c. i. ⁊. 2. exͣ .c. cū ꝯtingat. īmo etiā ep̄s poteſt qn̄qꝫ ex cauſa in iuramētis licite factis uel p̄ſtitis diſpenſare. ij. q. 6. nos ſanctoꝝ. ⁊. c. iuratos. Tho. 2ª. 2ª. q. 89. ar. 9. c. 3ᵐ. v̓o circa hoc diſtinguit.ſ. ꝙ illud qd̓ ꝓmittitur ſub iuramēto aūt ē manifeſtū peccatū. ⁊ tunc nullo modo ſeruari debet. Aut ē boni ma ioris īpeditiuū ut cū ꝗs iurat ſe nō ītratu rū religionē. ⁊ tūc licet ẜuare ⁊ non ẜuare ⁊ in his duobꝰ caſibus nō indiget diſpē ſatione. Aut eſt dubiū vtꝝ ſit licitū uel illi citū. ꝓficuū uel neceſſariū. ſimplicit̓ ul̓ in caſu. ⁊ in hoc quilibet ep̄us pōt diſpenſar Aut ē manifeſte licitū ⁊ vtile. ⁊ tūc videt̉ hr̄e locū diſpenſatio ul̓ ꝯmutatio ſi aliqd̓ melius faciendū occurrat ad ꝯmunē vtili tatē qd̓ maxīe ꝑtinere videt̉ ad ptātē pa pe qui curā hꝫ vniuerſalis eccl̓ie. ꝗa etiaꝫ ad papaꝫ ꝑtinet in oībꝰ generalit̓ que ſpe ctāt ad diſpenſationē reꝝ eccl̓iaſticaꝝ ſu per qͣs hꝫ plenitudinē ptātis. ſicut etiā ad vnūquēqꝫ ꝑtinꝫ irritare iuramētū a ſuis ſb̓ditis factū circa ea q̄ ſubdūt̉ eiꝰ ptāti. ſic̄ pōt pater irritare iuramētum puelle ⁊ virvxoris ut dr̄ Numeri. 30º. ſicut dicet̉. jͣ. de voto ¶ Pone ꝙ aliꝗs iuramento teneat̉ aliꝗd facere ⁊ petat dilationē uel abſolunē. ⁊ obtineat ab eo cui tenet̉. q̄ritur vtrū ſit ex toto abſolutꝰ a iuramēto. ⁊ videtur ꝙ non. ꝗa deo reddēdū ē iuramētū. exͣ. e. debitores. ℟º ẜm ray. ſi iuramētum in fa norē dei fiat ut per illd̓ hō ſe obligare deo intēdat non pōt abſolui ab hoīe niſi ꝑ cō mutationē in melius ſic̄ infra dicet̉. de votis. Si tu dices ꝙ ille nō intēdit ſe obliga re deo ſꝫ tm̄ hoī. Rn̄det Rod̓. ꝙ nihilomi nꝰ ab hoīe nō pōt abſolui exquo iurat ſe factuꝝ aliꝗd in fauorē dei. ſic̄ ſi iuraſſem tibi ꝙ dare ticio. io. ſol̓. in fauorē eiꝰ non poſſes mihi remitte̓ hiꝰ iuramētū. Si aūt tale iuramētū ſit factuꝫ in fauorem homi nis. ⁊ ille ſpōte abſoluerit. poſtea nō tenet̉

T. Li. XIX ⁊ idē ē de dilatiōe ſolutiōis faciēde ſi iura tū fuerit ꝙ fiat circa die. exͣ de ſpō. p̄terea .i. ¶ Nūquid cū iurat vniuerſitas aliqua ſiue cū iurāt aliꝗ ſe facturos aliꝗd remit tere pn̄t ſibi īuicē iuramētum hiꝰ. Rn̄det ray. ⁊ rod̓. ꝙ ſi tale iuramētū ꝑtineat ad dei fauorē uel cultū uel religionē uel pieta tē ſibi remittere nō pn̄t. ut ſi duo iurent ꝙ vltra mare deo militare ibūt. uel ꝙ religionē ītrabūt. uel ꝙ dicēt duo uel tria pſal teria ꝓ īuicē. ul̓ ſi aliqui mechanici iurāt. ꝙ de ſuo lucro certā portionē dabūt ī aliquos ꝑios vſus. Si tn̄ aliqui iurēt ꝙ vltra mare ſimul ibūt remittere ſibi pn̄t ꝙ ſi mul nō eāt. ſed nō pn̄t remittere ſibi quin vadāt. Quādo aūt iuramētū reſpicit tꝑale cōmodū. diſtingue. qꝛ ſi ſine iuramēto facere tenet̉ qd̓ iurāt: ſibi remitte̓ nō pn̄t. ꝗa ꝓpter ſalutē aīaꝝ videt̉ ſic iuratū. ut ſi carnifices iurēt ꝙ carnes infectas ul̓ corruptas ꝓ ſanis nō vedēt. Aut mercatores ꝙ nō ſophiſticabūt merces ſuas. nec ꝓpter t̓minū carius vēdāt. Si aūt non te nēt̉ ẜuare qd̓ iurāt. niſi qꝛ iurāt tūc diſtīgue ꝙ ſi obſeruātia iuramēti ſpectet tm̄ ad ꝯmodū uel īcōmodū iurātiū. ⁊ iurēt de dā do ſiue faciēdo aliqͦ alteri ab altero pn̄t re mittere ſibi. ut ſi quis iuret alij ꝙ faciat aliquā oꝑam ſibi ⁊ alius ei iuret ꝙ merce dem ei reddet. uel qn̄ ſocij iurāt de coīcan dis ſibi īuiceꝫ oībꝰ ſuis lucris. Si aūt nō iurēt ſuꝑ aliquo faciēdo uel nō faciendo ſibi īuicem. ſꝫ al̓s iurant ſe aliꝗd facturo. nō pn̄t remittere ſibi ut in caſu poſito ſupͣ de hn̄tibꝰ cōmunē menſurā. uel cū iurant duo ſocij ꝙ n̄ negociabūt̉ tali ul̓ tl̓i mecatōe. uel ꝙ nō ibūt ad nūdinas tales. Si v̓o iuramētū reſpiciat cōmodū uel incōm modū alienū. diſtingue. ꝗa ſi obſeruatio iuramēti reſpiciat ꝯmodū alienū nō pn̄t remittere ſibi. ut ſi aurifabri iurēt ꝙ non vendent oꝑa ſua niſi de materia ſic uel ſic purgata. Si aūt obſeruatio iuramenti ſit dānoſa alijs nō eſt obligatoriū. ut ſi iurēt ſutores ꝙ nihil faciēt in nocte de oꝑe arij. ſue. uel certis tēporibꝰ anni. ꝓpter raritatem cariꝰ vēdāt oꝑa ſua. uel qn̄ ciues alicuius ciuitatꝭ vineas habētes iurāt ꝙ nō ꝑmittāt vinū allatū aliūde vēdi in territorio ſuo qͣꝫdiu vinū illiꝰ territorij īuenietur venale ꝓ p̄cio tali. Licꝫ autē hiꝰ iuramēta nō obliget. qꝛ illicitū ē qd̓ iurat̉ cū ſit peccatū etiā ſine iuramento talia aūt face̓ uel ſeruare corrupta intētiōe. tn̄ ꝓpter reuerē tiā ſacramēti ⁊ ſcādaluꝫ alioꝝ nō expedit ꝙ hiꝰ iuramēta ſibi remittant auctoritate ꝓpria uel veniāt cōtra ea. ſed auctoritate ep̄i ſūt reuocanda uel potius non tenuiſſe denūciāda ⁊ penitētia de ipſis ē īponenda. De periurio ti. 19º. Oſtea ꝯſiderādū eſt de ꝑiurio ⁊ pͥmo de eius multiplici acceptiōe ⁊ qͣle pctm̄ eiꝰ ſit veniale uel mortale. 2º de grauitate pec cati eiꝰ ꝑ cōꝑationē ad quedā alia peccata. 3º de ꝗbuſdā dubijs circa materiā iſtā 4º de eius pena. ¶ Circa pͥmū ſciēdū ꝙ ꝑ iuriū ẜm go. ⁊ hoſti. ti. de iureiurā. dr̄ qͣ drupl̓r.ſ. falſa iuratio. iuramenti trāſgreſſio. īdiſcreta iuratio. ⁊ mendaciū firmatū iuramēto. pͦ mō ꝑiuriū.ſ. ꝓut ē falſa iuratio pōt eē triplicit̓. aūt qꝛ eſt falſitas ex ꝑte iurati tm̄. ut cū ꝗs iurat falſū qd̓ credit eē veꝝ. Aut ex parte iurātis tm̄ ut cū ꝗs iurat verū qd̓ credit eē falſuꝫ. Aut ex ꝑte vtriuſqꝫ. ut cū ꝗs iurat eē verū qd̓ ē falſū ⁊ credit eē falſū. Et in his duobus modis vltimis ē mēdaciū firmatū iuramēto qd̓ eſt qͣrtū mēbrū pͥme diſtinctiōis. Un̄ falſa iuratio ꝓut ē pͥmū mēbrū pͥme diſtinctōis erit ſolū qn̄ falſitas ē tm̄ ex parte iurati. pͥmō falſa iuratio ẜm go. ⁊ hoſti. ⁊ bern̄. exͣ de iureiurā. tua.i. ſi ignorāt̉ fiat. ⁊ habita omni diligētia nullū pctm̄ īducit. 22. q. 2. hoīes. nō adhibita v̓o oī diligētia eſt pctm̄ veniale. diſ. 32.§. verū. in fi. Ray. v̓o dicit ꝙ hiꝰ falſa iuratio ſi ſit adhibita diligentia debita: eſt veniale. ſi v̓o ꝓueniat ex ignorātia iuris uel facti craſſa ⁊ ſupina. eſt mortale. 22. q. v. qui ꝑiurat. 2º v̓o ⁊ 3 mō iuratio falſa ſi fiat iocoſe uel ſimulatorie ẜm gof. ē peccatū veniale. 22. q. 2. ꝙ ait. ⁊. c. vlti. Scd̓m v̓o tho. vbi ſupͣ. c. 2 pe. ⁊ ray. eſt peccatū mortale ꝓpter reuerētiam dei. Si autem fiat ſerioſe ē peccatuꝫ mortale ẜm go. ⁊ tho. 2ª. 2e. q. 98. ar. 3. c. 22. q. 2. hoīes. Sed circa hūc moduꝫ vltimū ricar. 3. diſ. 39. q. 3. ar. 2. c. diſtīguit ſic ſcꝫ ꝙ ille ꝗ iurat aūt deliberat de dicto cō firmādo ⁊ de iuramento per quod eſt cōfirmandum. ⁊ periurat ſolēniter in preſentia iudicis. ⁊ ſic periurans non tantū mortaliter peccat. ſed etiam ſi pro tali periurio feratur ſententia diffinitiua cōtra eū ī cā accuſatiōis ē infamis. vi. q. i. īfames. Aut deliberat de dicto cōfirmādo ⁊ iuramēto

T I. XIX. nō tamen ſolēnit̉ ꝑiurat. ⁊ ſic etiā iurans mortalit̓ peccat cuꝫ exp̄ſſe faciat cōtra dei p̄ceptū. Leuitꝭ. 19º. nō iurabis in noīe meo Aut deliberat de dicto ſꝫ nō de iuramento ⁊ ſic pōt ꝯtinge̓ ꝙ homo ꝑiuret ſine mor tali pctō. tn̄ ē ad minꝰ veniale graue. Aut de neutro deliberat. ſꝫ totū ꝓfert ex ſurre ptiōe. ⁊ ſic ꝑiurā peccat et venialit̓. minꝰ tn̄ qͣꝫ ī caſu p̄cedēti. hͦ ricar. ibidē. ⁊ cōuēit cū eo bon̄. 3. diſ. 39. q. i. ar. 3. c. cōcordat eti ā ſatis tho. vbi ſupͣ. c. 3ᵐ. Ulteriꝰ addit Ri car. vbi ſupͣ. ꝙ illud qd̓ ex ſurreptiōe ꝓcedit nō ē ꝑfecte volūtariū. ad hoc aūt ꝙ ꝗs mortalit̓ peccet reꝗrit̉ ꝙ peccatū ſuum ſit plene volūtariū directe uel interp̄tatiue. qd̓ dico ꝓpter illū ꝗ cū deliberare poſſit ⁊ deliberare cōtēnit. ſi ex tali cōtēptū ex ſur reptiōe ꝑiurat: videt̉ multis ꝙ nō excuſe tur a mortali. ſecus ē ſi omittit deliberare ex negligētia. Periuriū v̓o 2º mō dictū.ſ. quod eſt tranſgreſſio iuramēti. ſi ſit tranſ greſſio iuramenti illiciti ſic eſt peccatum in iurādo ſꝫ nō in contraueniēdo. qn̄ eti am nullo mō ē ſeruādū. 22. q. 4. c. i. 2. ⁊ 3 Si v̓o ſit trāſgreſſio iuramēti liciti ē mor tale pctm̄. 6. q. i. ꝗcūqꝫ. Periurium aūt 3º mō ſcꝫ ẜm ꝙ ē iuratio indiſcreta. ē ſcd̓m go. peccatū veniale. diſ. 25.§. crimīs. in fi. Bern̄. v̓o exͣ de iureiurā. tua.i. diſtinguit ꝙ ſi fiat ex deliberatiōe eſt pctm̄ mortale exͣ. e. ſicut ex lr̄is. Si v̓o iocoſe uel incau te eſt veniale. diſ. 25.§. alias ea demū. ⁊ ſa tis cōcordant cū bern̄. Bon̄. 3. diſ. 39. q. i. ar. 3. c. Ricar. 3. diſ. 39. q. 3. ar. 2. c. Tho. vbi sͣ. c. 3ᵐ. ⁊ ray. ¶ Ad hͦ noͣ ẜꝫ bon̄ vbi sͣ. ar. 2. o. ꝙ ꝑiuriū ē malū nō tm̄ in ſe ſꝫ ēt ẜꝫ ſe ita ꝙ nll̓o pōt fieri bn̄. Rō hꝰ ē du plex. vna qꝛ ꝑiuriū plerūqꝫ claudit in ſe mēdaciū qd̓ ē ẜm ſe malū. 2ª aūt rō eſt generalis. qꝛ oīs ꝑiurās ſūme v̓itati cōtume liā facit dū eā ad eiꝰ cōfirmationē induc̄. ad qd̓ nō deberet aſſumi. ⁊ iō qꝛ nō deor dinat hoīem tm̄ ad ꝓximū. ſꝫ etiā ad deuꝫ inde eſt ꝙ ſemꝑ eſt malū. ¶ Sed nūꝗd ſi ꝗs ꝑiuret neceſſitate cōpulſus excuſabit̉ a pctō. ℟º ꝙ ē neceſſitas nature ⁊ ncc̄itas coactiōis. Neceſſitas naͣe nō habꝫ legem de cōſe. diſ. i. ſicut. ⁊ exͣ de cōſue. quāto. vn̄ ⁊ a tāto ⁊ a toto pōt excuſare. exͣ. e. quere lam. Neceſſitas v̓o coactiōis nō excuſat a toto in his q̄ ẜm ſe ſunt mala. ſꝫ excuſat ſoluꝫ a tāto. qꝛ volūtas ſufficiēt̓ cogi non poteſt. exͣ de his q̄ vi. ſacris. ⁊ ꝓpterea. ꝗa ꝑiuriū eſt ẜm ſe malū quātūcūqꝫ ꝗs ad il lud cogat̉: nō oīo excuſat̉. hͦ bon̄. ibidē. o. ⁊ cōuenit cū eo Guil. naſo. Petrus autē diſtinguit. 3. diſ. 39. q. i. ar. 3. c. ꝙ duplex ē coactio.ſ. abſoluta q̄ excuſat a toto. ⁊ cōditionata q̄ excuſat a tāto. Prima cadit ī corꝑe nō ī aīa. iō actus oīno corꝑales pn̄t ꝑ coactionē excuſari totalit̓ a peccato. 2º cadere pōt etiā ī aīa. iō actꝰ aīe uel ſolius uel mediāte inſtrumēto corporeo excuſari pn̄t a tāto nō a toto. ⁊ hiꝰ actꝰ ſūt mēda ciū ⁊ ꝑiuriū. ⁊ iō ꝑ coactionē pn̄t excuſari a tāto nō a toto. Et ꝯcor. guil. naſo. ⁊ gofin ſū. ti. de his q̄ vi. ꝓbat̉ pͥmū mēbrū p̄di cte diſtinctiōis. 32. q.§. quaſi ꝑ totum. ⁊ mēbrū exͣ de his q̄ vi. ſacris. Qd̓ aūt di citur exͣ de iureiurā. veꝝ. ꝙ illi ꝗ venerunt cōtra iuramētū vi uel mētu p̄ſtitū ꝓ vita ⁊ rebꝰ ſeruādis nō ſūt ꝓpter hoc puniēdi tanqͣꝫ ꝓ crimīe mortali. hoc iō dr̄ ẜm Ri car. 3. diſ. 39. q. 3. ar. 2. c. 3ᵐ. ⁊ Tho. 2ª. 2e. q. 3. c. in. nō qꝛ nō peccet mortalit̓. ſꝫ quia ſūt puniēdi pena miori. ꝗa ut dr̄ in glo. ibi metus attenuat culpā. ut dr̄ ī. c. ſacris. uel etiā ẜm Ricar. vbi ſupͣ. c. 2ᵐ. illud intelligitur in iudicio fori. Irca 2ᵐ querūt̉ plura.ſ. vtꝝ piu riū ſit maius pctm̄ qͣꝫ homicidiū. ℟º. quidā dicūt ꝙ ſic ꝓ eo ꝙ per iuriū eſt cōtra rōnis ordinē directe ⁊ immediate reſpiciētē deū. Et homicidiū ē cō tra rōnis ordinē directe ⁊ īmediate reſpiciēte ꝓximū. ⁊ ꝓ eo ꝙ ꝑiuriū ē cōtra p̄ceptū pͥme tabule. homicidiū v̓o ē cōtra p̄ce ptū 2º tabule. Sed ꝯtra iſta ē ꝙ eiſdem rōnibꝰ ꝯcludi poſſet ꝙ grauiꝰ eēt in dn̄ica facere opꝰ ſeruile qͣꝫ homicidiū. Ideo alij dicūt ut Ricar. 3. diſ. 39. q. 4. ar. i. c. ꝙ grauius peccatū ē homicidiū qͣꝫ ꝑiuriū. qꝛ tā to pctm̄ ē grauiꝰ quāto ꝯtrariat̉ directe maiori v̓tuti ⁊ actui digniori. ſꝫ ꝑiuriū eſt directe ⁊ īmediate ꝯtra actū v̓itatis latrie ut patet ex ſuꝑioribꝰ. homicidiū aūt ē dire cte ⁊ īmediate ꝯtra charitatē rōne actꝰ ſe cūdarij qui eſt ꝓximū dilige̓. Certū ē aūt ꝙ nobilior virtꝰ ē charitas qͣꝫ latria. Nobilior etiam eſt actus proximū ex charita te diligere qͣꝫ verum ex legitima cauſa iu rare. grauiꝰ gͦ peccatum eſt homicidiū qͣꝫ ꝑiuriū. ¶ Utrū ꝑiuriū ſit maius peccatuꝫ qͣꝫ adulteriū. Rn̄det ricar. vbi sͣ. ar. 2. c. ꝙ ſic. qꝛ tāto pctm̄ ē grauiꝰ quāto corrūpit ordinem digniorē ſi eque ꝑfecte corrūpit ipſū. ſicut ordo minus dignꝰ corrn̄pit̉ per aliud pctm̄. certū eſt autem ꝙ ille ordo eſt

T. Li. dignior ꝗ debet eē hoīs ad deū īmediate ⁊ directe qͣꝫ ille qui debet eē ad ꝓximum ⁊ ad deū ꝓxīo mediāte. Primꝰ aūt ordo corrūpit̉ ꝑ ꝑiuriū. 2ꝰ corrūpit̉ ꝑ adulteriū nec ordo ſecūdꝰ corrūpit̉ ꝑfectiꝰ ꝑ adulte riū qͣꝫ pͥmꝰ ꝑ periuriū. Adulteriū enī non eſt ꝓpinquiꝰ maxīe īiurie q̄ poſſit eē cōtra deū īmo ecōuerſo. ꝑiuriū enī ē ꝓpinquius blaſphemie q̄ ē ꝯtͣ deū ex eiꝰ odio qͣꝫ adul riū hōicidio. ¶ Utꝝ ꝑiuriū ſit maiꝰ pctm̄ qͣꝫ furtū. ℟º. pꝫ ex dictis ꝙ ſic. cū ꝑiuriū ſit maius pctm̄ qͣꝫ adulteriū qd̓ eſt maius qͣꝫ furtum. Irca 3ᵐ qd̓ ē de quibuſdā dubijs q̄rūt̉ plura.ſ. vtꝝ ncc̄itas excuſet in iuramēto ꝓmiſſorio a ꝑiurio. v̓bi gr̄a. debitor iurauit ꝙ in certo termīo ſolueret. ſꝫ impeditꝰ ſolue̓ nō pōt. ℟º ſcd̓m Ray. ſi tūc qn̄ iurabat credebat ꝙ ſoluere nō poſſet. uel credebat ꝙ poſſet. ſꝫ fatue credebat. ꝗa cām credēdi nō habebat. tūc in vtroqꝫ caſu peierauit. ꝗa in pͥmo veritas in cōſcīa decrat. in 2º iudicium. Si v̓o credebat ab initio ꝙ ſolue̓ poſſet. ⁊ ꝓbabi lit̓ qͣꝫtū ad hͦ nō peierauit. ⁊ ſi poſtea poſſe ſuū fecit ⁊ in termīo ſolue̓ nō potuit nō eſt ꝓpter hoc ꝑiurꝰ ex hac cā. ⁊ multo ma gis excuſat̉ ſi pecuniā tꝑe debito miſit. ſed pecunia caſu in via perdita fuerit. exͣ de iu reiurā. querelā. Si tn̄ elapſo termīo ſolue̓ poſſet ⁊ nō ſolueret: peieraret. lapſus enim termī nō ſuſtulit obligationē iuramēti. exͣ de dolo ⁊ cōtu. cū dilecti. ¶ Pone ꝙ vniuerſitas alicuiꝰ cuitatis uel collegij obligauerit ſe iuramēto ad aliꝗd: mortui ſūt iurātes. querit̉ vtrū ſucceſſores ſint ꝑiuri ſi trāſgrediant̉. videt̉ ꝙ ſic. qꝛ oēs obligatiōes āteceſſoꝝ trāſeūt ad ſucceſſores exͣ de ſolū. c. i. ⁊ exͣ de vſur. tua. Itē idē po pulus ē hodie ꝗ fuit cētū annis retro. 7. ꝙ i. deniqꝫ. ℟º. non ſūt ꝑiuri. obligatio enī in ramēti ꝑſonalis ē ex parte iurātis. vn̄ nō trāſit ad ſucceſſores qͣꝫtuꝫ ad ꝑiculū ꝑiu rij tenēt̉ tn̄ adimple̓. ar. exͣ. e. veritatis. ⁊ ꝑ iura ſup̄dicta. Sed ex parte eiꝰ cui iura tur tranſgredit̉ ꝑſonā. vn̄ ſi ꝗs p̄ſtet iuramētū fidelitatis p̄lato ⁊ ſucceſſoribꝰ eius. n̄ tenet̉ illud p̄ſtari ſucceſſori eius licꝫ ſit ſucceſſori obligatꝰ ad fidelitatē. ſicut ante ceſſori hoc fallit in liberto ꝗ dꝫ infra annū face̓ ꝓfeſſionē patrono nouo. 12. q. 2. ſepe fit. hec Inno. Ber. ſuper. c. veritatꝭ. ¶ Pone aliquis iurauit ſe ſeruatuꝝ ſtatuta in eccl̓ia ſua edita. poſtea ſit ibi ſtatu tutū nouū qd̓ ipſe ꝓmittit ꝑ idē iuramenmētū ſe ſeruatuꝝ. ⁊ illud poſtea frangit. eſt ne ꝑiurus. ℟º. licet trāſgredi nō debeat qd̓ ꝓmiſit. nō tn̄ tenet̉ ad illiꝰ obſeruationē ex debito p̄ſtiti iuramēti. exͣ. e. clericꝰ ꝗ iurauit. ⁊ ex hoc patꝫ ẜm bern̄. ibidē. ꝙ iuramētū nō extēdit̉ niſi tm̄ ad ea de ꝗbꝰ cogitatū ⁊ dictū fuit ⁊ nō ad ea que poſt ea accidūt. ar. exͣ. e. ad nr̄am. hoc aūt intel ligas ſane qn̄ ſcꝫ de ſtatutꝭ. p̄teritis factuꝫ fuit iuramētū. alioqn̄ ſi intēdebat de ſtatu tis tā p̄teritis qͣꝫ futuris. teuet̉ ad illud eti am ſi nullā poſtea fecit ꝓmiſſionē dum tn̄ ſit licitū ſtatutū. ¶ Quid de illo ꝗ cōpulſꝰ a dn̄o ſciēter ꝑiurat. ℟º ꝙ ambo ſūt ꝑiuri. ⁊ mortalit̓ peccāt dn̄s ꝗa p̄cepit miles uel ſeruꝰ. ꝗa plus dn̄m tꝑalē qͣꝫ deū ul̓ ani mā dilexit. 22. q.§. ꝗ cōpulſus. ¶ Quid d̓ illo ꝗ ꝓuocat ad iurādū cū quē ſciēt̓ ul̓ ꝓbabilit̓ credit falſū iuraturū uel exigit uel recipit ab eo ſacramētū veritati cōtrariū ⁊ ſciēt̓. ℟º ẜm Ricar. 3. diſ. 39. q. 3. ar. 3. c. ⁊ bon̄. 3. diſ. 39. q. 2. ar. 3. c. ⁊ Tho. 2ª. 2e. q. 98. ar. 4. c. inducēs aliū ad iurādū. aut hͦ facit ꝑſona publica ⁊ ut ꝑſona publica. ⁊ ẜm ordinē iuris. ⁊ ſic non peccat. licet eū falſū iuraturū credat. qꝛ facit illud ad qd̓ ex officio tenet̉. vn̄ nō tā dꝫ dici illum ad iurādū cogere qͣꝫ pars aduerſa q̄ petit hͦ a iudice. Aut facit hoc ꝑſona priuata uel ēt ꝑſona publica nō tn̄ hͦ fac̄ ut ꝑſona pu blica. vel etiaꝫ hoc facit ut ꝑſona publica tn̄ ꝯtra ordinē iurꝭ ⁊ ſic grauit̓ peccat. ar. 22. q.§. ille ꝗ. ¶ Quid ſi audiat aliꝗs aliū iurare falſū ⁊ ipſe ſcit ⁊ tacet. nūꝗd peccat videt̉ ꝙ ſic. ꝗa dr̄ Leuitꝭ. 5º. aīa q̄ audiēt vocē iurātis falſum teſtiſqꝫ fuerit. ꝙ aūt ipſe vidit aūt cōſcius ē: niſi īdicauerit. por tabit iniquitatē ſuā. pͣ. nō caret ſcrupulo ſocietatis occulte ꝗ manifeſto facinore de ſinit obuiare. 8º. diſ. faciētis. Econtrario videtur ꝙ peccet manifeſtādo. Nā ꝗ cri men occultū pandit nō erroreꝫ corrigit ſꝫ prodit ut dicit Augꝰ. 2. q. i. ſi peccauerit. pͣ. ſi prodierit eū puniet̉ forte ille in corꝑe uel occidet̉ a iudice. uel etiā a parētibus illius contra quē volebat peierare. ul̓ ipſe met proditor de facili poterit mortis ꝑicu lū īcurrere. ℟º Augꝭ. hāc q̄ſtionē dicit eē valde difficilē ⁊ pplexā. tn̄ ſic ſoluit eā.ſ. ꝙ exqͦ moyſes ī p̄dc̄a aucͣte leui. nō exp̄ſſit cui hͦ eēt īdicādū ſuffic̄ iſti ut ſe ſoluat. ab hoc peccati vinculo ſi indicet talibus qui magis poſſent prodeſſe qͣꝫ obeſſe periuro

.I..XIX. ſiue eū corrigēdo ſiue deū ꝓ eo placando ut ſūt ſacerdotes uel honeſti ⁊ diſcreti pa rētes. ⁊ ad hāc denūciatiōꝫ faciēdā talibꝰ ꝑſonis tenet̉ ꝗlibet ẜm oēs ꝗ viderit aliquē vicinū p̄cipitō..i. pctō ꝯmittēdo. 22. q. ⁊ hoc videt̉. ſꝫ ad denūciādū crimē iā cōmiſſū dicūt fere oēs doc. ꝙ tenēt̉ p̄lati ex p̄cepto. Alij v̓o nō tenent̉ niſi ex cōſilio. ⁊ ītelligas p̄latos large tā eccl̓iaſtitos qͣꝫ ſe culares etiā patrē familias circa familiaꝫ ſuā. 23. q. 4. duo iſta. ⁊. e. q.§. non putes. ⁊ eſt ar. 23. q. 4. c. i. Hugo v̓o dicit indiſtīcte oībꝰ eē p̄ceptū a dn̄o vbi ait. ſi peccauerit in te frat̓ tuꝰ ⁊cͣ. Sꝫ ad hoc pōt dici ꝙ ibi loq̄bat̉ dn̄s petro. ꝑ qd̓ pꝫ ꝙ p̄latꝭ tm̄ da bat p̄ceptū. optimuꝫ ar. diſ. 26. deīde. opi. Hug. ē nimis rigida. vn̄ pͥma magꝭ. placet ſcd̓m Ray. Irca 4ᵐ.ſ. de pena ꝑiurij ſciēdum ꝙ ꝓ crimine ꝑiurij imponit̉ pnīa ſeptē annoꝝ. x. q. i. ꝗcūqꝫ. ꝗa hec penitētia ꝓ qͦlibet mortali imponit̉. 33. q. 2 hoc ipſū. tn̄ inſpectis modis ꝑiurij ⁊ qͣlitate ⁊ ceteris circūſtātijs uel magis uel miuus ē aſpera pnīa imponēda. ut habet̉. jͣ. li. 5º. ti. de canonibꝰ pnīalibꝰ hoc eſt ī iudi cio aīe. ſꝫ ī iudicio corpoꝝ ſi accuſatꝰ crimi nali cā cōuincit̉ degradabit̉. diſ. 25.§. criminis. ⁊ ē infamis nec ad teſtimoniū admittit̉ quātūcūqꝫ pnīam egerit. ut exͣ de teſti. teſtimoniuꝫ. ⁊. 6. q. i. infames. exquo enī ſemel ē ꝓbatū cōtra eū ꝑiuriū etiam ī modū exceptiōis expellit̉ ī alio iudicio. ⁊ patit̉ hāc penā ordīariā. qꝛ hͦ crimē nimifrequētabat̉. 22. q. vlti. ⁊ qꝛ ipſū crimē. tā git falſū teſtimoniū. exͣ de teſti. ſicut nobis hoc intellige de eo ꝗ ſciēt̓ deierauit ponen do falſū ꝓ vero vel ecōtra. uel v̓itatē celando. exͣ de crimīe falſi. c. i. uel veniendo ꝯtra illd̓ qd̓ iuramēto firmauit niſi excu ſet eū aliqͣ de cōditiōibꝰ tacitis ſibi ānexis de ꝗbus habitū ē ſupͣ. ⁊ hoc qn̄ iuramētū fuit licitū uel ẜuādū. ſi aūt fuit temerariū aūt fuit ſimplex aūt colligatū. ſi ſimplex ī foro iudiciali ẜm go. pͥuat̉ beneficio. exͣ. e. tua.i.§ ceterū. ſed in foro pnīali imponit̉ pnīa tm̄ vniꝰ anni. 22. q. 4. ſacramēto. Ul̓ dic ẜm hoſti. ꝙ nō pͥuat̉ in pͦ caſu niſi qn̄ ꝑ inꝗſitionē de ꝑiurio ꝯſtat. exͣ. e. querelā. vbi v̓o ꝑiuriū ē ſimplex ⁊ temerariū non pͥuat̉ nec infamis efficit̉. iōqꝫ nō repellit a teſtīonio. ut exͣ de teſti. intimauit. nec a ꝓmouēdo. cx. e. de iure iurā. ſic̄ nr̄is. ſꝫ ꝑiurꝰ ſuꝑior cū ſit infamis nō pōt ꝓmoueri. exͣ de exceſ. p̄la. inter dilectos. Nā ⁊ repellitur ab obtinēdo. ⁊ habꝫ locū hec pena: vbi clericꝰ duo cōtraria cōiurauit cū ꝑiuriū tūc vitari nō poſſit. exͣ. e. querelā. Et ē hoc cri men magis puniēdū in ep̄is qͣꝫ ī inferiori bus. ut exͣ. e. cū quidā. ℟º i. Si v̓o iuramē tū temerariū ſit colligatū ut ī cōiurationi bus uel ꝯſpirationibꝰ illicitis. ſi clerici ul̓ monachi cōmiſerint ſūt degradādi. ſi layci excoīcādi. ⁊ fiūt infames ẜm cano. ii. q. i. cōſpirationū. ⁊. c. cōiurationū. nec admittūtur in teſtimoniū. exͣ de ſimo. ꝑ tuas. niſi agat̉ de gnaͣli ſtatū eccl̓ie vbi ꝗdē int̓roget̉. ⁊ ſi dicūt cōtra eū cōtra quē cōſpira uerūt dūmodo ꝑ alios legitime ꝯprobet̉. ſnīa valet. ſꝫ ⁊ ꝯtra alios eoꝝ teſtimonijs ſtat̉. exͣ de re iudi. c. i. 2. ⁊. 7. Sed ⁊ ad dete gēdū cōſpirationē admittūt̉ ⁊ cogūt̉ vbi alij teſtes deficiūt. exͣ de teſti. coge. c. vlti. ne tātū maleficiū remaneat impunitū. Cōſti tutio v̓o feudorū punit ſingulos tales in vna libra auri ut in lib. feu. de pace in. fir. ſer. l. hac edictali.§. cōuenticulas. Sed ẜm legē ātiquā ꝓ ꝑſone qualitate ad furcā tollūt̉ aūt beſtijs ſubijciūt̉. aūt ī inſulā deportant̉. ff. de penis. l. ſi ꝗs aliꝗd. ⁊. l. aut facta. ℟º. i. Qui etiā tales recipiūt uel defendūt cōtra dei iuſſionē penā grauiſſimā patiūt̉. C. de ſeditioſis. l. i. ⁊ 2. Utꝝ tn̄ ꝑ iurus ſit infamis. diuerſi diuerſimode dixerūt. Azon enī dixit ꝙ ꝑiurꝰ ī iuramēto de pn̄ti uel de p̄terito nō ē infamis. nec ī iuramēto de futuro niſi veniat cōtra duo.ſ. ꝯtra iuramētū ⁊ pactionē. Ray. v̓o dixit ꝙ ꝑiurꝰ in iuramēto aſſertorio nō ē infamis. ſꝫ in ꝓmiſſorio ſic. His aūt reprobatꝭ. gos. ⁊ hoſti. dixerūt ꝙ ꝑiurꝰ ē infamis ſiue de p̄terito uel pn̄ti ſi ſciēter ⁊ prudēt̓ ſb̓ iuramēto falſū aſſerat. ſiue iuramētū ſpō te factū de dādo uel faciēdo volēs frāgat 6. q. i. infames. talis.n. mortalit̓ peccat. gͦ ē infamis infamia canonica. 6. q. i. illi qui. Itē ꝑiuriū ē crime̓. exͣ. e. q̄relā. gͦ ē famoſū. diſ. 25.§. nūc aūt. v̓. in epl̓a v̓o. Nec obſtat illud. exͣ de or. cog. cū dilectus. in fi. qꝛ teſtes quoꝝ teſtimoniū reprobat̉ int̓ infa mes haberi non debent. ut dicit̉ ibi. verū ē infamia legali quē generalit̓ non.n. ip̄o facto ſꝫ ꝑ ſentētiā irrogat̉. ſecꝰ eſt de cano nica. vel dicēdum ꝙ teſtimoniuꝫ teſtiū reprobatur. nec ex hoc ſolo de ꝑiurio ꝯuin cūt̉. ut ſi negocio apta nō ꝓferāt uel cām ſui teſtimonij manifeſtā nō faciāt. uel per plures cōtrariū ꝓbatur. hec hoſti. ⁊ gof

T. Li..XX. Ad hoc nota ꝙ licꝫ deus nō faciat differētiā inter loquelam ſimplicē ⁊ loq̄lā iura tam. ut habetur. 22. q.§. iuramēti. eccleſia tn̄ facit. quia mēdax ſimplex nō patit̉ penā quo ad infamiā ⁊ repulſam a teſtimo nio ⁊ a ꝓmotiōe ſicut mēdax iuratus. ⁊ hͦ ītellige ex qͦ ē de crimīe emendatꝰ. ut exͣ de teſti. teſtimoniū. mīor etiā pena ei impone tur. ꝗa minor eſt ibi cōtēptꝰ. hec hoſti. De voto ti. 20. Onſequēt̓ cōſiderādū ē de voto. ⁊ pͦ de fine ꝓpt̓ queꝫ dr̄ fieri. 2º de forma ẜm quā dꝫ fieri. 3º de quibꝰ debꝫ fieri. 4º ꝗd eſt votū. 5º. de ſpēbꝰ ⁊ differētijs voti. 6º ꝗs pōt voue. 7º de voti obligatiōe. 8º de caſibꝰ in ꝗͥbꝰ pōt a voto recedi. 9º de voti vtilitate. ioº de voti cōmutatiōe. ii. de diſpēſatōe. 12. de p̄dicatione crucis. ¶ Circa pͥmū q̄rūt̉ plura.ſ. vtrū teneat votū de re bona factū ꝓpter malū finē. ℟º ꝙ nō. ⁊ hͦ pꝫ. Nā ma gis depēdꝫ votū a ſuo fine qͣꝫ a ſua maͣ. qꝛ ẜm ph̓m 2º metha. finis eſt cā cāꝝ. Sed votū factū de maͣ mala ꝓpt̓ finē bonū non tenet ut. jͣ. on̄det̉. gͦ multomagꝭ nō tenꝫ vo tū de maͣ bona factū ꝓpt̓ finē malū. Un̄ tl̓e votū vouēs gͣuit̓ peccat. puta ſi ꝗs vouēt ſe ieiunaturū ſi occiderit ſuū īimicū. hͨ Ri car. 4. diſ. 38. q. i. arti. i. c. ¶ Utꝝ teneat vo tū de re bona factū tm̄ ꝓpt̓ tꝑale bonū. pu ta ſi ꝗs ꝓpt̓ corꝑis ſanitatē recupandā voueat ſe factuꝝ aliqd̓ bonum. ℟º ſi vonēs bonū illud nō aſſequat̉ nō tenet. Nā ī ta li voto implicat̉ hiꝰ cōditio.ſ. ſi illud aſſe quat̉. ⁊ votū cōditiōale nō tenꝫ nō exn̄te cōditiōe ut. jͣ. on̄det̉. Sed obijcit̉. ꝗa votū de re bōa factū ꝓpt̓ finē malū n̄ tenet ut dictū ē. ſꝫ boᵐ tꝑale ē boni ſpūal̓ finis ma lus. qꝛ finis indebitꝰ. gͦ ⁊cͣ. ℟º minꝰ bonū nō ē maioris boni finis ꝑ ſe. nec debitꝰ nec indebitꝰ. qꝛ nūqͣꝫ ē finis eiꝰ ex intētiōe illi ꝙ pͥncipal̓r inſtituit ordinē ī bōis. Nō tn̄ ſeꝗt̉ ꝙ ſi ſtatuat̉ eius finis ex mala inten tione vouētis qd̓ ē ipſū eē finē eiꝰ ꝑ accn̄s qd̓ vere poſſit dici eē manifeſtū. hͨ Ricar. vbi sͣ. arti. 2. o. ¶ Utrū ꝗs voue poſſit aliꝗd ꝓpt̓ finē indifferētē. ℟º ꝙ ſic ſumēdo indifferēs reſpectu adeptiōis vite et̓ne. ut cū ꝗs vouet aliꝗd ꝓpt̓ aliqd̓ bonuꝫ tꝑale qd̓ hr̄e nō eſt vtiliꝰ ei ad vitā et̓nā qͣꝫ eo care̓. ſumēdo v̓o indifferēs ꝑ reſpectū ad volūtatē vouentis nullꝰ aliꝗd vonē pōt ꝓpter finē indiffertem. impoſſibile eſt enī ꝙ aliꝗs ītēdat ſe obligare ad aliqd̓ ꝓ ꝯſecutiōe alicꝰ rei ad cꝰ adeptōꝫ nl̓ n̄ adeptiōꝫ volūtas īdr̄nt̓ ſe hꝫ. hͨ Ricar. vbi sͣ. ar. 3. o. Eꝗt̉ vide̓ de 2º.ſ. d̓ forma voti. Et circa hͦ q̄rūt̉ plura.ſ. vtrū de forvoti ſit ꝙ fiat deo. ℟º ꝙ ſic. exͣ. e. magne.§. i. Nā hō ī voto obligat ſe ad faciēdū aliqd̓ bonū. nulli autē alij a deo pōt hō de iure ſe obligare totū. qꝛ ſibi ſoli ꝯue nit de iure ptās ſuꝑ hoīem totū. ⁊ nullꝰ pōt reciꝑe de iure obligationē niſi cōueniat ei de iure ptās in illā rē. ⁊ iō ſoli deo pōt fieri votū ꝓprie loquēdo de voto. qꝛ tn̄ ſalꝰ toti us hoīs multū ꝓmouet̉ ꝑ orōnes ſcōruꝫ ⁊ illud aliqͦ mō poſſumꝰ licꝫ nō plene. qd̓ īpetrare valemꝰ. iō ſanctꝭ. aliqͦ mō ꝯuenit ptās ſuꝑ hoīem totū. ⁊ iō pōt fieri eis aliqͦ mō votū nō tn̄ hn̄s plene rōnē voti. hec Ricar. 4. diſ. 38. q. 2. arti. i. c. ¶ Utꝝ de for ma voti ſit ꝙ fiat ex deliberatione. ℟º ꝙ votū dr̄ a volēdo. Un̄ ſic̄ ī nobis ē duplex velle.ſ. plenū qd̓ ē deliberatiuū. ⁊ ſemiplenū qd̓ eſt velle ex ſurreptiōe. ſic ē duplex votū. qͦddā hn̄s plenā rōnē voti. qͥddā nō hn̄s plenā rōnē voti. de rōne pͥmi eſt ꝙ ſit factū ex deliberatiōe. nō aūt de rōne ſecun di. tale enī pōt fieri ex ſurreptiōe. ⁊ qꝛ nō hꝫ plenā rōnē voti. iō nō obligat de nccͣio ſꝫ de cōgruo tm̄. exͣ. e. veniētis. ⁊ exͣ de regula. ad nr̄am. ⁊ iō venire ꝯtra tale votū etiā ꝓpria auctoritate nō ē pctm̄ mortale. ut. jͣ. dicet̉. Nec intelligas ꝑ p̄dicta ꝙ actꝰ volēdi volūtatis cū deliberatiōe ſit de eſſē tia voti ſumēdo votū ꝓ obligatiōe q̄ manet poſtqͣꝫ trāſit actus ille. ſꝫ ꝙ de eſſentia voti ſic accepti ē ꝙ ſit factū ꝑ tale actū. ille tn̄ actꝰ cōueniēt̓ dr̄ votū ẜm aliā eiꝰ ſignificationem. hͨ Ricar. vbi ſupra ar. ij. c. ¶ Quid gͦ de votis mulierū q̄ faciūt ī partu uel in infirmitatibꝰ uel āguſtijs ſuis ul̓ ſuoꝝ. aut etiā q̄ viri faciunt moti ex aliqͣ anguſtia uel turbatione. nūꝗd ea ſeruare tenetur. ℟º ẜm Rod̓. ſi habuerūt intētio nē obligādi ſe deo cogitātes de cā q̄ moue bat eos ad vouēdū.ſ. infirmitate uel ꝑiculo. ⁊ de fine.ſ. de euaſiōe ꝑiculi ꝓpt̓ qd̓ euitādū vouebāt tenēda ſūt lꝫ ex tribulatiōe uel turbatiōe emiſſa ſint. iuxͣ illud pͣs. red dā tibi vota mea q̄ di. la. m. ⁊ lo. eſt os. m. in tribula. mea. ar. 17. q. 4. ſunt qui opes. Nec fiūt hiꝰ vota ſine deliberatiōe ex quo vouētes ſūt ī ſana mēte. Idē credo de inramētis q̄ nō v̓gūt ī deteriorē exitū.

T..I. XX. Equit̉ vidē de 3º. ſ. de quibꝰ votū fieri pōt. Et circa hoc q̄rūtur plura.ſ. vtrū votū fieri poſſit de re inutili ad ſalutē. ℟º ẜm Ricar. 4. diſ. 38. q. .3. arti. i. c. ꝙ ſic d̓ facto. multi enī fatui qn̄ qꝫ vouēt nō tm̄ īutilia ſꝫ etiā nociua ad ſa lutē. de iure v̓o nō pōt votum fieri nec de malo culpe. ꝗa deus reſpuit obligationem oblatā ſibi cōtra ſeipſuꝫ. Un̄ Iſido. ⁊ habetur. 22. q. 4. in malis ꝓmiſſis reſcinde fide. ⁊ ī turpi voto muta decretū. nec de reīutili ad ſalutē ſub rōne qua ē indifferēs. ꝗa de rōne obligatiōis q̄ nō eſt ad dei ho norē. nec ē vtilis ad offerētis ſalutē: nō cu rat. ⁊ iō talis obligatio nō tenet ipſo iure. Et dixi ſub rōne qua eſt indr̄ns. ꝗa ſi ſit tale indr̄ns qd̓ ꝑ aliquā circūſtātiā ꝑ cōparationē ad vouētē ſit cōferēs ad ſalutē ſic de illo pōt fieri votuꝫ licꝫ rōne generis ſit indr̄ns. ¶ Si obijcit̉ de yepte ꝗ ꝓpt̓ votū filiā ſuā interfecit Iudicꝭ. ii. ⁊ tn̄ Heb̓. iio. numerat̉ int̓ eos ꝗ ꝑ fidē vicerunt regna. Dicēdo ꝙ ipſe ī vouēdo fuit incaut ⁊ in reddēdo votū impiꝰ. ſꝫ de illa īpietate te penituit. ⁊ iō ſanctis annumeratus fuit hͨ Ricar. ibidē. c. i. ¶ Utꝝ votū fieri poſſit de oī bono vtili ad ſaluteꝫ. ℟º ẜm Ricar. vbi ſupͣ. arti. 2º. Uotū aliud eſt cōe. aliud ſingulare ſiue votū aliud ē ncc̄itatis. aliud volūtatis. Cōmune ē qd̓ oēs in baptiſmo faciūt cū diabolo ⁊ pompis eius renūciare ꝓmittūt. ⁊ tale ſit de eiſ q̄ ſūt neceſſaria ad ſalutē. ibi tn̄ diminute īuenit̉ rō voti. ꝗa votū ꝓprie ē ꝗd volūtarium ⁊ reſpectū pͥncipij a quo ꝓcedit. ⁊ reſpectu eiꝰ qd̓ vo uet̉. Singulare ē cū aliꝗs ꝓmittit ſe ſpon te factuꝝ aliqd̓ bonū ad qd̓ al̓s nō tenet̉ lꝫ teneat̉ poſt votū. ⁊ tale votū fieri nō po teſt de bono neceſſario ad ſalutē. De his duobꝰ votis dr̄. 17. q. i. c. i. ſūt q̄dā que nō vouētes debemꝰ q̄dā q̄ nō vouētes nō de bemꝰ. ſꝫ poſtqͣꝫ ea deo ꝓmiſimus nccͣio deo redde̓ cōſtringimur. Ad hoc noͣ ẜm tho. 2ª. 2e. q. 88. ar. 2º. c. 3ᵐ. ꝙ maceratio ꝓpricorꝑis. puta ꝓ vigilias ⁊ ieiunia nō ē deo accepta niſi inqͣꝫtū ē opꝰ v̓tutis qd̓ ꝗdem eſt inqͣꝫtū ſit cū debita diſcretiōe ut.ſ. ꝯcupiſcētia refrenet̉. ⁊ nō nimis grauet̉ ⁊ ſb̓ tali tenore pn̄t hiꝰ ſub voto cadere ꝓpt̓ qd̓ dr̄ Ro. 12º. rōnabile obſequiū veſtrū. ſꝫ ꝗa in his q̄ ꝑtinēt ad ſeipſū hō defacili fallit̓ in iudicādo. talia vota cōueniētiꝰ ẜm arbitriū ſuꝑioris ſūt ſeruāda uel p̄termittēda. ita tn̄ ꝙ ſi ex obẜuatiōe talis voti magnū ⁊ maius grauamē ſentiret ⁊ facultas ad ſuꝑiorē recurrēdi nō adeſſet: hō tale votū ſeruare nō dꝫ. Itē vota hiꝰ ſtulta ut de nō pectinādo caput ī ſabbato. ⁊ hiꝰ ſūt po tiꝰ deridēda qͣꝫ ſeruāda. hec tho. ibidē. Eruit̉ vide̓ de 4º ſ. ꝗd ē votū. Et circa hͦ q̄rūt̉ plura.ſ. vtꝝ votū ſit actus latrie ſiue religiōis. ℟º ẜm 2º. q. 88. arti. 5º. c. ſicut dictū ē ſupͣ. do oē opus v̓tutis ad religionē ſiue ad latriā ꝑtinet ꝑ modū imperij ẜm ꝙ ad dei reuerētiā ordinat̉ qd̓ ē ꝓpriꝰ finis latrie. ordīa re aūt alios actꝰ ī ſuū finē ꝑtinet ad v̓tutē imꝑantē: nō ad v̓tutes imꝑatas. ⁊ iō ipſa ordinatio actuū cuiuſcūqꝫ v̓tutis ī ẜuitiū dei ē ꝓpriꝰ actꝰ latrie. manifeſtū ē aūt ex p̄dictis ꝙ votū ē q̄dā ꝓmiſſio facta deo. ꝓ miſſio v̓o nihil aliud ē qͣꝫ ordinatio q̄daꝫ eius qd̓ ꝓmittit̉ ī eū cui ꝓmittit̉. vn̄ votuꝫ eſt ordinatio q̄dā eoꝝ q̄ ꝗs vouet ī dīnuꝫ cultū uel obſequiū. ⁊ ſic pꝫ ꝙ voue̓ ē ꝓpri us actꝰ latrie. ¶ Quid ē votū ẜm diffinitio nē. ℟º ẜꝫ Ricar. 4. diſ. 38. q. 3. ar. 2º. c. 2 ex p̄dictꝭ de voto pōt colligi tal̓ diffini. voti. Uotū ē ꝓpoſiti ſuꝑ erogātis boni ꝓmiſ ſio deo facta ꝓpt̓ bonū finē ex deliberatōe firmata. ſuꝑerogantis boni dr̄ ad dr̄iam voti qd̓ ē de bono neceſſario ad ſalutē ī qͦ voto nō plene īuenit̉ rō voti. ꝓpoſiti.i. rei ꝓpoſite deo facta dr̄ ad dr̄iam ꝓmiſſiōis hoī facte q̄ nō hꝫ rōnē voti ꝓprie dicti. ꝓpter bonū finē dr̄ ad excludēdū vota fc̄a ꝓpt̓ finē malū. q̄ lꝫ ſint de re bona non tn̄ ꝓprie loquēdo ſūt vota ex deliberatiōe firmata. dr̄ ad dr̄iam votoꝝ q̄ fiūt ex ſurreptiōe in ꝗbꝰ nō īuenit̉ plene rō voti ut. sͣ. dictū ē. Aliꝗ aūt ſuꝑaddūt. intētionē obligādi ſe ad īplēdū ꝓmiſſū. dicētes ex nuda ꝓmiſſiōe etiā ex deliberatiōe facta nō obligari ꝓmittētem. ſola.n. deliberatio nō firmat ꝓmiſſionē. Predicta aūt diffinitio ē coīs voto tā publico qͣꝫ pͥuato. ſiue ꝑ vocē ſenſibilē exp̄ſſo. ſiue ꝑ locutionē interiorē tm̄. Illa aūt diffinitio. votū ē cōceptio melioris ꝓpoſiti animi deliberatiōe firmata. ē diffinitio voti taciti qd̓ fit deo ꝑ locutionē interiorē tm̄. Diffinitio v̓o voti quā pōit magr̄ ſnīaꝝ li. 4º. diſ. 38.ſ. votū ē teſtificatio q̄dā ꝓmiſſiōis ſpōtanee q̄ deo ⁊ de his q̄ ſūt dei fieri dꝫ. cōuenit voto ꝑ ſenſibilē locutionē exp̄ſſo ſiue ſolēni ſiue pͥuato. hͦ Ricar. ibidē. Ad hͦ noͣ ꝙ votuꝫ ꝑ mētum emiſſū ꝑ patiētiā ⁊ ꝑſeuerātiam ſequētis tꝑis ſit validū. exͣ ꝗ cle. vo. inſinuāte

T. II Equitur videre de ꝗnto.ſ. de ſpeci ebus ⁊ differētijs voti. Circa qd̓ ſciēdū ꝙ votū aliud eſt neceſſitatis. aliud volūtatis que patēt ex dictis ſu pra. arti. 3º. q. vtrū votum fieri poſſit de oī bono vtili ad ſalutē. Uotum v̓o volūtatis coīter ſolet diuidi in votū ſimplex ⁊ ī vo tū ſolēne. Uotū ſimplex eſt qd̓ ſimpl̓r ⁊ ſine aliqua ſolēnitate emittit̉. Uotū v̓o ſolē ne eſt ẜm Rod̓. cui certa notificatio uel expreſſio de iure uel de cōſuetudine intro ducta adhibet̉. puta in voto terre ſancte ſolēnitas adhibet̉ ꝑ ſuſceptionē crucis. tn̄ ẜm go. ⁊ hoſti. ſolū votū cōtinētie ſolēnizatur. Pōt etiā ẜm Ricar. 4. diſ. 38. q. 7. arti. 3. c. dici ꝙ nō tm̄ votū ꝯtinētie ſꝫ ēt vorū religiōis. ⁊ ꝑ ꝯn̄s votū ꝯtinētie ⁊ votū obie. ⁊ ēt votū pauꝑtatꝭ ſolēnizat̉. ꝗa votum religionis includit vota p̄dicta. Solē nitas aūt de qua loꝗt̉ Rod̓. eſt potiꝰ q̄dā publicatio qͣꝫ ꝓprie dicta ſolēnizatio. Hui ā ſnīe ē. Tho. 2ª. 2e. q. 88. arti. 7º. c. 2ᵐ. qꝛ nō particularibꝰ actibꝰ ſiue oꝑibꝰ ſꝫ aſſum ptioni noui ſtatus ſolet ſolēnitas adhiberi. ut cū quis de nouo fit miles uel cōiūx. ⁊ ideo cuꝫ ꝗs vouet aliqua particularia oꝑa. ſolēnitas tali voto nō congruit ſꝫ tm̄ voto quo ſe totaliter dei ſeruitio ſubijcit. qd̓ quidē votum quaſi vniuerſale multa oꝑa particularia ꝯprehēdit. hec Tho. ibi dem. Un̄ ſciēdū ꝙ ẜm Ricar. vbi sͣ. ꝓpͥe loquēdo dr̄ia eſt int̓ votū publicū ⁊ ſolē ne. ꝗa qd̓libet votū corā multis ⁊ ī publi co factū pōt dici publicū. ſꝫ nō qd̓libꝫ tale pōt dici ſolēne. nō enī dr̄ votū ſolēne ni ſi ꝙ habet in ſe aliqd̓ annexū ut in publi cū debeat venire. ⁊ per qd̓ vouēs ponitur ī alteriꝰ hoīs poteſtate ⁊ tale eſt votū ī ſacri ordinis ſuſceptiōe ꝑ quē ſuſcipiēs con ſtituit̉ miniſter eccl̓ie ad ſeruiēdū deo publice ⁊ ponit̉ aliter qͣꝫ ante ſub ep̄i poteſta te. Unde tale votū eēt ſolēne etiaꝫ ſi predi ctū ordinē ab ep̄o ſuſciꝑet in ſecreto. Profeſſio etiā in religionē facta in eius manu ꝗ pōt eā reciꝑe habet aliꝗd annexū in ſe quo debet in publicuꝫ venire. Unde talis ꝓfeſſio ſolēnizat votū etiā ſi ī eius manu fieret qui poteſt eā reciꝑe in ſecreto. ꝗa ta lem oportet ſingularē vitaꝫ dimittere ⁊ in clauſtro cū alijs ſui ordinis ꝯuerſari. ⁊ ad hoc pōt per p̄latum cogi. quare autē tale votū dirimat matrimoniū iam cōtractū dicetur. jͣ. li. 8º. ti. 16. q. i. Ex p̄miſſis auteꝫ dc̄is Ricar. vbi. sͣ. videt̉ alit̓ poſſe diuidi votum qͣꝫ diuiſuꝫ ſit ſuperiꝰ.ſ. hoc modo. Uotū aliud eſt ſecretū ut illud qd̓ eſt vouenti ⁊ deo notū. Aliud publicuꝫ ut illud qd̓ eſt corā aliquibꝰ alijs ꝑſonis factū ſiue notificatū. Et publicū votū aliud ē non ſolēne. ut illud qd̓ eſt qualitercūqꝫ alijs ꝑ ſonis notificatū. aliud ſolēne ut illud qd̓ habet in ſe aliqd̓ annexū ut in publicū de beat venire ⁊ ꝑ qd̓ vouēs ponit̉ in alterius poteſtate ut dictū eſt. sͣ. ẜꝫ Ricar. vbi ſupra. Uel poſſet dici ꝙ votū ſolēne eſt cui ſolēnitas exp̄ſſa in iure adhibet̉. Sub vo to aūt ſimplici ẜm ꝙ iura loquunt̉ de eo intelligo cōprehēdi votū ſecretū. ⁊ votuꝫ publicū nō ſolēne. Itē votū aliud purum ⁊ abſolutū ut cum ſimplicit̓ emittit̉. aliud cōditionale ut qn̄ cōditio apponit̉. puta cū dr̄ voueo ieiunare ſi deus p̄ſtiterit mihi filiū. hͨ Ricar. Sed ꝑ ꝗd habet votū ſolēnizari. ℟º ſuper hoc diuerſi diuerſa ſcri pſerūt ꝗbus ad pn̄s omiſſis dicēdū ē ẜm hoſti. in ſūma ſua ti. ꝗ cle. uel vo. mat̓. cōtra. po. circa fi. ⁊ ẜm Ricar. vbi ſupͣ. ut pꝫ ex ſup̄dictꝭ. ⁊ etiā ẜm Tho. 2ª. 2e. q. 88. ar. 7º. c. ⁊ pe. ꝙ votū ſolēnizat̉ tm̄ duobꝰ ſupͣ dictis modis. Uno mō ꝑ ſacri ordinis ſuſ ceptionem. ut ꝓbat̉. diſ. 29. diaconi. Alio modo ꝑ ꝓfeſſioneꝫ exͣ de regul̓. ſtatuimꝰ. ⁊.27. q. i. ut lex cōtinētie. ⁊ hoc curia tenut hoſti. dicit. ⁊ hoc eſt exp̄ſſuꝫ liº. 6º. e. qd̓ votū. ⁊ hoc intelligit̉ de profeſſione facta tacite uel exp̄ſſe alicui de religionibꝰ approbatis ꝑ apl̓icam ſedeꝫ. Eſt enī ꝓfeſſio duplex. vna vera ⁊ expreſſa ut qn̄ v̓bis exprimit̉. ut. 20. q. i. vidua. ⁊ exͣ de cōuercōi. dudū. Alia eſt tacita ⁊ p̄ſūpta. ⁊ hec inducit̉ ẜm hoſti. ex mora tꝑis. puta ꝗa ꝑ annū ſtetit ſine reclamatiōe. exͣ de regu laribꝰ ad apl̓icam. uel ꝑ euidentia ſigna. puta ꝗa qn̄ intrat renūciat ſeculo facit te ſtamētū ac ſi mori deberet. ⁊ tranſfert oīa bona ſua in heredes ⁊ legatarios. ⁊ in pi as cauſas ⁊ mutat habitū. uel habitū ſuſcipiēdo renūciat euidēter ſeculo ⁊ bn̄ficio illiꝰ decretalis. exͣ de regul̓. ſtatuimꝰ. ⁊ illiꝰ: non ſolū. ul̓ abſolute aſſumit habitū ꝓfeſ ſoꝝ. uel ſi nō eſt diſtinctus habitꝰ ꝓfeſſorū ab habitu nouitioꝝ ad minꝰ legit ⁊ cā tat ⁊ facit oīa ſicut ꝓfeſſus exͣ de regula. vidua. ⁊. c. ſtatuimꝰ. ⁊. c. cōſulti. ⁊. c. porrectū. ⁊ 27. q. i. vidua. ⁊ dic̄ hoſti. ꝙ ſi aliqd̓ p̄dictoruꝫ interueniat debet inde fieri ſcri ptura pb̓lica ne negari valeat. 27. q. i. oēs femine. in qua ꝓfiteatur ſe velle religioſe

.I. XX. viuere. 27. q. i. vidua. ẜm Tan. ⁊ ber. Ex p̄dictis habetur ꝙ votū ſolēnizat̉ etiā per habitꝰ ꝓfeſſoꝝ ſuſceptionē tanqͣꝫ ꝑ p̄ſum ptā ꝓfeſſionē. exͣ de regl̓a. ex parte. ⁊ exͣ ꝗ cle. uel vo. inſinuāte. ⁊ hoc ē veꝝ ẜm gof. ⁊ hoſti. qn̄ votū p̄cedit habitꝰ ſuſceptionē Si v̓o habitꝰ ſuſceptio p̄cedit votū nō ſo lēnizatur. exͣ ꝗ cle. uel vo. cōſuluit. ⁊ ſic de bet intelligi illud exͣ de regula. ex ꝑte. Sic etiā debet intelligi ꝙ habitꝰ nō facit monachū. exͣ de regula. porrectū. ī rn̄ſiōe ad qōnē in tex. Uel pōt etiā dici ẜꝫ hoſti. ꝙ hͦ ītelligit̉ de habitu ꝓbatiōis. qꝛ debet eſſe differētia īter hītū ꝓbatōis ⁊ ꝓfeſſionis ut in. c. ſtatuimꝰ. in fi. Sed Ray. noͣt ꝙ ha bitus extra monaſteriū aſſūptus nō īducit ꝓfeſſionē p̄ſūptā ſꝫ tm̄ ſimplex votuꝫ. ⁊ ſic intellexit decretales illas cōſulti ⁊ porrectū. Si v̓o ꝗs habitū ſuſcipiat in domo ꝓpria: ⁊ votū emittat ī manu publice ꝑſone videt̉ notū ſolēnizaſſe. ⁊ ſeꝑat̉ mr̄imo niū poſtea cōtractū. ſic intellexit illud exͣ qui cle. uel vo. inſinuāte. ⁊ hoc ꝓpter ꝓfeſ ſionē quā fecit: nō ꝓpter habitū ſuſceptum alioꝗn cōtradicerent pͥma iura. ſꝫ magis placet ipſi hoſti. dictū go. Nūc v̓o ꝗ poſt 14. annū religionis habitū aſſūpſerit ſi illū ꝑ annū geſtauerit extūc religionē aſſūptam p̄ſumit̉ vere fuiſſe ꝓfeſſus: vbi ꝓfeſſoꝝ ⁊ nouitioꝝ habitus ē diſtinctꝰ. ſecus eſt de illo qui ante cōpletū annū. 14 aſſūpſiſſet. diſtinctꝰ aūt habitꝰ intelligitur eſſe ſiue ſint diſſil̓es veſtes ſiue benedicā tur qn̄ ꝓfitētibꝰ cōcedūt̉. ſiue aliꝗd aliud fiat ꝑ qd̓ habitꝰ nouitioꝝ a ꝓfeſſoꝝ habitu diſtinguat̉. hec oīa li. 6º. de regula. is ꝗ. puta ẜm Io. an. quia dat̉ a certis ꝑſonis vel certis diebꝰ uel formis. nūc aūt li. 7º. de regula. eos ꝗ. dr̄ ꝙ eū ꝗ cōſtitutꝰ in diſcretiōis etate nouitioꝝ habitū ī aliqua religiōe ꝑ annū portauerit hocipſo religionē illā decernimꝰ eē ꝓfeſſū niſi hiꝰ habitus ī colore ſciſſura ul̓ forma ſit manifeſte diſtīctus ab habitu ꝓfeſſoꝝ. ¶ Nūquid votū cōtinētie ſolēnizari pōt ſine religiōe uel ſacro ordine remanēdo ī ꝓpria domo ita ꝙ impediat mr̄imoniū cōtrahendū ⁊ dirimat iā cōtractū ℟º. ẜm rod̓. ad ſolēni zationeꝫ talis voti neceſſaria ſūt quatuor ſine ꝗbus nō erit hiꝰ votū ſolēne qͣꝫuis fi at corā mūdo. ſed cōſenſus de pn̄ti ī ꝑpetu am cōtinētiā ut dictū ē. ⁊ notificatio eiuſdem conſenſus facta publice ꝑſone. ſicut ī matrimonio carnali neceſſaria ē notifica tio ꝯſenſus. Itē traductio facta in manu publice ꝑſone. Itē approbatio ⁊ receptio facta ꝑ illā publicā ꝑſonam. ꝗa qͣꝫtūcūqꝫ voueat aliquis ul̓ tradat ſe deo quātum in ſe ē in hiꝰ mr̄imoniū ſpūale: tn̄ niſi aſſit vicarius dei ꝗ loco eiꝰ acceptet ⁊ recipiat hiꝰ votū ⁊ traditionē nō erit niſi votum ſimplex qd̓ emittit̉ a ſeculari in ſeculo re manēte hec Rod̓. Aliqui tn̄ dicūt ꝙ non eſt votū ſolēne niſi alicui religioni ſe ſubij ciat ⁊ habitū eiꝰ induat. ¶ Sed que ē di cēda quo ad hoc ꝑſona publica. ℟º ep̄us 27. q. i. viduitatis. uel eiꝰ vicariꝰ qui ſuper hac habeat eius mādatū gnaͣle uel ſpēale Itē abbas uel abbatiſſa. exͣ ꝗ cle. conſulit. Et ſimilit̓ ꝗcūqꝫ aliꝰ p̄latꝰ alicuiꝰ religionis ad que hoc ſpectat ẜꝫ ſui ordinis ſta tuta. uel canonicꝰ regularis uel etiā mona chus ſcꝫ ad hͦ miſſus. exͣ de dona. int̓ dili ctos. ſecꝰ ē ſi nō ſit ad hoc miſſus. exͣ ꝗ cle. veniēs. Dicit etiā Inno. exͣ de regula. ſuꝑ c. porrectuꝫ. ꝙ ad hoc ſecularis clericꝰ uel laycus ſufficeret de mādato abbatis. ⁊ idē eſt etiā ſi ſine mandato. noīe tn̄ eiꝰ fecit. ⁊ poſtea ratū habuit. exͣ de conuer. cōiu. du dū. ſꝫ anteqͣꝫ ratificet votū ſolēne nō erit. nec mr̄imōiū poſtea ꝯtractū dirimit. Ex p̄dictis ẜm ricar. ⁊ rod̓. videt̉ ꝙ nō ſit bn̄ dictū ꝙ aliꝗs votū ſolēnizat ſi ſuꝑ altare voueat licet in domo ſua ꝑmaneat. ꝗa ibi non eſt ꝑſona publica que illud recipiat. ¶ Ad hec nota ꝙ hodie minoribꝰ ⁊ p̄di catoribꝰ ⁊ ceteris ordinū medicantiū inhi bet̉ in v̓tute obediētie: ⁊ ſub pena excoīca tionis ne ante ꝓbatiōis ānū elapſū quēqͣꝫ ad ꝓfeſſionē ordinis ſui: ſeu renūciatiōeꝫ ſeculi faciēdā recipiāt. Nec etiā aliquatenus īpediāt: quo minꝰ infra illū annū ad religionē aliā quā maluerit trāſeat. ul̓ et ad ſeculū oīo redeat niſi maior. 14. annis exiſtēs ſit ꝓfeſſus tacite ul̓ exp̄ſſe. aut eui dent̓ ꝯſtet illū voluiſſe vitā mutare qd̓ tn̄ nō p̄ſumit̉ niſi clara ꝓbatiōe vel cōpetēti bus indicijs on̄dat̉. puta ẜm Io. an. ſi bn̄ ficio renunciauit. uel de bonis ſuis verbo ⁊ facto diſpoſuit uel alijs ſil̓ibꝰ modis. ꝙ ſi aliꝗs forte p̄dictoꝝ infra annū ꝓbatio nis aliquē receꝑit receptꝰ nullatenꝰ illi or dini obligat̉. ⁊ recipiēs a receptione quo rūlibet ad ꝓfeſſionē eiuſdē ordinis ē ipſo facto ſuſpenſus. ⁊ inſuꝑ pene que fratribꝰ ipſiꝰ ordinis ꝓ culpis grauioribꝰ cōſueuit infligi eſt ſubiciēdꝰ li. 6º. de regula. nō ſolū ⁊. c. cōſtitutionē. Et dicit hoſti. ꝙ ſuꝑior ꝙ

T. Li. nō peccauit eū abſolue̓ pote̓it. ar. exͣ de ſen. ex. nuper. In ordinibꝰ aūt nō mēdicātibꝰ ꝓfeſſio expreſſe vl̓ tacite fieri pōt licite in fra annū. ſꝫ exp̄ſſe emiſſa etiā ſeculari hītu nō mutato illi religioni p̄ciſe obligat quā ꝓfitēs eſt ꝓfeſſus. tacite v̓o facta īfra ꝓbatōis ānū ꝑ ſuſceptōem hītꝰ profeſſoꝝ n̄ illi ſpāl̓r: cuius hītꝰ ē ſuſceptus: ſꝫ gn̄al̓r re ligioni alicui obligat: ſi ſit etatis aꝑte: ⁊ ſi ſciēs ⁊ volūtarius ac triduo ꝑſeuerꝫ. li. 6. de regularibꝰ cōſtitutōem. Ex his patꝫ ꝙ qͣꝫtū ad obligatōeꝫ ex tacita ꝓfeſſionē īfra ānū nō eſt dr̄a int̓ mēdicātes ⁊ nō medicātes: ſꝫ in expreſſa ſic. qꝛ hiꝰ ꝓfeſſio ī non mēdicantibꝰ obligat illi religiōi. ī mēdicāti bus āt nō obligat illi religioni: ſꝫ religioni tm̄ in gn̄e. Eꝗtur vide̓ de 6º.ſ. ꝗs poſſit vouere circa qd̓ ſciēdū ꝙ votū vt dcm̄ ē sͣ ē q̄da ꝓmiſſio facta deo. Nullus aūt ꝑ ꝓmiſſionē pōt ſe firmit̉ obligare ad illud qd̓ ē in alteriꝰ ptāte: ſꝫ tm̄ ad illud qd̓ ē oīo ī ptāte ſua. Sūt aūt. 6. gn̄a ho minū que nō ſūt oīmode ī ptāte ſua: ſꝫ alteriꝰ. ⁊ iō nō hn̄t liberā facultatē vouēdi. ſcꝫ religioſus. ep̄s. clericꝰ. ſecularis ſeruꝰ. filiſfamilias. ⁊ vxor. Predicti tn̄ ẜm tho. 2. 2. q. 88. ar. 8. c. 4ᵐ. vouēdo nō peccāt: qꝛ ſubintelligit̉ ī eoꝝ noto ſi placuerit ſuperioribꝰ ſuis. De p̄dictis āt. 6. gn̄ibꝰ ꝑ or dinē ē dd̓. De religioſo igit̉ ē ſciēdū ꝙ n̄ pōt vouere aliꝗd ſine licētia p̄lati ſui. vn̄ dr̄. 20. q. 4ª. monachū. nō licꝫ vonē ſn̄ cō ſenſu abbatis ſui. Si aūt vouēit frāgēduꝫ erit. Rō huiꝰ eſt ẜm tho. vbi sͣ. c. 3ᵐ: qꝛ religioſus ē ſubditꝰ p̄lato quātū ad ſuas operatōes ẜm ꝓfeſſionē regule. ⁊ iō lꝫ ad ho rā aliquid face̓ poſſit qn̄ nō occupat̉ circa alia a p̄lato: qꝛ tn̄ nullū tēpus ē in quo nō poſſit eū prelatꝰ circa aliquid occupar̄: nullū votū eius ē firmū: niſi ſit de ꝯſēſu p̄lati. ẜm aūt Ric. 4. di. 38. q. 4. ar. i. c. rō hꝰ eſt. qꝛ votū religionis ē tāte altitudinis ꝙ oīa alia cōmutari pn̄t in illud. vt. jͣ. dicet̉. ⁊ iō eccl̓ia ꝯſiderās huiꝰ voti altitudinē ⁊ humanā infirmitatē: voluit auctoritate d̓i nullū votū poſſe ſuꝑaddi voto religionis ꝓpter periculū trāſgreſſiōis: qua eij. de cā iura ꝯſentire vident̉: ꝙ nota que fecit hō an̄ ſui ꝓfeſſionē in religione: que prelatus eū recipiēs ignorauit: reuocare pōt poſtqͣꝫ uotū ſibi fuerit: qd̓ ꝓbat̉ ꝑ hͦ ꝙ religioſus ē plus ſub prelato qͣꝫ vxor ſub viro. ⁊ vt dr̄. 33. q.§. noluit. ſi adhuc innupte mulieri ꝯceſſerat pat̓ vota ꝑſolue̓ ſi an̄qͣꝫ ꝑſolue̓it nupſerit. ⁊ eius uiro hoc cognito nō placu erit: non perſoluat. ⁊ hoc oīo ſine peccato ex hoc arguit glo. abbateꝫ reuocare poſſe votū monachi: qd̓ emiſit an̄ monachatuꝫ ẜm Ric. vbi sͣ. c. iuxͣ finē. Scd̓m hoſti. āt ſi tal̓ pͥmo tēporale notū īpleret: ⁊ poſtea religionē ītraret tutiꝰ faceret: qꝛ tūc vtrūqꝫ īplēt. ar. exͣ. e.ſ. d̓ vo. ⁊ vo. re. ꝑ tuas. ⁊ me liꝰ de ſpon. ꝯmiſſuꝫ. Dicit āt Inno. ſuper .c. ſcripture. ꝙ ſi religioſus noueret dicere vnū pſalteriū vel aliā orōem votū ſeruet. ¶ De ep̄o ſciēdū ꝙ notū facere ſine licen tia pape ꝓhibet̉: per quod vinculuꝫ inter eū ⁊ ſuā eccl̓iaꝫ diſſoluat̉. exͣ de renū. niſi cū pridē. in fi. Nec etiā aliud per qd̓ eccl̓ie ſue grauit̓ preiudicet̉. exͣ de iureiur. ſicut noſtris. Un̄ nō pōt etiā ſin̄ pape licētia generale vel ſpeciale votū ꝑegrinatōis emit tere: ꝓpter quā oporterꝫ eū diu a ſua eccleſia abſētari. exͣ. e. magne. Si āt nō oporte ret eū diu abeſſe: ſufficerꝫ licētia archiep̄i. vt dicit Rod̓. ⁊ idē vult Inno. exͣ. e. ſuper .c. magne. votū tn̄ abſtinentie ⁊ elemoſyne tēperate pōt emittē. ar. 8. q. i. clemēs. ⁊ exͣ de teſtam̄tꝭ. relatū. 2. ⁊ breuit̓ pōt emittere qd̓libꝫ votū: per quod p̄beat bonū ex inqꝛ ad hoc tenet̉. exͣ. e..ſ. de v̓o. magne.§. i. ¶ De ſecl̓ari cl̓ico ſciēdū ꝙ ſi hēt ſub ep̄o aliqd̓ bn̄ficiū debēs reſidētiā: nō pōt ſin̄ licētia ep̄i votū lōge ꝑegrinatōis emittere. vt ī. c. magne. ⁊ de ꝯſecra. di.§. nō oportet miniſtrū. Nec etiā aliud votū per qd̓ eum oporteat ſuā eccl̓iā relinquē. exͣ de renun. āmonet. excepto ꝙ pōt emittē votū de intrādo religionē ſine licētia ep̄i. ſufficit.n. ſibi licētiā petere. 19. q. 2. due. ⁊ et ẜm aliqͦs de accipiēdo crucē. exͣ de voto. ex multa: qꝛ ad hoc licētiati eē videt̉ per papā illi ꝗ poſ ſūt eē vtiles terre ſācte. Aliꝗ v̓o ītelligunt ꝙ pōt emittē votū trāſmarinum de licētia p̄lati. vl̓ ſedis apoſtolice. ar. exͣ de cle. n̄ reſi. fraternitati. ⁊ exͣ. e.ſ. de vo. magne.§. ve rū. Aliud aūt votū caſtitatis ⁊ abſtinentie facere pōt: ſicut dcm̄ ē de ep̄o. Ad hͦ nota ꝙ ſicut hēt̉ li. 6º de regula. beneficiū. bn̄fi ciū eiꝰ qui intrat ordinē nō ē alicui cōferē dū infra ꝓbatōis annū: niſi ip̄e cōſentiat: aūt ꝯſtet ꝙ volue̓it abſolute vitā mutare. cōſtet inquā clara ꝓbatōe: vel ꝯpetētibus īdicijs li. 6. e. ti. non ſolū: vel ꝓfeſſionē expreſſā fecerit. ſubandi ẜm Io. an. alicui de religionibꝰ approbat. li. 6. de voto. c. vno. ſiue ſciēter hītū ꝓfeſſoꝝ recepit.ſ. vbi eſt

.I..XX. diſtīctus. Quid ſi mīor. 14. ānis īgrediat̉ ordinē. Rn̄det Io. an. per hͦ ꝙ dicit̉ īfra ꝓbatōis ānum ꝙ bn̄ficiū tale ꝯferri non pōt ante finē anni. i. qꝛ ānus. 15. ē ānus ꝓbatōis in eo. li. 6º. de regula. c. i. quod eſt ue rū: niſi poſt. 15ᵐ ānū aliquod ſequētiū ibi dem īterueniat. ¶ Sed nūquid ꝯſtituto ī ꝓbatōe poteſt beneficiū ꝯferri. credit Io. an. ꝙ nō: qꝛ iam fingit̉ religioſus quo ad priuilegiū emūitatꝭ. li. 6º de ſen. ex. religio ſo. ℟º. 2. ⁊ hoc ītelligit de beneficio qd̓ per regulares poſſideri nō pōt. Ad ep̄atuꝫ tn̄ talis eligi pōt. 6. de elec. nullus. ¶ Sꝫ nūquid canonicus eccl̓ie cathedralis ingreſſus ordinē an̄ ꝓfeſſionē vocari debet ad electionē ep̄i ſi ſit in loco vicino de quo dꝫ al̓s vocari. Rn̄det Io. an. ꝙ nō. ⁊ ad hoc facit optime ꝑ ſil̓e de ꝓcuratore li. 6º. de ꝓcura. c. 2. Secꝰ ē de patrono vel eo ad quē non iure collegij. ſꝫ iure ſingulari electio ꝑ tinet. hͨ Io. an. ſuper. c. beneficiū. ¶ Quid fiet interiꝫ de beneficio talis. Rn̄det̉ in fi. illiꝰ c. beneficiū. ꝙ ille per aliū debebit deẜuire.ſ. in diuinis officijs: ⁊ etiā in cura. ſi ſit beneficiū curatuꝫ aſſignata ſibi bn̄ficij eiuſdē ꝯgrua portōe. ⁊ ẜm Io. an. ibideꝫ reliqua portio ꝯſeruabit̉ vel ī vtilitatē eccleſie expēdet̉. li. 6º. de elec. qꝛ ſepe. nec dꝫ illi dari. Sed bar. brix. dicit ꝙ tan. tenebat ꝙ ille interim hēret fructꝰ: qꝛ nōdū ē monachus: ⁊ p̄t reuerti. fatet̉ tn̄ ꝙ ꝯſuetudo in ꝯtrariū ſchēt. Mādabit̉ āt p̄dicta ꝓui ſio per ep̄m executōi. li. 6º. de elec. cū ex eo. .§. porro. ¶ De ẜuo ſciēdū eſt ꝙ nō pōt vouere aliquid eoꝝ que impediūt eum a ẜuitio dn̄i ſui ſine illiꝰ volūtate. di. 14ª ex antiquis. ⁊. c. ſi ẜuus ſciente. ¶ Quid ſi ẜuus intraue̓it religionē. ℟º ſi ſit ꝑſona no ta vel et. ignota: qꝛ neſcit̉ vtrū ſit liber ul ẜuus recipi nō debet ad monachatū antetrienniū. Ita ꝙ ſi ẜuus vel obligatꝰ rōcinijs.ſ. reipu. vel colonis. i. originarius vel aſcriptitius querat̉ a dn̄o ſuo: reddet̉ ei cum oībꝰ his que attulerat. fide tn̄ accepta de eius īpunitate. Si āt infra trienniū nō fuerit requiſitꝰ poſtea querere nō pōt ar. 17. q. 2. ſi quis incognitꝰ. Lōgius tn̄ tp̄s ꝯceditur ſi nimiū diſtat: vt patet ibidem. ¶ Sed qn̄ incipiet illud trienniū ꝯputari dixit hu ꝙ a tēpore īgreſſus ⁊ curret ꝯtinue in fauorē religionis. Laurētius aūt ⁊ Io. ⁊ pl̓es alij dicūt ꝙ a tēpore ſcīe dn̄i ar. p̄dicti. c. ſi quis incognitꝰ. in fi. vbi dr̄. niſi ſit tā lōge ꝙ inueniri nō poſſit. ¶ Sꝫ qͣre ẜuus ignorante dn̄o ꝓmotus ī clericū repeti nō pōt infra ānū. vt dicet̉. jͣ. li. 6. ti. de ẜuis nō ordinandis: ſed monachus pōt repeti infra triēnium. ℟ndet Inno. exͣ de ẜuis nō or. ſuper. c. de ſeruoꝝ. ꝙ rō hͦ eſt: qꝛ clericus manet publice monachus ſecrete. ¶ Quid ſi receperit eū ad ꝓfeſſionē an̄ tēpus predictū. Rn̄det ray. ⁊ hoſti. ꝙ ille debet in ordine remanere ⁊ monaſterium debet ſatiſface̓ dn̄o: qꝛ fuit in culpa euꝫ re cipiēdo. ar. di. 34ª. ſi ẜuus abſēte. ⁊ hoc ẜꝫ rod̓. qn̄ bona fide monaſteriū intrauerit credēs ſe libeꝝ eē. al̓r videt̉ reſtituendus dn̄o ſi ipſe.ſ. dn̄s velit. Uel dic et. ẜm ray. ⁊ hoſti. ꝙ ſi iſte īcognitꝰ erat ⁊ ſe libeꝝ eſſe aſſerebat. vel forte hoc ꝑ teſtes falſos ꝓba bat. ſi dn̄s noluerit ex gratia dimittere: ſpo liabit̉ tāqͣꝫ vilis ⁊ indignus habitu quem accepit furtīe: ⁊ reſtituet̉ dn̄o. ar. exͣ de ẜuiſ nō or. de ẜuoꝝ. ¶ Sed nūquid talis ē mo nachus. videt̉ ꝙ nō. cū ẜuus inuito dn̄o nō debeat fieri monachus. 16ª. q. i. qui v̓e. Rn̄deo ẜm rod̓. quidā dicūt ꝙ nō pōt fie ri monachus. ſꝫ hū. videt̉ velle ꝯtrariū. qꝛ ẜuus ꝯtinētiā vouere ⁊ ꝓprijs abrenuntiare: ⁊ ẜm regulā monachoꝝ viuere ſaluo iure dn̄i quod hēt in corꝑe ẜui ⁊ aīam deo obligare pōt inuito dn̄o. licet nō poſſit alijs ſubijcere corpꝰ. ſꝫ ſubiectio corporis nō exigit̉ ad monachatū. qꝛ in domo ꝓ pria pōt ꝗs eſſe ⁊ fieri monachus. ar. 27 .q. i. de viduis. ¶ Quid ſi fuerit poſtea ma numiſſus nunquid poſtea reuerti tenebit̉ ad mōaſteriū vbi ꝓfeſſus fuit. ℟ndeo ẜꝫ rod̓. dicūt quidā ꝙ nō. ſꝫ hu. īnuit. 17. q. 2. ſi quis incognitꝰ. ꝙ hiꝰ ẜuus licꝫ dicat̉ ꝙ non fuerit monachus. qꝛ tn̄ quantū in co fuit monachꝰ fuit redire tenet̉. ſꝫ ꝯtrariuꝫ tenet̉ exͣ de ꝯuer. ꝯiu. quidā intrauit. Eꝗdem difficile eſt reſpondere dato ꝙ ẜuꝰ nō poſſit fieri monachus. ſꝫ dato ꝙ poſſit. ſic̄ ſentire videt̉ hu. facilis ē reſponſio. qꝛ ali ud eſt de uiro intrāte monaſterium inuita vxore: qꝛ monachus nō pōt eſſe cū ānexa ſit ꝯtinentia monachali regule. vn̄ reuocatꝰ ab vxore de monaſterio nō tenet̉ ea mortua ad monaſteriū redire: qꝛ nūqͣꝫ fuit monachus: ſꝫ ẜuus accepta libertate reuerti debet. qꝛ fuit monachus. ¶ Quid de voto peregrīatōis facto a ẜuo. Rn̄deo ẜm hoſti. non poteſt ip̄m exequi inuito domino niſi qn̄ ē neceſſaria. exͣ de ſen. ex. rela tū. in fi. Et dic hic de ẜuo ſic̄ dicet̉. jͣ. de filio familias cū ẜuus ſit dn̄o aſtrictꝰ tāqͣꝫ pr̄i

T. Li. filius. ¶ De filioſa. diſtinguēdum eſt ẜm Io. Laij. Tan. ray. hoſti. ⁊ Inno. exͣ de regula. ſuper. c. ad noſtrā. ꝙ ſi ſit impubes ſe nō pōt alicui voto obligare ſine pr̄is. vel tutoris auctoritate. exͣ de regula. ſi quis. ⁊ ītellige maſculū īpuberē vſqꝫ ad. 14. ānū. feminā uſqꝫ ad. 12. annū ꝯpletum. vnde ſi talis.ſ. impubes ītrat religionē per ſe: pater vel tutor qui hēt eum in ptāte pōt euꝫ reuocare: ſi infra ānum ⁊ diē prīcipi.i. pa pe: aut ꝓprio ep̄o vel regi vl̓ miſſo dn̄ico. i. officiali querelā deponat. 20. q. 2. puella. ⁊ exͣ de regula. c. 2. Sed qͣre addit̉ dies ad annū. ℟ndeo ẜm rod̓. qꝛ ſic placuit iui. ꝯditori. poſtea v̓o non audiet̉: niſi monaſterium forte eſſꝫ valde remotū. qꝛ tūc in dulgebit̉ maius tēpꝰ ẜm go. ar. 17. q. 2. ſi quis incognitꝰ. ⁊ exͣ de ꝓcura. dilectus. ⁊ currit annus predictꝰ a tēpore ſcīe. ar. illiꝰ .c. ſi quis incognitus. ibi longe ẜm go. ⁊ melius ẜm hoſti. exͣ de ꝯceſ. preben. qꝛ diuerſitatē. ⁊ exͣ de ſup. ne. prela. licet. hͦ hoſt. ⁊ go. Si aūt talis nō reuocet̉: ⁊ cōpleto anno. 14. in anno ſequēti.ſ. ij. ſue etatis ꝓfeſſionē faciati vel habitū ꝓfeſſoꝝ ſuſcipi at: vel ꝓfeſſionē prius.ſ. an̄. 14. annū com pletū factā: expreſſe ratā hēat irreuocabl̓r obligat̉. alioquin exire pōt libere īfra annū ſeqn̄tē.ſ. ij. ꝙ ſi ꝯpleto. 14. anno per an num ſequētē.ſ. ij. integrū in religiōe ꝑmā ſerit: vbi habitꝰ ꝓfeſſoꝝ ⁊ nouitioꝝ eſt di ſtinctus: ꝓfeſſionē videt̉ tacite emiſiſſe: niſi ibideꝫ nulla diſtinctio habitus habeat̉. puta qꝛ ꝓfeſſi ⁊ nouitij ⁊ alij cōmunē cū eis uitā ducētes ſil̓i penitus hītu īduūtur. li. 6. de regula. c. i. ſ. Is qui. Si aūt talis ſcꝫ impubes ponat̉ ab alio in monaſterio.ſ. patre vel tutore. aut ipſe non ꝯſentit. ⁊ tūc pōt egredi quādocūqꝫ uoluerit uſꝫ ad eta tē legitimā. 20. q. i. puelle. ⁊. e. q. 2. puella. Aut ꝯſentit ⁊ tunc licet ꝯſēſus ille qui fu it an̄ tēpus pubertatꝭ non teneat. tn̄ nō po teſt exire priuſqͣꝫ veniat ad etatē legittimā .30. q. i. ill̓. ad inſtar carnalis mr̄imonij. exͣ de deſpon. impub. de illis.i. ſꝫ qͣꝫ cito peruenerit ad etatē legitimam poteſt egredū. .20. q. 2. puella. ⁊ exͣ de regula. cōſultiſſimꝰ hec ray. ⁊ idem dicit hoſti. ⁊ ẜm hoſti. for te infra triduū poſtqͣꝫ ad etatē legitimā ue nerit. exͣ de regula. ad noſtrā. qꝛ tūc et in cōtinēti egredi intelligit̉. ar. C. de iudi. l. ff. ⁊ exͣ de elec. in cāis. Si v̓o tunc exire nolu erit: ſꝫ potius manere preelegerit: ex tūc in reuocabil̓r obligat̉. qꝛ ipſo facto cū mora temporis tacite ꝯſentire uidetur. ar. ex de ſpō. ad id qd̓. hoc tamē intelligēdū eſt qn̄ oblatus ſiue poſitus ibi fuerit. 12. uel. 13. an̄ no. vt ſic ibidē adminus per annū moraꝫ ꝯtraxerit. ar. exͣ de regula. ſtatuimꝰ. ⁊ exp̄i ſe ar. C. de iudi. ꝓperādū. vn̄ qd̓ dixit gof. ꝙ filius oblatus a patre qn̄ ſtetit vſqꝫ ad tēpus aptū ꝓfeſſioni dꝫ interrogari vtrū habeat ratū ſuū introitū non eſt neceſſe ẜm hoſti. qꝛ nec inuenit̉ ꝙ talis ſit magis interrogādus qͣꝫ aliꝰ. bern̄. tn̄ dicit exͣ de regula. ſignificatū. ꝙ hoc faciūt aliqui religioſi ⁊ bene cauſa maioris certitudinis. Nota etiā ꝙ Inno. dicit exͣ de regula. ſuꝑ .c. ſane. ꝙ ſi impubes de ꝯſenſu parētū vl̓ tutoꝝ tacito uel expreſſo religionē intrauit non poterūt eū poſtea reuocare. exͣ de regula. ſignificatū. ⁊ ſi hēt tm̄ unū parentē ille ſolus pōt eū offerre. ⁊ ſi hēt tutores alios qͣꝫ parentes. parētes tamē inuitis tuto ribus eos offerre monaſterijs poſſūt. Cre dunt eſſe aliqui ꝙ ⁊ ſi auus hēat in poteſtate filiū ⁊ nepote: pater inuito auo pōt eum offerre. ⁊ non eꝯº. ⁊ eſt rō: qꝛ in ſpiri tualibus ius naturale poſitiuo prefertur. ¶ Qd̓ uero dcm̄ ē ꝙ impubes maſculus exire pōt intelligebat hū. quādo malitia non ſupplebat etatē. al̓s ſi diſcretus eſſet: exire non poſſet niſi ꝯtradiceret. ⁊ idē videt̉ ſenſiſſe ray. dicēs. ꝙ ſicut in matrimo nio carnali malitia ſupplet etatē: ita ⁊ in ſpirituali. cū.n. obligare ſe poſſit diabolo multo magis deo. vt exͣ de delic. pu. pue ris. ⁊ de cōuer. cōiu. c. veꝝ. ⁊ exͣ de regula. ⁊ trās. c. cū viꝝ. ⁊ exͣ. e..ſ. de voto. c. ꝑ tuas. In hac ei opi. fuit Inno. 3. exͣ de regl̓a. po ſtulaſti. hec.n. decre. n̄ ē hodie in forma in qua eſſe ſolebat. Un̄ hodie non poteſt obligari infra annum quin exire poſſit. li. 6. e. non ſolū. ⁊ eſt ratio qꝛ graue eſt inexꝑtos homines monaſterijs applicare. 19. q. 3ª. monaſterijs ẜm hoſti. illud tn̄. c. non ſoluꝫ loquit̉ tātū de predicatoribus ⁊ minoribꝰ. extēdit̉ tn̄ per. c. ſequēs ad oēs ordīes mē dicātes. Si tamē īpubes doli capax ſpōte intrauerit cōſulit ei ray. ad cautelā ꝙ non exeat: vel ſi exiuit ꝙ redeat: niſi duxiſſet vxorē. non dicit tamē eū teneri niſi ẜm di ſtinctōem premiſſā. ¶ Ad hoc nota ẜm ray. ꝙ ſi impubes doli capax emiſerit notum aliud qͣꝫ cōtinentie: uidet̉ ꝙ ſit obliga tus niſi pater ſtatim cū audierit reuocet. .22. q. 4ª. mulier. Et idē credit rod̓. de voto ꝯtinētie circa īgreſſū religiōis. qꝛ n̄ pote̓it

.I. XX. reuocari. niſi ſtatim reuocet̉. ⁊ hoc intellige tam de voto filij qͣꝫ filie. licꝫ numeri. 30. fiat mētio tm̄ de filia. Et expone ſtatim. i. ipſa die. ar. numeri. 30. vbi dicit̉. ⁊ in alte rum dic̄ diſtulerit ſnīam. In trāſitu v̓o ad religionē dat̉ patri annus ⁊ dies: qꝛ ꝑ illum eximit̉ a poteſtate patris uel tutoris non ſic aūt per alia vota. hec rod̓. ¶ Quid ſi vouerit ſe ẜuatuꝝ ꝯtinētiā uel īgreſſuꝝ religionē cū venerit ad etatē legitimā: vel cū pr̄ eius obierit: nunquid pater votū illud reuocare vl̓ irritare pōt ꝯtradicēdo. Rn̄det rod̓. ꝙ hoc nō pōt ẜm opi. hu. ſꝫ ẜꝫ opi. que ē humanior pōt. vn̄ nō tenebitur illud ſeruare: niſi iteꝝ voueat vl̓ iuret: ꝗa obligatio ſemel extincta nō reuiuiſcit. nec pater nec tutor peccat ī reuocādo. qꝛ hͦ ſibi ꝯcedit̉ a iure ⁊ a deo. hͦ rod̓. ⁊ Inno. ſuper .c. ſcripture. ¶ Nota etiā ꝙ licet nō obligetur ꝗs ex voto qd̓ in minori fecit ſtatu. ſi tamē maior poſtea factꝰ: illd ratū hūit qd̓ vouit: obligatꝰ erit. exͣ. e. c. 2º. in tex. ⁊ glo. ẜm bernar. ⁊ Inuo. dicit etiā Inno. exͣ. e. ſuper. c. ſcripture. ꝙ impubes ſi ſit doli capax. ⁊ fecerit votū abſtinētie vel peregrinatōis: vel aliud debet implere poſtqͣꝫ pa triā exiuerit poteſtatē: qꝛ ſe potuit obligar deo ſicut ⁊ diabolo. exͣ de delic. pu. c. pͦ. cum hiꝰ tamē eſt facile diſpenſādū cū ſint inex perti. ¶ De filio aūt familias adulto ſiue pubere ſciēdū ꝙ pōt uotū religionis vouē Circa qd̓ noͣ ẜm hoſti. ꝙ talis aūt intrat ꝑ ſe religionē. ⁊ tūc exire pōt qn̄cūqꝫ vl̓t an teqͣꝫ faciat ꝓfeſſionē tacitā l̓ expreſſā. poſt qͣꝫ aūt fecerit eā exp̄ſſam vl̓ tacitā exire n̄ p̄t. 27. q. i. puelle. ⁊. 2ª. q. 2. c. i. ⁊ 2º. Et idē ẜm ray. Si aūt intret oblatus a pr̄e: aut in trat ſpōte: aut inuitus. ſi ſpōte.ſ. qꝛ nō cōtradicit tenet introitꝰ ⁊ obligat̉ filius. non tn̄ irreuocabil̓r. ſic ītellige illud exͣ de regu la. cū viꝝ. Expectabit gͦ ⁊ expectabit̉ ꝑ an nū ⁊ diē. Nā an̄ n̄ p̄t exire ẜm hoſti. exͣ de regl̓a. ſignificatū. ⁊ ꝯpleto āno ⁊ die ſi uo luerit exire vel remanere pote̓it. ⁊ ſi rema nere cōſenſerit decetero exire nō poterit. vt in. c. ſignificatū. ⁊. e. ti. cum ſcimꝰ. ⁊ zo. q. i. illud. Si vero ītret inuitꝰ exire pōt niſi per aliquā culpā ibi poneret̉ ad agendū peni tentiā.ſ. in ꝑpetuū vl̓ ad tēpꝰ. 20. q. i. ſicut. ⁊. 2ª. q. 2ª. placuit. ⁊ di. 50. ſi ille. ⁊ ītelligeinuitū qui intrauit ꝓpter mētū: qui cadere pōt in cōſtātē uirū. exͣ qd̓ me. ca. platū. ⁊ .c. cū dilectus. ⁊ idem dicit ray. Qd̓ aūt dr̄ exͣ de regula. cū viꝝ. ꝙ monachum facit aut paterna deuotio: aut ꝓpria ꝓfeſſiointelligit̉ ẜm hoſti. ⁊ bern. ibidē ſequēti ratihabitōe filij modo ſupradcō. ⁊ ſic exponitur ibi. aūt pro ⁊. Intelligi et. pōt occaſi onalit̓ de paterna oblatōe: ſiue deuotōe: qꝛ licet ad hoc non cogat̉. honeſtū tamē ē ꝙ filius in hoc obtēperet patri. ſed quid ſi nō mētū: ſꝫ dolo inductꝰ intrauit aliquis religionē nunquid allegare pōt deceptōem ⁊ exire. Rn̄deo ẜm ray. ꝙ nō: qꝛ non pōt di cere ſe deceptū cuiꝰ cōditio eſt meliorata. nec alterius dolo: ẜ ſue potiꝰ fatuitati aſcribat. exͣ qd̓ me. ca. cū dilectus. ⁊ de cōuer. cōi. ex parte tua. Aut obtinet ꝯtrariū re gularit̉ ꝙ dante dolo cām cōtractui: non tenet cōtractus. 15. q. 6º. c. i. Scd̓m aūt ho ſti. talis nō p̄t exire exquo fecit ꝓfeſſionē exͣ de ꝯuer. cōiu. veniēs. ⁊. c. dudū. Ideꝫ ē ſi ex falſa cauſa fuit inductꝰ ad hͦ faciēdū. exͣ de cōuer. ꝯiu. ex parte. 2. qꝛ dolus ī ſpi ritualibꝰ nō reſcindit ꝯtractū. exͣ qd̓ me. cā. c. penul. hͨ hoſt. Uotū āt aliud a voto religionis per qd̓ grauit̓ patrie poteſtati p̄i dicaret̉. vel pr̄ inde ſcādalizaret̉. nō debꝫ inuito patre filiuſfa. obſeruare: ꝓ eo ꝙ nō eſt ſue uolūtatis cū ſit obligatus patri iure patrie poteſtatꝭ. ar. exͣ de ſen. ex. mulieres. ⁊ expreſſe dicit lex ꝙ nō pōt. ſicut nec im pubes nec ẜuus. vt. ff. de pollicita. l. 2ª.§. i. ¶ Quid gͦ ſi vouerit elemoſynā dare de pe culio ꝓfectitio. Rn̄deo ꝯſiderāda eſt ꝑſōe patris qualitas ⁊ elyne quantitas. ⁊ ẜm hͦ videt̉ ꝙ poſſit elemoſynā reddere: niſi pr̄ cōtradicat expreſſe. ⁊ idem intellige de vxore ⁊ mercenario modicā elemoſynam pauꝑi dante. ar. ad hoc expreſſe. ff. de dona. filiuſfa.§. i. ⁊. 2. hec etiā lex ē ꝯſideran da nō īprobāda. ar. exͣ de dona. ceteꝝ. hec hoſti. ¶ Sed nunquid pōt filiuſfa. emittēre notū peregrinatōis lōgīque. Rn̄det ho ſti. ꝙ nō. ut videt̉: qꝛ ninus p̄iudicaret patrie ptāti. Excipe ꝑegrīatōeꝫ voti trāſmarini. ar. exͣ. c. ex multa.§. ꝙ aūt. Et cām ne ceſſariā: vt ſi ſit a papa abſoluēdus. ar. exͣ de ſen. ex. relatū. ¶ De vxore ſciēdū ꝙ n̄ pōt nouere ſine licētia viri abſtinē ſiue ieiunare. ꝑegrinari ſiue religionē ītrare: qn̄ īmo ſi an̄ mr̄imoniū ꝯtractū abſtinētie vo tū emiſit: nō dꝫ inuito uiro illud adīple̓. ſꝫ ⁊ ſi de licētia viri votū ab initio emiſerit: idē erit. qꝛ ſēꝑ in hiꝰ dꝫ obedire viro. licet vir peccet illud qd̓ ꝯceſſit ꝓhibēdo. 33ª. q. 5º. noluit. ⁊. c. manifeſtū. Idē intelligūt ꝙ dā de uiro nouēte. qꝛ nō ad īparia iudicāt̉ d 3

T. Li. 32. q. i. ſi quis vxor. i. Alij dicūt ꝙ in voto abſtinētie vir ē ſuperior: qꝛ caput. vt in. c. manifeſtū preallegato: qd̓ eſt ꝯcedēdū ẜm hoſti. niſi circa debitū reddēdū p̄iudicaret̉ vxori. tale.n. votū vir ſeruare nō poſſꝫ in uita vxore. qꝛ nulla exceptio obſtat ī hoc caſu. exͣ de ꝯiu. lepro. Qm̄ memini.§. fi. gͦ nec votū ꝑegrīatōis face̓ pōt vnꝰ ꝯiugū ſi ne ꝯſēſu alteriꝰ. ar. 33ª. q. 5. ꝙ deo. vn̄ dic̄ bar. in qōibꝰ. ꝙ ſi quis ire romā vouit: ⁊ poſtea ꝯtraxit vxore ꝯtradicēte ire nō poterit. fallit tn̄ hͦ ī voto trāſmarino qd̓ p̄ter volūtatē vxoris vir pōt emittere: vt tn̄ cō ſentiat debꝫ attētius āmoneri. exͣ. e..ſ. de voto. ex multa.§. ꝙ aūt. ⁊ que nō vult rema nere ſequat̉ viꝝ ſuum. exͣ. e. ꝙ ſuꝑ his.§. fi. hec hoſti. ray. ⁊ Inno. exͣ. eo. ſcripture. ¶ Sed nunꝗd pn̄t viri ſil̓r irritare iuram̄ ta vxoꝝ facta an̄ matrimoniū ꝯͣctū vl̓ pꝰ. ℟ndet rod̓. ꝙ non: niſi ſint de abſtinentia ẜm ꝙ innuit glo. Aug. numeri. 30. ¶ Notauit etiā hu. 33ª. q. 2ª. noluit. ꝙ ſi an mr̄imoniū cōtractū obligauit ſe mulier alicui hōi: nō poſſꝫ poſt ꝯͣctū matrimoniū vir eꝰ deobligare eā ab illa obligatōe. Idē credit rod̓. ꝙ ſi poſt ꝯͣctū matrimoniū iurarꝫ ali quid alicui qd̓ ipſa poſſꝫ ꝯͣdicēte uiro facere: ipſe nō poſſet tale iuramētū irritare. al̓s credit ꝙ poſſet. Quid ſi voueat vxor ꝙ nō ibit ad ꝯuiuiū vel aliquid aliud exͣ domū ꝓpriā cum viro ſuo. Rn̄det rod̓. ꝙ vir hiꝰ votū: ſi tamē ē notū vel ēt iuramētuꝫ reuocare pōt. hu. tamē notauit. 33ª. q. 5º. manifeſtū ꝙ uir illa ſola uota vxoris pōt reuocare: que ip̄a ſine ſcādalo uiri im plere nō pōt. vt de ieiunādo ad matutinaſ ſurgēdo. ⁊ ī camiſia de nocte iacendo. alia aūt nō pōt reuocare: nec vxor tenet̉ eiꝰ re uocatōi obedire. vt ſi voueret ꝙ aliꝗd de ꝓprio daret̉ ſi ꝑafernalia hēret: vl̓ ſi vone ret multa pr̄ noſter. vel multos pſalmos ſingulis diebꝰ vl̓ noctibꝰ dice̓. vel ꝙ decetero debitū nō exigeret. vel ſil̓ia. ¶ De uoto aūt cōtinētie vtꝝ alter ꝯiugū eā nouer poſſit ſine licētia alteriꝰ cōiugis dicet̉. jͣ. li. .8º. ti. de bono fidei. ar. 2. ⁊ ti. de bono ſacr̄i. ar. 2. ⁊ ti. de īpedimento voti cōtinētie. ⁊ ti. de impedimēto ordinis. Equit̉ videre de 7 ſ. de obligatiōe voti. ⁊ circa hͦ querūt̉ pl̓a.ſ. vtruꝫ omne uotū licitū ſit obligatoriuꝫ vouētis ad implēdū illud qd̓ vouit. ℟º ꝙ ſic. vnde dente. 23º. Cū notū voueris dn̄o deo tuo nō tardabis reddere. qꝛ requiret illud dn̄s deus tuus. ⁊ exͣ de voto. licet. dr̄. ꝙ vſqꝫ adeo ſolutio ē neceſſaria poſt votū vt ſine ſalutis ꝓprie diſpendio nō liceat alicui reſiſtere. Rō huiꝰ eſt. qꝛ oīs ꝓmiſſio licita facta cū intētōe obligādi ſe: ⁊ et deliberatōe ſi acceptetur ab eo cui ſit obligat ꝓmittētē. nō tātū ex precepto legis dīne. ſꝫ et legis nature. ſꝫ votū licitū eſt hiꝰ ꝓmiſ ſio: ⁊ oēm talem ꝓmiſſionē recipit deus. ꝙ ⁊cͣ. hec ricar. 4. di. 3ª. q. 2ª. ar. i. c. ¶ Notā dū aūt ẜm tho. 4. di. 38. q. i. ar. 3. q. i. c. p. ꝙ ꝗcquid votū fieri impediret ſi pn̄s eſſet obligatōem uoto ei facto aufert. vn̄ ſi aliquid vouet̉ ⁊ poſtea fiat impoſſibile qͣꝫtū ad hoc obligatio tollit̉. vt ſi aliquis diues noueret eccl̓iam edificare ꝙ poſtea ſuperueniēte paupertate non poſſet facere: non obligat̉ niſi ad illud qd̓ pōt. ¶ Sed nun quid vouēs notū licitū tenetur ſtatim ſol uere ipſū. Rn̄deo ẜm tho. 2ª. 2º. q. 88ª. ar. 5º. c. 3ᵐ. obligatio voti cauſat̉ ex ꝓpria vo luntate ⁊ intētōe. vn̄ deute. 23º. Qd̓ ſemel egreſſū eſt de labijs tuis obſeruabis ⁊ facies ſicut ꝓmiſiſti dn̄o deo tuo. ⁊ ꝓpria uoluntate locutꝰ es ex ore tuo. ⁊ iō ſi de ītentione ⁊ volūtate nouētis ſit obligare ſe ad ſtatim ſoluēdū: ſtatim ſoluere tenetur. ſi āt ad certū tēpus vel ſub certa cōditōe: non tenet̉ ſtatim ſoluere. ſꝫ nec tardare debꝫ vl̓ tra qͣꝫ intēdit obligare ſe deo. dr̄.n. ibideꝫ. cū votū nouerꝭ. dn̄o d̓o tuo: n̄ tardabis red dere. qꝛ requiret dn̄s deus tuus illico: ⁊ ſi moratus fueris tibi reputabit̉ in peccatū. Et ẜm rod̓. cum aliquis nouet ſin̄ ꝯditōe uel tēporis prefixione tenetur ſtatim illud exequi cū pōt niſi in vouēdo habuerit ali ud in mēte. dat̉ tam̄ ei tēpus ad arbitrium boni uiri ad diſponēdū de rebꝰ ſuis. Porro ẜm tho. 4º. di. 3ª. q. i. ar. 3. q. i. c. 7. ſi is ꝙ vouerat religionē ītrare ex mora circa re rū diſpoſitōeꝫ ꝓbabl̓r time ꝑpetuū īpedim̄ tū: tenētur vlteriꝰ nō differre. ¶ Quid de eo qui nouit ſe intratuꝝ religionē que nō vult eū reciꝑe. ℟º. ẜm ricar. 4. di. 3ª. q. 5. ar. i. c. 2ᵐ. talis aūt det̓minat ſuā ītētiōem ad unā religionē tm̄: aut non. ſi ſic: non tenetur aliquam religionē ītrare ſi illa nolu erit eū recipere. qꝛ quod nouit nō pōt implere. Si non tenet̉ ſe tot religionibꝰ offer re ꝙ vnā inueniat ſi pōt que uelit eum re cipere. niſi ſit talis de qua ꝓbabl̓r creditur ꝙ ſi de ea cogitaſſꝫ nullo mō intrare ꝯſenſiſſet. hec ricar. ibidem. Et ſi nullā īueniat que eū recipiat ſit ſub obediētia ep̄i. ⁊ ſit

.I. XX. mochꝰ eiꝰ ẜꝫ Inno. Si āt dubitꝫ quā ītētō ne habuerit ẜm tho ſuꝑ. 4º ſen. ⁊ ī ſumma uiā tutiorē eligere debꝫ. ¶ Quid ſi aliquiſ vouit infra certū t̓minū aliquā religionē ingerdi: ⁊ ē receptus. ⁊ poſtea p̄latꝰ n̄ ul̓ eū reciꝑe. ℟º. ẜm bern. exͣ. e. per tuas. non eſt trāſgreſſor noti. qꝛ ꝑ eū nō ſtetit. ſꝫ prelatꝰ ille cogi pōt ꝙ ipſū induat exquo recepit eū. niſi aliꝗd rōabile obſiſtat. ar. exͣ de regula. c. vlt. ¶ Quid ſi ꝯuerſi trāſeant ad eccl̓iam regularē. Rn̄deo ītelligit̉ eos nouiſſe ⁊ ꝓprijs renūciaſſe. ⁊ ſi hītuꝫ hiꝰ portēt ꝑ annū ſolēnizāt votū. ſi aūt trāſeant ad eccl̓iaꝫ ſecularē nō ītelligit̉ eos vo uiſſe ẜm Io. 27º. q. i. vt lex. ¶ Eſto ꝙ aliquis vouerit r̄ligionē intrare: ⁊ an̄qͣꝫ ītret in ep̄m eligat̉: nunꝗd tenet̉ religionē ītra re. uidet̉ ꝙ nō: qꝛ ſi ꝓfeſſus eēt ī religiōe poſſꝫ ꝓpt̓ ep̄atū religionē dimitte̓. 18º. q. i. .c. i. ℟º ꝙ nihilominꝰ tenet̉ intrare. exͣ de uoto. ꝑ tuas. nec eſt ſimile de ꝓfeſſo. qꝛ trāſ greſſor voti ē in peccato mortali. ⁊ electio talis ē irritāda. qꝛ ad ſacroꝝ adminiſtratōem eligit̉: a quoꝝ ꝑceptōe tēpore electi onis erat pͥuatꝰ: ſꝫ profeſſus in religione ep̄atū recipiēs nō defraudat religionē. qꝛ ab ea nō r̄cedit. oportꝫ.n. eū ferre hītū eiꝰ. exͣ de vi. ⁊ hone. cle. cl̓ici officia. nō debꝫ ēt a priori ꝓpoſito recede̓. 18ª. q. i. de monachis: quod ē ītelligēdū ẜm glo. ibidē. qͦ ad ea que ſūt de ſb̓a monachatus: cuiuſmodi ſūt hītū religionis ferre. ꝯtinētiā ſeruare. ꝓpriū nō hēre. nō.n. ep̄i ſūt diuitiaꝝ dn̄i: ſꝫ diſpēſatores. Ad tp̄s āt ⁊ ex cā pōt hītuꝫ aliū deſuꝑ ferre. 16ª. q. 7. noua. ī glo. ⁊ exͣ de ui. ⁊ ho. cle. deus. Nō dꝫ ēt ep̄atū ſin̄ p̄lati licētia inciꝑe. 18ª. q. 2ª. quaꝫ ſit. ī tex. ⁊ in glo. ¶ Utꝝ uotū teneret ſiue obligaret ſi aliꝗs nō ītrare religionē nouerꝫ. ℟º ẜm hoſti. ꝙ tenet̉ ẜuare uotū lꝫ fuerit indiſcretū. niſi poſtea inſpiret̉ ſibi a dn̄o ꝯͣri um. illectꝰ gͦ non intret. 20. q. 3ª. ꝯſtituit. ⁊ exͣ de ꝯuer. cōi. dudū. ex reuelatōe v̓o ſecure intret. exͣ de diuor. gaudemꝰ. Et ẜm has duas uias dicit ꝓcedere rōes ꝓ ⁊ ꝯͣ ex iuribꝰ ſūptas. ⁊ hec ſol̓o ſatꝭ. approbat̉ 22ª. q. 2ª. beat. ⁊ ex de iureiur. c. 2º ⁊ 3º Gratianus v̓o iſtā qōeꝫ ſolue̓ vr̄ dicēs. ꝙ ſi ꝗs a parētibꝰ coactꝰ vl̓ cl̓icatꝰ tōſurā vel religiōis ueſtē ſuſcipiat: ſi neutꝝ ſe facturū iuramēto firmauerit. lꝫ hͦ iuramētū aliquibꝰ videat̉ rep̄hēſibile. qꝛ opꝰ caritatis iuramēto ſe nō factuꝝ ꝓmiſit: nulla aucto ritate ſeruare ꝓhibet̉. ⁊ ſi nūqͣꝫ hͦ ul̓ illd fa ceret. nō tn̄ illo minꝰ ſalutē ꝓmereri vale ret. cū nōnulli in laycali habitu ſāctiſſimi⁊ deo dilecti īueniāt̉. 22ª. q. 4ª.§. vlt̓. an̄ fi. ⁊ di. 6iª. c. 2º. hec de hoſt. Scd̓m āt Ricar. quolꝫ. 3º. q. 2ª. c. ille ꝗ iurauit vl̓ vouit ſe nūqͣꝫ intratuꝝ religionē nō ē obliga tus ad n̄ ītrādū. ꝯſtat.n. ꝙ xp̄s ꝯſuluit opera ꝑfectōis ⁊ ſuꝑerogatōis. ītrare āt religionē ē ſuꝑerogatōis. gͦ cadit ſb̓ ꝯſilio xp̄i. gͦ cū ipſe nō ſit ſibi ꝯͣrius: ꝓmiſſū eius cō ſilio ꝯͣriū n̄ uult eē firmū. Pret̓ea due ſūt partes iuſtitie.ſ. declinare a malo ⁊ facere bonū. gͦ ꝯͣ iuſtitiā ē oē iuramētū qd̓ ē ꝯͣriū declinatōi mali ⁊ oꝑatōi boni. gͦ illicitū eſt iurare ſe aliqd̓ bonū nō factuꝝ. cū gͦ ītrar religionē ſit ualde bonū: illicitū ē iurare ſe nunqͣꝫ intratuꝝ religionē. ¶ Sed obijcit̉ ꝙ iuramētū de re licita ē ẜuādū. ſꝫ non ītra re religionē ē res licita. gͦ ⁊cͣ. ℟º. īmo iura mētū de re licita n̄ ē ẜuādū qn̄ excludit bonū: qd̓ ſub ꝯſilio cadit. Si obijciat̉ ill̓ qd̓ sͣ dictū ē.ſ. de Gratiano. ꝙ tale iuram̄tū n̄ ꝓhibet̉ ẜuari. dd̓ ē ꝙ ibi nō bn̄ ſēſit. vl̓ p̄t dici curialius ꝙ nō dicit ꝙ illud iuram̄tū obliget. ſꝫ ītēdit ꝙ nō ꝓhibet̉ ſeruari. qꝛ ꝗ ſic iurat nō ꝓhibet̉ ī ſeculo remane̓ hͦ ric. vbi sͣ. c. in. ⁊ 2ᵐ. ¶ Utꝝ vouēs ītrare religionē: ⁊ poſtea ītrās cū ītētōe exeūdi īpleat votū ſuū. Rn̄deo ẜꝫ ric. 4º. di. 38ª. q. 8º ar. 3º. c. vouēs ītrare religionē: aut actual̓r ꝓponit ī religiōe remane̓. ita tn̄ ꝙ ꝓpoſitū illud nō cadit ſub uoto: ſꝫ tm̄ ipſū ꝯcomita tur. Aut actual̓r ꝓponit eā exꝑiri. vt ſi ſibi placuerit ibi remaneat. ⁊ ſi diſplicuerit ex eat. Aut de nullo illoꝝ actual̓r cogitat. ſed hͦ tm̄ vouet. qꝛ vr̄ ſibi aīe ſue eē boᵐ. Aut dū nouet intrare hēt actual̓r ꝓpoſitū exeū di poſtqͣꝫ intrauerit. Si pͦ mō vouit. aut qn̄ intrat habꝫ abſolute ꝓpoſitū exeūdi. ⁊ nunqͣꝫ dādi operā vt mutet̉ ſuū ꝓpoſituꝫ. aūt hꝫ ꝓpoſitū exeūdi. tn̄ cū uolūtate dan di opera vt mutet̉ ꝓpoſitū ſuū. pͦ mō ītrās nō īplet votū ſuū ẜm iudiciū. qꝛ talis hēt ex malignitate ꝓpoſitū exeūdi. in his āt q̄ dn̄o offerūt̉ deus magis penſat ītētōeꝫ qͣꝫ factū. 2º mō ītrās īplet votū. qꝛ nō hēt ab ſolute nec ex malitia ꝓpoſitū exeundi. ſed magis ex infirmitate. ſimil̓r dici pōt ſi vo uerit intrare 2º mō vel 3º ſi aūt vouēit. 4º mō ſie intelligi pōt tripl̓r. vnoº ꝙ ita vouet intrare vt exeat. alio mō ꝙ vouet ītro itū ⁊ exitū. 3º. ꝙ non nouet niſi ītroitū: ⁊ votū comitat̉ exeūdi ꝓpoſitū. ⁊ quolibet illoꝝ triū modoꝝ vouēs peccat ⁊ nō tenꝫ d 4

T. Li. votū. qꝛ eſt temerariū. vt pꝫ intuēti. patꝫ gͦ ꝙ nouēs intrare religionē eo mō quo tenet votū: nō implet uotū ẜm diuinū iudiciū: nec abſoluit̉ ab obligatōe facta deo. ſi intret cū ꝓpoſito exeundi abſolute ⁊ cū vo luntate nō dādi operā ut mutetur ꝓpoſitū ſuū. ¶ Utꝝ ex nuda ꝓmiſſione oriat̉ obligatio. ℟º. ẜm Ricar. 4º di. 3ª. q. 3. ar. 3. c. Nuda ꝓmiſſio dr̄ que nō ē firmata fidei interpoſitōe: nec iuramēto. Aut gͦ eſt cum intētōe obligādi ⁊ tunc obligat. aut nō eſt cū intētionē obligādi ſe. ⁊ tunc nō obligat in foro conſciētie de neceſſitate ſalutꝭ. vt ꝗ dam dicūt. Ad quod face̓ vr̄ illud exͣ. e.ſ. de voto. litteraturā vbi dicitur de quodā qui pauore mortis ꝑterritꝰ dixit. nō diu hͦ morabor ꝓponēs ī aīo ꝙ religionē intrarꝫ ꝙ ſi plus ī uoto nō ꝓceſſit: eius trāſgreſſor dici nō poterit: ſi nō impleat qd̓ dixit. ⁊ dr̄ ibidē in glo. ꝙ nō dixit hͦ aīo ſe obligādi ⁊ nemo ſe obligat: niſi qui ſe obligā di aīum hēt. Ad hoc etiā facit. ff. de ac. ⁊ ob. obligatōum. licꝫ.n. ex iure nature promittēs obliget̉ ad implēdū qd̓ ꝓmittit. ni ſi tn̄ obligare ſe intēderit: illa obligatio nō eſt neceſſitatis ſꝫ honeſtatis ⁊ ꝯgruitatis. ⁊ iō ꝯueniēs nō peccat mortal̓r: ſꝫ venialit̓. ⁊ hoc rōabile vr̄. qꝛ multi ex deliberatōe dicūt aliqua bōa ſe facturos qui hoc nō dicerēt ſi ꝑ hoc ſe obligatos ad facien dum illud tanqͣꝫ neceſſariū crederēt. Ali qui tn̄ dicūt ꝙ quelꝫ ꝓmiſſio ex deliberatōe facta: obligat ꝓmittētē obligatōe neceſ ſaria ad faciēdū quod ꝓmittit ſi ſalutē cō ſequi uelit. 12ª. q. 2ª. quicūqꝫ ſuffragio. ⁊ .c. q. 5º. qꝛ Ioh̓es. ⁊ 22. q.§. iuramēti. Ro dol. v̓o ti. de voto nōt ꝙ ſine p̄iudicio credit ꝙ ſolū ꝓpoſitū non obligat. nec ē mortale ꝯuenire. niſi addat̉ ꝓmiſſio uel votū expreſſū vel tacitū ſiue preſūptū. ¶ Utrū votū interpretatiuū obliget. ℟º ẜꝫ tho. 4º. di. 38ª. q. i. ar. 3º. q. i. c. 5. ꝙ ſic. vn̄ ſi quis poſt tēpꝰ ꝓbatōis in monaſterio remanſe rit: obligat̉ ex noto interpretatio: niſi forte ꝓpter aliquā cām fuerit ſibi terminꝰ ꝓte latus. vel in tali loco ꝯſueuit ꝓtelari. tunc āt faciētes hiꝰ uotū tenet̉ ad tria pͥncipalia vota religionis. ſꝫ ad alias obſeruātias quaꝝ trāſgreſſio ex diſſil̓atōe prelatoꝝ inducit̉: obligari non uidēt̉: p̄cipue ſi ſint ſimplices: talia ſufficiēt̓ diſcernere neſcien tes. hec tho. ibidē. ¶ Utrū ex ingreſſu religionis obliget̉ quis ad remanēdum ibi. Rn̄deo ꝙ nō. īmo grego. 9. ſtatuit ꝙ nouitij in ꝓbatōe poſiti pn̄t ad ſtatuꝫ pͥorem redire libere infra ānū: niſi in tribꝰ caſibꝰ. primus ē ſi acceperūt habitū ꝓfeſſoꝝ. 2ꝰ ſi ꝓfeſſionē fecerūt. 3ꝰ ſi euidēt̉ appareat ꝙ tales voluerint uitā mutare. ⁊ in religion deo ꝑpetuo ẜuire. exͣ de regula. ſtatuimus ¶ Sed quomō apparet ꝙ vitā quis mutare uelit. Rn̄det ibidē glo. ꝙ hoc apparet ſi expreſſe ſeculo renūciet. vel ſi ali quid dicat uel faciat ꝑ qd̓ eius voluntas appareat. de hoc uide illud qd̓ hoſti. dicit ſupͣ. e. ti. ar. 5º. q. ſꝫ per quid hēt. ⁊cͣ. ¶ Et nota ꝙ illa decretalis exͣ de regula. ꝯſulti. que fuit Greg. 6. hodie nō uidet̉ hēre locum. vt ibi dicit glo. ꝓpt̓ dcām decretaleꝫ. ſtatuimꝰ que fuit poſterior. ⁊ fuit Inno. 3. Sed qual̓r ſciet̉ ꝙ fuerint ī ꝓbatione. Rn̄det Ray. ꝙ hͦ ſciet̉. vel qꝛ proteſtati ſt̓ ſe uelle eē in ꝓbatōe. vel qꝛ acceperūt ha bitū nouitioꝝ. qd̓ hēt locū in religionibus illis in quibus hītꝰ nouitioꝝ ē diſtinctꝰ ab habitu ꝓfeſſoꝝ. vel qꝛ eſt ordo talis: qui nō ꝯſueuit aliquē ad ꝓfeſſionē recipe̓: niſi habita ꝓbatōe. vbi aūt habitus nō ē diſtī ctꝰ ẜm ꝙ hr̄ in illo. c. ſtatuiꝰ p̄allegato. debēt tēpore ꝓfeſſionis bn̄dici veſtes q̄ ꝓfitētibus cōcedūt̉. ut habitꝰ nouitioꝝ a profeſſoꝝ habitu diſcernat̉. ¶ Quid ſi in ali quo predictoꝝ triū caſuū r̄deat ad ſeculū ⁊ ꝯtrahat matrimoniū. Rn̄det Rod̓. ꝙ in caſu pͦ ⁊ 2º nō tenebit matrimoniū: nec ēt ī 3º: ſi talis ſimpliciter renūciauit ſeculo ꝓmittēs ſe decetero uictuꝝ ī religiōe tale no tū ul̓ ꝓmiſſionē approbāte prelato religionis illius. tūc.n. uotū ſolēnizaſſet. ſꝫ ſi tm̄ habitū nouitij reciperet ⁊ uolūtatē manifeſtaret votū ſimpliciter eēt. quod tm̄ matri moniū ꝯͣhēdū impediret. ¶ Utꝝ votū ſub ꝯditōe factū que ꝯditio nō implet̉ ꝓpter culpā nouētis ſit obligatoriū. ℟º ẜm Ric. 4º di. 38ª. q. 5º. ar. 3º. c. ꝙ ſic. ad qd̓ facit il lud qd̓ dr̄ exͣ de ſpon. ſicut ex litteris. de qͦ dam qui mulierē quādā ſe ductuꝝ ī ꝯiu gē infra certū terminū iurauit. nec ꝑ uiꝝ: ſꝫ ꝑ mulierē ſtetit ꝙ ipſe iuramētū nō īpleuit. quod viro nō ē imputādū. īmo ꝓ ꝯpleta ꝯditōe eſt habēda. Idē gͦ eſt qͣꝫtū ad eꝗ ualētiā ad hoc ut teneat ꝓmiſſio implere cōditōem appoſitā ⁊ nō ſtare per illū ꝗ dꝫ eā implere quo minus īpleat̉. ſꝫ quādo ꝓmittēs impedit eius īpletōem illo qui debebat implere parato: ꝑ ꝓmittētē ⁊ nō ꝑ ali um ſtat ne impleat̉. habēda ē gͦ ꝓ impleta. cum gͦ ſua promiſſio teneret ſi ꝯditio

.I. XX. īpleretur: nihilominꝰ ēt tenet qn̄ ꝑ eius cul pā ſtat ꝙ non īplet̉. vnde cū aliꝗs deo vo uet aliquod ſpāle obſequiū ſi a peccato a quo tētat̉ preſeruauerit eū: ſi incidat illd̓ peccatū: nihilominꝰ tenet̉ imple̓ uotū. qꝛ ꝙ deus eū nō preſeruauerit ab illo peccato: ſtetit ꝑ eū non ꝑ deū qui illū a peccato il lo preſeruaſſꝫ ſi ille voluiſſꝫ. Eſto ꝙ ali quis horrēs cōmittere aliqd̓ magnū ſcelus: qd̓ nunqͣꝫ intēdit cōmittere: voueat ꝙ ſi cōmittat intrabit aliquā religionē quaꝫ non vult: ſꝫ horret intrare. ⁊ poſtea illd̓ ſcelus ꝯmittat: nunꝗd tenet̉ intrare r̄ligionē. Rn̄det Ric. vbi sͣ. ꝙ ſic. qꝛ notū ſub ꝯditi on factū de re bona ⁊ ꝓpter finē bonū eſt obligatoriū exn̄te cōditōe. ſiue illa ꝯditio ſit bona ſiue mala. ¶ Utꝝ votū de nō vouēdo aliquid niſi illud qd̓ vouet̉: exprima tur verbo uel dicto vel ſcripto: ſit obligato riū. ℟º ꝙ ſic. ita ꝙ ſi poſtea voueat ⁊ votū ſuū uerbo ul̓ ſcripto nō expͥmat peccat. Nā tale uotū eſt bonū. qꝛ ꝑ voti expreſſi onē in v̓bo vl̓ ſcripto hētur de voto facto certior cognitio. ⁊ p̄cauet̉ in vouēdo p̄cipi tatio: quoꝝ vtrūqꝫ ē bonū. nihilominꝰ tn̄ vr̄ ꝙ teneat illud votū ſi alias ſit licitū. qꝛ cū vone ſit bonū: ⁊ a ſpū ſācto ꝯſulat̉ per pſal̓. vouete ⁊ red. do. deo nr̄o oēs qui. ⁊cͣ. Uotū v̓o de nō vouēdo non obligat. vnde votū de quo ē ꝓpoſita qō non obligat ad nō vouēdū: ſꝫ obligat ad exprimēdū ꝑ ver bū vel ꝑ ſcriptū ſi cōtigerit emitte votum. ¶ Utꝝ notū magis obliget qͣꝫ iuramētuꝫ ℟º ẜm aliqͦs ꝙ ſic. qꝛ obligatio voti cauſat̉ ex libero cōſēſu volūtatꝭ hoīs ⁊ fideli tate quā debet deo. obligatio v̓o iuramenti ex libero cōſenſu hōis ⁊ reuerētia: quā debet deo inqͣꝫtū ē v̓itas pͥma. īfidelitas āt ſerui ad dn̄m eſt gͣuior offenſa quacunqꝫ alia irreuerētia quaꝫ ſeruus dn̄o face̓ poſ ſit. ⁊ hꝰ ſnīe eſt tho. Alij diſtinguūt de iura mento. qꝛ aūt fit hōi: aut fit deo. pͦ mō non ita fortit̉ obligat ſic̄ votū. qꝛ obligatō que fit deo in voto ē fortior obligatōe q̄ fit hōi 2º mō magis obligat iuramētū ceterꝭ. pari bus. votū.n. nō īportat niſi ꝓmiſſionē deo factā ex deliberatōe fcā cū intētōe ſe obligandi. hoc aūt totū importat iuramētū: ⁊ addit adductōem ꝑſone v̓itatꝭ in teſtimo niū ad maiorē cōfirmatōem ꝓmiſſionis. hec Ric. 4º. di. 3ª. q. 5º. ar. 2º. c. ¶ Utꝝ he res teneat̉ adimplere votū illius cui ſucceſſit. ℟º ẜm Ray. pater nō pōt iniunge filio neceſſitatē ꝑegrinādi. vt exͣ. e. lꝫ. vbi ī iunctio pr̄na tenuit qꝛ filius approbauit. pecuniariā v̓o ſatiſfactōem iniungere pōt exͣ de vo. tua. ⁊ exͣ de ſolū. c. i. Tamē ẜꝫ ho ſti. diſtingue. qꝛ ſi heres hereditatē adierit votū eius cuiꝰ ē heres tenet̉ implere ſi vi res hereditatis patiāt̉. maxime ſi ſuſceperit ſponte. vt exͣ. e. licꝫ. Nā obligatōeꝫ vo ti ꝯſtat ad heredē trāſir. ff. de pollicita. l. 2º in fi. Si v̓o nō adierit nō tenet̉. qꝛ nec he res niſi ſpōte promiſerit. ⁊ tunc ſi ī oī cāu ītēdit ꝑſonā ſuā obligare: debet imple̓. nō tam ob ꝓmiſſionē factā a teſtatore qͣꝫ ob ſuā. ſꝫ ſi tanqͣꝫ heres ꝓmittebat ſperās hereditatē adire. poſtea tamē mutato cōſilio abſtinuit nō tenet̉. ar. exͣ de elec. venera bilē.§. fi. ⁊ ſic et intelligi pōt illud exͣ. e. ſ. de voto. licet. Sꝫ quicūqꝫ hereditatē adijt obligat̉. vt ꝓbatū eſt. ⁊ ar. exͣ de ſolu. c. i. Inno. v̓o ſuꝑ. c. licet p̄allegato. dicit ꝙ qui votū trāſmarinū emittit ꝓ ſubſidio terre ſancte ſi impediat̉ morte vel al̓r: cogitur alij cōmittere qui votū ꝯpleat. ar. dicti. c. immo ſi alijs nō cōmittat: heredes cogipoſſūt: vt vel illud cōpleāt vl̓ expēſas aūt ſubſidiū: qd̓ pater vel teſtator facturꝰ eēt faciāt. Secus ē ſi vonet ꝑꝑ deuotōeꝫ l̓ aliā cām. qꝛ tūc ſi ꝑſonal̓r ire nō pōt: mittē nō tenet̉. qꝛ ſubintelligit̉ ſi potero. ⁊ hiꝰ. Equit̉ videre de 8.ſ. de caſibus in ꝗbꝰ pōt a voto diſcēdi. Circa qd̓ ẜm hoſti. nota ꝙ vbicūqꝫ voueo vl̓ ꝓmitto aliꝗd non facere quo facto. vl̓ aliquid nō face̓: quo nō facto ſalus corporalis uel ſpūalis amittit̉: vel pctm̄ mortale incurrit̉: non ē ſeruādū votū vel iuram̄ tū: vel pactū. neqꝫ ꝯſuetudo: nꝫ lex: nꝫ p̄ce ptū: nꝫ et aliquod vinculū firmitatis. 22 .q. 4. c. fi. ⁊. c. īt̓ cetera. ⁊ exͣ de iuriur̄. qͣꝫto in differētibꝰ āt que ſi fiāt nō eſt pctm̄ mortale. ⁊ ſi non fiant nullū ē mortal̓ pec cati ꝑiculū: tenet votū ⁊ eſt ſeruandū. ar. exͣ de no. o. nunc. cū ex iniūcto.§. ſuꝑ eo. niſi aliud dicat̉ rōe ꝑſone: que ē inhabil̓ ad vouēdū. de quo hītū ē ſupͣ articl̓o de no uēte. ⁊ dūmō obligatōi p̄cedēti licite n̄ ſit ꝯͣriū. ar. exͣ de iureiur. ea te. in fi. ⁊. c. ueniens in fi. qꝛ nec tunc de facili ſine peccato poſſꝫ exeꝗ. ar. 22ª. q. 5º. iuramēti. hec hoſ. vn̄ notauit hu. 32ª. q. fi. nō ſolū. ꝙ ſi quis fecit votū de carnibꝰ nō comedēdis ⁊ īfirmetur ita ꝙ a medicꝭ dr̄ ꝙ ē in ꝑiculo niſi carnibus veſcat̉. ⁊ ꝙ al̓r nō pōt euadere: de precepto maioris. ⁊ etiā ſine p̄cepto pōt carnes comedere. qꝛ ē cā neceſſitatꝭ. ⁊ ī hiꝰ

T. Li. voto cōditio tacita fuiſſe videt̉: niſi neceſ ſitas cogeret. ⁊ preceptū maioris adeſſet. ¶ Itē ẜm hoſti. ſi quis voueat dare certā mēſurā ānuatim ⁊ nō determinet. in arbitrio eius ē ad quā mēſurā det. exͣ de ceſi. ex ꝑte ꝑ totū. Lꝫ igr̄ votū ſit r̄gl̓arit̓ īplen dū. ī caſibꝰ tn̄ ab eo diſcēdi pōt. ¶ Et nota uit hoſti. pl̓es caſus: quoꝝ primꝰ ē. ſi ꝯmu tetur in melius. exͣ. e. ſcripture ꝑ totū. ⁊ de iureiur. c. 3º. in prīcipio. alicubi āt requiri tur auctoritas ſuꝑiorꝭ. vt dicet̉. jͣ. 2ꝰ caſus eſt ſi nō ꝓceſſit ad actū. exͣ. e. litteraꝝ. ī fi. 3ꝰ eſt ſi votū ꝯditionale fuit cū ꝯditio d̓ fi cit. 32ª. q. 8º. c. fi..ſ. nō ſolū. ī fi. ⁊ ēt ī ar. ſuꝑ illo. c. ⁊ hͦ intelligas ſiue ſit cōditio ſpālis ⁊ expreſſa. exͣ de ꝯdi. appo. veꝝ. ⁊. c. de illis. ſiue ſit tacita que ex ſui naͣ ineſt voto. vt ſi potero ſi vixero. ſi deus dederit. niſi deꝰ al̓r reuelauerit ẜm gof. ſi tn̄ aliꝗs voueat ex duabus cāis uel pl̓ibꝰ. vel ſub duabꝰ ꝯditionibꝰ ul̓ pl̓ibꝰ. ⁊ nihilominꝰ ītēdat ſe obligare qualibet illaꝝ cāꝝ uel ꝯditōum exi ſtentē tenet̉ votū imple̓. lꝫ deficiat una illaꝝ ul̓ pl̓es. dūmō extet vna eaꝝ. vt dicūt ray. ⁊ rodol. 4ꝰ ē ubi nouēs nō hēt liberā facultatē vouēdi. vt hītū eſt ſupͣ. ar. de vouēte. 5ꝰ eſt ubi ſuperioris auctoritate dilatū ē uel redēptū ul̓ mutatū. 6ꝰ vbi notū ex ſui naͣ ē illicitū. vbi ꝗdē nō tm̄ a voto pōt. īmo dꝫ oīo diſcēdi. ¶ Nouit ēt go. aliū ca ſū.ſ. qn̄ cā ꝑꝑ quā notū ē emiſſū ceſſat. exͣ e. magne in fi. lꝫ ſecꝰ fit ī noto r̄ligiōis: qd̓ ex cā falſa nō uiciat̉. vt exͣ de ꝯuer. ꝯiu. dudū. hoſti. vero dicit ꝙ et. in alio voto n̄ ceſſat uotū ceſſāte cā. lꝫ redēptio faciliꝰ ad mittat̉. ⁊ hͦ ē qd̓ dr̄ exͣ. e. magne.§. fi. vt ꝓbat̉ ibi ſpāl̓r nos īduxit. ⁊ ibi faciliꝰ ceſſar potuit. ceſſet gͦ idē ⁊ ſi ita n̄ eēt. nam facile erat. vt inuit ibi. facili. Et hͦ ītellige ubi fu it cā īductīa ſiue ꝯpulſiua. uel ēt final̓. ſꝫ hͦ n̄ exp̄ſſit. ff. de ver. ob. ꝗcꝗd aſtrīgēde ꝑ to tū. ⁊ ī ar. ſuꝑ ea. l. ⁊ ſic p̄t ītelligi. ⁊ ſic ēt in tellexit ray. exͣ de ꝯuer. ꝯiu. ex ꝑte. i.§. i. Si vero exp̄ſſit hͦ dicēs ꝙ ſi talis cā deficeret obl̓ari nolebat. pꝫ ꝗd ceſſauit qn̄ ceſſauit cā. exͣ d̓ ap. cū ceſſāte. ſic ⁊ ſi ꝯditō d̓feciſſꝫ Eꝗt̉ vide̓ de 9º.ſ. de vtilitate voti. ⁊ circa hͦ q̄rūt̉ pl̓a.ſ. vtꝝ expediat hōi noue. ℟º. ẜꝫ ric. 4º. di. 3ª. .q. 2ª. ar. l. c. vouēs aūt nouet bona qͦꝝ obẜuatio vr̄ ꝓbabl̓r ꝓportōata īfirmitati ſue ſpūali. aūt īproportōata. pͦ mō expedit hōi noue. qꝛ ꝑ hͦ āpliꝰ firmat uolūtatē ſuā ī bonō: ⁊ excludit a ſe ꝓ magna ꝑte lib̓tatē ma lefaciēdi. ⁊ fac̄ actū v̓tutꝭ. latrie. ⁊ iō nouē do meret̉. ꝑꝑ qd̓ monet pſal̓. vouete ⁊ red di. dn̄o deo ur̄o. 2ºº. nō expedit nec lꝫ. tale .n. uotū n̄ hr̄et diſcretōem comitē. cuꝫ ꝑ hͦ uouēs magis uidet̉ ſe illaq̄are qͣꝫ auge̓ ſe curitatē de ſua ſalutē. ꝗlꝫ tn̄ r̄putar̄ dꝫ obẜuātiā noti religiōis eē ꝓportōatā ſue īfirmi tati ſpūali: niſi ꝑ certa expiētiā ꝯſtet de ꝯͣrio ſibi. Et ꝑꝑ bona ex que ſepiꝰ uidēt ⁊ audiūt ⁊ ꝑꝑ maiores ꝯſolatōes ſpūales: qͣs ex dei benignitate ob fauorē religiōis ⁊ ſcā ſocietate r̄cipiūt obẜuātia aliquoꝝ bonoꝝ ē ꝓportōata alicui ī religiōe exn̄ti. q̄ nō eēt ꝓportōata eidē in ſeculo remanēti. ¶ Sꝫ obijcit̉ qꝛ gͣuius pctm̄ ceteris pari bus ē pctm̄ religioſi qͣꝫ layci. vn̄ dicit anẜ. li. de ſil̓itudinibꝰ ꝙ ſi penite̓ religioſus noluerit maiori damnatiōi ſubiacebit. gͦ nouere nō expedit. ℟º ꝙ licꝫ ex noto pctm̄ aggrauet̉. tn̄ ī bn̄faciēdo ei. magis mere tur. ut in ſe. q. oſtēdet̉. ⁊ et. de pctō penitēſ maiorē miẜicordiā qͣꝫ penitēs ī ſcl̓o ꝯſequet̉ ẜꝫ anẜ. ī li. p̄dcō. hͦ ricar. ubi sͣ. c. 3. ¶ Utꝝ idē opꝰ bonū factū cū uoto ſit ma gis meritoriū qͣꝫ ſctm̄ ſine noto. ℟º ẜꝫ ric. 4º. di. 38ª. q. 6ª. ar. 2º. c. ꝙ ſic deus.n. cum acceptet opꝰ ꝑꝑ operātē. tāto magis acce ptat opus qͣꝫto ē ab hoīe ad eius ſeruitiuꝫ magis ē ſpālius dedicatū. ceterꝭ āt ꝑibus ſpēalius dedicat̉ hō ad dei ẜuitiū ꝑ uotuꝫ qͣꝫ ſine noto. pͦ ut dic̄ anẜ. de ſil̓itu. ſic̄ obſequiū eiꝰ ꝗ dn̄o totā arborē cū fructu offert ē acceptiꝰ dn̄o qͣꝫ obſequiū eiꝰ ꝗ dat dn̄o de fructu arborꝭ. qͣꝫtū uult: nō tn̄ dat arbo rem. ſic ſeruitium religioſi ē gratius deo qͣꝫ hominis ſecularis. Eꝗt̉ uidē de. iō.ſ. de mutatōe uoti. ⁊ circa hͦ q̄rūt̉ pl̓a.ſ. utꝝ uotū cō mutari poſſit. ℟º. ẜꝫ ric. 4º. di. 38 .I. 3ª. ar. i. c. ut hitū ē sͣ. votoꝝ q̄dā ſūt neceſſitatꝭ. ⁊ hͨ redimi ul̓ ꝯmutari nō pn̄t. qꝛ ū pn̄t omitti ſine pctō. ar. 17. q. i. Sūt q̄dā Alia ſūt nota uolūtatꝭ. ⁊ talia fere oīa redimi ⁊ ꝯmutari pn̄t. fere dixi ꝑꝑ nota religiōis ⁊ ꝯtinētie de ꝗbꝰ ſpālit̓ q̄ret̉. jͣ.ſ. in ſe. ar. ſic̄.n. dic̄ bern̄. de p̄cep. ⁊ diſpē. 4º. c. iniquū foret ſi ſtatutū ꝓ ſola charitate ꝯͣ charitatē teneret. votū āt fieri debꝫ ex cha ritate ⁊ ꝓ charitate. vn̄ eiꝰ obligatio tenere ꝯͣ charitatē n̄ dꝫ. ꝯͣ charitatē āt tenet ſi illud ī meliꝰ ꝯmutari nō licet. Uotū gͦ ꝯmū tari p̄t ī meliꝰ bonū. exͣ. e. magne. circa fi. Hoc āt fieri nō dꝫ ꝓpria auctoritate ipſius uouētꝭ. qꝛ nullus dꝫ eē iudex ī ſua cā. ⁊ ſic

.I. XX. dr̄ leuit̓. ult̓. Aīal qd̓ īmolari p̄t dn̄o ſi ꝗs uoue̓it ſāctū erit ⁊ mutari nō poterit. ſꝫ au ctoritate iurꝭ. uotū tēporale cōmutari pōt in ꝑpetuā obſeruātiā religionis. ut dicet̉ in ſe. q. ⁊ notū religiōis laxioris in artioreꝫ. prius tn̄ licētia ſui p̄lati petita ſiue obtenta ſiue nō. exͣ de regula. ſane. ⁊. c. lꝫ. ꝑ totū. in pͥn. Iura v̓o q̄ ꝯriū dicere uidet̉ intelligidebēt de eo qui cā leuitatis ⁊ nō petita licē tia trāſit ad ordinē aliū. ſi tn̄ licētia nō peti ta trāſit: redire nō tenet̉ ad bonū inferius qd̓ r̄liꝗt. ut ber. dic̄ li. de p̄ce. ⁊ diſpē. c. 36. Nec hͦ ē ꝯͣ p̄dcā. qꝛ ml̓ia fieri ꝓhibent̉ q̄ tenēt poſtqͣꝫ facta ſūt. hͦ. ric. ubi ſupͣ. c. i. ⁊ ꝯuenit cū eo ber. exͣ de regula. licꝫ. Si tn̄ trāſeat cā leuitatꝭ licētia etiā petita: reuocari pōt ẜm hoſti. 19ª. q. 3ª. mādamꝰ. ⁊. c. ſtatuimꝰ. ⁊ exͣ de etate ⁊ qua. ⁊ ordīe p̄fi. ⁊ ēt in glo. intelleximꝰ. Uel intellige et. ẜꝫ hoſti. ꝙ leuitas p̄ſumit̉ qn̄ licētia nō petitur. vt ibidē. ſecꝰ eſt ſi petatur. ut dicitur in .c. licet. Un̄ ꝙ dicit. c. ſtatuimus p̄allegato. ſine ꝑmiſſione patris ſubandi petita. lꝫ non obtēta ¶ Quid ſi dubitetur utꝝ ſit la xior uel artiqꝫ religio ad quā trāſire petit. ⁊ utrū uelit hͦ ex temeritate uel ex diuina īſpiratōe. ℟º. ẜꝫ hoſti. ⁊ rod̓. hͦ ē ſuꝑioris arbitrio relinquēdū.i. ne.ſ. ſathanas ſe tn̄ſ formet in angelū lucꝭ exͣ de regula. lꝫ. ſtatī poſt mediū. ¶ Quid ſi ſuꝑior arbitret̉ ini que. ℟ndeo ẜm hoſti. ad ſuꝑiorē ſuperioris eſt recurrēduꝫ exͣ de elec. ne ꝓ defectu. circa mediū. Quid ſi quis regularꝭ. impetrauit ab abbate ſuo licētiā trāſeūdi ad religionē artiorē: ⁊ poſtea penitet eū. Nūquid abbas ille tenet̉ reciꝑe eū reuertētē. ℟º. ẜm rod̓. ſi ille nō pōt īuenire religionē artiorē vbi recipiat̉. aut ſuſtine nō pōt eiꝰ auſteritatē poſtqͣꝫ eā ꝓbauit: tenet̉ eū recipere ſi reuertat̉ an̄ factā ꝓfeſſionē: nec repelli p̄textu pͥoris licētie ul̓ renūciatiōis ſi renūciauit monaſterio pͦ cū facta ſit ex cā .ſ. trāſeūdi ad religionē artiorē. ⁊ cā nō ſit ſecuta: al̓r recipere eū nō tenet̉. ¶ Quid ſi petiuit licētiā trāſeundi: ⁊ abbas dixit ꝙ deliberaret. ⁊ anteqͣꝫ r̄ſpōdeat peniteat eū ⁊ dicit ꝙ nō vult trāſire. abbas tn̄ poſtea licētiat eū: nunꝗd exire tenet̉. Rn̄º ẜꝫ rod̓. ꝙ nō. ex quo nō ꝯcurrūt volūtates petētꝭ. ⁊ licētiātis ¶ Nouit etiā hū. ꝙ nō ſufficit licētia p̄lati ſine licētia ꝯuētꝰ cū in alienati on p̄dij: qd̓ minus valet qͣꝫ homo: requirat̉ conſenſus capl̓i. Sꝫ rod̓. credit ꝙ ubi petit licētiā trāſeundi ad religionē artiorē: ſufficit licentia ſolius abbatis. Ad laxiorē āt religionē tranſire non poteſt ēt de cōſen ſu abbatis ⁊ cōuētus. qꝛ eſt ꝯtra ius. Qn̄ āt abbas ⁊ conuētus licētiant aliquē ſimpliciter. ⁊ ille renūciat ſimplicit̓ monaſterio ſuo ex odio forte uel rācore uel alia cā nō valet quod agitur. qꝛ hoc nō eſt niſi ei dare licētiā euagādi. Uota aūt peregrinationis ⁊ abſtinētie ⁊ hiꝰ cōmutari poſſunt auctoritate ep̄i. iura eniꝫ hoc poſſe ab ep̄iſ non excludūt. ar. exͣ. e. c. i. in tex. ⁊ glo. Inferiores vero prelati ep̄is nullum votum cōmutare poſſūt: niſi fuerit eis ſpāliter cō miſſū ſiue cōceſſū preter prelatos religio ſos qui diſpenſare poſſūt in uotis ſubdito rum ſuorū. Uota autē cōtinētie ⁊ religionis ⁊ trāſmarinū cōmutari non poſſūt au ctoritate ep̄i. ſꝫ ſolus papa diſpenſare pōt ī illis. exͣ. eo. ex multa. in principio. vbi pa pa reſpondet prime queſtiōi.§. i. ⁊. c. veni ens. ⁊ quatuor. c. ſe. Et idem eſt ẜm hoſti. de voto crucis cuiuſlibet. 24ª. q. i. quotiens. Ratio cꝰ eſt ẜm Ricar. 4º. di. 3ª. q. 9º. ar. 2º. c. quia non eſt diſpenſādum ī no tis illis niſi ꝓpt̓ cōmunē eccleſie vtilitatē: vel aliquam magnam neceſſitatem. ⁊ iō cōmutatio eoruꝫ merito reſeruatur pape qui curaꝫ habꝫ totius vniuerſal̓ eccleſie. ¶ Nunquid votum de ieiunando in ſabbato ſemper eſt cōmutandū. Rn̄det Rod̓. ꝙ non oportet hiꝰ notum reuocare: vel cō mutare. poteſt tamē in melius cōmutari. Nam ⁊ ẜm canonem ueterem. de conſecͣ. di. 3ª. Sabbato. ieiunandū eſt ī die ſabba ti. qui tamen canon ul̓ loquitur de cōſilio: uel eſt abrogatus. ¶ Quid de voto ferian di in ſabbato. Reſpondet Rod̓. ꝙ non eſt ſimpliciter irritandum: vel neceſſario cōmutādū niſi vouens ſuſpectus ſit ꝙ iudai zare velit. ¶ Quid ſi quis vouit diuerſa vota. Reſpondet Tho. 4º. di. 3ª. q. i. ar. 4º. q. 4º. c. ꝙ ſi vnum eſt alteri compoſſibile debet vtrunqꝫ ſeruare: niſi forte ſibi commutet votum precedens: in melius ſequens. Si vero vnum ſit incompoſſibile alteri debet maius ſeruare: ⁊ de minori ad arbitrium prelati ſatiſfacere. Utrum quodlibet votum commutari poſ ſit in votum religionis ¶ Reſpondeo uolens facere profeſſionē in religiōe ſi actu aliter ſeu habitualiter remanere velit obligatꝰ ad vota que fecerit in ſeculo n̄ ꝯmutā tur ī uotū religionis. tamē poſtqͣꝫ ad notitiā p̄lati deuenerit: eū ab illis notꝭ abſoluē

T. Li. XX. pot̓it. maxīe ſi ignorabat ipſū eē ligatū ill̓ votis tp̄e ꝓfeſſionis. ſi āt actual̓r ſeu habi tual̓r intēdat ſe nō teneri āpliꝰ votis illis. ſed ſolo uoto ſue religiōis abſoluit̉ ab ill per notū religiōis ꝓpter eius altitudinē ⁊ perfectionē. exͣ. e. ſcripture. Un̄ iſta ꝯmuta tio fit auctoritate iuris. ſi tn̄ rex unꝰ uel im ꝑator vouerit ꝙ vſqꝫ ad certū tēpus ī ter ra ſancta militabit. vl̓ vnus aliꝰ magnus dominꝰ exn̄s dux totiꝰ exercitus cruce ſignatoꝝ. ⁊ de cuiꝰ abſētia deſolaret̉ exercitus: vellet religionē intrare. In hoc caſu videret̉ ẜm hoſti. ⁊ rod̓. papa ꝯſulēdus. certū ē tn̄ ꝙ ꝑſona mediocris abſolueret̉ a voto trāſmarino ꝑ religionis ingreſſuꝫ ⁊ ꝓfeſſionē in ea. cū.n. votū. religionis ſit ꝑpetuū eſt maius voto ꝑegrinatiōis terre ſācte: quod ē tēporale. vt habet̉ exͣ. e. c. p̄al legato. Scripture ſiue reus. Reus fracti voti nō hēt̉ qui tēporale obſeqū noſcit̉ in ꝑpetuā religionis obſeruātiā ꝯmutar̄. Si dicatur ꝙ ꝑ votū aſſūptōis crucis ī ſubſi diū terre ſācte ꝯſequitur hō remiſſionem oīuꝫ pctōꝝ. ⁊ ita vr̄ eē vtiliꝰ noto religionis. gͦ ⁊cͣ. Pōt ẜꝫ Tho. 2ª. 2e. q. 183ª. ar. 3º .c. 3ᵐ. rōabl̓r dici ꝙ et ꝑ ingreſſū religio nis cōſequet̉ quis remiſſionē oīum pecca toꝝ. ſi.n. aliquibꝰ elynis factis hō pōt ſtatiꝫ ſatiſface̓ de pctīs ſuis ẜꝫ illud Dan̄. 4º Pctā tua elynis redime. multo magis in ſatiſfactōeꝫ ꝓ oībus pctīs ſufficit ꝙ hō ſe total̓r diuinis mancipet obſequijs ꝑ īgreſ ſum religiōis que excedit oē genꝰ ſatiſfactōis ēt pnīe publice. vt hr̄. 34. q. 2ª. admonere te cū lachry. vn̄ in vitis patꝝ legitur ꝙ eādē gr̄aꝫ ꝯſequūtur intrātes religione quā ꝯſequūtur baptizati. ſi tn̄ nō abſol uerentur ab oī reatu pene. nihilominꝰ ingreſſus religionis ē vtilior illa qͣꝫtū ad ꝓmotōem in bonū que preponderat abſolutioni a pena. ¶ Quid ſi quis ſuſcepit notū implēdū ꝓ mr̄e. Nūquid ꝑ īgreſſū religionis pōt abſolui. ℟º ẜm Tho. ī qͣdā. q. de qͦlibꝫ. ꝙ exqͦ īgreſſus religionis tali ſuficit ꝓ ſe: ſufficit et ꝓ matre. vel et ſi vl̓t abbas illud votū pōt īple̓. ¶ Quid ſi aliquis cruce ſignatꝰ uel aliꝰ vouit ꝙ expen deret vel mitteret ī ſubſidiū terre ſācte cētū marcas. ⁊ poſtea ingreditur religionē. nunquid ē liberatꝰ oīo. ℟º. ẜm rod̓. ꝙ ſic. quo ad laborē ꝑegrinatōis. nō quo ad pecuniā p̄dictā. qꝛ nullus ſine licentia ſpāli pape pōt ꝯmutare vota terre ſācte. nec ip ſo iure mutātur ꝑ ingreſſū religiōis: niſi qͥ ad laborē ꝑegrinatōis ¶ Quid ſi ꝗs voue rit dare cētū libras pauꝑibꝰ uel alicui cer te ꝑſone vel eccleſie. vel face̓ eccleſiam ul̓ domū alicui religioni. nūquid hiꝰ votū cō mutari poterit in votū religionis. Rn̄det rod̓ ꝙ aūt ex tali ꝓmiſſione uel voto ē ali cui vel aliquibꝰ actio acꝗſita. aut nō. ſi ſic: nō liberatur ꝑ ingreſſū religionis niſi ꝯſē tirēt illi quibꝰ donauit uel ꝓmiſit. ſi nō. li. berat̉: ſi intēdat illud minus bonū cōmu tare ī hͦ maiꝰ. dū tn̄ hͦ fiat auctoritate ep̄i ſui ẜm rod̓. vr̄ tn̄ ꝙ ad hͦ ſufficiat auctoritas iuris. exͣ. e. ſcripture. ¶ Sꝫ quō vota debe̓t redimi uel cōmutari. ℟º ad hͦ ꝙ illud fiat licite ⁊ canonice requirit̉ auctori tas ſuꝑioris. vt dictū ē. ⁊ cā rōabilis que ſubſit. debet aūt ſuꝑior ibi attēdere tria.ſ. quid liceat ẜꝫ eꝗtatē. quid deceat ẜꝫ hone ſtatē. ⁊ quid expediat ẜm vtilitatē ſiue neceſſitatē. exͣ. e. magne.§. i. vn̄ debet cōſide rare qualitatē ꝑſone ⁊ cām. ⁊ qualitatē ⁊ qͣꝫtitatē ꝯmutatōis. vt ex hͦ colligat an cō mutatō ſit melior ⁊ deo acceptabilior. De bet ēt ꝯſiderare cām ꝓpt̓ quā votū ē emit ſū. nā ea ceſſāte ceſſat faciliꝰ ⁊ effectꝰ. vt ī .c. magne. in fi. vltīa.ſ. linea. In voto gͦ ꝑe grinatōis ſic fieri debet redēptio: ut expen ſe q̄ fierēt ī eūdo morādo ⁊ r̄deūdo ī alias pias cās dent̉. ⁊ labor itinerꝭ ieiunioꝝ vi giliaꝝ ⁊ orōum laboribꝰ cōpēſet. vt in. c. magne.§. penul. ad fi. ⁊. c. ſuꝑ his. hec hoſ⁊ ray. Oblatōeꝫ et. quā vouēs ī eccl̓ia illa ad quā ire vouerat facturꝰ eēt ẜm Ray. ad ipſā mittere debꝫ. In voto v̓o abſtinen tie debet hēri rō aſꝑitatꝭ. ieiunioꝝ panis ⁊ aque ⁊ affluētia vouētis. exͣ. e. c. i. ⁊. c. ma gne.§. penul. ī fi. vn̄ aliquis pauꝑ ꝑua pecunia ul̓ orōe ſi nihil hēret votū redimerpoſſꝫ vbi regi uel comiti magna nō ſufficeret. ar. exͣ de maledicꝭ. c. 2º. hec hoſti. Nā pauꝑi oꝑario ꝯcedit̉ redimere ieiunia 6 ferie dinario vno. di. 82ª. preſbyt̉. In voto āt trāſmarino ꝯſiderari dꝫ intentio vo uentis.ſ. vtrū intēderet ꝑegrinari uel bella re. Si.n. intēdebat ꝑegrinari ⁊ ſit habilis ad eūdum qͣꝫuis īhabilis ad pugnādū nō redimat. Si vero intendebat pugnare ⁊ ſit inhabilis ad pugnādū redimat. niſi for te cōſilio ſtrenuus ſit: vel forte ſecū pugna tores ducere poſſet. talis enim non eſt om nino impotens. exͣ. eo. ꝙ ſuper his.§. pe nultimo. ⁊ fi. ⁊. ca. ex multa.§. Secundo queſiuiſti. ⁊.§ finali. in fine. vel niſi ſit agricola vel artifex qui ſit ibi vtilis. licet

.I. XX. nō multi taliū ibi ſint oportuni ꝓpter par uitatē poſſeſſionum ⁊ paucitatē inhabitā tiū. vt in. c. ꝙ ſuper his.i. rn̄ſio. Sed īter il los qui habet impedimētū tēporale. vt his dilatio ꝯcedat̉. vl̓ perpetuuꝫ: ut ab his redēptio recipiat̉ eſt ſubtiliter diſtīguēdū. ut in. c. ꝙ ſuꝑ his.§. i. In clericis et̓nonētibꝰ ꝯſiderari debꝫ ſi clericus cruce ſignatꝰ ſit ibi utilis ⁊ neceſſariꝰ uel ꝯſilio: vel p̄dicatō nis officio: vel qꝛ deputatus ē alicꝰ magna tis ſeruitio. vel qꝛ ſecū milites bellatores ducere pōt. ⁊ tunc nō recipit̉ redēptō. Si v̓o nō ſit ibi oportunus tūc recipit̉. vt exͣ .c. ex multa.§. fi. ⁊. c. poſtulaſti. Nā ad pugnādū ꝑſonal̓r eſt inhabilis. vt pꝫ di. 50. clericū qui paganū. ſꝫ ⁊ aliquotiens poteſt votū redimere etiā ſi bellatores pōt duce̓. vt ſi ſit minus ſenex fragilis ⁊ ꝯfractus. exͣ. e. magne.§. veꝝ etatis. circa medium ⁊ exͣ de renun. niſi cū p̄dē.§. alia v̓o cā eſt. Oportet etiā ꝯſiderare vtruꝫ ex facilitate animi iuuenilis votū ſit emiſſū. qꝛ tūc eſt remittēdū remiſſione cōpetēti recepta. exͣ .c. veniēs. Nec debꝫ pretermitti ꝙ licꝫ vo tū hieroſolimitanū ſit magni fauoris. vt patꝫ exͣ. e. ex multa.§. penul. ꝙ aūt. ſi tn̄ ꝓ pter abſētiā vnius perſone ꝑiculuꝫ īmine ret toti terre ſiue ꝓuincie: ꝯſulte notū remittit̉: uel differt̉: nec votū trāſgredit̉: ꝙ auctoritate ſedis apoſtolice illd diſtulit ad implere. exͣ. e. non eſt. hec hoſti. ¶ Quid ſi publica meretrix quā multi ſequūt̉ vo tum emiſerit trāſmarinū. nūquid redime̓ poterit illud. ℟º ẜm hoſti. niſi corrigatur: nec ipſa nec bellatores qui ſequūt̉ eā ex amore corrupto debēt admitti: nec eiꝰ vo tū approbari. qꝛ nec oblatio ſua debꝫ reci pi. vt dicet̉. jͣ. li. 6º. ti. de parrochijs. Equitur uidere de. ii..ſ. de diſpēſatōe uoti. ⁊ circa hoc querit̉ vtruꝫ oē votū ſit diſpēſabile. ℟º. Hū. ⁊ eius ſequaces dixerūt ꝙ diſpenſatio pōt dupl̓r ſumi. vno mō ꝓ relaxatione iuris: ⁊ ſic. nullo modo votū ē diſpenſabile. quia ꝙ ꝑ votū deo factū ab eo qui ē libere poteſtatis in vouēdo nouēs ſit obligatꝰ. hoc ē de iure diuino. papa aūt ius diuinū rela xare nō pōt. 2ª. q. i. ſunt quidā dicētes. Alio mō ꝓ iuris declaratōe. ⁊ hͦ mō aliqͣ ſūt diſpēſabilia: vt ea que pn̄t in meliꝰ cō mutari. qꝛ papa pōt interp̄tari ⁊ declarar̄ ius diuinū. Aliqua uero nō ſūt diſpēſabꝰ lia. ut ea que dignā recōpēſatōem hēre n̄ poſſūt: vt votū cōtinētie ⁊ religionis. huiꝰ ſnīe ē et Ray. Bon̄. ēt 4º. di. 3ª. q. 2ª. ar. 3º. c. huic opi. fauere vr̄. Et ſi dicat̉ ꝙ poſ ſibile ē ꝙ in matrimonio pax eccl̓ie detur que eſt utilitas cōis: que ē preferēda pͥuate. gͦ. ⁊cͣ. Rn̄det̉ ẜm eū ꝙ vouēs debet eſſe magis ſollicitꝰ de ſalutē ſua qͣꝫ alioꝝ. ⁊ p̄t̓. ea neſcit̉ utrū ex matrimonio pax daret̉: ⁊ certū dimitti nō debet ꝓ īcerto. Pro hac et opi. eſt exᵐ beati Mathei apl̓i: qui cō ſentire noluit ꝙ Effigenia virgo deo dedi cata regi nuberet qui ſe fieri xp̄ianū cū oī populo ꝓmittebat ꝗu potiꝰ mortē ſuſtinuit Tho. 2ª. 2e. q. 88ª. ar. ii. c. ī fine autē diſtī xit de voto cōtinētie.ſ. ꝙ eccl̓ia diſpenſare pōt in ipſo ſolēnizato ꝑ ſacri ordinis ſuſce ptionē: ꝓ eo ꝙ debitū ꝯtinētie nō ē annexum eēntialit̓ ſacro ordini ſꝫ exſtatuto ec cleſie. ſed nō poteſt diſpēſare in voto cōti nētie ſolēnizato per religionis ꝓfeſſionem. qꝛ debitū ꝯtinētie eēntial̓r eſt ſtatui religionis annexū: ꝑ quā hō ſe mancipat tota liter dei ẜuitio: qd̓ non pōt ſil̓ ſtare cū mr̄i monio: ī qͦ incūbit neceſſitas ꝓcurādi vxo re prole̓: ⁊ ea que ad hͦ reqͥrūt̉. ar. ad hoc exͣ de ſta. mo. cū ad mōaſteriū. in fi. vbi dr̄ ꝙ cuſtodia caſtitatis ē annexa regule mo nachali. Si obijciat̉ ꝙ tale votū poteſt eē īpeditiuū melioris boni. vt pacis vniꝰ ma gne regionis. dd̓ ꝙ periculis reꝝ humanaꝝ ē obuiādū per res humanas: nō per hoc ꝙ res diuine ꝯuertātur in vſū huma nū. religioſi autē mortui ſunt ſeculo: ⁊ vi uunt deo. vnde nō ſūt reuocādi ad vitam humanā occaſione cuiuſcūqꝫ euentus ẜm tho. vbi sͣ. c. in. Sed ꝯͣ hoc obijcit̉ ẜꝫ Ric. .4º. di. 38ª. q. 9ª. ar. i. c. qꝛ vt dcm̄ ē ſupͣ pre latus religioſus diſpēſare poteſt in uotꝭ ſb̓ ditoꝝ ſuoꝝ ſi qua ſuꝑaddunt neceſſarijs ad ſalutē que ſūt ſuꝑerogatōis. gͦ ēt papa pōt hoc reſpectu oīuꝫ: cū in eo ſub deo ſit plenitudo ptātis. Uidet̉ gͦ dd̓ ꝙ oē uotuꝫ ꝓprie dictū.ſ. qd̓ ē de his que ſūt ſuꝑerogatōis ē diſpenſabile. qꝛ in quolibet tali vo to pōt inueniri cā diſpēſatōis rationabil̓ .ſ. vel ꝓfectus maioris boni: vl̓ vitatō ma li. ⁊ hͦ vel reſpectu reipublice vel reſpectu vouentis. Reformatio.n. pacis īter regna eſt maius bonū cōitati qͣꝫ ꝯtinētia vnius ꝑſone. In tali gͦ caſu ſi perſona que continentiā vouerat ꝑ obediētiā pape nubat: magis meret̉ obediēdo qͣꝫ ꝯtinēdo qͣꝫtuꝫ ad p̄miū ſb̓ale. al̓r obligatō fcā ꝑꝑ charitatē militarꝫ ꝯͣ charitatē. Pret̓ ea recta rō vr̄ dictare aliquē eſſe loco dei in terra qui

T. Li..XX. ꝑiculis ꝯmunitatū ⁊ perſonarū penſatis infirmitatibꝰ vtilitatibꝰ ⁊ dānis: poſſit rōa bilit̓ obuiare. ⁊ dico rōabiliter. qꝛ ubi nō eēt diſpēſādi rōabil̓ cā ſi diſpēſaret̉ nō eēt diſpēſatō ſꝫ diſſipatō ẜꝫ ber. 3º de ꝯſide. ad Eugeniū. c. 14º. ⁊ hec ē opi. ricar. vbi sͣ. ⁊ hoſti. ⁊ hu. cardinalis ſācte ſabine quā hoſti. allegat ī hac qōe. ⁊ Inno. exͣ de ſta. mo. ſuꝑ. c. cū ad monaſteriū. ⁊ Io. theutonicꝰ ꝙ dicit. ꝙ uidit de facto diſpēſari. Tho. 2ª. 2ª .q. 88ª. ar. ii. c. 2ᵐ. āt dicit ꝙ diſpēſari p̄t in uoto tēporalis ꝯtinētie: ſicut ⁊ in voto tēporalis abſtinētie. ¶ Sed ꝯͣ dictā ſoluti onē pl̓a obijciūt̉. ⁊ pͦ illud eccl̓. 26º oīs pō deratio nō eſt ꝯdigna aīe ꝯtinētis. gͦ uide tur ꝙ diſpēſari nō poſſit ī noto cōtinētie. ℟º. ẜm glo. ibidē. aīa cōtinēs. i xp̄o deſpō ſata ī ſpūali ſcīa cōꝑat̉ oꝑbꝰ mundi: ⁊ ſa pīe ſeculari. uel intelligit̉ ẜm hu. cardinalē de ꝯtinētia a peccatis. ⁊ hͦ non ē ꝯtra p̄dicta. ſi.n. intelligeret̉ ꝙ in nullo actu eſſꝫ maior rō meriti qͣꝫ in obẜuantia cōtinētie falſus eēt intellectꝰ. qꝛ in ſuſtinēdo martyriū eſt maius meritū. vel ẜm tho. vbi sͣ ī fi. illa auctoritas dꝫ ītelligi qͣꝫtū ad hͦ ꝙ nec fecūditas carnis: nec aliqd̓ corporale bobonū ē cōparādū ꝯtinētie q̄ cōputat̉ īter bona aīe. vt dicit Augꝰ li. de ſācta v̓ginita te. vn̄ dicit ſignāter aīe nō carnis cōtinētꝭ. Obijcit̉ etiā qꝛ exͣ de ſta. mo. p̄allegato. c. cū ad mōaſteriū. dr̄ ꝙ abrenūciatio ꝓprie tatis ſicut ⁊ cuſtodia caſtitatꝭ ē ita annexa regule monachali. vt nec ꝯͣ eas papa ualeat diſpēſare. gͦ. ⁊cͣ. ℟º. lꝫ papa n̄ poſſit facere ꝙ quis ſit monachus ⁊ n̄ renūciet ꝓprietatē. qꝛ hoc eēt facere ꝯͣdictoria ſil̓. poteſt tn̄ de monacho facere nō monachū ſi aſſit rōabil̓ cā ẜm ala. vl̓ ẜm hoſti. dd̓ cū dicit ꝙ papa hoc non p̄t. veꝝ ē de iure cōi poteſt tn̄ de plenitudine ptātꝭ. lꝫ nō deceat eum. ſic et exponit̉. 2ª. q. 7. paulus. vel n̄ pōt ſin̄ magna ⁊ euidēti cā quā putet ma gis deo place̓. exͣ. e. c. i. porro de plenitudīe poteſtatꝭ pōt de iure ſupͣ ius diſpēſare. exͣ de con. p̄ben. ꝓpoſuit. circa finē. non peccat igit̉ ſꝫ meret̉ monialis obediēdo ī hoc domīo pape: ⁊ cū aīa ſua ſaluari poſſit ⁊ mul te alie acquirāt̉. vt ſi quis rex ſarracenoꝝ offert ſua ⁊ terre ſue ꝯuerſionē ſi monialiſ aliqua daret̉ ſibi ī cōiugē. ¶ Obijcit̉ ite rū ꝙ religionis notū nō poſſit in meliꝰ cō mutari. cū oīa alia vota cōmutari poſſini in ipſū. vt dcm̄ ē sͣ. gͦ nō poteſt in eo diſpē ſari. ℟º ẜm ricar. 4. di. 3ª. q. 9º. ar. pͦ. c. ẜm ꝙ īmo pōt cōmutari in maius bonuꝫ cōe: lꝫ nō ī maiꝰ bonū pͥuatū. talis.n. ꝯditi onis poſſꝫ eē qui nouit ꝙ votū illud ꝯmū tari poſſꝫ ī aliud bonum magis expediēs ſibi. licꝫ nō poſſet cōmutari ī magis expediēs ſimpl̓r. ¶ Ad hͦ nō ẜm ricar. vbi ſupͣ .c. 6ᵐ. ꝙ ſicut nō eſt incōueniēs ꝙ ſi aliꝗs reſuſcitaret̉ a morte corporali aliqui eēnt nō ꝯiuges: licꝫ ātea ꝯiuges fuiſſent. ita ſi aliquis ab illa morte qua dicit̉ mori ꝑ ingreſſū religionis reſuſcitaret̉ per hoc ꝙ de monacho fieret nō monachꝰ ꝑ papa: non eēt incōueniēs ꝙ aliqui eſſent nō ꝯiuges ꝗ fuerāt ātea ꝯiuges non carnal̓r copula ti. ¶ Utꝝ votū de nūqͣꝫ petēdo a papa diſpēſatōeꝫ ī aliqͦ uoto ſit obligatoriū. ℟ºẜric. vbi ſupͣ. ar. 3º. c. votū de nō petēdo ill̓ qd̓ ē vtile aīe nouētis nō eſt obligatoriuꝫ. ſꝫ quādoqꝫ ē utile aīe eiꝰ ꝗ vouit ꝙ diſpēſet̉ ſecū in voto. qꝛ qn̄ꝫ ē ei nimis gͣue ad obẜuādū. ita ꝙ ꝓbabil̓r timet trāſgreſſionis ꝑiculū. gͦ votū de nunqͣꝫ petēdo diſpenſatōeꝫ pape ī aliqͦ: votū nō ē vl̓r obligato. riū. In caſu tn̄ in qͦ utiliꝰ eēt aīe nouētꝭ di ſpenſatōem non petere quā pete̓ obligatuſ eēt ad non petēdū. qꝛ ſi quis voueret aliqd̓ qd̓ ī vno caſu p̄t eē utile ad ſalutē. ⁊ ī alio caſu īutile: votū tenet̉ ẜuare ī eo caſu ī quo ē vtile ad ſalutē. ⁊ n̄ ī illo ī qͦ ē ad ſalutē inutile: niſi vouēs intēderit ꝙ ī nullo caſu obliget̉ ſi n̄ ī oī obl̓at̉. ¶ Utꝝ abbas retractare poſſit votū qd̓ fecit ſubditꝰ de licētia ſua. ℟º. ẜꝫ ric. 4º. di. 3ª. q. 4ª. ar. 3º. .s. ſi abbas licētiā reuocet an̄qͣꝫ ille faciat votū. ⁊ pꝰ reuocatōeꝫ voueat: p̄t retractare. non tn̄ illud uotū eſt irritū. ſi aūt votuꝫ fecerit an̄ reuocatōeꝫ licētie tenet: dōec cū eo fuerit diſpēſatū. ¶ Sꝫ nūquid ideꝫ ab bas cū eo diſpēſare poterit: vr̄ quibuſdaꝫ ꝙ non: qꝛ cū ſubdito ſuo licētiam vouēdi illud dederit ſibi preiudicauit: vt in illo diſpenſare non poſſit. Alij dicūt ꝙ ſicut ex rationabili cā eū licentiare potuit ut voueret. ita ex rōabili cā ſi occurreret: diſpē ſare poſtea pot̓it. Nā ⁊ idē papa in voto facto de ſua licētia p̄t diſpēſare poſtea. ſꝫ ẜꝫ alios n̄ vr̄ hͦ ſil̓e bonū. qꝛ papa ſub deo hꝫ ſuꝑ oēs plenitudinē poteſtatis. non ſic aūt abbas ſuper oēs monachos ſuos. vn̄ ẜm Ric. ibidē tutiꝰ ꝯſiliū eēt ꝙ ille monachꝰ de voto ſic facto ſe ꝑ papam abſolui face̓t. ⁊ ſi religioſus ille plures habeat prelatos ꝑ ordinē ſe habētes. ita ꝙ quicquid poteſt inferior poteſt ſuperior: ⁊ plus ſi nouit de

T I. XXI licētia inferioris p̄t de illo voto abſolui a ſuꝑiori: ẜ deuoto facto de licētia ſuperioris abſolui nō pōt ab inferiori. Equit̉ vide̓ de. 12 ſ. a quo dꝫ crup̄dicari ⁊ ꝯͣ quos. ⁊ circa hoc q̄rū tur pl̓a.ſ. ꝯͣ quos pōt ⁊ debꝫ predi cari. ℟. ẜm hoſti. ꝙ ꝯͣ ſarracenos ⁊ here ticos. vt pꝫ exͣ eo. ꝙ ſuꝑ his. ⁊. c. ſe. ⁊. c. fi. ⁊ exͣ de here. excōicamꝰ. ¶ Sed nunquid p̄dicari pōt crux ꝯͣ ſciſmaticos ⁊ inobedi entes ⁊ rebelles. ℟º ẜm hoſti. hoc nō eſt ī iure expreſſum. ſꝫ certe hoc nō ſēper requi ri debet qꝛ plura ſūt negocia qͣꝫ uocabulaff. de p̄ſcrip. uer. l. 4. ⁊ iō iure deficiēte de ſi milibus ꝓcedi debꝫ ad ſil̓ia. exͣ de reſcripīt̓ ceteras. ⁊ exͣ de trās. pre. int̓ corꝑalia. ⁊ naturalibꝰ rōibus eſt utēdū. ſi.n. crux trāſ marina ꝓ recuꝑatōe terre merito predicatur. multo fortius ꝓ unitate eccl̓ie ſeruan da crux ꝯͣ ſciſmaticos p̄dicabit̉. 24ª. q. i. loquit̉. ⁊. c. ſe. maius.n. periculū īminet in hoc qͣꝫ in illo. qꝛ aīa ē precioſior rebus. pͣ. ſi perſonaꝝ offenſas attēdamꝰ magis pec cāt xp̄iani īobediētes ⁊ ſciſmatici qui ad fidē ſemel ſuſceptā redire preciſe debēt cogi qͣꝫ ſarraceni qui fidē reciꝑe nō cogunt̉ inuiti. 23ª. q. 5º. ad fidē. ⁊ di. 45º. de iudeis pͦ nullū eſt ſciſma qd̓ ſibi nō cōfingat aliquā hereſim. 24ª. q. i. ſciſma. ¶ Cuius au ctoritate pōt ſiue debꝫ crux predicari. ℟º ẜm hoſti. ꝙ auctoritate pape ad quē eſt de fidei ꝑiculo ⁊ de cauſis maioribus recurrēdū. ⁊ ꝗ eſt xp̄i vicariꝰ gnaͣlis. exͣ de trāſ la. p̄la. c. i. ¶ Sed nunquid auctoritate ep̄i crux pōt p̄dicari. ℟º ẜm hoſti. ꝙ nō. prīo qꝛ nec remiſſionē tātam face̓ poſſet quātā crux requirit. vt pꝫ exͣ. e..ſ. de voto. c. fi. 2º qꝛ ad ſolū papā ꝑtinet de fide reſpōdere: ⁊ eius pericl̓is obuiare. 24ª. q. i. quotiēs. 3º qꝛ ad eū pertinet votū crucis. ſi tamen ep̄s hēat tēporalē iuriſdictōem in aliquos exquo ſteterūt excōicati tēpore ꝯpetēti. tū qꝛ eſt ep̄s ⁊ xp̄i nicarius. 23ª. q. i. militare. tuꝫ qꝛ eſt dn̄s tēporalis ip̄os tanqͣꝫ infide les ⁊ res eoꝝ ſaluo eo ꝙ null̓s occidatur nec mutilet̉. qd̓ ſēꝑ exciꝑe dꝫ: exponē poteſt. ⁊ hoc dico ſi ꝓſequat̉ iniuriaꝫ eccl̓ie ſue ſiue reipu. Secꝰ ē ſi ītēderet ulciſci iniuriā ꝑſone ꝓprie. ⁊ curialiꝰ ⁊ tutiꝰ faceret ſi ad papā recurreret. ar. C. de pigno. l. 3ª Sꝫ ⁊ tales auctoritate eccl̓ie uel principiſine ſignatōe crucis poſſūt impugnari cā iuſtitie ⁊ obediētie: ⁊ fidei defēdēde. nō cā cupiditat ul̓ vltōis ꝓprie ſic ītellige. 23. q. .i. quid culpat̉. ⁊. 2ª. q. 2ª. c. i. ⁊. 2º hec hoſti. ¶ Quid ſi tales cōuertāt̉ nunquid pꝰ eoꝝ ꝯuerſionē eis ſatiſface̓ tenet̉ illi qui dāna dederūt. ℟º ẜm hoſti. ꝙ nō: īmo eſt imputādū duricie ⁊ culpe eoꝝ. exͣ de homi. poſtulaſti. qꝛ nec peccauerūt. 23ª. qͥ. 4 qui peccat. pōt tn̄ illoꝝ gͣtis ꝗ volue̓it miſereri. exͣ de here. v̓gētis. in fi. ¶ De adiuratione illus. di. Einde ꝯſiderādū ē de adiuratō ne. ⁊ de hac queruntur pl̓a. ſcꝫ vtrū liceat adiurare hoīes. ℟º iurās iuramēto ꝓmiſſorio per īuocatōeꝫ dīni nomīs: qd̓ ad ꝯfirmatōe: ſue ꝓmiſſiōis adducit firmit̉ ſeip̄m det̓mi nat ad faciēdū qd̓ ꝓmittit: ſic̄ aūt hō ſeip̄ꝫ det̓minare pōt ad aliquid agēdū ul̓ patiē dū. ita et pōt alios īduce̓: ſuꝑiores ꝗdē dep̄cādo: īferiores āt īperādo. cū igit̉ hic uel ibi īuocat̉ nomē dei ul̓ alicuiꝰ ſacre rei adiuratio dr̄ eē. vn̄ hoīes adiurare eſt eos ꝑ īuocatōeꝫ noīs dei: uel alteriꝰ ſacre rei obſecrādo vel īꝑando eos īclinare ad agēdū aliꝗd uel patiēdū. Eſt āt hō dn̄s actuū ſuo rū. nō aūt agēdoꝝ ab alio. ⁊ iō ſibi neceſ ſitatē pōt īpone̓ ꝑ īuocatōeꝫ dīni noīs. nō āt alijs niſi ſubditꝭ quos p̄t ex debito iuramēti p̄ſtiti ꝯpelle. Si igit̉ aliꝗs ꝑ īuocatio ne dīni noīs uel alteriꝰ ſacre rei alicui non ſubdito ſibi adiurādo neceſſitatē agēdi: ali quid ītēdat appone̓. ſicut īponit ſibi iuran do. hiꝰ adiuratio ē illicita. qꝛ ſibi ptātē vſpat ī alium quā nō hēt. ⁊ ſic dic̄ Orig. ſuꝑ Math̓. ꝙ ſi n̄ lꝫ iurare ẜm euāgeliū: nō tū eſt ꝙ nō licꝫ adiurare alterū. ⁊ ideo ma nifeſtū ē ꝙ ī euāgelio pͥnceps ſacerdotuꝫ adiurauit illicite ih̓ꝫ ꝑ deū uiuū. tn̄ ꝑꝑ aliqͣꝫ neceſſitatē ſuꝑiores īferiores ſuos tali gn̄e adiuratōis pn̄t aſtrīge̓. Si v̓o ītēdat tm̄ ꝑ reuerētiā dīni noīs: l̓ alt̓iꝰ ſacre rei aliꝗd ab alio obtine̓ ſin̄ neceſſitatꝭ īpoſitōe. hiꝰ ad iuratō licita ē reſpc̄u oīuꝫ. vn̄ ⁊ deū obſecͣ mꝰ: ꝑ aliqͣ ſacͣ eū obteſtātes. apl̓s et fideles obſecrat ꝑ miẜicordiā dei. ut pꝫ ro. 12º. qd̓ ꝑtine̓ vr̄ ad adiuratōeꝫ. ¶ Utꝝ liceat ad iurar̄ demōes. ℟º ſic̄ dcm̄ ē duplex ē adiurādi modꝰ. vnꝰ ꝑ modū dep̄catōis l̓ īducto nis ad reuerētiā alicꝰ ſacri: ſic n̄ lꝫ demōes adiurare. qꝛ hͦ vr̄ ꝑtinē ad qͣꝫdā beniuolē tiā uel amicitiā: quā nō licet ad demones vti. Aliꝰ ē ꝑ moᵐ ꝯpulſiōis. ⁊ hͦ mō lꝫ nob̓ ad aliꝗd uti: ⁊ ad aliꝗd n̄. d̓mōes.n. nobis

T. Li. ī hac uita aduerſātur. nō aūt eorū actus noſtre diſpoſitioni ſubdūtur. ſꝫ dīne diſpoſitioni ⁊ ſanctorum angeloꝝ. qꝛ vt dicit Augꝰ 3º. de trini. ſpiritus deſertor regitur ꝑ ſpūm iuſtū. poſſumꝰ gͦ demones adiurā do ꝑ diuini nominis v̓tutē tanqͣꝫ inimicos repelle̓: ne nobis noceāt corꝑal̓r ul̓ ſpūal̓r ẜm ptātē datā a xp̄o. ẜm illud luc. i. Ecce dedi vobis ptātē cal̓. cōtra ſer. ⁊ ſcor. ⁊ ſu pra om. vir. ini. ⁊ nihil vobis no. Et marvlt. In noīe meo demo. ei. Nō tn̄ lꝫ eos ad iurare ad aliꝗd ab eis adiſcēdū: vl̓ ꝑ eos obtinēdū. ſicut faciūt nigromātici. hoc.n. ꝑtineret ad aliquā ſocietatē cū eis habēdā niſi forte ex ſpāli inſtinctu uel reuelatōe di uina aliqͣ ſācti ad aliqͦs effectꝰ demonū oꝑa tōe utāt̉. ſic̄ legit̉ de btō Iacobo ꝙ ꝑ demōes fec̄ hermogenē adduci ad ſe. ¶ Utꝝ liceat adiurare irratōabiles creat̉as. ℟º ꝙ ſic. vn̄ apl̓i ſimō ⁊ iudas legūt̉ adiuraſ ſe dracones: ⁊ eis precepiſſe ut in deſertū locū abirēt. Ad cuiꝰ euidētiā ſciēdū ꝙ cre ature irrōales ab alio agūt̉ ad ꝓprias operatōes. eadē aūt actio ē acti ⁊ agētꝭ. ſic̄ mo tus ſagitte ē q̄dā oꝑatio ſagittātꝭ. ⁊ iō operō irrōalis creature nō tm̄ ei attribuit̉: ſꝫ pͥncipal̓r deo. cꝰ diſpōe oīa mouēt̉. ꝑtīet et ad diabolū ꝗ ꝑmiſſiōe diuina vtit̉ irrōalibus creaturꝭ. ad nocēdū hoībꝰ. Sic gͦ ad iuratō quā ꝗs utit̉ ad irrōalē creaturā p̄t ītelligi dupl̓r. vno mō ut referat̉ ad eā ẜꝫ ſe. ⁊ ſic eēt uana. qꝛ nō intelligit eā. Alioº vt referat̉ ad eū a quo agitur ⁊ mouetur ⁊ ſic dupl̓r adiurat̉ irrōal̓ creatura.ſ. uel ꝑ modū dep̄catōis ad deū directe: qd̓ ꝑtinet ad eos ꝗ ꝑ īuocatōeꝫ dei miracula fa ciūt. vel ꝑ modū cōpulſionis q̄ refert̉ ad diabolū ꝗ utit̉ irrōalibꝰ creaturꝭ ī nr̄m no cumētū. ⁊ talis modꝰ ē ī exorciſmo ꝑ quē ptās d̓monū excludit̉ ab irrōalibꝰ cr̄aturꝭ. ¶ De tertio p̄cepto quod eſt de obẜuantia ſabbati titulus 22. Onſequēt̉ ꝯſiderādū ē de 3º p̄cepto: qd̓ ē de obẜuātia ſabbati ⁊ pͦ de ipſiꝰ ſabbati obẜuatōe a deo p̄cepta. 2º gr̄a ipſiꝰ de feſtorū alioꝝ obẜuatōe ab eccl̓ia īdicta. Circa pͥᵐ pͦ de v̓boꝝ huiꝰ p̄cepti expoſitōe. 2º de huiꝰ p̄cepti qͣlitate.ſ. vtꝝ ſit morale vl̓ cerimoniale. 3º de obẜuātie ſabbati ceſſatōe: ⁊ dn̄ice ſucceſſione. 4º. a ꝗbꝰ operibꝰ debebat ī ſabbato: ⁊ nūc ī dn̄ica dꝫ hō uacare. 5º. utrū laborare ī alijs diebꝰ ſit ī p̄cepto. ſic̄ geſcere ī die 7. vl̓ pͣ. ¶ Circa gͦ pͥᵐ ſciēdū ē ꝙ v̓ba ꝗbꝰ tradit̉ 3ᵐ preceptū exo. 20. ſūt hec.ſ. memēto vt diē ſabbati ſāctifices ſex diebus operaberis ⁊ facies oīa operatua. 7º aūt die ſabbatū dn̄i dei tui ē. nō fa cias oē opus tuū. ⁊ filiꝰ tuus ⁊ filia tua: ⁊ ſeruꝰ tuus ⁊ ancilla tua. iumētū tuū ⁊ aduena ꝗ ē intra portas tuas. In p̄dictꝭ v̓bis ponūtur tres clauſule quaꝝ pͥma precipit ſāctificatōem. cū dr̄. memēto ut diē ſabba ti ſanctifices. 2ª in ſex diebꝰ operatōeꝫ. ibi ſex diebꝰ. ⁊cͣ. 3ª int̓dicit in ſabbato omnē operatōem ibi. nō facies. ⁊cͣ. ¶ Quātuꝫ gͦ ad primā clauſulā dicit. memēto. circa qd̓ noͣ ꝙ huic precepto ⁊ non alijs addit̉ uer bū ꝯmemoratōis ẜm Alex. an. 3. t. i. in ex poſitōe p̄cepti. 3. in prīcipio. qꝛ in precedē ti ſcriptura fuerat ip̄is iudeis de ſabbati obſeruātia mētio facta gen̄. 2º. ⁊ exo. 16º. vel ẜm ricar. 3. di. 37. q. 2ª. ar. 5º. in fi. qꝛ hoc preceptū ſil̓ erat morale ⁊ cerimonia le. cerimonialia aūt nō ſūt ita de lege nature ſicut moralia. ideo nec ita firmit̉ mēti impreſſa. ¶ Sequitur vt diē ſabbati ſctī fices. ſāctificatio ſabbati eſt ad deū vacatio. ſāctum.n. ẜm Orig. dicitur ſeparatum ab vſu cōi ad cultū dei. preceptū gͦ ſāctificatōis eſt ut cor a curis ſuꝑfluis ſeꝑetur: ⁊ diuino cultui mācipetur. ⁊ hoc ē uacare deo. hoc aūt ſit tripl̓r. primo gnaͣl̓r.ſ. dum nos a uitijs ſeparamus. ⁊ intētōem nr̄am ad ſabbatuꝫ.i. requiē eternitatꝭ hēmꝰ. 2º ſpāl̓r dū.ſ. tēporibus ſtatuij ⁊ ad hoc depu tatis ſeparātes nos etiā a licitis operibus deo orādo ⁊ meditādo vacamꝰ. ⁊ hoc eſt ſanctificatio ſabbati. 3º. ſpecialiſſime ſicut eſt in uiris cōtemplatiuis qui ab omnibꝰ mundanis ſe ſeparant: vt deo familiariter intendant. prima ſactificatō eſt neceſſaria. 2º eſt debita. 3ª perfecta. Notādum vero ꝙ vacatō q̄ ē ad deū ītelligi p̄t duplr̄.ſ. in hītu ⁊ ī actu. ī hītu nō recipit taxationem temporis quantum ad eos qui ſunt in ca ritate: quia offerunt in habitu deo totum tempus vite ſue. tamē quantum ad ſeruiē tes ex timore pene: taxatur tempus. Uaca tio vero in actu recipit taxatōem tēporis. quia degentibꝰ in hac vita mortali non ē poſſibile ſemper actu deo uacare. Intelligē dum etiā ꝙ obſeruatio ſabbati poteſt dupliciter intelligi. vno modo determinate ut dicat̉ dies ſabbati dies requiei. ⁊ ſic dies dn̄ica: ⁊ etiaꝫ quelibet alia dies inſtituta

.I. XXII. ad vacandū deo pōt dici dies ſabbati. vn̄ dente. 5º. ponit̉ interpretatio talis. Sabba tū eſt.i. requies dn̄i dei tui. ⁊ hoc modo ſēper etiā tēpore gr̄e obẜuat̉. Alio mō dicſabbati dicit̉ dies determinata.ſ. ſeptima. exo. 35º. Sex diebus facietis opꝰ: ſeptima dies erit ſabbatū. ⁊ hoc modo licet eēt mo rale diſcipline. erat tam̄ figurale vnde trā ſit figura cōpleta. Poſtea ſubdit̉ ꝓ ratōe motiua ſanctificatōis ſabbati. ſex.n. diebꝰ fecit deus celū ⁊ terrā: ⁊ in 7º die requieuit.i. nouas ſpēs facere ceſſauit. Aſſignat̉ autē magis ratio in hoc precepto ⁊ in primo qͣꝫ in alijs preceptis: qꝛ alia habēt rationē manifeſtā. ⁊ ideo non oportuit ī eis ratōem reddi. ſꝫ primo precepto. ⁊ huic ad dit̉ aliquid cerimoniale uel determinatiuum p̄cepti moralis cōmunis. vt in pͦ. non facies tibi ſculptibile. ⁊cͣ. in iſto determīat̉ dies ſabbati. ideo ⁊ vtrobiqꝫ ratio debuit aſſignari. ¶ Sequit̉ 2ª clauſula ī qua p̄cipit̉ operari determinato tēpore ꝯtra ocio ſitatē. cū dicit̉. ſex diebus operabeis ⁊ facies oīa opera tua. ſꝫ ad opera diuerſa tenent̉ homines diuerſi. ¶ Sequit̉ 3ª clanſula: in qua interdicit operatōeꝫ in ſabba to. cū dicit̉. 7. aūt die ſabbatū dn̄i dei tui ē. nō facies oē opus tuū. ⁊ fi. t. ⁊ ſer. t. ⁊ an. t. in. t. ⁊ aduena qui eſt intra portas tuas. hͦ aūt pōt intelligi dupl̓r. vno modo litteral̓r vt homo vacet a corporalibꝰ operibꝰ q̄ va catōem ad deū impediūt in ſolēnitatibꝰ. vt negociatio ⁊ hiꝰ. ⁊ ideo et de irrōalibus p̄cipit̉ vt ꝗeſcāt que ſine ducatū hominis non laborāt. alio modo ſpālit̓ vt per quietem iſtā quies a vitijs deſignet̉. Sic gͦ pre ceptum hoc mirabil̓r ad ſūmā ordinat bonitatē. pͥma.n. clauſula precipit ad deū con uerſionē. 2ª precipit dei imitatōem per opera miſericordie. luc. 6º. Eſtote miſeri. ſicut pater veſter ce. miſe. eſt. Non.n. eſt illa bonitas ocioſa: īmo diffundit radios ſue bn̄fi centie ſuꝑ bonos ⁊ malos. vn̄ ibidē ꝗ ſolē ſuū oriri facit ſuper bo. ⁊ ma. 3ª iniūgit oīmalitie uitationē quā precipit̉ a vitijs ꝗe tudo. Sed quare magis precipit̉ obſerua tio ſabbati in ſpāli qͣꝫ aliaꝝ ſolēnitatū. ℟º omnes ſolēnitates veteris legis ſūt inſtitu te in cōmemoratōem alicuius diuini bn̄fi cij: vel p̄teriti cōmemorati: vel futuri prefigurati. inter oīa aūt bn̄ficia dei memorā da primū ⁊ precipuū eſt beneficiū creatio nis ⁊ memorat̉ in ſanctificatōe ſabbati. vn̄ exo. 20. pro ratōe huiꝰ precepti dicit̉. ſex diebus fecit deus celū ⁊ terrā. ⁊cͣ. Int̓ oīa uero beneficia prefigurāda p̄cipuū ⁊ finale erat ꝗes mētis ī deo: vel ī pn̄ti ꝑ gr̄a tiam: vel in futuro ꝑ gl̓am: que figurabatur per obẜuātiā ſabbati. vt dr̄ Iſa. 58º. Si auerteris a ſabbato pedem tuū: vocaberꝭ ſabbatū dn̄i delicatū: ⁊ ſāctū dn̄i gl̓ioſum. Hec.n. beneficia pͦ ⁊ pͥncipal̓r ſūt in mēte fideliū. Alie vero ſolēnitates celebrabant̉ ꝓpter aliqua beneficia particl̓aria tēpora lit̓ trāſeuntia: vt paſca ꝓpter bn̄ficia p̄teri te liberationis de egypto: ⁊ ꝓpter futuram paſſionē xp̄i que tēporalit̓ trāſiuit īducēs nos in quietē ſabbati ſpūalis. ⁊ iō int̓. 10. precepta ſit mentio de ſolo ſabbato. Irca 2ᵐ ſciēdū ꝙ hͦ p̄ceptū littera liter intellectū eſt partiꝫ morale ⁊ partim cerimoniale. morale quidem inquātū homini p̄cipit̉ ꝙ deputet aliquod tempꝰ vite ſue ad vacādū diuinis. ineſt.n. homini īclinatio naturalis ad hoc ꝙ cuilibet rei neceſſarie deputet aliqd̓ tp̄s vt corꝑali refectioni dormitationi: ⁊ alijs hiꝰ. vnde etiā ſpirituali refectiōi qua mēhominis reficitur ī deo ẜm dictamē ratōiſ naturalis aliqd̓ tēpus deputat homo. ⁊ ſic hr̄e tēpus aliqd̓ ad vacādū dīnis: cadit ſb̓morali p̄cepto. Eſt aūt cerimoniale inqͣꝫtum in hoc p̄cepto determinat̉ ad hoc ſpeciale tēpus.ſ. dies. 7. in ſignum memoratinum generalis beneficij.ſ. ꝓductōis mū di. ſex.n. diebus deus mūdū fecit: ⁊ in die ſeptima requieuit. Spiritual̓r autē intellectū ē cerimōiale. Nā allegorice ſignificat xp̄i ꝗctē ī ſepl̓chro q̄ fuit ī 7º dic. Moͣ al̓r āt ſignificat ceſſatōeꝫ ab oī actu pctī. ⁊ ꝗtē m̄tꝭ ī deo. ⁊ ẜꝫ hͦ ē qͦdāmō p̄ceptū gnaͣle. Anagogice v̓o ſignificat ꝗtē dīne fruitio nis ī pr̄ia futurā ī etate 7. ẜꝫ.n. aug. li. 83. .q. q. 58. ⁊. q. 2ª ꝯͣ fa. pͥma etas gn̓is hu māi fuit ab adā vſqꝫ ad noe. 2ª a nō vſꝫ ad abrahā. 3ª īde vſqꝫ ad dauid. 4ª a dāuid vſꝫ ad trāſmigratōeꝫ babylōis. 5 īde vſqꝫ ad aduētū dn̄i. 6º īde uſꝫ ad finē ſecl̓i7º ī reꝗe btōꝝ. Et qꝛ hͦ p̄ceptū qͦ ad aliꝗd ē morale: qͦ ad aliꝗd ē cerimōiale. iō qn̄qꝫ pōit̉ īt̓ p̄cepta moalia. qn̄ꝫ īt̓ cerimōialia Irca 3ᵐ ſciēdū ꝙ obẜuatio diei ſabbati debuit ceſſare. ſignificabat. n. obẜuatio ſabbati futurā ꝗctem dn̄i ī ſepulchro die 7º: ⁊ reꝗe btōꝝ ī celo ꝑ xp̄i meritum futuram etate 7. ⁊ ideo ad ueniente veritate debuit illa figura ceſſare. ⁊ etiam propter excluſionem erroris.

T Li. ne forſan ex hoc aliquis crederet ꝙ adhuc obligatio ad cerimōias veteris legis maneret. vnde gregoꝰ de ꝯſe. di. 3ª. peruenit. dicit. peruenit ad me quoſdā peruerſi ſp̄s hoīes. praua inter vos aliqua ⁊ ſācte fidei aduerſa ſeminaſſe. ita ut in die ſabbati ꝓhiberet aliquid operari. ⁊cͣ. Et apl̓s ad col̓. 2. Nemo vos iudicat ī cibo ⁊ potu ſiue in parte diei feſti. aut nomenie. aut ſabbatoꝝ que ſunt umbra futuroꝝ. corpus aūt xp̄i.i. v̓itas huius vmbre eſt xp̄s .i. ꝑtinet ad xp̄m. vel ſignificat corpꝰ xp̄i. quod.ſ. ſūpſit de virgine: vel qd̓ ē eccl̓ia. Multū et. diſputat ſuper hoc apl̓s heb̓. 3. ⁊ 4º. Magis aūt debuit ſabbatū ꝯmutari in pͥmā dic̄ ſeptimane qͣꝫ in aliā diem. tum ꝓpter memoriā nr̄e creatiōis. qꝛ illa die creauit deus celū ⁊ terrā: tū ī memoriā nō ſtre redēptōis preterite ⁊ reſurrectōis fu ture. reẜrectio.n. xp̄i manifeſtatio fuit nr̄e redēptōis. ⁊ exēplar nr̄e fut̉e ⁊ gl̓oſe rerectōis. ⁊ qꝛ die illa xp̄s reẜrexit vocata ē dies illa dies dn̄ica ꝓpter xp̄i reuerētiā. ⁊ ſue reẜrectōis memoriā. que vocabat̉ pͥus dies ſolis. vt hēt̉. C. de ferijs. l. 2. De hͦ āt diei.ſ. dn̄ice excellētia ⁊ celebratōe hēt̉ de ꝯſecͣ. di. 3ª. ſabbato. ⁊. c. ieiunia. ⁊ di. 7. ꝙ die dn̄ico. Uocabat̉ aūt pͥma dies ſepti māe dies ſolis priꝰ. qꝛ vt dicūt ꝗdā in pri ma hora illius diei dn̄at̉ ſol. ⁊ in pͥma 2º ferie luna. ⁊ in prima 3º mars. ⁊ ī pͥma. 4º mercurius. ⁊ in pͥma 5º iuppiter. ⁊ ī pͥma 6. venus. ⁊ ī pͥma ſabbati ſaturnus. Sūc ceſſit gͦ in noua lege obẜuatio dn̄ice dici obẜuatōi ſabbati. nō tn̄ ex vi p̄cepti legis ſꝫ ex ꝯſtitutōe eccl̓ie ⁊ ꝯſuetudine populi xp̄iani p̄dictis de cāis. Nō eſt aūt figural̓ obſeruatio diei dn̄ice. ſicut fuit obẜuatio ſabbati ī veteri lege. ⁊ iō non ē ita arta ꝓhibitio operādi in dn̄ico ſicut fuit arta in ſabbato. vnde quedā opera in dn̄ico cōce duntur que in ſabbato ꝓhibebant̉. vt decoctio ciboꝝ. ⁊ hiꝰ. ⁊ et. in quibuſdā oꝑi bus ꝓhibitis facilius diſpenſat̉ ꝓpter ne ceſſitatē in noua lege qͣꝫ in veteri. qꝛ figu ra pertinet ad ꝓteſtatōem veritatis quam nec in modico oportet p̄terire. opera āt ẜm ſe conſiderata mutari poſſunt pro loco ⁊ tempore. Irca 4ᵐ quod ē a quibus operi bus erat ceſſādū in ſabbato. ſciē duꝫ ꝙ ī obẜuātia ſabbati duo ſūt ꝯſiderāda: quoꝝ unū eſt ſicut finis. ⁊ hoc eſt ut homo nacet rebꝰ diuinis. quod ſigni ficat̉ ibi. memēto vt die ſab. ſan. Illa. u. in lege ſanctificari dicunt̉ que diuīo cultui applicāt̉. aliud eſt ceſſatio operum que ſi gnificat̉ ibi. ſeptima die dn̄i dei tui nō facomne opus tuū. Sed de quo opere intelligat̉ leuit̓. 23º. exponit̉. omne inquit opus ẜuile non fa. in eo. Opꝰ aūt ſeruile a ẜuitu te dr̄. Eſt aūt triplex ẜuitꝰ. vna eſt ſeruit dei. ⁊ ẜm hoc opus ẜuile dici poſſet opus latrie: quod pertinet ad dei ẜuitiū. Alia eſt qua homo ẜuit peccato ẜm illd Io. 8º. qui facit pctm̄ ſeruus eſt pctī. ⁊ ẜm hoc omne opus peccati dr̄ ſeruile. 3ª ē qua hō ẜuit homini. eſt aūt vnus hō ẜuus alteriꝰ non ẜm mētem: ſꝫ ẜm corpus. ⁊ iō ẜꝫ hoc opera ſeruilia dicunt̉ opera corporalia: in quibꝰ vnus homo alteri ſeruit. Opus aūt ſeruile pͥmo mō dictū nō ꝓhibet̉ in die ſabbati. qꝛ hoc eēt ꝯtrariū fini obſernationis ſab bati. ⁊ ſimiliter etiā nullius actus ſpiritu alis exercitiuꝫ eſt cōtra obſeruantiaꝫ ſab bati: puta ſi quis doceat verbo vl̓ ſcripto. vnde numeri 28º dicit glo. ꝙ fabri ⁊ hiꝰ artifices ociant̉ in die ſabbati. lector aūt di uine legis vel doctor ab opere ſuo non de ſiſtit: nec tn̄ ꝯtaminat̉ ſabbatū. Opꝰ autē ſeruile 2º modo uel 3º. dictum cōtrariatur obſeruantie ſabbati inquantū impedit ap plicatōem hominis ad diuina. ⁊ quia ma gis impeditur homo a diuinis per opus peccati qͣꝫ ꝑ opus licitū: licet ſit corporale. ideo cōtra preceptū hoc magis agit ꝗ pec cat in die feſto qͣꝫ ſi aliquod opus corpora le licitum facit. vnde Augꝰ li. de. io. cordis. dicit. melius faceret iudeus ī agro ſuo ali quid utile qͣꝫ in theatro ſeditōis aſſiſterꝫ. nō tamē peccans uenialiter in ſabbato cō tra hoc preceptum facit: quia ueniale ſanetitatē non excludit. Opera aūt corporalia intātū ſeruilia dicunt̉: inquantū ꝓprie per tinent ad ſeruientes. inquātum auteꝫ ſunt cōmunia ſeruis ⁊ liberis non dicunt̉ ſer uilia. quilibet autē tam ſeruus qͣꝫ liber te netur in neceſſarijs prouidere non tantū ſibi: ſed etiaꝫ ꝓximo precipue in pertinen tibus ad ſalutem corporaleꝫ ẜm illud pro uer. 24ª Erue eos qui ducuntur ad mor tem. ſecūdario auteꝫ in damnis reruꝫ vi tandis ẜm illud deutero. 22º. Non videbis bonem aūt oneꝫ fratris tui errāteꝫ: ⁊ pre teribis: ſed reduces fratri tuo. ⁊ ideo opꝰ corporale pertinens ſiue ad ſalutem corporis proprij vel proximi: ſiue ad vitanduꝫ damnuꝫ īminens exterioris rei: non

.I. XXII. eſt ꝯtra obſeruatōem ſabbati. vn̄ dn̄s Io. .7. mihi īdignamini: qꝛ totū hoīem ſaluū feci in ſabbato. ⁊ Math̓. 12º. quis erit ex vobis homo qui hēt unā onē: ⁊ ceciderit ſabbato in foueam: nōne tenebit ⁊ leuabit eā. ar. exͣ de ferijs. licet. ⁊ 23. q. 8. Si nulla. ⁊ de ꝯſe. di. i. ſicut nō alij. hec tho. 2ª 2ª. q. 122. ar. 4. c. 3ᵐ. ¶ Utrū aūt in diebꝰ dn̄icꝭ vacādū ſit ab oī opere ſeruili: pꝫ ex rn̄ſiōe .q. precedētis. qꝛ idē dd̓ eſt de dn̄ica qd̓ di ctū ē de ſabbato. pōt tn̄ ẜm Ric. 3º. di. 37. q. .2. ar. 4. c. ꝯſiderari ⁊ notari ꝑ aliū modū qͣꝫ sͣ ſit hītū quid ē opꝰ ſeruile. Sciēdū gͦ ẜm ipſū ꝙ opus ſeruile opponit̉ operi liberali: quoꝝ vtrūqꝫ inqͣꝫtū hiꝰ pēſari debet maxime ex proximo ⁊ pͦ fine. ita ꝙ ratōe ꝓximi ⁊ ꝓprij finis: non quidē finis accidētalis que ꝯſtituit intētio agētis: ſꝫ eēntia lis quē principalius reſpicit qͣꝫtū ē ex parte ſua iudicari debet opus ſeruile ſimplici ter vel liberale. ⁊ rōe finis ꝓximi que cōſtituit intētio agētis debꝫ formal̓r iudicari opꝰ ẜuile vel liberale ꝑ reſpectū ad agentē. vt.n. uult ph̓s.§. ethi. c. 4. ſi quis luxuriet̉ vt lucret̉ auarꝰ. ſi. aūt ut delectet̉ luxurio ſus uidebit̉. Certū ē aūt ꝙ corpꝰ debꝫ ſeruilit̓ aīe ſubdi ⁊ aīa deſuper ſedere ſicut libera. illa gͦ oꝑa q̄ tāqͣꝫ finē ꝓpriū ⁊ ꝓximū reſpiciūt tēporale bonū corporis ipſiꝰ operātis ſūt ſeruilia: et. ſi material̓r eēt ſpūa lia. vn̄ ſi ꝗs in corde ſuo meditet̉ aliquid ſciētiale ordinatū: vt ad ꝓximū ⁊ ꝓprium finē ad tēporale lucrū: illd opꝰ ē magis ſeruile qͣꝫ liberale. Sil̓r ſi quis aliqd̓ opꝰ faciat: qd̓ ē material̓r ẜuile: ⁊ illud ordīet vt ad finē ꝓximū ⁊ ꝓpriū. ad bonuꝫ ſpūale ipſiꝰ aīe magis eſt liberale qͣꝫ ẜuile. ſaltem per reſpectū ad agētē. vt ſcribere aliquid n̄ ꝓpter tēporale lucrū: ſꝫ ꝓpter edificatōem aīaꝝ: ⁊ ꝓpter diuinū cultū. qd̓ ꝯfirmari p̄t exͣ de ferijs. cōqueſtꝰ. ⁊ de ſta. mo. cum ad mōaſteriū. Cū gͦ ſit uacādū ī dn̄icis diebꝰ ab oī opere corporali ordinato ſicut ad ꝓ ximū ⁊ ꝓpriū finē ad tēꝑale bonū ꝓprij cor ꝑis. vacādū ē ill̓ diebꝰ ab oī oꝑe: qd̓ maͣl̓r ⁊ final̓r ſeu formal̓r eſt ſeruile ſimpl̓r ⁊ ꝑ reſpectū ad agētē. Ab operibꝰ āt q̄ ſūt ma terial̓r libera ⁊ formal̓r ẜuilia. vt cū aduecatꝰ ſtudet ⁊ cogitat de his q̄ cras vult ꝓpo neͣ ꝓpt̓ lucrū tēporale. ⁊ ruſticus de aratōe terre ſue quā ī craſtina die vult arare. nō ita aſtringit̉ hō abſtine ī diebꝰ predictis: ſicut ab operibꝰ que material̓r ⁊ formal̓r ſūt ẜuilia: qꝛ facilius ē abſtinere ab his qͣꝫ ab illis. vn̄ per tales actꝰ nō peccat hō mor talr̄ niſi per hoc excludat̉ uacatō illa: quā neceſſario debꝫ cultui dīno. Ab operibus autē que ſunt ſeruilia materialiter: ⁊ non formaliter per reſpectum ad agētem: nō te netur homo neceſſario ceſſare in dn̄icis. vnde. ff. de ferijs. l. penul..ſ. diuus traianꝰ. dicit lex. ea que ad militarē diſciplinā per tinent etiam feriatis diebꝰ peragenda. vt addit apꝑatꝰ. ⁊ ſic ſcholares legere ⁊ ſcri bere poſſunt. Et rō eſt: qꝛ talia opera quā tū ad ſuum finem ꝓximum ⁊ ꝓprium ſūt liberalia. hec Ric. ibidem. Irca 5ᵐ qd̓ eſt vtruꝫ laborare in alijs diebꝰ ſit in precepto ſicut requieſcere ī die 7º. Sciēdum pͥmo ꝙ triplex eſt labor.ſ. debitꝰ. ꝯceſſus. ⁊ prohibitus. Debitus eſt duplex. vnus excludens ocium anime inimicū. ⁊ ad hunc te nentur omnes: qꝛ omnes tenentur ſe exercere in aliquo vtili. ratione cuius excludant a ſe tentationis ingreſſum. ẜm illud eccl̓. 34º. Mitte illū ī operationē ne vacet. multā.n. malitiam docuit ocioſitas. Alius eſt introducēs fructū. ⁊ ille eſt triplex. vnꝰ prelatoꝝ de cura ſubditoꝝ. de quo. i. thi. 5. qui bene p̄ſunt preſbyteri dupli. ho. digni habeātur: maxime qui labo. ī verbo ⁊ do ctrīa. Aliꝰ actioꝝ: ⁊ hͦ circa tēꝑalia vt hēant vn̄ viuāt ⁊ alijs ſb̓uēiāt. de quo ephe. 4º magis aūt laboret hō operādo mānibus quod bonuꝫ eſt. vt habeat vnde tribuat neceſſitatē patiēti. ⁊ ad hunc tenent̉ fortes corpore: ne cogāt̉ viuere ocioſe debonis que debent̉ alijs. Aut circa ſpūalia vt eſt labor predicatorū ⁊ preſbyterorum ſacramēta miniſtrātium. ⁊ ſic cū apl̓s dixit.i. cor. 3. Ego plātaui. ⁊cͣ. ſubdidit. vnuſ ꝗſqꝫ ꝓpriā mercedē acci. ẜm ſuū la. Tertiꝰ eſt ꝯtemplatiuoꝝ. in quibus ⁊ ſi quieſcat mens a ſtrepitu mundi: tn̄ inuigilat ſolici tando deo placendi: ⁊ alijs gratiam impetrādi. ⁊ ſic dicit ſponſa Can̄.§. ego dormio ⁊ cor meū uigi. Nā ī dormitōe ē ꝗes: ſꝫ ī ui gilia labor. de his laboribꝰ dr̄ ſap̄. 3º. bonorū laboꝝ gl̓oſus ē fructꝰ. ⁊ p̄dictꝭ. laboribꝰ laborātes viue̓ pn̄t de elyna: qꝛ ꝓ illis a ꝙ bꝰ accipiūt vtil̓r laborāt. Cōceſſus labor ē hoīuꝫ mūdi circa occupatōes tēꝑaliuꝫ. ut hēant vn̄ uiuāt: ⁊ ꝑ tēꝑalia acꝗrant et̓na eccl̓i.i. cognoui ꝙ ī eis eēt labor ⁊ afflic. ſp̄s. ꝓhītꝰ ē labor curioſitatꝭ ⁊ cupiditatꝭ. ꝗ extīguit. ſpiritualē ꝗtē in deo. de quo Hiere. 9. vt inique ageret laborauerunt.

T. Li..XXIII. De ferijs titulus. 23. Oſtea cū nō tātuꝫ nacādū ſit ī diebꝰ dn̄icis: ſꝫ etiā in aliꝗbus alijs feſtis que ꝑ eccleſiā indicunt̉. iō ad maiorē inſtructōeꝫ ꝯſiderādū eſt hic de ferijs: ⁊ pͥmo vnde di cant̉: ⁊ qualit̓ diſtinguāt̉. 2º. qn̄ feſta ⁊ alij dies incipiāt̉ ⁊ finiant̉. 3º. que in eis agipoſſint ⁊ que nō ẜm iura. ¶ Sciēdū igit̉ ꝙ ferie dicūt̉ qͣſi foerie: qꝛ p̄ſtāt uacatōeꝫ ab his q̄ agi ſolēt in foro. vel dicunt̉ ferie quaſi feſtiue. Feriaꝝ alie ſunt tēporanee vt que dāt̉ pro fructibus colligēdis: ⁊ ſūt duoꝝ meſiū: quoꝝ vnꝰ dat̉ gr̄a meſſiuꝫ alter gr̄a vindemiaꝝ. ⁊ he ferie ẜm diuer ſas regiōes citiꝰ ⁊ tardius īdicūt̉. ⁊ iō a p̄ſidibꝰ p̄cipiūt̉. exͣ. e. Qm̄ ī ꝑte. ⁊. ff. e. l. pre ſides. ⁊ ī his non debꝫ fieri ꝓceſſus iudici alis: niſi ex ꝯſēſu partiū. exͣ. e. ꝯqueſtꝰ. ⁊ di cit ibidē hoſti. ꝙ ī oī terra debēt dari ferie ꝓ meſſibus etiā ſi nō creſcit ibi ānona: qꝛ hoīes hn̄t ſibi cōmuniter de grano aliquo tēpore ꝓuidere. ſꝫ ꝓ vindemijs non dabū tur niſi ubi ſūt uinee: vl̓ ſaltē ubi ē cōmuni ter uſus vini. Alie ſunt repentine.ſ. quas prīceps ſiue īperator indicit. vel ꝓpter victoriā. vl̓ qꝛ duxit vxore. vel qꝛ filius ē ei natꝰ. Et ſi alius indixerit carebūt nomīe. ⁊ ꝑ ꝯſequēs effectu. qd̓ pꝫ. C. eo. A nullo iudice preſumi dꝫ. ⁊ dicūt̉ repētine qꝛ nō ſūt certe. īmo repente indicunt̉. Alie ſcriſūt ſolēnes ſiue feſtiue: de quibꝰ pͥncipalit̓ hic ītēdimꝰ. He aūt ferie feſtiue ſūt p̄cipue feſtiuitates per circulū āni.ſ. natiuitatꝭ. dn̄i. ſācti ſtephani. ſancti Io. euan. ſāctoꝝ īno. ſancti ſilueſtri. circūciſio dn̄i. ephy. purificatio ſcē marie. paſca cuꝫ tota ebdomada ſua. rogatōes tribus diebꝰ. iſti tn̄ tres dies nō obẜuāt̉ de ꝯſuetudīe quātū ad manua lē laborē. Aſcēſio dn̄i. dies pent̓.ſ. ip̄a dies cū duobꝰ diebꝰ ſe. ſācti Io. bap. 12. apl̓orū. ⁊ maxime pe. ⁊ pauli. ſancti laurētij. aſſūptōis beate marie. natiuitas eiꝰ ⁊ oīa feſta eiuſdē. vt dr̄ exͣ. e. cōqueſtꝰ. dedicatio ſācti michaelis. ⁊ hec oīa ꝓbant̉ de ꝯſe. di. 3. ꝓ nūciandū. dedicatio cuiuſlibꝫ oratorij. feſti uitas oīum ſāctoꝝ. ſancti martiui. ⁊ ille fe ſtiuitates quas ep̄i ſinguli in ſuis epiſcopa tibus ul̓ eccleſijs cū populo laudauerūt: q̄ ſūt nō generalit̓ oībus ſꝫ tm̄ vicinis circū ſtātibꝰ indicēde. qd̓ tn̄ intelligi debꝫ de ſan ctis canonizatis auctoritate eccl̓ie romāe. qꝛ ep̄s per ſe nō poſſꝫ aliquē ſāctuꝫ canonizare. exͣ de reli. c. i. Relique v̓o feſtiuita tes per ānū cogi nō debent ad feriādū. nec ꝓhiberi. vt in. c. ꝓnūciādum. Item ſtatuit Euſebius papa feſtū inuētōis ſācte crucis ſolēniter celebrari. de ꝯſecͣ. di. 3. crucis. feſtū et. exaltatōis crucis celebrari debꝫ. de ānunciatōe v̓o nō fit ibi mētio. cū tn̄ ſit celebre feſtū. quia forte tēpore illiꝰ cōcilij nō erat illa ſolēnitas īſtituta. ¶ Ad hoc nota ꝙ exͣ de ferijs. qm̄ ī ꝑte.§. pret̓a. vſqꝫ ī fi. .c. ꝙ feſtiuitas ſācte trini. ẜm diuerſaꝝ cō ſuetudines regionū a ꝗbuſdā cōſueuit in octaua pet̓. ⁊ ab alijs in dn̄ica pͥma an̄ ad uētū dn̄i celebrari. Eccl̓ia quidē romana ī vſu nō hēt vt hiꝰ celebret ſpālit̓ feſtiuitatē. cum ſingulis diebꝰ Gl̓a patri ⁊ fi. ⁊ ſ.ſ. ⁊ cōſil̓ia dicāt̉ ad laudē pertinētia trinitatis. Itē prelatis eccl̓iaꝝ p̄cipit̉ ꝙ feſtū corporis chriſti. feria ꝗnta poſt oct. pent̓. annuatim ſolēnit̉ celebrēt: ⁊ per oēs eccl̓ias faciāt ſolēniter celebrari: ⁊ oībꝰ v̓e penitē tibus ⁊ ꝯfeſſis qui matutinis eiuſdē feſti ī eccl̓ia ī qua ideꝫ feſtū fiet vel miſſe vl̓ primis vl̓ ſecūdis veſperis interfuerint: proqualibꝫ horaꝝ. c. dies. qui v̓o pͥme tertie ſexte none ⁊ cōpletorio ꝓ qualibꝫ haruꝫ o. qui v̓o per octauas eiuſdē feſti matutinis miſſe ueſperis p̄dictis horis interfu erint. c. dies per octauas diebꝰ ſingulis de inunctis penitētijs relaxant̉. ⁊.ſ. li. hͦ eſt in clement̓. de reliquijs ſi dn̄m. Irca 2ᵐ ſciēdū ꝙ dies incipit ⁊ finit̉ diuerſis tēporibꝰ ⁊ horis ẜꝫ di uerſitatē eoꝝ de quibꝰ agit̉. Ad fe riandū.n. regularit̓ incipit ueſpera precedenti. ⁊ finit̉ in ſe. veſpera. exͣ. c. oēs. c. pͥ. initiū tamē ⁊ finis feſtoꝝ ꝯſiderari debet ẜm qualitatē eoꝝ ⁊ diuerſaꝝ ꝯſuetudinē regionū. ⁊ ſicut magnitudo feſtoꝝ exigit celebrari. ſic uidet̉ ea debe̓ priꝰ incipe̓ ⁊ tadius terminari. exͣ. e. qm̄. Quo v̓o ad ordi nādū: incipit dies ī veſꝑa ⁊ finit̉ in mane ſequēti. vt pꝫ di. 7. qd̓ a pr̄ibus. Quo ad iudicādū āt īcipit ī ſolis ortū ⁊ finit̉ ī occaſu. cū.ſ. iudex iā ꝓ tribunali nō pōt honeſte ſedere. vt exͣ de offi. dele. ꝯſuluit. Quo ad ſoluēdū v̓o incipit ī medietate noctis vniꝰ ⁊ finit̉ ī medietate noctꝭ alteriꝰ. vt. ff. eo. more romano. Quo ad treugas ẜuandas īcipit ī ſolis ortū. ⁊ finit̉ in occaſu. vt exͣ de pace ⁊ tre. c. pͦ. Quo ad ieiunādum v̓o ſexta feria īcipit poſt cenā die iouis ⁊ finit̉ ī māe ſabbati. ⁊ idē ē de ieiunijs alijs. vt de ꝯſe. di. 3. de eſt. hͦ gof.

T..I. XXIII. Irca 3ᵐ ſciēdū ꝙ in diebus feſti uis debent hoīes uacare hymnis: pſalmis. ⁊ cāticis ſpūalibꝰ. de ꝯſedi. 3ª. ieiunia. Itē p̄dicatōi ⁊ virtutibꝰ ⁊ regulari diſcipline. ſꝫ ⁊ religioſi regulari obſeruātie: tunc magis qͣꝫ in diebus alijs. exͣ de vi. ⁊ hone. cle. cū decorē. ⁊ de ſta. mo. cuꝫ ad monaſteriū. ⁊ de ferijs. licꝫ. Vt aūt iſtis hoīes melius poſſint vacar̄ debēt: vt dcm̄ eſt ſupͣ abſtīere ab oī ſeruili opere. vt a me chanicꝭ. agricl̓turꝭ. ⁊ ab alijs ſecularibꝰ ne gocijs.ſ. mercaturis. placitis. ſētentijs. iudi cijs. ſacr̄is. niſi cā faciēde pacis. exͣ. e. oēs. ⁊ de cōſe. di. 3ª. rogationes. ⁊. 15. q. 4ª. c. i. ⁊. 2º. ⁊. c. 3º. Un̄ nec ſentētia lata nec iudicialis ꝓceſſus factus in feſtis ob dei reuerētiā ſeruādis et. ſi partes cōſtiant tenet: niſi neceſſitas cogat. vt ſi res eēt tēpore pe ritura: vl̓ pietas ſuadeat. vt ſi ſit cā debiliū vel miſerabiliū ꝑſonaꝝ. vt dicit bern̄. ⁊ hͦ in diebus expreſſis. exͣ. e. cōqueſtus. ⁊ ex primuntur ibi oīa feſta ſupͣ dicta. ⁊. 7. dies dominice paſſionis. nō tn̄ ponūt̉ ibi tres dies rogationum. Ꝙ aūt dicit̉ exͣ. e. oēs ꝙ ſacramēta preſtare nō debēt ī diebꝰ hiꝰ. intelligēdū niſi ꝓ pace uel alia neceſſitate. vel ẜm ber. ꝓ fide. pro obediētia. ꝓ fama. exͣ de elec. ſignificaſti. dicit hoſti. ibidem in glo. ꝙ hoc ⁊ ſi ſit honeſtū: non tamē neceſ ſariū. vnde general̓r non ſeruat̉. Itē non debemus in feſtis flectere genua niſi ī tribus caſibus. vnus ē cum ep̄i cōſecratō ul̓ clericoꝝ ordinatio celebratur. Tunc.n. cō ſecrās ⁊ ꝯſecratus tātuꝫ genua flecte poſ ſunt ẜm ꝙ modus cōſecrationis requirit 2ꝰ eſt cum ex deuotionē aliꝗs ī ſecreto ge nua flectit. exͣ. e. qm̄. 3ꝰ eſt cuꝫ ex deuotōe flectit quis ī eleuatōe corporis xp̄i: qd̓ et de cōſuetudīe obſeruat̉. hec Ray. Poſſūt autē oībus diebus feriatis agi ea que ſūt voluntarie iuriſdictōis. vt adoptio. emāci patio. excōicatio. abſolutio. vbi nō requi rit cāe cognitionē. puta in criminibus nō torijs. ⁊ manumiſſio. C. e. actus.§. in his tamē. Itē ea que fieri neceſſitas vrget: vel pietas ſuadet. vt exͣ. e. ꝯqueſtus. vrget āt fieri neceſſitas agriculturā. piſcatōem. ut cū multitudo piſciū īmergitur. terre foſſurā. mundatōem vineaꝝ. quod intelligi de bet. cum hec ita fieri nō poſſūt in alijs die bus ne occaſione momēti pereat cōmoditas cōceſſa prouiſione celeſti. vt. C. eo. oēs iudices.§. ruri. hec go. Unde ẜꝫ rod̓. ſi iacētibus ſegētibus in agris: aut fenis ī p̄tis tēpeſtas īmineat aut pluuia que corrumpe ret aūt deterioraret multū talia a ſolo ſepa rata: dn̄i illarū rerū non ſunt ꝓhibēdi eas remouere. ſꝫ poſſūt indēnitati ſue precaue̓. Carnifices et ⁊ pincerne qui infeſtis preparāt ea que comede̓ debēt in craſtino in mercato. vel ī ſtatōibus ſuis. ⁊ ceteri qui p̄parāt victualia in feſtis ſi nō potuerunt ī die precedēti ꝯmode p̄parare. aūt preparata ſine periculo reſeruare mortal̓r n̄ peccant. Pro quāta autē neceſſitate liceat in feſtis operari potius ē limitādū ad arbitri um bōi uiri qͣꝫ ad aliquā doctrinā genera lē. nō ē etiā dicēdū ꝙ ꝓpter modicū opus hō mortalit̓ peccet. ſꝫ quātū opus homo ſi ne peccato facere poſſit: eſt recurrēduꝫ ad arbitriū boni uiri. hec rod̓. Itē noͣ ẜꝫ ray. ꝙ eccl̓ia.i. ep̄s loci vel ſi cōmode nō pōt ep̄s adiri preſbyter ſimplex diſcretus indulgere poteſt illis qui iuſtuꝫ habēt bellū: ⁊ artātur magna neceſſitate ꝙ poſſūt ara re. fructus colligere. foſſata facere. ⁊ alia hiꝰ in diebus dn̄icis ⁊ alijs feſtis ꝓpt̓ peri culū hoſtiū: p̄ter qͣꝫ in maioribus feſtis. ⁊ tūc etiā ſi maior neceſſitas apperet ad victū neceſſariū acquirēdū. ita tamē ut de il lis ſtudeāt ꝓ poſſe largiores elemoſynas erogare. 23ª. q. 8. ſi nulla. exͣ. e. licꝫ. hͨ ray. Et addit rod̓. ꝙ poſſit neceſſitas eē tanta: ⁊ tam notoria ꝙ auctoritate ꝓpria poſſent facere talia. hͨ rod̓. Itē ſi vrgēt neceſſitas fieri qōes latronū. ⁊ maxime iſauroꝝ per qd̓ multorū ſalus procurat̉. vt. C. e. prouinciarū. Itē ſi vrget neceſſitas appellari. vn̄ nō quolibꝫ tēpore appellat̉. vt. C. e. l. i. per totū. In exercēda aūt appellatōe ſil̓is eſt obſeruātia feriaꝝ ſolēnium ⁊ repentinaꝝ: qꝛ ī neutris appellatō exercet̉. vt. C. e. l. i. tn̄ nō cōputant̉ oēs dies. vt. C. de appel. l. 2ª. Pietas v̓o ſuadet dari tutores ⁊ curatores pupillis ⁊ alijs miſerabilibꝰ per ſonis. vt. ff. e. l. i.§. Sed excipiunt̉. Suadꝫ etiā diſciplinā popularē. ⁊ ſimil̓r ſcholaſticā ⁊ clericalem. vt. ff. e. Diuus. Suadet ēt pertinētia ad pace̓ ⁊ ꝯcordiā. vt. C. e. l. fi. Sciēdū etiā ꝙ in tēporibꝰ his in quibꝰ aginon pōt ſi tamē actio ſit peritura catenꝰ ꝓcedit̉ vt litis ꝯteſtatio uel executorꝭ cōuetio fiat. vt in. ff. e.§. Sed excipiūt̉. In duo bus aūt mēſibꝰ qui gr̄a fructuū ꝯcedūtur agi pōt ex cōſenſu partiū. qd̓ quidē non cōtingit ī ferijs ſtatutis ob honorē dei pͥncipis uel ciuitatꝭ. vt. ff. e. ſi feriatis. ⁊ exͣ. e. .c. fi. ī fi. hec go. ¶ Sed nūquid in feſtis

T. Li. XXIIII. larborari pōt ad opꝰ paupeꝝ. puta agros eoꝝ arando uel quadrigādo: vel alio mō. ℟º credo ꝙ ſic ſi hoc fiet pure propt̓ deū dūmodo non ſit a prelatis prohibitū: ⁊ cō ſuetudini loci cōtrariū. ita tamē ꝙ non ꝑ diē totā: nec vſqꝫ ad fatigatōem magnā: nec ēt ꝓpter hoc omittat̉ audire miſſam. Cuꝫ his cōuenit Ric. 4º. di. 3ª. q. 2ª. ar. 4º. vt patet ex predictis. ⁊ rod̓. ¶ Nūꝗd mortal̓r peccant qui ad mercata vadunt: que in dn̄ica vel alijs feſtis maxime precipuis fiunt. Rn̄deo ẜm rod̓. ſi quis faciat hoc aliquādo pro ſua neceſſitate nō cōſue tudinarie: non peccat mortalit̓. ſi autē ducat in cōſuetudinē: aut hoc facit ex improba cupiditate lucrandi. vt faciunt mercatores qui ꝓpter frequētāda mercata ⁊ nū dinas vix aūt nunqͣꝫ eccl̓ias intrant: mor taliter peccant. mercata tamē que fiunt de victualibus competentibꝰ ip̄is feſtis: non ſunt illicita aūt facile ꝓhibēda. dū tamen ꝓpter hoc nō dimittant audire diuina of ficia. ¶ Quid de illis qui in vigilijs feſtoꝝ feriandoꝝ mittunt equos vel alia ad fere da neceſſaria in die feſto. Rn̄det rod̓. ꝙ ſi ea que afferunt ſint neceſſaria ad die feſti ita ꝙ ſine eis non poſſent ip̄m cōmode trā ſire: nec ante ſuper his habēdis ſibi poterant prouidere: poſſunt excuſari per neceſ ſitatem: al̓s non: maxime ſi faciant hoc ī feſto vt habeant ſua vehicula ⁊ alia ad quottidiana opera exercenda. ꝑ hiꝰ.n. neceſſitatem ſunt excuſabiles vectores mecium ⁊ vinorū ad loca remota. cum ſine graui incōmodo non poſſent in feſtis va care abeundo ⁊ quadrigādo. ¶ Quid de illis qui a dominis ſuis operari coguntur in feſtis. Rn̄det rod̓. ꝙ ſi faciāt hoc iuſto metu inducti: vident̉ poſſe excuſari. qui vero debet dominis ſuis vecturā blādoꝝ ⁊ afferunt diebus feriādis. vt diebꝰ alijs vacare ꝓprijs laboribus liberiꝰ poſſint: nō ſūt excuſabiles: niſi forte ad hoc arta neceſſitas eos cogat. ¶ Quid de ſcholaribꝰ. ℟ndet rod̓. ꝙ non licet eis diebꝰ feriatis aliquid grāde de quaterno in quaternuꝫ trāſcribere. lectiones tamē ſuas: quas ſine ſcriptura non poſſent memorie cōmendare. vel ſermones quos ſtilo vel plumbo no tauerūt poſſunt ſcribere. ⁊ etiaꝫ lectiones librorū quos audiunt emendare. ¶ Quid de barbarijs ⁊ minutoribꝰ vel vectoribus ꝑegrinorū in ſuis vehiculis: aut iumentꝭ: aūt de ferratoribus equorum. Reſpondet rod̓. ꝙ credit eos excuſari poſſe. ſi faciant hoc pͥncipaliter ꝓpter neceſſitates eorum quibus operas hiꝰ faciunt. Si vero talia faciant pͥncipal̓r ꝓpter queſtum: aut īprobam cupiditatem: non debent excuſari. Illi autem qui faciunt in hiꝰ feſtis barbam ſibi rādi: aut equos ferrari ſūt excuſabil̓s ſi ſuꝑ his non poterunt antea ſibi cōmode prouidere. ¶ Quid de viatoribus ⁊ curſoribus. Rn̄det rod̓. ꝙ ſiue hec faciant ꝓ pecunia. ſiue nō: non audet eos cōdemna re. Maxime cū ẜm legē conceſſuꝫ fuerit ire in ſabbato. licꝫ non vltra mille paſſus: quod iter ſabbati appellat̉ acij. i. ¶ Quid de molēdinis ad ventum vl̓ ad aquā. Rn̄ det rod̓. ꝙ cū officiū hiꝰ molendinorū expleri poſſit ſine magna oꝑa homīs: credit ſeruandam cōſuetudinē eſſe regionis nō ꝓhibitaꝫ a p̄latis circa feriatōem a talibꝰ in feſtis feriādis. de molēdinis autē q̄ trahuntur per iumēta: credit ꝙ equi quieſce re debent diebus feriādis ⁊ celebrādis. cū ẜm legem non tātum hoīes: ſꝫ etiaꝫ iumē ta ſabbato ſint vacare iuſſa exo. 20. ¶ De quarto precepto: quod ē de parētibus honorandis. titulus 24. Onſequēter cōſiderādum ē de 4º p̄cepto: quod ponitur exo. .20. ſic. Honora patrē tuum ⁊ matrē tuaꝫ: vt ſis lōgenus ſuꝑ terram. deute. v̓o dicit̉ ſic. Honora patreꝫ tuum ⁊ mr̄em tuā ſicut p̄cepit tibi dn̄s. ut longo tēpore viuas. ⁊ bene ſit tibi. Hic gͦ pͥmo conſiderādum eſt de hiꝰ precepti iuſione. 2º de promiſſionis additiōe. 3º. de h. precepti obligatione. ¶ Circa primū que runtur pl̓a.ſ. quis dicitur pater ⁊ mater ī hoc p̄cepto. Rn̄deo pater dicitur multipli citer.ſ. creatiōe vt deus. deute. 32º. Nōne ip̄e eſt pater tuus qui poſſedit fecit: ⁊ creauit te. prelatiōe: vt prelatus. vt ibidem. In terroga patrē tuum ⁊ an. tibi. ⁊cͣ. ⁊ ꝓpagatione ẜm carnē. Omnibus his modis poteſt hic accipi pater. p̄ceptum.n. illud pōt intelligi triplicit̓. primo ẜm ꝙ dicit̉ eſſe a lege nature. 2º. ẜm ꝙ eſt legis ſcripte a deo īſpirate. 3º. ẜm ꝙ accipitur ẜm allegoriam īproprie. pͥmo modo intelligitur pat̓ carnalis. natura.n. non nouit niſi patreꝫ carnalem qui eſt prīcipium in eſſe nature. 2º ītelligit̉ pater ſpūalis. lex.n. ſcripta reputat patrem nō tm̄ illum qui eſt pͥncipium

T..I..XXIIII. in eſſe nature. ſed etiā illum qui ē pͥncipi per myſteriū in eſſe gratie ẜꝫ illud. i. cor. 4. In xp̄o ieſu per euāgeliū ego vos genui. 3º modo ē deus. Dicēdū eſt gͦ ꝙ hic ꝓprie ⁊ ꝑ ſe honorari precipit̉ hō qui ē prīcipium in eſſe nature: vel in eē gratie. vn̄ dicit glo. ſuꝑ illud deutr.§. Honora patrē.ſ. carnalem vl̓ ſpiritualē. Allegorice tamē ⁊ im proprie deus. vn̄ glo. alia ibidē dicit deuꝫ ⁊ eccleſiā. Et ſimilit̓ per accidēs. ſicut.n. ī dilectione proximi intelligit̉ amor dei: ſic in honore patris intelligit̉ honor dei: a quo oīs paternitas in celo ⁊ in terra nomīat̉. ꝓprie aūt ⁊ ꝑ ſe honorari precipit̉ deus in pͥmo p̄cepto. hec Alex. an. 3. ti. i. c. de 4º p̄cepto. q. i. o. ¶ In quo ꝯſiſtit honor iſte. ℟º in duobus.ſ. in reuerētia ⁊ ſuſtentatō ne. vt dicit glo. ſuꝑ illd eph̓. 6º. honora patrē. ⁊cͣ. reuerētia conſiſtit in tribꝰ.ſ. in affectu timēdo patris offēſam ex amore. leui. 19º. Unuſꝗſqꝫ patrē ⁊ matrē timeat. In eſ fectu.ſ. obediendo. eph̓. 6º. Filioli obedite parētibꝰ veſtris. ī ſigno.ſ. aſſurgēdo. ⁊ hiꝰ. ſic ſumitur honor. Ro. 13º. Cui honor ē: honor ē. ut pꝫ ꝑ glo. ſuſtentatio ēt cōſiſtit ī tri bus.ſ. in ſolatō verboꝝ. Hiero. Nemo patrē aſperis verbis ledat. hoc filij loquātur quod parētes delectat audire. In ſeruitio operū. eccl̓. 3. Qui timet dominū honorabit parētes. ⁊ qͣſi dominis ſeruiet his qui ſe genuerūt in opere ⁊ ſermone. In exhibi tōe neceſſarioꝝ. vn̄ eph̓. 6º. honora patrē ⁊cͣ. glo. Honorare patrē eſt ei reuerētiā exhibere: ⁊ neceſſaria miniſtrare. ⁊ hoc mō exponit dominus hoc p̄ceptū Math̓. 15º. Debet̉ autē vterqꝫ honor predictis.ſ. reuerētie ⁊ ſuſtētatōis tam pr̄i carnali qͣꝫ ſpi rituali. qꝛ.n. vterqꝫ ē pͥncipium: ideo debet̉ vtriqꝫ reuerētia. qꝛ etiā vterqꝫ indiget. iō vtriqꝫ debet̉ ſuſtētatio. pͦ in pr̄e carnali ē ſpālis ratio reuerētie.ſ. ratio gnationis. eo cl̓i. 7º. Memēto quoniā niſi ꝑ illos nō fuiſ ſes. ⁊ in patre ſpūali p̄eminētia ſublimita tis. Ro. 13º. Omnis anima ptātibus ſubli mioribꝰ ſubdita ſit. Item in pr̄e carnali ē ſpālis ratio ſuſtētationis. ratio educatōis eccl̓. 7º. Retribue ill̓ quomō ⁊ illi tibi. In patre vero ſpūali diſpenſatio īſtructionis Gal̓. 6. Cōmunicet aūt his qui cathetizā tur verbo ei qui ſe cathetizat in oībus bonis. hͦ alex. an. 3º. ti. i. c. de 4º p̄cepto. q. 2ª ar. i. o. Pōt etiā dici ꝙ parētibus inquātū hiꝰ debetur honor reuerētie: ſꝫ ſuſtētatio ⁊ alia debētur eis ratione alicuiꝰ accidētis.ſ. ratione indigētie vel alicuius hiꝰ. ⁊ qꝛ qd̓ eſt per ſe eſt prius eo quod ē per accidens. Ideo ſpecialit̓ p̄cipit̉ honoratio parētum: in qua ſicut in quodā prīcipali mandari intelligitur. ⁊ ſuſtētatio ⁊ quicquid aliud parētibus debet̉. hec tho. 2ª. 2e. q. 22ª. ar. 5º. c. 3. Nota etiā ẜm tho. vbi ſupͣ. ꝙ ī pre cepto iſto ītelligit̉ mandari quicꝗd ꝑtinꝫ ad reddēduꝫ debitū cuicūqꝫ ꝑſone. ſicut ſe cundariū includit̉ in pͥncipali. Nota etiā ẜm Alex. an. vbi ſupͣ. q. 2ª. ar. 2º. ꝙ ẜm ꝓpriam ratōeꝫ non p̄cipit̉ hic niſi honor ei qui pōt dici ꝓprie pater vel mat̓. i. principium ꝑ generatōem.ſ. carnalem vel ſpūa lem.i. pr̄is carnalis vel ſpūalis.ſ. p̄lati. ẜm cōmunē tamē rōem poteſt reduci ad hoc preceptum honor ſenis: qui dicit̉ pat̓ eta te. ſicut dicit̉. i. Thi. 5º. Seniorē ne increpa ueris: ſꝫ obſecra vt patrē. Et honor regis qui pat̓ dicit̉ miſericordia. eccl̓. 4º. In iu dicādo eſto pu. miſericors vt pr̄. Et honor ſocij ẜm ꝙ ſuperior eſtimat̉. ⁊ honor cuiqꝫ perſone alij exhibendus. ¶ Cuius virtutis ē actus honorare pr̄em. ℟ndeo ꝙ eſt actus cuiuſdā virtutꝭ ſpālis que pietas di cit̉: ⁊ a Tullio pars iuſtitie ponit̉. vt. jͣ. in 2º li. tangitur. Cum.n. ad rationē iuſtitie ꝑ tineat ꝙ debitum alij reddat. vbi inuenit̉ ſpālis ratio debiti alicui ꝑſone ibi eſt virt ſpecialis cōtēta ſub iuſtitia. debet̉ autē ali quid alicui ſpāliter. qꝛ ē principium ꝓdu cens ⁊ gubernās in eſſe. hoc autē prīcipiū pietas reſpicit inquātuꝫ parētibus ⁊ pr̄ie: ⁊ his qui ad hoc ordinātur officiuꝫ ⁊ cul tum impendit. ⁊ ſic patꝫ ꝙ pietas ē virtus ſpecialis ad iuſtitiā reducibilis. ⁊ ꝙ ad eā pertinet honorē parētibus exhibe̓. ¶ Nō ꝙ Tullius dicit ꝙ hec v̓tus.ſ. pietas exhibet patribus ⁊ patrie officiuꝫ ⁊ cultuꝫ. vt officium referat̉ ad obſequiū. cultꝰ v̓o ad reuerētiā ⁊ honorē. qꝛ vt Augꝰ dic̄. 10. de ciui. dei. colere dicimur hoīes quos honorificatiōe vel recordatōe vel preſentia frequentamus. Et quidem in cultu parentuꝫ intelligit̉ cultus oīum cōſanguine oruꝫ qui ſic dicūtur. qꝛ ex eodē pr̄e ꝓceſerunt. vt patꝫ per ph̓um 8º. ethi. In cultu vero patrie intelligitur cultus cōciuiuꝫ ⁊ oīum pr̄ie amicorū. ⁊ ideo ad hos prīcipa liter pietas ſe extendit. Si ergo cultus ⁊ officium: ut dicit Tulius debent̉ omnibꝰ ſanguine iunctis ⁊ patrie beniuolis. nō ta men eque omnibus: ſꝫ p̄cipue parentibꝰ. Alijs autē ẜm ꝓpriaꝫ facultatē ⁊ decentiā

T. Li. ꝑſonarū. ¶ Ad hoc iterum nota ꝙ ſicut dicit Aug. i. de ciui. dei more vulgi: nom̄ pietatis etiā in oꝑibꝰ miẜicordie frequēta tur. quod ideo arbitror eueniſſe. qꝛ hic p̄cipue fieri deus mādat ea que ſibi ꝓ ſacrificijs placere teſtat̉: ex qua etiā cōſuetudi ne factū eſt vt ipſe deus pius dicat̉. ¶ Sꝫ quare nō eſt datū preceptū de honore fili orum ⁊ alioꝝ hoīum ſicut de honore parentuꝫ. ℟º. ratio naturalis nō ſatis dictat ꝙ aliꝗd ſit ꝓ alio faciēduꝫ: niſi cū hō aliquid dꝫ. debituꝫ autē filij ad pr̄em: eſt ma xime manifeſtum. ⁊ ideo nō ponit̉ ſub ali quo p̄cepto decalogi. vt aliqd̓ beneficiū ul̓ obſequiū alicui niſi parētibus impendat̉. parētes aūt nō vidētur eſſe filijs debitores ꝓpter aliqua beneficia ab eis recepta. ſꝫ potius ecōuerſo filius qui ē aliquid pr̄is ⁊ patres amant filios vt aliquid ip̄orū. vt dicitur 8º. ethi. vnde eiſdeꝫ rōibus nō po nunt̉ aliqͣ p̄cepta pertinētia ad amorē fili orum: quibꝰ non ponunt̉ aliqua precepta ordinātia hominē ad ſeipſū. ¶ Quare int̓ p̄cepta 2º tabule pͥmo ponit̉ preceptum de parētibꝰ honorādis. ℟ndeo ꝙ hoc ē rōe principij cuius honor precipit̉. vnde ſicut in ordine ad deum pͥmuꝫ preceptum eſt de honorē prīcipij: quod eſt deus in pͥma tabula. Ita in ordine ad ꝓximū primū p̄ceptum ē de honore principij: quod ē homo in 2ª tabula. vnde ſicut dicit hug. de ſācto vict. vtrobiqꝫ principij dignitas honorat̉. Irca 2ᵐ querūtur pl̓a.ſ. quar̄ ma gis ꝓmittit̉ pͥᵐ in primo p̄cepto: in 4ª qͣꝫ in alijs preceptis. ℟nº homines ut in pl̓ibus ad vtilitatē aliquaꝫ ordināt ſuos actus. ⁊ iō ī illis p̄cepi oportuit ꝓmiſſionē addere p̄mij: ex quibꝰ nulla videbatur vtilitas ſequi: vel aliqua vtili tas impediri. qꝛ v̓o parētes ſunt iā in rece dendo nō expectatur vtilitas ab eis. ⁊ iō huic p̄cepto additur ꝓmiſſio. Sil̓r ⁊ p̄cepto prīo de ꝓhibitōe idolatrie. qꝛ per hoc videbatur apparēs vtilitas impediri: quā homīes credūt ſe ꝑ pactū cum demonibuſ initū conſequi poſſe. ¶ Quare lōgenitas ꝓmittitur ꝓ parētū honore. ℟º ꝙ ꝯgruū eſt vt ei qui gratꝰ eſt beneficio beneficiuꝫ conſeruetur. Ingratꝰ autē beneficio pͥuari meret̉. beneficiū autē vite corporalis poſt deum a parētibꝰ habemus. ⁊ iō parentes honorans quaſi beneficio gratꝰ meretur inuita ꝯſeruari. qui vero non honorat tā qͣꝫ ingratꝰ meretur vita pͥuari. quia vero longenitas nō alliceret niſi cum ꝓſperitate eſſet. iō deute. quod exodū explanat lon genitatē ꝓmiſſā in exo. iunctā habere ꝓſperitatē determīat addēs. ⁊ bene ſit tibi. hoc ẜm Alex. an. 3º. t. i. c. de 4º p̄cepto. q. 3ª. ar. 2º. o. qꝛ vero bona vel mala pn̄tia non ca dunt ſub merito vel demerito: niſi inquan tuꝫ ordinant̉ ad futurā remuneratiōem. Ideo qn̄qꝫ ẜm occultā ratōem diuinoruꝫ iudicioꝝ. que maxime remuneratōeꝫ futurā reſpiciunt. aliqui filij pij ante parētes decedūt. aliqui vero impij poſt eos diutiꝰ viuunt ẜm tho. 2ª. 2e. q. 122ª. ar. 5º. c. 4 Irca 3ᵐ: quod eſt de obligatione huius precepti querūtur pl̓a. ſcꝫ in quibus tenetur filius patri obedire. ℟ndeo ẜm gradus ſuꝑioritatis eſt modus obeditionis. quia vt dr̄ Ro. 13. oīſ ptās a deo eſt. ⁊ omnis anima ptātibꝰ ſub limioribus ſubdita ſit. eſt autē ſuperioritaſ cōſtituta in ſpiritualibꝰ ⁊ tēporalibus duplicit̓.ſ. quātuꝫ ad regimē reipublice ⁊ ꝓprie familie. pͥmo modo p̄eſt prelatꝰ ſpiritualis. 2º. prelatus ſecularis. 3º pater carnalis. Sicut gͦ determinatur obediētia p̄lati ſpūalis in ſpūalibus. ⁊ p̄lati ſecularis in tēporalibus reipublice. ſic obediētia pa tris in diſpoſitōe rei familiaris. ⁊ ẜm hoc poteſt dici ꝙ filiꝰ patriſfamilias tenetur obedire patri in omnibꝰ ꝓbabil̓r pertinē tibus ad neceſſitatē vel vtilitatē rei famili aris. ſic ītelligi debet illud ad col̓. 3º. Filij obedite parētibus vr̄is ī oībus. ⁊ ſil̓i mō ītelligi debent auctoritates ꝯſil̓es. ¶ Qd̓ autē dicitur deute. 2º. ſi genuerit homo fili um contumace qui non audiat pr̄is ⁊ ma tris īperium lapidibꝰ obruet eū oīs popl̓s quomodo debet ītelligi oſtenditur ī ſe. auctoritate: vbi dicitur. Mōita patris audi re contēnens: ⁊ cōmeſſatiōibus vacans atqꝫ luxurie. vnde cōtēptus correptōis ē peccatuꝫ ⁊ malicia conuerſatiōis que nō corrigitur per monita patris. vn̄ patꝫ ꝙ fi lius tenetur obedire patri ī diſciplina bonoruꝫ moꝝ. quod ītelligi debet de neceſſa rijs ad ſalutē. hec alex. an. 3º. t. i. c. de. 4º p̄ cepto. q. 4ª. ar. 3º. o. ¶ Nota gͦ ꝙ filius qꝛ diu vtitur bonis patris: debet ei obedire ī exercitatōe actuū virtuoſoꝝ ſiue ſalubriū In diſpenſatōe tēporalium ⁊ ſubminiſtra tione obſeꝗorum: quādo et viuit ſeorſū a patre: viuere debꝫ ẜm eius īperiuꝫ. ⁊ ſi expedit ſubmīſtrare obſequiū: ſi tamē pr̄ aliꝗd precipiat: qd̓ ſit cōtra ſalutꝭ ꝓfectū:

.I..XXIIII. non eſt ei obediēduꝫ ẜꝫ illud Luc. 14º. qui non odit patrē.ſ. ⁊cͣ. ¶ Utruꝫ honor ſit ex hibendus ex hoc precepto malo prelato. Et videt̉ ꝙ non. quia. i. Thi. 5º. Qui bene preſūt. ⁊cͣ. glo. vt ei ſpūaliter obediāt: ⁊ ex teriora exhibeāt. ſꝫ ille honor non determi natur niſi bene p̄ſidēti. gͦ ⁊cͣ. Cōtra ibideꝫ alia glo. Ille duplex honor exhibēdus ē omnibus preſbyteris: ſꝫ maxime his ꝗ la borant uerbo ⁊ doctrina. ℟ndeo ẜꝫ alex. an. vbi ſupra ar. 5º. c. malo prelato honor debet̉ qͣꝫdiu ab eccl̓ia tolerat̉. Et licet ma le preſideat haberi debꝫ vt bene p̄ſidēs qͦuſqꝫ ab eccl̓ia deponatur. vnde non debēt debita ei ſubtrahi a ſubditis. Et generalit̓ eſt dicēdum ꝙ inferioꝝ non ē iudicare de ep̄is. vtrū.ſ. bene operētur. Ro. 14º Tu ꝗs es qui iudicas alienū ſeruuꝫ. tamē eos dominus iudicabit. Iſai. 3º. ſtat ad iudicādū dn̄s. ⁊ ſequit̉ verbū ad prelatos. vos depaſti eſtis vineā meā ra. pa. eſt in do. vr̄a. hec alex. an. ibidem. ¶ Utruꝫ filius accuſans patrē hereticū ſoluat hoc p̄ceptum. ℟ndeo hereticus aūt ſibi tātū officit: vt qn̄ hereſis eſt occulta: aut et alios praua doctrina corrumpit. ⁊ hoc 2º mō tenetur filius accuſare patrē. ſꝫ pͥmo mō non tene tur. Ratio huius ē: qꝛ honorē patris celeſtis tenet̉ preferre honori patris carnalis vnde pater carnalis qui dehonorat patrē celeſtē non eſt ſuſtētādus. vnde in tali caſu tenet illud euāgelicū. Qui honorat patreꝫ aūt matrē plus qͣꝫ me: non eſt me dignus. ⁊ in deute. in laudē leui. dicitur. Qui dicūt patri ⁊ matri neſcio vos. hec alex. an. vbi ſupͣ. ar. 2º. in queſtiūcula. in fine ¶ Utrum occaſione religionis ſint pretermittēda pi etatis officia in parētes. ℟ndeo religio ⁊ pietas ſunt due virtutes: nulla aūt virtus alij virtuti repugnat. quia ẜꝫ ph̓m ī predi camētis: bonuꝫ nō eſt bono contrariū. vn̄ non pōt eſſe ꝙ pietas ⁊ religio ſe mutuo impediāt. ad pietatē aūt pertinet exhibere parētibus officiū ⁊ cultū ẜm debitum modū. non eſt aūt debitꝰ modus vt homo pl̓s intēdat ad colēdum patrē qͣꝫ deum. ſꝫ vt di cit Ambro. ſuꝑ lu. neceſſitudini generis: di uine religionis pietas an̄fert̉. Si gͦ cultꝰ parentū a cultu dei nos abſtraheret: iā cul tui pietatis parētum inſiſtere: eſſet contra deum. iō in tali caſu p̄termittēda ſunt pietatis officia in parētes ꝓpter religionis diuinū cultū. vnde in hoc caſu dicit Hieroꝰ ī epl̓a ad Heliodorū. Si pater in limine iaceat. ſi mater vbera quibus te lactauit on̄ dat. ꝑ calcatum perge pr̄em: ꝑ calcatā per ge matre ⁊ ſiccis oculis ad vexillū crucis euola. ſūmum genus pietatis eſt in hac reeſſe crudele. Sic et. dn̄s dicit Luc. 14º. Si quis venit ad me ⁊ non odit. ⁊cͣ. Si vero exhibēdo parētibus obſeꝗa debita: nō ab ſtrahatur quis a cultu diuino. hoc iā ad pi etatē pertinebit. ⁊ ſic nō oportebit ꝓpter religionē deſere̓ pietatē. ⁊ ī hͦ caſu dn̄s Math̓. 15º. redarguit ph̓eos ꝙ religionis intui tu honorē parētibꝰ debitū ſubtrahere docebant. Et ſic patꝫ ꝙ ſi parētibus noſtris carnalia obſequia noſtra ſint neceſſaria: vt ſine his ſuſtentari non poſſint: nec nos ad aliquid cōtra deum inducāt: eos intutu religionis deſerere nō debemus. Si aūt ſine peccato eoꝝ obſequijs vacare nō poſ ſumus: vel etiā ſine obſequio noſtro ſuſtē tari poſſint: licꝫ eoꝝ obſequia omittere: vt ampliꝰ religioni vacemꝰ. de hoc li. 2º. ti. 69 .3.c. ¶ Quid de religioſis in hoc caſu ē di cēdum. ℟º aliter ⁊ alit̓ ē de cōſtituto in ſeculo: ⁊ de ꝓfeſſo in religionē pͥmꝰ.n. ſi parentes habꝫ qui ſine eo ſuſtentari nō poſ ſint: non debꝫ eis relictis religionē intrare quia trāſgrederet̉ preceptū de honoratōe parētuꝫ: licꝫ quidā dicāt ꝙ etiā in hoc ca ſu licite poſſet eos deſerere deo cōmittendo curā eorū. ſꝫ ſi quis recte conſideret: hoc eſſet tētare deum: cuꝫ habēs ex humano conſilio quid ageret: periculo ſub ſpe diui ni auxilij parētes exponeret. Si vero ſine eo parētes poſſet vitā trāſigere: liceret ſibi parētibus relictꝭ. religionē intrare: qꝛ filij nō tenētur ad ſuſtētatōem parētuꝫ niſi in neceſſitate. vt dictū eſt. licet inqͣꝫ eis intrare et ꝯtra ꝓhibitōem parētū. qꝛ quilꝫ īgenus ē liber qͣꝫtum ad pertinētia ad diſpoſitiōem ſui ſtatꝰ: preſertim in his que ſunt obſequij diuini. Et magis ē obtēperāduꝫ patri ſpūali vt uiuamꝰ qͣꝫ parētibꝰ carnis. heb̓. 12º. vn̄ dominꝰ vt legitur Math̓. 8º. ⁊ Luc. 9º. reprehēdit diſcipulū qui ſtatiꝫ no lebat eum ſequi intuitu ſepulture patris. poterat tamē per alios ſepeliri: vt dicit Cri ſo. 2ꝰ autē.ſ. ꝓfeſſus in religionē: reputa tur quaſi mundo mortuus. vnde nō debet occaſiōe ſuſtētatōis parētū exire clauſtrū in quo xp̄o conſepelit̉ ⁊ iteruꝫ ſe negocijs ſecularibus implicare. Tenet̉ tamē ſalua ſui p̄lati obediētia ⁊ ſue religionis ſtatupium ſtudiū adhibere quomō ſubueniat̉ parētibus eiꝰ. hec tho. 2ª. 2e. q. 10iª. ar. 4º.

T. Li. XXV. c. m. ⁊ ſatis conuenit cū eo Alex. an. 3º. t. pͦ. c. de 4º precepto. q. 4ª. ar. 2e. o. pͦ ſi talis non ſit obligatus ad exhibitōem corpora lē honoris parētū: eſt tn̄ obligatꝰ ad exhi tōem ſpūaleꝫ.ſ. in reuerēdo. in cōſolando. orando. ad bonū īducēdo. ⁊ ſalutē anime ꝓcurādo. In exhibitione.n. ſpirituali maxīe hꝫ ꝑfici hoc preceptū: ī qua ē cōfirma tio ad deū. hec Alex. an. vbi ſupͣ ar. i. et precepto ſnon occides. ti. x. Onſequēter cōſiderādū eſt de 3º p̄cepto: quod eſt. nō occides. exo. 20. ⁊ pͦ de ipſo homicidio: quod ibi ꝓhibetur explicite. 2 de alijs iniurijs q̄ cōmittūt̉ ī ꝑſonā ꝓximi ibidē ꝓhītꝭ īplicite. vt pꝫ Math̓. 5º. ¶ Circa pͥᵐ pͥmo vidēdum ē de breui huius precepti expoſitione. 2º ad maiorē inſtructionem de multiplici circa hoc dubitatione. ¶ Circa pͥᵐ ſciēdum ꝙ hoc precepto explicite prohibet̉ homicidiū. Implicite v̓o oīs motꝰ ire. ſicut explicat dn̄s Math̓. 5º. Eſt autē homicidiū hominis ab homīe facta occiſio. prohibet̉ gͦ hominē occidi ab hoīe. ab hoīe inqͣꝫ vt ab hoīe: ſiue vt ē hō. nō autē ab homine vt a lege ſiue vt ē legis miniſter: dūmodo nō deſit iuſtus ordo. inſta cauſa. iuſtus aius. vnde non ꝓhibetur occiſio iuſta: ſꝫ iniuſta. eſt autē iniuſta ſi: de ſit aliquod triū predictoꝝ. de eſt autē iuſta cauſa: cum aliquis ſine merito occidit̉. de eſt ordo iuſtus: cuꝫ occidit ille qui non eſt legis miniſter. deeſt iuſtꝰ aīus: cū iudex occidit libidine vindicte: nō amore iuſticie. Fit autem homicidiū triplicit̓. primo voluntate: vt cum fit ex intētione. 2º caſu: vt cū ſit preter intētōeꝫ. ⁊ hoc poteſt eē tripli citer.ſ. vel dando operā rei illicite: vel licite. ⁊ ad hoc adhibēdo debitā diligētiā: vel non adhibēdo. In pͥmo caſu ⁊ 3º nō excu ſatur a toto: ſꝫ a tanto. In 2º excuſat̉ a toto. 3º. ſit homicidiū ex neceſſitate: ⁊ hͦ aūt neceſſitate vitabili: vt cum fugere pōt: ⁊ non vult ꝓpt̓ verecundiā vel cām aliam. Aut ineuitabili: vt cū quis occidit aliū nō liuore vindicte: ſꝫ amore cōſeruationis vi te ⁊ anime: ne.ſ. perdat vitā ⁊ aīam. ⁊ hoc cū moderamine inculpate tuele. pͥmo mō excuſatur a tanto. 2º modo cōcedit̉ imꝑfectꝭ. nō ꝑfectis. ⁊ excuſatur a toto ẜꝫ Au gu. li. de lib̓. ar. ⁊ hec ad preſēs de differen tijs homicidij ſufficiāt. quia. jͣ. li. 6º. ti. 14º. de ip̄is plenius agetur. Irca 2ᵐ queruntur pl̓a.ſ. vtrū oc cidere plantas ⁊ aīalia bruta ſit peccatū: vel ſit ꝯtra illud preceptū Rn̄deo ꝙ non. vt.n. dicit Augꝰ pͥmo de ciui. dei. ꝙ dictū ē. non occides: intelligit̉ de homine. nullus.n. peccat ex hoc ꝙ vtitur aliqͣ re ad hoc ad qd̓ eſt. ex ordinatōe aūt dei plante ordinātur ad vſum aīaliū: ⁊ aīa lia ad vſum hoīum. quod fieri nō pōt ſin̄ mortificatōe eorū. dicitur.n. gen̄. i. Ecce de di vobis omnē herbā ⁊ vniuerſa ligna ut ſint vobis in eſcam: ⁊ cunctis animan. ⁊ gen̄. 9º dicit̉. Omne quod mouet̉ ⁊ viuit erit vobis in cibuꝫ. ¶ Nec obſtat ꝙ occidenti bone vel ouē alterius: determinata ſtatuit̉ pena. exo. 22º. quia talis peccat: nō quia bone occidit: ſꝫ qꝛ homini dānum in ſua re facit. Unde nō cōtinet̉ ſub peccato homicidij: ſꝫ furti vel rapine ¶ Utrū liceat occidere hominē peccatorē. ℟ndeo ꝙ ſic. exo. 22º. Maleficos non patieris viuere. ⁊ Ro. 13º. Nō ſine cauſa gladiū portat. dei .n. miniſter eſt vindex in irā eī ꝗ male agit ẜm.n. Aug. in qōibꝰ ſuper Math̓ cū homo ab homīe occidit̉: hoc ſit aūt cupidi tate nocendi: ſicut ſit ab hoſte. vel iniuſte aliquid auferendi. ſicut fit a latrone. aut ordine obediendi: ſicut ſit a iudice. aut ne ceſſitate ſubueniendi: ſicut ſit a milite. In pͥmo ⁊ 2º caſu nulli licet occidere. In 3º āt ⁊ 4º licet. omnis.n. pars eſt naturalit̓ ꝓpt̓ totū. vnde videmꝰ ꝙ ſi expediat ſaluti cor poris humani p̄ciſio alicuius mēbri.ſ. qꝛ ē putridū ⁊ alioꝝ mēbrorū corruptiuum: laudabilit̓ p̄cidit̉. quelibꝫ aūt perſona ſin gularis cōparatur ad totā cōitatē: vt ꝑs ad totū. ⁊ ideo ſi quis ſit cōmunitati ꝑicu loſus ⁊ eius corruptiuus ꝓpter aliqd̓ pec catū: iuſte occidit̉: vt bonū cōe ꝯſeruetur. Si gͦ maleficus occidat̉ amore obediētie ſeu iuſticie: non peccat iudex ꝯdēnās: nec miniſter a iudice iuſſus occidēs. peccāt tn̄ vterqꝫ ſi faciāt hoc iuris ordine nō ſeruato. 23ª. q. 4.§. penul. ⁊. q. 5º. miles. ¶ Nec obſtat qd̓ dn̄s math̓. 13º. ꝓhibuit. Extirpa ri zizania que ſūt filij neqꝫ. vt ibidē dicit̉. quia hoc fecit vt parceret̉ tritico.i. bonis: quod ſit quādo mali non poſſunt occidi: quin ſil̓ occidātur ⁊ boni. vel qꝛ latent int̓ bonos: vel qꝛ habent ſequaces multos ita ꝙ ſine periculo bonoꝝ non poſſūt inter fici. vt dicit Augꝰ contra Parmenianuꝫ. quādo vero ex occiſione maloꝝ n̄ īminet

C..I..XXV. periculū bonis: ſꝫ magis tutela ⁊ ſalus: tūc mali licite poſſunt occidi. ¶ Utrū liceat ꝑ ſōe pͥuate hominē peccatorē occidere. ℟º ꝙ non. vnde Augꝰ. i. de ciui. dei. qui ſin̄ ali qua publica adminiſtratione maleficum īterfecit: velut homicida reputabit̉. ſicut .n. dictū eſt occidere malefactorē licꝫ inqͣꝫ tum ordinat̉ ad ſalutē totiꝰ cōitatis. ⁊ iō ad illos tm̄ pertinet: quibus cura cōmittit̉ cōitatis ſeruāde. Pret̓ea dr̄ in legēda bea te lucie. hō pōt eē miniſter mortꝭ: nō vite. qꝛ oīs vita a ſolo deo: nec eā deus dare noluit ꝑ miniſteriū alicuius. ſicut.n. auferre rē alicuius ſine auctoritate ⁊ volūtate eiꝰ nunqͣꝫ licet: ſic ⁊ multo fortiꝰ occidere: qd̓ eſt vitā auferre ſine dei volūtate ⁊ auctori tate nunqͣꝫ licebit. deute. 32º. Ego occidam ⁊ ego vi. fa. c. ⁊cͣ. Iōqꝫ quicūqꝫ nō accipit poteſtatē: vel a diuina auctoritate que eſt in lege. vel ab eius volūtate.ſ. cognita ex inſpiratōe. ſi interficit: cōtra illud preceptū facit. Nec obſtat quod exo. 32º. prepit Moyſes. Occidat vnuſquiſqꝫ ꝓximū ſuū ꝓ peccato vituli cōflatilis: quia fecerunt hoc ex domini p̄cepto. ¶ Utꝝ liceat clericis maleficos occide̓. ℟º ꝙ nō i. thi. 3º. Oportet ep̄m ſine crimine eē: nō violētum: nō ꝑcuſſorē. ⁊ ber. ad Euge. li. 4º de ꝯſideratōe dicit. Aggredere ſubditos: ſed verbo: n̄ ferro. Quid denuo vſurpare gladiū tētes: que ſemel iuſſus es ponere ī va ginā.ſ. in Petro cui dictū ē. mitte gladiuꝫ tuū in vaginā. Rō huius ē: qꝛ hoc p̄cepto nō occides ꝓhibet̉ quilꝫ occide̓ ſua auctoritate. qꝛ gͦ miniſtris veteris teſtamēti erat auctoritas ꝯmiſſa. miniſtris v̓o noui teſtamēti nō eſt ꝯceſſa vt ꝑ ſe interficiāt. iō ex conſequēti ꝓhibe̓t̉ illo precepto cleri ci interficere in cā iuſticie. Rō āt huiꝰ ē: qꝛ ip̄i ſunt clerici ad miniſteriū altaris ī quo repn̄tatur paſſio xp̄i occiſi: qui cū ꝑcutere tur non ꝑcutiebat. vt dicit̉ i. pe. 2º. miniſter aūt dꝫ ſuuꝫ dn̄m imitari ẜm illud eccl̓. io. ẜm iudicē populi. ſic ⁊ miniſtri eius. ⁊ iō n̄ cōpetit eis ꝙ percutiāt vel occidāt. Nec obſtat ꝙ pe. act. 5º. ananiā ⁊ ſaphiram infeciſſe refert̉. qꝛ hoc ꝓpria auctoritate nō fecit: ſꝫ potius dei ſnīam de eoꝝ morte ꝓml̓ gauit. vel potiꝰ eoꝝ mortē quā diabolus inferre debebat: predixit ⁊ cām.ſ. culpā patefecit. Si obijciatur ꝙ īperator auctoritatē accepit a papa maleficos puniēdi. dd̓ ꝙ a deo ꝑ papā ſuſcipit auctoritatē. vt ſi miniſter legis ⁊ iuſticie dīne. Sꝫ ab ipſa lege auctoritatē habet vſus miniſterij inſticie. vnde Augꝰ in qōibus leui. Cū homo iuſte occiditur: lex occidit: nō tu. loquit̉ indi ci ſeculari. ¶ Si obijcit̉ ꝙ ille facit cuiꝰ au ctoritate fit. vn̄ papa ⁊ ep̄i ꝗ p̄poſitos hn̄t: ⁊ iudices in cā ſanguinis videt̉ occide̓. dd̓ ꝙ duplex eſt auctoritas.ſ. iubēdi ⁊ innuedi. prima eſt penes imꝑatorē. 2ª penes papam ⁊ preſbyteros. hec.n. ē predicatio di uine legis: ⁊ hortatio vt principes obediāt ei. de pͥma auctoritate non de 2ª intell̓i debet ꝙ ille facit cuius auctoritate fit. vnde ber. ad Euge. li. 4º. de cōſide. oſtendit quō vterqꝫ gladius eſt eccl̓ie.ſ. materialis ⁊ ſpi ritualis. ⁊ ꝙ ad eā pertinet gladius mat̓ia lis: non qͣꝫtū ad vſū vel iuſſū: ſꝫ qͣꝫtum ad nutū: qui īquit. materialē gladiū negat tu um: non ſatis mihi videt̉ attēdere verbū dn̄i dicētis. cōuerte gladiuꝫ tuū ī vaginā gͦ ⁊ ipſe forte tuo nutu ⁊ ſi non manu tua euaginādus. alioquin ſi nullo mō ad te ꝑ tineret dicētibus apl̓is. Ecce duo gladij hͨ nō rn̄diſſet dn̄s. ſatis ē: ſꝫ nimis eſt. vter ꝙ gͦ ē eccl̓ie.ſ. materialis ⁊ ſpūalis. ſꝫ is proeccl̓ia. ille v̓o ab eccl̓ia exercēdꝰ. ille ſacerdotis: is militis manu. ſꝫ ſane ad nutū ſacerdotis: ⁊ iuſſum īperatoris. ¶ Utrū alicui liceat ſe occidere. ℟º ꝙ nō. vn̄ augꝰ. i. de ciui. dei. ꝙ dictū ē. nō occides: intelligit̉ de homine. nec gͦ alteꝝ: nec te. nec.n. aliud qͣꝫ hominē occidit qui ſe occidit. ē āt hoc illicitum. pͦ qꝛ peccat ꝯͣ ſeipſū. facit.n. ꝯtra naturalē inclinatōem ⁊ lege: ⁊ etiā cōtra charitatē qua quilꝫ tenet̉ dilige̓ ſeipſū. ⁊ iō ſēꝑ eſt peccatū mortale. 2º. quia peccat ī deum: ſicut qui ſeruū occidit alienū: peccat in eius dominū: ⁊ etiā vſurpat ſibi iudiciū diuinū. ꝑtinet.n. ad deū ſolū mortis ⁊ vite iudiciū. ẜm illud deute. 32º. Ego occidā ⁊ ego vi. fa. ⁊cͣ. Nec obſtat ꝙ Sāpſon ſe cuꝫ hoſtibus occidit. vt habet̉ iudi. 16º. qui tn̄ numerat̉ inter ſanctos. heb̓. iio. quia vt di cit Augꝰ. i. de ciui. dei. hoc ſibi ſpiritꝰ dei latenter ſuggeſſit. ⁊ eādem rōem reddit dequibuſdā feminis ſāctis: quaꝝ memoria ab eccleſia celebrat̉. Nō obſtat etiā ꝙ razias qui ſe occidit laudatur: quia ex hͦ n̄ laudatur: ſꝫ ꝓpter zelum legis qui oſtēdit̉ ex hoc ꝙ ſe occidit: licet occidere nō debuerit. vt etiā dicit augꝰ. i. de ciui. dei. Nullus ſibi debet manus inicer̄: vt effugiat hoſtes ¶ Sed obijcit̉: qꝛ Math̓. io. dicitur. Qui ꝑdidit animā.ſ. ꝓpter me. ſal. fa. eam. ⁊ ani mam vocat ibi vitam: ſꝫ qui ſe occidit illo

T. Li. XXV. deſiderio. de quo dicit apl̓us. Cupio diſſol ui ⁊ eſſe cum xp̄o: perdit aīam ſuā ꝓpt̓ deū gͦ īueniet eam. ℟ndeo ẜm ſanctos ibi aīa dicit̉ vita animalis: que debet vno modo interimi: alio modo ſaluari. ẜm.n. Platonē duplex eſt mors. vna nature.ſ. cum aīa egreditur. alia virtutū.ſ. cum per virtutes homo vitijs ⁊ voluptatibus morit̉. pͥma eſt expectanda. 2ª ꝓcurāda. perdēda ē.n. vita aīalis 2ª morte n̄ pͥma. ſi tn̄ illa pͥma ꝓ xp̄o inferatur patienter eſt ſuſtinenda. ¶ Utrū liceat mulieri ſe occide̓ ne ab alio corrūpatur. ℟ndeo ꝙ nō. quia nō debet ī ſe ꝯmittere crimē maximū: quod eſt ſuiipſius occiſio: vt vitet minus crimē alienū. nō.n. eſt crimen mulieris ꝑ violētiam vio lari ſi cōſenſus non aſſit. qꝛ non coinqui nat̉ corpus niſi de cōſenſu mētis: vt Lucia dixit. fornicatio aūt vel adulteriū eſt etiaꝫ minus peccatū qͣꝫ homicidiū: precipue ſui ipſius. eſt etiā periculoſiſſimū peccatū occidere ſe. qꝛ non reſtat tēpus vt per pnīaꝫ il lud peccatuꝫ expietur ¶ Utrū liceat alicui ſe defēdendo aliqueꝫ occidere. ℟ndeo ẜꝫ Ric. 3º. di. 37. q. 3ª. ar. 2º. c. ꝙ ſic. ⁊ hoc pꝫ pͦ auctoritate. dicit̉.n. exo. 22º. Si effrīgēs fur ſuffodiēs fuerit inuētus ⁊ accepto vul nere mortuus fuerit: ꝑcuſſor nō reus erit ſanguinis. ſꝫ multo magis licꝫ d̓ fendere ui tam ꝓpriam qͣꝫ domū ſuā. gͦ ⁊cͣ. hͦ etiā ꝓba tur ꝑ. C. ad le. cornel̓. de ſicca. l. 2ª. ⁊ 3ª. ⁊ exͣ de homicidio. ſignificaſti. 2. vim. n. vi re pellere leges omnes ⁊ oīa iura ꝑmittunt. il lud tamē fieri debet cuꝫ moderamine īcul pate tutele. vbi dic̄ glo. ſeruatur equū mo deramen ſi tātū fiat illud: quo omiſſo vio lentia repelli non poſſit. ſi gͦ violentū inter ficis: ſi mortis periculū ab eo vitare nō po teris: ſine pena īterficis. ⁊ poſt pauca ſubdit. iniuriā v̓o illatā ꝑſōe ex īt̓uallo repellere nō licet. qꝛ ſic eſſet vindicta. ⁊ ſic intelli guntur iura que vidēt̉ ꝯtraria. 2º oſtēdit̉ hoc rōe. omnes in hoc cōueniūt. ꝙ qui int̓ ficit nocētem vt miniſter legis: non ē trāſ greſſor precepti de non occidendo. ſꝫ ꝗ vl̓ iniuſte alium occidere: eſt nocens ẜm legē humanā: ⁊ etiaꝫ diuinā. qꝛ ꝓpt̓ hoc ē ī moͣ tali peccato: ⁊ qui defēdēdo ſe talē occidit. eum occidit vt miniſter legis. qꝛ hoc lex ſi bi cōcedit: vt allegatum ē. gͦ ⁊cͣ. hec Ric. ibidē. ¶ Ad maiorē autē euidētiā cōſideranda eſt ẜm Tho. 2ª. 2e. q. 64ª. ar. 7º. c. ꝙ nihil ꝓhibet eſſe duos effectus vniꝰ actus qͦꝝ alt̓ ſit tm̄ ī ītētōe: alt̓ v̓o ſit preter intētōem. morales aūt actus accipiunt ſpēꝫ ⁊ nomē ab eo qd̓ intēdit̉: nō ab eo qd̓ ē p̄t̓ intētōem: cuꝫ ſit cā ꝑ accidēs. Ex actu igr̄ alicuiꝰ ſe defendētis: pōt ſequi duplex effectus.ſ. ꝓprie vite conſeruatio ⁊ inuadētis occiſio. Actus igit̉ hiꝰ ex hoc ꝙ intēditur qͣꝫtū ad pͥmū: non habꝫ rōem illiciti. cū ſit naturale cuilꝫ ꝙ ſe quātū pōt in eſſe ꝯſeuet. Poteſt tamē aliquis actꝰ ex bona intētōe proueniēs illicitus reddi. ſi non ſit ꝓportionatus fini. ⁊ ideo ſi aliquis ad defedendum ꝓpriā vitā maiori vtat̉ violētia qͣꝫ oportet: erit illicitū. ſi v̓o moderate: erit licitum. vt pꝫ ex ſupͣ dictis. Sed qꝛ hoīes non licꝫ occidere: niſi publica auctoritate ꝓpter bonū cōe. vt patet ex ſuꝑius dictiideo illicitū eſt vt homo intēdat hominem occidere: vt ſe defendat: niſi ei qui publicā hēt anctoritatē: qui intēdēs hominē occidere ad ſui defēſioneꝫ hoc refert ad publi cū bonū: vt patet in milite pugnante ꝯtra hoſtes. ⁊ in miniſtro iudicis pugnāte ꝯtra latrones. hec tho. ibidē. ¶ Quidā tamē cō trariū dicunt.ſ. ꝙ non licet hoīem occidet̉ in defendēdo ſe. qꝛ vt dicit Aug. i. de li. ar. loquēs de illis qui hoc faciunt: tales n̄ ſūt a peccato liberi apud legē diuinā. qui pro his rebus quas opꝫ cōtēni ſunt humana cede polluti: ſꝫ ẜm eius mētē ibidē corpus noſtrū eſt inter res quas oportet cōtēni. hͦ etiā idem videt̉ dicere in epl̓a ad Publi colā. p̄ plus tenet̉ quilibet diligere aīam ꝓximiqꝫ corpus ꝓprium: ſꝫ volēs aliū occidere iniuſte: eſt in mortali peccato. gͦ ſi ſedefendens occidat eū in tali ſtatu: p̄ponit ſalutē corporis ſui ſaluti aīe ꝓximi. huius opi. fuit hug. di. 50.§. ſi vero ira. Sed ad hͦ reſpondet Ric. 3º. di. 37. q. 3ª. ar. 2º. c. pͥᵐ ad oppͥᵐ. Ad auctoritatē. n. Aug. dicit ꝙ ītelligi debet in caſu in quo.ſ. fugiēdo: vel adiutorium inuocādo poſſet hō ſaluari ⁊ non vult ꝓpter verecundiā: vel quādo per aliā viā cohibere poſſit malefactorem. vl̓ quādo iā accepto vulnere mortis inſeꝗt̉: ⁊ occidit recedētē. Ad rōem dicit ꝙ nō il le qui interficit eum ſe defēdēdo: ſꝫ potiꝰ ip̄e eſt cā ſue mortis ⁊ dānatōis: inqͣꝫtū.ſ. illū alium ad occidēdum eum quaſi īt̓p̄tatiue cogit. vn̄ ſi rō illa valeret: minus peccaret occidēs nocēte qͣꝫ innocētē ¶ Sꝫ ꝗd de cl̓icis: nūꝗd lꝫ eis ſe defēdēdo aliquē occide̓. ℟º. aliqui dixerūt īdiſtincte ꝙ hͦ nulli per ſone pͥuate ſiue cl̓ico ſiue layco lꝫ: vt viſū ē ſupͣ Alij v̓o indiſtīcte dixerūt ꝙ hͦ cuilꝫ

T..I. XXVI. licet. Quidā aūt diſtinxerūt inter clericos ⁊ laycos dicētes ꝙ hoc clericis nulla neceſſitate licꝫ. huiꝰ opi. videt̉ fuiſſe laur. ⁊ ber. exͣ de homi. ſuſcepimus. in glo. vbi di ꝙ clericus nō debꝫ ꝓpter talia etiā contra ſarracenos armis ſe defēdere: ⁊ ſpoliātem interficere. ar. 23ª. q. 2ª. c. 2º. ⁊. c. cōuenior. ⁊ exͣ. e. c. ſuſcepimus. ⁊ exͣ de voto. ex mul ta. ⁊ di.§. clericus qui paganū. laycꝰ v̓o pōt patriā ⁊ res ſuas defēdere: ⁊ hoſte et. p̄uenire. ar. C. vn̄ vi. l. i. ⁊ 23ª. q. 2. dn̄s deꝰ. ẜm autē Alex. an. qꝛ ex lege nature non ē diſtinctio clerici ⁊ layci. ⁊ illud p̄ceptū eſt ex lege nature. ideo ſi ꝓhibeātur cl̓ici ī ca ſu layco ꝯceſſo occidere: hoc nō erit ex ꝓhibitōe p̄cepti: ſꝫ ex inſtitutōe eccleſie. vn de illa diſtinctio reſpicit eccl̓ie inſtitutōeꝫ. Ad hoc nota ꝙ ẜm legē reus homicidij n̄ erit: qui furē nocturnū occiderit: qd̓ intelli gitur ſi ſine periculo rerū ⁊ ꝑſone ei ꝑcere non potuit: etiā ſi ſe telo nō defendat. vt tn̄ hoc cuꝫ clamore teſtificet̉: ſecus ē de diurno. Ratio ē qꝛ de diurno diſcerni pōt ꝙ ad furādū: non ad occidēdū venit. Ideꝫ tam̄ de nocturno ītelligit̉ ⁊ diurno: ſi ſe cuꝫ armis defēdat ⁊ ꝓ periculo ꝑſone. exͣ. e. ſi ꝑfodiens. ⁊. ff. ad le. cor. de ſicca. furē. Et ẜm aliquos ſi diurnꝰ velit me īterficere poſſū eum p̄uenire. ar. C. ad le. cor. de ſic. l. 2ª. 2. ⁊ 4ª. Rō etiā ē. ꝙ ſi nocturnus cū rebꝰ re cedat eū poſtea nō cognoſcā: ſecꝰ ē de diui no. vnde eū poſtea accuſare potero. ideo nō tam facile occidi poteſt Utꝝ aliquis hoīem caſualit̓ occidēs: incurrat homicidij reatū. ℟º ẜm ph̓m. 2º ph̓. caſus ē cau ſa agēs preter ītētōem: ⁊ iō ea que ſūt caſualia ſimpl̓r loquēdo nō ſūt intēta nꝫ vo luntaria. ⁊ qꝛ omne peccatū eſt volūtariū ẜm Augu. cōſequēs ē ꝙ caſualia inqͣꝫtuꝫ hiꝰ nō ſunt peccata. cōtingit tamē illud qd̓ nō ē actu ⁊ ꝑ ſe volitū vel intētū: eſſe ꝑ ac cidēs volitū ⁊ intētū. ẜm ꝙ cā per accidēs dicit̉ remouēs ꝓhibēs. vnde qn̄ quis nō remouet ea ex quibꝰ ſequit̉ homicidiū: ſidebeat remouere: dicit̉ qͦdāmō homicidiū volūtarium. hoc aūt ꝯtingit dupl̓r. vno quādo dat operā rei illicite. Alio mō qn̄ n̄ adhibꝫ debitā curā. ⁊ iō ẜm iura ſi aliquiſ det rei licite operā: ⁊ debitā adhibꝫ curam: ⁊ inde ſequat̉ homicidiū: nō incurret homicidij reatū. Si v̓o det illicite rei operā: vl̓ etiā dans rei licite operā ⁊ non adhibꝫ debitā curā: ſi ſequat̉ inde homicidiuꝫ: non euadit homicidij reatū. di. 50. ſepe. Utrū hoc p̄cepto ꝓhibeat̉ occiſio hoīs quolibet modo dcā. ℟º ꝙ hic ꝓhibet̉ ꝓprie occiſio corporalis. impropͥe v̓o ⁊ ex cōſequēti ⁊ interp̄tatiue occiſio ſpūalis. ſi.n. mors aīe peior eſt morte corporis. qui gͦ prohibet in ferre mortē corporis: multo magis anime Non tamē ꝓprie pōt dici mors ſpūalis ſi ue aīe ab aliquo īferri alicui. qꝛ nō ꝑ cām ſꝫ tātum ꝑ occaſionē. qꝛ culpa nō pōt eſſe in aliquo niſi eo volēte. licet ei aliquis poſ ſit occaſionē verbo ul̓ facto prebe̓. ¶ De his que ꝑtinēt ad homicidiū: maxime dedifferētijs homicidij: ⁊ irregularitate: ⁊ alijs penis quas quis incurrit require. j. li. 6º. titulo 14º ¶ De iniurijs corporalibus alijs ab homicidio. titulus. 26ꝰ. Oſtea cōſiderādū eſt de alijs in iurijs que cōmittūtur ī ꝑſonā ꝓximi. que et īplicite ꝓhibent cū dicit̉. non occides. vt patet Math̓. 5º. ⁊ circa hoc querūt̉ pl̓a.ſ. vtruꝫ in aliquo caſu liceat aliquē mutilare mē bro. ℟º ꝙ ſic. hoc.n. licꝫ publice poteſtati ꝓpter aliquod maleficiū. exo. 2º. oculū ꝓoculo. licet ēt pͥuate ꝑſone ex volūtate ei cuius eſt mēbꝝ: vel etiā eius qui gerit cū raꝫ ipſiꝰ p̄cidere mēbrū putridū ꝓpter ſalu tē ꝓprij corporis ꝯẜuādā. al̓r v̓o nunqͣꝫ lꝫ vn̄ ēt in nullo caſu licꝫ p̄cidere mēbrū ꝓpt̓ quodcūqꝫ pctm̄ vitādū. qꝛ ſaluti ſpūali ſe per pōt al̓r ſubueniri qͣꝫ ꝑ abſciſionē mem bri. qꝛ peccatū ſubiacet volūtati. vn̄ Criſo. ſuꝑ illud Math̓. 19º. Sunt eunuchi qui ſe caſtra. ꝓpter reg. ce. exponēs dicit. i. nō me broꝝ abſciſione: ſꝫ malaꝝ cogitatōum int̓ emptōe. eſt.n. obnoxius maledictōi ꝗ mēbrū abſcidit. ⁊.n. que ſūt homicidaꝝ talis p̄ſumit: ⁊ poſtea ſubdit. nec ita cōcupiſcen tia ſit manſuetior: ſꝫ moleſtior. aliunde.n. fontē habet ſperma quod in nobis eſt: ⁊ p̄ cipue a ꝓpoſito incōtinēte ⁊ mente negligē te. nec ita ꝯpͥmit abſciſio mēbri tētationes vt frenum cogitatōis. ¶ Utrū liceat patri bus verberare filios: ait dn̄is ſeruos. ℟º inferre nocumētū alicui nō licet ꝑ moduꝫ pene: niſi ꝓpter iuſticiā. Nullus auteꝫ iuſte punit aliquē: niſi ſit eius diſpenſationi ſubiectus. ⁊ iō verberare aliquē non licꝫ niſi habēti ptātē aliquā ſuper eū qui verberat̉ ⁊ quia filius ſubditur poteſtati patris: ⁊ ſeruus poteſtati dn̄i. ideo licite verberare

T. Li. pōt pr̄ filiū: ⁊ dn̄s ſeruū cā correctionis ⁊ diſcipline. iō dicitur ꝓuer. 13º. Qui parcit virge odit filiū ſuū. ⁊ eccl̓. 33º. Seruo mali uolo tortura ⁊ cōpedes. per hͦ aūt ꝙ apl̓s dicit eph̓. 6º. Patres nolite ad iracūdiam prouocare filios: non ꝓhibet̉ patribꝰ ꝗn verberent filios cā diſcipline: ſꝫ ne affligāt eos verberibus īmoderate. quod autē ſb̓dit̉. jͣ. ibidē. ⁊ vos dn̄i eadē facite ſeruis re mittētes minas. dupl̓r p̄t intelligi. vno. vt remiſſe minis vtāt̉: qd̓ ꝑtinet ad modera tōem diſcipline. Alioº ꝙ n̄ ſemꝑ impleāt qd̓ ſūt ꝯminati. qd̓ ꝑtinet ad hͦ ꝙ iudiciuꝫ quo ꝗs ꝯminatꝰ ē penā qn̄ꝫ tēperetur ꝑ remiſſionis miẜicordiā. ¶ Sꝫ obijcit̉. quia ph̓s dicit. 10. eth. ꝙ ẜmo pr̄nus hꝫ ſolā mo nitōem: nō aūt coactōeꝫ: ſꝫ v̓beratio eſt q̄dā coactio. gͦ nō lꝫ parētibꝰ filios v̓berare ℟º maior ptās dꝫ hēre maiorē coactōeꝫ ſicut aūt ciuitas ē ꝑfcā cōitas: ita pͥnceps ciuitatꝭ. hꝫ ꝑfectā ptātē cohercēdi. ⁊ iō p̄t inflige̓ penas irreꝑabiles.ſ. occiſionis vel mutilatōis. pr̄ aūt ⁊ dn̄s qui preſūt familie domeſtice q̄ eſt cōitas īperfecta ptāteꝫ hꝫ imꝑfectā cohercēdi ẜm penas leuiores que nō inferūt irreparabile nocumētū: cu iuſmōi ē v̓beratio. ¶ Utꝝ liceat aliquē in carcerare. ℟º. ꝙ ſic.ſ. ẜꝫ ordinē iuſticie aūt ī penā aūt cautelā alicꝰ mali uitādi. vn̄ leui 14º. dr̄. ꝙ ꝗdā ꝑꝑ pctm̄ blaſphēie īcarcera tus fuit. ſimpl̓r āt aliquē includē vel ligar pertinet tm̄ ad eū qui diſponere hꝫ vl̓r de actibus ⁊ eius vita. qꝛ ꝑ hoc impedit̉ ēt a bonis agēdis. cuilibet tamē lꝫ hominē deti nere ad horā ab aliqͦ illicito opere mox per petrādo. puta ne de alto ſe ꝓijciat: vel alterū feriat. Aggrauat̉ aūt peccatū hiꝰ iniuri arū: ex hoc ꝙ inferūt̉ in ꝑſonas ꝯiunctas ¶ Sꝫ cui ꝯpetit actio iniuriaꝝ: ⁊ ꝯͣ quos: ⁊ inquātū. Rn̄deo ꝙ actō dat̉ iniuriā paſo. patit̉ aūt quis in ſeipſo ⁊ in filio quem habet in ptāte. Inſti. de iniur. patit̉. ⁊ ſimi li rōe ep̄s in cl̓icis. ⁊ abbas in monachis. ⁊ dn̄s in ſeruis. vt ibidē.§. ſe. ſeruus aūt ⁊ vir in vxore: que ſi ſit filia familias datur actio tribꝰ.ſ. ipſi ⁊ viro ⁊ pr̄i: nec vna actō ꝯſumit̉ ꝑ aliā. vt pꝫ. ff. e. de iniurijs. l. i.§. vlt. Si tn̄ iniuria fiat viro actio nō datur vxori. qꝛ equū ē vxores a viris defēdi: nō eꝯº. vt ī ℟ica. p̄alle. Inſti.§. patit̉. ⁊. ff. e. l. 2ª. dat̉ ēt hͦ actio ſpōſo ſi fiat iniuria ſpō ſe. ff. e. l. Itē apud Labeonē querit̉.§. ſpō ſū quoqꝫ. qd̓ intelligit̉ de ſpōſo in pn̄ti. da tur ēt heredi. ob iniuriā illatā cadaueri eiꝰ cuiꝰ eſt heres. vel ſi fama eius ſit laceſſita .ff. e. l. i. dat̉ et actio non ſoᵐ ꝯͣ ꝑcuſſorē: ſꝫ etiā ꝯͣ eū qui ꝓcurauit ꝙ ꝑcuteret̉. ff. c. l. n̄ ſolū.§. i. Poſtqͣꝫ aūt conſtiterit in iudicio de iniuria: ſi ſit facienda cōdēnatio pecuni aria: iudex defert iuramētū iniuriā paſſo. ꝙ iuret qͣꝫtū de ſuo dediſſe vellet an̄qͣꝫ talē iniuriā ſuſtinerꝫ. Et qꝛ ſi animoſe iurarꝫ iudex priꝰ taxabit certā qͣꝫtitatē pecunie in fra quā iurabit. In quo ꝯſiderabit quali tatē iniuriā paſſi. ẜm.n. gradū dignitatꝭ. ⁊ honeſtatis vite: creſcit ⁊ minuit̉ eſtimatio iniurie. Inſti. e.§. pena. Sed poſtea qͣꝫ iura tū fuerit: nō licebit in minori qͣꝫtitatē ꝯdēnare. C. de iudi. rem nō nouā. ⁊ in autē. hodie. In. l. poſt iuſiur̄. ¶ De queſo titulus ei. Einde qꝛ ex duello ſepe ꝓuenit homicidiū. iō de duello ē hͦ dd̓. ⁊ pͦ de ip̄o. 2º de pena eiꝰ. ¶ irca primū querūt̉ pl̓a.ſ. quidē duellū. ℟º duellū eſt ſingularis pugna q̄ ſit ad ꝓbatōem rei alicuius. ita vt qui ſic ſe ꝓbatuꝝ offert: ſi vice̓it ꝓbaſſe credat̉. ſi non vicerit et ī probatōe defeciſſe putetur. Dicit̉ autē duellū qͣſi duoꝝ bellum. dr̄ etiā monomachia quaſi vnica ⁊ ſingu laris pugna. dr̄ et. ī pleriſqꝫ partibꝰ iudici um: eo ꝙ ibi iudiciū dei expectet̉. ¶ Utrū duellū ſit licitū. ℟º ꝙ nō etiā inter laycos qꝛ ibi deus tētatur. ⁊ ſcriptum ē deute. 6º. ⁊ Math̓. 4º. Nō tētabis dn̄m deum tuū. ⁊ 22ª. q. 2ª. querit̉. Nec obſtat ꝙ Dauid pugnauit cū Golia. 2. q. 5º. monomachia. qꝛ pͥuilegia paucoꝝ non faciūt legē cōeꝫ. .26ª. q. 2ª. nō exēplo. Reprobatur ēt duel lū ẜꝫ lege̓ romanā. vt. C. de act. ⁊ obl. negā tes. ⁊ de gladiatoribꝰ. l. i. li. ii. Lex tamē lū barda ⁊ municipalis ī multis caſibꝰ duel lum admittūt. ⁊ ꝯſtitutio Frederici de pace tenēda. in libro feudoꝝ Fredericus.§. ſi quis homine. dicit ꝙ ſi quis hoīem īter pacē cōſtitutā occiderit ſe ꝑ duellū defen dere pōt ꝙ ad ſui corporis tuitōem eū occidit. Sed ẜm hoſti. in aliqͦ caſu nō dꝫ ad mitti: vt dictū eſt. qꝛ ē ꝓbatio deceptoria. ⁊ iō nō trāſit in rē iudicatā ſnīa. īmo dꝫ retractari v̓itate cōꝑta. vt exͣ de pur. vul. .c. 2º.§. vlt. Nec obſtat ꝙ crimē leſe maieſtatis dr̄ crimē ꝑduelliōis. ff. ad. le. iul̓. ma le. l. vlt. qꝛ nō iō dr̄ crimē ꝑduelli ꝙ ꝑ du ellū poſſit ꝓbari. ſicut ꝗdā male ītellexe

.I. XXVII. rūt. ſꝫ qꝛ ꝑduelles dicūt̉ hoſtes. iō illud cri mē dr̄ crimē ꝑduellionis.i. crimē hoſtis: vl̓ hoſtile. ff. de ver. ſig. quos nos hoſtes. ⁊cͣ. ¶ Sꝫ cum inualuerit ꝯſuetudo ꝯͣria fere vbiqꝫ t̓raꝝ. nūquid talis ꝯſuetudo excu ſabit a mortali peccato. ℟º. dicūt quidā ꝙ ſic īducētes illud Amb̓. 32º. q. 4ª. obijciūt̉ Iacob qͣtuor vxores ꝙ qn̄ mos erat crimē nō erat: ſꝫ illud fuit diuina reuelatione ꝯceſſum: q̄ qn̄ꝫ dr̄ mos: qn̄ꝫ fas. exͣ de diuor. gaudemꝰ.§. qui v̓o pagani circa finē. Alij diſtinguūt dicētes ꝙ ſi quis duelluꝫ offerat vel oblatū ſpōte ſuſcipiat: mortal̓r peccat. Si v̓o ſit iudice cogēte delatū: cum aliter periculū corporis vel reꝝ euadē nō poſſit excuſat̉. exͣ de homi. interfeciſti. ⁊ hͦ opi. ē tolerabilior qͣꝫ pͥma ẜꝫ ray. ⁊ gof. nō tamē admittūt eā. Tertij dicūt cū ala. qui bus ꝯſētiūt ray. ⁊ gof. ⁊ hoſti. exͣ. c. c. i. ꝙ il le qui iudice cogēte inuitꝰ duellū ſuſcipit: ⁊ ꝯmittit: excuſat̉ a tāto: nō a toto. metus .n. ille peccatū attenuat: nō oīo euacuat. exͣ ꝙ me. cā. ſacris. circa fi. potiꝰ.n. dꝫ omnia mala pati qͣꝫ peccato mortali cōſētire. 32ª. .q. 5º. ita ne. grauiꝰ tn̄ peccat offerēs ſpōte qͣꝫ ſuſcipiēs: iudex deferēs ſiue auctoritatē p̄bēs aſſeſſores ⁊ aduocati: ⁊ quiuis alij ad hoc ꝯſiliū auxiliū vel fauorē dātes pre ſbyteri etiā benedictōem ẜm cōſuetudinē aliquoꝝ locoꝝ p̄bētes. Rod̓. tn̄ dicit ꝙ 2 opi. vr̄ eſſe rōabil̓. ⁊ maxīe vbi innocēs ac cuſat̉ de crimīe ad mortē: qui ſi duellū ob latū recuſet ſtatim ſuſpendit̉. duꝝ.n. vr̄ di cere ꝙ talis teneat̉ ſe potiꝰ ſuſtine ſuſpen di qͣꝫ in duello ſe tueri. Et forte diſtinguen dū ē ẜm eundē ꝙ in cā criminali lꝫ duellum ſuſcipere non offerre. In cā v̓o ciuili de tēporalibus nō lꝫ offerre nec ſuſcipere: cum ī tēporalibꝰ debeat quis potiꝰ oē dam num ſuſtine̓ qͣꝫ duellū ſic ſuſcipere. Sꝫ tn̄ ſi licet layco res ſuas cū armis defēdere: ⁊ eas defendendo raptorē occide̓ ſi non pōt al̓r defendere vt aliqui volūt: nō apparēt rō quare ꝓ defenſionē reꝝ ſuaꝝ laycꝰ nō poſſit ſuſcipe̓ duellū ſibi oblatū: vel potius illatū a iudice. ⁊ hec opi. ē benignior. ⁊ etiꝓbabilior vr̄ ẜꝫ rod̓. tn̄ ꝯͣ eū eſt ꝙ duellū ꝓhibitū ē. vt patuit in qōe p̄cedenti. Cl̓iat ẜꝫ oēs in nulla cā ⁊ nullo mō ꝑ ſc vel ꝑ aliū pōt duellū offerre: vel ēt oblatū ſuſcipere. ſꝫ eccl̓ia ſiue ep̄s dꝫ eū efficacit̓ defen dere. qꝛ ē de iuriſdictōe ſua. exͣ de fo. cōpe. .c. i. ⁊. 2º. ¶ Quid ſi cl̓icus ꝯͣ facit.ſ. offerē do vel ſuſcipiēdo. Rn̄deo de rigore iui dꝫ deponi. exͣ. e. de cle. pu. īdu. c. i. vt ſtatī dicet̉ Irca 2ᵐ ſciēdū ꝙ pena pugnātiū eſt ꝙ ſi ſint cl̓ici debēt deponi: vt di tū eſt. Si tamē nec mors nec mu tilatio īterdenerit per ep̄ꝫ ſuū cū eis potēit diſpenſari. exͣ. e. c. i. ⁊ 2º. Si tn̄ preſbyter l̓ alius cl̓icus in duello oblato vel ſuſcepto ab eo ꝑtem digiti ꝑdidiſſet. nō tn̄ tātaꝫ qn̄ ſine ſcādalo poſſit ſolēniter celebrare qͣꝫtū cunqꝫ ſit grauis exceſſus: ep̄s eius cū tali poſt pactam penitentiā poterit diſpenſare. exͣ. e. c. i. Sꝫ ⁊ſi homicidiū interuenerit: p̄t ẜm ꝙ notat gof. adhuc ſecū in beneficio diſpenſari. exͣ. e. c. 2º. in fi. ¶ Qd̓ autē dici tur alibi cum homicida diſpenſari nō poſſe. vt di. 50. miror. ⁊ in pl̓ibus alijs iuribꝰ ī officio locū habꝫ. Nam cum alijs diſpenſatur in beneficio: ⁊ non ī officio. vt di. 50. ſtudeat. ẜm tamē ꝙ notat hoſti. in beneficio curā aīarū habente cum tali nō diſpen ſabit inferior papa. Contra vero laycos quomodo ſit in talibus ꝓcedēdū require .jͣ. li. 2º. ti. de ſcandalo. ¶ Ad hoc nota ſic̄ noͣ. gof. ⁊ ray. ſi contingeret aliquē ī duel lo mori: imputaret̉ oībꝰ qui dediſſēt ad hͦ cōſiliū: auxiliuꝫ: vel fauorē. ⁊ eēnt omnes tales irregulares. 17. q. 4ª. oēs. ¶ Quid de cl̓icis illis qui reliquias afferūt pugilibus ad iurandum: nunquid fiunt irregu lares: ſi ſequatur homicidiū in illo duello Rn̄deo. ray. videt̉ inuere ꝙ ſic. vt in illa .q. Sed cū inualuerit. ⁊cͣ. Tales.n. vidēt̉ coadiuuare ad hͦ ꝙ fiat duelluꝫ: ſicut ⁊ illi qui dant benedictionē. hoc tn̄ ẜm rod̓. durum videt̉: dice̓ tamē cōtrariuꝫ non ē tutum. ¶ Quid de ep̄is ⁊ capitulis ⁊ abbati bus qui coguntur ī curijs regū duellū ſb̓ire: aut res eccl̓iaſticas amitte̓. ¶ Quid eti de hiꝰ perſonis habētibꝰ iuriſdictionē tem poralem: in quoꝝ curijs duella ordinant̉. ¶ Rn̄det Rod̓. ꝙ ſi per ſe vel per alios de ſpāli mandato eoꝝ duellū offerat̉: vel ſu ſcipiatur: vel etiam preſtent auctoritatem ſpecialem ad hoc faciendum: mortaliter peccant. ⁊ fiunt irregulares ſi mors inde ſequatur. Si vero hoc fiat per laycos qui curam gerunt rerum ipſorum ſine ſpeciā li eorū mandato: licet peccet mortaliter ſu ſtinendo ⁊ diſſimulando talia fieri in cu rijs ſuis: ſiue ſuorum baliuorum: cum ip̄i ſciant. non tamen ex hoc fiunt irregulares: exquo ſuper hoc non preſtant au ctoritatem: licet ſuis baliuis precipiāt ꝙ in tali vel in tali cauſa iuſticiam faciant.

T. Li. XXVIII. qꝛ in hiꝰ generali mādato nihil mādari in telligitur de duellis. Si v̓o rex vel pͥnceps alius ꝑſonā eccl̓iaſticā velit cogere ad duellū aūt ꝓpter recuſatiōem duelli ei bona eccleſie l̓ ſua auferre: debēt ep̄i ſe inuicem mat̓ial̓r adiuuare: ⁊ debēt potius oīa matolerare qͣꝫ conſētire. poteſt etiam dici in publicis p̄dicatōibus: modeſte tn̄ ⁊ quaſi cōpatiēdo ꝙ qui hoc faciūt in ſtatu ſalutis nō ſunt. Et hoc maxime vbi credūtur iuris ignorātia laborare: que non ē tolera bilis in eccleſiaſticis viris ſiue ꝑſonis. hͨ āt que dicta ſūt de duello debēt intelligi etiā de iudicio ferri cādentis: ⁊ aque frigide: ⁊ alijs hiꝰ. hͨ rod̓. ¶ De torneamētis titulus. 28 Oſtea cōſiderādū eſt de tornea mentis: quibus et qn̄ꝫ ſequit̉ homicidiū. dicunt̉ aūt torneamēta quedā nundine vel ferie: non īter hoſtes: ſꝫ inſtar hoſtilis pugne facte. ⁊ dicunt̉ nūdine: qꝛ ad ea de diuerſis partibꝰ ⁊ cā lucri ſicut ad nundinas cōuenitur. dicunt̉ et ferie a feriādo: qꝛ tūc mili tes ab alijs operibus vacāt. ¶ Querit̉ aūt vtrū torneamētū ſit licitū. ℟º aliqui dixerunt ſimpliciter ꝙ nō. ꝓ eo ꝙ fit ad oſten tationē: ⁊ ē ibi vite diſcrimē. ⁊ ideo quicquid inde ſequit̉ vt mutilatio ⁊ mors tali bus ſic pugnātibus imputat̉. Et ſi dicat̉ ꝙ conceſſū fuit filijs iſrael vt diſcerēt artē certādi cum hoſtibus. Iudi. 3º. dicūt ꝙ hͦ non fuit eis cōceſſū niſi vrgēte neceſſitate nec ꝯtra ſe inuicē: ſꝫ ꝯtra eos quos expugnare debebāt.ſ. cananeos. Et ſi dicat̉ ꝙ bellare in caſu ē licitū. gͦ ⁊ diſcere bellare. quod ſit ꝑ exercitiū eſt licitū: dicunt ꝙ lici tum eēt ſi debito mō ⁊ ſine ſalutis ꝑiculo fieret: ſꝫ ſic non ſit in torneādo. Alij diſtinguūt ꝙ tale exercitiū fieri pōt cū modera mine ꝯflictꝰ ⁊ ſine diſcrimine ſalutis. ſi ad hibeat̉ debita cautela: ⁊ in p̄paratōe: ⁊ in executione. ⁊ tunc aūt fit ad oſtētatōeꝫ po tētie ſiue vane glorie: vel ꝓpter queſtū aua ritie. ⁊ tunc ſimpliciter eſt illicituꝫ. Aut fit ꝓpter experiētiaꝫ ꝓprie fortitudinis ⁊ vſuſ armoꝝ ⁊ bellice īduſtrie: vt hēat̉ idonei. tas bellādi ꝓ fide ⁊ pace eccl̓ie. ⁊ tūc ē lici tū. Sic gͦ ſi hoc fieret cū bono moderamīe ⁊ bona ītētōe: ⁊ ꝓpter eccleſiā nō eſſet ꝓhi bitū: nec eſſet peccatū: ſꝫ eſſet vtile ꝓ defenſione reipublice. ⁊ ideo non eſt ꝓhibitum ciuili iure. quod patꝫ. ff. de alea. ſolent. vbi cōcedunt̉ ludi in quibꝰ virtus corporalis exercet̉. Prohibet̉ autē ẜm ius canonicū ꝓpter abuſuꝫ ludētiuꝫ: ꝓpter quē ſepe ꝓue nit inde mors hoīuꝫ ⁊ periculū aīaꝝ. obligat tamē eos prohibitio quacunqꝫ torneent intētionē: quia ſtatutū eſt generale. exͣ de tornea. c. i. ¶ Pena torneantiū ē ẜm ca nones ꝙ torneās ſi quē etiā caſu occide̓it homicidij reus ⁊ irregularꝭ erit. qꝛ.n. talis ludus eſt prohibitus tanqͣꝫ multū ꝑiculo. ſus: quicquid ex eo ſequit̉ ludenti totalit̓ imputat̉. ar. exͣ de p̄ſump. c. i. nec ab hac pena neceſſitas īminēs in torneando excu ſabit. qꝛ ad hāc neceſſitatē ſpōte ⁊ ex ꝓpo ſito ſe ingeſſit. ⁊ ideo imputet ſibi. ar. ff. quod me. ca. ſi mulier. ℟º pͥ. Ille autē ꝙ in torneādo occidit̉ carere dꝫ eccl̓iaſtica ſepultura. licet ſi mortuus fuerit: vel letale vulnus acceperit: ei penitēti pnīa n̄ nege tur. exͣ. e. c. i. in fi. nec per cōſequēs viaticum. ar. di.§. penitētes. ⁊ exͣ de peni. quod in te. ⁊ ſic qd̓ plus ē cōcedit̉: ⁊ qd̓ minus ē negatur: quod ē hic ſpāle vt hoc terrore deſiſtāt milites ab hoc ludo. Hanc autē pe nam patiuntur illi ſoli qui illuc aīo torneā di veniunt ⁊ ibideꝫ decedūt. ⁊ ſubaudi. ul̓ letale vulnus accipiunt. Si autē aliꝗs curioſitate vidēdi torneamēta: vel cā repeten di debita: vel alia ſimili cauſa vadēs illuc mortuus ibi fortuito caſu fuerit: non nega bitur ei eccleſiaſtica ſepultura: maxime ſi xp̄i corpus receperit: ⁊ vnctus oleo ſacrofuerit. exͣ. e. c. 2º. Ideo vero dicitur ibi ma xime qꝛ ſufficiūt ibi certa ſigna penitētie. exͣ de ſen. ex. a nobis. 2. In clerico tn̄ ꝗ ad vidēduꝫ torneamētū iuit ⁊ ibi deceſſit: for te locuꝫ habebit pena decreti. 23ª. q. vlt̓. Quicunqꝫ clericus. que ē ꝙ licet ſepeliat̉. pro eo tamē nec oratio nec oblatio fiat ẜm hoſti. ¶ Quid de militibꝰ qui illuc animo pugnādi accedūt. nō tamē oſtēdunt. aliꝗ tamē ab alijs occiſi ſunt: nūquid tales ad ordines promoueri poterūt. ℟ndeo ꝙ nō ẜm. gof. ray. ⁊ hoſti. quia ad rē dānatā ⁊ prohibitam acceſſerūt. ⁊ ideꝫ dicunt de illo qui ītereſt bello illicito. impedit̉.n. talis ꝓpter culpā precedētē. 15. q. i. c. fi. ⁊ de pe. di. i. ſi quis cuꝫ telo. Poteſt tamen vt dicit ray. cū talibus diſpēſar̄ ep̄s: dūmodo nec mors nec mutilatio membri fuerit ſubſecuta. ar. etiam de cle. pug. in duello. c. i. ⁊. 2º. Et intelligit rod̓. ſi non fuerit per illos: licet fuerit ꝑ alios ſb̓ſecuta. ¶ Quid de bis

T..I. XXIX. que milites l̓ alij lucrātur ī torneamētis: nunquid poſſūt ca retinere. ℟º ẜm Rica. quolꝫ 2º. q. 2ª. ⁊ ẜm rod̓. Si quis cōtra legē torneamētoꝝ aliquid lucratꝰ fuerit. ſi ſcit a quo habuerit: tunc ei reſtituet̉: vel ꝓ eo pauperibꝰ dabit̉: ſi habꝫ vn̄ poſſit. ſi autē. ẜm legē torneamētoꝝ: non tenetur ei redde̓ a quo habuit: ſꝫ in foro pnīe induci debet ꝙ illud in vſus pios eroget. ſi auteꝫ hāc penitētiā ſuſcipere nolit: non dꝫ ad eā cogi: ſꝫ alia pnīa dꝫ ei imponi: ⁊ abſolutio impendi. De bello titulus. 29º. Einde qꝛ in bellis plura fiunt homicidia: cōſequēter de ipſis ſūt aliqua hic notāda. q̄dā.n. q̄ runt̉ de eiſdē. jͣ. li. 2º. in ti. de cha ritate ꝓ eo ꝙ determinat̉ ibi de pace: que eſt effectꝰ charitatis: cui.ſ. paci opponit̉ bel lū ¶ Querit̉ aūt ibi vtꝝ bellare ſēper ſit pec catū. ⁊ vtrū ep̄is ⁊ cl̓icis liceat bella face̓. ⁊ vtrū liceat vti inſidijs in bellis. ⁊ vtrum liceat bellare in feſtis. His gͦ qōibus hͦ pre miſſis pͦ vidēdū eſt qd̓ bellū poteſt dici in ſtum. 2º vtrū liceat ſe defendere. ¶ Circa pͥmū ſciendū breuit̓ ꝙ ſicut dicit̉. jͣ. ibideꝫ in ſolutōe pͥme qōis: iuſte bellare licet. Ad hoc autē ꝙ ſit bellū iuſtum tria reqͥrūt̉.ſ. auctoritas pͥncipis. cauſa iuſta. ⁊ intentio recta: vt ꝓbatur ibidē. Suppoſitis gͦ his q̄ dicuntur ibi: addēdū eſt ad maiorē inſtructōem de hac mat̓ia ꝙ ſicut no. hoſti. ī ſum mati. de treuga ⁊ pace multiplex ē belluꝫ. vnū qd̓ eſt int̓ fideles ⁊ īfideles: ⁊ hoc eſt iuſtū ratione fideliū: ⁊ non reſpectu infide lium. exͣ de here. excōicamꝰ. Aliud bellū ē īter fideles hinc īde ⁊ hoc fit aūt auctori tate iuris: aut iudicis: aut ꝓpria volūtate. ſi fiat auctoritate iudicis legitimi non erran tis. puta qꝛ hi ꝯtra quos dat auctoritatē: ei ſubſunt īmediate. ⁊ hēt ius exercēdi in eos merū imperiū: nec ē iudex in cā ꝓpria nec errat: dici p̄t iuſtū. ff. quod me. ca. cō tinet. Igit̉ ꝯtra nō ſubditos nō dabit actionē: qꝛ actor ſequit̉ foꝝ rei: niſi forte ī defectu iudicis iniuriātis: ius reddere nolētis. vt 23ª. q. 2ª. c. 2º. Iō etiā qui nō hēt merū īperiū hanc actōeꝫ dare nō pōt. ff. de iuriſdi. om. iu. l. 3ª. nullus ēt ī cā ꝓpria pōt eē iudex. 23. q. i.§. i. Nō excuſabit aūt error iudicis impugnātē ſaltē a toto. exͣ de temp or. dilectus.§. cū igit̉. Nā ⁊ ſi ꝓbabilis eſ ſet: cōperto tamē errore ſatiſfieri debet. ex de fri. ⁊ ma. fraternitatꝭ.§. qͣꝫuis. eſt tamen ꝓ auctoritate iudiciaria preſumēdum niſi appareret cōtrariū. exͣ de renun. in pn̄tia. Igit̉ qui auctoritate iudicis talis.ſ. legiti mi nō errātis aliū impugnat: iuſte impugnat. Impugnatꝰ autē iniuſte ſe defēdit. qꝛ tāto magis apparet de cōtumacia ⁊ rebel lione preſumptuoſa. ar. de pe. di. 6ª.§. i. ad fi. Idē eſt ſi fiat auctoritate iuris vbicūqꝫ cōcedit̉ a iure quo ad eū cui ius ꝯcedit: ſi cut eſt pone̓ exēplū in aſſaſſinis quos ſi quis receptauerit ē hodie a populo romanō perpetuo diffidatꝰ. ita ꝙ poſſūt occupa ri eius bona. ita ꝙ nulla requiratur alia diffidātia li. 6º. de homi. ꝓ humani.§ fina. Exēplū etiā in C. qn̄ liceat vnicuiqꝫ ſin̄ in. ſe. viij. l. i. Idem ī ꝓximi vel vicini repellē da iniuria. Si aūt nō interueniat auctoritas iuris vel iudicꝭ hincide eſt iniuſtū quo ad pugnantes. Iuſtum autem quo ad defendētes. ff. de iuſti. ⁊ iure. vt viꝫ atqꝫ iniuriā. Eſt gͦ bellū iuſtū ẜm hoſti. ibidē. qd̓ edicto publico prīcipis gerit̉ ꝓ rebꝰ repetēdis: aut ꝓpulſandoꝝ hoſtiū cā. 23ª. q. 2ª iuſtū. ⁊.§. cum gͦ. Et breuiter qui auctorita te iudicis ꝓprij recte ſuperueniēte gladium accipit ſiue iubētꝭ. ſiue ꝯſētiētꝭ: iuſte bellat 23ª. q. 3ª.§. ecce. Qui gͦ auctoritate ꝓpria gladiū accipit ē gladio feriēdus. 23. q. i.§. .i. Et qui ſine iuſſu pͥncipis bellū īgerit tenet̉ lege iulia maieſtatꝭ. ff. ad le. iii. maie. .l. 3. licꝫ īminēte neceſſitate ſufficiat aucto ritas magiſtri officioſoꝝ. vt ar. C. de fabricēſibꝰ. in. l. fi. li. ii. ¶ Ad hoc nota ẜm hoſt. ibidē ꝙ qn̄ eſt bellū iuſtū: nō tm̄ heretici: ſꝫ oēs capiuntur ⁊ ſpoliāt̉. ⁊ ſpolians ſit dn̄s rei. 23ª. q. 5º. dicat. ⁊ di. i. ius naturale. ⁊ ff. de acqui. re. do. l. naturalē.§. vlt̓. Si tn̄ aliquis ſub aliquo militet: tota p̄da ē dn̄i. ſꝫ dominus tenet̉ eā equal̓r diuidere. vt .23ª. q. i. militare. fit autē hec diuiſio ẜꝫ qͣli tatē ꝑſonaꝝ. Quod aūt dicit̉ in dicta. l. na turalē. ꝙ ea q̄ capimꝰ ī bello nr̄a ſūt. verū ē ꝙ ſunt accipiētis. tenet̉ tn̄ illa domīo dare: vt ea diuidat ẜꝫ ꝑſonaꝝ merita ẜꝫ Io. ¶ Inſuꝑ nota ꝙ deficiēte iuſticia ciuitas vel dominꝰ terre ſi negligēs fuerit redde̓ iuſticiā poteſt impeti. 23ª. q. 2ª. dominꝰ deꝰ. ⁊ aduerſarius depredari: vt in li. de feud̓. de inueſtitura quam Titius accepit a Se pronio.§. finali: quod intelligi debet gladio ſpirituali premiſſo. extra de iudi. cum non ab homine. Ex premiſſis elici pōt ẜm

T. Li. hoſti. ibidē. ꝙ eſt bellū ſeptuplex. pͥn. ſ. qd̓ ē īt̓ fideles ⁊ īfideles: pōt dici romanū: qꝛ roma ē caput ⁊ mater fidei noſtre. ⁊ hoc eſt iuſtū. 2ᵐ ē īter fideles pugnātes aucto ritate iudicū. ⁊ pōt dici iudiciale: ⁊ eſt iuſtum. 3ᵐ ē quod faciūt fideles iudici con tumaces. ⁊ eſt iniuſtū: ⁊ pōt dici preſūptu oſum. 4ᵐ ē quod faciunt fideles auctoritate iuris. ⁊ pōt dici licituꝫ. ẜm eſt quod faciunt fideles contra auctoritatē iuris. ⁊ hͦ eſt iniuſtum. ⁊ pōt dici temerariū. 6ᵐ eſt quod faciūt fideles auctoritate ꝓpria alioſ impugnātes. ⁊ hoc ē iniuſtū. ⁊ pōt dici vo luntariū. 7ᵐ eſt qd̓ faciūt fideles auctoritate iuris ſe defendēdo ꝯtra eos qui volū tarie impugnāt. ⁊ hoc eſt iuſtum. ⁊ pōt di ci neceſſariū. In bello gͦ romano. iudicia li. licito. ⁊ neceſſario non tenet̉ quis ad re ſtitutionē. In preſūptuoſo v̓o. temerario. ⁊ voluntario tenetur quilibꝫ ad reſtitutio nem. ẜm hoc intellige illud exͣ de iureiur. ſicut. ⁊. jͣ. Si conſtiterit ¶ Quid gͦ de comi tibus ⁊ alijs dominis qui ſine auctoritate pͥncipis arma ſumunt ⁊ ſumi faciūt: ⁊ vaſallos ꝓprios exheredāt. ℟º. hoſti. non dubitat quin ad reſtitutōeꝫ teneātur: niſi ſer uēt ordinē iuris. qui ē.ſ. ꝙ ſi vaſallus iuri ſtare velit audiat̉. ſi cōtumax ē impugne tur: quod fieri pōt iuris auctoritate: vl̓ in dice p̄cipiēte. C. de ep̄i. ⁊ cl̓i. ſi qui in hͦ genus. ſi gͦ ē dn̄s qui īmediate ſubeſt pͥncipi: cōqueratur de vaſallo ꝓprio: ⁊ non dicat ius ſibi: ſed vel auctoritate principis gladiū aſſumat: vel ad dioceſanū vaſalli recurrat. Ad cuiꝰ monitōeꝫ ſi noluerit obedire excōicabit̉ rōe peccati. exͣ de iudi. no uit. ⁊ ſi ꝑ annū excōicatus ſteterit: ex tunc dioceſanꝰ eū ⁊ res eius exponere poterit. ar. ii. q. 3ª. rurſus. ⁊. c. quiſquis. debꝫ.n. ſe culare brachium recurrere ad eccl̓iaſticū. ſicut ſit co. exͣ de iudi. cum nō ab homine .§. fi. ¶ Quid ſi barones ſubditi comitis: vel ducis habēt gnerrā cōtra eū: vel etiaꝫ comes cōtra rege: vel eꝯº. cuius pͥncipis auctoritas eſt requirenda. Rn̄dit rod̓. ꝙ pͥnceps qui nullū hēt ſuperiorē ſiue ſit rex ſiue imperator pōt auctoritate ꝓpria ſi ſub ſit cauſa iuſta mouere bellū tam cōtra ſub ditos qͣꝫ ꝯtra extraneos. Poteſt et ſuis ſb̓ ditis concedere auctoritatē bellandi tam ꝯͣ pͥncipem extraneū qͣꝫ ꝯtra ſubditos eiꝰ ſi cā ſubſit ⁊ expedire viderit. ſꝫ nō ꝯtra ſb̓ ditos ꝓprios: qͣꝫ diu pōt iniuriātē iuſtificare: vel qͣꝫ diu vult corā eo: vel corā ſuo iu dice iuri ſtare: ſi ſit iudex īter hiꝰ pͥncipe ⁊ iniuriātē. Si āt n̄ poſſet reū iuſtificare: aut ſi ille nō vl̓t iuri ſtare: nō tātū pͥnceps hiſꝫ etiā ille prīceps qui ſuꝑ ſe ſuꝑiorē hꝫ mo uere pōt bellū ꝯͣ hiꝰ iniuriātē: ſi ſb̓ſit ei me diate uel īmediate: ⁊ paſſo bellādi ꝯͣ eum licētiā dare. Si autē iniuriās nō ſubſit immediate uel mediate pͥncipi ſuꝑ ſe ſuperiorem habēti. pͥnceps ille dare nō pōt aucto ritatem ſubdito ſuo mouendi arma ꝯtra eum. Sꝫ auctoritas pͥncipis ſuperioris ē requirēda: maxime ſi iniurians ille pertīe at mediate uel īmediate ad iuriſdictōem illius pͥncipis ſuperioris. Cum gͦ vaſallus comitis habꝫ guerram ꝯtra comitē: aucto ritas regis ē requirēda. Si aūt comes cō tra rege: ⁊ rex nolit eis ius exhibere ꝑ pa res curie humil̓r requiſitus: ſi ius ſuuꝫ armis defendāt cum moderamīe inculpate tutele non peccāt. Auctoritate tamē ꝓpria regē nō poterūt impugnare. papa tn̄ facta de regis exceſſu denunciatōe: ſi rex nollet a peccato deſiſtere: poſſet eum excōicare: ⁊ creſcēte cōtumacia: auctoritate mouēdi ꝯtra eū arma dare. Cū āt rex hꝫ cāꝫ guer re ꝯͣ imꝑatorē: vel eꝯº: nō credit ꝙ vterqꝫ vel alteruter teneat̉ ius ſuū proſequi ī for ma iudicij: cū neut̓ illoꝝ hēat ſuꝑ ſe ſuꝑorē. peccaret tn̄ mouēdo bella iniuriā paſ ſus: ſi iniuriator ſatiſfactōeꝫ offert ad arbi triū bonoꝝ viroꝝ de plano ⁊ ſine ſtrepitu iudicioꝝ. ¶ Ad hͦ nota ẜm hoſti. ⁊ Inno. exͣ de reſti. ſpo. ſuper. c. oliꝫ cāꝫ. ⁊ de iuriur̄. ſicut. ⁊ jͣ. Ꝙ bellū aliqn̄ dicit̉ ꝓprie. ⁊ ſic ſolus princeps qui ſuꝑiorē nō hēt pōt indicere bellū etiā ꝯͣ eos qui nō ſūt de iuriſdictōe ſua: ſꝫ alterius pͥncipis. ⁊ tūc pōt ca pere perſonas ⁊ res hoſtis ⁊ etiā alioꝝ in iuſte iuuātiū eum ⁊ capti fiunt capiētium ſerui. Aliquādo bellum dicit̉ large. ⁊ ſic quiſquis prelatus habēs iuriſdictōem tē poralē ꝯͣ ſubditos inobediētes licite mouꝫ arma. 15. q. 6º. auctoritate. ⁊. c. nos ſāctorum. ſicut etiaꝫ talis licite mouet bellū ꝓ tuēdo iure eccl̓ie: qui etiā poteſt intereſſe. licet non debeat ꝑſonaliter pugnare. 23ª. .q. 3. Maximianus. ⁊ eadē. q. 8º. igitur. ⁊ ī his caſibus nō dicit̉ ꝓprie bellū fieri. ſꝫ melius executio iuriſdictōis vl̓ iuſticie. ff. de rei ven. Si res. Itē qn̄ quis vim vi re pellit incōtinēti: nec in his capti fiūt ſerui. dicūt tn̄ aliqui ꝙ ſi bellum non ē indictuꝫ ꝯͣ aliquē. ſꝫ aliqͦ dictoꝝ modoꝝ ꝓceditur ꝯͣ eum: tunc niſi forte de munitionibus

.I. XXIX. eoꝝ lederetur ille qui procedit contra eū: nō poſſet capere res vel ꝑſōas auxiliatoꝝ eius: niſi primo proferret ſententiā cōtra eos. 2ª. q. i. nos in quenqͣꝫ. Et ſi non eſt de ſua iuriſdictōe: ſꝫ alterius debet coram ſuo iudice iuſticiā de eo pete̓. 23ª. q. 2. dominꝰ. Si v̓o iudicē nō hēat corā q̄ poſſit ſuā iuſticiā obtine̓: licet ſibi recuperare ſua ꝓpria auctoritatē. C. de iudeis. iudei. ⁊. l. nullus. certū ē tn̄ ꝙ ſi ꝑſonas vl̓ res eoꝝ ī bello capiat: dum ſuā iuriſdictōem exercet. p̄t ꝑ ſonas punire: ⁊ res tene̓. qꝛ ī eius territorio deliquerūt ⁊ eiꝰ iuriſdictionē īpediunt. Itē dicūt quidā ibidē. ꝙ vbi ꝗs per alium rē ſuā ⁊ ius ſuū ꝯſequi nō pōt. licet aucto ritate ſuꝑioris arma moue̓ ⁊ bellū indicē ꝓ ſuis recuperādis. vel et furtiue ſua vel equalēs. ſine tn̄ alioꝝ ſcādalo ⁊ ꝑiculo ac ciꝑe. 23ª. q. 2ª. c. 2º. tamē ſi ſuꝑ ſe pͥncipem hꝫ: facit hoc auctoritate ſua. vt. ea. q. c. i. hͨ Inno. ⁊ hoſti. ¶ Quid ſi ꝗs ꝯͣ aliquē bellum mouit: ⁊ cām iuſtā mouēdi hēt. qꝛ ꝑ dānis ſibi illatis. nō tn̄ ītētōeꝫ rectā nec au ctoritatē hūit. Nūquid talis tenebit̉ reſtitue̓ ꝗcquid ī illo bello acquiſiuit. Rn̄det rod̓. ꝙ non ī foro penitētiali. niſi ceperit vl̓ dānificauerit aduerſariū plus qͣꝫ ille iniu ſte de ſuo hūerat: vl̓ eū dānificauerat. de hͦ vide. jͣ. li. 3º. ti. de pace. ar. 6º. q. i. ¶ Quid ſi clericus dn̄um ſuū in guerra iuſta comite tur: ⁊ de ea aliquid ꝯſequat̉. nūquid iſtud reſtitue̓ tenet̉. ℟º ẜm rod̓. ꝙ ſi datū ſit ei ab illis quibus licuit rapere: pōt illud re tinere. ſi aūt ipſe rapuit cum rapiēdo pecca uerit: induci debꝫ ī foro penitētiali ſi poteſt ꝙ illud reſtituat ei cui abſtulit. ſi ſcit quis ille ſit. ſin autē ꝙ det pauperibꝰ. hiꝰ.n. cl̓ic rem illā rapiēdo nō fecit ſuā. qꝛ ſicut dn̄s eiꝰ nō potuit ei dare auctoritatē bellādi. ita nec rapiēdi. tn̄ rē tal̓r raptā pōt de cōſenſu dn̄i ſui retinere. dum tamē illā ꝯceſſerit ſibi adhuc guerra durāte. qꝛ tunc pīde eſt ac ſi eam ſibi dediſſet. Equit̉ de 2º.ſ. vtrū liceat vim vel iniuriam repelle̓. vr̄.n. ꝙ nō. ꝑ illd̓ Math̓. 5º. dico vobis non reſiſtē malo. ℟ ad qōem hāc valēt illa que dcā ſūt ſupͣ.ſ. ti. de homicidio. q. vtrū alicui liceat ſe defēdēdo aliquē occide̓. ⁊. q. ſe.ſ. vtrū liceat cl̓icis. Et ſic̄ ibi ſūt tres opi. ita ⁊ hic ꝗdā.n. vt hu. dicūt ꝙ nulli lꝫ viꝫ repellc̄ repercutiendo: ſꝫ tm̄ defēdēdo. puta opponen do baculū vel aliꝗd tale. Alij dicūt ꝙ lacis nō clericꝭ licꝫ repercute. vt laur̄. ⁊ ber. Tertij dicunt ꝙ hͦ et licet cl̓icis. diſtīguūt tn̄ ꝙ vis aūt īfert̉ ꝑſone aut rebus. ſi perſone: tunc eſt vis repellēda pͥus qͣꝫ ſit illata. qꝛ ẜm legē licet occidere inſidiātē ⁊ occidere volētē. quod ītelligit̉: niſi manus eiꝰ alit̓ euadere poſſit. ff. ad le. aquil̓. l. 4. in pͥn cipio. ⁊. 5ª. Si aūt ſit vis illata: aut ꝑcuſſuſ videt eū qui ꝑcuſſit paratū repercutere: ⁊ tūc licet eū reꝑcute: aut videt eū quieſcere vel diſcedere: tūc non lꝫ ſibi eum percutere qꝛ hoc nō eſſꝫ ſibi iniuriā repellere: ſꝫ vltō nem expetere. cōtra illud. c. ſeditionarios. di. 46ª. requirit̉ gͦ ꝙ ꝑcutiat ſe defēdendo non vlciſcēdo. 23ª. q. i. quid culpat̉. ⁊ idē dicit Inno. exͣ de reſti. ſpo. oliꝫ cām. ⁊ gof. ti. de homicidio. ⁊ ber. e. ti. ſignificaſti nob̓. ⁊ ꝙ ſe defēdat cum moderamīe. exͣ de re ſti. ſpo. oliꝫ cām. in fi. moderamē intelligit̉ vt ſi vis cum armis inferat̉: cuꝫ armis re pellatur. alit̓ vero ſine armis. ff. de vi ⁊ vi ar. l. i.§. vim vi repelle. ⁊ vt non magis ledat̉ aduerſariꝰ: maxime a ꝓpoſito qͣꝫ exigat illata violētia ẜm rod̓. debet tamen cir ca hoc cōſiderari qͣlitas ꝑſone: vt int̓duꝫ paruus vel debilis cū armis ſe defēdat: ſi ꝯtra ſe eleuato pugno magnus vl̓ fortis veniat. ar. 3ª. q. 7º.§. tria naͣ. v̓. ſi v̓o ī uno adiutorio. Si quis tamē defendēdo ſe moderamē excedat. nō tamē a ꝓpoſito nō te netur ad aliquā ſatiſfactōem niſi ad cautelam. ff. ad le. aquil̓. ſi ex plagis.§. tabernarius. Si autē excedat a ꝓpoſito tenet̉. Hanc opi. modo p̄miſſo ray. recitat: ⁊ ap probat: ⁊ conuenit cuꝫ eo gof. dicit tamen ray. ꝙ licet ille qui ſe defēdēdo contra clericū exceſſerit nō a ꝓpoſito: nō incidat ī ex cōicatōem. tutius tamē credit ꝙ teneatur ad ſatiſfactōem aliquā de exceſſu. vel etiā quātū ad pnīam ⁊ irregularitatē: ſi forte ꝓpter ſuā ꝑcuſſionē mors ſecuta fuit. Si tamē ex ꝓpoſito exceſſiſſet ad maiorē ſatiſ factōem ⁊ penitentiā teneretur. exͣ de ſen. ex. cum nō ab homine. ⁊. c. perpendimꝰ. ⁊ de reſti. ſpo. olim cām. ⁊ de homicidio ſigni ficaſti.§. vlt̓. Si autē vis inferatur rebus repellere licet vim illatā ⁊ inferendā: ⁊ po tiſſime illatam. dū tamē fiat incōtinēti.i. qͣꝫ cito ſcit vim illatā: pͥus qͣꝫ diuertat ad con trarium actū. Idem ber. vt in. c. p̄allega. ⁊. ff. de ver. ob. ꝯtinuus. in prin. Et eſt ẜm rod̓. ⁊ ber. exͣ de homicidio. ſignificaſti. ⁊ hoſti. extra de ſen. exeo. ſuper decretalē In no. dilecto. Continuatio iſta intelligenda eſt ſecundum negocij qualitatem: prout

T. Li. XXX. exigit ad p̄paratiōem maiorē vel minorē tēporis tractum. Actus vero cōtrarius in telligit̉ ſi diſſil̓et iniuriā ⁊ deponat animū ꝓſequēdi re ſuam alijs occupatōibꝰ dan do operā ¶ Quid ſi forte dum ille cui vis infert̉ vult hoſtem expellere de ſua poſſeſſi on quam occupaue̓at iniuſte ⁊ male: ali qui occidātur vel vulnerentur. ℟º. credit ray. ꝙ tenetur ẜm modū ſupra poſitū ī defenſionē ꝑſone. vbi.ſ. diſtinctū eſt. vtrū de fendēs ſc excedat a ꝓpoſito: ⁊ per eadē inra. ⁊ ſatis cōuenit cū eo Inno. ⁊ hoſti. exͣ de reſti. ſpo. olim. cām. ⁊ hoc ītellige ẜꝫ ray. de imperfectis. ꝑfectis aūt reꝑcutē non lꝫ. quod oſtēdit dn̄s dicens Math̓. 5º. Si ꝗs te ꝑcuſſerit in vnā maxillā. prebe ei ⁊ ali. ⁊ ad Ro. 12º. Non vos defendētes cariſſi mi: ſꝫ date locū ire. ⁊ ſimilia. Si aūt quera tur qui ſunt iſti ꝑfecti. ℟ndet rod̓. ꝙ hoc debet intelligi de ſolis illis qui ꝑ votū vel p̄ ceptū vel ſtatutū obligati ſūt ad non reper cutiēdum quales fuerūt apl̓i ⁊ diſcipuli ī eccl̓ia pͥmitiua: qui tenebātur ex conſtitu tione domini nō repercutere. cum ꝑ ſāgui nem martyrū erat eccleſia fecundanda. ¶ Ad hoc nota ꝙ ẜꝫ ray. ⁊ rod̓. ⁊ Inno. de reſti. ſpo. ſuꝑ. c. olim cām. ꝙ ꝓ rebus repetēdis ⁊ defenſiōe patrie pōt moueri bel lum ſin̄ auctoritate prīcipis vl̓ eccl̓ie: quia cuilibꝫ licꝫ de iure naturali vim vi repelle re incōtinēti: ⁊ cum moderamīe inculpate tutele. di. i. ius naturale. ⁊ exͣ de ſen. ex. ſi v̓o. ⁊ dicūt Inno. ⁊ rod̓. vbi ſupͣ. ꝙ hic dicit̉ bellū vti armis ad defēdēdū: non ad impugnādū. Et dicit rod̓. ꝙ nomīe rerum cōprehēduntur nō tātuꝫ res corporales: ſꝫ etiā iniurie ꝓ quibus etiā illatis pōt moueri bellū ad conſequēdā ſatiſfactionē: nō libidine vīdicte: ſꝫ zelo iuſtitie. vel quātuꝫ ad int̓eſſe. Alex. aūt an. 3º. t. 2º. c. de legibꝰ punitōis. q. 2ª. o. ad qōeꝫ prīcipalē rn̄dēs in 3º. ſūme ſue ſic diſtinguit ꝙ iniuria que īfert̉ aūt eſt ꝑſonalis ⁊ pͥuata vl̓ publica. ſi ſit publica ꝓpulſanda eſt iuſſu prīcipis: ⁊ manumilitis. ad Ro. 13º. Non. n̄ ſine cā portat gladiū. dei.n. miniſter eſt vindex in iram ei qui male agit. dicit̉ de prīcipe: cui etiā ꝓpter hoc determinat̉ tributū. Math̓. 22º. Reddite que ſūt ceſari ceſ. ⁊cͣ. ⁊ ip̄is militibus ſtipendia. Luc. 3º. Eſtote cōtenti ſtipen. veſtris. ſꝫ non niſi ꝓpter defēſionem reipub. que fieri nō pōt ſine repulſa hoſti lis iniurie. Si autē ſit iniuria ꝑſonalis. de illa intelligit̉ illud Math̓. 5º. Dico vobis non reſiſtere malo. ſꝫ cū diſtinctōe: qꝛ iniuria ꝑſonalis repelli pōt tripl̓r.ſ. vno mō impediēdo: ſicut apl̓us act. 23º. Procura uit milites a tribuo vt ſeruaret̉ illeſus. ſic lꝫ oībus iniuriā r̄pelle̓. nec ꝓhibet̉ hͦ Ma th̓. 5º. hoc.n. nō dicit̉ ꝓprie reſiſtere. Alio modo verbis arguēdo. ⁊ ſic dn̄s ꝑcuſſus alapa ꝑcuſſorē reprehēdit: nec alterā pre buit Io. 18º. ſic etiā licꝫ oībus. vnde dicit etiā glo. ibidē. oſtēdit dn̄s paciētie p̄cepta non oſtētatōe corporꝭ: ſꝫ p̄paratōe cordis eſſe facienda. ⁊ ſic intelligit̉ illud Math̓. 5º. Si quis te percuſſerit in dextrā maxillā prebe ei ⁊ alterā.i. ſis paratꝰ aliā patienter ſuſtine. 3º modo repugnādo. ⁊ hoc du pl̓r. vno modo neceſſitate cogēte. vt cū leſio alit̓ vitari nō pōt. ⁊ hoc aūt ſin̄ armis ⁊ ſic ꝑmittit̉ clericis ⁊ laycis. ⁊ hoc flagrante maleficio cum moderamine incul pate tutele. ⁊ incontinēti. ⁊ ſic intelligitur illa lex canonizata. vim vi repellere licet ī inſtanti. qꝛ nequaqͣꝫ facto interuallo. Aut cum armis. ⁊ hoc mō ꝑmittit̉ laycis: non clericis. ⁊ hoc cum circūſtātijs p̄dictis. nō eſſet autē moderamē ſi inferret vis ſin̄ armis: ⁊ repelleretur cuꝫ armis. Alio modo vlciſcēdi libidine: ſic nulli licet. ſic intelligitur illud Ro. 12º. Non vos metip̄os defen den. cariſſimi. ⁊cͣ. ſimilia. Sic gͦ iniuriā repellere impediēdo vl̓ v̓bis arguēdo licꝫ oī bus. repelle̓ v̓o repugnādo neceſſitate cogēte ſine armis licet clericis ⁊ laycis repu gnando. Sed cum armis licet laycis: non clericis. repelle autē libidine vindicte neu tris licet. ⁊ ex his patet quō hoc quod di cit̉. Non reſiſtere malo. differenter intelle ctum eſt de ꝯſilio. ⁊ de precepto: p̄dicta ſuf ficiāt ad pn̄s de bellis. Nā de homicidijs que eueniūt de bellis hr̄. jͣ. li. 6º. ti. 14. qͣꝫtū ad irregularitatē que ꝓuenit ex eis. de ra pinis v̓o que fiunt ī bellis ⁊ ī guerris hēt̉ .jͣ. cum aget̉ de 7º precepto. De treugis titulus ⁊ pꝰ. Oſtea ꝯſiderādū ē de trenga qͥ ſolet fieri tꝑe guerre. Eſt āt tre ga ſecuritas p̄ſtita ꝑſōis ⁊ rebꝰ ad tp̄s: diſcōdia nondū finita. pax āt ē diſcordie finis. Treugaꝝ due ſi ſpēs. vna ꝯuētōal̓: alia canōica. ꝯuētōalis formā r̄cipit ex ꝯuētōe. vt. ff. depoſiti. l. i.§. ſi ꝯueniat. Illo autem tempore quod eſt in conuentione eſt hoſti fides ſeruanda:

T..I. XXXI. etiā infideli. vt. 23ª. q. i. noli. quod ē veꝝ ſi etiā infidelis fidem ſeruet fideli. al̓s nō. vt exͣ de iureiur. peruenit. vnde illi qui tēpore trenge ſarracenis bona ſua rapiunt: ad re ſtitutōem tenētur. habet etiā puniri a prin cipe cuius treugas frāgunt: niſi eēnt perſone eccl̓iaſtice. Canonica treuga eſt que p̄t oēm conuētōem certis diebus ⁊ tēporibꝰ eſt ſeruanda. certis diebus.ſ. a quarta feria poſt ſolis occaſuꝫ vſqꝫ ad ſcd̓am in ſolis ortū. ⁊ ſic debet ſeruari treuga feriaꝓpter aſcenſionē domini. feria 6º. ꝓpt̓ paſ ſionē. ſabbato qꝛ eſt dies requiei. ⁊ dn̄ica ꝓpter reſurrectōem. Eſt etiā ſeruāda certitēporibus.ſ. ab aduētu dn̄i vſꝫ ad octauā eph̓ie. ⁊ a. 7º. vſqꝫ ad octauā paſce. exͣ. c. .c. i. ¶ Sed de quo bello intelligit̉ predictitēporibus ⁊ diebꝰ eſſe ab eo ceſſādū.ſ. iuſto vel iniuſto. Rn̄det go. ꝙ pōt intelligide vtroqꝫ. de iuſto quidē: qꝛ ⁊ ſi ab eo nullo tēpore ſit ceſſādum. minus tamē eſt tūc inſiſtēdū. de iniuſto v̓o: qꝛ ⁊ſi nunqͣꝫ ſit faciendum. minꝰ tamē tūc vt ſic ⁊ ſi homīes nō poſſūt ī totū corrigi. tamē refrenēt̉ vt cūqꝫ. Ad has trengas ſeruādas cōcurrit triplex funiculus.ſ. excōicatio dioceſanorū. cōfirmatio ep̄oruꝫ vicinorū. ⁊ mutuuꝫ ꝯſiliū a coep̄is impendēdū. exͣ. e. c. i. ¶ Sꝫ queritur vtrū ep̄i ſint trāſgreſſores ſi hoc non ſeruet. ℟ndet go. ꝙ nō. qꝛ hͦ non ſūt vtentiuꝫ moribꝰ approbata. 4ª. di.§. leges ⁊ idē ſentiunt ber. ⁊ hoſti. in ſūma. ⁊ cōiter magiſtri alij. ſed hoſti. in apparatu exͣ. e. c. pͦ dicit ꝙ ep̄s qui preceptū hoc nō ſeruat: mortal̓r peccat. qd̓ patet per hoc quod diin dicto. c. ordinis ſui ꝑiculo ſubiaceat peri culo.i. excōicationi ẜm ber. ⁊ hoſti. vel peri culo. i. depoſitioni ẜm hoſti. que ꝗdem pena nō infligitur niſi ꝓ peccato mortali. ii. q. 3ª. nemo ep̄orū. dictū.n. c. continet preceptū ⁊ ſic imponit neceſſitatē: nec conſuetudo contraria in talibus excuſat. exͣ de con ſue. c. fi. ⁊ di. 4ª.§. leges: intelligit̉ de ſtatu tis preceptorijs: ſꝫ in ſimplicibus. Sciēdū etiā ꝙ ſunt alique perſone certe quibꝰ per petuo trenge canonice debētur. vt ſunt preſbyteri. monachi. conuerſi. peregrini. mercatores. ruſtici euntes ⁊ redeūtes. ⁊ ī agricultura exiſtentes. animalia que arāt: ⁊ q̄ ad agrum ſemina portāt. exͣ. e. c. 2º. romipe te oratoria viſitantes. 24ª. q. 3ª. Si quis romipetas. ¶ Nota inſuꝑ ꝙ prelatꝰ maxime ep̄s prius de plano ⁊ ſine coactōe. poſtea vero iudiciaria ptāte debet diſcordan tes ad concordiaꝫ reuocare. vt di. o. c. i. ⁊ litigantes reconciliare. ff. de offi. p̄ſi. illici tas. ¶ Sed obijcit̉ qꝛ ſi ſic inter litigātes manebūt crimina impunita. qd̓ ē cōtra logem. ff. ad. le. aquil̓. ſi ita vulneratꝰ. Ad qd̓ dd̓ ẜm gos. ꝙ dictū pͥus locuꝫ hēt ī cau ſis ciuilibus in actōe iniuriarū quā quilꝫ rem ttere poteſt ſi iniuria eccl̓iam nō attingat. 23ª. q. 4ª. ſi is qui. ⁊ ſi ſit facta non faciēda. ff. de pactꝭ. ſi vnus.§. pacta. Item hͦ intelligit̉ de ciuilibus actōibus eo ſaluo ꝙ in quibuſdā caſibus compoſitionis remediuꝫ non habꝫ locū. exͣ de pactꝭ. c. fi. Iteꝫ hͦ intelligitur vbi de crimine ciuil̓r agit̉. licꝫ eniꝫ quis neget crime̓. remittere pōt tamē a ciuili actione: īmo etiā ab accuſatōe deſi ſtere. exͣ de accu. veniens. Sed videtur ꝙ ep̄s iniuriā eccl̓ie poſſit remittere. qꝛ ē pat̓ eccl̓ie. di. 95º. eſto. pr̄ auteꝫ iniuriā illatam filio pōt remittere. exͣ de iureiur. ⁊ ſi xp̄us. ℟ndet go. ꝙ ⁊ſi ep̄s dicatur pat̓ eccl̓ie. eſt tamen eius procurator. extra de do. c. fraternitatem. ¶ De et p̄cepto. ſ. nō mechaberi. ti. x. Onſequēter conſiderādum eſt de p̄cepto 6º. quod ē. Non mechaberis. Circa quod nota ꝙ hoc precepto non tātū ꝓhibet̉ adulteriuꝫ ſicut ſonat verbuꝫ mechandi. Mechari.n. eſt adulterari: ⁊ oīs mechus adulter eſt. īmo ſicut dicit Augꝰ prohibetur oīs illicitus coitus: ⁊ illorum mēbrorū omnis illicitus vſus. Omnē aūt illicitū cō cubitū determinat ꝑ. 7. differētias.ſ. fornicatōem. meretriciū. adulteriū. ſtupruꝫ. ſacrilegiuꝫ. inceſtum. ⁊ pctm̄ ſodomiticum. Poſſet etiā addi octaua dr̄a: que poſſꝫ circūlocutōeꝫ nominari libidinoſus coitꝰ ꝯiugalis. hͨ āt poſſūt ſic diffiniri. Fornica tio ē inordinatꝰ cōcubitus quo ſolutꝰ ſolū tā naturali uſu cognoſcit. ⁊ ītelligit̉ ſolutꝰ ⁊ ſoluta quolꝫ vinculo.ſ. cōiugij. ꝯſanguinitatis. ordinis. religionis ſeu voti ꝯtinen tie. naturalis vero vſus dicit̉ ad dr̄am illiꝰ ꝗ ē ꝯtra naͣm. Mretriciū v̓o dicit̉ duobus modis: quēadmodū ⁊ meretrix. Me retrix enim dicitur vno modo: que vagā libidinem ſequitur. ⁊ ẜm hunc moduꝫ me retricium eſt vage libidinis inſectatio. va ga autē libido dicit̉ ad differentiaꝫ forni cationis: in qua eſt libido determinata reſpectu vniꝰ ꝑſone. vt cū vna exͣ mr̄imoniū

T. Li. XXXII. adheret vni. exͣ matrimoniū dico: vel qd̓ libet aliorū p̄dictoꝝ vinculorū. alio modo dicit̉ meretrix cuius publice venalis ē tur pitudo. ⁊ ẜm hunc modum meretriciū eſt mulieris ſolute publice venalis cōcubitꝰ. Adulteriū vero eſt inordinatus cōcubitꝰ: quo cōiugalis thorus violat̉. Un̄ adulterium dicit̉ quaſi acceſſus ad alienū thorum. Stuprū vero eſt inordinatus cōcubitus quo v̓ginalis integritas corrūpitur Sacrilegiū vero ẜm nomē ſuū non appropriat̉ alicui differētie luxurie. Sacrilegiū .n. ē leſio ſacre rei. tamē ꝓut cōtrahit̉ ad differētiā luxurie dicit̉ ſacrilegiū. tn̄ ꝓpriꝰ ⁊ melius diceret̉ ſacrilegus cōcubitus: in ordinatꝰ cōcubitus: quo cōtinentia deo ſa crata leditur ſiue violat̉. Conſecratā dico continētiam in monialibꝰ ⁊ religioſis: ⁊ his qui receperunt ſacros ordines: vl̓ emi ſerūt cōtinentie votū. oīum.n. taliuꝫ cōcu bitus ſacrilegium c̓. Inceſtus vero ē īordi natus coitus quo vinculū ꝯſāguinitatis: vel affinitatis: vel pat̓nitatis corrūpitur. Peccatuꝫ vero ſodomiticū eſt inordinat̉ roitus quo naturalis vſus ī illuꝫ ꝑuertit̉ qui eſt ꝯtra naturā. Libidinoſus coitꝰ con iugalis multiplicit̓ accipit̉. ideo notādum ẜm ꝙ diſtinguunt magiſtri ꝙ coitus cōiu galis alius ē licitus: alius fragilis: aliꝰ im petuoſus. Licitus ē triplex.ſ. vel cā ſuſcitā de prolis ad cultū dei. vel cauſa reddēdi debitum. vel cā fornicatōis vitāde. pͥmus ē theuſebie virtutis.ſ. pietatꝭ. que ordīat ad cultuꝫ dei. 2ꝰ iuſticie. 3ꝰ cautele. ⁊ ī his dicūt nullū eſſe peccatū. Fragilis vero determīa tur ꝗ ex fragilitate ꝓuenit ⁊ in vxore fragilē delectatōem querit. qꝛ nō cā ꝓlis: nec cā reddēdi debitū: nec cauſa vitāde forni cationis: ſꝫ cā delectationis talis in ꝯiuge. ⁊ in hoc diſtinguunt̉. qꝛ amor illius delectationis aut preponit̉ deo. aut poſtponit̉. Si p̄ponit̉: conſtat ꝙ mortale pctm̄ eſt. hͦ eſt ſi diligatur plus qͣꝫ deus. ſil̓r ⁊ cōcubitus ꝓueniēs ex tali amore: motale pctm̄ ē. Si v̓o poſtponat̉ deo. ita ꝙ deus ſēꝑ plus diligat̉: veniale eſt: ⁊ cōcubitꝰ proueniēs ex tali amore venialis ē. ⁊ hoc ꝓpt̓ gr̄aꝫ ſa cramēti. Impetuoſus eſt qui ex ſola libidi ne ꝓueniens: metam honeſtatis ⁊ ratiōis trāſcendit. ⁊ ideo ſemꝑ eſt mortale. ⁊ fit. 5. modis. pͥmo cuꝫ ſit cā ſaciāde libidinis ꝑ meretricias blāditias. 2º cum ſit cōtra na turalē modū. 3º cuꝫ ſit tēpore ꝓhibito. 4º cū ſit in loco ꝓhibito. 5º. cuꝫ accedit̉ ad p̄gnantē partui vicinā. vel que eſt in fluxumēſtruo. Hec ad pn̄s ſufficiant de luxuria ⁊ ſpeciebus ſiue differētijs eiꝰ. quia de his aget̉ plenius. jͣ. in li. ſe. ti. de luxuria. ⁊ ī li. 8º ſpāliter de adulterio. ¶ De. 7. precepto.ſ. non furtum facies. vbi pͥmo de rapinati. 32º. Onſequenter cōſiderādum eſt de 7. precepto: quod eſt. Non furtum facies. circa qd̓ ſciēdū ꝙ furtū triplicit̓ ſumit̉ ẜꝫ alex. an. 3. ti. i. c. de 7º p̄cepto. q. i. ar. i. c. ſ. ꝓprie. cōmuniter. ⁊ interp̄tatiue. Proprie dicit̉ cōtrectatio rei aliene ignorante domino cōtra ſuam volūtate: nec oportet aliud ad dere vt dicat̉ ſicut quidā volūt rei aliene mobilis. quia intelligitur nomīe cōtrectationis. res eniꝫ īmobilis cōtrectari nō poteſt. ⁊ hoc modo diſtinguit̉ ab vſura ⁊ ra pina. Rapina.n. eſt cōtrectatio rei aliene ſciente domīo cōtra eius volūtatē. vſura vero eſt ꝯtrectatio rei aliene ſciēte domīo cōtra eius volūtateꝫ abſolutā: ſꝫ non contra oīmodā volūtatē. Cōmuniter dicitur furtuꝫ omnis illicita vſurpatio rei aliene. ẜm ꝙ dicit Augꝰ in. li. q. exo. 22. ꝙ nomi ne furti intelligit̉ omnis illicita vſurpatō rei aliene. non.n. rapinā ꝑmiſit qui furtuꝫ ꝓhibuit: ſed aꝑte totum intelligere voluit quicquid illicite reruꝫ ꝓximi aufertur. ⁊ ẜm hͦ nomīe furti intelligit̉ rapina ⁊ vſa. Interpretatiue vero dicit̉ furtuꝫ omnis illicita poſſeſſio reꝝ. Augꝰ ad Macedonē Nōne omnes qui ſibi vidētur gaudere licite cōquiſitis: eiſqꝫ vti neſciūt: alienū poſ ſidere cōuincunt̉. hoc.n. recte alienū non eſt: quod iure poſſidet̉. hoc auteꝫ iure qd̓ iuſte ⁊ hoc iuſte quod bene. quicquid gͦ male poſſidet̉: alienum eſt. male aūt poſſidet qui male vtitur. Ambro. nemo dicat propriū quod cōmune eſt plus qͣꝫ ſufficit ad ſūptus: violēter obtētū eſt. Cum igitur furtū dicat̉ tripl̓r vt viſū ē: dd̓ eſt de eo ẜꝫ oēs tres modos. ⁊ iō ad plenam proſecutōeꝫ huiꝰ mat̓ie pͦ ꝯſiderādū eſt de rapina que eſt grauius pctm̄ furto ꝓprie ſumpto. 2º de furto ꝓprie ſumpto. 3º de ſacrilegio: quod eſt quedā ſpecies furti ꝓprie dicti. vt videbit̉. 4º. de furto interpretatiuo. ¶ Cir ca pͥᵐ ſciēdū pͦ ꝙ raptor dicit̉ dupl̓r. ē.n. raptor reꝝ: ⁊ raptor hoīuꝫ: ⁊ p̄cipue femi naꝝ. ⁊ dr̄ ꝓprie rapīa reꝝ. ⁊ raptꝰ mulieꝝ:

T..I. XXXII. maxime virginum. ſꝫ ad p̄ſens nihil de raptu mulierum. ſꝫ tātum de rapina reruꝫ. hͦ autē cōmittitur cuꝫ quis per violentiā: vi ⁊ aperte res alienas rapit vndecunqꝫ: ex cepto ſacro loco vel re eccleſiaſtica: qꝛ tūc cōmittitur ſacrilegium. De rapina auteꝫ rerum dicēduꝫ eſt. pͥmo vtrū ſit peccatuꝫ. 2º de pena eius. 3º. de rapina que ſit in nau fragijs. 4º de rapina que ſit in pedagijs. 5º. de rapina que ſit in queſtis. ⁊ tallijs. ⁊ ſimilibus. 6º de rapina que ſit in guerris. 7º de his qui ſequuntur vel inducūt alios ad rapiendum. s. de his qui accipiūt de re bus raptis. 9º de his qui emunt de rebus raptis. io. de his qui eccleſias incēdūt. vel in eis etiam aliquid rapiunt. iio. de reſtitu tione raptorū. ¶ Circa pͥmum queruntur plura. ſcꝫ vtrum rapina fieri poſſit ſin̄ pec cato. ℟ndeo ꝙ non. vnde Iſai. 6º. Ego dominꝰ diligens iudiciū ⁊ odio habēs ra pinam in holocauſtū: quod non diceret ſirapina peccatum nō eſſet. Rapina.n. quā dam coactionē dicit per quā cōtra iuſtiti am aufert̉ alicui qd̓ ē ſuum. In ſocietate aūt hominū nullus coactionē hēt: niſi per publicam poteſtatē. ⁊ iō quicūqꝫ ꝑ violen tiaꝫ aliꝗd aufert hōi ſi ſit ꝑſona priuata non vtens poteſtate publica: illicite agit ⁊ rapinā cōmittit. vt pꝫ de latronibꝰ. pͥncipi bus v̓o publica poteſtas cōmittit̉: vt ſint cuſtodes iuſtitie. ⁊ iō non licꝫ eis vti violētia ⁊ coactōe niſi ẜm tenorē iuſticie. ⁊ hͦ vel ꝯtra hoſtes pugnādo. vel cōtra ciues puniēdo malefactores. ⁊ qd̓ aufert̉ per ta lē violētiam: nō hēt ratōem rapine: cū nō ſit ꝯtra iuſticiā. Si v̓o ꝯtra iuſticiā alicui res eius per publicā ptātē abſtulerit: illici te agunt ⁊ rapinā cōmittunt. vnde reſtitu ere tenent̉. ¶ Utꝝ furtum ⁊ rapina ſint peccata ſpecie differētia. Rn̄deo ꝙ ſic. vn̄ phūs 5º. ethi. diſtinguit īter ea ponēs furtū occultū. rapinā vero violētā. licꝫ.n. ha beant eundē finē remotū. ſcꝫ hēre aliena. habēt tamē diuerſos fines ꝓximos. qꝛ ra ptor vult hēre per ptātē ꝓpriaꝫ. fur ꝑ aſtu tiam. vnde vtrūqꝫ hēt rōeꝫ peccati. ex hoc ꝙ eſt acceptio rei aliene īuolūtaria ex ꝑte eius cui ſubtrahitur. ſed in furto ē inuolū taria ꝑ ignorātiā. in rapina per uiolētiaꝫ. vt dicit̉ 3º ethi. ¶ Utrū rapia ſit pctm̄ grauis furto. ℟ndeo ꝙ ſic duplici ratōe. prīo qꝛ directius opponit̉ violētia que ē in rapina volūtati qͣꝫ ignorātia que ē in furto. 2º qꝛ ꝑ rapinam nō tātuꝫ īfert̉ alicui dā num in rebus. ſꝫ etiam vergit in quādam ignominiā ſiue iniuriā perſone que prepō derat fraudi uel dolo que pertinēt ad furtum. vnde ⁊ rapina grauiꝰ punitur qͣꝫ fur tum. vt. jͣ. patebit. ¶ Nec obſtat predictis ꝙ homines magis verecūdant̉. de furto qͣꝫ de rapina. qꝛ homīes ſēſibus inherentes magis gloriātur de virtute exteriori q̄ patet in rapina: qͣꝫ de virtute interiori que tollitur ꝑ peccatum. ⁊ ideo minus verecū dantur de rapina qͣꝫ de furto. Irca 2ᵐ ſciēdum ꝙ pena raptoris reꝝ ẜm leges eſt ꝙ īfra annū punitur ī quadruplū re ip̄a ī qua druplo computata. poſt annuꝫ vero ī ſim plum. ff. vi bo. rapto. l. i. ⁊ 2ª. ⁊ hoc ſi agatur cōtra eum ciuiliter.i. ad penam pecuni ariam. ſi aūt criminalit̓.i. ad penā corꝑis: tunc diſtinguit̉ int̓ vim priuatam.i. ſin̄ armis. ⁊ vim publicā.i. cum armis. ꝓpt̓ pri mam reus deponit̉ ab ordinatiōe reꝝ ſua rum. quia ꝑdit factiōem teſtamenti ⁊ tertiam ꝑtem bonoꝝ ſuorum. ꝓpt̓ ſecundam mittitur in exilium. inſti. de publi. iudicijs. .§. item lex iulia. vnde v̓. Uis priuata rerum deponit ab ordinē rerū. Sꝫ deportat̉ ſi vis armata probat̉. Scd̓m vero cano nes excōicat̉ ab ep̄o: in cuius dioceſi ra pinam cōmiſit. exͣ. e. c. i. ⁊ 2º cōtrahit̉.n. forum ratiōe delicti. exͣ de fo. compe. licet. nec abſoluit̉ niſi pͥus emendet. exͣ. e. de ra ptoribus. c. i. Si aūt nolit cum poſſit ſatiſ face̓: vel ſatiſfaciendi plenam ſecuritatem dare: deneget̉ ei beneficiū penitētie. Si v̓o uſꝫ ad obituꝫ ī obſtinatōe fue̓it. ⁊ tūc emē datōem vel emēdandi ſecuritatem p̄ſtite rit: penitētiā ⁊ viaticū ⁊ eccl̓iaſticam ſepul turam hēbit. Si vero in morte ſatiſface̓ n̄ pot̓it contritus viaticuꝫ habebit. ⁊ eccl̓iaſtica ſepultura carebit. exͣ. e. c. ſuper eo. ⁊ hͦ ad t̓rorem alioꝝ: vel ad confuſionem co gnatoruꝫ. vt per hoc īducant̉ ad ſatiſfaciē dum. Et ītelligit hoc hoſt. ſi ſepe ſit ammonitus. Si vero ſuper hoc nunqͣꝫ fue̓it āmo nitus vel ſi fuerit: ſed modico tēpore ꝯtu max: fuerit abſolutus per preſbyterū proprium: ſepeliendus erit ⁊ heredes cogent̉ per cenſuram eccl̓iaſticā ſatiſface̓ ẜm facl̓ tate defuncti. exͣ. e. in litteris. ⁊ idē eſt ſi cō ſtitutus in mortē ſatiſface̓ promiſit ſi cōua leſce̓t ⁊ ante ſatiſfactionē deceſſit. vt ibidē. Si ēt in vita ſatiſfacere non poſſet: non ne garetur ei penitētia ẜm hoſti. ſi ſe emēdare ꝓmitteret ſi ad pīguiorē fortunā veniret.

T. Li. Clerici qui cōtra predicta fecerit. puta ſi cōtumacibꝰ penitētiā in vita dederint: vel penitētes in morte qui diu ſteterūt ꝯtuma ces ⁊ tunc erunt inopes. ſepeliuerit vel ele moſynas eorū acceperint: vel rapinas eorum participauerint: beneficio eccleſiaſtico careāt: ⁊ ordinis ſui damnū irrecupera biliter patiant̉. exͣ. e. ſuper eo.§. vlt̓. ⁊ ẜm glo. ibidem. ⁊ ẜm rod̓. loquitur de raptoribus notorijs: non de occultis. ¶ Ad hoc nota ꝙ conſimilit̓ punitur predo ſicut raptor. predo.n. dicitur vno modo qui alios iniuſte predatur. vt qui ſpoliat viatores. Alio modo dicitur miles qui querit vltra ſtipendiū ſibi taxatum. 23ª. q. i. militare. ⁊ vtriuſqꝫ horuꝫ eſt pena que ⁊ raptoris. cū vterqꝫ poſſit dici raptor: vt predo contine atur ſub raptore. ſicut ſpecies ſub genere. .15ª. q. i. ſane. Poteſt etiaꝫ ẜm go. ⁊ hoſti. predo dici prelatus: qui vt ꝓcuratōem vl̓ ſeruitium aliqd̓ impendat legato: vel alij: plus exigit a ſubditis qͣꝫ ſoluat querens predam potius qͣꝫ ſubſidium in ſubiectis. exͣ de cen. c. prohibemꝰ. ⁊. c. eccleſijs. ⁊ exͣ de īmunitate. eccle. qꝛ pleriqꝫ. iudex et ẜꝫ hoſti. qui iurgium alienuꝫ reputat predā ſuā. dicitur predo. C. ad le. iul̓. repetūdaꝝ .l. omnes iudices. Irca 3ᵐ queritur quid de pͥncipi bus vel alijs qui de longa cōſuetu dine ſpoliant naufragantes. ℟nº tenentur reſtituere quicquid de ip̄o naufra gio habuerunt: ſiue illud ſit captum de ip̄o naufragio: ſiue de mari: ſiue de littore. ff. de īcen. rui. nau. ſi quis ex naufragio. nec ex cuſatur a peccato mortali quicunqꝫ recipit niſi ea intētione receperit: vt ei reſtitueret cuiꝰ erat. nec aliquis excuſat̉ aliqua ꝯſue tudine vel ſtatuto vel precepto. qꝛ hoc eſt cōtra dei preceptum. Leuit̓. 19º. Diliges ꝓximum tuū ſicut te ip̄m. ⁊ thob̓. 4º. quecū qꝫ oderis tibi fieri. ⁊cͣ. Ep̄s vero vl̓ quilibꝫ alius prelatꝰ vel clericus qui tāti criminiſ particeps vl̓ conſētaneus eſſet: deponi deberet. ar. de accu. cum dilecti. Laycus vero niſi āmonitus ſatiſfecerit anathematizari debꝫ. ar. 24ª. q. 3ª. illi qui. ⁊ exͣ de trengis. innouamus. Scd̓m v̓o leges tenētur īfra annuꝫ ī quadrupluꝫ. poſt ānuꝫ vero ī ſim plū. ff. de incen. rui. nau. l. i.§. i. hoc aūt ītel ligas niſi ſint talia nauigia que exerceāt piratā prauitatē: ⁊ tyrānidem. vel ſint xp̄i āno nomīe inimica. vt ī conſti. Frederici. ad decus.§. nauigia. ¶ Quid de pͥncipibꝰ illis qui cōueniūt cū nautis ꝙ eis debꝫ an nuatim ꝓ ſingulis nauibꝰ per eorū termīoſ trāſeuntibꝰ certā pecunie ſūmā pro tali ab uſu quitādo. ℟ndet rod̓. ꝙ cum deberēt gratis quitare quicquid hac de cā accipiunt tenentur reſtituere. qꝛ nō cōueniūt cū eis naute de illa ſponſione ſimpl̓r ſponte: ſꝫ ne ſuſtineāt grauiora. Irca. 4ᵐ quod ē de pedagijs nōt hoſti. i. de cenſi. ꝙ exactōes peda giorū ⁊ ſalmarioꝝ ⁊ guidagiorū ſūt reprobate niſi ab imperatore vel rege: vel lateranenſi cōcilio ſint cōceſſe. vt. ff. de publicanis. l. nec vectigalia. vl̓ alias ex lō giſſima cōſuetudine: cuiꝰ non extat memo ria debite introducta. exͣ de ver. ſig. ſuper quibuſdā.§. preterea. ⁊. ff. de aqua quot. ⁊ eſti. l. hoc iure.§. ductꝰ. ⁊. ff. de aqͣ plu. l. .i.§. vlt̓. ⁊ qui alias ip̄as recipit niſi āmo nitus ſatiſfaciat: eſt ẜꝫ can̄. excōicandus. exͣ de ceſi. innouamꝰ. ſꝫ ẜꝫ leges eſt perpetuo exilio dānādus. C. noua vecti. inſtitui nō poſſe. l. i. 2. 3. ⁊ qd̓ dictuꝫ eſt ꝙ a rege pōt cōcedi pedagiū intelligit ip̄e hoſti. tm̄ de rege romanorū. ¶ Querit aūt hoſti. in ſpeci ali de rege frācie vtrū habeat poteſtatē pedagia cōcedēdi. ⁊ quidē ẜm aliquos papa reſpōdiſſe videt̉ in cōſimili qōe ꝙ ſic. exͣ qui fi. ſunt le. per venerabilē. Ip̄i autē hoſti. videt̉ ꝙ non niſi papa dederit ei eādem poteſtatem que data ē ⁊ imperatori. ar. ff. de ori. iur. l. 2.§. deinde qꝛ difficile. ⁊ hi poſſunt hoc cōcedere in preiudiciū ſuo rum tātuꝫ nō extraneorū. niſi forte extraneos dicas factos ſuos rōe territorij: qd̓ eſt verius ẜm hoſti. Inno. aūt exͣ de cenſi. innouamus dicit ſimpl̓r ꝙ reges poſſunt īpone̓ pedagia noua. peccāt tam ſi faciūt hͦ ſine iuſta cauſa. Idem dicit bern. ibidem. ⁊ tamē ip̄e bern̄. exͣ de ver. ſigni. ſuꝑ quibuſdam. dicit ꝙ ſolus prīceps poteſt hoc ſtatuere: non ciuitas. C. noua vecti. inſti. n̄ poſſe. l. 2. ⁊ 3. ¶ Ad hoc nota ẜm ber. ſuꝑ .c. ſuper quibuſdā ꝙ pedagia dicunt̉ que dantur a trāſeuntibꝰ in locis a prīcipe con ſtitutis. Guidagia dicunt̉ que dantur ꝓducatū per terrā alicuius vt quis eat ſecurus. Salmaria que dant̉ pro ſale.ſ. vt per mittantur ſal emere vel vēdere. ¶ Sꝫ nū quid hoc ſine cauſa cōcedere poteſt. ℟º. Ray. innuit ꝙ nō. īmo requirit̉ cauſa. puta ꝓ defenſione ſtrate publice contra pre dones in terra. vel piratas in aqua. vel ꝓdefenſione fidei ⁊ patrie. contra paganos

.I..XXXII. vl̓ hereticos: vel alia cauſa cōſimili iuſta: in quibus caſibꝰ ſi is qui recipit illud: fa cit ꝓpter quod inſtitutū eſt. licite ⁊ ſine ꝑculo conſciētie recipit illud. Idē eſt ſi non facit: quia eſt pax in terra. ſꝫ firmiter ꝓponit ꝙ hoc faceret ſi neceſſitas immineret. ar. 12ª. q. 2ª. vobis eniꝫ. ad fi. ⁊. ff. loca. ⁊ ꝯduct. l. ex cōducto.§. ſi vno. ⁊ hͦ ītelligit ray. ſiue ſit nouū ſiue antiquū. facit tn̄ hāc differētiaꝫ.ſ. ꝙ nouuꝫ nullatenus ē recipi endum: niſi cōſtet de cauſa ꝓpter quam eſt impoſitū. Antiquū vero recipi pōt: licꝫ nō poſſit cauſa manifeſte ſciri: dūmodo cōſci entia poſſit ꝓbabilit̓ formari ꝙ ꝓpter vnā de cauſis predictis ⁊ ab illo qui cōſtituere potuit cōſtitutū fuit. aliter eſt rapina: ⁊ reſtituere tenet̉. ⁊ ſic induxit antiquitas. exͣ de cenſi. peruenit. ⁊. c. cū apl̓s.§. prohibemꝰ Hoſti. v̓o credit ꝙ ſi a pͥncipe concedat̉ ēt cā non expreſſa. vel ſi conſuetudo hoc ap probet cuius nō extat memoria ſine ſcrupulo recipi pōt. is tamē qui recipit illud te netur ſaluare ſoluētem infra ſuum diſtrictum in ꝑſonis ⁊ rebus ẜm poſſe ſuuꝫ. qꝛ ꝓpter hiꝰ ſolui conſueuit pedagiū: ⁊ ſi hoc non faciat grauiter peccat: quia et ſine pe dagio ad hoc teneret̉. nō tamē ob hoc tenetur ad reſtitutōem pedagij: niſi cōſtet ꝙ hac cā conceſſū fuit. licet qd̓ plus eſt ad ſa tiſfactōem integrā teneatur: ſi ī defectu iuſticie inueniatur. 23ª. q. 2ª. dn̄s deus. ⁊. q. 5º. adminiſtratores. ⁊. C. de appel. ſi appel latōem. Si.n. ſnīa ray. eſſet vera: vix aūt nunqͣꝫ ſaluaret̉ aliquis recipiētium pedagia ẜm hoſti. ¶ Quid ſi mercatores alicu ius loci faciūt pactū de certa pecunia ſoluē da ꝓ beſtia alicui domino terre. ita ꝙ eoſ defēdat. Rn̄det hoſti. ꝙ tūc hēt locum opi. ray. ar. exͣ de condi. app. veꝝ. ſi tn̄ dn̄s me tum intulerit iniuſte recipit: ⁊ oīo reſtituer̄ tenet̉. ff. quod me. cā. metum.§. ſed lꝫ. nō tamē tenet hͦ pactū niſi inter eos inter qͥs eſt habituꝫ. ff. de pactꝭ. ſi vnus.§. ante oīa ꝙ ſi talis non faciat illud quod ꝓmiſit: nec illi mercatores ei fidē ſeruare tenētur. exͣ de iureinr̄. ꝑuenit. 2. ¶ Quid ſi quis porta re faciat neceſſaria ad vſū vite ſue ⁊ fami lie. nunquid ꝓ eis tenet̉ pedagiū dare. ⁊ vi detur ꝙ ſic. quia ita tenet cōſuetudo. Sed ẜm hoſti. conſuetudo talis eſt irrationabil̓ ⁊ ſic nō eſt tenēda. exͣ de cōſue. c. fi. ⁊ cōue nit cum eo ber. exͣ de verb. ſig. ſuꝑ quibuſ dam. nec obſtat. ff. de publi. ſi publicanus. §. fi. qꝛ illud intelligit̉ de his que cā merei monij deferunt̉. vt ſequit̉. nā in his tribu it ius conſuetudo: cuiꝰ nō extat memoria. C. de vecti. ⁊ ꝯmiſ. o. ad fi. ⁊ ſi quis ꝯtrauenerit ẜm leges decapitari debet: vt dicit lex ibidē exp̄ſſe. l. vniuerſi ꝓuīciales. dicit tamē lex antiqua ꝙ p̄ſes hec publicano ſi gnificar̄ debꝫ ꝑ litteras manu publica ſcri ptas: rerū quātitatē cōtinētes. ⁊ ſi pl̓s por taretur illd cōmittit̉. ff. de pub. ⁊ vec. ſi pu blicanus.§. i. ¶ Sed nunquid laycus ſine peccato pedagiū exigere pōt a cl̓ico: cuꝫ hͦ ius hēat a pͥncipe layco. Rn̄det hoſt. ꝙ nō qꝛ nullus laycꝰ poteſtatē habꝫ in eccl̓iaſti cis rebus. exͣ de cōſti. eccl̓ia. ⁊ multominꝰ ī perſonis ¶ Nunquid xp̄iani tenētur peda gium ſoluere ſarracenis. Rn̄deo ray. dicit ꝙ ſic: duꝫ tn̄ ipſos trāſeuntes defēdāt. naꝫ ⁊ hoſti eſt fides ſeruāda. 22ª. q. 4ª. innocens. ⁊ 23ª. q. i. noli. ⁊ hoc dūmodo illuc tēpore guerre nō vadant: nec merces ꝓhi bitas deferāt. alias ſi hoc facerēt vt punirentur: in quo deliquiſſet eis iniūgēdū eēt. vt ponerēt illud.ſ. pedagiū ī redēptōem ca ptiuoꝝ: vel in ſubſidiū fidei xp̄iane: vel ip ſimet in eodē ſubſidio expenderent ſi ad hͦ idonei eſſēt. Uel al̓r exͣ de voto magne. cir ca fi. ⁊. c. qd̓ ſuper his ẜm ray. Si tamē nō lunt hanc penitētiā recipere: nō credit rod̓. ꝙ ſint ad eā cogēdi. precipue dūmodo ne lint alias penitere. ¶ Scd̓ꝫ aūt hoſti. xp̄ia ni non tenētur ad illā ſolutōem. qꝛ xp̄iani non ſubſunt ſarracenis. ſi tamē volūt habere cōmoditatē terre ſarracenoꝝ opꝫ ꝙ ſoluāt: qꝛ nec alias eoꝝ trāſituꝫ ſuſtinerēt Rod̓. vero dicit ꝙ xp̄iani tenent̉ ad illud ratione pacti: ſi interuenit: ⁊ etiā ratōe ſtatuti. cum.n. ſarraceni ſint in poteſtate ſtatu endi ⁊ dominādi in terris quas tenēt nō ſunt ſpoliādi alicuius pͥuate perſone aucto ritate. vn̄ non ſūt ſpoliandi ſiue defraudan di pedagijs ꝑ aliquē xp̄ianū tranſeuntē ꝑ terram eorū. ¶ Ad hoc nō ẜm ray. ⁊ hoſti. ꝙ vbicūqꝫ quis exigit iniuſtū pedagiū ⁊ vbicūqꝫ ꝗs trāſiens negat iuſtū: l̓ frau dat ipſū: tenet̉ quilibet reſtituere ei a quo extorſit: vel que fraudauit: vel heredi eiꝰ ſi inueniatur. aut erit in pias cās cum con ſilio eccl̓ie erogādum. 14ª. q. 6º. ſi res alie na. ¶ Itē dicit ray. ꝙ ſi recipiēs pedagiū non ſeruet illud quod debet. vel etiā ſi nō recipiat iuſte: tranſeuntes non tenent̉ illd dar̄: ⁊ ſi per mendaciū illud ſubtrahāt fur tiue licet peccent ſaltē venialit̓: in mēdacio tamen reſtituere nō tenentū ¶ Item dicit

T. Li. rod̓. ꝙ ſi quis furtim pedagiū aſportauerit: vel cōmiſerit furtū vel aliud ſimile ſu per quibꝰ eſt pena ſtatuta non dꝫ ſibi iniu gi in foro penitētiali ꝙ ſoluat hiꝰ penā: niſi tunc demū cū in foro iudiciali fuerit cōdē natus: ſꝫ ſufficit ꝙ intereſſe ſoluat. Et ſi in tulit īiuriā ad arbitriū bōi viri ſatiſfaciat. Equitur videre de 5º.ſ. de queſtꝭ ⁊ tallijs ⁊ ſil̓ibus: quas domini exi gunt a ſubditis. Sciēdū gͦ ẜꝫ ray. ti. de rapto. ⁊ hoſti. ti. de īmū. eccle. ꝙ regularit̓ dominus pete̓ non dꝫ a ſubditis: niſi ca de ꝗbus int̓ cū vel eius an̄ceſſores: vel ipſos: vl̓ eoꝝ an̄ceſſores plane: bona fide: ſine dolo ⁊ coactione cōuenit. de his ſolēt fieri inſtrumēta oīa gͦ ab initio impoſita. dū tamē non ſint turpia vel ꝯtra deū: poſſunt peti ⁊ debēt ſolui: qꝛ quilibꝫ in traditō ne rei ſue legē quā vult ponere poteſt. exͣ de pac. antigonus. ⁊ quicꝗd ſubditꝰ de his .ſ. que ſūt certa ſine dn̄i uolūtate ſubtrahe ret: diminueret vl̓ celaret ſciēter ſic̄ fur reſtituere teneret̉. ⁊ idē intellige ẜm rod̓. ſi non extet inſtrumētū. eſt tamē antiqua ⁊ certa tallia a tēpore cuius nō extat memo ria ⁊ ſcitur vel ꝓbabil̓r credit̉ ꝙ ab initio fuerit impoſita iuſta decauſa. ita tamē ẜm ray. ꝙ ⁊ ipſe dn̄s ꝯpleat ſi quid ex illa cā uel inſtitutōe cōplere debeat. Ubi tamē po nitur in inſtrumēto indefinite collecta tal lia ⁊ hiꝰ dꝫ ītelligi ꝙ dꝫ ēt moderate pete̓ inſpectis oneribus ⁊ facultatibꝰ ſubditoꝝ. exͣ de cen. cū apoſtolus. ⁊ idē credit rod̓. ſi contineat̉ in inſtrumēto. vel etiā ſi ſit conſuetudo talis ſine ſcripto ꝙ talia face̓ poſſit ad placitū ſuum. Et ſi de hoc dn̄s hēat conſcīam inducat̉ ad reſtitutōeꝫ faciēdā. Si autē accepit dn̄s vltra cōuēta ⁊ ſtatuta int̓ eum ⁊ ſubditos eius: aliqua ſponte oblata. nulla fraude adhibita: vel minis: vel coactione īdirecta reſtituere nō tenet̉ .i. q. 2ª. placuit. ⁊. c. qͣꝫ pio. Exactio indire cta eſſet ſi eis iuſticia negaret: vel eos non defenderet ẜm ꝙ deberet. vt ſic ab eis aliquid extorqueret: vel eis inſinuari facerꝫ: ꝙ ab ip̄is aliquid hēre vellet. Si tamē ex aliquibꝰ circūſtantijs appareret reſtitutio impoſſibilis vel multū difficilis. ſatis vr̄ ꝙ conſuli poſſet his dominis ꝙ in recōpenſatōem remitterēt ſubditis cōiter cū conſe ſu eoꝝ ⁊ libera volūtate: aliquā ſeruitutē vel ānuā preſtatiōem īꝑpetuū vel ad tēpꝰ. ita ꝙ videret̉ eis pleniſſime ſatiſfactū. vel etiā ꝙ facerēt in remiſſionē peccatoꝝ illo rum quibꝰ tenebāt̉ aliquod hoſpitale: vl̓ aliquod opus ſil̓e pietatis. cū cōſēſu tamē eorūdē vbi pōt requiri. Et hoc dꝫ intelligi niſi iuſta cā ip̄m dn̄m ad talē exactōem faciēdā inducat. Sunt.n. quedā cāe iuſte. vna ꝓ defenſione patrie cū.ſ. inuadit̉ ab hoſtibus iniuſte. exͣ de immū. eccle. peruenit. Alia eſt ſi dn̄s vult ire in exercitū indictū ab eccl̓ia: vel a pͥncipe cōtra hereticos vl̓ paganos: nec de ſuo ſine graui dāno expe ſas facere poſſet. 3ª eſt ſi dn̄s in guerra vl̓ in bello iuſto ex parte eius ſit ab hoſtibus captꝰ: nec de ſuo redēptōem ſine graui dā nō ſoluere poſſit. 4ª. ſi vult ad pͥncipē ire ꝓpͥuilegio ſpālis ꝓtectōis ꝓ ſe ⁊ ſuis ſb̓dit. obtinēdo: nec p̄t d̓ ſuo face̓ expēſas ſin̄ qͣui dāno. Pro his cauſis ⁊ alijs ſil̓ibꝰ emergē tibus: dn̄s a ſubdit auxiliū petere poteſt. dū tamē ſēper moderāte: ⁊ nō cū eoꝝ grauamine: ⁊ cum charitatē: non ex violētia petat. 10. q. 3ª. vnio. circa me. ⁊ exͣ de cenſi. cū apoſtolus.§ ꝓhibemꝰ ẜm ray. ẜm etiaꝫ rod̓. cauſe p̄ter p̄dictas alicubi vſitate ⁊ approbate ſt̓ quādo dn̄s filiū militē facit: vel filiā nuptui tradit: vel fedū ſuum rele uat: vel nouū cōparat. hiꝰ.n. reſpiciunt cōmodū ſubditorū: qꝛ ex talibꝰ dn̄s fit pote tior vel ditior: ac ꝑ hoc parce̓ pōt ſb̓ditis pluſqͣꝫ an̄. Et iō vr̄ ꝙ ꝓ talibus poſſit accipere a ſubditis: vbi eſt cōſuetū vel cōſtitu tum. dū tamē accipiat moderate ẜm rod̓. Si autē dn̄s velit ad aleas ludere: vel vltra vires ad uanitatē in ueſtibꝰ hoſpitibꝰ: ⁊ ſimilibus expende̓: non debꝫ ꝓpt̓ hiꝰ exigere: quod ſi fecerit tenet̉ reſtitue. Et ideꝫ eſt ſi captꝰ in bello iniuſto exigat totaꝫ redēptōem vel parte quā hoſtibꝰ ſoluit ẜm ray. Ricar. v̓o 2º. di. 44ª. q. 3ª. ar. i. c. circa tallias quas īponunt dn̄i de nouo ſubdiij. ſuis diſtinguit ſic.ſ. ꝙ ſubditi aūt ſūt ſerui: aūt liberi. ſi ẜui: domini ſimplicit̓ poſſūt eiſ de nouo tallias impone̓. etiā ſi non v̓gant niſi ī bonū dn̄oꝝ ip̄oꝝ ⁊ ẜui tenēt̉ eis obedire. qꝛ ẜuus ⁊ res eius ſūt poſſeſſio dn̄i. vn̄ ph̓s.i. politi. dicit ꝙ ẜuus eſt res poſſeſ ſa. ⁊ iō ſi fugiāt dn̄m debēt reſtitui ſibi. exͣ de ẜuis nō ordi. de ẜuoꝝ. Si aūt ſint liberi ita ꝙ dn̄s dn̄et̉ politice: aut dominus ille eſt rex: vel pͥnceps. aut dn̄s inferior. Si p̄modo pōt auctoritate ſua ꝓ vtilitate boni cōis de nouo tallias ſuis ſb̓ditis imponere ꝯpenſata ſubditoꝝ facultate ⁊ negocij: qd̓ eſt ꝓ bono cōi qualitate ⁊ quātitate. ff. de pub. ⁊ vecti. vectigalia: quod debꝫ ītelligi

.I. XXXII. niſi facultates ſufficiant regi vel principi pro boni cōis promotione ⁊ defēſione. Si autē ille tallie in nullo ſint ad vtilitatē boni cōmunis: nec rex: nec pͥnceps tēporalis poteſt eas de nouo impone̓. Et ſi eas imponit ſubditi non tenētur obedire: qꝛ poteſta tis ſue limites exit. Si autē ſit inferior nō poteſt de nouo ſubditis tallias impone̓. Et ſi imponit cum exeat limites poteſtatꝭ ſue ſubditi non tenētur obedire. maxime quā do ſine conſenſu regis vel principis imponuntur. ⁊ hoc eſt expreſſum exͣ de ceſi. innonamus. Et ſi quis contra fecerit ⁊ ammonitus non deſtiterit donec ſatiſfece̓it cō munione careat xp̄iana. vt ibidē dicitur. ⁊ exͣ de ver. ſigni. ſuper ꝗbuſdā. ⁊. C. noua vecti. inſti. non poſſe. l. 2ª. 3ª. ⁊ 4ª. ¶ Sed ꝯtra ſuꝑ illud Math̓. 17º. gͦ liberi ſūt filij. dicit glo. ꝙ liberi ſūt filij regis in omni regno. multomagis ſūt liberi filij illius regis ſub quo ſūt omnia regna. gͦ videt̉ ꝙ xp̄ia ni. ⁊cͣ. ℟º. filios regni vocat xp̄ianos illos qui reliquerūt oīa tēporalia ꝓpter xp̄m. ta les.n. non tenēt̉ ad aliquas exactōes tem porales. ¶ Pro altera parte obijcit̉ illud .i. pe. 2º. ẜui eſtote ſubditi dominis: nō tm̄ bonis ⁊ modeſtis: ſꝫ etiā diſcolis. gͦ ⁊cͣ. ℟º aūt loquit̉ de ſubditis ſeruis. aut ſi loqui tur de ſubditis liberis: intelligēdū eſt ꝙ debēt eis eſſe ſubditi in his ad que poteſtas eoꝝ ſe extēdit ẜm Ric. 2º 44ª. q. 3ª. ar. .i. c. 2ᵐ. ¶ Sciēdū etiā ẜm Ric. vbi ſupͣ. c. ꝙ aliquādo tallie que de nouo imponunt̉ ſūt directe ad vtilitatē boni cōis. puta qn̄ fiunt ꝓ defenſione fidei: vel regni: vel ꝓ re fectōe pontiū vel viaꝝ. quādoqꝫ autē īdirecte ⁊ non ita aꝑte. vt cū aliqua iniuria infert̉ regi exͣ ſuuꝫ regnū. puta qꝛ ab aduerſarijs detinet̉ captiuus eius frater filiꝰ vel propinquus. vl̓ aliqua terra que de no uo eſt deuoluta ad regē poſſidet̉ violenter ab aduerſarijs de facto. ⁊ rex imponit ſub ditis tallias per quas ius ſuuꝫ recuperare poſſit. tunc ille redūdant in bonum ſubditoꝝ. quia cum rex virilit̓ īpugnat aduerſarios terram ſibi de iure debitam eripien do: vel fratrē ſuum vl̓ conſanguineum iniuſte detentum liberādo: ex hoc ip̄e magis honorat̉ ⁊ ab aduerſarijs timet. ⁊ per cō ſequēs eius ſubditi fideles gaudēt: ⁊ ſua bona ſecurius poſſident ⁊ in maiori habe tur honore: ⁊ ſunt in meliori conditōe. Un̄ in tali caſu ſi ad hoc nō ſufficiāt facultateſ regis: p̄t a ſb̓ditis ēt liberis acciꝑe auxiliū moderatū cōpenſata negocij qualitate: ⁊ vtilitate: ⁊ ſubditoꝝ facultate. videt̉ tamē ꝙ negocio expedito ſi regis facl̓tates abū dant̉ augeantur: ⁊ alique cōitates nimis notabilit̓ ſint grauate: rex eis ſb̓uenire de bet ẜm exigētiā ⁊ ꝓportōem ſicut ei ſubuenerunt in ſua neceſſitate. cū n. caput egro tat ei membra alia ſubminiſtrāt. ⁊ ſil̓r eꝯͣ. caput alijs mēbris. ¶ Sciēdum etiā ꝙ qꝛ facultates regum ſunt eis date ꝓpt̓ ꝓmotionē ⁊ defēſionē cōis vtilitatis: ſi facultates regis ſufficiant ꝓ defēſione regni vl̓ fi dei. non dꝫ ēt in illo caſu ſb̓ditos talliare. non tamē eſt dd̓ facultates regis ſufficere quādo nō pōt regnū vel fidē defēde̓. niſi ita ſe de pauperet ꝙ nihil ſibi remaneat in theſauro quo ſe iuuare poſſet: ſi iteꝝ īfra breue tēpus ab alijs aduerſarijs inuaderetur. maxime ſi multos habeat inſidiato res. tali.n. regi neceſſarius eſt theſaurus pecunie: qꝛ aduerſarij ſciētes eum ſic eſſe munitū: magis timēt eum: ⁊ ex cōſequēti magis pacifice poſſidet regnū ſuum. lꝫ ml̓ to plus valet ſibi theſaurizare amorē ſub ditorū qͣꝫ argētum ⁊ aurū. hͨ Ric. quolibꝫ 3º. q. 2ª. c. ¶ Quid gͦ de militibus illis ꝗ cum violētia faciūt in caſtris ſuis tallias ſemel ⁊ bis ⁊ quotiēs videt̉ eis nunc pl̓s nunc minus. Rn̄det hoſti. ꝙ tales ſūt pre dones ⁊ raptores ⁊ tenētur ad reſtitutione: nec aliqua conſuetudo ſiue abuſus ex cuſat eos. cum.n. incerta ſit ꝯſuetudo quā allegant: quia nunc plus: nunc minus nō hꝫ locū ꝯſuetudo: maxīe ſi cuꝫ violētia fi at. ar. in auc. de iudi.§. furtine quoqꝫ res. ¶ Quid ſi fiat ſtatutum ꝙ detur aliquid certum. Rn̄det hoſti. ꝙ valet ſi fiat de cōi conſenſu ipſoꝝ ſubditoꝝ ¶ Quid ſi detur alicui pͥuilegiū ꝙ non teneat̉ ad dandum collectā in illis caſibus: in quibus alij cōit̓ aſtringunt̉. Rn̄det hoſti. ꝙ non valet etiā ſi conſētiant vicini. C. de decuri. vacuatis li. 10. ¶ Quid de dominis illis qui vtūtur tali conſuetudine in hominibus ſuis. ꝙ de mobilibus eoꝝ capiūt quātū ⁊ quādo volunt. ⁊ cum ſuſpicatur eos velle trāſire ad aliū locū omnino ſpoliant eos. Rn̄det rod̓ ꝙ ſi certū ſit ꝙ ab initio fuerit impoſitum onus tale terre ſine malitia ⁊ fraude: videtur tolerare poſſe ꝙ intātum vtant̉ hiꝰ conſtitutōe ꝙ non grauēt ſubditos vltra modū aūt ſtantes: aut recedētes. ⁊ ꝙ dn̄i non tenētur ad reſtitutōem talit̓ acceptoꝝ Si autē non ſit certuꝫ: aut ſi credat̉ ꝙ nō

T. Li. fuerit ab initio legitime inſtitutū: hiꝰ ſpolia tiones ipſo genere facte ſunt male: ⁊ faciē tes eas tenētur ad reſtitutionē. In hoc tn̄ caſu ⁊ ſil̓ibus qui tolerātur ab eccl̓ia ꝓ eo ꝙ pōt eē ibi dubitatio aliqua de iure vl̓ fa cto: nō eſt abſolutio ſimpl̓r denegāda: ſꝫ eſt faciēda. tamē cum qͣdā dubitatōe ſic. Abſoluo te de hoc inquātū poſſū: ſꝫ timeo vel credo ꝙ nō ſufficiat tibi ad ſalutem: niſi te alit̓ habue̓is in hoc caſu. hͦ rod̓. ¶ Quid de illis qui emunt p̄poſituras ſecl̓ares vbi non ſunt redditus: ſꝫ ſole exactōes ⁊ mune ra ⁊ ẜuitia que recipiunt hiꝰ prepoſiti: nūquid talia r̄ſtitue̓ tenētur. ⁊ ſic coguntur a dominis hiꝰ officia exerce̓: nunquid tenētur potius omnia ſua dimittē qͣꝫ ī hoc obedire. ¶ Et quid de dominis qui vēdūt hiꝰ prepoſituras Rn̄det Rod̓. ꝙ ſi nō poſſūt hiꝰ officia exercere ſine peccato mortali de bēt potius omnia mala tolerare qͣꝫ ea aſſu mere: ⁊ peccant mortalit̓: quotiens accipi unt munera ꝓpt̓ faciēdam gratiā alicui ī p̄iudicium alt̓ius. aut ſi minis ⁊ terroribꝰ aliquid extorqueant. aūt ſi quoſdam grauēt: vt alij timētes eis ſeruiāt ne talia patiantur: tenētur ad reſtitutionē oīum taliū: ſi poſſint: nec ſūt alit̓ abſoluēdi. Dn̄i vero qui p̄poſituras vēdunt: aut alios ad emēdum cogunt: grauit̓ peccant: cū grati eas cōmitte̓ deberēt: exquo non ſunt ibi iuſti redditus aūt prouētus ⁊ tenētur ad inter eſſe illis qui per hiꝰ p̄poſituras ſunt taliter ſpoliati. ⁊ hoc ē veꝝ de illis p̄poſitis ꝗ red dunt iura. ¶ De bedellis aūt minoribus quoꝝ officium ē tantū citare vl̓ exequi in dicata vel mandata maiorū: tenēdū ē qd̓ dicitur. jͣ. de officialibus. ti. 78º. ar. 6º. ¶ Sꝫ nunquid dn̄is licꝫ accipe̓ mutuū ab hiꝰ officialibus. vt ipſi dū ſunt in officijs tātūdē accipiāt a ſubditis. Rn̄deo ẜm tho. ī qͣdā epiſtola ſi tales hoc pacto mutue̓t vt accipiant officium: tale pactum eſt vſurariū. vn̄ tenētur reſignare officiū talit̓ acquiſitū. Si āt detur eis gratis officiū. ⁊ poſtea recipiatur ab eis mutuū: hoc ſine peccato fieri poſſet. ¶ Quid de hominibꝰ alicuius militis: qui cuꝫ haberēt vſuariū in quodā nemore: dominꝰ ſuus illd abſtulit eis: nun quid tenet̉ reſtitue̓. Si quis etiā eis aliꝗd auferat: nunquid ſufficit ſi ille ſatiſfaciat dn̄o eoꝝ cum ille dominꝰ hac vtatur con ſuetudine.ſ. ꝙ de bonis eoꝝ accipiat qͣꝫtū ⁊ quando vult. Rn̄det Rod̓. ꝙ ſi ſint v̓e ſerui: totū hoc fieri poteſt. ſi aūt ſint ẜui de corpore quales ſūt in frācia quidā ẜui ec cleſiaꝝ ⁊ quorūdā nobiliū: dn̄s hoc face̓ non pōt ⁊ multo magis hoc non pōt. ſi n̄ ſint alias ſerui: niſi intātuꝫ ꝙ dominꝰ eoꝝ pōt de cōſuetudinē quātum ⁊ quādo vl̓t de bonis eoꝝ cape̓. ⁊ in hiꝰ reſtringi debꝫ talis abuſus potius qͣꝫ relaxari. ¶ Quid de militibꝰ: nūquid retine̓ poſſūt emēdas quas leuāt ẜm cōſuetudinē ſuā ⁊ aſſiſias terre ab illis int̓ quos iudicāt: ⁊ ab illis ꝗ in foreſtis ſuis defenſis delinquunt: cum pena ſit multo maior damno illato. ℟n ẜm rod̓ tā milites qͣꝫ perſōe eccl̓iaſtice emē das quas leuant ẜm conſuetudinē legitimam ⁊ iudiciū regis poſſūt retine̓ ſin̄ pec cato quando ſubeſt cauſa: ⁊ ſeruatur iurꝭ. ordo. nec eſt corrupta intētio: vt.ſ. faciant hoc nō ꝓpter auaritiā: ſꝫ ꝓpter iuſticiam. ¶ Nec obſtat ꝙ pena ſit maior dāno. qꝛ pene hiꝰ non tātū ꝓpter intereſſe: ſꝫ etiā ꝓpt̓ arcēda crimina ſunt ſtatute. ſunt tamē tēperande penſatis negocioꝝ ⁊ perſonarum circūſtantijs: qꝛ culpa eſt ꝓſequi totā cul pam. vn̄ non debēt habene militibus laxa ri: maxime in hac parte in conſilio anime ſecurius tamē eſſet hiꝰ penas in pios vſus ꝯuerte̓: inquātū.ſ. excedunt damnū illatū. Equit̉ vide̓ de 6º.ſ. de rapinis: ⁊ de damnis que fiunt in guerris. ⁊ circa hͦ querūt̉ pl̓a.ſ. quid de dn̄is illis qui guerras adinuicē habētes vtriqꝫ pauperes ⁊ ruſticos alterius ſpoliant. capiunt. incarcerāt: ⁊ cruciatibus vl̓ redime ſe cogunt: vel miſerabilit̓ expirare. Rn̄det ray. ti. de rapto. ⁊ hoſti. ti. de pe. ⁊ re. ꝙ miles habēs iuſtū bellum contra alium mili tē: licite facit ſuum quicquid ab hoſte capit: vel ab auxiliatoribus eiꝰ ſiue a ſubdi tis ſuis: ſiue ab alijs quouſqꝫ ẜm cōſcien tiā ſit ei ſatiſfactum de omni damno dato iniuſto ⁊ labore ⁊ operis ſuis ⁊ ſuoruꝫ hominuꝫ: vel donec ipſe hoſtis offerat ius: vel velit ſatiſface̓ ſibi. di. i. ius gentium. ⁊ 23ª. q. 7. ſi de rebus. ſubditos aūt illos ꝗ deum pluſqͣꝫ homines timētes: nolūt dn̄o ſuo in bello illicito impende auxilium: con ſilium: vel fauorē: nullatenus debēt in aliqͦ damnificare. pena.n. actores ſuos debꝫ te nere: nec eſt vlterius ꝓtrahēda qͣꝫ culpa. exͣ de his que fi. a ma. par. ca. queſiuit. ⁊. i. .q. 3. c. i. ⁊. i. q. 4.§. Itē ꝓ peccato. ¶ Quid ſi habēs iuſtū belluꝫ fecerit incēdia vl̓ ef fracturas: vel extirpauerit arbores vel vi neas in t̓ra ꝓpria ſui aduerſarij: vl̓ hōiuꝫ

.I. XXXII. eius: nunquid ꝓ his tenebit̉ in aliqͦ. Rn̄det Rod̓. ꝙ de illis damnis nō tenebit̉ q̄ bona fide intulit: aut a quibus abſtine̓ cō mode non potuit ẜm induſtriā ⁊ cōſuetudinē bona fide pugnātiuꝫ. Si aūt animo craſſandi ⁊ malitioſe ea intulit: cum alias poſſet cōmode ſibi cōſulere tenebitur ⁊ cō penſabunt̉ illa dāna cum dānis datis ſibi ⁊ hominibus ſuis vſꝫ ad cōcurrētes quā titates. ⁊ de eo quod ſuper exercuerit tene bitur ſatiſfacere illis quos damnificauit. ¶ Quid de eo qui mouit iniuſte bellū: nūquid tenebit̉ de omnibus damnis a ſe vel ſuis illatis aduerſario ſuo ⁊ hominibus eius. Rn̄det Rod̓. ꝙ ſic. Nunquid etiaꝫ talis tenebitur hoībus ꝓprijs de dānis illa tis eis ab aduerſario ſuo ⁊ hominibꝰ eius dum ille aduerſarius iuſte rebellat. ℟ndꝫ Rod̓. ꝙ ſic: niſi etiā homines eius mala fide iuuerint eū. tunc.n. nō habēt contra eū actionē. cum nullus ex culpa ſua cōſequi debeat actionem. hoc eſt veꝝ ẜm aliquos in foro cōtētioſo. Si tamē iuuerint euꝫ ad hoc inducti eius conſilio vel timore: vl̓ cō actione: vel quolibet alio modo alias non facturi: tenetur eis ad reſtitutōeꝫ in foro penitētiali. quia ꝗ dat occaſionē dāni: dānum dediſſe videt̉. Nobilis autē ille ꝗ iuſte pugnat ẜm rod̓. non tenet̉ hominibus ſuis de dānis que paſſi ſunt ab aduerſarijs: cuꝫ ⁊ ip̄i ⁊ ſe ⁊ ſua ꝓ dn̄o ſuo exponere teneantur: non tenet̉ inqͣꝫ niſi fuerit cum culpa eos negligēter defēdendo. De hac materia dicit Inno. exͣ de iureiur. ſuꝑ .c. ſicut. ⁊. jͣ. ꝙ vocati ad iuſtū bellū habet actōem mandati contra vocātē: niſi ex de bito teneant̉: vel niſi ex cauſa pietatis vl̓ humanitatis vel parētele faciāt. 23ª. q. 3º non inferēda. Uocati vero ad bellū iniuſtum: nunqͣꝫ habēt cōtra vocantē actōem mandati: vel aliam ad īpendia vel dāna contingētia occaſione dicte vocatiōis vel mandati. quia in re turpi nō contrahitur obligatio. ff. mandati. ſi mādauero tibi.§. qui edē. ¶ Quid ſi duo nobiles cōponant ſuper guerra ſua: nunquid poſſunt componere vel trāſire ſuꝑ dānis datis hominibꝰ ſuis nulla reſtitutōe facta illis. ℟ndꝫ rod̓. ꝙ ſic ſi fiat hoc de cōſēſu dānificatoꝝ. al̓s ille qui bellū mouit iniuſte nō pōt per ſuā cōpoſitōem p̄iudicare hominibꝰ ſuis quin ipſe de ꝓprio teneatur eis ſatiſfacere de dā nis ſuis: niſi ⁊ ip̄i pariter cū eo fuerīt ī cul pa. vt dictuꝫ eſt. in quo caſu ⁊ſi nō tenet̉ eis in aliquo in foro cōtētioſo ꝓ eo ꝙ participauerūt ei in crimine ſciēter. in foro tn̄ penitētiali ſi hoc fecerūt ad ſuā ꝑſuaſionē aliter non facturi tenet̉. Qui aūt habuit iuſtū bellū non debet cū aduerſario cōponere cū preiudicio hominū ſuorū: ſꝫ vel ip ſe debet eis redde̓ dāna ip̄is illata: vel ꝓcu rare ꝙ ab aduerſario reddāt̉. hoc tn̄ intel lige de illis dānis que paſſi ſunt in incendijs ⁊ rapinis rerū ſuaꝝ. De expenſis aūt quas fecerūt ad exercitū veniēdo vel ibi morādo: ſatis ſolent domini compone̓ vel diſſil̓are ꝓpria auctoritate. quod et. de pri uatis dānis concedi pōt: ſi ip̄i domini viderint ex cā ꝓbabili ea potius remittēda eſſe: qͣꝫ cōmodo pacis carere: ⁊ pericula belloꝝ incurrere. Et cum ī hoc caſu domi ni gerāt vtilit̓ negociū ſubdieoꝝ talit̓ ꝯpo nendo: ſubditi debēt ratū habere. Sed ⁊ ſi ab initio cōtradicāt ne compoſitio fiat: ni ſi refuſis ſibi damnis ſi ex iuſta cauſa domini viderit expedire: poſſunt a bellando deſiſtere: licet forte non poſſet damna illata quitare. qꝛ ſicut penes pͥncipes eſt aucto ritas bellum mouēdi. ita ⁊ auctoritas deſi ſtendi. hͦ rod̓. Predictis cōcordat hoſti. d. ꝙ ſi inter duos milites vel pͥncipes fuerit guerra iniuſta ⁊ hinc inde dāna multa il lata: ⁊ poſtea pax inter eos ſit facta: ⁊ dā na hinc inde data remiſſa: non videt̉ hec remiſſio ad homines ⁊ valitores vtriuſqꝫ extēdēda: niſi de conſenſu eorūdem ſit facta. ar. C. de trāſac. l. i. ⁊ exͣ de maio. ⁊ obe. .c. fi. vel niſi forſan alit̓ pax haberi nō poſ ſit. ibi quidē vtiliter pactis gerit̉ negociū vtriuſqꝫ partis. ⁊ ſic ītelligi pōt. ff. de pac. conuētionū. alit̓ non poſſum ius remittere hominis mei: cum nec poſſiꝫ ab eo tātūdē extorquere ſine rapina. Equit̉ videre de 7º.ſ. de illis qui ſe quuntur raptores ad p̄dā capien dam: vel ip̄os maiores ad rapien dum inducūt. Et dicit Ray. ꝙ ſequentes ſcient̓ raptores: vel ignoranter. poſtea tn̄ ſcienter eos ad rapiēdū iuuantes: ⁊ ip̄os ad hoc quoquo mō inducētes ſi ſciant vlcredant illos ꝓpter eoꝝ ſequelaꝫ: ſiue cor porale auxiliū vel inductionē ſuaꝫ feciſſe rapinā: aliter non facturos: quilibꝫ talis inſolidū tenet̉.i. de toto dāno: al̓s non tenē tur niſi de his que inde habuerūt: ⁊ de oī dāno quod ip̄i vel aliqui de familia ſua fe cerunt directe vl̓ occaſionalit̓. ar. ad hāc diſtīctōem. exͣ de ſen. ⁊ re. iudi. c. i. ⁊. 2º. ⁊ de

T. Li. eta. ⁊ qualita. tuā. ⁊ de ſen. ex. inter alia. hͦ Ric. ⁊ conuenit cum eo hoſti. ti. de pe. ⁊ re. Et addit ibidem ꝙ ſi credant ꝙ etiā ſin̄ ad iutorio ſuo: vel inſtigatione damnū feciſſent. non tamē tātuꝫ tenētur ad illud qd̓ ꝓbabiliter credunt eos plus feciſſe ꝓpt̓ ſuū auxilium vel inſtigationē. Quod aūt dixit de his qui tenentur iuſolidum: intelligas etiam de his qui defendunt ipſos raptores in errore ſuo ⁊ recipiūt eos in caſtris ſuis .ſ. ꝙ tenentur inſolidum quādo ꝓpter defē ſionē vel receptionem hiꝰ: impediuntur dā nificati recuperare damna. Idē etiam ītel lige de illis quoꝝ nomine ſit rapina: ſi ipſi pͥus qͣꝫ rapina fieret eam fieri mandauerunt: vel qd̓ nomine eoꝝ geſtum eſt. poſt ea ratum habuerunt. ii. q. 3ª qui cōſentit ⁊ duobꝰ. c. ſe. ⁊ exͣ de reſti. cum ad ſedeꝫ. hͦ ray. ⁊ idem dicit hoſti. ¶ Quid ſi pͥncipal̓ vel etiam vnus eorū qui tenetur inſolidū ſatiſfecit de toto damno: nunquid ceteri liberantur quo ad ipſū damnū vel ītereſſe ℟ndet Ray. ꝙ liberant̉ qꝛ bona fides nō patitur vt idem bis exigat̉. ff. de re. iurꝭ bona fides. Et ẜm Rod̓. intereſſe cōprehēdit hic ⁊ expenſas ⁊ incōmoda: que quis incurrit occaſione damni ſibi illati. Ille aūt cui ſatiſſit: tenetur ſatiſfacienti cedere actioneꝫ ſibi contra alios cōpetēteꝫ quo ad in dicium anime: non vt ab vno petat inſolidum: ſed a ſingulis pro rata: excepto pͥnci pali.i. niſi is qui ſatiſfacit inſolidū eſſet pͥn cipalis. non tenet̉ aūt quo ad iudiciuꝫ cō tētioſum. qꝛ qua fronte pōt petere ceſſionē qui punit̉ ex contumacia ſua. ff. de admi. tu. ſi plures. 2. hec ray. ẜm aūt hoſti. quod dicit Ray. de ceſſione facienda in iudicio anime: non videt̉ multū vtile: cum ex ea agi non poſſit: niſi de voluntate ꝯfitētis pu blicetur. ſed nec ex hoc agi poterit in foro contētioſo ob legē predictaꝫ. ſiue tamē ſit facta ceſſio: ſiue non. alij qui nihil ſoluerunt ad reuelādū eum qui ſatiſfecit inſoli dum: ſunt pro ſuis ꝑtibus efficaciter indu cēdi: qꝛ ſoluēs geſſit vtiliter eoꝝ negociū. gͦ tenētur id quod fecit ratuꝫ habere: ⁊ ei ſatiſfacere. ar. ff. de neg. geſ. cum pecuniā. ⁊ .l. pomponiꝰ in fi. ⁊. l. ſe. hec hoſti. ¶ Nota ẜm tho. 2ª. 2. q. 62ª. ar. 6º. c. 3ᵐ. ſi pͥncipal̓ ī facto ſoluit: oēs alij qui.ſ. fuerūt ab eo in ducti ad damnū faciēdū ſunt liberati. Si vero alius ſoluit: illi qui ſunt pͥncipales in facto: ⁊ illi ad quos res peruenit: illi reſtituere tenentur. ¶ Nota etiam ẜm Inno. exͣ de homici. ſicut dignū ꝙ ſi ſpoliatꝰ liberaliter raptori dimitteret: tunc credo cōſiliarium eſſe liberatū: quia liberatus eſt ille qui pͥncipalior tenebatur: ⁊ qui res habuit. Sed ſi conſiliarius eſſet abſolutus a ſpoliato: non crederem alios liberatos ad quos res ille peruenerūt: niſi eos expreſſe intēderit liberare: nec etiam eum qui rapinam fecit ſi de rapina nihil habuerit: quia naturalit̓: ⁊ etiā de iure diuino cōueniēs ē ꝙ ſublato pͥncipali tollatur acceſſoriū: ſed non eꝯͣ. exͣ de conſti. tranſlato. īmo etiā ſi liberal̓r liberaret̉ raptor pͥncipalis: n̄ ꝓpt̓ hoc liberaret̉ conſiliarius a reſtitutionē: ſi quid peruenit ad cū de rapina: niſi alius ꝓeo ſatiſfeciſſet. Nam ⁊ in hoc caſu in anime conſilio dd̓ eſt cōſiliario ꝙ ſatiſfaciat illi principali qui ꝓ eo ſatiſfecit: non autē offenſo: quia iam ei ē ſatiſfactū. Secus āt fieret in iudicio. hec Inno. ¶ Intelligēdū autē ꝙ vno ſatiſfaciente: ceteri non liberā tur quo ad penam: īmo poteſt ab eis exigipena quadrupli.ſ. in iudicio: vt dictuꝫ eſt ſupra de pena raptoris ⁊ pena vnius nō li berat aliū. 12ª. q. 2ª. cum deuotiſſimam. ¶ Quid ſi plures fuerunt raptores quaſi pares: qꝛ nullus aliū induxit ad eundum: nec erat alter alterius dn̄s: ſꝫ quilibꝫ ꝓ ſe iuit. ℟ndeo Ray. diſtinguit. qꝛ aūt ſimul vadunt: aut non. ſi ſic: quilibꝫ tenet̉ inſoli dum. ⁊ hoc intelligit rod̓. cum vnus ſine alijs non auderet: vel non poſſet damnum inferre. ar. ad hoc exͣ de homici. ſicut dignū: al̓s quilibet tenet̉ tantū ꝓ illa ꝑte dani quā intulit. Si autē non iuuerūt ſiml̓: ſꝫ quilꝫ faciebat ſeparatī ꝑ ſe damnū: nō ꝓuocās alios ad damnificādum: quilibꝫ tenetur ꝓ eo qd̓ fecit. Uel forte in vtroqꝫ caſu tolerari poſſet ꝙ quilibet de his que habuit ſatiſfaceret ⁊ alios ꝓ poſſe ad ſatiſ faciendum inducēt. Sed pͥmū dictuꝫ ē tu tius ẜm Ray. ⁊ hoſti. dicunt tamē hoſti. ⁊ Inno. ſuper. c. ſicut dignuꝫ. ꝙ in hoc eſtia tio eſt habēda: vt qui eſt magis ſtrenuus: ⁊ qui maiorē incuſſit timorē: etiam plus hoſtibus teneat̉. Uolunt ēt ibidē ꝙ cū ali qui vadunt cuꝫ raptoribus vel furibꝰ: ⁊ non cooperātur eis ad aliquod damnum faciendū. non videt̉ in aliquo teneri: ſi nihil receperint de rebus ablatis. caueant tn̄ conſcientie. qꝛ ſi parati erant eos ꝯͣ ſpoliā dos defēdere: ⁊ ꝓpter ſuā pn̄tiā ⁊ ſociorū ſuoꝝ non audebāt dānificātibus eos reſi ſtere: non poſſūt eſſe liberi a reſtitutione.

.I. XXXII. Si ēt aliꝗ vadūt cū eis nō aīo obeſſēdi: l̓ defēdēdi: nō excuſātur niſi hͦ notificēt aduerſarijs: qui alias forte res ſuas defēder̄ nō audēt. idem.n. eſt ac ſi iuuarēt. hoc ẜm Inno. ⁊ hoſti. De hac materia vide. jͣ. ti. de furtis. Equit̉ vidē de gͦ.ſ. de illis qui nec iuuāt: nec cōſētiūt ad rapiēduꝫ. de raptis tn̄ accipiūt: ⁊ quidē tenent̉ reſtitue̓: ſꝫ diuerſis modis. Diſtinguit.n. Ray. ꝙ qui dono accipiūt p̄ciſe tenet̉ ad reſtitutōem: qd̓ ē veꝝ ẜm hoſti. ſiue accipiāt ſciēter ſiue ignorāter: ſi v̓itatē poſtea ꝑcipiūt. ff. ſi cer. pe. ſi ⁊ me ⁊ titiū. niſi forſā hec cōſūpſiſſet an̄qͣꝫ v̓itatē intelligerēt. C. de rei ven. certū eſt. Qui vero edunt bibūt vel in vſus neceſſarios expendūt: vt vxor ⁊ ceteri de familia tenent̉ de omnibus que ſic expendunt: niſi ī caſu.ſ. cum agūt cām ſpoliatoꝝ monēdo ⁊ inducēdo pro poſſe raptorē ad reſtituēdū. tunc.n. nō tenentur etiā ſi reſtitutio nō ſequat̉. nō tenēt̉ inqͣꝫ de his que expenderūt ꝓ tēpore quo circa eius emēdatōeꝫ laborauerūt. nō.n. credit rod̓. ꝙ vxor ⁊ familia de rebꝰ raptis viue̓ poſſint per totū annū ꝓpter vnā āmonitionem: vel ꝓpter duas. vn̄ ſatis videt̉ ꝙ reli gioſi euntes ad raptores vt inducāt eos ad reſtituēduꝫ: excuſetur ſi comedāt apd̓ eos: p̄cipue ſi cōmode inuenire nō poſſūt apud alios. ꝓbātur hec exͣ de accu. ex ꝑte ⁊ eſt exp̄ſſuꝫ li. 6º. de ſen. ex. cum volūtate .§. p̄dicatores. ⁊ hoc intelligas cum mode ramīe.ſ. ſi ꝓbabilit̓ habeat̉ ſpes de correctōe eius. ⁊ ſi et. ꝓpter expenſas eoꝝ non ſubtrahatur raptori reſtituēdi facultas in toto: vel in magna ꝑte. ar. 2ª. q. 6. anterioꝝ.§. ill̓. ¶ Quid faciet vxor vel fami lia raptoris ſi nō habet̉ ſpes de eius corre ctōe: vel videt viꝝ ad inopiā vergere: ⁊ quaſi fieri non ſoluēdo. ℟º ẜm Ray. diſtīguo. ꝙ aūt ibi ſūt aliqua iuſta a non iuſti diſtīcta: aut nihil eſt ibi niſi de rapina: aut ſunt mixta. In pͦ caſu pōt expende̓ de iuſtiIn 2º caſu nullo mō comedat inde: ſꝫ aliū de ſibi victū ꝓcuret: vel ab amicis vel con ſanguineis ſuis: vel laborādo manibꝰ ꝓprijs: vl̓ alio hōeſto. Diſtīguit v̓o ī hͦ caſu Rod̓.ſ. ꝙ de ipſa re rapta eadē numero nō licꝫ aliquid expende̓ niſi ī caſu vltime neceſſitatis. de re v̓o empta de re rapta poterit comeder̄ etiā ſine caſu vltime neceſſi tatis: cum ꝓpoſito reſtituēdi. vel faciet ẜm ꝙ dicet̉ in ſe. q. In 3º. v̓o caſu idem dd̓ ē ẜꝫ ray. qd̓ dictū eſt in 2º.ſ. ſi ita ſint mixta ꝙ non poſſint diſcerni: vel licꝫ poſſint diſcerni. vir tamē non ꝑmittit eaꝫ accipere ni ſi de rebus raptis. ẜm vero rod̓. in caſu qͦ ſunt ita mixta iuſta cum iniuſtis ꝙ n̄ pn̄t diſcerni: pot̓it licite neceſſaria ſume̓ ſi vir ſit ſoluēdo. dū tamē hēat in mēte viue̓ de licite acquiſitis. ſi autē non eſt ſoluēdo. ideꝫ dd̓ eſt quod dictū eſt in 2º caſu.ſ. quando nihil eſt ibi niſi de rapina. ¶ Quid faciet vxor vel familia ſi nihil inueniet niſi de ra pina: nunquid moriet̉ famē. ℟º ꝙ non. ſꝫ ẜꝫ ꝙ nōt ray. ſb̓ eſt ei triplex auxiliū. Unū eſt vt recuperet dotē ſi poteſt. pōt.n. recupe rari dos et conſtāte matrimonio quādo vir ad īopiā v̓git. C. de in. do. l. vbi adhuc matrimonio. in fine. 2ᵐ ē ꝙ denūciet amicis eius: vel decano: vel archidiacano: vel ep̄o: vel alijs: qui poſſint vel velint ꝓdeſſe qui ꝑſuadeāt ei: vel etiā ſi ꝓbari pōt compellāt eū vt paſcat eā de iuſto. 2ª. q. i. ſi pec cauerit. ⁊ exͣ de iur̄ur. quēadmodū: vl̓ tra dat ei dotem: vel partē dotis: vel cōmittat alicui perſone honeſte que de honeſto lucro ꝓuideat ſibi. exͣ de pig. ex litteris. ⁊ de dona. ꝓpt̓ nuptias. ⁊ de dote reſti. poſt di. per noſtras. 3ᵐ eſt ꝙ ſi eſſet adeo in arto poſita ꝙ nec inueniret quid comede̓t etiā elynas. nec vlterius ſine periculo pati poſ ſet neceſſitatē famis: tunc poſſꝫ etiaꝫ de ra ptis rebus ip̄is ſume̓ neceſſaria ſibi: qꝛ ne ceſſitas nō habꝫ legē. de cōſe. di. i. ſicut. ꝗc quid tamen ſic expenderit doleat in anīo ⁊ ꝓponat firmiter reſtituere qͣꝫ cito pote̓it quicquid inde expenderit. In omni tamē caſu predicto tenet̉ vxor viro reddere de bitum. ⁊ eꝯº niſi ſubſit aliud impedimētū. .33ª. q. 5º. ſi dicat. ¶ Recolligendo gͦ breuiter predicta pōt dici ꝙ de bonis vſura rij raptoris ⁊ furis et ſi nihil habeāt de iu ſto pōt quis licite ꝑcipe̓ in pl̓ibus caſibus ⁊ pͥmo ſi cām expoliatoꝝ agat.ſ. ꝓcurādo fideliter ꝙ eis reſtitutio fiat. 2º. ſi recōpenſet. puta ſi eis ī licitis ⁊ hōeſtis ſeruiat. 3 ſi ſe recompenſatuꝝ ꝓponat: ⁊ ſe habiturū facultatē ad hoc ꝓbabilit̓ credat. 4º. ſi neceſſitas cogat. puta qꝛ alias non pōt com mode hēre vn̄ viuat. vt accidit pauperibꝰ mendicantibus ⁊ hoc etiā modo excuſari poſſunt filij ⁊ filie exiſtentes ī domo pa truꝫ: qui alias viuere non poſſunt. ⁊ ſimiliter vxores. 5º. ſi eos tales eſſe neſciat. Equitur videre de 9º.ſ. de illis qui emunt de rebus raptis. Circa qd̓

T. Li. ſciēdum ꝙ Ray. diſtinguit. ꝙ aut raptas eſſe ſciebant: vel ꝓbabiliter credebāt. aut de iuſto eſſe putabant. aūt nihil de hoc. ſcꝫ vtꝝ eſſent rapte: vel non cogitabāt. In p̄mis duobꝰ caſibus ſubdiſtingue. quia aūt emit quis mala fide.i. cupiditate acquirē di ſibi. aut bona fide voluntate reſtituēdi domino rei. In pͥmo caſu tenet̉ indiſtincte reſtituere ꝗcquid de illa poſtea fiat ab eo: vel ab alio. ⁊ eſt ratio quia cōmittit furtū contrectādo rem alienā inuito domino. ⁊ fur ſemper eſt ī mora. vn̄ nec preciū quod dedit ab eo cuius eſt res repetere poterit: nec expenſas ſi quas ibi fecit. tenet̉ etiam reſtitue omnē vtilitatē quam ex illa re ha buit. non liberat̉ etiā ſi reſtituat rem illam det̓iorem qͣꝫ ad eum ꝑuenit. ⁊ ſi aliquo tē pore medio fucit res melior qͣꝫ fuerat tꝑe emptionis. vel etiam qͣꝫ fuerit tēpore quo poſtea vendidit eam alij: eius quod plimi fuerit: eſtimatō faciēda erit. ff. de fur. qͣꝫuis res furtiua. hͦ ītellige qn̄ res nō hr̄: ſꝫ ſi res habet̉: credo ꝙ ſufficiat ꝙ reſtituat̉ eque bōa ſicut erat quādo ſuit ablata. ⁊ quod dictum eſt de pͥmo emptore intelligi debet de 2º ⁊ omnibus alijs ſequētibus: qui cuꝫ mala fide rem illā emūt.ſ. ꝙ ſemꝑ tenent̉ reſtitue rem illā quocūqꝫ modo ꝑierit ẜm maiorē eſtimationē totius tēporis medij. Si tamē raptor plene reſtituit rei eſtimationē cum toto intereſſe: ceteri qui emerūt vel dono acceperūt liberant̉ qͣꝫtum ad re ſtitutōem faciēdā dn̄o rei. Credit tn̄ Ray. ꝙ quicquid inde ex lucro habuerūt.ſ. an̄ reſtitutōem factā: ſiue totū ſi res fuit ſibi gratis data. ſiue quod ſupereſt deducto p̄cio ꝓ re illa dato. ſi fuit empta debꝫ cū cō ſilio eccleſie in vſus paupeꝝ erogari. Sed hoc facere ẜm hoſti. ⁊ Rod. non ē neceſſa rium ſꝫ eſt conſiliū. qꝛ ille penes quē res il la eſt: iam intelligitur eā ex volūtate domi ni poſſidē.ſ. exquo ſibi ſatiſfactū eſt plene. ar. ff. de cuic. ſi ſeruus.§. vlt. ⁊. l. ſi mācipiū .§. duplo. debet tn̄ quilibet talis age̓ penitētiā de furto qd̓ cōmiſit. 14ª. q. 5º. qui habetis. ¶ Sed nunquid ſatiſfaciēs poterit ſibi conſule de p̄cio ſoluto aduerſus venditorē. Rn̄det Ray. ꝙ non: niſi quando emit: exp̄ſſe ſibi cautionē fecerit. obſtat. n̄ eius turpitudo. 10. q. 2ª.§. hoc ius. in fine. Si vero emit quis rem raptā vel furtiuā bona fide.ſ. intētione reſtituēdi domino: poteſt ab eo repete illud quod ꝓ ipſa re bona fide dedit ⁊ etiam quicquid ꝓ eius cōẜuatiōe expendit: niſi forte cū re illa aliqͣ lucratus fuiſſet: de quibus illas expenſas recompenſare poſſet. Et breuit̓ quicquid adeſt ſibi ex illa re: vt penſio merces fructꝰ vel ſimile tenet̉ reſtituere. quicquid v̓o ſibi abeſt ut p̄ciū ⁊ expenſe moderate pōt re petere: vel cum eo qd̓ ex ipſa re ſibi aduēit vſqꝫ ad quātitatem cōcurrētem cōpenſare. Dicit etiā hoſt. ꝙ pōt repete̓ omnia p̄di cta et ſi res ſine ſua. culpa pereat vel perda tur. ratio eſt qꝛ geſſit negociū vtiliter dn̄i rei. ꝓbat̉ hec exͣ de accu. ex parte. ⁊ li. 6º. de ſen. ex. cū volūtate.§. predicatores. ſꝫ ẜꝫ hoſti. licet in iudicio anime ei de ſua conſcientia credat̉. in iudicio tamē ꝯtētioſo ei non crederet̉: niſi publice hoc ꝓteſtaret̉. C. de fur. l. 2ª. ⁊ exͣ de elec. qꝛ ꝓpt̓.§. finali. ¶ Sed ꝗd ſi ille ꝗ bōa fide emit fecit perri diligēter cuiꝰ res eſſet: vt ipſam ei reſtitueret: ⁊ inuenire non potuit. ℟ndeo ꝗcꝗd res illa valet vltra illd quod iſti empto ri debet̉ cū auctoritate eccleſie in pias cās ꝓ anima eiꝰ cuiꝰ res fuit eroget̉. Et cōſulit ray. ꝙ hoc fiat publice. vt omnis ſuſpi tio euitet̉. ⁊ ſic erit liberatꝰ. qꝛ etiam in hͦ geſſit vtilit̓ negociū eiꝰ. ar. ad hoc. 12ª. q. 2ª. quatuor. circa fi. Et dicit hoſti. ꝙ ſi pau per eſſꝫ: poſſꝫ a p̄lato ſibi relinꝗ: ſicut alij pauperi. In alijs aūt caſibꝰ.ſ. ſi ſciebant aūt credebant eſſe de iuſto qd̓ emebant: vl̓ forte habebāt animū indifferētem.i. ſuper hoc nil cogitantem excuſantur: ſꝫ diuerſi mode. Nam ꝙ ſciebant vel ꝓbabilit̓ credebant eſſe de iuſto ſimplicit̓ non tenent̉ ī aliqͦ.ſ. durāte bona fide. ꝗ v̓o temere credebant vl̓ ignorabant ignorantia craſſa ⁊ ſupina vel ꝓpt̓ fatuam ſimplicitatem: vl̓ ſuper hoc nil cogitabant: reſtituere tenen tur. Et dicit rod̓. ꝙ ignorantia dicit̉ craſſa ⁊ ſupina per ſimilitudinē hominis craſ ſi vel ſupini: ꝗ non videt ea q̄ ſūt apud pedes eiꝰ vel ꝓpe. Ad hanc aūt diuerſitatem plenius diſcernendam diſtingue ẜꝫ ray. cū Augꝰ. ꝙ raptor aūt erat dominꝰ: ⁊ tūc tenet̉ illd qd̓ dictū eſt ſupra in. q. illa.ſ. ꝗd de dominis illis ꝗ guerram. ⁊cͣ. Aut erat ſb̓ditꝰ: ⁊ tūc diſtingue. qꝛ ſb̓ditus ꝗ mouet bellū pro domino ſibi mandante. aut ſcit bellū eſſe iuſtum: aut iniuſtū: aut dubi tat. In primo caſu non tenet̉ reſtituere ea que accepit ab hoſtibus: niſi ſecundū edi ctum domini: nec peccat niſi corruptaꝫ in tentionem habeat.ſ. per cupiditatē ⁊ odiū vel ſimilia. In 2º vero caſu.ſ. dum ſcit vl̓

.I. XXXII. probabiliter credit bellū eſſe iniuſtū tene tur: quia tenet̉ plus timere deuꝫ qͣꝫ hominē. In 3º non tenet̉: quia excuſatur ꝓpter bonum obediētie. licꝫ forte peccet dominꝰ ꝯͣ deum male precipiēdo. 23ª. q. i. quid cul patur. vn̄ ẜm rod̓. ſi vaſallus ducis vel co mitis ab eo vocet̉ ad mouendum bellum contra hoſteꝫ ſuum: cōtra quē non licꝫ au ctoritate ꝓpria mouere bellum: excuſatur ſi dubitet vtrū dominus eiꝰ ſuper hoc auctoritatē habeat a rege ⁊ ſic de alijs cauſiſ ex quibus bellū eſt iuſtuꝫ vel iniuſtū. ẜm .n. hoſti. talis excuſatur ꝓpter bonuꝫ obediētie: ſi inquiſiuit quātuꝫ potuit: ⁊ peritio res conſuluit: ⁊ ſemꝑ dubius remāſit. alio quin affectator ignorātie: ſicut nec expers ſciētie puniretur. exͣ de clāde. deſpon. cum īhibitio.§. ſi quis vero. nec excuſatur timo re ꝑdēdi fendū: vel incurrēdi aliquod tēporale damnū. 32ª. q. 5º. ita ne. licet met̉ culpam attenuet quo ad penitētiam iniun gendam circa orationes ⁊ ieiunia. extra quod me. ca. ſacris. ⁊ cum auctoritas iuris vel iudicis requiratur ad hoc ꝙ bellū ſit iuſtum dici poteſt ꝙ vbi habet̉ auctori tas iudicis: ſi iudex errauerit: ad pugnan tis tamē conſciētiaꝫ ſufficit. Et in hoc caſu poteſt habere locū dicta diſtinctio in foro penitētiali: ſecus eſt in contētioſo vbi error detergeretur tempore ſuo. hec hoſti. ¶ Sꝫ nunquid ſic excuſantur amici vel cognati bellantes qui non ſūt eius ſubditi ⁊ milites extranei ſtipendiarij ſi credant bellum eſſe iuſtum. ℟ndeo ẜꝫ Rod̓. non excuſat eos bonuꝫ obediētie ſicut ſubditos: nec cō mittere ſe debēt diſcrimini: vt inuēt aliquē ī preiudiciuꝫ alterius. 14ª. q.§. deniqꝫ. Sic gͦ ꝓcede circa emptorē ẜm Ray. ꝙ.ſ. ſi ſcit venditorem iuſte ⁊ ex iuſto bello habuiſſe: licite poteſt emere: nec tenetur reſtitue̓. ꝗ v̓o de iuſto bello eſſe neſciebat: ſed probabiliter credebat: quia omnes eius vicini: vel maior pars: vel ad minus ſapiētes ita credebant: non tenetur hac bona fide durante. ſꝫ ſi poſtea ſciat rem de rapina fuiſſe debet reſtituere.ſ. ⁊ rem ⁊ fructus eius extantes. de conſumptis.n. bona fide non tenetur. ⁊ ſi per ſentētiam iudicis reſtituit preciū a venditore etiaꝫ inuito ſi vult repetere poterit. 12ª. q. 2ª. vulterane. Si vero ſimpliciter.ſ. ſine auctoritate iudicis: vēdi tor ſibi tenetur in foro penitentiali ad īter eſſe. ſed ad hoc iudicio contentioſo non po terit cogi. ff. de euic. ſi rem. ⁊ exͣ de emp. ⁊ ven. ſi venditor. Qui vero emerunt de ra pina ignoranter ignorantia iuris: que in tali caſu non excuſat: vel etiaꝫ ignorantia facti craſſa ⁊ ſupina. quia ſcꝫ omnes vici nos vel pro maiori ꝑte: vl̓ etiā pauciores: ſed ſapientiores audierunt dicentes bellū illud eſſe iniuſtum ⁊ contra deum. vel forte quia eccleſia prohibebat: vel excōmuni cabat publice auctores ⁊ principes vl̓ par ticipes ipſius belli tenentur ad reſtitutionem. 12ª. q. 2ª. qui ⁊ humanis. ⁊ extra de ordi. ab ep̄o. requiſiuit. Equitur videre de decimo. ſcꝫ de his ꝗ ī eccleſijs aliquid rapiunt: vel ipſas eccleſias ledunt. querit̉ gͦ primo quid de illis qui rapiunt in eccleſijs aūt de bonis clericorum: aut eccleſiarū que ſūt ī terra eius contra que iuſte ge ritur bellum: nunquid raptores talium re ſtituere tenentur. ℟ndet Rod̓. ꝙ ſic. niſi fecerint hoc auctoritate prelati eccleſiaſtici. ¶ Quid de illis qui confugiūt ad eccleſias īminentibus hoſtibus: ⁊ ibi capiunt̉ ab eis: nunquid eos ibi capientes debent ipſos dimittere liberos. ℟ndet Rod̓. ꝙ ſic: niſi eccleſiam incaſtellauerint: aut īde hoſtes impugnauerint: tunc enim cuꝫ vio lent emunitatem eccleſie: non debent emū nitate eccleſie gaudere. Ideꝫ etiam credit ſi ibi reponant victualia ſua: de quibus in impugnatione hoſtiū ſuſtentant̉.ſ. ꝙ ſi ra piantur ab aduerſarijs iuſte bellantibus reſtituere non tenentur. ⁊ forte etiaꝫ rapi endo non peccant. ¶ Quid de illis qui incendunt eccleſias in bello iuſto: nunquid tenentur de damno dato. ℟ndet rod̓. ꝙ ſi non ſint incaſtellate: ⁊ hoc ex ꝓpoſito fiat tenentur. Si autem ſint incaſtellate: aut ſi non ex ꝓpoſito: ſed a caſu incendantur. dū .ſ. illi iuſte bellantes operaꝫ rei licite p̄ſtāt: quia ſcꝫ hoſtiuꝫ machinas villam vel ca ſtruꝫ incēdunt: quod alias expugnare cō mode non poſſunt: non tenent̉. Equit̉ vide̓ de vndecimo.ſ. de aliquibꝰ ꝑtinētibus ad reſtitutiōem raptorū. ⁊ queruntur plura.ſ. ꝗd ſi hiꝰ perſone.ſ. que reſtituere tenentur reſtituēdo rem vel eius emendationē: adeo pauperes remaneant: ꝙ forte cum filijs ⁊ familia non habent aliquid vnde viuant Andet ray. ꝙ ſi poteſt ſcire euꝫ vel eiꝰ ſuc ceſſores cuiꝰ res fuit: oſtēdat ei reſtituēdi volūtatē: ⁊ ſuaꝫ neceſſitatē: ⁊ pōt pete̓ qui tationē vl̓ dilatōeꝫ. Et ſi iſti bn̄ cōtrito: vel

T. Li. veraciter volenti etiā modicum illud qd̓ habꝫ reſtituere: niſi aliter poſſit anime ſue conſulere: ſpoliatus totū vel partem remi ſerit: liberatus erit. Si autem quitationeꝫ vel dilationem non poſſit impetrare: debet totum ſuum poſſe facere. vendendo.ſ. om nia bona ſua: etiam ſi oporteat eum ⁊ eiꝰ familiam mēdicare: vt dicit rod̓. Si vero non poſſit ſcire debet in pias cauſas illud cum conſilio eccleſie erogare. ⁊ poteſt ei di latio dari ⁊ pars vel totum remitti: ſi expe diat ad neceſſariam eius ſuſtētationem ſi cut alterius pauperis ẜm Ray. ⁊ rod̓. De hoc etiā vide. jͣ. li. 3º. ti. de vſu. ar. 8º. de reſti. vſuraꝝ. q. quid ſi is Quid de illis qui ſi vellent ſuperfluas expenſas dimittere poſ ſent rapta reſtituere. Quid etiam de illis qui omnia bona ſua reſignāt in manu penitētiarij promittentes ꝙ tantum facient damnificatis ꝙ erunt contenti: putantes hoc de modico ſe facere poſſe. qꝛ illi ſe credūt totū amiſiſſe. Quid et de illis qui non reſignarent in manu penitentiarij: niſi crederent eis totuꝫ vel partē dari quādo ne ſciunt cui debet reſtitui: nunquid tales ſūt in ſtatu ſalutis. ℟ndet od̓ ꝙ non. oportet enim ꝙ fide bona ⁊ ſine fraude raptor faciat quicquid poteſt: vt damnificatis ſi nouit eos ſatiſfaciat ⁊ ſi non nouit paupe ribus tribuat. aliter abſolui non debet a pe nitentiario ſi conſtet ſibi de eius īpenitētia vel intentione praua. Non eſt tamen neceſſe ẜm rod̓. ꝙ fiat hiꝰ reſignatio in mau penitentiarij: dūmodo ſit paratus hoc facere ad arbitrium eius vel alterius boni viri. Sed ⁊ de hoc vide. jͣ. li. 3. ti. de vſu. in 8º ar. q. cuius auctoritate male ablata. ⁊cͣ. ¶ Ad hoc nota ꝙ Ric. 4º. di. 14ª. q. 2ª. ar. 4º. c. 5. ⁊ Sco. 4. di. 15. q. 2ª. c. 6. ſic di ſtinguunt de illo qui damnum intulit ⁊ nihil habet preter neceſſaria ſibi. ſcꝫ ꝙ talis aūt habet aliquid vltra neceſſaria ad ſuſtentationē nature: licet ſit ei neceſſariū ad victum vel decentiā ſui ſtatus ⁊ perſone: aut non. ſi ſic tenetur reſtituere. non eniꝫ li cet alicui viuere de aliena re cum honore ſeculari. Nec etiam valet tantum ſtatꝰ ſolennis alicuius perſone quātūcunqꝫ neceſ ſarie reipublice quem teneret per non reſtitutionem quātū valet iuſticia ⁊ fidelitas eius ⁊ iuſticia cōmunis per reſtitutionem. Si autem non habeat vltra neceſſa ria ſuſtentationi nature. tunc damnificat̉ vel non indiget ad ſuſtētatiōem nature re ſibi ablata: vel indiget. Si nō indiget: non tenetur ei reſtituere. qꝛ neceſſitas facit oīa cōmunia. ff. ad. le. rodia. l. Si laborantem nauē.§. cū ī eadē. ī tex. ⁊ glo. Si aūt indiget: tunc aūt prius factus eſt indigens illa re ad ſuſtentationē nature ille qm̄ abſtulit aūt prius ille cui eſt ablata. aut vterqꝫ eodem tēpore. Si pͥmo modo: non tenetur reſtituere. quia a tempore quo res illa facta eſt ſibi neceſſaria ſuſtentationi nature: ius fuit ei acquiſitum in re illa: cum tunc dam nificato non eſſet neceſſaria. 2º autem ⁊ 3º modo poteſt dici ſine preiudicio ꝙ tene tur reſtituere. quia res illa ſemꝑ fuit dam nificati de iure. ¶ Quid ſi in primo caſu detentor veniat poſt extremam neceſſitatē ad fortunam pinguiorē: nunquid tūc reſti tuere tenetur. ℟ndꝫ Sco. vbi ſupra ꝙ ſic qꝛ obligatio illa ad reſtitutōem rei ablate vel equiualētis: ꝓcedit a pͥma occupatiōe illius rei que fuit iniuſta ante neceſſitateꝫ extremam. Et ideo illa obligatio per neceſ ſitatem extremam non eſt extincta: ſꝫ tātuꝫ ſopita. Si v̓o nūqͣꝫ occupaſſet rē illaꝫ ante neceſſitatem extremam: tunc ſimplicit̓ inſte occupaſſet eam tanqͣꝫ rem ſuam: nec te neretur ad reſtitutionem aliquā. ¶ Quid ſi periculum īminet ſpoliato: ⁊ ille qui tenetur induci non poteſt ad ſatiſfacienduꝫ ſta tim: nec ſpoliatus ad dandū aliquā dilatō nem. ℟ndet hoſti. ꝙ preſbyter diſcretus informare poteſt conſcīam ſuam ex eo ꝙ intendit vtiliter gerere negocia creditoris vt ſi videt̉ ꝙ nō pōt al̓r īꝑpetuū recuꝑare vel nō ita cōmode: poteſt recepta ſufficiēti cautōe dilatōeꝫ cōcede̓. ⁊ ſb̓ hac ꝯditōe.ſ. ſi hoc fecerit peccatorem abſoluere: vt ſic ⁊ creditor quod ei debet̉ recuperet: ⁊ pecca tor non deſperet. ar. ff. de ſolu. ſoluere. ¶ De furto ꝓprie ſumpto. titulus. 33º. Einde conſiderādum eſt de fur to ꝓprie ſumpto. Et primo ꝗd eſt: ⁊ vnde dicatur. 2º de ſpeciebus ſiue differētijs eiꝰ. 3º vtrū ſit ⁊ quale ſit peccatum furti. 4º de eiꝰ pena. 5º. de eius reſtitutiōe. ¶ Quātū ad pͥᵐ ſciēdū ꝙ furtū ꝓprie ſūptū eſt frauduloſa aliene rei ꝯtrectatio īuito dn̄o q̄ ſit aīo lu crādi.ſ. gr̄a rei vel poſſeſſionis eiꝰ vl̓ vſus ff. e. l. i. Bn̄ aūt dicitur cōtrectatio: qꝛ ſine ea non eſt ꝓprie furtum. licꝫ int̓ueniat vo luntas verbum vel ſcriptura. vt. ff. eo. l. i. Un̄ ſi quis ꝯcupiſcat illicite rē alienā ſine

I XXXIII. ꝯtrectatōe facit ꝯͣ aliud preceptū.ſ. non cō cupiſces. ⁊cͣ. Frauduloſa v̓o addit̉. quia ſi quis credebat rem ſuā eſſe: ac per hoc li cere ſibi eam ſurripere non cōmittit furtum. Inſti. vi bo. rap.§. qꝛ tn̄. ⁊.§. ſe. Inui to dn̄o iō apponit̉. qꝛ ſi credit dominū ꝑmiſſuꝝ: ⁊ iuſta cā ſubſit hoc credēdi: non tenet̉ reus furti: et. ſi dn̄s nō erat ꝑmiſſu rus. Si āt iuſta cauſa non ſubſit hoc credē di tenet̉. ff. e. ſi is qui rem. Si vero facere credebat inuito domīo: ⁊ tn̄ dn̄s velit: fur tum facit quātū ad intētōem: mortalit̓qꝫ peccat: non tn̄ tenet̉ ad reſtitutōeꝫ: nec do minus petere poteſt obſtante ſibi eiꝰ volūtate. ff. e. inter oēs.§. penl̓. Rei aliene ideo adiungit̉: quia non cōmittit̉ furtuꝫ in repleniſſime ꝓpria: pleniſſime dixi. qꝛ ſi aliꝰ haberet ius in re illa: vt ſocius vel creditor: vel alius ſil̓is et. dominus rem illam furtiue ſurripiens alicui tali furtū face̓t. ⁊ tenetur actōe furti: ſed res non eſſet furtiua. ff. e. ſi res.§. i. ⁊. l. ſi is qui rem. ⁊. l. ſi ſo cius. Animo lucrādi ponitur ibi. qꝛ ſi ꝗs alicuiꝰ ancillā meretricē rapuerit vel cela uerit: non lucri: ſꝫ libidinis cā: non fac̄ fur tum: lꝫ al̓s grauit̓ peccet. ff. e. verum. Gr̄a rei vel poſſeſſionis eius: vel vſus ponunt̉ ibi. qꝛ non ſolum cōmittit furtū qui lucrifacere vult ſic furtiue rei dominiū: ſꝫ et ꝙ rei poſſeſſionē vel vſū. di. 50. qui ſacrum. ⁊. ff. e. qui iumēta. Dicit̉ autem furtum a furno.i. nigro: vel obſcuro: eo ꝙ clam vel obſcure: ⁊ plerunqꝫ de nocte fiat. ff. eo. l. i. poteſt etiam dici a furno in quo fur plerū qꝫ latet. Ex premiſſis patet ꝙ qui accipit equum vel rem aliam cōmodatā vſqꝫ ad locum certuꝫ: ſi cum illa re vltra locuꝫ cer tum ꝓcedat: furtum cōmittit: niſi in caſu poſito ſupͣ in verſu illo.ſ. inuito domīo. ⁊cͣ. ¶ Sꝫ quid ſi aliquis rem ſibi cōceſſā ad vtendū alij cōmodauerit: nunquid cōmit tit furtum vtiqꝫ: quia non eſt ſibi conceſſa ad vſū iſtuꝫ. pͦ vr̄ hoc face̓ gr̄a ſui lucri. ſpecies.n. ē lucri ex alieno beneficio ſibi debitorē acquire. Sil̓r ⁊ creditor furtū com mittit ſi vtatur pignore ſibi obligato. ff. e. ſi pignore. in pͥncipio. ⁊ breuiter ī omni cō trectatione rei aliene contra domini volūtatem cōmittit̉ furtū. vnde circa hͦ inhere as verbis diffinitionis. Irca 2ᵐ artiᵐ ſciēdū ꝙ furtoruꝫ aliud eſt manifeſtum: vt illud cū quo fur deprehenditur an̄qͣꝫ ad locum veniat deſtinatum. Intelligit̉ autē locus deſtinatus ille ī quo eodē die diſponebat manere. Aliud eſt non manifeſtuꝫ: vt illud cum quo fur nō deprehēditur. ff. e. l. 2ª. ⁊ 3ª. ¶ Item furtorū quedaꝫ reti nent nomen generale. quedam vero habent ratione materie ſpālis nomen ſpecia le. ⁊ horum eſt quadruplex differētia. qꝛ furtum rei ſacre dicitur ſacrilegium. furtū reipu. dicit̉ peculiatꝰ. 23ª. q. 4. quid igit̉ ⁊. ff. ad le. iul̓. peculia. l. i. furtum ex grege dicitur abigeatus. ff. de abigeis.§. i. furtū hominis dicitur plagium: vt cuꝫ quis ho minem liberū vendit vel emit: donat vel accipit: vl̓ permutat. ff. ad. l. fauiā de plag. .l. i. ⁊ idem ſi alienum ſeruum vel ancillaꝫ ſollicitauerit: vel exportauerit.i. furtiue ad aliam regionem. C. e. l. i. Irca 3ᵐ artiᵐ querūtur plura.ſ. vtrū furtuꝫ ſemper ſit peccatum. ℟º ꝙ ſic. vn̄ exo. 20. Non furtū facies. habꝫ aūt furtū rationē peccati ꝓpt̓ duo. pͥmo ratione ꝯtrarietatis ad iuſticiā que reddit vnicuiqꝫ quod ſuū eſt. Opponitur enim iuſticie inquantuꝫ eſt acceptō rei aliene. 2ª ratione doli quem fur com mittit occulte rem alienā vſurpando. vn̄ patet ꝙ omne furtuꝫ eſt peccatū. Sciēdū tamē ꝙ accipe̓ aliena auctoritate iudicis hoc decernētis: n̄ ē furtū. quia iaꝫ ſit ibi de bitum per hoc qd̓ eſt ſibi ſententialiter ad iudicatum. vnde multominus fuit furtū quando filij Iſrahel tulerūt ſpolia egypti orum ad domini iuſſum ꝓ eo ꝙ egyptij eos affligebant ſine cauſa. ideo ſignanter dicitur ſap̄. 10. Iuſti tulerūt ſpolia impiorum. Utrū furtum ſit peccatum mortale. hendeo ꝙ ſic: cum ſit contrariū charitati: ẜm quam ē vita ſpiritualis. ad charitateꝫ enim pertinꝫ vt proximo velimus ⁊ operemur bonū. ꝑ furtū aūt īfertur ei in rebꝰ dānuꝫ. vn̄ zach̓. 5º. Omnis fur iudicabit̉ nullus aūt condēnatur ẜm dei iudicium: niſi pro mortali peccato. Nota tn̄ ꝙ accipiēs furtiue minima vt vnā acum vl̓ pen nam p̄ſume̓ pōt hoc non eē contra dei vo luntatē: ⁊ ꝓ tanto pōt excuſari a mortali pctō. ſi tn̄ hēat aīuꝫ furādi ⁊ īferēdi ꝓxīo nocum̄tū: ēt ī hiꝰ pōt eē pctm̄ mortale: ſic̄ et in ſolo cogitatū ꝑ ꝯſēſū. hͦ tho. 2ª. 2e. q. 66ª. ar.§. ⁊. 6. nō.n. qd̓ furto ſb̓latū ē: ſed mēs furātꝭ attēdit̉. 14. q. 6. c. ul. Ut alicui liceat furari ꝑꝑ neceſſitatē. ℟º. ea q̄ ſt̓ iurꝭ hūani derogare n̄ pn̄t iuri naͣli vl̓ dīno. ẜꝫ āt ordinē naͣlē ex dei ꝓuidētia īſtitutū: res īferiores ſt̓ ordīate ad hͦ vt ex eis ſb̓uēiat̉ hoīuꝫ neceſſitati. ⁊ iō ꝑꝑ reꝝ diuiſionē ⁊

C. li. appropͥationē ex humano iure procedētē: nō īpedit̉ quin ex eis ſit hoīuꝫ neceſſitati ſubueniēdū. ⁊ iō res quas ſuꝑabundant̉ habēt aliqui debētur pauperuꝫ ſuſtentatōi vnde Ambro. ⁊ habet̉ di. 47º. ſicut hi ꝗ ꝑ infamiā. Eſuriētiū panis ē quē detines: nudorū indumētum eſt qd̓ recludis: miſe rorum redēptio ⁊ abſolutio ē pecuniā quā in terra etiam fodis. Sed qꝛ multi neceſſi tatē patiuntur: ⁊ nō poteſt ex eadē re om nibus ſubueniri: ꝯmittitur arbitrio vniuſ cuiuſqꝫ diſpenſatio rerum ſuarū: vt ex eis neceſſitatē patientibus ſubueniat. Si tam̄ adeo ſit vrgens ⁊ euidēs neceſſitas: vt ma nifeſtum ſit inſtāti neceſſitati de rebus occurrentibus ſubueniēdum eſſe: puta cum imminet periculū perſone: nec aliter ſubue niri poteſt: tunc licet ex rebus alienis ſiue manifeſte ſiue occulte ſublatis ſue neceſſitati ſubuenire: nec hoc habet ꝓprie rationē furti: vel rapine. tuꝫ qꝛ illud naturale ius ⁊ diuinum exigit: vt dictum eſt. tum qꝛ ne ceſſitas omnia cōmunia facit. ar. di. 42ª. .§. i. ⁊ 12ª. q. i. dilectiſſimus. tum quia dominus rei tunc ei ſubuenire teneretur ſi p̄ſens eſſet. di. 86ª. paſce. vnde talis licite po tuit ⁊ debuit credere dn̄ꝫ permiſſurū. ⁊ ita non cōmiſit furtum. tum quia neceſſitas legem non habet. de conſe. di. i. ſicut. Si āt ſit neceſſitas: ſed non tanta: peccat. ſed pec catuꝫ neceſſitas attenuat. ⁊ in tali caſu loquitur exͣ de fur. ſi quis. Si quis inquit ꝑ neceſſitatem famis aūt nuditatis furatus fuerit veſtem vel pecus: peniteat ebdomadas tres ¶ Quid ſi quis rem vſurario vl̓ auaro furatur vel rapiat vt inde elemoſy nam faciat. Rn̄deo ẜꝫ Ray. talis furtuꝫ vel rapinā cōmittit: quia nō ſunt faciēda mala vt eueniant quecunqꝫ bona. 30. q. i. noſſe. ⁊ 32ª. q. 4ª ſicut non ſūt. Sed vide tur ꝙ ille non faciat furtum. quia non fa cit hoc animo lucrandi: ſed non eſt ita: qꝛ ſpecies lucri eſt ex alieno largiri. vt habitum eſt ſupra articulo pͥmo. In caſu tamē in quo periculū īminet perſone: nec poteſt alicui ſubueniri. poteſt etiam aliquis ẜm Tho. occulte rem alienaꝫ accipere vt ſub ueniat ꝓximo ſic indigēti ¶ Quid ſi quis furetur vt reſtituat dominꝰ: ⁊ hoc faciat. ℟ndeo ẜm hoſti. talis videt̉ excuſatus. ar. ff. depoſiti. bona fides. Nam etiam vtiliter gerit negociū furis. gͦ cogitur ratum habere. ff. de neg. ge. ſꝫ an vltro.§. i. ¶ Nū quid peccat qui rē ſuam apud aliū depoſi tā vel iniuſte detētam accipit furtiue. Rn̄. ẜm Tho. in ſūma. q. de furto ꝙ primꝰ peccat: qꝛ depoſitariū grauat: quia tenetur reſtituere ⁊ innoxium ſe oſtēdere. vnde ſi ac cipiens tenet̉ cum indēnem ſeruare. 2ꝰ vero peccat cōtra cōmunem iuſticiaꝫ: dū vſurpat ſibi rei ſue iudicium: iuris ordine pretermiſſo. ⁊ ideo tenet̉ domino ſatiſfacere ⁊ operam dare: vt ſedetur ſcādalum ꝓximoꝝ. ſi tamē ſit ortū. non autē tenet̉ aliquid reſtituere: qꝛ non grauat detētorē. ¶ Quid ſi aliquis xp̄ianos furetur capti uos a paganis detētos: vt libertati reſtituat eos. ℟ndeo credit Ray. ꝙ talis non te netur hominē talē reſtituere: ⁊ maxime ſi pagani circūciderant cuꝫ in cōtemptū fi dei xp̄iane. dixit.n. dominus ad Ioſue. 8. 23ª. q. 2ª. dominꝰ deus. ꝙ conſtitueret ſibi dominus retrorſū inſidias.i. bellatores in ſidiantes hoſtibus: vt dicit Augꝰ. cū quis mouet bellū iuſtū. vtrū aꝑte an ex inſidijs: nihil ad iuſticiam intereſt. ⁊ Gregoꝰ cōtra hoſtes fidei. nō tātū aꝑte: ſꝫ etiam a dorſo laborandum ē. 23ª. q. 2ª. vt p̄dem. pͣ. quid intēdit ille niſi aīam liberare a pctō idola trie: ⁊ occaſionem peccandi infideli ſubtra here. gͦ oꝑatur ſalutē anime vtriuſqꝫ. neutra gͦ iuſticia habet querelam. Sed videt̉ obuiare dictuꝫ Aug..ſ. ꝙ fides etiaꝫ hoſti ſeruāda eſt. 23ª. q. i. noli. Ad quod rn̄det Ray. ꝙ illud eſt veꝝ quando fides eſt ho ſti promiſſa.ſ. tēpore trenge. ⁊ ſic videtur velle ꝙ xp̄iani poſſunt furari xp̄ianos detentos a paganis tēpore guerre. non autē tēpore trenge. ¶ Quid ſi quis furet̉ tēpore trenge. ℟ndet Ray. ꝙ ſi paganus illum ceperat ⁊ detinebat. qꝛ ſibi damnū intulerat ⁊ quia fidē ſibi fregerat: ille qui furatus eſt euꝫ ſibi tenet̉ reſtitue̓: nō hoīeꝫ ꝑꝑ aīe ꝑiculū: ſꝫ dānū ab illo ſibi illatū: vl̓ prointereſſe ꝓbabilit̓ eſtimato moderatū redēptōis preciū: ⁊ hoc ſi nō ꝯpulit captiuū illū ad circūciſionē vel idolatriā: vl̓ ad ali ud mortale pctm̄. Si.n. ad aliqd̓ tale ip̄m ꝯpuliſſet furās. eū penitus liberatꝰ eēt. ar. di. 54ª. nulla. quātū aūt ad hominē queꝫ furatus fuit nullo mō peccauit: ſi rectā intētionē habuit: īmo potiꝰ meruit: dūmō al̓s ſatiſfaciat: vt dictū ē priꝰ. ¶ Sed ꝗd ſi pagani in bello ceperit xp̄ianos: nūquid tꝑe trenge poſtea facte licebit eos furari. ℟ndit Ray. ꝙ ſi trenga ita general̓r ſit facta vt non liceat alt̓utris inuicem aliquid auferre vel ſurripere: nec uiolenter: nec alio

I XXXIII. modo nō licebit eos furari. ſi aūt fue̓it cō uentio facta tantū de violētia non inferen da: licite xp̄iani poſſūt furari nō tm̄ hiꝰ ca ptiuos: ſꝫ etiā caſtra que de terra xp̄ianoꝝ occupauerūt: latent̓ intrādo: ⁊ ſin̄ violētia occupando: nec ſuꝑ his ad reſtitutōeꝫ ali quā tenebuntur. ¶ Sꝫ quid ſi pagani re deāt ad recuperādū hiꝰ caſtra ⁊ uiolenter repellant̉: nūquid erit fracta trenga. ℟n det rod̓. ꝙ nō. qꝛ quādo conuētio fuit fcā de violētia nō inferēda: ⁊ non fuerūt frau des ⁊ furta excluſa: fuit intelligēdū de vio lētia non inferēda in īgreſſu poſſeſſionis. non aūt de illa que ſit pro re iam obtēta de fendēda: niſi ⁊ de illa exp̄ſſa mētio ſit fcā. ¶ Quid ſi xp̄ianus captiuus furet̉ aliꝗd ſarraceno qui detinet eū. ℟º. ẜm ray. ti. de furtis. ⁊ hoſti. ti. de pe. ⁊ re. ſi fuit captus tē pore trenge: qꝛ eā frangebat: ⁊ ſic fuit in culpa ⁊ non īminebat neceſſitas famis: te netur ad reſtitutōem. Si aūt iniuſte detine bat̉: vel tēpore belli captus fuerat: vel ne ceſſitas famis īminebat: cum talē ſarrace nus paſce̓ teneat̉ ad reſtitutōem non tene tur. Et dicit Rod̓. ꝙ tunc ſit cōpenſatio rei ſic ſurrepte cum iniuria detētiōis illiꝰ xp̄ia ni iniuſte. pͣ. cū hiꝰ ſarracenus ſit hoſtis: n̄ refert quo noceat̉ eidē. ar. C. de ꝯmer. ⁊ merca. l. 2ª. Irca 4ᵐ artim qui ē de pena fur ti ſciēdū ꝙ ẜm. l. hec eſt varia ẜm ꝙ agit̉ varie de ipſo. qn̄ꝫ. n. agitur criminalit̓.i. ad corporis penā. quādoqꝫ ci uilit̓.i. ad penā pecuniariā. In pͦ caſu non dꝫ fur ſuſpendi: vel demēbrari: vel exocula ri: ſꝫ aliter caſtigari. puta per fuſtigationē: vel exiliuꝫ. vel alio mō: ꝓut videbitur iu dici: qd̓ eſt verū de fure ſimplici. Si auteꝫ ſit pluſqͣꝫ fur: puta qꝛ aggredit̉ violenter cum armis vel ſine armis in domo vel in itinere: vel in mari: ſubijciet̉ legalibus penis. vt ī aut. vt nulli iudicꝭ.§. vlt. coll̓. 9º. Sūt aūt pene ille.ſ. ꝙ fures capite punian tur: vel ſuſpendant̉: ſi ſepius hiꝰ ꝯmiſerūt: ⁊ famoſi ſint: ceteri aūt in metallū dānan tur: vel et. in inſulā relegāt̉. vt. ff. de penis. .l. capitaliū.§. craſſatores. ⁊.§. famoſos. Dicit autē Rod̓. ꝙ lꝫ fur ẜm iura ſcripta non ſit ſuſpendēdus. ꝯtrariū tamē in ml̓ti locis de ꝯſuetudine ẜuat̉. ⁊ pōt addi ꝙ hͨ conſuetudo eſt ſatis rōabilis. tum ꝑꝑ con ſeruatōeꝫ cōis pacis ⁊ gētis: tum ꝑꝑ īcor rigibilitatē: vt ī plibus malicie tal̓. In 2º v̓o caſu.ſ. cū agit̉ ciuil̓r pena furti manifeſti ē qͣdruplū: n̄ manifeſti v̓o duplū. exͣ. e. .c. 2º. ⁊ Inſti. de obli. que naſ. ex delic.§. pe na. ⁊ hoc cōpetit ⁊ peti pōt poſt annū. inſti. de p̄pe. ⁊ tem. ac.§. furti. Agit̉ gͦ ꝯͣ fure: vt viſū eſt ciuil̓r: ⁊ criminal̓r. ⁊ eꝯͣ. ff. de fur. .l. fi. cōtra v̓o rem ſurreptā agitur cōditōe furtiua. Nā actio furti penā hꝫ legitimā: cōditio re ip̄am. vn̄ non vna cōſumitur ꝑ aliam. ff. de cōdi. fur. ſi ꝓ fure.§. furti. ẜꝫ at canonē ſi furtum ſit occultū: ⁊ fur ſit ſpon te confeſſus poſt reſtitutōeꝫ. ſi tam̄ eaꝫ fa cere poſſit ſubandi ẜm hoſti. ⁊ poſt pactam penitētiā vel partē penitētie: recte ad ſacroſ ordines promouet̉. exͣ. e. ex litteris. Si ꝗs tn̄ in ip̄o pctō deprehēſus fuerit īterfectus cum cōſtet eum deceſſiſſe in peccato mortali: non orabit̉ ꝓ eo. ſecus eſt ſi ante mortem ſit ꝯfeſſus. qꝛ tunc cōio negat̉. exͣ. eo. .c. 2º accuſatus aūt ⁊ confeſſus vel conui ctus deponitur: ⁊ in monaſterio detrudit̉. exͣ de penis. tū. Tenet̉ autē reus furti nō tm̄ is qui furat̉: ſꝫ etiā is qui furi conſiliū vel opem dedit. conſilium dat qui ſuadet impellit ⁊ inſtruit aliquē ad furādū. opem fert qui miniſteriuꝫ ⁊ adiutoriū prebet ad rem ſurripiēdā. inſti. e. de obli. que ex delic. nas.§. interdū. ⁊ tenet̉ furti non manifeſti ff. e. l. is qui opem. nō tamē tenet̉ quis de conſilio niſi ſit ſecutū. ff. e. ſi is.§. cui ſi tu. Itē ille qui cum fure partit̉ eſt fur. exͣ. e. ꝗ cum fure. Datur aūt actio furti contra fu reꝫ etiā ſi ſit impubes: dūmodo ſit doli capax. ff. e. impuberē. ¶ Sed quid de eo qui ſcit furem vel rē furtiuā: nunquid tenetur eum vel eā indicare: interrogatus ab eo cuius eſt: vel a iudice. ⁊ videt̉ ꝙ ſic. ar. C. de fur. ciuile ē. ¶ Sed ꝯtra. qꝛ non tenetur indicare ſine iudicio.i. ſine ſalario. non.n. turpiter accipit. ff. de p̄ſcrip. ver. l. ſolēt qui. .§. ſolet. cui ſnīe dicūt ſtādū legis doctoreſ .d. ꝙ nullo ſpāli iure cogit̉ ꝗs indicare fu rē. ar. in. l. p̄dcā. ⁊. ff. de offi. p̄ſi. l. 3ª. Pōt ēt dici ẜꝫ hoſti. ꝙ ī foro iudiciali ſiū canōico ſiue ciuili refert. vtꝝ nolit īdicare ꝑꝑ lucrū qd̓ īde ſētit: vl̓ qꝛ ꝑticipauit: vl̓ qꝛ pecuniā a fure recepit ne īdicaret. ⁊ tūc tenet̉ ſicut fur. ⁊ hͦ eſt qd̓ notat decre. exͣ. e. qui cū fure partit̉. talis.n. accipit ēt ẜꝫ legē. ff. de cō di. ob tur. cām. ſi quis a ẜuo meo. Aut nō vl̓t indicare ꝑꝑ amicitiā ⁊ humanitatem quam habet cum fure. ⁊ tūc nō eſt cogen dus: ſꝫ ē ī eiꝰ ptāte an velit aīcitiā uēde̓ ꝓ pe cūia. ⁊ tal̓ n̄ turpit̉ accipit. vt ibidē. l. idē ē. turpit̉ āt acciꝑet ſi tenēt̉ īdicar. ut ibid̓. l. l.

T. Li. ⁊ exͣ de ſimo. nemo. licꝫ autē talis non ac cipiat turpiter. tamē inhoneſte petit hac decauſa. ff. de varijs ⁊ exͣor. cog. l. i. in pͥmo gͦ caſu doloſe nō vult indicare. ⁊ iō ē cogen dus: ⁊ ſi quid eſt datū per actōem de dolo repetitur. In 2º licitū eſt. ⁊ ideo non repetitur: ſꝫ hoc eſt quod diſtinguit lex. ff. de p̄ſcrip. ver. ſolēt qui.§. ſolet. ⁊ ſic parcitur amicitie. ff. de recep. l. 2ª. ſꝫ in iudicio anime reus iudicat̉. ⁊ ſic loquit̉ exͣ. e. qui cū fure. Illud autē non eſt reprobanduꝫ.ſ. ꝙ iudex eum ex officio cogat. ſed licꝫ quis nō cogatur furē indicare. cogitur tamē cōtra eum teſtificari. de quo dic vt. jͣ. ti. de falſo teſtimonio. ar. 4º. Si quis autē furi vel ſo tio eius aliquid dederit vt ei rē ſuam reddat vel indicet: repetitur per cōditiōem.ſ. furtiuā. ff. de condi. ob turpē cām. l. 4ª. in fi. hec hoſti. ¶ Nota ꝙ ille qui ſcit vbi eſt res rapta vel furtiua: ⁊ non indicat cū de hoc inquirit̉ ab eo peccat. vn̄ Hiero nō tā tum fur: ſꝫ etiā ille reus tenet̉: qui furti cō ſcius querēte poſſeſſore.i. domino non in dicat. exͣ de fur. qui cum fure. talis tamen ẜꝫ tho. 2ª. 2e. q. 42ª. ar. 7º. c. ⁊ rod̓ reſtitue re non tenetur: niſi ad hoc ex officio teneatur. ¶ Quid ſi ex re furtiua vt ancilla: partus ſit editus: nunquid erit furtiuus: ⁊ tenebit̉ actione furti ille apud quē eſt edit endit hoſti. ꝙ ſi aliquis ancillā pregnan teꝫ ſurripiat: ⁊ apud eū pariat: vel nō pre gnātem ⁊ apud eū cōcipiat ⁊ pariat: ꝑtꝰ eſt furtiuus: ⁊ ille apud quē eſt editus: tenetur actōe furti. Si aūt pariat apud aliū bone fidei poſſeſſorem: licꝫ partus ſit fur tiuus: ille tamē non tenet̉ actione furti: qd̓ intelligas de vacca furtiua. licꝫ ꝯtradicat ff. de vſuca. ſi aliena§. i. quia illud corrigitur ẜm azo. ff. e. qui vas.§. ſi ācilla. ⁊ ī his caſibus.ſ. quādo parit apud furē: vel con cipit apud furem: ⁊ parit apud bone fidei poſſeſſorē: certū eſt partū vel fetuꝫ vſucapi nō poſſe. Si autē cōcipiat ⁊ pariat apd̓ bone fidei poſſeſſorē: non eſt furtiuus: nec datur actio furti. ¶ Sed nunquid bone fi dei poſſeſſor impeditur vſucaper. ℟ndeo ſi ſciat matrē alienā an̄qͣꝫ conciperet: impedit̉: ſi poſtqͣꝫ concepit ſimplicit̓ ſciuit alie nā non furtiuaꝫ: ⁊ ſic ignorat viciū rei: nō impeditur vſucapere. ff. de vſucap. ſequit̉. .§. de illo. ſꝫ ſi anteqͣꝫ pariat ſciat furtiuaꝫ: impeditur vſucape̓. ſi v̓o hoc ſciuerit poſt partuꝫ impeditur vſucapio: niſi dn̄m certi ficauerit ſe hēre ancillā ⁊ partū eius. Si tam hoc faciat pōt ⁊ debꝫ denunciare domino ꝙ veniat ⁊ agat ꝯͣ eū ſi ius hꝫ. qꝛ ē paratꝰ rn̄de. ⁊ hͦ valde notādū ē.ſ. ꝙ poſte rior ſcīa de partū impedit hͦ uſucapionē. qꝛ in partū cōmittit̉ furtū: cuꝫ in ip̄m nō ha beat titulū. licꝫ haberet in matrē. ff. ꝓ ſuo ſi ancillā: ſecus ē ſi hēat in ip̄m titulū ẜm Azo. hͦ hoſti. ¶ Quid de vxore filijs ⁊ ẜuis ſi ſurripiāt occulte de rebꝰ viri parētū ⁊ dominoꝝ. ℟º ꝯmittūt furtū. ſꝫ vir nō aget̉ ꝯͣ uxorē. nec eꝯº actōe furti ꝯſtāte mr̄imōio: ſꝫ actōe īfactū. ꝗ tn̄ opē ferūt vxori ad furādū viro: furti tenet̉. ff. e. ſi ꝗs vx. pr̄ vo agit ꝯͣ filiū ſi hēat caſtrenſe peculiū: al̓s n̄. .ff. e. nec cum filio. Idē ē ſi pr̄ ſurripiat aliquid filio de caſtrēſi pecu. Seruus āt p̄t v̓beribus caſtigari: ſꝫ non in iudicio ꝯueniri: niſi ꝯtrectet poſt manumiſſionē. C. an ẜuus ex ſuo facto. l. vl̓t. Seruiētes vero ſi ue mercenarij ꝯueniri nō pn̄t actiōe furti ꝓpter vilia. qꝛ talia furta non ſūt publice vindicāda. ff. e. ſi libertus. hec hoſti. ⁊ gof. ¶ Quid de muliere que habēs prodigum vtꝝ celat aliꝗd de rebus cōibꝰ ꝯͣ ꝓhibitio nē viri. ℟ndꝫ rod̓ ti. de ſecl̓aribꝰ: vbi agit̉ de elyna ꝙ ſi vxor hͦ bona fide faciat. ſ. ut ſibi ⁊ viro de his q̄ celauit ꝓ tꝑe ꝓuideat: non peccat: nec tenet̉ obedire viro p̄cipiēti ꝙ ei oīa tradat: qꝛ ei oīa tradēdo: daret qͣſi gladium furioſo. Irca 5ᵐ artim qui eſt de reſtitutio ne furti querūtur pl̓a.ſ. vtꝝ dam nificans aliū iniuſte in exterioribꝰ bonis ꝑ furtū: vel alio mō teneatur ad reſtitutōeꝫ. ℟º ꝙ ſic. vn̄ Augꝰ ad Macedo nū. ⁊ hr̄. 14ª. q. 6º. c. i. ſi res aliena ꝑꝑ quā pctm̄ eſt cū reddi poſſit: nō reddit̉: pnīa nō agit̉: ſꝫ ſil̓at̉. hͨ Augꝰ. Non ſolū āt ille qui eſt executor dānificatōis iniuſte. ſꝫ etꝭ. oēs ꝑticipes in illo crimīe tenēt̉ reſtituere. ꝑticipare āt ī crimīe ꝯtingit. 9. modis qui ī his v̓ſibus ꝯtinēt̉. Iuſſio cōſiliū conſen ſus palpo recurſus Participās mutꝰ non obſtans nō manifeſtās. Iuſſio. vt cū dn̄s iubet ẜuo vel ſubdito vt furet̉. iª. q. 3ª. iu lianus. ⁊. c. ſi is qui p̄eſt fecit. Cōſiliū du pl̓r impenditur furi. Uno mō ip̄o facto: vt cū ꝗs ſcalā furi ſupponit. ff. de fur. in furti actione.§. recte. ⁊ talis ẜꝫ leges tenet̉ fur ti nō manifeſti. vt ibidē. l. is qui opē. Alioº ſolo v̓bo. ⁊ talis ẜm leges: vt ꝗdā dicūt de furto non tenetur. Inſti. de obli. que ex delictꝭ naſcū.§. certe qui nullam. vbi dicitur. Qui nullam operam ad furtum adhibuit.

I XXXIII. ſꝫ tantū conſiliū dedit: non tenet̉ furti. ſꝫ hͦ eſt veꝝ niſi furtū fuerit ſubſecutū. tunc.n. etiā ẜm leges tenet̉. ff. eo. ſi is cui.§. ſi tu. ẜm etiā ius canonicū ⁊ diuinū tenet̉: quia ẜm canones in foro pnīali maleficia volū tate ⁊ ꝓpoſito diſtinguūt̉. exͣ de ſen. ex. cuꝫ volūtate ī pͥncipio. Math̓. 12º. Ex verbis tuis cōdēnaberis. Cōſenſus.ſ. exp̄ſſus. qꝛ faciēteꝫ ⁊ cōſētiēte par pena conſtringit. 2ª. q. i. notū ſit. ⁊ dicit rod̓. ꝙ intelligitur de conſēſu cooperationis. Palpo.i. adulator. qui.ſ. laudat aliquē de furto vl̓ rapina: vel detrahit alicui apud furē vel raptorē. dicēdo ꝙ grauiter eū offēdit: ⁊ ſic incitat eum ad furādū vel rapiēduꝫ ſibi. ar. inſti. de obli. que ex deli. naſ.§. vn̄ illud. v̓. ſolici tauerit. Recurſus ſiue receptās.ſ. furē cū furto in domo ſua. vel etiā qui defēdit furem recurrētem ad eum ne cogat̉ reſtitue re rem furtiuā. talis.n. eque punit̉ ſic̄ fur ff. de recep. l. 2ª. Participās.i. parte accipi ens in furto. exͣ. e. qui cum fure. Mutus.ſ. qui vidēs aliquid: vel ſciens aliquē para tum furari vel rapere tacet doloſe. cum tn̄ impedire ſolo v̓bo poſſet ſine ſuo periculo ꝯtra illud ꝓuer. 24º. Erue eos qui ducū tur ad mortē. ⁊ qui tra. ad īteri. libera. ne ceſſes. hoc tamen non tenet̉ reſtitue: niſi ex officio teneatur reclamare. Nō obſtās .ſ. facto cum ſine ſuo periculo reſiſte poſſit qꝛ non caret ſcrupulo ſocietatis occulte ꝗ manifeſto facinori deſinit obuiare. di. 86º. faciētis. vbi dicit̉ culpam ꝓculdubio facientis habet qui quod pōt corrigere negligit emēdare. ⁊ hoc locum tātū habꝫ in his quibus incumbit ex ſuo officio ꝓhibe̓ ar. exͣ de ſen. ex. qͣꝫte p̄ſump. Non manifeſtans. qui.ſ. ſcit vbi eſt res furtiua ⁊ nō in dicat: ſꝫ celat ſciēter ⁊ maxime cū int̓roga tur a iudice vel ab eo cuius ē: ſi ſciat furē vel rem acceptam furtiue: cū tamē ſciat ſe poſſe veritatē ſine vllo ſuo periculo reſpō dere. talis.n. ẜm canones eſt reus furti. exͣ e. qui cum fure. ⁊. ii. q. 3ª. quiſquis: niſi forte cū fur alicui p̄ſbytero r̄uelaret ſecre te ſe furtū ꝯmiſiſſe. tūc.n. p̄ſbyter non deberet euꝫ indicare. exͣ de exceſſi. p̄la. dilectꝰ filius. de hoc tamē latius eſt habitū ſupra ar. p̄cedenti. q. ſꝫ quid de eo qui ſcit. ¶ Diſtinguitur aūt cōmuniter de quolibet p̄dictoꝝ hoc modo.ſ. ꝙ aūt ſine ipſo damnū ſecutū fuiſſet: aut non. ſi ſic: non tenet̉ īſoli dū: ſꝫ ſolū intātum quātū habuit inde. ſi n̄. tenetur ad totalē reſtitutōem damni dati. qꝛ qui dat occaſionē dāni: dānum dediſſe videt̉. ff. ad le. al̓. ꝗ occidit.§. ī hac quoqꝫ actōe. ⁊ exͣ de iniur. ⁊ dam. da. ſi culpa. ꝗ dā tamē hͦ ꝯcedūt tm̄ de eo qui dat occaſionē dāni. ⁊ hēt dn̄iuꝫ vl̓ auctoritatē ſuper eū qui iniuſte intulit dānū cū al̓s ille nō in tuliſſet. vnde dicūt ꝙ ſi non habeat dn̄iuꝫ vl̓ auctoritatē ſuꝑ eū cui p̄cepit vl̓ dedit cō ſiliū vl̓ auxiliū: nō tenet̉ inſolidū: lꝫ alias nō feciſſet. ar. 23ª. q. 4ª. forte. ⁊. c. iſta duo noīa. pͥᵐ tamē dictū tutiꝰ vr̄ ẜꝫ Ric. 4º. di. 15º. q. 5º. ar. 4º. c. ⁊ Sco. 4º. di. 13ª. q. 2ª. ar. 4º. Uno tamē totū reſtituēte alij non tenē tur dānificato reſtitue̓. ſꝫ illi qui fuerūt pͥn cipales in facto. ⁊ illi ad qͦs res ꝑuenit: re ſtituere tenētur illis ꝗ reſtituerunt ꝓ rata portionis que eos ꝯtinget ẜm Sco. vbi sͣ. Ric. vbi ſupͣ. ⁊ cōiter oēs. ¶ Quid ſi res furtiua caſu fortuito ꝑeat: nunꝗd fur poſt ea tenebitur reſtituere cā. Rn̄deo ꝙ ſic. qꝛ fuit ſēper in mora reſtituēdi: ⁊ iō non liberatur interitu rei ſicut non violētus. C. eo. ſubtracto. ⁊. C. qd̓ me. cā. l. i. ⁊ hoc eſt veꝝ niſi res interierit poſtqͣꝫ eā fur dn̄o loco ⁊ tēpore congruis reſtituēdā obtulit: ⁊ eam recipere noluit. iam.n. morā purgauit. C. de condi. fur. l. vlt̓. ⁊. ff. e. ti. l. i. in re furtiua. Reſtituet aūt fur rem furtiuā cū fructibꝰ perceptis. ⁊ qui ꝑcipi potuiſſet a pͥmo poſ ſeſſore. exͣ de reſti. ſpo. grauis. ff. de rei ven. ſi nauis.§. general̓r. ⁊ ſi res perijt fiet eſtīmatio eius ꝓ illo tēpore in quo plus valuit a tempore furti. ff. e. l. i. in re furtiua.§. ſi ex cā. ⁊ ſimili modo fiet ſi res ſit deterio rata. ⁊ hec eadem intellige de re rapta ẜm Ray. ¶ Quid ſi fur rem furtiuā ſumptibꝰ ſuis meliorauit: nunquid expenſas repetet vel retinebit. ℟ndet Ray. ⁊ hoſti. ⁊ gof. ꝙ non. īmo etiā nec is qui mala fide emit. exͣ de re. ec. non alie. ad audiētiā. 16ª. q. 3.§. po teſt. v̓. vniuerſos. ⁊ io. q. 2ª.§. hoc ius por rectū in fi. niſi de euictiōe ſibi p̄ſpexerit. vt tunc contra vēditorem regreſſuꝫ habere poſſit. C. de euic. ſi fundū. bone auteꝫ fidei poſſeſſor expenſas repetit. exͣ de in inte. reſti. requiſiuit. 12ª. q. 2ª. vlterane. Dicit aūt rod̓. ꝙ hoc.ſ. ꝙ fur non poteſt petere vel re tinere expenſas quas fecit in melioratione rei: eſt verum ſi agatur in foro iudiciali. Sed rigor ille non eſt obẜuandus in foro penitentiali. quia exquo plene ſatiſfactum eſt damnificato: iniquum eſt illum locupletari cū alteriꝰ detrim̄to. ¶ Quid ſi furtū ſit ꝯmiſſum in vſu rei: ⁊ non ī ip̄a re. Vn

T. Li. XXXIII. ꝙ fur et poſt reſtitutōeꝫ rei tenet̉ ad eſti matōem illius vſus. alit̓.n. nō eſſet purgatum furtuꝫ. 14ª. q. 6º. ſi res. ¶ Quid de he rede furis. ℟º tenet̉ inſolidū ſi ſolus fuerit heres. ſi autē fuerint plures heredes: ꝙ libꝫ tenetur ꝓ illa parte pro qua heres exi ſtit. ff. de condi. fur. in cōditōe. ſi tn̄ res futiua tota ad vnū eorū peruenerit: ille tenebit̉ in totū. ff. cōmo. l. 3ª.§. heres. ¶ Quid de uxore que furtū fecit an̄ matrimoniuꝫ: vel poſt ꝑ ſe: vel cum viro ſuo: nunquid li cebit ei de rebꝰ cōibus ſibi ⁊ uiro ſatiſface re. Rn̄det Rod̓. ꝙ vbi de cōſuetudine regionis cōicāt ſibi credita ⁊ debita ex ꝯtra ctu vl̓ maleficio ſi res furtiua quā mulier ſurripuit ante matrimoniū: vel poſt. ſola. vel cum viro. vel quā vir ſolus ſurripuit ante matrimoniū: vel poſt. extet adhuc in eorum poteſtate vxor eam reſtitue̓ pōt vero dn̄o: ⁊ etiā cōtradicēte viro. Si autem res ſit cōſūpta. vel ſi ſolus vir furatus ſit eam ⁊ mulier participauit cōſentiēdo vel cōmedendo ſpontanea vel innita: p̄t vxor ſi vir non cōtradicat viri negociū gerēdo ⁊ ſcipſā liberādo eſtimationē rei conſūpte v̓o domino latēter reſtituere de cōibꝰ boīs ſi aliter non pōt: nec erit furtū: quia nō eſt contrectatio fraudulēta: nec aīo lucrandi. Uiro autem ꝓhibēte: face̓ non dꝫ hiꝰ reſti tutionē: cū ip̄a non habeat reꝝ admīſtratōem: ſꝫ vir. Si tamē in hoc caſu face̓t latenter reſtitutōem bona fide de cōibꝰ bōis non eēt ei pnīa quaſi ꝓ mortali iniungen da. Io. 14ª. q. 5º. c. vl̓t ¶ Quid ſi aliꝗs reꝫ furtiuā emit ignorāter ⁊ in bona fide ⁊ in foro publico ⁊ publice: nunquid pōt ſaltē p̄ciū quod dedit a domino petere cū deprehēdit rē furtiuā eē: vl̓ rē retine: donec ei ſit preciū ꝑſolutū. ℟º ꝙ non. C. e. in ciuilem: nec ſe defēdere pōt occaſione alicuius ſta tuti ſuꝑ hoc editi: cum ſit ꝯtra deum. pote rit tamē a venditore petere preciuꝫ. 12ª. q. 2ª. vulterane. poterit etiā expenſas retinē quas exiſtēs bone fidei fecit ꝓ rei conſerua tione ul̓ melioratōe: ⁊ nō tenet̉ de fructibꝰ ꝑceptis ⁊ cōſūptis durāte bona fide. de ex tātibꝰ tn̄ tenet̉ ad reſtitutōeꝫ: exquo īceperat hr̄e malā fidē. exͣ de in inte. reſti. requi ſiuit. ⁊ exͣ de re. ec. non alie. ad noſtrā. Nō tenebitur ēt ſi durāte bona fide res perijt: vel eā alienauit. In vtroqꝫ.n. hoꝝ caſuuꝫ nō tenet̉ ꝑꝑ bonā fidē. ⁊ ī pͦ etiā. quia nō erat in mora. ⁊ in 2º quia non deſijt dolopoſſidere: ⁊ qꝛ preciū ex re furtiua redactuꝫ non eſt furtinū. ff. e. qui vas.§. vlt. exͣ de alie. iu. mū. cā facta. c. i. ⁊. 2º. ar. a ꝯͣrio ſenſu. ¶ In ſūma gͦ nota ꝙ male fidei poſſeſſor reperdita vel in aliū tranſlata: te net̉ ad verum rei p̄cium cū circūſtantijs poſitis ſupͣ in. q. illa.ſ. quid ſi res. Poſſeſſor vero bone fidei tenet̉ reſtitue̓ ſi hꝫ. ſi autē non hēt de lucro tenet̉ ī tm̄ īquātuꝫ eſt locupletior factus: ⁊ nō plus: qꝛ nō tenet̉ de ꝯſumptis. ff. de pe. he. ſi poſſeſſor.§. reſtituere. ⁊ in. l. ⁊ non tātū. ⁊. l. ſi rē. hͨ ray. ⁊ rod̓. Emptor aūt bone fidei eē videt̉: qui aut ignorauit rem alienā eē. aut putauit venditorē vendendi ptāteꝫ habe̓. ff. de v̓b. ſig. bone fidei. ¶ Cui eſt reſtitutio faciēda ℟º ẜm ray. ei cui res fuit ſurrepta: dūmō ſua interſit ex cā honeſta rem non eē ſurreptā. vt qꝛ habebat in re ius pignoris: vel vſū: vel ſimile. ff. c. is cuius. ſi.n. ⁊ ipſe eēt fur: non ſibi ſꝫ deo eēt reſtituēda: vel ei cui pͥmo fur ſurripuerat ſi ſua ītererat. vt dictū eſt. ex cauſa honeſta rem non ſurripi. caute tamen fiat per medium penitētia. leꝫ. vel alterā perſonā religioſaꝫ tacito nō mine furis. hec ray. ¶ Ad hec nota ꝙ qn̄ res alicui cuius non intereſt ſubtracta per uenit ad aliquē: qui vero dn̄o reſtituit illā debꝫ ei cui res ē ſubtracta ſignificare ꝑ ſe vel per aliū tacito nomine ſuo ꝙ liberatus eſt a delicto illo. ſi tamē reſtituat ei cui ſubtraxit: licet grauit̓ peccet eo ꝙ nō reddit ei qui ius hēt in re. liberat̉ tamē ita ꝙ ei reſtituere non tenet̉ cuius ē: qꝛ non tenetur ei niſi rationē rei: ⁊ non ratione alicuiꝰ in iurie quam intulerit ſibi. ⁊ ideo deobligat̉ quādo reſtituit eā in ſtatū pͥſtinū: in quo eam reꝑit. Et qd̓ dictū eſt de reſtitutione faciēda ſpoliatis: intelligēdū ē et de heredibus eorūdē. mortuis.n. ſpoliatis regularit̓ debꝫ fieri reſtitutio heredibꝰ ſuis ſi poſſunt inueniri. ⁊ hoc eſt verum ẜm rod̓. quādo ſpoliatus fecit teſtamētum: ⁊ certā ſūmaꝫ legauit. ſi autē mandauit in teſtamento diſtribui per executores quicquid ad eum ſpectabat de mobilibus ⁊ debitis debꝫ fieri reſtitutio eius executoribus ꝓ rata: ⁊ liberis eius pro rata. ⁊ vxori eius pro rata: ſi vxor vl̓ liberi debet habere in rebus illiſ aliquā portionem. Si vero contēpſit teſta ri dꝫ inſolidū fieri illi qui dꝫ ſuccede̓ ſibi ⁊ idē eſt ſi morte p̄uentus non potuit teſta ri: niſi forte loci cōſuetudo habeat ꝙ ꝓ talit̓ decedēte teſtamētum eccleſia faciat. tūc enim ad conſilium eccleſie fiet reſtitutio

T. I XXXIIII. ꝓ anima eiꝰ. hͦ rod̓. Si vero non inueniū tur ſpoliati: vel etiā ignorant̉: tūc ẜm raycum ꝯſilio ⁊ auctoritate eccl̓ie ſine penitētialis diſtribuat̉ in pias cās: ⁊ hoc in illa villa: vel ſi villa neſciat̉ in illa dioceſi vbi eſt facta rapina. ar. op. exͣ de rapto. c. i. Et dicit rod̓. ꝙ oꝑꝫ ꝙ talis reſtitutio fiat ī eadem villa: ſi cōmode fieri poſſet. alias ſi ſit multū remota vel ex alia iuſta cā ſufficit ꝙ alibi fiat. ¶ Quid de pecunia vel re alia iudeo vel vſurario furtiꝫ ſublata: vel etiā inuēta ab aliquo: nunquid liberabit̉ eaꝫ illis reſtituēdo: a quibꝰ ille iudeus vl̓ vſu rarius accepit vſuras. Rn̄det rod̓. ꝙ ſic. maxime quādo ille iudeus vel vſurarius nihil hēt niſi de vſura. Diſtinguēdū tamē eſt circa pecuniā: vel etiā rē aliā furtiuā. q. ſi ſit adhuc in illa ſpecie in qua fuit ſubla ta apud furē potius dꝫ reſtitui iudeo vel vſurario: ne fur alijs eam reſtituēdo adhuc perſeueret in culpa furti rē alienā con trectādo ẜꝫ eos qui dicunt ꝙ ī vſura trāfertur dn̄ium. Si autē ſit conſūpta: tūc locum habet quod dictuꝫ eſt.ſ. ꝙ fur libera re ſe poteſt reſtituēdo illis qui dederūt vſu ras illi iudeo vel vſurario. Scd̓m v̓o eos qui dicunt ꝙ in vſura non trāſfertur dn̄ium: non habꝫ predicta diſtinctio locū. Et ẜm aliquos etiā ſi in vſura tranſferat̉ dominiū. tn̄ qꝛ cōpetit repetitio: ⁊ ad reſtitue̓ dum cogi poteſt. īmo plenius ius hēt in revſuraria ille qui ſoluit vſurā qͣꝫ vſurariꝰ. ⁊ per conſequēs ei potiꝰ reſtitui dꝫ. In oībus tn̄ caſibus predictis liberabit̉ fur reſtituēdo iudeo vel vſurario cui ſurripuit. ¶ Quid de eo qui furatꝰ eſt decimas qͣs laycꝰ ꝑcipiebat iniuſte vſurpādo ius eccleſie. cui reſtituet.ſ. layco vel eccleſie. Rn̄det rod̓. ꝙ ſiue iſti ſiue illi reſtituat liberatꝰ erit melius autē eſt ſi non timeat̉ ſcādalū vel periculū reſtituētis ꝙ reſtituat eccl̓ie gerē do negociū militis. qd̓ ipſe cuꝫ ſit vtilit̓ geſtum: tenet̉ habere ratū. dꝫ tn̄ denunciare illi layco per ſe: vl̓ ſaltē ꝑ alium ꝙ intantū eſt liberatus. ¶ De ſacrilegio ꝓut ē ſpēs furti. ti. 34º. Oſtea. cōſiderādū ē de ſacrile gio: quod ē ſpēs furti ꝓprie divt habitū eſt ſupra. Circa qd̓ p̄ vidēdum ē quid ē ſacrilegium: ⁊ vn̄ dr̄. ⁊ an ſit ſpāle pctm̄. 2º ꝗbꝰ modis ꝯmittit̉. 3º. que pena eiꝰ. Quātū ad pͥᵐ ſciē dū ꝙ ſacrilegiū eſt ſacre rei violatio: vel eiuſdē vſurpatio. ⁊ dr̄ hec violatio cōiter quecūqꝫ irreuerētia vel dehonoratio. vn̄ dicit̉ ſacrilegiū quaſi ſacrilediū: qꝛ ledit ſacrū. vel dr̄ ſacrilegiū ab eo ꝙ quis legit .i. furat̉ ſacrū. dicit aūt aliquid ſacrū: qꝛ ordinat̉ ad dei cultū. ⁊ ex hoc ꝙ aliꝗd deputat̉ ad dei cultū ſit quiddā diuinū. ⁊ ſic ei quedā reuerētia debet̉: que in deū refertur. ⁊ iō oē illud qd̓ ad irreuerētiā ſacraꝝ reꝝ ꝑtinet: ad iniuriā dei ꝑtinet: ⁊ rationē ſacrilegij hēt. Eſt āt ſacrilegium ſpāle peccatū. hꝫ.n. ſpālē rationē deformitatis. qꝛ.ſ. res ſacra ꝑ aliquā irreuerētiā violat̉. vn̄ ⁊ quādoqꝫ inuenit̉ ab alijs ſeparatū. vt ſi iudex rapiat aliquē de loco ſacro: quem alibi licite cape̓ poſſet. Irca 2ᵐ ſciēdū ꝙ ſacrilegiuꝫ cōmittit̉ qn̄ꝫ rōe ꝑſone. vt cū quis verberat cl̓icū vl̓ ꝑſonā religioſā. 17 q. Aoſquis. qn̄ꝫ rōe loci. vt cū emunitas eccl̓ie vel cimiterij violat̉. qn̄ꝫ rōe rei. vt cum res ſacra vel ſacro vſui deputa ta violat̉: ſiue vſurpat̉: ⁊ hoc p̄t eē tripl̓r .ſ. auferēdo ſacrū de ſacro.ſ. loco. vel nō ſa crū de ſacro. vel ſacrū de non ſacro. 17. q. 4ª.§ ſacrilegiū. ⁊ eodē preal. c. quiſquis. large tamē dr̄ ſacrilegiū qui articl̓os fidei vel p̄cepta dei neſciēdo vel negligēdo vio lat ⁊ offēdit. 17. q. 4ª. ꝯſtituit. Itē ꝗ de iu dicio pͥncipis diſputat vel iudicat reuocā do.ſ. illud in dubiū. vt dicit̉ ibidē. ſecus eſt ſi ꝓpter diſcuſſionē vel euidētiā maiorem fiat hoc. ⁊ hoc eſt veꝝ niſi cōſtaret euidē ter iudiciū illud eē ꝯtra deū. rō hͦ eſt: quia ẜm ph̓m pͦ ethi. cōe bonū gentis eſt qd̓dā diuinū. ⁊ ideo ātiquitꝰ rectores reipublice diuini vocabātur: quaſi diuine ꝓuidentie miniſtri. ⁊ ſic per quādam nominis extenſionē: illd qd̓ ꝑtinet ad irreuerētiā pͥncipis .ſ. diſputar̄ de iudicio eiꝰ: an oporteat illd ſe ꝗ ẜꝫ qͣꝫdā ſil̓itudinē ſacrilegiū dr̄. Itē qui ꝯmittūt officia publica iudeis ſūt ſacrilegi. 17. q. 4. ꝯſtituit. rō hꝰ ē. qꝛ ppl̓us xp̄ianꝰ ꝑ fidē ⁊ ſacr̄a ſctīficatꝰ ē. ẜꝫ illud. i. cor. 6º. ſꝫ abluti eſtis: ſꝫ ſāctificati eſtis. ⁊ ita ill̓a qd̓ ſit ī iniuriā populi xp̄iani.ſ. qꝛ infideles ei p̄ficiātur ꝑtinet ad irreuerētiā rei ſacre. vn̄ dr̄ ſacrilegiū. Itē ꝗcūqꝫ rē eccl̓ie datā reti nuerit vel accepit ꝯͣ volūtatē eiꝰ. 17. q. 4 .§. ꝗ aūt. ⁊. c. nemini. ⁊. 12ª. q. 2ª. nulli. Itē trāſgreſſor iuris publici: qd̓ ꝯſiſtit circa ſa cra. ⁊ ſacerdotes ⁊ adminiſtratores. de qͦ habetur di. i. ius publicum. ¶ Diſtinguūtur autē ſpecies ſacrilegij ſecundū diuerſā

C. Li. XXXV. rōeꝫ ſāctitatis rerū ſacrarum quibus irreuerētia exhibet̉. attribuitur aūt ſāctitas ⁊ ꝑſonis ſacris ⁊ diuino cultui dedicatis: ⁊ locis ſacris ⁊ quibuſdā alijs ſacris. O dinat̉ aūt loci ſāctitas ad ſanctitatē hoīs qui cultū exhibet in loco ſacro. 2ª macha. 5º. Nō ꝑꝑ locuꝫ gētē: ſꝫ ꝑꝑ gētē locū elegit dominꝰ. Et iō ſacrilegiū quo peccat̉ ī perſonā ſacrā eſt grauius. ſūt tn̄ in vtraqꝫ ſpe cie diuerſi gradus ẜm differentiā ꝑſona rū ⁊ locoꝝ ſacroꝝ. Sil̓r ⁊ 3ª ſpēs q̄ circa alia ſacͣ cōmittit̉ hēt diuerſos gradus ẜm differētiā reꝝ ſacraꝝ: īt̓ quas ſūmū tenēt locū ſacr̄a quibꝰ hō ſactificat̉: qͦꝝ p̄cipuū eſt euchariſtia cōtinēs ip̄m xp̄m. ⁊ iō ſacri legiū quod ꝯͣ eā ꝯmittit̉ ē grauiſſimū. 2ᵐ v̓o locū poſt ſacr̄a tenet vaſa ꝯſecrata ad ſacr̄oꝝ ſuſceptōeꝫ. ⁊ ipſe imagines ⁊ ſan ctoꝝ reliquie in quibꝰ ſancti quodāmodo venerātur vel dehonorāt̉. Deinde ꝑtinen tia ad ornamēta eccl̓ie ⁊ miniſtroꝝ. dein̄ deputata ad ſuſtētatōem mīſtroꝝ ſiue ſint mobilia: ſiue īmobilia. Quicūqꝫ aūt ꝯͣ aliquod p̄dictoꝝ peccat: ſacrilegiū cōmittit. Ad hoc nota ꝙ omnē pctm̄ qd̓ ſacra ꝑſo na ꝯmittit: maͣlit̓ ⁊ quaſi ꝑ accn̄s eſt ſacri legiū. vn̄ dicit Hiero ꝙ nuge ī ore ſacerdotꝭ ſūt ſacrilegiū: vel blaſphemia. forma lit̓ autē ⁊ ꝓprie illud ſolū pctm̄ ſacre ꝑſone eſt ſacrilegiū: quod agit̉ directe cōtra ſan ctitatē eiꝰ. vt ſi v̓go deo dicata fornicetur. eadē etiam rō eſt de alijs. Irca 3ᵐ artiᵐ qui ē de pena ſacri legij ſciēdū ꝙ pena eius ẜm leges eſt decapitatio ſi ꝑſone eccleſiaſtice atrox iniuria fiat. C. de ep̄i. ⁊ cle. ſi quis in hoc. alias iudicis arbitrio reẜuat̉ ꝓ qͣli tate ꝑſone rei tēporis ⁊ loci. diuerſimode moderāda. ff. ad le. iul. pecu. l. i.§. i. ⁊. l. ſacrilegij. Scd̓m āt canones eſt duplex pena.ſ. ſpiritualis ⁊ pecuniaria. Spiritua lis preter penitentiam eſt excommunicatio. cū diſtinctōe tamē: qꝛ ꝑ ſacrilegio in ꝑ ſonā eccleſiaſticā cōmiſſo eſt maior excōicatio ip̄o iure. ꝓ ſacrilegio vero in rebꝰ cō miſſo eſt minor excōicatio p̄ter quoſdam caſus in quibus ē excōicatio maior. vt cū quis eccleſiā incēdit vel frāgit. de quo plenius hētur. jͣ. li. 7º. Conueniēs.n. eſt ꝙ qui ſacris iniuriatur a ſacris arceat̉: quod fit ꝑ excōicatōem. qꝛ tn̄ per hanc penā multi non ſufficienter a peccādo arcēt̉. ideo ẜm leges adhibetur decapitatio. ⁊ ẜm canōes pena pecuniaria. vt ſic a ſacrilegijs reuoce tur. Qualis vero ⁊ quāta ſit pecunia ꝑſouēda ꝓ ſacrilegio cōmiſſo ſiue in perſona: ſiue ī rebꝰ habet̉. 17. q. 4ª. ſi quis ī atrio. ⁊ ſi quis cōtumax. ⁊ ſi quis inuētus. ſi ꝗs deinceps. in quibꝰ quidē capitulis diuerſe pene ponuntur: ⁊ diuerſimode. que quidem contrarietas ſoluit̉ per hoc ꝙ ſūt diuerſe pene ẜm diuerſas ꝯſuetudines diuerſaꝝ eccleſiaꝝ. Uel poteſt dici ꝙ pena arbitrio iudicis imponet̉. ¶ De ſuo ſocratis tuus po Einde cōſiderandū eſt de furto interp̄tatiuo. Et pͦ de illo qd̓ cō mittūt aliqui diuites layci. 2º de illo quod cōmittūt aliꝗ cleri ci. 3º. de illo: quod cōmittūt alique ꝑſone male accipiēdo a clericis. 4º. de illo qd̓ cō mittit̉ ꝓ peccato carnis ¶ Circa pͥmū que rit̉ vtruꝫ diuites qui nolunt in neceſſitate pauperibus ſubuenire: debeant interp̄ta ri fures ⁊ raptōes. Rn̄dꝫ Alex. an. 3º. t. i. .c. de 7º p̄cepto. q. 5º. ar. i. o. ꝙ ſic. licet.n. ſb̓ tractio beneficij: inquātū ex eius defectu pauꝑ perit. ſit ꝯtra illud preceptuꝫ. non occides. tamē inquātuꝫ non cōicāt̉ in neceſ ſitate bōa pauperi: eſt ꝯtra illud.ſ. non fui tum facies. dicit̉.n. eccle. 4º. Filij elemoſi nā pau. ne defra. ⁊ ſequit̉. redde illi debitum ſuū. gͦ diuites debēt elemoſynas dare pauperibus. Si gͦ non reddāt in neceſſita te: cum tunc ſit tēpus reddēdi debitum. ꝗd aliud ſunt niſi raptores. vtpote rē alienaꝫ .ſ. pauperibꝰ violēter detinentes. Nō.n. vt dicit Ambroꝰ eſt minoris criminis qͣꝫ ha benti tollere: cum poſſis ⁊ abundās ſis in digentibus denegare. Et iteꝝ idem. Nēo proprium dicat quod cōmune eſt plus qͣꝫ ſufficit ad ſumptus vidēter detētum eſt. Ex predictis patꝫ ꝙ diuites qui retinent ſuperflua ⁊ vltra ſumptus neceſſaria: cuꝫ ſciant ⁊ videant pauperes indige̓: rapinā committunt. hec tamē intellige ſalua neceſ ſitate ẜm ſtatum perſone. plura.n. ſunt neceſſaria regi qͣꝫ comiti: ⁊ comiti qͣꝫ militi. Neceſſariuꝫ eſt enim regi theſaurizar̄. vt inſurgētibus hoſtibus contra regnum ha beat vnde poſſit militibus pro defēſione regni ſtipendia miniſtrare. Irca 2ᵐ queritur quid de eccleſiarum prelatis: ⁊ alijs clericis: ꝗ bōa eccl̓ie pauꝑibꝰ d̓bita dāt me retricibꝰ. ꝯſāguineis. potētibꝰ. diuitibus. ⁊

T. I XXXV. ſil̓ibꝰ: nūquid tales ſint cēſendi raptores. ℟ndeo ſi conferāt ꝑſonis inhoneſtis non ꝓpter ſuſtētatōem nature: ſꝫ ꝓpt̓ laſciuiam carnis. ⁊ ſi etiā cōferāt cōſāguineis ꝓpter affectū cognatōis. vt.ſ. eos ditēt vltra ſtatum ſue cōditiōis ⁊ ſui generis. ita vt cuꝫ ſint nati de humili gene̓ poſſint cū magna tibus matrimoniū contrahe̓. Itē ſi ꝯferāt potētibꝰ ⁊ diuitibus nō ꝓpt̓ aliquā cām licitā ⁊ honeſtā. ſꝫ ꝓpter ſeculi fauorē ⁊ pom pā raptores ſūt. ⁊ ꝑ ꝯſequēs tenēt̉ oīa re ſtituere qui tal̓r ꝯtulerūt. Peccāt aūt tripl̓r. Primo bona eccl̓iaſtica indebito mō ẜuādo. ſi.n. laycus ẜuās res ꝓprias vltra ſūptus ſuos. cuꝫ ſciat pauperes īdige̓: vio lentiā ⁊ rapinā dicit̉ cōmitte̓. vt dictū eſt. multo magis cl̓icus in caſu cōſil̓i ꝯẜuans bona eccl̓iaſtica que ſūt ſpāliter pauperi bus debita. qꝛ vt dicit Hiero ad Damaſū papā. Quicquid habēt clerici pauperū eſt. 2º bona eccl̓ie male expendēdo. vn̄ ber. ad quēdā canonicū. Cōcedit̉ tibi vt alta ri ſeruias: de altari viuas: non vt frena deaurata ⁊ ſimilia emas. gͦ quicꝗd p̄ter ne ceſſariū victū ⁊ veſtitū de altari reties: tuū non eſt: rapina eſt ſacrilegiū eſt. Ad idem 12ª. q. 2ª. ⁊ ſi illi. 3º ꝑſonis indignis conferendo. Augꝰ. ⁊ hētur di. 86º. Donare res ſuas hiſtrionibꝰ viciū eſt īmane.i. magnū. ⁊ iteꝝ idem. e. di. Qui venatoribꝰ ⁊ hiſtri onibus ⁊ metricibus donāt. non attēdunt illi naturā operꝭ dei: ſꝫ nequiciā operis hūa ni. de hͦ idem. 16ª. q. i. decime ¶ Nota rōeꝫ dicti Hiero. d. ꝙ quicꝗd habet clerici pau peruꝫ eſt: quod hu. notat. 12ª. q. i. expedit. ꝙ ꝓprietas rerū eccl̓iaſticaꝝ ē eccl̓ie vl̓ dei non clericorū. ⁊ ꝙ clerici ꝑcipiēdo fructꝰ ſuaꝝ prebēdarū: nō faciūt eos ſuos quo ad ꝓprietatē: ⁊ ꝙ non licet eos expendere niſi in vſus domeſticos: ⁊ cās pietatꝭ. Sūt aūt res eccl̓ie paupeꝝ: vt exponūt quidaꝫ nō qͣꝫtū ad ꝓprietatē ⁊ dominiū: ſꝫ quātuꝫ ad debitū.i. qꝛ eis debetur. ¶ Sed nunꝗd predictā reſtitutōeꝫ facere tenētur de bōis patrimonialibus ſi habēt ea. aūt ſufficit ꝙ ea reſtituāt de fructibꝰ eccl̓ie quos habēt. vel habituri ſunt. Rn̄det rod̓. ⁊ hoſti. ꝙ cū quicquid ſuꝑeſt vſibus eoꝝ de ꝓuētibus eccl̓iaꝝ pauperibꝰ debeat̉: non ſufficit face̓ reſtitutōem de talibus ſi habēt bona patri monialia: vel aliūde qͣꝫ de eccl̓ia acquiſita: niſi quatenus ſibi ſubtraherēt de neceſſa rijs. vel quatenꝰ expendiſſēt circa vtilitatē eccleſie de bonis patrimonialibꝰ: aut aliun de qͣꝫ ꝑ eccleſiā acquiſitis. ¶ Quid de illis qui bona eccl̓ie in neceſſarijs expendūt. ec cleſie tn̄ nō deſeruiūt: nunquid ſūt rapto. res cenſēdi. Rn̄det Alex. an. 3. t. i. c. de. 7º p̄cepto. q. 5º. ar. 2. queſtiūcula 3ª. ꝙ ſic. rō huius ē: qꝛ ad hoc eis eccl̓ie beneficia dātur: vt ī eccl̓ia dei laborēt. ſi gͦ nō laborāt habere nō debēt. qui.n. nō laborat nō mā ducet. ſi.n. agricole daret̉ pecūia vt ī agro laboraret ⁊ ipſe acciperet: non tamē laboraret: nōne fur ⁊ latro eſſet. ſic et videtur de iſtis. pͣ. dicit Hieroꝰ ꝙ eccl̓iam fraudaieſt ſacrilegiū. ad hoc.n. bn̄ficia dāt̉ eis vt ẜuiant eccleſie. tales.n. ſunt ſacrilegi ⁊ raptores. ¶ Quid de p̄lato vel cl̓ico admini ſtratōem habēte ⁊ male adminiſtrāte: nū quid tenet̉ eccleſiā indēnē redde̓. ℟º ẜm ray. ⁊ hoſt. ꝙ ſic: vel ſi ip̄e nō fecit tenet̉ ad hͦ eiꝰ heredes. ſi ipſe forte aliqua de rebus eccleſie expendit in melioratōeꝫ ꝓprij pr̄imonij. vel ēt ſi ꝑꝑ nimiā diligētiā rerū ꝓpriaꝝ neglexit res eccleſie: ⁊ ita diminu te ſūt alique: vel amiſſe ꝑꝑ ſuā culpā. Sꝫ ẜm hoſti. de culpa ſeu negligētia ſui ꝓcura toris: vicariꝰ teneri vr̄. exͣ de offi. archi. ea que. vbi ēt dicūt ber. ⁊ hoſt. ꝙ p̄latus tene tur de bonis eccleſie amiſſis dolo ⁊ culpa lata ⁊ leui. Sil̓r ⁊ eꝯº ẜm ray. ⁊ hoſt. ſi de rebꝰ ꝓprijs expēdit aliqͣ in vtilitatē eccleſie ip̄e vel hēdes eius cū hͦ ꝯſtiterit: recuꝑare de rebꝰ eccleſie pōt. vt hinc inde ꝯpēſatio debita fiat. ar. ad hͦ 2. q. 7º. lator in fi. ⁊. 12ª .q. 2ª. c. i. ⁊. 2º. Hoc tn̄ ẜꝫ hoſt. intellige qn̄ ē leſio grauis: vel ēt quo ad alienatōeꝫ vldiminutōem reꝝ īmobiliū: vel mancipio. rū eccleſie. uel ēt ſuoꝝ reddituū. nō. n. ꝓhi betur p̄latus qͦ minus poſſit de fructibꝰ ⁊ redditibꝰ eccl̓ie ꝑceptꝭ. quos ſuos facit aliqͣ erogare: ſi tn̄ ī hͦ excederꝫ rep̄hēdi poſſet. Irca 3ᵐ querit̉ quid de focarijs ⁊ hiꝰ turpibꝰ ꝑſonis ⁊ alijs ſupͣdicti que ſic ditātur l̓ paſcuntur de rebus eccl̓ie: nūquid ⁊ ip̄i tenet̉ ad reſtitutō nē. Rn̄det ray. ꝙ ſic. qꝛ nō remittit̉ pctm̄ niſi reſtituat̉ ablatū. 14ª. q. 6ª. ſi res aliēa: ſed differenter. Nam turpes perſone indiſtincte reddere tenentur ſi poſſūt: niſi forte fuerit eis datum cauſa elemoſyne: cum eſſent in ſumma neceſſitate. quod debuit fieri di. 86ª. non ſatis. v̓. paſce. Diuites vero ⁊ potentes ſimiliter tenentur ad reſtitutionem ſi receperint per fraudes: vel minas: vel per indebitam importunitatem: vel alias ſine cauſa iuſta. Clericus

T. Li. XXXV. tamen vel prelatꝰ excuſaretur in tali caſu ſi dedit vt ſuam redimeret vexatōem: a qͣ non poterat aliter liberari. exͣ de ſimo. dilectus filius. d. Si vero non data ad hͦ opera. ſed caſu fortuito ꝓpter aliquā cauſam neceſſariā ⁊ honeſta venerūt: ⁊ impediti ad ꝓpria redire nō potuerūt: nec īuenerūt aliquid ad emēdum: vel non habebāt vn̄ emerent. tunc ſi ꝓcurati fuerunt tēperate cauſa hoſpitalitatis ⁊ elemoſyne: non tenetur aliquis ad reſtitutōem. ar. iiª. q. 3ª. quoniā multos. ⁊ di. 42ª. quieſcamꝰ. Idē do eſt ſi erant bene merit honeſti ⁊ ſpirituales viri: preſertim qꝛ iam impenderāt eccl̓ie ſeruitium ſuū defendēdo eam ꝯtra predones ⁊ tyrānos. vel preſtando ſibi pa trociniū in cauſa: vel dando ſibi de rebus ꝓprijs: vel alijs ſimilibꝰ modis. talibus.n. tenetur eccleſia rependere viceꝫ. 12ª. q. 2º quicunqꝫ ſuffragio. ⁊. c. eccl̓iaſticis. ¶ Qō autem predictum eſt ꝙ ꝑſone ſupͣdicte reſtituere tenētur ea que taliter a cl̓icis ceprunt: veruꝫ eſt ſi clericus qui dedit per hiꝰ donatōem factus ſit non ſoluendo. tenent̉ tamē de eo quod habuerunt per fraudeꝫ: vel iniuriam: vel violētiam: vel hiꝰ: etiam ſi clericus ſit ſoluendo. ¶ Quid de illis qui dono forte alicuius ſeruitij p̄cedentis occaſionē: accipiunt īꝑpetuum vel ad vitaꝫ ſuam vſufructū alicuius poſſeſſionis ab eccleſijs vel mōaſterijs. Rn̄deo ẜꝫ ray. ti. de vſurꝭ. Si aliquis aduocatꝰ gratis ẜui uit monaſterio vel eccl̓ie: vel etiā aliꝗs diues gratis mutuauit pecuniā ſuā: licite re cipere pōt hiꝰ gratis.i. ex dilectōe: licet ſit exorta ex p̄dicto ſeruicio. 12ª. q. 2ª. ꝗcūqꝫ. ⁊. c. eccl̓iaſticis. ⁊. c. charitatem. Idē dd̓ ē ſi adhuc nullo impenſo ẜuitio tales donuꝫ a monaſterio receperunt. dūmodo ſtudeaūt de competenti ſeruitio fidel̓r reſpondē. ne al̓s videant̉ bona pauperibus debita conſumere. ꝓpter quod ſtrictius iudicatur de rebus eccleſie licet gratis receptis qͣꝫ de rebus prelatoꝝ. ¶ Sed cui predicta reſtitutio fiet. Rn̄det ray. ꝙ auctoritate iudicꝭ. penitētialis fieri debet eccl̓ie: cui ſic iniurio ſe ablatum eſt. ita ꝙ non illi eidem qui dedit cum turpiter dedit. tunc.n. nō ſibi: ſꝫ ſuc ceſſori eius poterit fieri: vel in vtilitatē eccleſie cōuerti: vel ſi pnīario videbit̉ expedire eiuſdem loci pauperibꝰ elargiri. ar. 17 .q. 4ª. ſi quis in atrio. ⁊ exͣ de offi. or. cum vos. ⁊ ẜm rod̓. vltimū eſt melius. Cū pau peres indigent ⁊ eccl̓ia ſatis abundat. ali ter melius eſt ꝙ in vtilitatem eccl̓ie paupe ris cōuertatur. ¶ Inſuꝑ nota ꝙ prelatus dupliciter aliꝗd pōt eccl̓ie ſurripere. vno ſurripiēdo rem deputatā alteri: non ſibi. vt rem capituli ⁊ tunc reſtitui debet ei cuiꝰ eſt Alio modo rem eccl̓ie ſue deputatā: trāſfe rēdo in dn̄ium alterius. vt.ſ. cōſāguinci ul̓ amici ⁊ tunc talis res reſtitui debꝫ eccl̓ie: vt conuertatur in vtilitatē eius: vel cuſtodiatur ſucceſſori. Quod autē dicit ray. de auctoritate iudicis pnīalis eſt veꝝ ẜꝫ rod̓. ſi ſuper talibus diſponēdis hēat ptātem. Irca 4ᵐ querit̉ quid de muliere que pecuniā recepit ꝓ carnali ope re. Rn̄det rod̓. ꝙ ſi recepit a clico ſeculari de rebus ꝓprijs non tenet̉ reſtitue et. ſi ſit monialis: ſꝫ acquirit̉ monaſterio eius illud quod accepit. honeſtius tamen ē ꝙ monaſterium illud non retineat. ſꝫ ero get in pios vſus. Si autē accepit a clericoſeculari de rebus eccl̓ie debet fieri reſtitutō ẜm ꝙ dictum eſt in p̄cedenti qōe: niſi ep̄s velit diſpenſare cum muliere: que recepit ꝙ retineat illud ſi eſt ſecularis: aut cuꝫ monaſterio ſi eſt regularis. Si autē recepit a perſona regulari de rebus monaſterij: qd̓ preſumēdum eſt niſi de contrario conſtet: aūt recepit ab habēte adminiſtratōeꝫ: aut a ſimplici clauſtrali. In pͥmo caſu debꝫ fieri reſtitutio monaſterio: vel pͥoratui: vl̓ ad miniſtratori: de cuius bonis datū eſt: ⁊ p̄t fieri reſtitutio eidē ꝑſōe que dedit ſi adhuc remanet in adminiſtratōe illa. maxime ſi creditur correctꝰ: al̓s tutius eſt ꝙ ei non reddatur: ſꝫ fiat quod dictum eſt ſupra. ſi tamen tali non correcto facta ſit reſtitutio liberata eſt que accepit. Si autē āmotus ſit ab adminiſtratione illa: aut ſi eſt ſimpl̓x clauſtralis qui dedit: fieri debet reſtitutio monaſterio: vel prioratui: vel adminiſtra tori: nec liberabitur ſi ſoluerit illi. qui dedit niſi tunc demū cum conuerſum fuerit ī vti litatem eccl̓ie monaſterij pͥoratus vel adminiſtratōis: nec retieri poterit a monaſte rio illius mulieris regularis: illud quod accepit a regulari alt̓ius loci: niſi de conſe ſu abbatis ⁊ conuētus ſi donum fucit ma gnum: aut abbatis ſolius ſi fue̓it paruuꝫ: vel ēt mediocre. ¶ Quod autē dictum eſt de rebus talit̓ datis a regularibus perſōis intellige et de rebus datis a perſonis ſecularibus et laycis qui non ſunt ſui iuris. vt cum ẜuus ⁊ filiuſfamilias quādo dant talibus de rebus ēt peculiaribus: niſi rerum

T..I. XXXVI. illarū habeant ita liberā adminiſtrationē ꝙ quaſi pater famil̓s: de eiſdē diſpone̓ poſ ſint. Itē quod dictū eſt de moniali r̄ſpectu viri regularis tenēdum eſt eꝯͣ. quādo viregularis recepit aliquid de muliere regu lari. Uir autē ſecularis quod a muliere cō iugata recepit ꝓ carnali copula: debet reſtituere viro: ſi illa de rebus dotalibus vl̓ cōibus dedit. ſi auteꝫ dedit de parafernali bus: aut ſi mulier ſoluta ſui iurꝭ dedit aliꝗd amaſio de rebus ꝓprijs: licet ſit honeſtum ꝙ expendat illud in pias cauſas: non ta men tenetur niſi velit: poterit etiam ei reſtituere quod dedit: quod videtur melius ſi peniteat vel egeat. ¶ Nunquid perſōa regularis reſtituere pōt auctoritate ꝓpria quod accepit pro carnali opere: vel quod habuit de furto vel rapina. ℟ndet rod̓ ꝙ ſi cuiqͣꝫ competit repetitio rei date: diſtīgue dum eſt ꝙ ſi adhuc extat res data penes eum cui data eſt ⁊ non audet: vel timet: vel non poteſt impetrare ꝙ fiat reſtitutio ꝑ p̄latū collegij: reſtituat auctoritate ꝓpria ẜm formam ſupradictā et ꝯtradicēte prelato. quia magis eſt deo obediendum qͣꝫ hominibus. Si autē non extat qꝛ iaꝫ ina nis eſt actio quam excludit inopia debito ris. Si autē non eſt conſumpta penitꝰ: ſed eſt conuerſa in vtilitatē monaſterij: vel ha bet aliquid quod cōꝑauit ex re ſibi data ſi non pōt vel nō audet vel timet impetra re ꝙ fiat reſtitutio per p̄latuꝫ: gerat bona fide negociū monaſterij reſtituēdo cui de betur: vt dictum eſt. vel ſi fuit datuꝫ de bonis eccl̓ie ſecularis impetrādo diſpenſatio nem ep̄i ꝙ poſſit a monaſterio detineri: vl̓ in pios vſus erogari. non tamē cōtradice te prelato faciat hoc ꝓpter bonum obediē tie: niſi res illa ſit comparata de pecunia ec cleſie vel perſone ī hoc priuilegiate.ſ. ꝙ rē emptam de ſua pecunia poſſit vendicare: vt eſt miles ⁊ pupillus. in quo caſu.ſ. con tradicente prelato eam reſtituere poteſt: ſi eam habeat. vt dictum eſt de ea re que ad huc extat penes illam perſonā que accepit ¶ De octauo precepto. vbi primo de mē dacio titulus ⁊ p. Onſequēter conſiderādum eſt de octauo precepto: quo dicit̉ exo. 20. ⁊ deut̓. 5º. Non loquerꝭ contra proximum tuū falſum teſtimoniū. In quo quidē ẜm Augꝰ li. de mendacio: omne genus mēdacij prohibetur. Scd̓m. n. Alex. an. 3º t. i. c. de 8º precepto. ar. 5º. c. in. teſtimoniuꝫ large dicit̉ oīs ſermo qui atteſtatur de animo dicētis. Et ſic dicit Augꝰ li. de mēdacio. Quiſquis aliquid annūciat: teſtimoniū ꝑhibet animo ſuo. ⁊ ẜm hoc omnē mēdaciū eſt falſuꝫ te ſtimoniuꝫ. Stricte vero dicit̉ teſtimoniuꝫ ſermo apud iudicē: vt non erret in iudicādo. vel et apud eum qui docet̉ in doctrina ſalutis: ne erret in fide. vt dicit Augꝰ ī e. li. ⁊ ſic patet ꝙ in hoc precepto ꝓhibet̉ mēdaciū. ⁊ hoc explicatur leui. 19º. vbi di citur ſic. Nō mētiemini: nec decipiat vnuſquiſqꝫ proximū ſuum. Prohibet̉ etiā in hoc p̄cepto falſitas: vt dicūt ibi glo. ⁊ Iſidorꝰ. ⁊ hoc eſt veruꝫ ẜm Alex. vbi ſupra ar. 3º. c. de falſitate aperte dicētis que attē ditur in mēdacio. ¶ Sed nūquid ꝓhibet̉ taciturnitas veritalis: cum veritas requi ritur. ℟ndet Alex. vbi ſupra ar. 4º ꝙ ſic. quia in iſta negatiua.ſ. Non loqueris ꝯͣ. ⁊cͣ. includit̉ affirmatiua: qua p̄cipit̉ obſeruantia veritatis ad ꝓximū. Negatiua tn̄ obligat ſemꝑ ⁊ ad ſemꝑ. ⁊ affirmatiua ſe per: ſꝫ nō ad ſemꝑ: ſꝫ pro tēpore ⁊ cauſa. cā gͦ facit taciturnitatē veritatis eſſe culpabi lem. ii. q. 3ª. quiſquis. ⁊ eſt Augꝰ ad ca ſulanū. ⁊ Chryſo. dicit ꝙ n̄ tātuꝫ eſt ꝓditor veritatis qui palam mētitur: ſꝫ etiā qui non libere pronunciat veritatē quam libere pronunciare opꝫ. aut qui libere veritatem non defendit quaꝫ libere defēdere cō uenit. Cauſa etiā ⁊ oportunitas facit taciturnitatē eſſe licitam. vnde Augꝰ li. de me dacio. Licꝫ predicatori celare quicquid ſi bi pro tēpore videt̉. mentiri aūt nunqͣꝫ. de hoc vide. jͣ. in ſe. ti. ar. 5º. Quia igitur vt pꝫ ex predictis mendacium ꝓhibetur in hoc p̄cepto. ideo primo dicēdum ē de ipſo mē dacio: quod eſt cōius. 2º de teſtimonio faſo: quod eſt peſſima ſpecies mēdacij: vt di cit glo. Uidēdū eſt gͦ pͥmo quid ē mendaci um. 2º. in quo differūt hec tria.ſ. mentiri. dicere falſū. ⁊ mēdaciū. 3º quot ſunt ſpecies ſiue differētie mendacij. 4º. vtrū mēda cium ſit peccatū: ⁊ quādo eſt peccatū mortale: ⁊ quādo eſt veniale. 5º. de quibuſdaꝫ dubitabilibus circa mendaciū. Irca pͥᵐ igitur ſciēduꝫ ꝙ mēda cium ẜm Augꝰ li. de mēdacio eſt falſa vocis ſignificatio cum inten tione fallēdi. 22ª. q. 2ª.§. ille gͦ. Ad cuius intelligentiam ſciendū ꝙ dictuꝫ exterius

T. Li. ꝓlatū hēt duplicē cōparatōem. vnā ad re ſignificatā. ⁊ ſic dicitur ſermo verꝰ. cū ſcꝫ res adequat̉ ſermoni: vel et fallax: cū.ſ. non adequat̉: alterā cōparatōeꝫ hꝫ ad in tētōem dicētis. ⁊ ſic dicit̉ ſermo verax: cū .ſ. intētio adequatur ſormoni. gͦ mēdaciuꝫ nominat dictū ꝑ comparatione ⁊ ad rem: ⁊ ad dicētem. iō ad ꝯpletā mēdacij rōem duplex falſitas concurrit. vna ꝑ cōparati on ad rē. altera ꝑ cōparatōem ad loquētis intētōem. ⁊ hͦ duplex falſitas tangitur in dicta diffinitione mēdacij. pͥma falſitas in mēdacio tenet ratōem mat̓ialis. 2ª rationē formalis: ⁊ ab illa 2ª dr̄ quis mendax. ¶ Sꝫ videt̉ ꝙ dicta notificatio non ꝯueniat mēdacio officioſo ⁊ iocoſo. qꝛ in neutro hoꝝ intendit quis fallere: ſꝫ in offi cioſo intēdit ꝓdeſſe. in iocoſo delectari. gͦ ⁊cͣ. ℟º ꝙ in dicta notificatōe verbū fallē di non tm̄ importat deciꝑe: ſꝫ etiaꝫ falſum dicere. ⁊ hoc eſt omni mēdacio cōmune. falſum.n. dicere exterius quodāmō fallē ē dū hō dicit illud qd̓ pōt hoīeꝫ ad falſitatē deduce̓: ⁊ per ꝯſequēs falle ⁊ deciꝑe. vnde mēdaciuꝫ iocoſū ⁊ officioſū ex ip̄o genere oꝑis rōem hēt fallēdi: licet ex intētionē dicentis nō dicat̉ ad fallēdum. Irca 2ᵐ ſciēdum ꝙ mētiri iuxta ethimologiā vocabuli ē ꝯͣ mētem ire. i. dicē vl̓ facere aliquid ꝯͣ illd̓ qd̓ eſt in ꝯſcīa. Augꝰ āt ſtrictiꝰ ſumit mēti ri ꝓut.ſ. eſt ī ẜmone. d. Qui mētit̉ ꝯͣ illud qd̓ aīo ſentit: loquit̉ volūtate fallēdi. 22ª. .q. 2ª. is āt. Dice falſū ē dicere aliquid eē ita qd̓ nō ē ita: non diſtincto vtꝝ intendat dicere verum vel falſuꝫ. Mendacium v̓o cōprehēdit vtrūqꝫ. eſt.n. mēdaciū vt dictū eſt falſa ſignificatio vocis. ecce falſum dicere cū ītētōe fallēdi. ecce mentiri. Ex his pꝫ ꝙ hͨ duo.ſ. falſū dice̓ ⁊ mētiri ſe habent vt excedentia ⁊ exceſſa: quia non omnis qui mētitur dicit falſum. īmo aliquādo di cit veꝝ: licꝫ intēdat dicere falſum. ⁊ eꝯº. n̄ oīs qui dicit falſū mentit̉. īmo aliqn̄ credit dicere veꝝ. licet dicat falſū. gͦ qui mēti tur ſēꝑ fallit volūtate. licꝫ qn̄ꝫ fallat̉ in fa cti v̓itate. ⁊ iō ſemꝑ peccat. quia ream linguā non facit niſi mens rea. 22ª. q. 2ª. homines. in fi. qui vero dicit falſum non ſēper peccat. aliqn̄.n. dicit falſum cuꝫ ītentio ne: ⁊ tunc eſt pctm̄ ⁊ mēdaciū. aln̄ dicit falſum ⁊ credit dicere veꝝ. ⁊ tunc ſi adhibuit debitā diligētiā: nō peccat. ſi auteꝫ peccat venialiter. vt in. c. homines p̄alle. qui autē dicit mēdacium ſemper peccat. vt. 4ª. q. i. in fine. Irca 3ᵐ ſciēdū ꝙ ſpēs ſiue differētie mendacioruꝫ ẜm Augꝰ li. de mēdacio. ⁊ habetur. 22ª. q. 2ª. pͥmum. ſunt octo. pͥmuꝫ eſt mēdaciū in doctrina religionis. ⁊ ẜm Alex. an. 2º. t. 2º. c. de mendacio. ar. 7º. queſtiūcula. 5. religio ſumitur hic cōiter ẜm ꝙ nos religat ad te nēdum nō tm̄ ea que ſunt circa fidem: ſed et. ea que ſūt circa mores bonos. In his .n. duobus conſiſtit ſūma xp̄iane religionis. 2ᵐ vt aliquē ledat iniuſte: quod.ſ. eſt tale vt nulli proſit ⁊ alicui obſit vt mēdacium detractōis ⁊ falſi teſtis in cauſa crimīali. 3ᵐ eſt quod vni ꝓdeſt ⁊ alt̓i obeſt. vt teſtimonium ī cā pecuniaria. 4ᵐ ē qd̓ ſit ſola mentiēdi fallendiqꝫ libidine. vt cū quis delectatur in aſtutia mēdacia cōponendi. ⁊ ſicut dictū ē ſup̄ libido fallendi: n̄ dicit̉ hic libido decipiēdi: ſꝫ dicitur libido falſum dicēdi: ⁊ dicit̉ hic mēdacium fieri ſola libidine mētiendi. quia cū libido dicatur a libendo: nihil habꝫ hic mēdaciū nꝫ in ſe: neqꝫ in cauſa. exͣ illuꝫ in quo eſt libi do.ſ. mentiētē: ꝓpter quod etiā Augꝰ vocat ip̄m mendaciū meꝝ: nō ſic de alijs mē dacijs: quia habēt cāꝫ exͣ mētientē. ſcꝫ no cendi vel iuuandi: vel placēdi. ¶ Nota ēt hic ꝙ libido poteſt dici duplicit. vno modo ſtricte ⁊ ꝓprie ẜm ꝙ dicit Augꝰ ꝙ libi do eſt appetitus animi: quo aliquod tēporale preponitur bono eterno: ⁊ ſic non eſt radix niſi mortaliuꝫ peccatorū. ⁊ ſic nō ſu mitur in 4º. mēdacio. 2º modo dicit̉ cōit̓ .ſ. ꝓut eſt radix non tātū mortaliū: ſꝫ etiaꝫ venialiuꝫ. vnde cum dicatur a libēdo ſic̄ libere quod eſt liberi arbitrij: pōt īordinate moueri ad mortale ⁊ veniale: ita ⁊ hic libido poteſt eſſe radix vtriuſqꝫ. Et ſic cadit libido in ratione huiꝰ mēdacij. hͨ Alex. 3º. t. i. c. de 8º p̄cepto. ar. 6º. o. ⁊ 2º. t. 2º. c. de mendacio. ar. 7º. queſtiūcula 4ª. ⁊ Bon̄. 3º. di. 38ª. ar. 5º. 5ᵐ eſt qd̓ fit placendi cupi ditatē: vt mendaciuꝫ adulationis. 6ᵐ eſt qd̓ nulli obeſt ⁊ alicui prodeſt.ſ. ne ſibi pe cunia auferatur. 7ᵐ eſt qd̓ nulli obeſt ⁊ ali cui ꝓdeſt: vt.ſ. morteꝫ cuadat. 8ᵐ qd̓ nul li obeſt ⁊ ad hoc prodeſt ne caſtitas violetur ¶ Eſt ⁊ alia diuiſio mēdacij breuior .ſ. in mendaciuꝫ ꝑnicioſum iocoſū ⁊ officioſuꝫ. ⁊ colligitur ex verbis. Aug. ſuꝑ illud pſal̓. Perdes omnes qui loquuntur mendaciū. ⁊ habetur. 22ª. q. 2ª. ne ꝗs. Et

T..I. XXXVI. hec 2ª diuiſio mendacij eſt ẜm Ray. ⁊ hoſti. plenior qͣꝫ prima. qꝛ ẜm eos mēdaciū pernicioſuꝫ ꝯprehendit ſub ſe primas ꝗndifferentias pͥme diuiſionis. mēdaciuꝫ ve ro officioſū cōprehendit reliquas tres. ſic ẜm ipſuꝫ mendaciuꝫ iocoſū in 2ª diuiſiōe ſuꝑadditur mēbris prime diuiſionis. ẜm aūt omnes theologos: quoꝝ ſcripta vidi .ſ. ẜꝫ Alex. an. vbi ſupra ar. 5º. c. Bon̄. vbi ſupra. Ric. 3º. di. 38ª. ar. 3º. ⁊ Pe. non ſuꝑ additur diuiſioni pͥme: ſꝫ continet̉ in ea. ⁊ comprehēdit ſub ſe. 4ᵐ ⁊ 5ᵐ mēbrū eius ⁊ hoc verius credo. vnde vna illaꝝ nō ex cedit aliā. nec eꝯº. ⁊ vna illaꝝ includitur ī altera. ⁊ ecōuerſo. Hoc autē ſic patet. men daciuꝫ.n. habet ꝓ formali cōpletiuo: vt di ctum eſt ſupra intētionem fallēdi. ⁊ iō ẜm intētionē dicētis habet mēdaciū in ſpecies diuerſificari. intēdit eniꝫ aut prodeſſe: ⁊ ſic eſt mēdaciū officioſū. aut delectari. ⁊ ſic eſt iocoſū. aut ledere. ⁊ ſic eſt pernitioſum. Pernitioſuꝫ autē cōtinet tria pͥma mēbra pͥme diuiſionis. ẜm ꝙ aliquis pōt ledere vel in ſpiritualibus. ⁊ ſic ē pͥmū mēbrum pͥme diuiſionis. vel in tēporalibus. ⁊ hoc aut vt alicui obſit ⁊ nulli proſit. ⁊ ſic ē 2ᵐ mēbrum. aut vt alicui obſit ⁊ alicui ꝓſit. ⁊ ſic eſt 3ᵐ. Iocoſū vero continet duo mē bra pͥme diuiſionis.ſ. 4m ⁊ m. intēdit.n. mentiens delectari. ⁊ hoc vel ſeip̄ꝫ ad ſola tiuꝫ prouocādo. ⁊ ſic eſt 4m.ſ. mendaciuꝫ ſimplicit̓ iocoſuꝫ. vel audiētes. ⁊ ſic eſt 5ᵐ Mendaciū autē officioſū continet tria vltima mēbra. intēdit.n. mētiēs ꝓdeſſe alt̓i: vel in rebus. ⁊ ſic eſt 6ᵐ mēbrū. vel in cor pore ⁊ ſic eſt 7ᵐ. vel in anima. ⁊ ſic eſt am ⁊ ſic patet ꝓpoſitū. ¶ Sed nūquid ē mē daciū ſi quis non īpleat qd̓ promiſit. ℟º qui aliquid ꝓmittit ſi animū habeat faci endi quod ꝓmittit. non mentitur: quia nō loquit̉ cōtra id quod gerit in mēte. Si v̓o nō faciat quod ꝓmittit: videt̉ infideliter agere ꝑ hoc ꝙ animū mutat. poteſt tamen ex duobus excuſari. Uno mō ſi ꝓmiſit il lud quod eſt illicitum manifeſte. ⁊ tunc ꝓ mittēdo peccauit. vnde mutādo volūtateꝫ bene facit. Alio mō ſi ſint mutate ꝯditōe ꝑſonarū ⁊ negocioꝝ. vt.n. dicit Seneca li. de offi. ad hoc ꝙ quis face̓ teneatur quod ꝓmiſit requiritur ꝙ oīa maneāt īmutata. alias nec fuit mēdax in promittēdo. quia quod promiſit habebat in aīo ſub ꝯditio nibus debitꝭ. nec etiā eſt infidelis nō imple do: quia cedē conditiones nō extant. vnde ⁊ apoſtolus nō eſt mētitus. qꝛ corinthium non iuit quo ſe iturū promiſit. vt dicit̉. 2ª. cor. iiio. ⁊ hoc ꝓpter impedimētuꝫ quod ſuperuenit. hec Tho. 2ª. 2e. q. iio. ar. 3º. c. m. ¶ Ad hec nota ꝙ mēdacium pōt ſumi tri plicit̓. ſcꝫ ꝓprie. ⁊ ſic eſt falſa vocis ſignifi catio cuꝫ intētione fallendi. ⁊ cōmunit̉ ac cipit̉ ꝓ peccato duplicitatis.ſ. cum aliud eſt in mēte ⁊ aliud doloſe ſumit̉ in opere ẜm illud pſal̓. Mēdaces filij hominū ī ſta teris. 3º. ſumitur cōiſſime. ⁊ ſic dicit glo. ſuper illud pſal̓. Quia delectaſti me ꝙ om ne peccatū mēdaciū eſt: qꝛ eſt ꝯtra legeꝫ ⁊ veritatē. quod dicit̉ ꝓ tanto. qꝛ a vero bonō elongat: ⁊ verā delectatōem quā ꝓmit tit: non dat. ⁊ ſic etiā ſumitur Io. 8º. Diabolus eſt mēdax ⁊ pat̓ eius.i. mendacij. i. peccati. ẜm glo. ⁊ in pſal̓. Oīs homo mendax. i. peccans. hec Alex. an. 3º. t. i. c. de 8º. p̄cepto. ar. 6º. c. pͥᵐ ad oppoᵐ. Irca. 4ᵐ artim querūtur pl̓a. ſcꝫ vtrū mēdaciū ſit ẜm ſe malū ⁊ pec catum. ℟ndeo ꝙ ſic. vnde nullo pacto: nullo fine: nulla diſpenſatiōe huma na vel diuina pōt fieri bn̄. ⁊ hec Augꝰ di cit expreſſe li. de mēdacio. ⁊ nitit̉ multipli citer ꝓbare. ⁊ in hoc cōueniunt ꝯmunit̉ doctores: vt dicit Bon̄. 3º. di. 38ª. ar. 2. c. Ratio huius ē qꝛ dupl̓r dicit̉ aliquid eē malū. ſcꝫ aūt ex genere actus. vt cū actus ſuper materiā indebitā tranſit. aut ex mali tia intentionis. pōt autē actus tranſire ſuꝑ materiā dupl̓r.ſ. reſpectu dei ⁊ reſpectu ꝓ ximi. ſi reſpectu dei: ſic eſt malū in ſe: ⁊ ẜm ſe. neqꝫ vllo mō pōt fieri bene. vt eſt deum odire. Si reſpectu ꝓximi: vt eſt nocere ꝓximo: ſic eſt malū in ſe: nō tamen ẜm ſe. vn̄ pōt aliquo fine fieri bene. quia poteſt ibi recta intētio ſuperuenire. Si aūt aliꝗd eſt malū ex malitia intētionis: tunc ſiū ſit reſpectu dei: ſiue ꝓximi ſimpl̓r eſt malū: ⁊ nullo fine pōt fieri bene: quia dicit pͥuatio ne debiti finis. tale autē eſt mēdaciū. quia non tm̄ dicit malū ex hoc ꝙ tranſit ſuper indebitaꝫ materiā: ſꝫ etiam qꝛ hēt intētōis maliciā. ¶ Utrū omnē mēdaciū ſit morta le peccatū. ℟ndeo ꝙ non: ſꝫ aliqd̓ ē morta le: aliquod eſt veniale. mēdaciū.n. eſſe pec catū mortale duplicit̓ pōt intelligi.ſ. aut ꝑ ſe.ſ. ratione ſue ſpeciei. aut per accidēs. ſcꝫ ratione alicuius circūſtātie. Primo modo illud mēdaciū eſt peccatū mortale: quod ē ẜm ſuaꝫ ſpeciē ꝯtra charitatē. vt eſt mēda cium in doctrīa religionis: ⁊ mēdaciū qd̓

T. Li. eſt in nocumētū proximi: ſiue ꝓſit alicui alij: ſiue nulli. ⁊ ſic tres pͥme differētie que continētur ſub mēdacio ꝑnicioſo ſūt pecca ta mortalia rōe ſue ſpeciei. ⁊ de hiꝰ intell̓it̉ illud pſal̓. Perdes omnes qui lo. men. ⁊ illud ſap̄. i. Os quod mētitur occidit aīaꝫ. Illud autē mēdaciū quod ẜm ſuaꝫ ſpēm non eſt cōtra charitatē: non eſt ẜm ſuā ſpe cie peccatū mortale: ſꝫ veniale. vt mendacium in quo nō ſupra: ſꝫ infra deum inten ditur aliqua leuis delectatio: vel etiā vtili tas proximi. ⁊ ſic mēdaciū continēs duas differētias mendacij.ſ. quartā ⁊ ꝗntā. ⁊ mendaciuꝫ officioſū continēs tres vltīas differētias: non ſūt ẜm ſuaꝫ ſpēm peccata mortalia: ſed venialia. vnde Augꝰ ſuper il lud pſal̓. Perdes oēs qui lo. men. duo in quit ſunt genera mēdaciorū: in quibꝰ non eſt magna culpa: ſed non ſūt ſine culpa. ſcꝫ cū aūt iocamur: aut proxīo cōſulēdo men timur. 2º modo. ſcꝫ per accidēs eij mēdacium iocoſū: ⁊ officioſū: pōt eſſe mortale: ⁊ hoc contigere pōt quadruplicit̓ ¶ Primo rōe nocumenti. vt cuꝫ mētiēs videret ꝓba biliter ex ſuo mendacio alicui īminere ali quod notabile nocumentū. licet illud men daciuꝫ non eſſet ad hoc ordinatū. Alioº ratione nimie libidinis ſiue complacentie: ſeu delectationis: quod cōtingit in menda cio iocoſo. puta ẜm Rod̓. cum aliquis ſuā vel alterius cōplacētiā: ſiue delectatōem ī ſuo mendacio: dilectioni dei ⁊ mādatoruꝫ cius prepone̓t: tunc in tali mendacio mortalit̓ peccaret. vnde Augꝰ nullū peccatum adeo eſt veniale ꝙ non fiat criminale: dū placet. ſecus eſt ſi delectatio illa eſſet ſub deo. ar. 2ª. di.§. criminis. 3º ratione cōtēptus etiā in mendacio iocoſo. vt cum ꝗs pro indifferenti: ⁊ ꝓ nihilo habet dice̓ to ta die mendacia iocoſa: ſicut vera: ſicut fa ciūt mimi: ⁊ iocl̓atores: ⁊ ſil̓es ẜꝫ hoſt. ar. e. di.§. alias: ſecus eſt de alijs quibus hoc accidit forte rarol̓ ex euētu. Unde ſi ray. ⁊ hoſti. quādo dixerūt. 4ᵐ ⁊ 5 genus mē dacij eſſe peruitioſa ⁊ mortalia peccata: in tellexerunt hoc modo. ſcꝫ ratione alicuius circunſtātie. puta ꝯtēptus vel libidinis: vl̓ nocumenti: vel ſcandali: bene dixerūt. Si autē intellexerūt ratione ſue ſpeciei: ꝯͣriuꝫ ſentire vident̉ Alex. an. 2º. t. 2º. c. de mēdacio. ar. 4º. o. Bon̄. 3º. di. 3ª. ar. 3º. c. Ricar. 3º. di. 38ª. ar. 3º. c. ⁊ Tho. 2ª. 2e. q. ii. ar. 4º. .c. quibus in hac materia magis aſſētien dum puto. 4º ratione ſcandali. ſcandaluꝫ autē ex multis cāis contingere poteſt. ⁊ contingit frequēter ratione circunſtātie perſone. vt cuꝫ mētiens eſt perfectus: ⁊ qͦ ad vite ſtatum: ⁊ quo ad reputatōem hominū. In tali.n. ſi conſcīa dictet ſibi probabiliter ꝙ ex ſuo mēdacio ſequetur ſcanda luꝫ: mendaciū eſt peccatū mortale. ſecus ē ſi ſit perfectus. non tam̄ in opinionē homi nū. licet.n. in tali ſit grauius peccatū qͣꝫ in hoīe īperfecto: non tam̄ eſt mortale: quia non ſūbiacet ſcandalum. Et ſic intelligi po teſt quod dicit Augꝰ ſuper illud pſal̓. per. oēs qui lo. men. ſi quis inquit nō vult ho minē perdere ad mortē veruꝫ taceat: ſed falſuꝫ non dicat: ne pro corpore alterius animā ſuaꝫ occidat. Et ſimiliter illud qd̓ ideꝫ dicit li. contra mendacium. ſcꝫ ꝙ per fectorū eſt preceptuꝫ: non tantū non men tiri: ſed nec velle mentiri. Et hec que dicta ſt̓ in hac ſolutōe conſonant verbis Bon̄. Ric. ⁊ Tho. vbi ſupra ¶ Notandū auteꝫ circa 5ᵐ genus mendacij. ſcꝫ mendacium adulationis ẜm Ray. ꝙ tripl̓r quis adulatur.ſ. attribuendo alicui bonū quod nō habet approbando malū quod habet: ⁊ ſuperextollēdo bonū quod habet. Primo modo ⁊ 2º credit Ray. eſſe peccatuꝫ mortale: ſꝫ 2º modo grauius. 22ª. q. 2ª. pͥmū. ⁊ di. 46º. ſunt nonnulli. ⁊ di. 3ª. c. nullus. 3º modo credit veniale. di. 2ª.§. alias ea demū. Quidā tam̄ dicunt in prīo modo eē veniale. hec Ray. ẜꝫ vero Hoſti. pͥmo mō poteſt dici mortale in mimis ⁊ ſimilibus. in alijs vero quibus hoc accidit forte raro vel ex euentu eſt veniale. ¶ Quia vero de mēdacio in hoīe perfecto ſunt diuerſe ſententie. ideo vt melius ſatiſfiat lecto ri referam eas ſuccincte. Dicunt eniꝫ ꝗdam ꝙ mendacia illa que ſunt venialia ī imperfectis: vt mendaciū iocoſuꝫ ⁊ officio ſuꝫ. ſunt et venialia in perfectis. magis ta mē grauia. Alij dicunt ꝙ mendacia officioſa ſunt ſemper in perfectis mortalia: io coſa vero ſunt venialia. pro eo ꝙ hō men dacia officioſa ex animo dicit: ⁊ per ea fallere intendit. non autē per iocoſa. hec autē .ſ. mēdacia iocoſa eſſe venialia in perfectꝭ intelligendum videtur ẜm Ray. ⁊ Hoſti. quādo ille cui dicuntur iocoſa mendacia ſcit dici cauſa iocandi. ſic videtur Augꝰ. dicere illud 22ª. q. 2ª. ne quis. ⁊ quādo in dicendo ea nō eſt cōtēptꝰ: vel libido nimia Dicitur autē hic perfectus ẜm Ray. ⁊ hoſti. vir clauſtralis ſiue religioſus ꝗ ex toto

.I. XXXVI. renunciauit mundo ⁊ multo magis ẜꝫ ho ſti. ep̄s qui ſicut p̄cellit ī dignitate: ita p̄minē dꝫ alijs tn̄ religiōe ⁊ ſctītate. Uel et. vir ꝑfectus dr̄ ẜꝫ hū. ⁊ Io. vt hoſti. refert ille qui ſi decede̓t: ſtatiꝫ ad patriā euolarꝫ Prīa opi. magis placꝫ ray. ⁊ qui tenēt eā rn̄det ad v̓ba Aug. vt dic̄ Bon̄. 3º. di. 38º ar. 4º. c. ꝙ Angꝰ nō intēdit dice̓ ꝙ p̄dicta mēdacia ſint ꝑfectis viris pctā mortalia: ſꝫ ꝙ ſint ī eis grauiora ⁊ magis īdecētia. qꝛ mētiēdo ſe ⁊ alios ad mortē diſponunt 2ª v̓o opi. magis ꝯſonat v̓bis Aug. ꝗ vr̄ exp̄ſſe dice̓ ſuꝑ illd̓ pſal̓. ꝑdeſ o. ꝗ lo. men. ꝙ mēdaciū officioſuꝫ ē viri ꝑfc̄tis mortl̓e pctm̄. ip̄e.n. ꝑꝑ magnū v̓itatꝭ zelū maxīe deteſtatꝰ eſt mēdaciū: ⁊ iō illd̓ ſaltē a viris ꝑfectꝭ. voluit elōgare: vt v̓itas ī aliquibꝰ ſe dē ſolidā inuenirꝫ ẜm Bon̄. vbi ſupͣ in fi. articuli ⁊ hͦ 2ª opīo ē tutior ẜ hoſt. ar. di. 5º. ad eiꝰ. tenet et eā frater Guil. de mara loquēs indiſtīcte de viris ꝑfectis. vr̄ etiaꝫ et magis adhere Bon̄. diſtinguit tn̄ rōabil̓r de viris ꝑfectis. vt iā ſtatiꝫ patebit. ẜm.n. ꝙ ip̄e dicit hō nō obligat̉ ſpāl̓r ad aliꝗd vltra alios: niſi rōe voti emiſſi: vel officij cōmiſſi: vel ſcādali īminētis: vl̓ ꝯſcīe dictā tis: ſi gͦ viri ꝑfecti ſūt obligati ad nō mētiē duꝫ aliquo gn̄e mēdacij: cuꝫ nō ſint obligati ad hͦ ex p̄cepto: nec ex voto: nec ex officio ꝯmiſſo erūt obligati ꝓpter ſcādaluꝫ: ⁊ conſcīe vinculū. Et iō diſtinguēdū ē ꝙ quidā ſūt ꝑfecti publici: quidā occulti. pri mis adhibet̉ fides tāqͣꝫ ꝯẜuatoribus v̓ita tis. Et qꝛ mēdaciū dep̄hēſū facit vt homo nō credat alteri: ſi ip̄i mētirēt̉: iaꝫ nec eis crederetur: nec aliquibꝰ alijs: ⁊ ſic v̓itati p̄iudicaret̉: ⁊ alijs occaſio ſcādali daretur. ⁊ iō tales debēt hr̄e ꝯſcīaꝫ ꝙ ꝓ nulla re di cāt mēdaciū ꝑꝑ vitādū ſcādalū ⁊ v̓itatis ꝯtēptū. qn̄ gͦ dicunt mortal̓r peccāt. tū qꝛ faciūt ꝯͣ ꝯſcīam. tū qꝛ alios actiue ſcādali zant. non ſic aūt ſcādalizāt̉ de imꝑfectis: vel de ꝑfectis occultis. iō tales nō ſic obligātur ad oē mēdaciū euitādū. Sꝫ ꝯͣ ſuper illud Ro. 14º. Oē qd̓ nō eſt ex fide ē pecca tū. dicit glo. oē qd̓ fit ꝯtra ꝯſcīaꝫ edificat ad gehēnā: ſꝫ oē mēdaciū ſit ꝯͣ ꝯſcīaꝫ. gͦ ⁊cͣ. ℟º ad gehēnā edificat ꝑ cām pctm̄ mortale: ſꝫ ꝑ occaſionē ſiue diſpoſitōeꝫ veniale vn̄ et mēdaciū veniale edificat ad gehen nā diſpoſitiue. Uel et ẜm pe. 3. di. 3ª. ꝗcquid ſit ꝯtra ꝯſcīam faciēdi ex neceſſitate edificat ad gehenā. nō aūt quicꝗd fit ꝯͣ ꝯſcīam faciēdi ex honeſtate. ¶ Ad hͦ nō ẜm Alex. 3º. t. i. c. de 8º p̄cepto. ar. 6º. c. iux rn̄ſionē ad obiecta. ꝙ cū Augꝰ dicit ſuperillud p̄des o. ꝗ lo. me̓. ꝙ vir ꝑfectꝰ mētiri nō dꝫ ꝑ cōſeruāda alterius vita: ne ꝑdat aīaꝫ ſuā: nō intēdit dice̓ ꝙ ꝑfectus quocū qꝫ mēdatio mētiat̉ mortal̓r peccet: ſꝫ ꝙ ſē per vitare mēdaciū dꝫ: ne ꝓ uita alicuius ſeruāda diſcrimē cōmittat ī aīaꝫ ſuā. ꝓpt̓ veniale.n. cicius veniet ad mortale. vnde cuꝫ dicit. dū vitā alterius ẜuat: ſupple me̓ dacio veniali: aīam ſuā ꝑdat.i. aliquādo ꝑde̓ ꝯtingat: mēdacio mortali. pͣ qꝛ neſcit̉ vtrū mēdaciū ꝓueniat ex radice mala ſiū libidine.i. amore mortali vel veniali. ideo dicit ne forte. ⁊cͣ. vnde non aſſerit ꝑꝑ hͦ ꝙ ꝑdat aīaꝫ ſuā. Eſt aūt libido mortalis appetitus animi quo bonis et̓nis qͣlꝫ tꝑalia p̄ponūt̉. vt vl̓t Augꝰ li. ꝯͣ mēdaciū. libido v̓o venialis ē apetitus ſēſualitatis vl̓ rōis quo aliqd̓ tꝑale nimis diligit̉: tn̄ ſub deo. hec Alex. vbi sͣ. ¶ Sꝫ nūquid oē mēdaci uꝫ eſt ꝓhibitū in hͦ p̄cepto.ſ. nō loqueris falſū teſtimoniū. ℟º ꝙ ſic. loquēdo de mē dacio: qd̓ ꝓuenit ex libidine mortali. non āt mēdaciū ꝓue̓iēs ex libidine veniali. ſic nec in alijs p̄ceptis ꝓhibet̉ culpa venial̓. Et qd̓ dicit Augꝰ li. de mēdacio ꝙ in nul lo caſu ē mētiēdū: intelligit̉ qꝛ eſt malum ẜm ſe: ⁊ mendaciū mortale ſeparat a v̓ita te dīna. veniale āt ad ſeꝑatōem diſpōit. hͦ Alex. an. vbi sͣ. ¶ Querit̉ etiā qd̓ genus mēdacioꝝ ſit grauius pctm̄. ℟º ẜm ꝙ be atus Augꝰ dicit. gradus mēdacioꝝ ſeꝗt̉ ordinē: ita ꝙ pͥmū eſt magnuꝫ: ⁊ vltimuꝫ ē mīmuꝫ. Rō huiꝰ eſt. qꝛ ẜm ꝙ vl̓t ph̓s li. Top. ſi magnū in vno gn̄e excedit maximuꝫ in alio genere: ⁊ ſimpl̓r hoc genꝰ excedit illud. vn̄ ad hoc ꝙ aliqd̓ genus excedat alteꝝ: nō oꝑꝫ ꝙ ſingula huiꝰ excedant ſingula alterius generꝭ. ſꝫ ꝙ ſūmū in vno genere excedat ſūmū ī alio gene̓. ex in pōt poni de equo ⁊ aſino. qm̄ gͦ int̓ mēdacia oīa: illud eſt maximū quo ꝗs intendit nocere in ſpūalibus: iō pͥmū genꝰ mēdacij qd̓ ſit in doctrina religionis cū ad hoc or dinet̉ eſt īt̓ oīa mēdacia ſūmū. qꝛ v̓o non pōt aliquis ꝓ cā maiori mētiri qͣꝫ ꝓ ꝯſeruatōe ſpūalis boni: vel bono ſpūali ānexi. ideo illud mēdaciū eſt leuiſſimū: qd̓ fit ꝓcōſeruāda corꝑis caſtitate: vel aliquo ſil̓i. ⁊ ſic gradatim aſcēdēdo ⁊ deſcendendo eſt videre in alijs. vnde valde rationabiliter Anguſtinus ſpecies mendaciorum ⁊ gradus ordinauit.

T. Li. Irca 5m ar. pl̓a querūt̉.ſ. vtrum ſācti patres mētiti fuerint ī aliꝗbꝰ dictis ſuis que referūtur in ſacra ſcriptura. ℟º ī ſacra ſcriptura vt dicit au gu. īducunt̉ aliquoꝝ geſta qͣſi exēpla ꝑfecte virtutis: de quibꝰ non eſt eſtimādū eos mētitos fuiſſe. ſi qua tam̄ ī eoꝝ dictis mē dacia videātur ītelligi debent eē dicta figu ralit̓ ⁊ ꝓphetice. Quod.n. dixit Abrahaꝫ gen̄. 22º ſe ad ſeruū cuꝫ puero reuerſuruꝫ non fuit mēdaciū. qꝛ ẜm Alchinū ⁊ſi īten debat filiū īmolare: credebat tamē vt dicit apl̓s ꝙ dominꝰ eū ſuſcitaret. ſciebat.n. ꝙ firma erat promiſſio qua dictū fuerat ei. In Iſaac vocabit̉ tibi ſemē. vel cū dixit. reuertemur. ſubintelligit̉. ſi dominus voluerit. Non eſt etiā mētitus abrahā gene. 13º. ⁊ zo. d. ꝙ Sara eſſꝫ ſoror ſua. qꝛ vt di cit Augꝰ ī qōibus ſuꝑ gen̄. hoc dicēs. veri tatē. voluit celare: non mēdaciū dicere. ſo ror.n. ſua dicebatur: qꝛ filia fratris eius erat. vn̄ ipſe dixit gen̄. 20. Uere ſoror mea eſt filia patris mei ⁊ non matris mee. qꝛ ſcꝫ ei attinebat ex parte patris. Iſaac etiā dicēs gen̄. 26º. de Rebecca vxore ſua ꝙ ſoror eius eēt: non fuit mētitus. qꝛ erat eiꝰ ſoror ⁊ vxor. Iacob etiā dicens gen̄. 27º ſe eē Eſau pͥmogenitū Iſaac: non eſt mētitꝰ. quia hoc dixit miſtice: ꝓ eo ꝙ pͥmogenita eius debebāt̉ ſibi de iure. ⁊ ſic Iacob erat Eſau pͥmogenitus: nō in ꝑſona quidē: ſꝫ in iure pͥmogeniture. Uſus aūt fuit hoc mō loquēdi ꝑ ſpūm ꝓph̓ie ad deſignādū myſte rium. ꝙ ſcꝫ populus mīor.ſ. gētiliū ſubſti tuēdus erat in locū pͥmogeniti.ſ. popl̓i iudeorū: vel ei ad deſignandū ꝙ populus ab eo deſcēdēs erat preferēdus quantum ad deuꝫ: populo ab Eſau deſcēdēte ¶ Iſaac vero dixit hoc Iacob fraudulēter egiſſe. qꝛ eſtimabat. vnde nec ipſe mentitus fuit. Ioſeph et. gen̄. 42º dicēs fratribꝰ ſuis. ex ploratores eſtis: non fuit mentitus. qꝛ hoc non dixit aſſerēdo: ſꝫ potiꝰ tentando: ſiue īterrogando. Non fuit et mentitus gen̄. 44º. dicens ꝙ habebat ſcīam auguriādi: quia ibi ſumit̉ auguriū cōiter ꝓ futuroꝝ p̄uiſione Uel pōt dici ꝙ hoc dixit interro gatiue expͥmens opinionē populi quaꝫ deipſo habebat. Uel et ẜm Augᵐ 5º. ſuper gen̄. Ioſeph dixit illa non ſerio: ſꝫ ioco: ⁊ iō non eſt habēduꝫ ꝓ mēdacio. mendacia .n. a mendacibus ſerioſe dicuntur: qd̓ dꝫ intelligi ẜm ꝙ mēdaciū dr̄ falſa vocis ſignificatio cū intētōe fallēdi. ¶ Quidā v̓o laudāt̉ in ſcripturꝭ nō ꝑꝑ ꝑfectā virtuteꝫ ſꝫ ꝓpter quādā virtutis indolē: qꝛ.ſ. in eis apparebat aliquis affectus laudabilis: ex quo mouebant̉ ad aliqua indebita facien da. ⁊ ſic Iudith laudat̉: non qꝛ fuit Holo ferni mentita: ſꝫ ꝓpter affectū quē habuit ad ſalutē populi: pro qua ſe periculis expoſuit: licet etiā dici poſſit ꝙ eius v̓ba ſūt ẜm aliquē intellectū miſticū v̓a. vn̄ ẜꝫ glo. ibidē n̄ dixit illa adulatorie mētiēdo: ſꝫ futura ꝓphetice p̄dicādo. ¶ Utꝝ obſtetrices peccauerint mortalit̓ vel venial̓r in mēda cio ſuo: de quo dr̄ exo. i. ꝙ dixerūt. non ſi hebree mulieres ſicut egyptie. ⁊cͣ. in quo ſunt mētite ẜm glo. ⁊ ſāctos. vr̄.n. ꝙ mortalit̓. qꝛ dicit ibi glo. Greg. ꝙ benignitatꝭ. eaꝝ merces: que in et̓na vita remunerari poterat per mēdacij culpā in mercedē tem poralē eſt cōmutata. Nihil aūt hanc ꝯmutationē facit niſi pctm̄ mortale. gͦ. ⁊cͣ. Contra hoc eſt glo. alia ibidē dicēs. Leuioris ē culpe ſi quis quā mētiat̉ preſtādo beneficiū. Itē videt̉ ꝙ circa hoc Hieroꝰ ſit ꝯtra riꝰ Greg. d. ſuꝑ Iſai. v̓ſus finē. ꝙ dn̄s eis p̄parauit domos ſpūales. ⁊ ſic videt̉ ꝙ n̄ retribuerit eis in pn̄ti. ℟ndeo hic eſt multiplex modus dicēdi. Unus eſt ꝙ obſtetri ces mentite fuerunt ꝓ conſeruatione vite pueroꝝ: ⁊ vite ꝓprie: ⁊ reſpectu vite pueroꝝ: mendaciū illud fuit ex pietate: ⁊ peccatū veniale: qꝛ erat mēdaciū officioſū. reſpectu v̓o vite ꝓprie quā magis diligebant qꝫ veritatē: fuit ex libidinoſo amore vite ſue ⁊ eo tēpore quo ueritas erat ꝯſitēda.ſ. quādo interrogate fuerūt ī iudicio a iudi ce: ⁊ ẜm hoc fuit peccatū mortale: ⁊ abſtulit eis mercedē quā prius meruerant paruulos dei timore ſeruādo. ⁊ ẜm hoc loquū tur diuerſimode ſancti. ⁊ huic opi. magis videt̉ adherere Alex. an. 2º. t. 2. c. de men dacio. ar. 6º. q. 2ª. Sed ille modus dicendi eſt ẜm Bon̄. 3º. di. 38ª. q. circa litteraꝫ. q. i. calumniabilis: qꝛ duꝝ videt̉ dicere ꝙ ali quis dicēs aliquod leue mēdaciū ꝓ ſalute corporis ſui mortal̓r peccet. Dicunt etiam aliqui: vt dicit Ric. 3º. di. 33ª. in expoſitōe littere ꝙ obſtetrices: quia requiſite in iudi cio a iudice: vbi quilibꝫ tenet̉ non negare veritatē: mētite fuerunt. iō mentiēdo mortalit̓ peccaſſent: niſi fuiſſet opus miſericor die. cuius īquiſitio ad Pharaonē nō ꝑti nebat. qꝛ non eſt data aliqua ptās hōi ad agēdū aliquid ꝯͣ deū. Aliꝰ aūt modus dicendi eſt ꝙ in obſtetricibus illis eſt duo

.I. XXXVI. ꝯfiderare.ſ. beneficiū pietatis p̄cedens: ⁊ mendaciū ſubſequēs. ⁊ primū fuit ex pie tate quadā naturali: quod quidē nō erat vite eterne meritoriū de cōdigno: qꝛ n̄ erāt in charitate: ſꝫ de congruo: qꝛ diſponebat eas ad charitatem: ſꝫ mendacium ſubſequēs diſpoſuit ad ꝯtrariū: ⁊ ideo pietas p̄cedēs fuit tēporal̓r remunerata ꝑꝑ mēda ciū: quod ad gr̄am ſiue charitatē viaꝫ im pediuit: qd̓ quidē face̓ pōt veniale. ⁊ hͦ vl̓t dice̓ Grego. cū dicit. Benignitatꝭ carum merces que ī et̓na vita remunerari potat: poterat inqͣꝫ potētia remota: non potētia di ſpoſita ⁊ ꝓpinqua. ⁊ ex hoc nulla eſt ꝯtrauerſia inter Gregoᵐ ⁊ Augu. nec etiā int̓ eos ⁊ Hiero. qꝛ ip̄e non vl̓t dicere ꝙ ob ſtetrices habuerint domos ſpūales ꝑ gr̄e aſſecutōem: ſꝫ ꝙ quodāmō preparate fuerint ad gr̄am per timorē ⁊ pictatē. Et huic modo dicēdi adheret Bon̄. vbi ſupͣ. Hūc et moduꝫ ponit Alex. vbi ſupra. 3ꝰ modꝰ dicēdi eſt ẜm Tho. 2ª. 2e. q. 110. ar. 4º. c. 3 .ſ. ꝙ obſtetrices quo ad effectū precedētē meruerūt remuneratōem eternā. vn̄ Hieronyꝰ exponit ꝙ dn̄s edificauit eis domos ſpūales: ſꝫ quo ad actū mēdacij nō merue runt remuneratōem et̓nā: ſꝫ forte aliquaꝫ tꝑalē: cuius merito non repugnabat defor mitas illiꝰ mēdacij: ſicut merito remunera tionis et̓ne. ⁊ ſic intelligi debēt v̓ba Greg. .d. ꝙ merces benignitatꝭ eaꝝ que potuit eis in eterna vita retribui p̄miſſa cl̓pa mē dacij: in remuneratōem tēporale ē declinata. Non.n. intelligit ꝙ ꝑ illd̓ mēdaciū ami ſerint remuneratōem et̓nā quā iā merue rant ex affectu p̄cedenti. ẜm v̓o Alex. 3º. t. .i. c. de 8º p̄cepto. ar. 6. c. 7ᵐ ad oppͥᵐ. ſi mē daciū obſtetricū ꝓceſſit ex libidine morta li: puta ſi diligebat vitā tꝑalē hebreoꝝ ſuper deū fuit mortale. ⁊ ī hͦ caſu loꝗt̉ Gregꝰ ſi v̓o ꝓceſſit ex vēiali libidine.i. amore ſb̓ deo: fuit vēiale. ⁊ ſic loquit̉ Hiero. ſuppo nes eas ex pietate fuiſſe mētitas. ſb̓ deo tn̄ vitā illoꝝ dilexiſſe: ⁊ ideo vitā et̓nā merū iſſe. ¶ Eſto ꝙ aliquis videat ſibi ꝑiculum īmina amittēdi caſtitatē. nūquid licebit ei mentiri ꝑꝑ illd̓ ꝑiculū euitādū. Ad hͦ rn̄dꝫ Alex. an. 2º. t. 2º. c. de mēdacio. ar. 7º. q. 2ª. ⁊ Bon̄. 3º. di. 3ª. ar. 6º. in rn̄ſiōne ad pri mā qōem. ꝙ ille qui ē in tali ꝑiculo ꝯſtitu tus: aut eſt ꝑfectus amator ꝯtinētie: aut im ꝑfectꝰ. ſi eſt ꝑfectꝰ ita ꝙ poſſit ꝯfide̓ de ꝯti nētia mētis: nō dꝫ mētiri ꝓ vitāda corruptōe carnis. qꝛ ſicut dixit beata Lucia. Si me inuitā violauerꝭ: caſtitas mihi duplicabit̉ ad coronā. in tali.n. eē poſſet illa paſ ſio ſine culpa. Si aūt eſt imꝑfectꝰ rōabil̓r timere dꝫ ne ſuccūberet ſi ad ſtatū illū ve niret. ⁊ iō ei cōcedit̉ euadē ꝑiculū maiorꝭ peccati ꝑ minus pctm̄. vn̄ ſaniꝰ ꝯſiliū ē tali falſū aliqd̓ dice̓ qͣꝫ illā paſſionē ſuſtine. Et hoc eſt quod dicit Augꝰ li. de mēdacio. pec cata illa que ita cōmittūtur in hoīe: vt eū faciant īmundū: ⁊ in peccatis noſtris vita re debemus: ac ꝑ hͦ nec peccata dicēda ſūt. qꝛ iō fiunt vt īmūditia euitet̉. qd̓ intelligidꝫ nō ꝙ nō ſint peccata ſimpl̓r. ſꝫ ꝙ non ſint grauia. Et ſicut dictū ē de viro īꝑfecto reſpectu ſui. ſic et dd̓ ē de viro īꝑfecto r̄ſpe ctu alteriꝰ īperfecti ẜm Bon̄. vbi sͣ. ¶ Utꝝ liceat alicui dice̓ mēdaciū: vt ad fidē vl̓ re ligionē alliciat ꝓximū. ℟ndet Bon̄. vbi sͣ rn̄ſione ad. 2. q. ꝙ nō: qꝛ nō indiget deꝰ mē dacio noſtro: nec dꝫ aliquis crede̓ ꝙ aliꝗſ conuertat̉ ꝑ falſi ſuggeſtionē. ſꝫ potiꝰ ꝑ ſp̄s ſancti inſpiratōem. qꝛ vt dicit Grego. in vanū laborat lingua doctoris: niſi intꝰ operetur gr̄a ſaluatoris. ¶ Utrū predicator ⁊ doctor theologie ſēꝑ mortal̓r peccet mētie do: cū faciat ꝯͣ doctrinā ſuā: que ē doctrīa veritatis. ℟ndet pe. 3º. di. 3ª. ꝙ non. grauius tn̄ peccat ſi ſcandalū vl̓ cōtēptꝰ doctrīe ſit annexū. tunc.n. ſi ſciēs hoc mētitur mortal̓r peccat. Si dicat̉ ꝙ faciat ꝯtra do ctrinā dd̓ ꝙ face̓ ꝯtra illud quod hō docꝫ faciēdū ex neceſſitate pctm̄ ē mortale. ſed non ꝯtra illd̓ qd̓ docet ex ꝯſilio vl̓ vtilita te. ¶ Utrū liceat alicui mētiri ꝓ ꝯẜuanda alterius vita. ℟ndet pe. 3º. di. 3ª. ꝙ non. nꝫ et imꝑfecto. lꝫ.n. īꝑfecto v̓itatē celare. ſꝫ nō falſitatē dice̓ ẜm Augᵐ. ar. ꝓ eo. 22ª .q. 2ª. pͥᵐ. ⁊ di. 14ª. ꝙ ait. que ſūt capitula Aug. ⁊ 22ª. q. 2. omnē. qd̓ ē cap Iſido. Imꝑfectꝰ gͦ de qͣſito ad mortē dꝫ celare v̓i tatē.ſ. ſophiſtice vel figuratiue querentes deludēdo: vel oīo tacēdo: vel exp̄ſſe ſe non īdicatuꝝ aſſerēdo: ſꝫ nō dꝫ falſū dice̓. Si vero ex eo ꝙ nō mētit̉ ꝯiecturā accipiūt. nō tn̄ ip̄e ꝓdit. Si dicatur ꝙ Augꝰ dicit ꝙ hoc nō cōuenit ꝑfectꝭ. 22ª. q. 2ª. ne ꝗs. gͦ a ꝯͣrio ſēſu ꝯuenit īꝑfectꝭ. ℟º ꝙ dicit illud nō ꝯuenire ꝑfectꝭ. nō qꝛ ꝯueniat alijs ſꝫ qꝛ minꝰ ꝯuenit eis. vn̄ Augꝰ li. de mēda. De q̄ſito īꝗt ad mortē ſi neſcis: te neſcire fatēdū ē. ſi ſcis. n̄ ē dd̓ neſcio. ſi āt ſit neceſ ſario dd̓ dicēs. ſcio vbi ē: nūqͣꝫ āt demōſtra bo. ẜꝫ āt hoſti. t. de pe. p̄t rn̄deri. ſi talē q̄ris curre illuc cito. ita tn̄ ꝙ ſibi on̄datur alia

T. Li. via qͣꝫ fugiēs teneat: vel alius locꝰ qͣꝫ vbi latet. vel ſic multi domū iſtā intrāt ⁊ exeunt qͦs nō video: nꝫ ſcio ubi ſit.i. in quo an gulo domꝰ. uel ſic. nō vidi eū diu ē. poſſuꝫ .n. intellige̓ illud diu ſicut volo. vel ſic. nō eſt hic.i. in loco ubi ſū. ¶ De falſo teſtimonio ⁊ teſtibꝰ. ti. 37. Oſtea conſiderādū ē de falſo te ſtimōio. ⁊ pͥmo de pctō eius. 2º de pena eiꝰ. 3º qͣl̓r teſtis ī teſtificādo ſchēre debꝫ. 4º an teſtes ſint cogēdi: ⁊ qualit̓. ⁊ quādo. 5º. vtꝝ teſteſ peccet ſe ſubtrahēdo a teſtimonio. 6º. vtruꝫ liceat eis pecuniā reciꝑe ꝓ ferēdo teſtimonio. 7º qui pn̄t eē teſtes. ⁊ qui nō. 8º quot te ſtes requirūt̉. cet̓a de teſtibꝰ relinquo iurꝭ. peritis gr̄a breuitatis. ¶ Circa pͥᵐ ſciēduꝫ ꝙ falſū teſtimoniū ſēꝑ eſt pctm̄ mortale. hꝫ.n. deſormitatē. tū ex ꝑiurio: qꝛ teſtes nō admittūt̉: niſi iurati. ⁊ ex hoc eſt ſēꝑ mortale pctm̄ ex ſuo genere: ſicut ⁊ quelꝫ alia iniuſticia. tū ex falſitate ẜm ꝙ oē mēdaciū nō tn̄ ex hoc hꝫ ꝙ ſēꝑ ſit mortale. vn̄ falſū teſtimoniū in iudicio ꝓlatū ad iuſticiā īpediēdā: nō hꝫ rōeꝫ pctī mortalis ex menda cio: ſꝫ ex ꝑiurio. Nō et ꝙ in teſtimōio non dꝫ hō aſſerē ꝓ certo quaſi ſciens illd̓ de qͦ nō eſt certꝰ: ſꝫ dubiū dꝫ ſub dubio ꝓferre: ⁊ illd̓ de quo ē certꝰ ꝓ certo dꝫ aſſerē. Si quis tn̄ ſollicite recogitās eſtimet ſe certuꝫ eē de hoc qd̓ eſt falſū: nō peccat mortaliter aſſerēs illd̓: qꝛ nō dixit falſū teſtimonium per ſe ex intentionē: ſꝫ ꝑ accn̄s ꝯͣ illd̓ quod intendit. Irca 2ᵐ ſciēdū ꝙ ſicut dic̄ Augꝰ teſtis falſus tribꝰ ē obnoxiꝰ.ſ. deo: cuius p̄ceptū ꝯtēnit. iudici: quem mētiēdo fallit. ⁊ ꝓxīo quē ledit. exͣ de cri. ſal. c. i. ꝑꝑ pͥᵐ ſeptēnis pnīa ſibi tāqͣꝫ ꝑiuro dꝫ īponi. 6ª. q. i. ꝗcūqꝫ. ꝑꝑ 2ᵐ īfamabitur. 22ª. q. 5º. ſi quis ꝯuictꝰ. vel v̓beribꝰ caſtigabit̉. 5ª. q. 5º. illi ꝗ. vel exͣordinarie pot̓it puniri. vt. C. de teſti. l. nullū. ꝑꝑ 3ᵐ ẜꝫ mod̓ leſionis condēnabitur. ar. C. de pe. iudi. qui male iudi. l. 2ª. Irca 3ᵐ ſciēd̓ ꝙ teſtꝭ. dꝫ ꝑſōa cōis eē: ⁊ dꝫ iurare tactis ſacro ſāctis euāgelijs: purā ⁊ merā v̓itatē quā nonit de facto ſuꝑ quo īducit̉ dice̓: nulla adiecta falſitate. 3. q. 9. hortamur. ⁊. 4ª. q. 4ª. nullus unqͣꝫ. ⁊. 14ª. q. 5º. n̄ ſane. ep̄s tn̄ nō tāgit euāgelia: lꝫ corā eo ponāt̉. p̄t et ei iuram̄tū r̄mitti de ꝑtiū volūtate. ẜꝫ ray. ar. exͣ de iureiur. cū ꝗdā. ⁊. C. de iureiur. l. i. Irca. 4ᵐ ſic diſtingue ẜꝫ go.ſ. ꝙ aūt requirit̉ teſtimoniū in cā ciui li: aut in crimīali. ſi ī ciuili: tūc gnaͣ lit̓ quilꝫ ſciēs v̓itatē dꝫ cogi ꝑhibe̓ teſtimo niū v̓itati. C. de teſti. ſi qn̄. ⁊. 14. q. 2. quāqͣꝫ Si in crimīali: aut agit̉ de crimīe ciuil̓r. ⁊ ſic ēt ſt̓ cogēdi. exͣ de teſt. co. p̄t̓ea. ⁊. c. cū ꝯͣ Aut crimīal̓r. ⁊ tūc aūt agit̉ de crimīe falſi. ⁊ ſic ēt ſūt cogēdi. vt in. c. cum ꝯͣ. Aut de alio crimīe: ⁊ tūc gnaͣl̓r nō ſūt cogēdi. exͣ de teſti. co. dilectoꝝ. p̄terqͣꝫ ſi ꝑ alios v̓itas nō p̄t liquē. vt in. c. quāqꝫ p̄alle. Ul̓ niſi ſe ſubtrahāt gr̄a. odio. vel timore. exͣ de teſti. co. c. i. Sūt āt cogēdi ꝑ cēſurā eccl̓iaſticā. vt pꝫ ex forma lr̄aꝝ pape ꝑ clauſulaꝫ illā .ſ. teſtes āt. ⁊cͣ. q̄ ſi nō ponat̉ ibi: vt ſolet fie ri qn̄ in eis fit mentio de crimīe: nihilominus iudex ad iura ſe referat: ⁊ teſtes cogat: vel nō cogat ẜm ſup̄dicta. Cōſuetudo tn̄ curie romane ē ꝙ in cāis de fcō vbi agitur de crimīe: nullū teſtē cogat qͣl̓rcūqꝫ deeo agat̉. ⁊ idē ſeruat ī litteris nō apponē do clauſulā p̄dictā. Nōt et. Ray. ti. de rapto. ꝙ qn̄ quis ꝑꝑ deſcm̄ ꝓbatōꝫ rē ſuaꝫ amitte̓t: tunc ꝑſone pͥuilegiate vt p̄ſbyteri cogēdi ſūt iurati teſtificari. 14ª. q. 2. quāqͣꝫ nō tamē in cauſa ſāguinis. Irca 5ᵐ ſciendū ẜm go. ꝙ illi qui ſubtrahūt ſuū teſtimoniū illi rei: q̄ nō niſi ꝑ eos ꝓbari pōt: mortalit̓ peccant. ⁊ iō cogēdi ſunt ſatiſface̓: ſicut de alijs mortalibꝰ. 6ª. q. i. illi qui. ⁊ maxime peccat ꝗ metu alteriꝰ celat veꝝ. vn̄ Aug. .ii. q. 3ª. quiſquis metu cuiuſqꝫ ptātꝭ v̓ita tē occultat: irā dei ſuꝑ ſe ꝓuocat. qꝛ magis timet hominem qͣꝫ deuꝫ. ⁊ pꝰ pauca. vt̓qꝫ reus ē: ⁊ qui celat veꝝ: ⁊ ꝗ mēdaciū dicit: qꝛ iſte n̄ vl̓t ꝓdeſſe: ⁊ iſte vl̓t obeſſe. Tho. vo 2ª 2e. q. 70. ar. i. c. circa hͦ ſic diſtinguit. .ſ. ꝙ qn̄ requirit̉ teſtimoniū alicuiꝰ: aut reꝗrit̉ auctoritate ſuꝑioris cui tenet̉ obedi re in his q̄ ꝑtinēt ad iuſticiā. ⁊ ſic tenet̉ ferre teſtimoniū in his ī quibꝰ ẜm ordinē teſti moniū exigit̉ iuris: vt in manifeſtis: ⁊ in his de ꝗbꝰ infamia p̄ceſſit. in alijs v̓o non tenetur. Aut reꝗrit̉. nō tn̄ auctoritate ſuꝑi oris. ⁊ tūc ſi teſtimoniū requiritur ꝓ liberatōe hoīs ab iniuſta mortē ſiue pena qua cūqꝫ vl̓ falſa infamia: ſiue et ab aliqͦ dāno tenetur teſtificari: ⁊ ſi et. teſtimoniū eiꝰ nō requiritur: tenetur face̓ qd̓ in ſe ē: vt denūciet v̓itatē alicui qui poſſit ad hͦ ꝓdeſſe ẜꝫ

I XXXVII. illd̓ ꝓuer. 24º. erue eos qui ducuntur ad mortē. ⁊ Ro. i. Digni ſunt morte. ⁊cͣ. glo. cōſentire ē tacere: cū poſſis arguere. Suꝑ his v̓o que ꝑtinēt ad ꝯdēnatōem alicuiꝰ nō tenetur aliquis teſtificari: niſi cū a ſu ꝑiori cogitur ẜꝫ ordinē iuris: qꝛ ſi circa hͦ v̓itas occultetur: nulli ſpāle dānum ex hͦ naſcitur. ⁊ ſi periculū īmineat accuſatori: non eſt curādū: qꝛ ſe ſponte īgeſſit in hͦ ꝑi culū. alia vero rō eſt de reo: cui ꝑiculū im minet ip̄o nolēte ¶ Sꝫ nūquid lꝫ hōi teſtimoniū ferre de cōmiſſis in ſecreto ſibi. ℟ ꝙ nō. de ꝯmiſſis.ſ. ſibi in ſecreto ꝑ ꝯfeſſio nē: ſi nouit ea tm̄ ꝑ viā ꝯfeſſionis. qꝛ vinculū ſacr̄i eſt maius hoīs precepto. circa vero ea que cōmittūtur hōi ſb̓ ſecreto al̓r qͣꝫ per confeſſionē. ſic diſtinguit Tho. 2ª. 2e. q. 70. ar. i. c. 2ᵐ.ſ. ꝙ ſi ſint talia que ſtatim vt nouit ea manifeſtare tenetur: vt ſi pertineāt ad corruptōeꝫ multitudinis ſpi ritualē vel corporalē: vel et graue dānuꝫ alicuiꝰ ꝑſone: tūc ꝑ ſecreti ꝯmiſſū obligari nō pōt: quin de his teſtificet̉ vel ea denunciet: qꝛ alit̓ fidē frāgeret quā alteri dꝫ ſi v̓o ſint talia que ꝗs ꝓde nō tenet̉: bene pōt obligari ad celādū ex hͦ ꝙ ſibi ꝯmittū tur: ⁊ tunc nullo mō tenet̉ ea ꝓdere etiaꝫ ex precepto ſuꝑioris. qꝛ celare ea tenet̉ de iure nature: ſuꝑ qd̓ nō ē prelatꝰ. ¶ Tho ibi de. de hͦ tn̄ vide in li. ſe. ti. 67. ¶ Quid ſi ꝗ iurēt teſtimoniū nō ꝑhibe̓. ℟º credit gof. iu ramētū eē temerariū qn̄ nō niſi ꝑ eos pōt de v̓itate liquere: tūc.n. poſſet etiā ꝓpria au ctoritate ꝯtrauenire. 22ª. q. 4ª. in malis. ⁊ hͦ qn̄ ē certuꝫ mortale ex hͦ ꝓuenire pctm̄: ſecus ē ſi dubitaret̉: tūc.n. eſſet priꝰ ſuꝑio ris auctoritas reꝗrēda. exͣ de elec. venerabilē. ¶ Quid ſi vnꝰ int̓fuit negocio: ⁊ cuꝫ ſciat nō poſſe ꝓbari ꝑ vnū: iurauit nō phi bere teſtimoniū v̓itati. credit go. hͦ iuramē tū eē temerariū. qꝛ ⁊ſi vnꝰ nō faciat ꝓbati onē plenā: facit tn̄ ſemiplenā: ⁊ ſit delatio iuramēti vt per illud ꝓbatio cōpleat̉. C. de rebus cre. in bone fidei. ¶ Quid ſi aduerſarius ſb̓trahat teſtes. ℟º oſtēdit ſe fone̓ litē iniquā. exͣ de teſti. ꝯſtitutis. ⁊ exꝑiri dꝫ in ſe iudicis auctoritatē eluſā. Irca 6ᵐ ſciendū ꝙ teſtis nihil dꝫ reciꝑe ꝓ teſtimonio ferēdo. qꝛ ſic̄ nō dꝫ eſſe ſnīa venalis: ita nec teſtimoniū. 14ª. q. 5º. non ſane. expenſas tam̄ recipere pōt a ꝓducēte cū. 4ª. q. 3ª.§. vētu ris. Quid ſi teſtis corruptꝰ dicat teſtimo niū falſū. ℟º teſtimoniū nullū eſt: ⁊ qꝛ ve nale: ⁊ qꝛ faliū: ⁊ pret̓ penā falſi tenet̉ ī iu dicio aīe illi quē ſuo teſtimonio leſit ad oē ītereſſe. ar. exͣ de teſti. ſicut. Pecunia vero data nō reſtituet̉ ei qui turpit̉ dedit: qꝛ ei obſtat ꝓpria turpitudo. vt in. c. non ſane: ſꝫ ei in cuius iniuriā data videt̉.i. q. i. iubemus. ¶ Quid ſi pecunia ſit data ſimplicit̓ vt teſtimoniū ferret̉: dici pōt in hoc caſu ẜm go. ꝙ ille qui dedit eā repete̓ pōt: ſi nō dedit eā aīo vt teſtē corrūꝑet: ſꝫ vt ſibi iuſti ciā cōſeruaret. ar. exͣ de ſimo. dilectꝰ. ⁊ 14 .q. 5º. nō ſane. Equit̉ videre de 7º.ſ. qui pn̄t eſſe teſtes ⁊ qui nō. Circa quod ſciendū ꝙ in teſtibꝰ potiſſime. 7. ſūt ꝯſiderāda. vn̄ vſus. Cōditio ſexꝰ etas diſcre tio fama. Et fortuna fides: in teſtibus iſta requires. Cōditio. qꝛ ſi ē ſeruus a teſtimo nio repellit̉. 4ª. q. 3ª.§. itē in criminali. v̓. itē liberi. Diſtinguit̉ tn̄: qꝛ ẜuus aūt ē ma numiſſꝰ: ⁊ tūc recipi p̄t ī teſtimoniū eoruꝫ que vidit tēpore ſeruitutis. Aut ē manēs ẜuꝰ: ⁊ tūc aūt īterrogat̉ de his q̄ ꝑtinent ad dn̄m ſuū: aut de alijs. in pͥmo caſu non ad mittit̉.ſ. nec ꝓ dn̄o: nec ꝯͣ dn̄m: niſi in cri minibꝰ exceptis.ſ. adulterij. fraudati cenſus. ⁊ leſe maieſtatis. īterrogari tn̄ in facto ſuo poſſūt. ut in dicto.§. itē ſerui. Quidā āt dicūt alios caſus duos.ſ. cū vir vxorē dr̄ occidiſſe ẜm legē vlt. de ſiccarijs. ⁊ cū agit̉ de occiſo dn̄o. In his v̓o que ꝑtinēt ad ali um qͣꝫ ad eius dn̄m admittit̉ ẜuus in defectū teſtiū. vt in dicto v̓b. itē ſerui. ¶ Sexꝰ qꝛ mulier nō admittit̉ ad teſtimoniū cum agit̉ de crimīe crimīalit̓. admittit̉ tn̄ cum agit̉ de crimīe ciuil̓r et ꝯͣ cl̓icos. exͣ. e. qm̄. ⁊ in crimine excepto. vt ī ſimo. exͣ de ſimo. tāta. ⁊ in cā inquiſitōis ⁊ denūciationis ⁊ exceptōis. exͣ. e. tā litteris. ⁊. c. ſuꝑ eo. ⁊ in cā ciuili p̄terqͣꝫ ī teſtamētis 4ª. q. 2.§. ſi te ſtes. ⁊ in cā matrimoniali. vt in. c. tam litte ris. ⁊ exͣ de ver. ſigni. forus. in glo. ¶ Etas qꝛ maſculus minor. 14. ānoꝝ. ⁊ femīa minor. 12. annoꝝ: nō admittit̉ in ciuilibꝰ. 4ª .q. 3ª. c. i. In criminalibꝰ aūt minor. 20. an norum. 4ª. q. 3ª.§. item in criminali. in v̓. item teſtium. Poteſt tamen pubes. 14. an norum teſtificari in criminibus exceptis. vt in nece domini occiſi: ⁊ leſe maieſtatis ff. ad Sil̓. l. 2ª. ⁊. 4ª. q. 3ª. c. pͥmo. in glo. ſed ⁊ pubes teſtificari poteſt de his que vi dit ī etate pupillari. ⁊ maxime de his que vidit cū erat proximus pubertati. ff. e. l. i.

T. Li. Diſcretio c. ⁊ furioſus ⁊ mente capirepellitur ſicut ab officio iudicandi. 3ª. q. .§. tria ¶ Sama. exͣ. e. de teſti. teſtimoniū Nō ẜm Abbate in cā crimiali repellit̉ ꝗꝓpter infamiā iurꝭ. vel facti. in ciuili vero nō repellit̉ ꝓpt̓ infamiā facti. vt in. c. teſtīo niū. ¶ Quid ſi ꝓduxi ꝯͣ te teſtē infamē: ⁊ eundē poſtea ꝓducis ꝯͣ me: nunquid eū re pelle poſſū. ℟º ꝙ nō.ſ. rōe eoꝝ que prius ꝯmiſit qͣꝫ ꝓducere eū. ſꝫ rōe poſtea ꝯmiſſorū ẜm Guil. durādi. ¶ Fortuna. qꝛ pauꝑ repellit̉ qui de facili cā lucri mētit̉. 4ª. q. 3. itē in crimīali. v̓. teſtes. ẜm tn̄ Io. ſi caret ſuſpitōe: bene admittit̉: Inſti. de ſuſpes. tu. .§. vlt. ¶ Fides. qꝛ infidelis nō admittit̉ ꝯͣ fidelē. exͣ de here. c. i. ¶ Licet āt p̄dicta. 7. potiſſime ſint in teſtibꝰ ꝯſiderāda. ſunt tn̄ ꝯſiderāda ⁊ alia.ſ. Is ſi ſit inimicus. qꝛ talis repellit̉ a denunciatōe ⁊ accuſatōe ⁊ teſtimonio. exͣ de accu. cū oporteat. ⁊ ab in quiſitōe. qꝛ inimicꝰ nō pōt eē īquiſitor ibi dē. c. ad petitōeꝫ ⁊ a iudicio. exͣ de r̄ſti. ſpo. itē cuꝫ quis. Relīꝗt̉ āt arbitrio iudicꝭ que inimicitie a predicti repellāt. ff. de qōibꝰ. l. .i.§. qōi. Et quidē ẜm Guil. et. leues inimi citie a predictis repellūt p̄terqͣꝫ a teſtimōio qꝛ teſtē nō oīo repellūt: ſꝫ debilitant. in aut̓. de teſti.§. ſi v̓o. coll̓. 7. ¶ 3º. nullus admittitur in cā de re ꝓpria. 4ª. q. 3ª.§. itē in cri minali. Nō ẜm go. nullus admittit̉ in cā ſua pͥncipal̓r vel ſcd̓ario. C. e. l. oībus. vn̄ veditor in cā rei vēdite nō admittit̉ ꝓ em̄ ptore. qꝛ ꝓpria vēditoris cā vr̄. nꝫ debitor in cā pignoris ꝓ creditore. ff. de appel. l. ab executorē. Fallit hoc in legatarijs ⁊ ꝯmiſſarijs qui ferūt teſtimoniū in cā teſtamēti: cum agit̉ de hereditate: non de legatis ⁊ fideicōmiſſis. Fallit et. hoc in collegijs ⁊ corregularibꝰ. Monachi.n. ⁊ clerici in cāis mōaſterij ſui ⁊ eccl̓ie ſue pn̄t teſtifica ri. ita tn̄ ꝙ ſtatuāt vnū vl̓ duos ꝓcuratores ad agēduꝫ ⁊ reſpondēduꝫ. ⁊ illi duo n̄ poſſunt eſſe teſtes in cā illa. ſꝫ alij poſſūt. exͣ .c. inſuꝑ. Sil̓r prelatus pōt eē teſtis. ita tn̄ ꝙ ponat aliuꝫ ꝓcuratorē. qꝛ non pōt eſſe ſimul actor ⁊ teſtis ẜm hoſti. Sil̓r hycono mo: vel vicēdn̄o agēte ꝓ rebus eccl̓ie: pōt ep̄s teſtis eſſe. hͦ hoſti. exͣ. e. inſuper. Inno. v̓o ꝯͣdicit. ¶ Io. obſcuri ⁊ ignoti. tales.n. n̄ admittunt̉ niſi cum tormentis. in aut̓. eo. .l. ſancimus. ẜꝫ go. iº executores nego ciorum. vt procuratores. curatores. tutores. ⁊ ſindici non admittuntur in cauſa in qua ſunt executores. exͣ. e. inſuper. ¶ 2º ſo cij criminis. exͣ. e. veniēs. ſꝫ intellige ꝙ ſocij criminis ⁊ muneris nō admittūt̉ ad te ſtificādū: ſꝫ ad accuſādū ſic. ſocij v̓o crimi nis nō munerꝭ admittūtur ad vtrūqꝫ ī cri minibus exceptis: ⁊ ad detegēdā cōſpirationē. exͣ de teſti. co. c. vlt. ¶ I. nō admittitur quis in cā cōmuni. qꝛ cā cōis duoruꝫ eſt vtriuſqꝫ. ff. de ritu nup. illud. ¶ 4º pat non pōt eſſe teſtis in cā filij. nec e: niſi ī caſibus poſſūt.n. pater ⁊ mr̄ teſtificari ꝓfilio in ca matrimoniali. vt dicet̉. jͣ. li. s. ⁊ in cā de etate ⁊ cognatōe ⁊ natiuitate. ff. de ꝓba. l. etiā. ⁊ in cā religionis. 20. q. 3ª. pre ſens ⁊ in cā teſtamētaria. Inſti. de teſta.§. in teſtibus. Oēs autē alij ꝯſanguinei poſt patrē ⁊ matrē admittunt̉ in cā ciuili: ſiue ſint ꝓpinqui ſiue remoti: qꝛ non īuēit̉ ꝓbi bitū. ff. e. l. i. In criminali aūt cā ꝯͣ fratre: vel ꝓ fratre non admittit̉ frat̓: niſi ī crimi ne hereſis. exͣ de p̄ſūp. litteras. Ber. v̓o ex .c. in litteris diſtinguit de cōſāguineis. ꝙ aūt ꝑꝑ affectōem p̄ſumitur ꝯtra eos: ſic n̄ admittunt̉. aut nō preſumit̉. ⁊ ſic admittū tur. ſi tales apparēt qui veritatē gratie p̄ponāt. 4ª. q. 3ª.§. itē eos teſtes. ¶ H. non admittuntur domeſtici vel familiares. nā in criminali cā non lꝫ accuſatores teſtes de domo ꝓpria ducē. 3ª. q. 5º. c. i. ⁊ dicunt̉ ꝓprie domeſtici vel familiares quibus im ꝑare pōt rōe patrie vl̓ ptātis dn̄ice. 4ª. q. 3ª.§. itē in criminali. vt vxor. colonus. ſeruus. lib̓tus. aſcriptitiꝰ. mercenariꝰ. filius ī ptāte patris ⁊ oēs habitātes ī domo. Nō tn̄ ẜm hoſti. ꝙ ſi aliquis fuit colonꝰ meus: vel mercenarius ⁊ mō non eſt: talis de cō ſuetudinē admittitur: vt ꝓ me teſtetur: niſi ip̄m in fraudē eieciſſe a me: vt ꝓ me teſtifi caret̉. Itē ẜm Guil. vxor pro viro: vel qui libet domeſticus pro domeſtico: non teſtifi cat̉: niſi aduerſarius velit. qꝛ hoc ē introductū in eius fauorē. ar. C. de leg. qd̓ fauo re. ſicut aduocatus alteriꝰ ꝑtis ab alia ꝑte pōt in teſtē admitti. exͣ. e. romana. ⁊ patro nus. ⁊ gener̄. ⁊ nurꝰ ꝗ ſūt de familia. C. de v̓bo. ſig. l. fi. in pͥnº Familiares dicunt̉ cō ſanguinei. affines. amici. 4ª. q. 3ª.§. itē teſtiū. nō tn̄ quilꝫ amicꝰ repellit̉: ſꝫ tātū ille ꝗ eſt maxīa familiaritate ꝯiunctꝰ. ff. de ver. ſig. late. nec quilibꝫ affinis: ſꝫ ꝗ ex nuptijs affinitatē ꝯtraxit. exͣ de eo qui co. diſcretio nem. Admittuntur tn̄ quandoqꝫ domeſti ci in cauſa criminali. quandoqꝫ in ciuili. In criminali vero in duobus caſibus. Primo cum canonici prelatū ſuū accuſat

I XXXVII. 2ª. q. 7. lator. 2º cū accuſat̉ matrimoniū ꝓpter ꝯſāguinitatē. 2ª. q. 6º. ca. i. Nota ſi monachus vel clericꝰ accuſet aliqueꝫ decollegio pōt alios monachos in teſtes induce̓. qꝛ nō reputāt̉ magis domeſtici ac cuſātis qͣꝫ accuſati. ſi vero accuſet exͣneū: tūc nō pōt. 14ª. q. 2ª. ſuper prudētiā. Ad mittunt̉ et. qn̄ꝫ domeſtici in cā ciuili.i. ī le gatario: vel fideicōmiſſario: ꝗ lꝫ ſit dome ſticꝰ: pōt ēt teſtificari in cā teſtamēti cum agit̉ de hereditate. Inſti. de teſta.§. legata rius. Itē in his que fiunt ī capl̓o: qꝛ illa n̄ facile ꝓbāt̉: niſi ꝑ canonicos. exͣ. e. veniēs. .2. Itē in his que fiūt in domo. C. de repu. conſēſu. Itē ī cā eccl̓ie ſue: in qua ⁊ mona chi ⁊ cl̓ici pn̄t teſtificari. exͣ. e. inſuꝑ. Cano nicꝰ aūt nō tm̄ pōt eē teſtis in cā eccl̓ie ſue: ſꝫ ēt pōt eē teſtis ꝯcanonici ſui in cā ꝓpria. nō tm̄ ꝯͣ ſuū ꝯcanonicū: ſꝫ et. ꝯͣ aliū. qꝛ nō ē dōeſticꝰ hiꝰ: ſꝫ eccl̓ie tm̄ ẜm Io. 14ª. q. 2ª. ſuꝑ prudē. 16º non admittūt̉ illi qui cō gnoſcunt ꝑſonas litigātes. qn̄.ſ. agit̉ de cō tractibꝰ. ar. ī aut̓. e.§. i. ⁊ exͣ. e. cū cām. ī glo. ¶ 17º excōicati ⁊ ſuſpēſi. exͣ de ac. oliꝫ. qd̓ ē veꝝ de ſuſpēſis ab hoīe ẜm hoſti. ibideꝫ. ſis ꝑiuri. exͣ. e. ſicut nobis 19º n̄ admit tunt̉ ad teſtificādū crimīoſi: ſi ſint de crimi ne cōuicti: vel ꝯfeſſi: vel et. ſi adhuc poſſūt ꝯuinci. exͣ. e. ſuꝑ eo. ẜm aūt leges tm̄ cō dēnati repellūt̉. ¶ Sꝫ nūꝗd teſtis cui crimē obijcit̉ exciꝑe pōt ꝙ excipiēs ſit crimi noſus. ℟º ꝙ nō. qꝛ excipiēs ꝓſequit̉ ius ſuū ſe defēdēdo ⁊ nullus ꝓhibet̉ a defēſiōe iurꝭ ſui: ēt ſi excōicatꝰ eēt. exͣ. e. teſtimoniū. in glo. Hoſti. aūt dicit ꝙ ſi excibiēs ſit excōicatꝰ: vel talis cui forus ē int̓dictꝰ repelli pōt. ¶ Nota ꝙ crimīoſus aūt nō ē em̄da tus de crimīe. ⁊ ſic repellit̉ a teſtīonio in oī cā: p̄terqͣꝫ in cauſa īꝗſitiōis: qn̄.ſ. fit īꝗſitio tā ī capite qͣꝫ in mēbris tūc.n. recipitur: qꝛ ea que domi fiūt ꝑ domeſticos ꝓbari debe̓t. exͣ. e. veniēs. vn̄ ſufficiūt teſtes qualeſcūqꝫ ſint: niſi ſint corrupti vl̓ inimici. exͣ de ſen. ⁊ re. iu. cū. i. ⁊ a. ſꝫ ſi exͣnei teſtes ad duceret̉: tunc reꝗreret̉ ꝙ nō eēt crimino ſi. hͦ gos. ⁊ Io. 2ª. q. i. deꝰ oīpotēs. Bar. dic̄ ꝙ nō admittūt̉ criminoſi: niſi ſint de crimi ne emēdati: vel niſi ī criminibꝰ exceptꝭ.ſ. ſi ille ꝯͣ quē ſit inquiſitio: fuit ātea de illo cri mine infamatꝰ. hͨ Bar. in. c. deus oīpotēs. Aut eſt emēdatꝰ de crimīe: ⁊ tūc aūt eum īfamia comitat̉: aut nō. ſi nō: admittit̉ ī cā ciuili: niſi ſit ꝑiurus qͣꝫtūcunqꝫ peniteat. ⁊ idē eſt in cā crimīali ſi agat̉ ciuil̓r. ſi āt cri minalit̓ repellit̉ niſi in crimībus exceptis. .ſ. ſi ꝓbet ſe ꝑ preſbyteꝝ penitētiā egiſſe: ſꝫ in alijs criminibꝰ repellit̉ ſiue ſit cōuictꝰ de crimīe ī alio iudicio: ſiue poſſit ꝯuīci: vel etiā ſi grauata eius opīo ſit ꝓ eo ꝙ qn̄qꝫ fuit ſic repulſus. In crimīe tn̄ hereſis admittit̉ etiā ꝑiurꝰ. ſi autē eū infamia comitet̉. vt ſi fuit cōdēnatꝰ de furto nomīe ſuo: qꝛ nō pōt face̓ iudex ꝙ talis infamia non ſequat̉. ff. de furtis. nō poterit. ſic repellitur in qualꝫ cā: niſi fuerit pͥus in integrū reſti tutus. exͣ. e. teſtīo. zo. layci. layci.n. nō poſſūt accuſare cl̓icū: ſꝫ teſtificari ꝯͣ eū in cā crimīali. Nō tn̄ ꝙ aūt agit̉ de crimīe ci uil̓r aūt crimīalit̓. ſi ciuil̓r.ſ. in modū exce ptōis ſic admittūt̉ layci ꝯͣ cl̓icuꝫ tā ad ac cuſāduꝫ qͣꝫ ad teſtificandū. aut criminalit̓ ⁊ tūc non admittūt̉ cōtra cl̓icum ad accu ſandū: nec ad teſtificādū in crimībus non exceptis: niſi ſuā vel ſuoꝝ iniuriā p̄ſequā tur. In exceptis vero ſi accuſet zelo malo non admittunt̉. ſi vero zelo bono admittū tur. Cl̓icus aūt ꝯtra quē agit̉ de crimīe ex cepto: aut fuit ātea īfamatus de illo crimi ne ⁊ tunc admittunt̉ etiā viles ꝑſōe ⁊ cri minoſi: ⁊ ad accuſādū ⁊ teſtificādū p̄t̓ ini micos ⁊ ꝯſpiratores ⁊ participes crimīs. ſpāle tn̄ ē in crimine ſimonie ⁊ leſe maieſtatis: in quibꝰ admittunt̉ participes crimi nis ad accuſādū: ſꝫ non ad teſtificāduꝫ. di. 73ª. ſi quis ꝓpt̓ quod hugo ītelligit de ſo cio criminis: non muneris. qn̄.ſ. res nō ꝓ ceſſit ad actū. qꝛ pecuniā non dedit nec recepit. qd̓ Io. non credit. qꝛ ſimonie crimē ꝓcedit inſtar leſe maieſtatis. Aut eſt bone famē: ſic non admittunt̉ layci niſi bone fa me. Clerici vero ꝯtra clericos admittunt̉: niſi ſint criminoſi: vel et irregulares: non .n. poſſūt p̄ſbyteros accuſare: vel ꝯtra eos teſtificari: qui ad ſacerdotiuꝫ eligi ꝓhibē tur. 2ª. q. 7. ip̄i quod eſt veꝝ ẜꝫ Io. in cā criminali: non ciuili. vn̄ bigamꝰ non p̄t ac cuſare clericuꝫ criminal̓r: ſꝫ ciuilit̓ tm̄. Sil̓i ter nec qui mēbrū amiſit aliquo caſu pōt accuſare clericū ordīs ſuꝑiorꝭ. ſꝫ clericum eiuſdem ordinis vel īferioris accuſare po teſt. 2ª. q. 7. clericus. ⁊ hec ſunt vera de ac cuſatione: ſecus eſt de denunciatione extra .c. cum nuncius. in glo. ¶io accuſati de crimine. Accuſatus enim de crimine pen dente accuſatione non poteſt teſtificari in cauſa criminali: nec aliquem accuſare: niſi forte criminibus exceptis. nec etiam poteſt ad ordines promoueri. extra. e. ca.

T. Li. XXXVII. vlt. ſꝫ in ciuili pōt admitti poſt ſnīam. et. n̄ ſit appellatū: quia adhuc eſt integer eiꝰ ſta tus vt iteꝝ honoribꝰ fūgatur. ff. de apel. in t po. nihil inno. l. vna. vbi dr̄ ꝙ appellatōe īterpoſita ſiue ca recepta ſit: ſi nō: medio tꝑe nihil nouari oꝑꝫ. ¶ 22º conſpiratores hi.n. nō admittūt̉ ī teſtimoniū ꝯͣ illū ꝯtra quē ꝯſpirauerūt. ſꝫ ꝯͣ alios ſic. exͣ de ſen. ⁊ re. iudi. cū. i. ⁊. a.§. 2º. ¶ 23º iudices aduocati aſſeſſores appellātis ī cā pͥncipali. ta les.n. nō poſſūt eē teſtes in cā appellatōis. li. 6º. e. romana. ⁊cͣ. ¶ 24º mediatores. in ꝯͣctibus.n. non admittit̉ mediator: niſi de ꝯſenſu partiū. in aut̓. e. qm̄ v̓o 5º ſtatu liberi.i. quibꝰ libertas ē ſub ꝯditōe relicta cū ſint ẜui. C. de ſtatu libe. ſtatu lib̓i. ¶ 20 liberti. hi.n. nō poſſūt teſtificari ꝯͣ patronū ⁊ filiū eius: vel ꝓ patrono. ff. de fideico. li. paul̓. hoc fallit tn̄ in quibuſdā crimībus. ¶ 27º qui fuerūt ī cuſtodia publica ꝓ aliquo crimīe: niſi prius ſe purgauerint. 4ª. .q. 3ª. c. i. 8º. hermofrōditi. in his.n. qͣli tas ſexus incaleſcētis on̄dit an poſſint teſtificari in cauſis crimīalibꝰ: ⁊ in vltimis volūtatibꝰ: in quibꝰ ml̓r nō recipit̉. 4ª. q. 3ª.§. itē hermofrodita. ſꝫ ſi quis vtat̉ vtro qꝫ mēbro: vt accidit qn̄ꝫ de facto: tūc ep̄s faciat eū elige̓ qͦ mēbro velit vti ⁊ iurare ꝙ decetero nō vtetur alio mēbro ẜm hoſt. ¶ 29º vaſalli nō pn̄t ꝯͣ dn̄os vel ꝓ dn̄is teſtificari in cā crimīali. ar. exͣ de offi. deleg. cām que int̓ Guil. dicit ꝙ īmo pn̄t. lꝫ nō poſſint eē iudices. Alij diſtinguūt ꝙ vaſal lus aūt ē obligatꝰ ad certa ſeruicia: ⁊ non ad iuramētū: ⁊ tūc pōt. vt pꝫ de illis qui te nēt decimas ab eccl̓ia in feudū. exͣ de deci. qͣꝫuis. Aut ad p̄ſtādū ſacr̄m fidelitatis: ⁊ tunc nō pōt: qꝛ hiꝰ ſacr̄m repn̄tat quādaꝫ ſpēm ẜuitutis. ar. x. de re. in indignū. 30. gratioſi.i. adulatores. 2ª. q.§. ſil̓r. 31 focius oīuꝫ bonoꝝ. ar. C. e. l. oībus. pōt tam̄ ꝓ parte ſocij ſui: nō pro ſua teſtis eē: ita ꝙ ei nullū emolumētū acꝗrat̉. ar. exͣ de p̄bē. dilectꝰ. hͦ in fi. ¶ Ad hͦ nota ꝙ qui repelli tur ab accuſādo repellit̉ ēt a teſtificando. 4ª. q. 2ª. ⁊ 3ª. c. i. hec tn̄ regula fallit. Prīo in ciuilibꝰ: qꝛ cl̓ici qui ſūt irregulares: nō ſuo crīe vt bigami ⁊ mutilati admittūtur ad teſtificādū ī ciuilibꝰ ꝯͣ clicū nō ad accuſādū. In crimībus v̓o neutrū pn̄t. 2º ī mu lieribꝰ que repellūt̉ ab accuſādo: niſi ī ex ceptis criminibꝰ. ⁊ tn̄ admittūt̉ ad teſtificā duꝫ: niſi in vltimis volūtatibꝰ. 3º. in crimi uibꝰ pͥuatis. in his.n. nō pōt accuſare cuiꝰ nō ītereſt: ⁊ tn̄ pōt teſtificari. Itē quicūqꝫ admittit̉ ad accuſādū: admittit̉ et ad teſtificādū. 4ª. q. 2ª. ⁊ 3ª. c. i. ar. a ꝯͣrio. hͦ regula fallit. Prīo in crimibus nō exceptis: qn̄ quis proſequit̉ iniuriā ſuā vel ſuoꝝ. tunc.n. quilibet pōt arcuſare et infamis. ⁊ tn̄ infamis nō pōt teſtificari. 3ª. q. 2ª. cō ſtituimꝰ. 2º. in criminibus exceptis vbi ad mittitur laycus īfamis. ad accuſatōem cl̓i ci infamis. ar. exͣ de ſimo. tanta. ſꝫ non ad teſtificādū: niſi p̄ſumptōe aliqua p̄cedēte. ar. exͣ de regu. in. cum in cōtemplatōe. hec Io. i. q. i. ſiquis ep̄s. ⁊ 4ª. q. 2. ſuꝑ. c. teſtes in ſūma. Itē oēs qui ſunt ſuſpecti in iudicā do: ſuſpecti et ſunt in teſtificādo: qꝛ teſtes ſine ſuſpitōe ⁊ infamia debēt eē. 2ª. q. 7. te ſtes. oēs tn̄ qui de iure poſſūt repelli: ſūt ad mittēdi: ſi is ꝯtra que ꝓducunt̉ eoꝝ teſtimonio fuerit vſus in alio iudicio: niſi docuerit aliꝗd de nouo legitimū poſtea emer ſiſſe. 4ª. q. 3ª.§. itē in criminali. v̓. item ſi quis teſtibus. Equit̉ vide̓ de 8º.ſ. qͦt teſtes reqͥrunt̉. Circa qd̓ ſciēdū ꝙ regulari ter duo ad minus ſunt neceſſarij. ex ē. veniēs. ī fi. vn̄ ſi nō potes ꝓbare tuā intētōem: niſi per vnū teſtē cede actōeꝫ tu am ex cā donatōis alicui amico tuo. ⁊ ille agēs pōt te ⁊ illū ꝓduce in teſtes. ar. exͣ. e. inſuper. qn̄ꝫ tamē credit̉ vni. ⁊ pͥmo ī matrimonio ī fauorē mr̄imonij. qn̄ꝫ creditur vni in reſtitutōe in integrū. exͣ de reſti. ī inte. ex litteris. 2º in reuocatōe mādati facta ꝓcuratori. exͣ de ꝓcu. ex inſinuatōe. 3º qn̄ partes cōſētiunt. ar. C. de fideico. l. fi. 4º in papa cui ſoli credit̉. 20. q. i. quicūqꝫ. 5º. qͣꝫ tū ad preſūptōem. lꝫ.n. vnꝰ teſtis nō faciat plenā probatōem. facit tn̄ preſūptōem. di. 86ª. tanta. 6º. quādo querit̉ de ꝯſcīa ali cuius. exͣ. e. tā litteris.§ fi. 7º quādo fama vel alia admīcula aſſūt. exͣ. e. p̄terea.§. i. ⁊ in fi. ⁊ hoſti. exͣ. e. lꝫ. 8º de rebꝰ ablatꝭ. alicui violēter credit̉ ē ꝑ ꝓpriū iuramētū. exͣ de his que vi. ſuꝑ eo. 9º qn̄ nō p̄iudicat̉ alicui. vt de baptiſmo alicuiꝰ. de ꝯſe. di. 4ª. q. itaqꝫ. In hoc tn̄ caſu credēdū ē tm̄ xp̄iano ſi tn̄ p̄iudicaret̉ alicui de baptiſmo alicuiꝰ: nō crede̓t̉ vni: vt ſi quid legatū eēt alicui ſi baptizatꝰ eēt tūc.n. p̄iudicaret̉ hēdi ẜm Io. Idē ē de ꝯſecͣtōe eccl̓ie. io. qn̄ quis vlꝓbar̄ ſe pnīaꝫ egiſſe: credit̉ eiꝰ ꝯfeſſori. exͣ de ſimo. nemo. ⁊ poteſt dicere in generali. ꝙ ille cōfeſſus eſt ſecum: ⁊ credit euꝫ peni tuiſſe de omnibus peccatis. ii. creditur vni

T. II XXXVIII. teſti de aliquo ꝙ habuit ſigna penitētie. 12 in cauſa denunciationis vbi perſona denū cians eum vno teſte ſufficit ad ꝓbādum charitatiuā monitōem. extra. eo. in omni. 13º vbi agitur ad impediēduꝫ matrimōiū exͣ de ſpon. preterea. 14º in cauſa teſtamen taria: cuꝫ teſtator vni fideꝫ voluit adhibere. ff. de dote prele. Theopōpus. 15º. quādo quis habuit ꝓbabileꝫ cauſā ignorantie: vt ſi verberauit clericuꝫ qui nō habebat tōſuram: ſi iurauerit ſe ignoraſſe eū cleri cum: creditur ei. extra de ſen. exco. ſi vero. .2. Item quādoqꝫ nō ſufficiunt duo. ⁊ pͥmo cum accuſatur cardinalis. 2ª. q. 4ª. preſul. 2º in teſtamentis. codicillis. ⁊ dōa tiōibus cauſa mortis. vt patebit. jͣ in titul̓ ſuis. 3º in probatiōe confeſſionis: perfecte ſolutionis qn̄qꝫ requiruntur ſaltem non rogati. licet ſufficerent duo rogati. 4º. cuꝫ quis debitum quod cōtinetur in ſcriptis vult ꝓbare ſe totum: vel eius parteꝫ ſoluiſſe. hoc eniꝫ nō poteſt facere niſi per te ſtes quinqꝫ idoneos qui interfuerunt. C. eo. l. teſtiuꝫ. ¶ De iudicibꝰ ⁊ eoꝝ officialibus. ti. 38. Einde cōſiderandū eſt de falſitate que cōmittitur cōtra ꝓximū in iudicio per alios qͣꝫ ꝑ te ſtes. Et pͥmo de falſitate iudicū. 2º aduocatoꝝ. 3º. accuſatorū. 4º reorū: ſiū eoruꝫ qui accuſantur. De predictis omnibus tractat pleniſſime Alex. an. 3º. t. 2º parte.i. o. ſed ego de ipſis ponam hic aliqͣ breuit̓ magis neceſſaria in foro ꝯſciētie: r̄linquēs alia iuriſperit gratia breuitatis. ¶ Circa pͥmū primo dicēduꝫ eſt de multiplici iudicio ⁊ ſuſpitiōe: ⁊ quali vel quo iudicio iudex poſſit iudicare. 2º. quid iude ſentētie inique latiōe. 3º. quid iuris de pecūia recepta a iudice. 4º de iudicis idonei tate. 5º. de iudicandi modo ſiue qualitate. 6º. de officialiuꝫ iudicis dolo ⁊ cupiditate. Irca pͥmum nota ẜm Auguᵐ in omel̓. de penitētia. ⁊ eſt in glo. i. bor. 5º. ſuper illo verbo. Quis frat̓ nominatur. ⁊cͣ. Hic inquit apl̓s dicendo. noluit hominē ab homine iudicari ex arbitrio ſuſpitionis: vel extraordinario vſur patoqꝫ iudicio: ſꝫ potius ẜm legeꝫ dei ⁊ or dinem eccleſie: ſiue vltro cōfeſſuꝫ: ſiue ac cuſatum: ⁊ cōuictum. ẜm hoc igitur eſt duplex iudicium.ſ. iudicium ẜm legē dei ordinatum: ⁊ iudiciū temerariū. primū cōceditur homini: ⁊ eſt duplex.ſ. iudiciuꝫ diſcre tionis ⁊ correptionis. Iudiciū diſcretōis cōceditur omni hōi in manifeſtis ⁊ cert. iudiciuꝫ vero correptiōis cōceditur prela tis in cōuictis vel confeſſis. de quo ī pſal̓. Erudimini qui iudicatis terram. Iudiciū vero temerariū vniuerſal̓r interdicit̉ hōi eſt autē iudicium temerariū ex parte iudi cātꝭ. ⁊ ex parte rei iudicate. Ex parte iudi cantis tripliciter. pͥmo per vſurpatōem: ſi cut dicit glo. ſuper illud Math̓. 7º. Nolite iudicare. glo. temerarie. Iudiciū.n. temera rium eſt quando illi quibus nō eſt cōmiſ ſum iudicant. Ro. 14º. Tu qui es qui iudi cas ali. ſeruuꝫ. 2º ꝓpter indignitateꝫ. Ro. 2º. In quo alterū iudicas: teip̄m cōdēnas eadē.n. agis que iudicas. 3º. ꝓpter ignorā tiam. Dan̄. 13º. Sic fatui filij. Iſrahel non iudicantes. neqꝫ qd̓ verū eſt cognoſcētes: cōdemnaſtis filiaꝫ Iſrahel. pͥmū hoꝝ eſt temerariū ꝓpter defectū poteſtatis. 2ᵐ ꝓ pter defectū bonitatis. 3ᵐ ꝓpter defectum ſciētie. Eſt aūt poteſtas de eēntia iudicij. bonitas autē ⁊ ſciētia ſunt de congruitate ⁊ idoneitate eius. Similit̓ ex parte rei iudicate eſt iudiciū temerariū tripliciter. Pri mo qn̄ iudicat̉ perſōa qͣꝫtū ad futuꝝ euē tū. vnde ſuper illud Math̓. 7º. Nolite iudi care. ⁊cͣ. dicit glo. neſcimꝰ qualis eſt futurus: qui nunc apparet malus. de cuius cor rectiōe deſperare: temerarium eſt iudiciuꝫ. 2º cuꝫ iudicatur intētio incerta. vnde ſuꝑ llud Math̓. 7º. Nolite iudicare. glo. ſunt q̄ dā incerta quo aīo fiant: de quibꝰ iudicar̄ temerariū ē. 3º. cū iudicat̉ factū occultuꝫ. ſcꝫ iudicāti. ẜm quē modū dicit̉.i. cor. 4º. Nolite ante tēpus iudicare quoaduſꝫ ve. dominꝰ. ⁊cͣ. Quātū aūt ad circūſtātiā iudi cij dr̄ iudiciū nō tm̄ temerariū: ſꝫ et iniuſtū ex ꝑuerſitate aī.ſ. ordīs ⁊ cā. ſicut etiā iudiciū dr̄ iuſtū ex aīo cā ⁊ ordīe. Ex p̄di ctꝭ pꝫ ꝙ iudex iudicare n̄ dꝫ aliqueꝫ de occultꝭ: nꝫ de incertis: nec de his que nō per tinēt ad ip̄m. al̓s peccat ꝯtra ꝓximū. Tri plex nāqꝫ eſt gradus ſuſpitiōis ẜꝫ Tho. 2ª. 2e. q. 60. ar. 3º. c. Primus eſt cum quis ex leuibus indicijs de bonitatē alicuius īcipit dubitar̄. ⁊ hͦ ē pctm̄ vēiale ⁊ leue. ꝑtinet.n. ad tentationem humanā: ſine qua non ducitur iſta vita. vt habetur in glo. ſu per illud. i. cor. 4º. Nolite ante tempus iudicare. Secūdus eſt cum quis ex leuibꝰ īdicijs pro certo maliciā alterius eſtimat.

C. Li. ⁊ hoc ſi ſit de aliquo graui: eſt peccatum mortale: inquantum non eſt ſine cōtēptū ꝓximi. vnde glo. ſubdit ibidē. ⁊ ſi ſuſpitio nes vitare non poſſumus: qꝛ homines ſumus. iudicia tamē.i. diffinitiuas ſētentias continere debemus. 3ꝰ eſt cum aliquis iu dex ex ſuſpitione ꝓcedit ad aliquē condē nandū: ⁊ hoc directe ꝑtinet ad iniuſticiaꝫ vnde eſt peccatum mortale. ¶ Item ẜm Alex. an. 2º. t. 2º. c. de ſuſpitione. ar. 7º. c. eſt ſuſpicio triplex.ſ. temeraria. probabilis. ⁊ violenta. Temeraria eſt quādo pauca ſt̓ ſigna mali ⁊ multa boni. ⁊ ex tali ſuſpitō ne iudicare.i. condēnare: eſt peccatuꝫ mor tale. Probabilis eſt quando ſunt multa ſigna mali ⁊ pauca honi. ⁊ ex tali ſuſpitō ne iudicare eſt peccatū: ſꝫ non ita graue. veniale tamē eſt dum ſtat in ſuſpitionē. ſi vero perueniat ad firmā aſſertionē cum pertinacia: p̄ſumitur eſſe mortale. Uiolēta eſt quando apparēt omnia ſigna mali. ⁊ nulla boni ⁊ tunc nō eſt peccatū. De preſumptōe aūt quere. jͣ. li. 8º. ti. de ſig. ver. Ex predictis patꝫ ꝙ licet homini indicare ho minē: iudicio quidē ẜm legē dei ⁊ eccleſie ordinationē ordinato: non autem iudicio yẜpato: nꝫ iudicio ſuſpitioſo: niſi ẜꝫ ſuſpiti onē violētā. ¶ Si obijciat̉ ꝙ Moyſes vr̄ vſurpaſſe iudiciū occidendo epyptiuꝫ. di cendum ꝙ hoc videtur feciſſe quaſi adeptus auctoritatem ex diuina inſpiratione vt videt̉ per hoc quod dicit̉ act. 7º. ꝙ per cuſſo egyptio eſtimabat Moyſes ītelligere fratres ſuos ꝙ deus ꝑ manus eius daret ſalutē populo Iſrahel. Uel pōt dici ꝙ Moyſes ibi defēdēdo hebreū exceſſit mo duꝫ debitū. ſicut inuit Ambroꝰ li. de offi. ⁊ Augꝰ ꝯtra fauſtū. ⁊ in qōibus exo. vbi ctiā vult ꝙ licꝫ illud factū Moyſi fuerit vitioſum. fuit tn̄ virtutꝭ. future ſignū. qꝛ liberaturus erat populum. Irca 2ᵐ querit̉ quid ſi iudex dolo malo ſentētiā ferat iniquā. ℟º ẜm Ray. ti. de rap. ⁊ hoſti. in ſum. ſi hoc faciat timore vel amore: ſiue odio ſi ue cupiditate: ſiue aliqua alia cā tenetur p̄ciſe leſo ad oē ītereſſe: niſi poſſet induci ille ꝓ quo ſētētiā tulit ad integrā reſtitutio nem. C. de pena iudicis qui male iudicat .l. nouo iure. ii. q. 3ª. quatuor. ⁊ ẜm legeſ multas alias penas ſuſtine dꝫ. imponi et. dꝫ ei pret̓ reſtitutōem penitētia tāqͣꝫ ꝓ grauiſſimo crimie. ii. q. 3ª. quicūqꝫ. ¶ Quid ſi iudex iniquā tulit ſētentiā ꝑ imprudentiā. ℟º ẜm ray. ⁊ hoſti. tenet̉ leſo ẜm leges inquātū equū ⁊ bonū videbitur religioni iudicātis. ff. de exͣor. cog. l. fi. in iudicio tam anime tenet̉ ad reſtitutōem. in culpa eniꝫ fuit: cum ſe inſufficientē ſciuit vel ſcire debuit ⁊ tamē cām iudicare preſumpſit. ⁊ idē eſt ſi erat ſufficiēs quo ad ſciētiā: ſi ſtu dere voluiſſet: ſꝫ quia negligens fuit ⁊ ſtu dere noluit quē cōdemnare debuit abſoluit. ⁊ eꝯº. ⁊ procede hic ẜm di. poſitam. j. ti. de clerico percuſſore. ar. de homicidio caſuali. in pͥncipio. Mitius tamē eſt agendū cum iſto qͣꝫ cum illo qui fecit doloſe. ẜm ta men Rod̓. ratio ſupradicta. ſcꝫ ꝙ in culpa fuit. quia ſe inſufficiētem ſciuit vel ſcire de buit: non habꝫ locum niſi in iudicē ordīa rio qui debet eſſe ſufficiens ad ſuuꝫ officiū delegatus aūt ſepe ex certa ſcientia delegantis eſt ignarus iuris: dūmodo ſit bonus homo. ⁊ ꝙ talis ad reſtitutionē teneretur ſi neceſſitate obediētie iudicaret: ⁊ bona fide de conſilio peritorū iniquam ſentētiam ferre: irrationabile eēt: niſi ī inquirēdo cō ſiliū culpabilis: aut negligēs fuiſſet. tūc n̄. ad reſtitutōem teneretur. Irca 3ᵐ q̄rit̉ ꝗd ſi iudex accepit pecuniā vt ferret ſētētiaꝫ. ℟º. ẜm ray. ⁊ hoſti. ibidē. aūt accepit pecunam vt iudicarꝫ iniquē. aut vt bene. aut ſimpliciter. In pͥmo caſu ſi tulit ſententiā iniquā tenetur ſicut dictuꝫ eſt ſupra in il lo qui iudicauit dolo. pecuniam aūt acceptā ſiue tulerit ſentētiā iniquā ſiue iuſtam ſiue nullā: tenet̉ indiſtincte reſtitue̓: nō ei qui dedit cum turpiter dederit: ſed ei in cu ius iniuriā recepit.i. q. i. iubemus. ⁊. l. iul̓. repetundaꝝ. ar. 17. q. 4ª. ſi quis in atrio. In 2º ⁊ 3º caſu ſimil̓r tenetur reſtituere. quia cum ex officio teneretur iudicare bn̄ ⁊ gratis turpiter accepit. Et idem dicēdū eſt ſi pecuniā accepit: vt non iudicaret.i. q. .i. iubemus. ⁊. l. iul̓. repetundarū. ⁊ extra de ſimo. nemo. ⁊ iª. q. 3ª. non liect. Sed cui reſtituet. Reſpondeo illi qui dedit ſi bona intentione dedit. ſcꝫ vt ius ⁊ quietem ſi bi ſeruaret. 14ª. q. 5º. non ſane. ⁊ extra de ſimo. dilectus filius.i. Si vero dedit vt ſibi iudicꝭ animuꝫ ſub recti ſpecie inclinarꝫ ⁊ ita indirecte ⁊ tacite intendebat eum cor rumpere: ſi hoc ſcit iudex non illi qui dedit: ſed pauperibus: vel ei in cuius iniuriam data fuit: reſtituere debet. vt in. ca. preallegato. non ſane. vt dictum eſt ſupra de eo qui dedit vt inique iudicaret.

I XXXVIII. ¶ Quid ſi nullo modo iudex ſētentiā ferre voluit. ⁊ ideo pauper aliquis vel alius ius ſuū amittit. ℟ndeo ẜm Ray. ⁊ hoſti. iudex tenet̉: ⁊ facit litē ſuā.i. tenet̉ r̄ſtitue̓ ⁊ dꝫ eſtimatōem litis leſo ꝓpter malitiam vel negligētiā eius. 23ª. q. 2ª. dominꝰ deꝰ. ⁊ e. q. 2ª. adminiſtratores. ¶ Nunquid iu dices poſſunt a partibꝰ aliquid reciꝑe. ℟º. non lꝫ iudici vēde̓ iudiciū iuſtum: qͣꝫuis iuriſperito liceat vēdere iuſtū conſiliū: ⁊ ad uocato iuſtū patrociniū. iiª. q. 3ª. non lꝫ. ⁊. 14ª. q. 5. non ſane. vnde iudices ordīa rij non debet aliquid pete̓ etiā expēſas: cuꝫ ꝓpter iuſticiam tenēdam ſuas habeant di gnitates ⁊ redditus aſſignatos. di. 8. nō ſatis. ⁊ 23ª. q. i. militare. Iudices vero p̄lati quibus papa cās delegat: non videt̉ ẜm hoſti. ꝙ etiā expenſas petere poſſint. ſi tamē ſua ſtipendia ſufficiant ſibi: qꝛ de his viuere debēt. vt in. c. militare p̄allegato: ni ſi forte oporteat eos domum exire: qꝛ tue quatenꝰ plus expēdunt qͣꝫ expēderēt domi: pete̓ poſſet. io. q. 3ª. cauēdum eſt ſane. Et ſic intellige ꝙ alij dicunt eos expēſas indiſtincte pete̓ poſſe. ⁊ iura que ꝓ ſe īducunt.ſ. ꝙ nemo tenetur ꝓprijs ſtipēdijs mi litare. 2ª. q. i. iaꝫ nunc. in fine. ⁊ exͣ de pre ſcrip. cum ex officij. Nam ⁊ ſi quis de ma dato pͥncipis ad aliā eat ꝓuinciā expende̓ debꝫ ea que domi expēde̓t. in aut̓. de man dato pͥn.§. illud. col̓. 3ª. ſꝫ ſi litigantes ſint pauꝑes: nihil habebit. vt dicitur ibidē.§. ſit quoqꝫ tibi. Si etiaꝫ ordinarius dat delegatuꝫ expenſas face̓ dꝫ exͣ de offi. or. int̓ cetera. habētes.n. ſtipēdia eccl̓iaſtica dice̓ non poſſunt ꝙ milite̓t ſtipēdijs ꝓprijs. exͣ de dona. c. 2º. ſi tamē equos: vl̓ aliquid ali ud occaſione hiꝰ cauſe ꝑderēt quod domi non amiſiſſent: credo ꝙ petere poſſent. ar. ff. de incendio. ruina. naufragio. l. i.§. ex incēdio. ⁊ ſi vltra hoc iudices petant: tanqͣꝫ indebitū repeti pōt. ar. exͣ de cenſi. ꝓcuratores. ⁊ ſentētia lata occaſione iſta: non tenet. ar. exͣ de exceſſi. prelatorū. Cum ad quorūdā. Qua.n. fronte poſſunt expen ſas pete̓: non ratiōe ītereſſe. qꝛ hoc domi expendiſſet: nec ratione laboris: qꝛ pape debent obedire: nec rōe iudicij: qꝛ non dꝫ eſſe venale. Nec peti debēt expēſe niſi occaſione negocij de quo querit̉ facte. exͣ de ꝓcu. cuꝫ pro cauſa. vnde ſi plus expēdāt qꝫ domi expendiſſent: illud petant. vt dcm̄ eſt. dum tamen expenſe ſint moderate re ſpectu ꝑſone. extra de cenſi. ꝓcuratores. ⁊. ii. q. 3ª. illud. hec hoſti. Poſſunt tamen iudices exenia moderata ſiū modica ſpō te oblata recipe̓. vt eſculētum ⁊ pocalētū. ⁊ hiꝰ: que ſtatim conſumūtur vel non extendunt̉ ad muneꝝ quātitatem. di. 18º. de eulogijs. non tamē credo ꝙ a litigatoribꝰ debeant reciꝑe etiam ſponte oblata propt̓ ſuſpitionem vitandam: niſi conſideratis circūſtantijs poſitis. jͣ. de ſimo. hec ray. Po teſt tamē iudex aliqua petere ratione aſſeſſorum ſi petat bona fide: vt quia erat ei periculoſū iudicare ſine conſilio. quia minus diſcretus erat. ar. di. 37.§. fi. ſecus ē ſi erat ſufficiēter ad hoc diſcretus: vel nihil aſſeſſori dederit: vel nullū habuit: vel in de partē ſibi aliquā accepit. quia tūc frau dulenter petit ẜm Ray. ⁊ hoſti. Cōſulit igitur hoſti. ꝙ iudex aſſeſſoreꝫ habeat de cō ſenſu partium: ⁊ cum eo cōueniat: ⁊ ſi nō conſentiant: ſꝫ eius opinioni ſtare volunt imputent ſibi. ipſi eniꝫ non eſt periculū dū modo iudicet ẜm conſcīam iuris. ergo cle rici neduꝫ a malo: īmo ab omni ſpecie ma li debent abſtinere. ſic intellige exͣ de offi. or. inter cetera. quicquid alij dicant: verū eſt tam̄ ꝙ quicquid ſit de iure: de facto obtinet ꝙ tam delegati qͣꝫ ordinarij: tam p̄la ti qͣꝫ priuati: exquo tanqͣꝫ delegati cognoſcunt: expenſas omnes habere volunt ex ſua conſuetudine praua: vel potius corru ptela. Ꝙ autem prelatus nihil a clerico ſuo petere debeat. probatur. ii. q. i. ſi quis cum clerico. hec hoſt. ti. de vi. ⁊ ho. cle. Irca quartum queritur vtruꝫ p̄latus malus iuſte iudicare poſſit ſubditos ſuos. Et videtur ꝙ non. quia iudicium eius eſt temerariū propter eius indignitatē: vt dictū eſt ſupra ī pͥncipio huius ti. pͣ. Amb̓. dicit ſuꝑ illud pſal̓. Beati īmaculati. Ille inquit iudicet qui non agit ea que putat in alio puniēda: ne cum de alio iudicat: in ſe ſententiam ferat Contra. Math̓. 23º. dicit xp̄s de malis pre latis iudeorum. Quecunqꝫ dixerint vob̓ facite. ⁊cͣ. ℟ndeo ẜm Alex. an. 3º. t. 2º. c. de iudicibꝰ. ar. 3º. c. Eſt iudicare de officio po teſtatis: ⁊ eſt iudicare de idoneitate ⁊ meri to poteſtatis. primo modo iudicare poteſt prelatus malus. 2º modo non niſi bonꝰ. pͥmum ſine ſcd̓o eſt damnabile iudicanti. ſalubre tamen eſt ſubdito obtemperanti. vnde mali p̄lati dum ab eccleſia tolerant̉ effuge̓ iudiciū: nō ē licitum: obtemꝑare eꝓficuū. ⁊ ẜꝫ has duas vias diuerſimode

C. Li. XXXVIII. loquunt̉ auctoritates diuerſe. ¶ Ad hoc noͣ ẜm tho. 2ª. 2e. q. 60. ar. 2º. c. 3. ꝙ illi qui ſunt in grauioribꝰ peccatis iudicare nō debet eos qui ſūt in eiſdē peccatis: vel mino ribus. vt dicit Chryſo. ſuper illud Math̓. 7º. Nolite iudicare ⁊ precipue ſi ſint publica: qꝛ ex hoc ſuos ſcandalizāt. ſi vero ſint occulta ⁊ incūbat ex officio neceſſitas iudicandi: pōt cum humilitate ⁊ amore vlargue̓ vel iudicare. vn̄ Augꝰ li. de ẜmo. domini. Si inuenimꝰ nos in eodē vitio eē in gemiſcamus. nec tamē ideo homo ſic ſe cōdēnat vt nonuꝫ peccatū cōmittat: ſꝫ con dēnans aliū oſtēdit ſe ſil̓r cōdēnabilē eſſe ꝓpter idē: vel ſil̓e peccatū: vt Tho. ibideꝫ. ¶ Sed nunquid inferior pōt iudicare ſuperiorē. ℟ndeo iudicare dicit̉ dupl̓r.ſ. pro pe: vt iudicare ex poteſtate ſiue auctoritatate: ⁊ cōiter extenſo vocabulo ad argue re corripere ⁊ monere. Arguere proprie ē ſuperioꝝ reſpectu inferiorū. vnde apl̓s ait Thymo. Argue cuꝫ omni imperio. corripe re eſt reſpectu pariū. Math̓. 18º. Si peccauerit ī te frater tuus: corripe eū int̓ te ⁊ ip ſum ſolū. monē vero eſt inferioꝝ reſpectu ſuꝑioꝝ. vnde Ber. ad Eugeniū. mōeo te: non arguo. dicēdum igit̉ ꝙ iudicare ꝓprie .ſ. ex auctoritate merita examinādo argu endo ⁊ puniendo: non eſt inferioꝝ: ſed in dicare cōiter ſumptū.ſ. monēdo ex charitate eſt bonorū ſubditorū reſpectu maloꝝ ſuꝑioꝝ: vel prelatoꝝ. Irca 5ᵐ querūtur pl̓a.ſ. vtꝝ debeat iudex iudicare ẜꝫ veritatē quā ipſe nouit: vel ẜm allegata. de hoc require ſupra ti. de iuramēto. ar. 10. q. 7º. ¶ Nunquid iudex pōt contra aliquē pro cedere ſine accuſatore. ℟º iudex eſt inter pres iuſticie. iuſticia vero non eſt ad ſeip̄m ſꝫ ad alterū. ⁊ ideo oportet ꝙ iudex int̓ aliquos diiudicet. hoc autē ſit cum vnus eſt actor ⁊ alter reꝰ. Si gͦ n̄ ſit accuſator legitimus nō fatiget̉ reus. exͣ de accu. c. i. quā doqꝫ tamē infamia tenet locum accuſato. ris. Unde ſuper illa gen̄. 4º. Uox ſang. ⁊cͣ. dicit glo. Euidētia patrati ſceleris accuſa tore non eget. ꝓpter quod ꝓpt̓ infamiam purgatio indicitur. exͣ. e. veniēs. in fi. vl̓ ſal tem ex officio ſuo a ſuꝑiori inquiritur. exͣ .c. qual̓r. In denuntiatione aūt qꝛ non in tenditur peccantis punitio: ſꝫ correctō. ideo nihil cōtra eū agitur cuius peccatū denun ciatur: ſꝫ pro eo. ⁊ iō n̄ ē ibi neceſſariꝰ accuſator ¶ Nūquid iudex pōt penā diminuē vel augere. ℟ndeo ẜm hoſti. exͣ de rap. in archiepatu. licet iudici ex cauſa penā vna in aliam cōmutare quādo ſcādalū nō im minet: ⁊ vbi procedit ex officio. ff. de his. no. infa. quid ergo. Secus quādo cā non ſubeſt: vel quādo ab alio accuſatur. quia tunc nec melior nec durior infligi pōt: vt C. ne ſanctū bap. ite. l. 3ª. in fi. Sepe tamē ſit ꝯtrariū de facto. hec ponit idē hoſti. in ſūma ti. de accu. Ber. vero exͣ de offi. dele. de cauſis. ⁊ de accuſationibus ſuper his diſtinguit ſic.ſ. ꝙ pena aūt eſt expreſſa in iu re: aut non. ſi ſic: tunc iudex delegatus nō pōt illaꝫ diminue̓: nec ab ea pōt appellari. ſi tamē diuerſe pene ſint expreſſe in iure: minor imponatur. de pe. di. i. pene. vel erit locus gratificationi. exͣ de iure patro. cuꝫ aūt. vel illa imponatur que magis timet̉. exͣ vt lite non ꝯte. quoniā. in fi. Iudex aūt ordinarius ſi ſuꝑ crimine diſpenſare pōt eam pōt minue̓. exͣ de iudi. ac ſi cl̓ici. Si āt non pōt diſpenſare: non pōt eā minuere. Si autē pena non ſit expreſſa in iure: tūc relinquit̉ arbitrio iudicis. vt in. c. de cāis: ⁊ ab hac appellari pōt. vnde ſi excederet reduci deberet ad arbitriū boni viri. exͣ de iureiur. ꝗnta. ⁊. c. veniens. hec Ber. Ad hoc nota ꝙ ml̓tiplex eſt pena que petip teſt.ſ. canonica vel legalis. 16ª. q. i. ſtatui mus. Conſuetudinalis. exͣ de offi. or. dile ctus. Contumacie. vbi pecunia peti pōt: dū modo non excedat modum. C. de mō mulctaꝝ. illuſtres. Et auaritia vitet̉. vt.ſ. pecunia pauperibus detur. pars autē a parte n̄ accipiat vltra ſuum intereſſe. exͣ de do. ⁊ contu. c. i. licꝫ lex hanc totā ꝑmittat peti. ff. de coll̓. bonoꝝ. l. 2ª. niſi vbi petitur ſatiſfactio iniurie. exͣ de iniū. olim. Indicialis. ⁊ hec etiā petitur. vt cum quis obligat ſe ad ꝓbandum ſub pena. io. lib̓. exͣ de elec. cum dilectus. Arbitraria. ⁊ hec petitur ab eo ꝙ nō ſeruat arbitriuꝫ. exͣ de arbi. dilecti. Cō uentionalis exͣ iudiciū appoſita. ⁊ hec petipōt quatenus int̓eſt. ff. de ac. emp. ⁊ ven. predia. niſi apponatur in fraudem. vt ibi dem. l. papinianus. hec hoſti. in. ca. dilecti. ¶ Quid fiet de penis exactis per iudices eccleſiaſticos. ℟ndet gof. titu. de pe. ꝙ pene exacte rōe delicti: damuum vel iniu riam eccleſie contingētis applicari debent eccleſie damnū vel iniuriam paſſe. exͣ de penis. c. 2º. Si vero damnuꝫ vel iniuria reſpiciat aliquem priuatuꝫ applicabit̉ ei pena ſiue canonica: ſiue a iudice irrogata

T..I. XXXIX. ſiue cōuētionalis. ¶ Nūquid ſꝫ iudici penā relaxare. ℟ndeo ꝙ nō. deute. 19º dicit de homicida. moriet̉ nec miſereberis eius ⁊ hoc duplici rationē. pͥmo ex parte accuſatoris. ad cuiꝰ ius ꝑtinꝫ qn̄qꝫ vt reus pu niat̉. 2º ex paree reipu. cum fūgitur poteſtate: ad cuius bonū pertinꝫ ꝙ malefacto. res puniantur: ſicut mēbrū putridū abſci ditur: ne aliqua pars corꝑis corrūpat̉ vel ledatur. Quātū ad primū nō differt inter iudices inferiores ⁊ ſūmū. qꝛ quilꝫ iudex tenetur vnicuiqꝫ reddere ius ſuū. Sꝫ qͣꝫ ad 2ᵐ differt: qꝛ iudex inferior non habꝫ poteſtatē abſoluēdi reū a pena cōtra leges impoſitas ſibi a ſuꝑiore: ſꝫ iudex ſūmus.ſ. pͥnceps cui eſt plenarie cōmiſſa poteſtas publica: ſi paſſus iniuriā velit remittere: pōt licite reum abſoluere: ſi hoc vtilitati publice viderit non obſtare: nec obſtat predictis illud Iaco. 2º. Iudiciū ſine miſeri cordia fiet ei qui non facit miẜicordiā: qꝛ hoc hēt locū in his que iudicꝭ. arbitrio relinquūt̉. in illis.n. intelligit̉ illud eccl̓i. 7º. Noli eſſe nimis iuſtus. vbi Augꝰ erga penitētes miẜicordes eē monemur. non aūt hēt locū in his que ꝑ legē diuinā vel hūanam determinātur. Irca 6m artim qui ē de officialibꝰ iudicis ſciēdū ẜm ray. ti. de rap. ꝙ ip̄i indiſtincte ſi iudicē dolo indu xerūt ad male iudicādum: tenet̉ ẜm diſtī ctōeꝫ poſitā ſupra ti. de rap. Si v̓o iudex ꝑ imprudētiā aſſeſſoris male iudicauit: ex cuſatus erit: ſi ſimplex erat: ⁊ cōſcīam bonā habuit: nec in culpa fuit eligēdo talem aſſeſſorē: quia cōiter bonꝰ ⁊ ſufficiēs crede batur. magis gͦ fuit aſſeſſor in culpa: quia p̄cipue eligit̉ ꝓpt̓ ſcīam: non ſic index. ⁊ iō preciſe tenetur leſo. ff. qd̓ quiſqꝫ iuris. l. 2ª. Si autē officiales inferiores vt nuncij in fulati: vel ſimiles habeāt certos redditus aſſignatos ſibi: non lꝫ eis aliquid a litigā tibus: vel et alijs ſubditis extorque̓. ſicut ſupͣ dictum eſt de iudicē ordinario. Si v̓o non habēt: diſtingue ẜm Alex. an. 3º. t. 2º. .c. de perſonis aſſiſtētibꝰ iudicio ar. 2º. c. ꝙ ẜm conſuetudinē ⁊ more terre reciꝑe pn̄t. ſꝫ per vim vel īmoderatā improbitatē reci pere non poſſunt. Hec diſtīctio ꝑ v̓ba Au gu. ad Macedo. ꝓbatur: ⁊ habet̉. 14. q. 5. non ſane. dicit tamē hoſti. ꝙ dicti officiales.ſ. inferiores ⁊ſi certum habeāt ſallari um: ſi tn̄ ẜm more terre: non ꝑ vim vel per īmoderatā īprobitatē extorquent aliquid paruum vt obulū: vel denariū: vel alid̓ ꝗd certū: non tenētur illud reſtitue̓: ſꝫ inde poſ ſunt elemoſynā facere. aſſeſſor aūt ſi certū hꝫ ſalariuꝫ: ⁊ extorquēt vltra tenetur. ar. exͣ de vi ⁊ ho. cl̓i. cū ab omni. h̓ boſti. e. ti. ¶ De aduocatis titulus. ⁊. Einde conſiderāduꝫ eſt de aduocatis. ⁊ pͥmo que debet in ad uocando ẜuare. 2º. qui pn̄t: ⁊ ꝙ non aduocare. ¶ Circa pͥmuꝫ ſciēdum ꝙ ip̄i tenetur in aduocatōibꝰ 48 obſeruare. Primū eſt ꝙ examinēt cauſe qualitatē: ⁊ ſi viderit eā iuſtā: ſi voluerit eaꝫ aſſumāt: ſi vero iniuſtā renuāt. Unde diligēter cauere debēt: ne cām aſſumāt in iuſtā vel deſperatā: ⁊ ſi forte eam ignoran ter ab initio acceperit ⁊ in ꝓceſſu talem co gnouerit: ceſſent vel clientulo ſuo cōſulāt ꝙ cedat vel cōponat ſine aduerſarij dam no. ⁊ ẜm go. ſalariuꝫ illud receptum reſti tuant. C. de iudi. rem n̄ nouā. tamē vt dicit hoſti. illa lex non dicit de ſalario hoc qd̓ di cit go. qꝛ tunc non haberet aduocatꝰ aliquid pro labore quē forte ſubijt bona fide Si v̓o neqͣꝫ aduocatus clientulū ſuū indu cat ſciēter ad mouēdū vel defendēduꝫ cāꝫ iniquā: ad dāna ⁊ expenſas ei tenet̉. ar. C. de admini. tu. non eſt ignotū. tenet̉ eū ſi ꝑꝑ ſuā imprudentiā: vel negligētiā cām amiſerit. ff. de offi. p̄ſi. illicitas.§. ſicuti. ⁊ multo fortius ſi ꝓpter infidelitatē ⁊ ꝓditō nem. quia tunc eſt dignus maiori pena. ff. de pe. ſi quis. tenetur etiā qualicunqꝫ vitō ſuo cauſam amiſerit. ar. ff. de euic. emptori ſecus eſt ſi ex qualitate cauſe: vel defectu ꝓ batum: qꝛ viciuꝫ eſt maͣe nō artificis. ff. ad le. aquil̓. ſi ſeruus ſeruum.§. ſi caliceꝫ. 2ᵐ quod obẜuare debēt aduocati eſt ut ſeruet in aduocādo tria. pͥmo modeſtiam: vt non ꝓcacit̓: nec cōuiciādo vel vociferā do ꝓponant. C. e. quiſquis vult eſſe cauſi dicus. ⁊ hoc niſi quatenꝰ litis vtilitas expoſcit. 2º veritatē.ſ. vt non mētiant̉: nec fal ſa iura alleget: nec falſa inſtrumenta: nec falſos teſtes: nec falſas rationes vel ꝓbationes inducāt: nec cauillationibus ſe iuuent: nec dilationes non neceſſarias petāt. 3ª. q. 7. hec tria. v̓. ꝗs autē ex litigꝭ. aduo cato tn̄ defēdēdi iuſtā cāꝫ licꝫ prudēter oc cultare ea quibꝰ īpediri poſſet eiꝰ ꝓceſſus. non tamē licꝫ ei vti aliqua falſitate. 3º. le galitatem: ⁊ de cōtigētibus nihil omittāt.

T. Li. ¶ 3ᵐ quod obẜuare debet eſt vt petant ſa lariuꝫ moderatū: ſiue ab initio cuꝫ faciūt pactuꝫ: ſiue ex poſt facto: ſi ab initō non fuit determinatū quātū eēt. dꝫ autē atten di moderamē ſalarij ẜꝫ 4ª. quoꝝ primū eſt magnitudo cauſe. 2ᵐ labor aduocatō nis. 3ᵐ ſcīa facundia ⁊ honeſtas aduocā tis. 4ᵐ conſuetudo regionis. Et ẜm horū quatuor cōſideratiōem pōt ⁊ debet maiꝰ ⁊ minus taxari. 3ª. q. 7º.§. tria. v̓. apud vrbē. 4ᵐ quod obſeruare debet aduocati eſt vt neqꝫ cōueniant ab initio de ſalario cuꝫ graui dāno litigatoris: ⁊ precipue dequota parte litis. 3ª. q. 7.§. arcētur. ꝗnim mo etiā tales ab aduocādo arcētur: vt ibi deꝫ: nec etiā poſt lite inceptā: nullum ineāt pactum cū clientulo ſuo: vt in.§. tria. v̓. p̄ terea: ſꝫ poſt pactā cāꝫ de ſalario caueri po teſt. ff. de var. ⁊ exͣor. cog. l. i.§. ſi cui. hoc et intrepide tenēdū eſt ꝙ adhibitis circū ſtantijs predictis: licite pōt ſine pctō pete re ſalariū aduocatꝰ. ii. q. 3. non licet. ⁊ qd̓ ibi dicit Augꝰ. ꝙ licꝫ iuriſperito vēdere in ſtum cōſiliuꝫ. Intelligit Ray. quādo laborat in libris voluēdo: ⁊ ſtudēdo ⁊ acta reſpiciēdo: ⁊ forte cum alijs peritis diſputan do: al̓s vbi ſin̄ labore rn̄dere pōt: credit ꝙ nihil recipere debꝫ: īmo quod gratis accepit a deo debꝫ dare gratis ꝓ eo. ẜꝫ illd̓. gratis accepiſtis: gratis date: quod nō intelli git Hoſti. ſi cōſiliuꝫ petens ſit diues. qꝛ ⁊ ſi nō laborat mō. laborauit tamē ſtudēdo ⁊ diſcendo. Si v̓o aduocatus ſalariū extor ſit vnde extorquere nō debuit: ul̓ pluſqͣꝫ de buit: reſtitue̓ tenet̉. ſi tamē ſine fraude ⁊ dolo eius aliqua ſibi a clientulo ſuo ſpon te oblata recipiat. nō tenet̉ ad reſtitutōeꝫ. Et idem dicēduꝫ eſt de iuriſcōſulto. 14. q. .5º. nō ſane. ī fine. ⁊ ca. q. 6ª. Si res. Tene tur et aduocatus reſtitue̓ oīa que iniuſte amiſerūt illi ꝯtra quos patrociniū preſta bat ꝓpter ꝑtinaciā eius. hec Ray. vnde di cit hoſti. ti. de peni. ꝙ ſi aduocatus ꝑ ſuā ca uillatōem abſtulit ſuo aduerſario bonam cām: vel grauauit eū in aliquo petendo di latōem ſuꝑfluaꝫ: vel allegando falſe ꝯtra cōſciētiam: vel faciēdo poſitōem duplicē: l. cauilloſā: vel ꝑ inſtructōem falſi teſtis: vel inducēdo clientulum ſuū ad negāduꝫ veritatem tenetur inſolidū quo ad veruꝫ in tereſſe ¶ Itē aduocatus ẜm Ray. tenet̉ de ſua ſciētia elemoſynā face̓ ⁊ aduocare promiẜabilibus ꝑſōis que ꝓpter defectū aduocati quem cōducē nō poſſunt cās amittūt ⁊ grauant̉ iniuſte. ii. q. 3ª. pauꝑ. ad īſtar medici qui gratis tenetur languido pauperi curā ⁊ ꝯſiliū impartiri. mortē.n. ꝓba tur languētibus inflige̓: qui hāc cuꝫ poſſit nō excludit. di. 83ª. in pͥncipio. hͨ Ray. patrocinari.n. cauſe pauperꝭ: opus ē miẜicor die. vnde de hoc idē dd̓ eſt: quod jͣ. de alijs operibus miẜicordie ſuo loco dicet̉. Et iō dicēdū eſt ꝙ tenet̉.ſ. ī caſu: puta ẜꝫ Tho. 2ª. 2e. q. i. ar. i. c. cum aliquis occurrit ad uocato maxime ſibi ꝯuictus: tātā ad pn̄s neceſſitatē patiens ꝙ in prōptū nō appareat: quō aliter ei ſubuenire poſſit: al̓s nō tenetur: ita ꝙ peccet nō faciendo. ſꝫ ſi ſine tali neceſſitate ſubueniat laudabilit̓ facit Et idem dicēduꝫ eſt de medico quātuꝫ ad curatōem pauperis. Irca 2ᵐ ſciēdum ꝙ repellunt̉ ab aduocādo mōachi ⁊ canonici regulares: ⁊ quilꝫ alij religioſi tam ī foro ſeculari qͣꝫ eccl̓iaſtico. tales.n. peccāt aduocādo: niſi ꝓ monaſterio ſuo. nihilomi nus imperāte ſuo prelato. exͣ. e. c. 2º. Itē clerici in ſacris ordinibus et nō beneficiati: ⁊ clerici in minoribꝰ ſi ſint beneficiati aduocare ꝓhibentur corā iudice ſeculari: niſi in cauſa ꝓpria: vel ꝓ ſua eccl̓ia: vel ꝓ con iunctis ⁊ miẜabilibus ꝑſonis que ꝓprias cās adminiſtrare non poſſūt. exͣ. e. c. pͥmo. ⁊ li. 6º. c. cum ſacerdotis. ⁊ ita poſſūt hͦ vr̄ gente neceſſitate: vel cā elemoſyne. Clerici v̓o in minoribus ⁊ nō beneficiati poſſunt aduocare: et ſalariū recipere et in foro ſeculari: ſicut poſſūt ēt iuſtā negociatōem: ſi ſint pauperes exercere. exͣ ne cle. c. i. vtriſqꝫ v̓o licꝫ aduocare ī foro eccl̓iaſtico. ar. a cō trario ſenſu. exͣ. e. c. i. Ep̄i v̓o nec ī cā ꝓpria nec ī cauſa eccl̓ie pn̄t aduocare: ſꝫ aduoca tū habebunt ẜm Gof. 5º. q. 3ª. qꝛ ep̄i. quod intelligit Hoſti. corā iudice ſeculari: qꝛ co ram eccl̓iaſtico poteſt ſi placet ſibi: ⁊ per ꝓcuratorē ⁊ ꝑ ſe litigare. ſic ītelligitur exͣ de iura. calū. c. fi. Nota tamē ꝙ predicte ꝑſōe aduocare poſſunt in caſibus p̄miſſis. ita tn̄ ꝙ diuinum officiū: cui intereſſe tenent̉ nō impediatur. ar. di. 2ª. cleros ⁊ clericos ¶ Nō etiā ꝙ clerici in cauſa crimīali nō poſſūt allegare corā iudice ſeculari. di. i. aliquātos. niſi ad hoc vt ſupplicēt ꝓ reis. 23ª. q. 3ª. c. i. Nō etiā ꝙ clericus nō debet aſſumere cām ꝓ exͣneis cōtra eccl̓iam in qua beneficium obtinꝫ. ⁊ ſi cōtra eam aduocatus vel ꝓcurator eſſe preſumat: pōt tanqͣꝫ ingratus hoc beneficio ſpoliari. exͣ

.I. XXXIX. .c. cum ſacerdotis.§. clericus. ⁊ ideꝫ eſt cō tra ſuuꝫ epiſcopū. extra de exceſſibus. pre lato. graueꝫ. ¶ Sed nunquid epiſcopꝰ reputabitur extraneus reſpectu eccl̓ie ep̄alis. aut vnus de canonicis reſpectu ep̄i ⁊ capituli. ℟ndet Rod̓. ꝙ nō: cuꝫ pene ſint reſtringēde: non ampliāde. ⁊ hoc quādo li tigatur de iure: quod illi habent: in quantum ſunt canonici. vel ep̄s illius eccleſie. ſecus eſt forte ſi vnus de canonicis ageret cōtra ep̄m vel capitulū petendo aliquid iure hereditario. ⁊ alius canōicus eiꝰ eēt in illa cauſa aduocatus: vel procurator. Item dicit Inno. exͣ. e. ſuper. c. fi. ꝙ etiam laycus ſi beneficiuꝫ habeat ab eccleſia: pri uari debet beneficio ſi cōtra eccleſiā aduocat. ¶ Quid ſi due eccleſie in quibus ꝗs eſt beneficiatus agant adinuicē cōtra ſe. Cōſulit Hoſti. ꝙ neutri noceat: ſed cōcor diam tractet. ar. extra. e. c. fi. Si tamē ſit p̄latus alterius: videtur ꝙ poſſit agere cōtra reliquam: ⁊ etiam ius ſuorū cōtra ꝓpriam eccleſiam defendere ſi mōita nolit emendare. Et hoc innuit hoc quod dictū eſt ſupra ꝓ extraneis. dicuntur eniꝫ ſui hi cōtra quos nō poteſt ẜm leges teſtificari. extra de teſti. co. c. i. Appellatio autē ſuorū eſt largior qͣꝫ domeſticorū. di. 47.§. neceſ ſe ꝓpe fi. ibi. qui ſuos. ⁊cͣ. lex autem dicit ꝙ ꝓ filijs. parētibus. vxore. cōſanguineis ⁊ affinibus ex trāſuerſo vſqꝫ ad quartuꝫ gradū poteſt patrociniuꝫ impartiri. C. de aduo. diuerſo. iudi. l. petitōem.§. licentia. ¶ Quid ſi ep̄s ⁊ capitulū litigent. ℟ndꝫ Hoſti. ꝙ debet adherere ep̄o ſi credat ꝙ in iuria ſibi fiat. ar. exͣ de verb. ſigni. cum cle rici. al̓s adherebit capitulo. ar. extra de iur. inr̄. petitō. ſi autē dubitet: de pace tractet. In hoc tamē caſu videtur ꝙ debeat potiꝰ eē cū capl̓o: ne remaneat īdefenſuꝫ. ar. exͣ de iuriur. breui: niſi forte ep̄s p̄cipiat ꝯtra rium cui eſt in dubio obediēdum. In ſcō tamen ꝓprio hoc precipere nō debet ¶ Nū quid aliquis cogi poteſt vt ꝓ miſerabilibus perſōis ſit cōtra eccleſiaꝫ a qua bene ficiuꝫ habꝫ. ℟ndꝫ Hoſti. ꝙ ſic: ſi alius ha beri nō poteſt: dūmō eccleſia habeat aliū ita bonū qui foueat iuſticiā eius. al̓s ſecꝰ ē. ar. exͣ de teſtam̄. cū in officijs: ſicut ⁊ quilꝫ in defectu ꝓbatōis cogitur dicere veritatē Nec obſtat ſi iuramētum defenſiōis ſiue fi delitatis ipſi eccleſie fecit. quia tacite hāc cōditōem habuit.ſ. niſi ſuperior cōtrariuꝫ ei preceperit. ar. extra de iureiur. veniens. .§. verū quia. ⁊. c. veniētes. ¶ Quid ſi ꝗs cum ep̄o cām habens aduocatuꝫ nō inue nit. nunquid ep̄s eī aduocatuꝫ cōtra ſe da bit. ℟ndet Hoſti. ꝙ ſic: niſi deum offēdere velit: ſed aduocatus nō debet ei cōtra cōſcientiam obedire. ¶ Item repellit̉ ab ad uocando quis quādoqꝫ iudicis officio. qꝛ vtitur ſimul officio aduocati ⁊ aſſeſſoris. quia in eadē cauſa nō poteſt quis duo officia exercere. 4ª. q. 4ª. c. i. ⁊. 2º. Itē qn̄qꝫ repellitur quis: quia iudex videns ex vna parte aduocatos rudes: ⁊ ex alt̓a prudē tes eque vult diſtribuere: ⁊ vnum eorum parti indigēti: cui denegat ſuuꝫ patrociniū dare. C. e. de poſtulā. ꝓuidenduꝫ. ⁊ 3ª. q. 7.§. tria. ⁊.§. ſi quis v̓o. debet eniꝫ iudex aduocatum dare feminis. pupillis. debilibus. ⁊ illis qui nō ſunt ſue mentis. vl̓ ꝗ ꝓ pter potētiam aduerſarij aduocatos inuenire nō poſſunt. ff. de offi. ꝓcō. nec quicqͣꝫ .§. fi. per totū. nec tunc gratis dare debet: ſꝫ ſalario a parte cōuento: vel ſtatuto a iudi ce moderato quodāmodo ſupradicto. ff. de vari. ⁊ exͣor. cogni. l. i. hͦ quidē ẜꝫ Hoſt. moderamine adhibito ſaltē circa clericos ꝙ ſi pauper ſit his cui datur: gratis aduocet: ⁊ a deo remuneratōem expectet. ſi aūt aduocatus a iudice iuſſus alicui patrocinium neget ſine excuſatiōe euidēti nō ad uocet. C. e. prouidenduꝫ.i. interdicat̉ ſibi officium aduocatiōis. Item repellitur ꝗs ſi pecuniam ob nō aduocandum accepit. ff. ad le. iul̓. repetunda. l. 3ª.§. lex iulia reItē hereticus. paganus. ⁊ excōicatus. 4 .q. i. c. i. ⁊ extra de here. vergētis. ⁊. c. excōi camus. ⁊ de pe. di. i. nemo. vel in foro. vbi etiam habemus ꝙ iudex peccat ⁊ puniri debet qui ſcienter tales admittit. Itē qui le ges audiuit ꝑiſius. extra de pͥuil̓. ſuper ſpe cula. Item qui habens perſonatuꝫ leges audiuit ⁊ infra duos menſes nō reſipuit. extra ne cl̓i. vel mo. ſuper ſpecula. Sunt ēt alie perſōe preter p̄dictas ꝓhibite. de quibus 3ª. q. 2ª.§. tria. ſꝫ pene nominate ſpeci alius pertinent ad iudiciū anime. Ad hoc nota ẜm Hoſti. ꝙ in caſu in quo aduocatꝰ nō eſt perſona idonea: vt religioſus vel in ſacris cōſtitutus in caſibus nō cōceſſis. ſi al̓s diligenter officium ſuum exequatur: nec ſit in culpa amiſſionis cauſe: nō tene tur illud quod pro ſalario recepit reſtitue re ei qui dedit: cum ſua non interſit. ſꝫ al̓s eſt ei iniungēdum ꝙ eroget ī pias cauſas ar. 14ª. q. 2ª. non ſane.ſ. c. vlt. ⁊. 12ª. q. 2ª.

T. Li. XL. gloria ep̄i. Si vero īmoderataꝫ quātitatē recepit: tunc illud quod nimis recepit reſtituere tenetur illi a quo extorſit. ¶ De accuſatoribus. n. c. Oſtea conſiderādum eſt de accuſatoribus. ⁊ pͥmo quid eſt ac cuſare. 2º. vtrū quis teneat̉ ac cuſare. 3º de temerarie accuſationis detectione. 4º. quos quis poteſt accuſare. 5º. quid iuris eſt de eo qui pecuniā recepit pro accuſatione. Irca pͥmuꝫ ſcienduꝫ ꝙ accuſare ꝓprie eſt alterius crimen deferre ad penam canonicam vl̓ legaleꝫ. Cōiter vero dicitur accuſare etiā denunciare crimē alterius ad penitētiam ꝑagen dam. Utrūqꝫ horuꝫ ſi fiat ex charitate eſt licitum ⁊ ſanctuꝫ: quia ſiue plectendo ſiū ignoſcendo hoc bene agitur vt vita homi num corrigatur. 23ª. q. 5º. prodeſt. ſi auteꝫ ex malignitate illicitum eſt: et etiam mortale peccatū. quia pͥmo modo intenditur vel fratris correctio: vt in denuntiatione. vel bonuꝫ reipublice: vt in accuſatione. 2. vero modo intenditur ꝓximi leſio. dicūtur etiam accuſatores large detractores ⁊ ſimiles ẜm Ray. Irca 2ᵐ ſciēdum ꝙ accuſatio ordinatur pͥncipaliter ad bonū reipublice: quod quidē ꝓcuratur ꝑ punitiōem peccantium: ad quam agitur ī accuſatione. ⁊ ideo ſicut quis tenetur bonum ꝓcurare: vel etiā vitare malū reipu. ſic etiam tenetur accuſare. vnde ẜꝫ Tho. 2ª. 2e. q. 68ª. ar. i. c. ſi crimen ſit tale ꝙ ver gat in detrimentū reipu. tenetur homo accuſare: dūmō poſſit illud ſufficienter ꝓbare. hoc enim incūbit accuſatori: vt cum pec catuꝫ alicuius vergit in corruptōem mul titudinis corporalem vel ſpiritualē. Si vero nō redundet in multitudinē: vel etiam ſi ſufficienter illud ꝓbare non poſſit: non tenetur illd accuſare: quia nullus ad hoc tenetur: quod nō poteſt debito modo perfi cere. hec Tho. ibideꝫ. al̓s eſſet fratris proditor. 2ª. q. i. ſi peccauerit. ⁊ 5ª. q. i. c. 2º. ſecretoꝝ eniꝫ ſolꝰ deus eſt cognitor ⁊ iudex Et preter penitētiam grauis eſt pena ꝯtra tales inſtituta. quia.ſ. debent excōicari. di46º. accuſatores fratrum. poteſt tamē ſi ē occultum dicere perſonis talibus in ſecreto que poſſint prodeſſe: ⁊ non obeſſe. Ꝙ autem in caſu predicto homo teneatur ac cuſare eſt ar. leui. 5º. vbi ſic dicit̉. Si peccauerit anima ⁊ audierit vocem iurantis: te ſtiſqꝫ fuerit ꝙ aūt ipſe vidit: aut cōſcius ē: niſi iudicauerit portabit iniquitateꝫ ſuaꝫ. Ex quo vt dicit Augꝰ videtur homo pec care ſi ſcit aliqueꝫ falſuꝫ iurare: ⁊ tacet. gͦ tenetur accuſare. pͣ. dicit Augꝰ in regula ſua. Si frater tuus vulnus habꝫ in corpore quod velit occultare: cum timet ſecariꝰ: nonne crudeliter ſileres ⁊ miẜicorditer in dicares. qͣꝫto gͦ magis debeo vulnus ani me īdicare: ne deterius putreſcat in corde. ¶ Sed obijcitur: quia ex dicta auctorita te leui. videt̉ ꝙ qui audit peieranteꝫ debet cum accuſare: etiā ſi ſolus ſciat: cuius con trarium habitū eſt ſupͣ. Ad quod rn̄det Augꝰ ibidē. ꝙ a tali peccato ſe exuit qui ta libus indicat: qui poſſunt periuro magꝭ ꝓdeſſe qͣꝫ obeſſe.ſ. corrigendo: vel orando. ¶ Utruꝫ vero homo teneatur crimen alterius denunciare. ℟ndeo ſupͣ ti. de ꝑiurio ar. 3º. q. Quid ſi aliquis audiat alium iurare. ⁊cͣ. Irca 3ᵐ nota ꝙ ſicut habetur. ⁊ .q. 3ª.§. notandū. accuſatoꝝ temeritas triplicit̓ detegitur. aut.n. calumniantur: aut preuaricāt̉: aut terginet ſantur. Eſt autē calumniari falſa crimina intendere ſiue imponere. ſubandi ſcient ⁊ animo calumniādi. exͣ de calū. c. 2º. cōti git eniꝫ quādoqꝫ ꝙ aliꝗs accuſat aliqueꝫ ex animi leuitate.ſ. quia nimis facile cre dit quod audit: ⁊ hoc eſt temerariuꝫ. qn̄qꝫ vero contingit hoc ex iuſto errore. hͦ autē omnia prudēs ⁊ iuſtus iudex debꝫ diſcernere. Tanta aūt ⁊ talis pena imponēda ē accuſatori calumnioſo: quāta ⁊ qualis ē imponenda accuſato ſi cōuīcatur. ff. de ca lū. l. fi. Preuaricari ē vera crimina abſcō dere.ſ. fraudulenter. vt cum accuſator cō tra crimina de quibus accuſauit cum reo colludēs ꝓprias ꝓbatōes diſſimulat: ⁊ falſas accuſationes admittit. vnde dicit̉ pre uaricator quaſi pͥmi ſiue p̄cedētis.ſ. inten ti variator: qꝛ.ſ. partē aduerſā adiuuat ꝓdita ſua cā. Tergiuerſari eſt animo ab ac cuſatione deſiſtere. animū.ſ. accuſādi depo nendo: non qualitercūqꝫ: ſꝫ inordinate. In hoc.n. ꝙ ab inceptis deſiſtit quaſi tergum vertit. pōt. n̄ aliquis ab accuſatōe deſiſtere dupl̓r. vno mō ſi in ip̄o ꝓceſſu accuſatōis cognouit eē falſū illud de quo accuſabat: ⁊ ſic pari cōſenſu accuſator ⁊ reꝰ ſe mutuo

T.I. XL. abſoluunt. Alioº ſi pͥnceps ad que ꝑtinet cura boni cōis: quod ꝑ accuſatōem inten dit̉ abſoluerit accuſatoreꝫ. Si v̓o deſiſtat inordinate: puta ꝓpt̓ ꝯuētōem aliquā cuꝫ aduerſario: facit iniuriā reipu. ⁊ iō hoc ei remitti non pōt ꝑ accuſatū: ſꝫ ꝑ pͥncipe: ꝙ curā reipu. gerit. pꝫ gͦ ex dictis ꝙ cōtingit peccare in accuſatōe. vel qꝛ iniuſte ꝯͣ accuſatū agit̉: vel qꝛ reſpublica leditur. dū.ſ. peccati punitio impedit̉. pͥmū ſit calūnian do. 2ᵐ ſit p̄uaricādo vel tergiuerſando. Nota et. ꝙ accuſatori calūnioſo debetur pena duplex. vna ē pena talionis: vt dictū eſt ſupͣ. ſi tamē iudex cognouerit euꝫ accu ſaſſe: nō oīo nocēdi: ſꝫ ex leuitate animi: vl̓ ex cā erroris iuſti nō imponit penā taliōis 2ª eſt pena infamie. ⁊ qn̄qꝫ pͥnceps remit tit penā: ⁊ non abolet infamiā. qn̄ꝫ et in famiam abolet. Irca 4ᵐ querūt̉ pl̓a.ſ. vtꝝ ſubdi ti poſſint accuſar̄ ſuos p̄latos. ℟º ꝙ ſic. cl̓icus.n. accuſare pōt ep̄m 2. q. Mlator. ⁊. c. p̄ſumūt. ⁊ monachꝰ ab batē ſiue pͥorē vbi nō eſt abbas. ⁊ cū non habeat ꝓpriuꝫ debꝫ ei de bonis monaſterij ꝓuideri. exͣ de accu. ex parte. ſi tn̄ loculos hēat dꝫ ei hͦ auxiliū denegari. exͣ de offi. or di. qͣꝫto. ⁊ multo magis eſt ſubueniēdū ſe culari: ſi egeat ſiue ſit clicus: ſiue laycꝰ de bonis cōibus: ſiue in quibꝰ p̄ſumitur ius habere. C. de ordi. cog. l. fi. hoc etiā volunt multa alia iura ẜm Hoſti. Nec obſtat illd̓ .c. 2ª. q. ⁊ ipſi apl̓i. ⁊. c. teſtes. ꝑ totū. ex ꝗ bus hēt̉ ꝙ non audit̉ minor ordīe volēs accuſare maiorē: qꝛ ẜm hoſti. corrigūt̉ per illa preallegata capl̓a.ſ. lator. p̄ſumūt. Diſtinguēdum tamē ē ꝙ ꝓhibita eſt accuſa tio prelatoꝝ ab ignotis: ⁊ etiā a notis criminoſis ⁊ infamibus. nō autē a notis bonis ex affectu charitatis: que diſtinctō eli citur 2ª. q. 7. querēdū. ⁊.§. his auctoritati bus. ⁊. c. preſumunt. ⁊ ẜm hanc diſtinctio nē intelligi debēt omnes canones: quibus ꝓhiberi videt̉ accuſatio prelatoꝝ: n̄ eſt ēt prohibita accuſatio prelatorum: ⁊ a cri minoſis ⁊ infamibus in caſu.ſ. cuꝫ ipſi p̄lati exorbitauerint in fide. 2ª. q. 7.§. oppo. nitur. Sciēdū etiā ꝙ aliqui prelati nō pn̄t accuſari ꝓpter excellētiā dignitatis. vt papa ⁊ imperator: qꝛ ſunt ſupra ius ⁊ legibꝰ ſoluti. papa.n. non habꝫ ſuꝑiorē niſi deuꝫ. .9ª. q. 3ª. nemo alioꝝ. niſi in crimine here ſis. di. 40. ſi papa. ¶ Nunquid monachꝰ accuſare pōt aliū qͣꝫ abbateꝫ vel pͥorē ſuū ℟ndeo ꝙ non. exͣ de accu. ex parte. quod intelligit̉ ꝯtra volūtatē abbatis: ſꝫ de volū tate abbatis admittet̉ vtilitate monaſterij exigēte. ar. de poſtula. ex parte. al̓s ẜm canones: niſi monaſterij interſit: abbatis licē tia non ſufficit: cuꝫ ſit mortuus mūdo. 16 .q. i. placuit cōi nr̄o cōſilio. licꝫ denunciare poſſit ad pnīam nō tm̄ fratres: ſꝫ etiam quēlibꝫ fideleꝫ: etiā abbate ꝯtradicente. Ad hoc.n. tenetur quilibꝫ ẜm Hug. quia generaliter dictū eſt. Si peccauerit in te frater tuus. ⁊cͣ. Ad hoc. ii. q. 3ª. Iulianꝰ. ⁊ exͣ de iureiur. quēadmodū.§. fi. Alij v̓o vt Ala. ⁊ Goſ. Naſo. intelligunt ꝙ mōa chus poteſt alium accuſare de voluntate abbatis: etiam ſi monaſterij non interſit. .2ª. q. 7º. cum paſtoris. Hoſti. auteꝫ eſt pri me opi. ¶ Nnunquid layci pn̄t cl̓icos accuſare. ℟º. Bar. ⁊ melandus dixerunt ꝙ layci bone fame admittuntur ad accuſationē cl̓icoꝝ. ⁊ iura que contradicere vidē tur. vt 2ª. q. 7. c. i. ⁊. 2º. ⁊ pl̓a alia intelligū tur de laycis criminoſis. ſꝫ eis aꝑte ꝯtradi cit exͣ de teſti. decetero: niſi in criminibꝰ ex ceptis. vt dictuꝫ eſt ſupra. In illis.n. dicūt quidā ꝙ omnes layci et. criminoſi ⁊ infa mes admittunt̉ ad accuſāduꝫ ⁊ teſtifican dum etiā meretrix. exͣ de ſimo. tanta. ⁊cͣ. Alij dicunt ꝙ nullus laycus admittit̉ ꝯͣ clericos etiaꝫ in criminibꝰ exceptis: niſi eorum opinio ſit grauata: vel ſi quis ſuaꝫ vel ſuoruꝫ iniuriā ꝓſequatur. ⁊ ſic ſentit Goſ. quia gnaͣliter layci phibent̉ clericos accuſare. 2ª. q. 7. ipſi apl̓i. ⁊. c. teſtes. per totum. Et ſi queratur in quo gͦ ſunt excepta crimina. ℟ndet qꝛ infames admittū tur contra laycos nō īfamatos: ⁊ ꝯtra cle ricos n̄ infamatos. 2ª. q. i. In pͥmis admit tuntur ēt ī teſtes ꝯͣ laycos īt̓ueniētibꝰ etiaꝫ alijs aminiculis. exͣ de ſimo. licet heli. ⁊. c. per tuas.i. Tancredus v̓o viam mediam tenens dixit ꝙ oēs laycibone fame ⁊ bone vite in criminibꝰ exceptis admittuntur ⁊ non in alijs niſi ſuā vel ſuoꝝ iniuriā ꝓ ſequātur: vel niſi in caſu. exͣ de ſeruis non or. nullus. al̓r hͨ crimina non viderent̉ excepta. Layci vero criminoſi vel infames non admittuntur: niſi etiam cl̓ici fuerint male fame: quia tunc admittunt̉: niſi ſint inimici. vt colligit̉ exͣ de accu. cum pe. mātōnella. ⁊ exͣ de ſimo. tanta. ⁊. c. per tuas. excipiuntur etiā ꝑticipes criminis. exͣ de teſti. veniens. Io. tamē dicit ꝙ layci bone fame pn̄t accuſare ſuum prelatum. qꝛ ſua

T. Li. XLI. intereſt habere bonuꝫ prelatū. ar. 2ª. q. 7 clericos. ⁊. q. 4ª. illud tamē. ẜm etiā eūdeꝫ communior eſt opinio ꝙ non poſſunt: niſi ſuam vel ſuoꝝ iniuriā proſequat̉. hͨ Hoſt. Irca 5ᵐ nota ꝙ ſi aliquis accuſa tor pecuniā accepit ob accuſandū vel nō accuſandū crime̓ ꝯcuſſiōis ꝯmiſit ⁊ tenet̉ reſtituē ei qui dedit. ſi n̄ tur piter dedit. al̓s ei in cuius iniuriā data fuit .i. q. i. iubemus. ⁊. c. ſe. ẜm Ray. ¶ De accuſat vitulus. o. Einde conſiderandū eſt de reis ſiue accuſatis ſiue iudicādis. ⁊ pͥmo qui ſunt iudicandi. 2º vtꝝ iudicandis liceat effugere iudi cium damnationis. ¶ Circa pͥmū querū tur plura.ſ. vtruꝫ generalit̓ mali ſint iudicandi ſine puniēdi. ℟º ꝙ vniuerſal̓r ma li ſunt corrigēdi per āmonitiōem ẜm illud Math̓. 18º. Si peccauerit in te frater tuus ⁊cͣ. ſꝫ non ſunt vniuerſal̓r puniēdi per con demnatōem. ⁊cͣ. Non.n. ſūt aliqui cōdem nandi niſi concurrētibꝰ tribus. ſiuriſdictō ne. cōuictōe. ⁊ pace ſiue vnitate eccl̓ie. de pͥmis duobꝰ pꝫ ex predictis ſupͣ ti. de iudi cibꝰ in prīcipio. de 3º.ſ. de pace eccleſie. dic̄ Augꝰ ꝯͣ epl̓aꝫ Parmeniani quādo cuiuſ qͣꝫ crimē notū eſt ⁊ omnibꝰ execrabile ap paret: ſi non tales habeat defenſores ꝑ qͦs poſſit ſciſma ꝯtingere: n̄ dormiat ſeueritas diſcipline. ¶ Utruꝫ abſēs poſſit cōdemna ri. ℟º. ꝙ non: niſi ſit abſens ex cōtumacia quales fuerūt Dathā ⁊ Abyron qui vocati a Moyſe noluerūt venire. numeri. 16 Abſens v̓o ex iuſta cā nō pōt legitime cō demnari. vnde Seuerinꝰ papa 3ª. q. 9. ab ſens nemo iudicet̉. c. i. ⁊. c. abſcēs. 2. qꝛ h̓ diuine ⁊ humane leges prohibēt. Utrū multitudo peccans ſit punienda. ⁊ vr̄ ꝙ n̄ Math̓. 13º. De zizanis dicūt ſerui vis im⁊ colli. ea. ℟ndꝫ dn̄s ꝙ non. ne forte eradictis ſimul ⁊ triticū. ſinite vtraqꝫ creſce̓. ⁊cͣ. ibi dicit glo. nō ē excōicāda multitudo nec pͥnceps populi. Itē Augꝰ ad Bonifa ciū. vbi per graues diſſenſionū ſciſſuras non huius aūt illiꝰ hōis eſt ꝑiculū: ſꝫ ſtrages iacēt populoꝝ: detrahēdū eſt ſeueritati: vt maioribꝰ malis ſanādis ſincera cha ritas ſubueniat. Cōtra exo. 27º Moyſes ꝓpter idolatriam p̄cepit occidi multitudine. vſqꝫ ad. 23. millia hominū. pͣ. 4. Reg. .i. Helias zelo iuſticie igne celeſti duos ꝗn quagenarios cuꝫ ſuis. 50. ꝯdemnauit. pͣ. dente. 7º. p̄cipit̉ filijs iſrl̓: vt. 7. gentes que erant in terris ꝓmiſſionis ꝑcuterēt vſꝫ ad int̓fectōem. gͦ. ⁊cͣ. ℟º ẜm Augꝰ li. ꝯͣ faſtū. crimina ſūt puniēda qn̄ ſalua pace eccleſie fieri pōt. In quo tamē diſcretio ē ad hibenda. Aliqn̄.n. delinquētiū multitudo diu ꝑ patientiā eſt expectanda. aliqn̄ eſt in paucis puniēda: vt eoꝝ exēplo ceteri terreantur: ⁊ ad pnīaꝫ ꝓuocetur. ſic Moyſes ⁊ Helias idolatriā in paucis puniuerunt. vt alij ꝑterriti eā dimitterēt. Ad illd̓ qd̓ dr̄ dente. 7º de gētibus. dicit Gregꝰ. Ibi patie ter tolerandi ſunt mali: vbi aliqui inueniū tur boni. qd̓ qꝛ nō erat in gentibus illis: vl̓r diuino iudicio ſunt delete. Per p̄dicta pꝫ rn̄ſio de zizanijs. Illud.n. nō eſt facien duꝫ vbi timet̉: ne ſimul eradicet̉ triticuꝫ. ẜm. n. Augᵐ qn̄ multitudo ē in ſcelere: nec ſalua pace eccl̓ie mali pn̄t puniri. debet po tius tolerari. ¶ Utrū iudex punire debeat reos in ſe delinquētes. ℟º ꝙ ſic intuitu ho noris diuini: ſiue officij ſui. nō aūt intuitu ꝓprie iniurie. vn̄ beatus Petrꝰ ꝯtumelias illatas ſibi cuꝫ gaudio ſuſcipiebat. peccata v̓o que ꝯmittebāt̉ ī deuꝫ acerbe puniebat vt pꝫ in Anania ⁊ Saphira act. 5º. Apo. ſtolus etiā ꝑ totā epl̓aꝫ ſuam ad cor. pia monitōe per contēptū delinquētes in ip̄m ad amorē ſui reuocat. Clymā v̓o magnuꝫ qui ceteros a fide retrahebat cecitate percuſſit. act. 13º. ꝙ āt Helias ignē poſtulauit de celo: non cuius meriti eſſet apud deū on̄ dere voluit. ſꝫ ꝙ ille deus verus eēt quē co lebat. Beatꝰ eij. Siluerius papa iniurian tes ſibi anathematizauit. ſꝫ hͦ intuitu dei ⁊ eccl̓ie: cuius paſtor erat fecit. Irca 2ᵐ querūt̉ pl̓a.ſ. vtrū quis mortalit̓ peccet negādo v̓itatē per quā ꝯdēnaret̉. ℟º Tho. dicit ꝙ ſc. 2ª. 2e. q. 69ª. ar. i. c. qꝛ quicūqꝫ facit ꝯͣ debitū iuſticie mortalit̓ peccat. ad debitum aūt iuſticie pertinet ꝙ aliquis obediat ſuo ſuꝑiori in his ad que ius ſue p̄latōis extē ditur. ⁊ iō accuſatꝰ ex debito tenet̉ iudici ꝙ eſt ſuꝑior eiꝰ expone̓ v̓itatē quaꝫ ab eo ẜm formam iuris exigit. ⁊ iō ſi eā ꝯfiteri noluerit: vl̓ mēdacit̓ negauerit mortal̓r peccat. Si vero iudex hoc exigat qd̓ non poteſt ẜm ordinem iuris non tenet̉ ei rn̄dere. ſed pōt per appellatōem vel al̓r licite ſubterfugere. non tamē lꝫ ei mēdaciū dice̓. ¶ Nec obſtat p̄dictis illud Chry. Non tibi dico: vt te ꝓdas in publicum: neqꝫ apud aliuꝫ

T..I. XLII. accuſes. qꝛ in caſu p̄dicto non ꝓdit̉ a ſe: ſꝫ ab alio: dū ei reſpondēdi neceſſitas imponitur a ſuperiori ſuo. Si dicatur ꝙ ibi videtur eē mēdaciū officioſū: quod ē vēiale peccatū. qꝛ homo ibi mētitur vt liberꝫ ſeip ſum. dd̓ ꝙ īmo eſt ibi aliquid de pernitioſo admixtū. qꝛ iudici debitū.ſ. cōfeſſionē veri tatꝭ negat ⁊ accuſator punietur: ſi in ꝓba tione deficiat. ¶ Utrū liceat accuſato ſe ca lumnioſe defēdere. ℟ndet Tho. 2ª. 2e. q. 69ª. ar. 2º. c. ꝙ non. vnde eij. in cā crimina li iuramētuꝫ de calūnia eſt p̄ſtandū. exͣ de iura. calū. inherētes. ¶ Nota etiā ꝙ aliud eſt veritateꝫ tacere. aliud eſt falſitatē ꝓponere. pͥᵐ licꝫ in aliquo caſu. non.n. tenetur quis omnē v̓itatē ꝯfiteri: ſꝫ tm̄ illam quaꝫ poteſt: ⁊ debꝫ ab eo requirere iudex ẜm or dineꝫ iuris. puta cuꝫ ſuꝑ aliquo crimīe p̄ceſſit infamia: vel apparuerint aliqua ex preſſa indicia. vel etiā p̄ceſſit probatio ſemiplena. 2ᵐ aūt.ſ. falſitatē ꝓpone̓ in nullo caſu alicui licet. Sic gͦ accuſato licꝫ ſe defedere: veritatē illā quā confiteri non tenet̉ occultādo ꝑ aliquos ꝯgruos ⁊ licitos modos. puta ꝙ nō reſpondeat ad que reſpon dere non tenet̉. hoc aūt non eſt ſe calūnio ſe defende̓: ſꝫ prudēter euade̓. non aūt licet ei vel falſū dicere. vel veꝝ illud qd̓ ꝯfiteri tenet̉ tacere: neqꝫ et aliquā fraudē vl̓ dolū adhibere: qꝛ fraus ⁊ dolus viꝫ mēdacij habēt. ⁊ hoc eſt ſe calumnioſe defēdere. vn̄ non lꝫ reo in caſu ſanguinis corrumꝑe ſu um aduerſariū. peccat.n. accuſator ſi collu dat cuꝫ reo qui eſt noxius. quod patꝫ ex hoc ꝙ penā incurrit legibus ꝯſtitutā. 2ª. .q. 3ª. c. i. ⁊. c. 2º. ⁊. c. 3º. ⁊. c. 4º. vnde cū īdu cere aliquē ad peccatū ſit peccatuꝫ: pꝫ ꝙ ēt reꝰ peccat cū aduerſario colludēdo: qͣꝫuis huic peccato lex ciuilis non adhibeat penā qꝛ multa ẜm leges humanas relinquunt̉ impunita: que ẜm dei iudiciuꝫ ſūt peccata. hec Tho. vbi ſupͣ. ¶ Utrū liceat reo per ap pellatōem iudiciū declinare. ℟ndet Tho. vbi ſupͣ. ar. 3º. c. ꝙ ſic: ſi appellat ex confidentia iuſte cāe: quia.ſ. iniuſte grauat̉ a iudice. vt habet̉. 2ª. q. 6. c. i. ⁊ ſe. hoc eniꝫ eſt prudenter euadere. vn̄ Apl̓s ad Ceſareꝫ appellauit act. 25º. Non autē lꝫ appellare cauſa more afferēde: ne ꝯͣ euꝫ iuſta ſenten tia ꝓferat̉. hoc.n. eſt ſe calumnioſe defendere: quod nō licꝫ. vt dictū eſt. ¶ Utrū cō demnato ad mortem liceat ſe defendere ſi poſſit. ℟ndet Tho. vbi ſupͣ. ar. 4º. c. ꝙ n̄ ſi ſit iuſte ꝯdēnatus. Un̄ Ro. 13º. Qui poteſtati reſiſtit: dei ordinatōi reſiſtit: ⁊ ꝑ cōſequens ſibi dānatōeꝫ acquirit. lꝫ.n. iudici eum reſiſtētē impugnare. vn̄ pꝫ ꝙ ex parte rei ſit belluꝫ iniuſtū. ⁊ ideo indubitant̉ peccat. Si aūt ſit cōdenatus iniuſte licꝫ ei ſe defendere. tale.n. iudiciū eſt ſimile violē tie latronū ẜm illd Eze. 22º Prīcipes eiꝰ ī medio eius quaſi lupi rapiētes predā ad effundēduꝫ ſanguinē. ⁊ ideo licꝫ in tali ca ſu reſiſtere: niſi forte ꝓpter vitādū ſcādalū cum ex hoc aliqua grauis turbatō timere tur. lꝫ autē ei effugere ſi poſſit: etiā ſi ſit iuſte condēnatus. tenet̉ tamē non reſiſte̓ agē ti: quin patiat̉ quod iuſtū eſt eum pati. ſic̄ etiam ſi quis iuſte eſſꝫ cōdēnatꝰ mori fame: non peccaret ſi cibū ſibi occultuꝫ datū ederet. qꝛ non ſumere eſſꝫ ſe occidere. hec Tho. 2º 2º 9. 9º ar. 4º. c. 2ᵐ. ¶ De falſarijs. ti. 42. Um dictū ſit in p̄cedētibꝰ de falſitate quam cōmittunt aliqui ī foro iudiciali: pōt hic ſubijci de falſitate quā aliqui faciunt cir ca litteras domini pape. qua.ſ. pena ſūt pu niendi ẜm can̄. alia de hac mat̓ia relinquā tur iuriſꝑitꝭ. ¶ Sciendū itaqꝫ ꝙ ẜm can̄. pena talium ē multiplex. Nā ille qui ꝑ ſe: vl̓ ꝑ aliū fl̓itatē exercet: ip̄o iure cuꝫ oībꝰ fautoribus ⁊ defenſoribus ſuis eſt anathe matꝭ vinculo innodatꝰ. Idē eſt de his qui ſcienter vtūt̉ falſis litteris apoſtolicis. ſꝫ tales infra. 20. dies a tꝑe cognitōis penā euitant excōicatōis. hͦ dico de vtētibꝰ: non falſātibus. vt exͣ. e. ad falſarioꝝ. ¶ Quid gͦ ſi quis per. 30. dies litteras tēuit exquo falſas litteras nouit ⁊ poſtea ꝓduxit in iu dicio. ⁊ cuꝫ redargueret̉ de falſitate incō tinenti deſtruxit vel renunciauit. ℟ndeo ꝓculdubio excōicatꝰ eſt: ſꝫ tn̄ ſi occultū eſt eū eccl̓ia nō vitabit. Currūt gͦ eidē. no. dies a tꝑe ꝯſcīe occulte qͦ ad deū: ſꝫ quo ad eccl̓iam a tꝑe ꝯſciētie publicate. ad qd̓ ac cedit illd̓ exͣ de ſimo. ſuā nobis. ⁊. c. tua noſ ī fi. ⁊ exͣ de ſen. ex. a nobis. 2. Ꝙ auteꝫ di xi ꝙ infra. 20. dies vitat̉ pena. vt exͣ. e. de cri. fal̓. dura. intellexit Goſ. de lr̄is quas quis per alium īpetrauit. Nā ſi ꝑ ſeip̄m: vl̓ ſi ꝯſcius fuit vel debuit eē ſtatī pena incur rit̉. vt exͣ. e. ad falſarioꝝ. ¶ De fl̓ario āt dn̄i pape diſtingue vtꝝ de falſitate dubite tur: vel certuꝫ ſit. ſi dubitet̉: tunc ē falſariꝰ capiēdus ⁊ in carcerem mittendus. ⁊ ſu

T. Li. XLIII. pena eſt ſūmus pōtifex conſulēdus. vt di. 19º. in memoriā. ſic intellige illud exͣ. c. ſuꝑ eo. ⁊ exͣ de reſcrip. c. 2º. Si autē pro certo ſciretur ꝙ eſſꝫ falſariꝰ nō ꝑ ſuſpitōeꝫ: ſꝫ per rei euidētiā. ſi clericus ſit: degradādus eſt: ⁊ poteſtati ſeculari tradēdus ẜm ꝯſtitutiones legitimas puniēdꝰ: per quā ⁊ layci con uicti legitime puniunt̉. vt exͣ. e.ſ. de cri. fal. ad faſarioꝝ. Clici etiā ipſo iure in hoc caſu officijs ⁊ beneficijs ꝑpetuo ſūt pͥuati. vt ibidē. ⁊ hͦ intelligit̉ de illo qui ꝑ ſe vel per alium falſauit. Sꝫ ſi quis ſciēter vtit̉ litte ris ab alio falſatis: non eſt ipſo iure pͥuat̉ ſi clericus ſit. ſꝫ officio ⁊ beneficio ſpoliādꝰ .i. ſuſpēdendus: ſubandi ⁊ nihilominꝰ excōicatus: quouſqꝫ digne ſatiſfecerit. Lay cus et ꝑ eādē ſnīaꝫ excōicatōis ipſo iure illatā ſatiſface̓ cogit̉ competēter. ⁊ ītelligas in vtroqꝫ ad arbitriū pape. qꝛ nec ꝑ alium reſtitui poterit: nec abſolui. ſic ītelligas exͣ .c. ad falſarioꝝ.§. qui v̓o. in pͥnº. ⁊. c. dura .§. vlt̓. ar. exͣ de p̄bē. graue.§. vlt̓. vel pōt dici ꝙ qͣꝫuis papa abſol̓onē ſibi r̄tinuerit nō tamē ſatiſfactōeꝫ cū dicat in iſtis ⁊ ī illis.ſ. cl̓icis ⁊ laycis malitiā grauius qͣꝫ negligētiā puniēdā. Qd̓ āt dixi de pena īponē da in vtētibus litteris ab alio fallatis: ⁊ de malitia gͣuiꝰ qͣꝫ negligētia puniēda etiaꝫ dehis qui falſas litteras impetrāt ſtatuit̉ obẜ uādū. vt exͣ. e. ad falſarioꝝ. de hac mat̓ia require. jͣ. li. 7º. ti. 2º. caſu v̓o. 24. Si quis aūt clericus litteras regis falſauerit caractizatur ī facie. pͥmo a ſuis ordinibꝰ degra datus ꝓuinciā abiurabit. ⁊ ſic abire ꝑmittitur. vt exͣ. e. de cri. fal. ad audiētiā. ⁊ idem intelligo de falſario cuiuſlꝫ pͥncipis ſecula laris. qꝛ de ſimilibus idē eſt iudiciū. exͣ de tranſla. int̓ corporalia.§. i. ī fi. ⁊ de reſcrip. int̓ ceteras. ⁊ de ſta. mo. ſuꝑ quodaꝫ. in fi. Falſarius v̓o ep̄i deponit̉ ⁊ monaſterio detruditur. vt di. 50. ſi ep̄s aūt p̄ſb̓r. vel dic ꝙ eſt ab officio ⁊ beneficio ſuſpēdēdus. vlſuſpēſus nunciādus. ſicut ⁊ falſarius capi tuli: donec indulgētiaꝫ ſedis apl̓ice merea tur. vt exͣ de teſti. tā litteris.§. vlt̓. vl̓ melidictū Dam̄. intelligit̉ quādo in modū accuſatōis ꝯuincit̉ criminal̓r accuſatus. qn̄ aūt quis ī modū inquiſitōis eſt ꝯuictꝰ hēt locuꝫ qd̓ dixi. vt innuit illa decretal̓. tā litteris. vel qn̄ falſarius ciuil̓r ꝯuenit̉ ad hͦ. vt beneficio eccl̓iaſtico pͥuet̉. qd̓ hꝫ locuꝫ etiā in falſario delegati. vel quouis alio. vt exͣ de reſcrip. oliꝫ ex litteris. in fi. ⁊ de offi. dele. cū olim magiſter. cuꝫ gͦ ab obtento remoueatur. multo fortius ab obtinēdo repellit̉. vt exͣ de exceſ. p̄la. int̓ dilectos.§. p̄terea. ſꝫ ⁊ que ſit pena falſe carte ex dicto vel tacito legit̉ exͣ de reſcrip. ſuꝑ litteris. ¶ De duobus vltimis p̄ceptis quibus ꝓhibet̉ cōcupiſcētia alienaꝝ vxoꝝ ⁊ reruꝫ titulus. 43. Onſequēt̉ ꝯſiderādū eſt de 9º ⁊ io. p̄cepto ſimul. qꝛ ſil̓ ponūt̉ exo. 20. ſic. Nō deſiderab̓ vxorem ꝓximi tui. nō ſeruū. nō an cillaꝫ. nō bonē. nō aſinū. nꝫ oīa que illiꝰ ſunt. ⁊ dente. 5º. ſic. Nō cōcupiſces vxoreꝫ proximi tui. non domum. non agrū. non ẜuū. non ācillā. nō aſinū. ⁊ vniuerſa que illius ſunt. Ad hoꝝ aūt euidētiā pn̄t queri pl̓a.ſ. vtrū hͦ duo p̄cepta: que.ſ. ſunt de nō ꝯcupiſcēdo malū ſint p̄cepta legis natura lis. Reſpōdeo ꝙ ſic. qꝛ ſicut in corde no ſtro eſt ſcriptum ꝙ malum non eſt faciendum. ita etiam ꝙ maluꝫ non eſt concupiſcendū. ¶ Nec obſtat illud ad Ro. 7º Cōcupiſcētiā neſciebā: niſi lex dice̓t. n̄ ꝯcupiſcēs. qꝛ apl̓s loquit̉ in ꝑſona eoꝝ in ꝗbus lex naturalis erat in tm̄ obſcurata ꝙ neſcie bant vtꝝ ꝯcupiſcētia eēt pctm̄. ⁊ quātum ad hos dicit glo. neſciebā peccatū eſſe. In aliquibꝰ aūt nō erat ita obtenebrata quin beneſcirēt eſſe pctm̄: ſꝫ nō tā graue. ⁊ qͣꝫtū ad hos dicit glo. vel tam graue. ¶ Utrum euāgeliū ſuꝑabundet a legē ẜm illud. lex cohibet manū: non animū: euāgeliuꝫ etiā animū. hͦ.n. nō videt̉ cuꝫ in his p̄ceptꝭ ani mꝰ cohibeat̉. ℟º ꝙ lex ꝓhibꝫ cordis actū ne iudei rudes ⁊ carnales putarēt ipſū eē cōceſſū. ⁊ tamē ſuꝑabundat euangeliū in duobꝰ pͥmo ī gnaͣlitate ꝓhibēdi. qꝛ Math̓ .§. ꝓhibet̉ actus cordis inordinatus ẜm vim iraſcibilē ⁊ cōcupiſcibilē. in lege autē tm̄ ẜm cōcupiſcibilē. 2º in exp̄ſſionē: quia in lege nō ꝓhibetur niſi inordinatio affectionis: cuꝫ dicitur. nō cōcupiſces. In euan gelio v̓o ꝓhibet̉ intētō cogitatōis. Math̓ 5º. Si vide̓is muli. ad cōcupi. ⁊cͣ. i. ſi oculum habeas ītētōis in mulierē cogitādo. vt concupiſcas eā. iā mechatus es. ⁊cͣ. ẜm Alex. an. 3º. t. i. c. de duobꝰ vlti. preceptꝭ ar. vlt. in fi. ¶ Utꝝ in his duobus preceptis ꝓhibeat̉ ꝯcupiſcētia gnaͣlis. ℟ndꝫ Alex an. vbi ſupͣ ar. 3º. c. ꝙ ẜm formā precepti ꝓhibetur ꝯcupiſcentia gnaͣlis. omne.n. ꝯcu pitū eſt extra. Aut gͦ eſt cōicans nobiſcū: aut non. ſi ſic intelligit̉ ꝑ vxorē ẜm modū

T. I XLIIII. decalogi per ſynodochen a parte totū. ſi n̄ intelligit̉ per rē ꝓximi. ¶ Utrū hic ꝓhibeatur interior actus ꝯcupiſcentie in primo motu. aut in delectatione vel in conſenſu. ℟ndet Alex. an. vbi ſupra ar. 4º. c. ꝙ triplicit̓ pōt concupiſcētia ſumi. Uno modo pōt dici appetitus vegetabilis. ⁊ talis concupiſcentia ꝓut eſt inordinata eſt a fomite mouēte.i. a corruptōe original̓ culpe. Alio modo poteſt dici appetitus ſenſibilis. ⁊ hͦ prout eſt inordinata: eſt a mouente ſēſua litate cū fomite. 3º. modo concupiſcentia ē appetitus ratōalis. ⁊ ſic eſt a liberi arbitrij voluntate. Concupiſcentia primo modo ē in ſuggeſtione. 2º in delectatione. 3º in con ſenſu. dd̓ gͦ ꝙ per ſe concupiſcētia ꝓut eſt ī ꝯſēſu rōalis volūtatꝭ ꝓhibet̉. ꝯcupiſcētia vero que eſt in delectatione ſenſualitatis: vel ex ſuggeſtione fomitis in actu vegeta bilis: non ꝓhibetur ſimplr̄: ſꝫ tantū ẜm ꝗd quia nō erat ꝓhibēduꝫ ne ille cōcupiſcen tie ſint in nobis. qꝛ hoc eſt impoſſibile no bis: ſꝫ ꝓhibentur ne ſequamur eas ẜꝫ illd̓ eccl̓. 18º. Poſt concupiſcētias tuas nō eas. ire aūt idē eſt quod cōſētire. ꝯcupiſcētias āt ſuggeſtionis ⁊ delectationis nō ꝓhibet ꝓprie. ſꝫ ex prohibitōe conſēſus on̄dunt̉ male ⁊ vitāde. Sic gͦ ꝑ hec precepta non ꝓhibet̉ motꝰ pͥmus cōcupiſcētie qui conſiſtit īfra limites ſēſualitatis. ſꝫ ꝓhibet̉ dire cte conſenſus voluntatis ī opꝰ vel delecta tionē. ¶ Utꝝ ad idē p̄ceptū ꝑtineat ꝓhibi tio volūtatis ⁊ operis. ℟ndꝫ Alex. an. vbi ſupra ar. vlt. c. ꝙ aliqn̄ contingit eē peccatum in voluntate nō ſequēte opere. ne ꝗs gͦ crederꝫ eſſe peccatū tātuꝫ cuꝫ opus iun gitur voluntati: ſeparatiꝫ ꝓhibet̉ mala uoluntas. Quādoqꝫ vero opus ſequitur voluntatē. ⁊ tunc voluntas ⁊ opus exterius ſi cōſiderent̉ in radice.ſ. libidine ⁊ intentō ne ſunt idē peccatū. Si vero cōſideret̉ vo lūtas ī ſe ⁊ opꝰ ī ſe: alie ſt̓ circūſtātie bōi de bite actui exteriori qͣꝫ voluntati. qꝛ diuerſi ficatur modus. locus. tꝑs. ⁊ quedā alie cir cunſtātie. licꝫ circunſtantia finis ſit eadeꝫ. Si gͦ vt dicit Augꝰ peccatū eſt actus inci. dēs ex defectu boni. aliꝰ aūt defectus actꝰ ē hinc inde. gͦ ẜm hoc aliud peccatum. vt gͦ hoc daretur intelligi prohibetur volūtas: ⁊ opus. lex igitur ẜm rationē latiōis perfectam docuit vtrunqꝫ vitandū. In aliqui bus.n. ꝓpter vnitatem radicis: voluntatē ⁊ opus vno p̄cepto prohibuit. vt in homicidio ⁊ falſo teſtimonio. In aliquibus vero duobus preceptis ꝓpter differentiaꝫ de fectus inordinationis. vt in mechia ⁊ furto. Sed quare magis prohibetur ſeorſum voluntas ⁊ opus in his qͣꝫ ī alijs. ℟ndeo quia delectatio mechie ⁊ vtilitas diuitiaꝝ ſunt propter ſe appetibilia inquantum ha bent rationem delectabilis: vel utilis. ⁊ iō debuit in eis prohiberi opus ⁊ concupiſcē tia. ſed homicidiuꝫ ⁊ falſitas ẜꝫ ſe ſūt hor ribilia. ⁊ ideo non eſt ſimile de his ⁊ de il lis. ¶ Quare magis in ſpeciali prohiben tur auaritia ⁊ luxuria qͣꝫ alia vitia capita lia. ℟ndeo ꝙ illa duo prohibentur magꝭ. explicite. quia propter improbitatem libi dinis citius progrediuntur in opus exterius. nihilominus tamen ⁊ alia vitia capi talia ibi prohibentur implicite. Superbia enim prohibetur ibi in adoratiōe dei ⁊ honorificatione proximi. Inuidia ⁊ ira in ꝓ hibitione homicidij. accidia in ſāctificatio ne ſabbati. auaritia in prohibitionē furti. luxuria ⁊ gula ſibi coniuncta in prohibi tione mechie ⁊ adulterij: vbi prohibetur omnis illicitus coitus: ⁊ immoderata de lectatio carnalis. ¶ De preceptis euangelicis regulantibꝰ circa operanda ⁊ vitanda. ti. 44 Abito de preceptis moralibus diuine legis veteris: conſequē ter conſiderandum eſt de prece ptis moralibus diuīe legis nō ue. ſcꝫ euangelice. horum autem quedam ſunt generalia reſpectu omnium: vt ea que continentur in ſermone domini in monte Math̓. 5º. 6º. ⁊ 7º ⁊ Luc. 6º. Quedam ve ro ſunt ſpecialia reſpectu perſonarum preſi dentium. vt precepta que ſpecialiter dan tur apoſtolis. Math̓. io. ad preſens autem agendum eſt tantum de generalibus. ⁊ hͦ ſecundum ordinem euangelij: precipue Math̓. in quo primo traduntur precepta de faciendis ⁊ vitandis. 2º precepta de or dinata intentione habenda in faciendis. Math̓. 6º. ibi. Attendite ne iuſticiam ve ſtram faciatis co. ho. ⁊cͣ. Item inter prece pta prima dantur precepta primo ordinā tia iraſcibilem. cum dicitur Math̓. 5. Au diſtis quia dictum eſt antiquis. Non occi des. ⁊c. 2º ordinantia concupiſcibilem. cum dicitur ibidē. Audiſtis qꝛ dcm̄ eſt. nō mechaberis. ⁊cͣ. 3º ordinantia rationalem: cum ibidem additur. Audiſtꝭ. qꝛ dictuꝫ ē

C. Li. non ꝑiurabis. ⁊cͣ. Itē ordinātia iraſcibilē conſiſtunt in duobꝰ.ſ. pͥmo in prohibitione ire. cum dicitur. Audiſtis quia dictum eſt antiquis. Non occides. ⁊cͣ. ⁊ hͦ patēt ꝑ ea q̄ dicetur. jͣ. li. 2º. ti. 49º. ſ. de clemētia: ⁊ maͣ ſuetudine: ⁊ vitijs oppoſitis. arti. 3º. 2º ī iuſ ſione recōciliatōis ⁊ concordie. Recōcilia tionis reſpectu eius quē leſimꝰ. cū dicit̉. ſi offers munus. ⁊cͣ. Cōcordie reſpectu eius a quo leſi ſumꝰ. cuꝫ dicit̉. eſto cōſētiēs. ⁊cͣ. vel recōciliatōis reſpectu amici. concordie reſpectu inimici. ⁊ de his duobꝰ eſt hic dd̓. Poſtea ſequūtur p̄cepta ordinātia ꝯcupiſcibilem. ⁊ hͦ ſunt tria. Primo.n. ꝓhibet̉ voluntas mechādi cuꝫ dicit̉. Oīs qui vidit mulierē. ⁊cͣ. ⁊ de hͦ require. jͣ. li. 2º. titu. de luxuria. 2º. iubet̉ declinatio occaſionis me chādi. ibi. ꝙ ſi oculꝰ dex. ⁊cͣ. ⁊ de hͦ dicetur hͦ. 3º. reprobat̉ ſeparatō ꝯiugij legitimi ex cepta cā fornicatōis: cuꝫ dicit̉ Math̓. 5º. dictū eſt aūt antiquis. Qui dimiſerit vxorē ſuā. ⁊cͣ. ⁊ de hoc reꝗre. jͣ. li. 8º. ar. ii. Deinde ponunt̉ p̄cepta ordinātia vim rōalē. ⁊ pͥmo p̄ceptū ordinans eaꝫ in veꝝ. cū dicitur Math̓. 5º. Iteꝝ audiſtis. qꝛ dictuꝫ ē ātiꝗs. Nō ꝑiurabis. ⁊ de hoc require ſupͣ. ti. de iuramēto. ⁊ ti. de ꝑiurio. 2º. ponuntur p̄cepta rōalē ordinātia in bonuꝫ. ⁊ int̓ hͦ eſt pͥᵐ p̄ceptū patiētie. 2º p̄cepta benificen tie. 3º. p̄cepta dilectōis ⁊ beniuolētie. Item int̓ p̄cepta patiētie pͥmo p̄cipit̉ patiētia reſpectu leſionis corpoꝝ. ⁊ reſpectu ablatio nis rerū. 3º reſpectu angarie operum. Iteꝫ inter precepta beneficētie pͥmo precipitur erogatio. 2º mutuatio. pͥmo gͦ conſideran dum eſt de preceptis regulantibus circa facienda ⁊ uitanda. Deinde de preceptis regulantibus circa intentionem circa illa. ⁊ de primis eſt agendum ſecūdum ordinē ſupͣdictuꝫ ī titulo iſto p̄termiſſis illis de quibꝰ alibi determinat̉. pͥmo igit̉ ꝯſiderandū eſt de precepto recōciliatōis. 2º. de p̄cepto ꝯcordie. 3º de p̄cepto vitādi occaſio nē mechādi. 4º. de p̄cepto patiētie reſpectu leſionis corpoꝝ. 5º de p̄cepto patientie reſpectu ablatōis reꝝ. 6º de p̄cepto patiētie reſpectu angarie opeꝝ. 7º de p̄cepto erogationis. 8º de p̄cepto mutuatōis. 9º. de p̄cepto dilectionis inimicoꝝ. ¶ Circa preceptū gͦ recōciliatōis ſciēdū ꝙ ponit̉ Math̓. 5º. Si offers munus tuū. ⁊cͣ. vſqꝫ vade pri us recōci. fratri tu. ⁊cͣ. Hec aūt verba ẜm ꝙ habet̉ ab Augꝰ li. de ẜmo. dn̄i. ī mō. ⁊ a Chryſo. ſuꝑ Math̓. ſic debēt exponi. Si of fers munꝰ tuum.i. tue ſubſtātie: vl̓ oꝑatōis bone ad altare eccl̓ie: vel matris tue. ẜm.n. glo. cor eſt tēplū. altare fides. cui niſi munꝰ dimittat̉ deo nō placet. ⁊ ibi recor. fu. ꝙ fi t. hꝫ aliꝗd aduerſus te.ſ. ꝓpt̓ iniuriā a te ſi bi illatā. relinque ibi munus.ſ. tui ſacrificij ⁊ vade corporalit̓ ſi ſit pn̄s. vl̓ ſpūaliter.ſ. motu cordis ſi ſit abſēs recon. fratrit.ſ. ab eo veniam poſtulādo: ⁊ ſibi ſatiſfaciēdo. vl̓ ſi frater t. hꝫ aliquid aduer. te. i. te leſit. ꝓp quod eum odis: vade.ſ. ſibi in corde parcendo: ad quod teneris de neceſſitate. Si vero iueris corporalit̓ eum ad amicitiam reuocādo ⁊ rogādo: hoc erit perfectionis: ⁊ cum ſic feceris: tunc veniēs offers munꝰ tuū deo.ſ. gratum. Equitur vide̓ de 2º. de p̄cepto cōcordie. hoc autē ponit̉ Math̓. 5º. Sic eſto cōſentiēs aduerſario tuo cito dum es in via cuꝫ eo: ne forte tradat aduerſarius tuꝰ te iudici ⁊ iudex tradat te miniſtro ⁊ in carcerē mittaris. Amen dico tibi nō exeas inde donec reddas nouiſ ſimū quadrātem. Hec verba poſſūt expo ni: vt patet ex glo. triplicit̓ ẜm qd̓ aduerſa rius poteſt dici homo. ſermo diuinꝰ. ⁊ deus de aduerſario hoīe ſic. Eſto ꝯſe. aduerſus t. i. beneficus ei ſubueniēdo ⁊ beniuolꝰ diligendo. cito.ſ. ante mortē. dum es in via. i. in hac vita cū eo: ne forte. ⁊cͣ. ſic tēperauit vt dicit glo. vt locū penitētie nō auferret. ne forte tradat t. adue. t. in. i. ſit cā tue traditōis iudici.i. xp̄o. Io. pr̄ omne iudicium de dit fi. ⁊ iudex tra. te. mi. i. diabolo. ⁊ ī car. .ſ. inferni mittaris.ſ. ab eo. Amē dico tibi: nō exies inde donec.i. nūqͣꝫ. deſignat.n. hͦ ẜm Augᵐ p̄petuitatē. ſicut ibi. Donec po nā ini. tu. ⁊ Math̓. i. Et non cognouit eaꝫ donec peꝑit fi. ſuum pͥmogenituꝫ. reddas nouiſſimū qͣdrātē.i. ſuſtineas penā etiā mi nimo peccato debitam. qꝛ nihil manet īpunitū. quadrās ẜm Hieronē quoddā genꝰ nūmi valens duo minuta ⁊ ſignificat pec cata minuta: vel penā minutis peccatis debitam. ⁊ ẜm Augᵐ nunqͣꝫ erit in ſoluēdo: ⁊ nunqͣꝫ in reddēdo.i. nunqͣꝫ exibit. poſſūt etiam exponi de aduerſario: qui eſt ſermo dei ſic. Eſto conſen. aduer. t. i. dei verbo. ſcꝫ ei obediendo. ⁊ dicitur dei verbum aduer ſarius. quia nobis peccantibus aduerſat̉. cito dum es in via cum eo. glo. cuꝫ ſermone diuino. in via.i. xp̄o recte gradimur. dum ei obediendo ad vitam eternā pertin gimus. ne forte tra. te aduer. t. i. ſit cā tue

I XLIIII. traditionis. 3º poſſūt exponi de aduerſario qui eſt deus. aduerſatur enim nobis ꝓpter peccata noſtra. eſto. ꝯſen. aduer. t.ſ. deo ip̄ꝫ reuerendo ⁊ ei obediēdo: cum quo ſumus ī via: qꝛ ip̄e ē vbiqꝫ. alia exponūt̉ vt priꝰ. Equit̉ videre de 3º.ſ. de p̄cepto vitandi occaſionē mechandi. hͦ autē ponit̉ ſic Math̓. 5º. Si oculus tu us dext. ſcādali. te abſcīde eū ⁊ ꝓijce abs te. Expedit.n. tibi vt ꝑeat vnū mēbꝝ qͣꝫ to tuꝫ corpus t. eat in gehēnā. ⁊ ſi ma. t. dext. ſcan. t. abſcide ⁊ ꝓijce abs te. expedit n. ⁊cͣ. hͨ autē verba ẜm ꝙ apparꝫ ex gloſis ſic exponi pn̄t. Si oculus tuꝰ dexter.i. ext̓ior aſpectus. īterior cogitatus. ꝯſiliariꝰ ꝓprius. ſtudium quo quis vacat vite ꝯtēplatiue ſcandali. te ad malū trahendo: vel in errorē inducēdo. vl̓ malū ꝯſulēdo. vel ī ſuꝑbiā erigēdo. reddēdo ſingula ſingulis abſcinde. euꝫ.ſ. a te ſeꝑando. ⁊ ꝓijce abs te.ſ. ab eo longe recedendo. ⁊ ꝑ hoc qd̓ dicit̉ dext̉ intelligit̉ illud qd̓ fit recta intentōe. qd̓ ſi ſit occaſio pctī quicꝗd ſit illd̓ debemꝰ a nobis remouere. ⁊ ſi dext̓ oculus.i. qd̓ ſit cū bona intētione: qd̓ minorē p̄bet occaſionē mali: dꝫ rēonei. multo magꝭ. oculus ſiniſter.i. qd̓ ſit mala intēcōe: qd̓ p̄bꝫ maioreꝫ occaſionē mali. expedit.n. tibi.i. minus eſt malum tibi. vel magis eſt vtile tibi vt pere at vnū mēbrū tu. qͣꝫ to. cor. tu. eat in ge. Et ſi manus t. dex. i. ext̓ior cōtactus: interior voluntas ſiue conſenſus. familiaris adiutor vel amicꝰ. ſtudiū vite actiue ſcan. te.ſ. ad maluꝫ trahēdo vl̓ īducēdo: abſcinde.ſ. a te ſeparando: ⁊ ꝓijce abs te.ſ. longe ab ea r̄cedēdo. Nota ī oculo vel in manu: vl̓ in alio mēbro cōſidero vitiū: ⁊ illd̓ ē remo uendū ⁊ actuꝫ qui ſi ſit malus eſt ꝑ conti nētiā declinādus: ⁊ ip̄m mēbrū ſiue mēbri naturā que eſt bona ⁊ illa ē ẜuāda. Expedit.n. ⁊cͣ. vt priꝰ. ¶ Si dicatur ꝙ tale p̄ceptum ſit ad litterā ſeruādū: qꝛ ſic inuenit̉ in vitis patrū frequēter a ſāctis eſſe factū. dd̓ ꝙ illud nō legit̉ ad exᵐ: ſꝫ excuſat̉ per ſpūꝫ ſāctū: quo inſpirāte credit̉ eſſe factū vt dicit Augꝰ 5º. de ciui. dei de Sāpſone ꝙ ſe occidit Iudicū. 16º. qd̓ nō excuſat̉ aliter niſi qꝛ latent̓ hͦ ſp̄s ſuggeſſerat: qui ꝑ eum miracula faciebat. vn̄ ẜm canones quicūqꝫ tali occaſiōe ſibi mēbrū abſciderit irregularis eſt. Equit̉ videre de 4º. de p̄cepto pa cientie reſpectu leſionis corpoꝝ. hͦ aūt ponitur Math̓. 5º. ſic. Audiſti. qꝛ dictū ē oculū ꝓ oculo: dentē ꝓ dente. hoc dictuꝫ eſt Exo. 2º. ⁊ cōcedit̉ ibi: nō precipitur lex talionis: qꝛ nō erat p̄ceptū mora te: ſꝫ iudiciale. ⁊ ſequit̉ Math̓. 5º. Ego aūt dico vobis.i. ſuꝑaddēdo non reſiſtere malo.i. iniurie ab alio illate: vel malo.ſ. homini iniuriāti. ſꝫ ſi quis te ꝑcus. in dex. maxil lā: prebe ei ⁊ alterā. dexterā dicit: qꝛ ē noͣbile mēbrū ⁊ euidēs. q. d. ſi quis tibi grauē ⁊ manifeſtā iniuriaꝫ ītulerit: paratꝰ ſis patienter ſuſtinere aliam: vt nō mouearis per impatiētiā. ⁊ ſi grauē ⁊ manifeſtā: ml̓ to magis leueꝫ: ⁊ occultā. ⁊ hoc eſt qd̓ dicit. p̄be ei ⁊ alterā. Nota ꝙ dicit Augꝰ ꝙ ī ſacra ſcriptura ſunt precepta ⁊ exēpla ſā ctoruꝫ: vt ꝑ exempla intelligamus p̄cepta hoc.n. p̄ceptū.ſ. Si quis te ꝑcuſſerit. ⁊cͣ. in tellige ꝑ xp̄i factū: qui dixit ꝑcutienti. Si male locutus ſum: teſtimoniuꝫ perhibe de malo. vnde ꝯcludit ꝙ hiꝰ p̄cepta intelligū tur quo ad animi p̄paratōem. vt.ſ. homo ſit paratꝰ patiēter talia ſuſtine. ita ꝙ ī corde ſit animi beniuolētia. dicit tamē pe. in po ſtilla ſuꝑ Luc. ꝙ eſt ꝯſiliū perfectōis: nō p̄ceptum. ¶ Utrū aūt liceat vim vi repelle̓. require ſupͣ ti. de bello. ¶ Sꝫ nunquid hic retractat̉ lex talionis. ℟ndꝫ Alex. an. ī 3º ꝙ ſic quo ad pͥuataꝫ ꝑſonā: nō quo ad in dicem. pͥuata.n. perſona ſi vindictam expe teret: malū ꝓ malo redderꝫ. vt dicit Augꝰ Iudex v̓o amore iuſticie iuſtuꝫ ꝓ iniuſto redderet ⁊ ita bonū pro malo. Nō et ꝙ dicit Augꝰ. hic non ꝓhibet̉ vindicta que eſt ad correctōem. qꝛ ip̄a pertinet ad miſe ricordiā. ſꝫ hͦ non ꝯcedit̉ niſi cui eſt ex or dine data: ⁊ ſine ira: vt pr̄i in filiū. Nō etiā ẜm Tho. in pͥma 2ª. ꝙ illud p̄ceptū fu it non vt vindicta expeteret̉: ſed vt iuſticia ſeruaretur. Equit̉ de 5º.ſ. de precepto paciente reſpectu ablationis rerū. hͦ autem ſic ponit̉ Math̓. 5º. Et qui volue̓it tecum in iudicio contendere.i. contentioſe agere: ⁊ tunicam tuaꝫ tollere.i. veſtē inferiorem. dimitte ei ⁊ pallium.i. veſtem ſuperiorem. ⁊ hoc maxime pertinebat ad eccleſiā pͥmitiuam. ſcꝫ vt liberius predicarent. Sed ex hoc videtur ꝙ non liceat de bitum repetere. ⁊ ad idem facit illud Luc. 6º. Qui aufert que tua ſunt ne repetas. ⁊ qui aufert tibi veſtimentum ⁊ tunicaꝫ no li prohibere. ℟ndeo hoc non licet ſub iudice infideli.i. cor. 6º. Audet aliquis veſtrum habens negocium aduerſus alium

Li. LXIIII. iudicari apud iniquos. glo. i. infideles ꝗ ſunt iniqui fidelibꝰ quocūqꝫ mō pn̄t. ⁊ ẜm pe. ibidē in poſtilla ſua. in glo intelligit̉ vbi nō habent fideles iudices ꝑ quos ſua repetē poſſint. Sub fideli aūt indice pōt os repetere quadruplicit.ſ. ex zelo iuſticie. ex necentate. cum indiget in pn̄ti. ex infirmi tate cū timet de prīo indige. ⁊ ex cupidita te: vt cum abn̄dat in diuitis ⁊ appetit am plius abūdare. pͥmo mo. 3. ⁊ elicet ſua repetere: nō autē/ moͣ. licꝫ aūt ſua repetere in charitate ⁊ beniuolētia: ſꝫ non cōte iōe ⁊ fraudulētia. ⁊ hoc modo intelligi tur illd̓ cato. ꝯͣ. Si quis voluerit tecum ī iudi. ꝯten. di. ei ⁊ palliuꝫ. glo. anteqͣꝫ ꝯtē das. i. cum cōretōe repetas. ¶ Sed qͥd de religionis. ℟º n habet in cōi licꝫ eis repe tere debito mo. i. non vt bona ſua. ſꝫ vt bo na congregatōis ⁊ poter vtilitatē nō ꝓpriā s cōem. que ē quadruplex.ſ. paupeꝝ ſune tatio. maloꝝ repremo: quia ſi nō fieret p̄ paretur malis occano aliena rapiēdi. pa⁊ vnitatis cōſeruatio que deſtrueret̉ n̄ nō liceret repetere ſua ⁊ infirmoꝝ conſolo qͥ turbarent ſi ſua repetere non ponent. Si vero nihil habent nec in porio. nec in cōi tunc non licet talibus repetere cuꝫ non ha beant rerū ꝓprietate vel dominiū. ſꝫ tātuꝫ vſuꝫ. ponunt tamē denunciare vel iudici vt ſuper hoc ꝓuideat ẜm ꝙ ſibi videbitur expedire. vel alteri. jͣ. ꝓcuratori qui petat nomine eius ad quē dominiū rerū ip̄arū noſcitur ꝑtine. vt ſic eaꝝ vſuꝫ poſint pre mota etiā ẜm glo. Aug. i. corinth. c. ꝙ ꝑfectis licet ſua repetere ſine cauſa. ſine te ſine iudicio. no. n. comittit̉ eis mone cam ante iudice. Infirmis vero licet repete ſua an iudice cam mouēdo: ſꝫ nō cum cōtētōe īfraudulētia: nec apud iudices infideles .i. vbi ponunt haberi iudices fideles. Ex p̄dictis concindit Alex. an. et. 4º. c. de prece ptis patiētie. qͣ. x. ar. io. vbi tractat de hoc precepto ꝙ repetere ſua cōtentioſe vl̓ frau dulenter: vt corā iudice infideli eſt omni bus ꝓhibitū. repetere vero ſine cōtētionē. ſine fraude: nec corā iudice eſt omnibꝰ con ceſſuꝫ. ꝑfectis vero ꝓhibitū. vnde nō retere eſt conſiliū infrinis. p̄ceptū perfectis. ī vocat ꝑfectos vt dicit vbi ſupͣ ar. 2º. qui renunciauerūt corus. talibus. i. nō licꝫ re petere ſua vt ſua: gͦ dn̄ licꝫ eirrepere ſua vt alterius intuitu cōis boni. vt ſupͣ dictū en. Nec obſtat p̄dictis ꝙ ſupra illud. i. cor. i. charitas non querit que ſua ſūt. dic̄ glo. Charitas non repetit ablata. qꝛ ē veruꝫ ꝙ chideo dedit. et. quitate indi lis frepetē ex cupiditate one amat pecuniam ꝓpt̓ ſe. n̄ repete ex cio iuſticie ꝯuenit dibus imꝑfectis ẜm debitū modū. Sequid ſi ex repetitōe ſcandalizet̉. ue a quo repeto. vr̄.n. ꝙ tunc nō liceat repetere. qͣꝫ dicit auctoritas. qͣꝫtū potes ſine octo vita re ſcandalū primi debes. Rnqꝫ Alex. an. quunt. ⁊ eco que venerata certū. certū eſt.n. ꝙ raptor eſt qui abſtulit. incertū ante eſt ꝙ inde ſcādalizet. ſi v̓o ſciam ꝙ inde ſcādalizabit n̄ ſim firmꝰ. ⁊cͣ meam mens cam ex nō reperitōe preponderat ſcandalū ꝓpriuꝫ ſcādalo alterius: ⁊ pl̓s teneor ip̄ꝫ vitar qͣꝫ ſcādalū primi. Si bo ſiꝫ ꝑfectus ⁊ reperā debito modo. ſicut preponderat bonus cōe bono ſpāli. nccͣ. ponderat ſcādalū priū cōitatis: ⁊ pintiū jͣ. dimpato pacis ⁊ vtilitatis cōis: ⁊ inci tiuuꝫ delīquēdi: que omnia accideret n̄ nō liceret ſua reperere pōt ſcādalū ꝓximi ſingulare. ¶ Sꝫ nunquid ſꝫ repetē nō tm̄ ne cenaria: ſꝫ etiā ſubtiua. Rn̄deo ꝙ ſic. xij. ē diferētia. qꝛ poſt repetitōem potes neceſ faria retine: ſꝫ ſuꝑflua teneris indigētibꝰ diſpēſare: quia ſūt aliena ad retinēdo. tua ad diſpenſandū. ¶ Quid de ſeruis: nunqͣgͣ reperet. ℟. ẜm diligi in ſi de ẜmōe do. iij. mo. Si ille inquit ſeruus rectius ⁊ honeſtius ad colēduꝫ deū a te dn̄o educat ⁊ re gitur. qͣꝫ ab illo qui cupit euꝫ auferre. neſcio vtrū quis audeat dicē vt veſte cū dbere ꝯtēni. q. d. in tali caſu nō dꝫ ꝯtem repetitō ſerui ſicut pallū ad hͦ nota ꝙ qͣuis liceat repere ſua in iudicio ẜm modum ſupͣdictū: nō tam expedit oībꝰ pͥmo ppho neſtatē. ꝓuer. 20. honor ē hoī ꝗ ſe ſepara tētōe. Apd̓ pacis ꝯſeruatōes. Aproſo. omne iudicis irritatio cordis ē. ⁊ ꝓpt̓ mul toꝝ pctoꝝ vitatōem. i. cor. c. Ia. oīo delictū ē ī vob̓ ꝙ iudiciū hēti. inc v̓os. pro. dificile ē rem dimittere. ſꝫ dificiliꝰ eſt de iu dicio ſine pctō exire. 4º propter aduocatorum malignitatem. pſal. Tota die iniu ſticiam cogitauit lingua tua. Equitur de ſexto precepto. ſcꝫ pacientie reſpectu angarie operum. de quo Math̓. s. Et quicunqͣꝫ te angariauerit mille vanus: vade cum cō alia duo milia. Eſt autem angaria inde biti obſequū extorſio in propria perſona. expone ergo quicūqꝫ te angariauerit mūle paſſus. ideſt compulerit ire per miſſe

T. I XLV. paſſus. Et ẜꝫ glo. dicit mille. quia illd̓ erat iter ſabbati in quo deſignatur ꝑfectio ſpiri tualis que oſtēditur ī huius p̄cepti impletione. ⁊ hanc rōem ponit Augꝰ li. de ẜmo. dn̄i ī mō. Uade cū eo alia duo milia.i. ſis paratus animo patiēter ire ſi fuerit neceſ ſe. ⁊ additur binarius ad deſignāduꝫ ꝙ de bet hēre ꝑfectionē patiētie ī ore ⁊ ī corde Equit̉ de 7º.ſ. de p̄cepto erogationis. de quo dicitur Math̓. 5º. Qui autē petit a te da ei. ⁊ Luc. 6º. Om m petēti te tribus. iuxͣ quod et. dicit̉ Luc. iio. Date elemoſynā: ⁊ ecce omnia mūda ſunt vobis. expone. ꝗ petit a te.ſ. ex neceſſi tate ⁊ indigentia: da ei.ſ. ex charitate ⁊ beniuolentia: ⁊ intelligitur hͦ preceptū ẜꝫ gl̓. de his que iuſte ⁊ honeſte dari poſſūt. res autē que eſt neceſſaria: ita ꝙ nullo mō ea carere poſſuꝫ: non pōt dari hōeſte. res v̓o aliena non poteſt dari iuſte. res autē ſuꝑfla non pōt retineri iuſte. Ad hͦ nota ꝙ lꝫ negare rem petenti aliqn̄ ꝓpter ꝓpriā indi gentiam ſicut excuſat ſe mulier. 3. Reg. 18º. apd̓ Heliā. Aliquādo propter petētis ſufficientiā. Hiero. Diuitibus dare nihil aliud eſt qͣꝫ ꝑdere. aliqn̄ ꝓpter petentis ma liciam. eccl̓. 12. Bene fac humili ⁊ ne dede ris impio. Aliquādo ꝓpter meliꝰ cōferēdi ꝓuidentiā ẜm illud deſudet elemoſyna in manu tua donec inuenies cui des. quod forte ſumptū eſt de eccl̓. 29º. Clyna viri qͣſi ſacculus cuꝫ ipſo. Alia de hac materia require. jͣ. li. 5º. ti. de elyna. Equitur de 8º.ſ. de p̄cepto mutua tiōis. de quo Math̓. 5º. Et volen ti a te mutari: ne auertaris.ſ. mutuum negando. ⁊ hoc ſine ſpe alicuiꝰ lucri ẜm illud Luc. 6º. mutuū date.ſ. indigētibꝰ ⁊ dente. 23º. Fratri tuo abſqꝫ vſura illud quo indiget cōmodabis. Ideo ſequit̉ Lu. 6º. nihil inde ſperantes. ſcꝫ ab homine. vltra ſortē. ita.ſ. ꝙ ꝓpter hiꝰ ſpē pͥncipaliter mutuetis. licet quidē ſperare: ⁊ bonuꝫ eſt ſperare a deo inde mercede. quia ſiue ille reddat: ſiue non deus tamē reddet. vt di cit glo. Poteſt tamē ſine vitio vſure ſpera ri beneficiuꝫ ab homine. obligatur.n. ex beneficio ẜm illud Math̓. 7º. Omnia que cunqꝫ vultis vt faciant vobis homines: ⁊ vos faciatis illis. Peccatur autem circa mutuum multipliciter. Primo indigenti non dando. eccl̓. 29º. Fenerare proximo tuo. in tēpore neceſſitatis illius. 2º datum nimis importune repetendo quando hoc non poteſt ſoluere. Iſai. 58º. Omnes debi tores veſtros repetitis. Ibi glo. qui nō ha bentem repetit deo violētiam facit. 3º pignora neceſſaria detinēdo vel deſtruendo. exo. 22º. Si ꝓximo tuo pignus acceperis veſtimentum eius ante ſolis occaſuꝫ red des ei. 4º cum vſura exigēdo cōtra illud Luc. 6º. nihil inde ſperantes. 5º pro dilatōe termini ſolutionis munera accipiēdo. pſal̓ Qui pecu. ſu. nō dedit ad vſu. ⁊ mū. ſuꝑ in no. non accepit. Alia que pertinēt ad mutuum ⁊ vſuraꝫ require. jͣ. li. 3º. ti. de mutuo ⁊ ti. de vſura. Equitur de. 9º.ſ. de precepto dile ctōis inimicoꝝ. ⁊ de hoc require .jͣ. li. 2º. ti. de charitate. ⁊ quātū ad preſes poteſt notari ꝙ diligere ꝓpter mutue familiaritatis oblectamētum eſt vanū. pſal̓. Filij hominū vt quid diligitis vani tatem. diligere ꝓpter peccati cōſeſum ē ma lignuꝫ. ẜm illud nau. i. Sicut ſpine ſe inui cem cōplectuntur. Diligere ꝓpter beneficium acceptū vel ſperatuꝫ eſt mercenariū. de quali amico dicitur eccl̓. 6º. Eſt amicus ſocius mēſe. Diligere ꝓpter amorē recipro cum eſt nature debituꝫ: de quo Ro. 13º. nemini quicqͣꝫ debeatis: niſi vt inuicem dili gatis. Diligere vero ꝓpter bonū habitum vel ſperatuꝫ eſt bonū ⁊ gratuitū ⁊ merito rium. ẜm. n. Augᵐ qui diligit ꝓximuꝫ di ligere debet eum. aut quia eſt bonus. aut vt ſit bonus. ¶ De preceptis euangelicis regulantibꝰ intentionem titulus. 45ꝰ. Cinde cōſiderandum eſt de pre ceptis regulantibus intentōeꝫ reſpectu faciēdoruꝫ ⁊ vitando ruꝫ. ⁊ qꝛ ad ordinatā intētōeꝫ reqͥrunt̉ duo.ſ. amor bōi: ne ſit libido ī volūtate ⁊ diſcretio bōi. ne ſit error in electō ne. iō dant̉ aliqͣ precepta de rectitudine in tētionis. cū dicit̉ Math̓. 5º. Attēdite ne in ſticiam ve. fa. ⁊cͣ. ⁊ aliqua de diſcretōe cuꝫ dr̄. nolite iudicare. ⁊cͣ. ¶ Circa pͥᵐ pͥmo ꝓhibet̉ obliqͣ intētō. 2º. eius occaſio.ſ. īordi nata tꝑaliū dilectō: ⁊ ſolicitudo cuꝫ dr̄. no lite ſolliciti eē. ⁊cͣ. ¶ Circa 2ᵐ v̓o.ſ. diſcretō nē pͥº. ꝓhibet̉ temeritas iudicādi. 2º. p̄cipit̉ diligētia ſibi cauēdi. cū dr̄. Attēdite a fl̓is ꝓphetis. ⁊ quia infirmitati humane difficile eſt ⁊ quaſi impoſſibile indiſcreta iudi cia uitare. ideo addūt̉ tria precepta. pͥmo

. Li. vnuꝫ de petēdo auxilium gratie. cum dici tur. Petite. ⁊cͣ. 2º. de ſeruando equitatem legis nature reſpectu proximi. cum dicitur. omnia quecunqꝫ. ⁊cͣ. 3º de conatu ad amorem dei. cuꝫ dicit̉. intrate ꝑ anguſtam portā. gl̓.i. charitatē. Itē circa īdiſcretōeꝫ temerarij iudicij. nota ꝙ aliquis iudicat ex auctoritate: vt p̄lati. aliquis ex vite dignitate: vt perfecti. aliquis ex doctrine v̓itate: vt doctores ⁊ predicatores. ⁊ ẜm hoc accidit indebitū iudiciū tripl̓r. pͥmo ex de fectu ſeu abuſu auctoritatis in cāꝝ exami ne: ⁊ hoc ꝓhibet̉ Math̓. 7º. Nolite iudica re. ⁊cͣ. 2º ex dignitate vite in vitiorū repre henſionē. ⁊ hoc ꝓhibet̉ cū dicit̉ ibidem. Quid uides feſtucā. ⁊cͣ. 3º ex defectu diſcre tionis doctrine in p̄dicationē: cū dicit̉ ibi dem. Nolite ſāctuꝫ dare canibus. Ex pre dictis colligit̉ ꝙ. 9. ſunt precepta quibus intētio ordinat̉. de quibus ē hic dicēdū ẜꝫ ordinē predictum breuit̓ tranſeūdo. Primuꝫ igit̉ p̄dictorū preceptoruꝫ eſt illud. Attēdite ne iuſti. veſtrā.i. oꝑa iuſticie veſtre faciatis corā hominibus.ſ. hac intētio ne vt videamini ab eis.ſ. ita ꝙ in hoc. ſcꝫ fauore hoīuꝫ non cōſtituatis finē veſtroꝝ operū. ſic.n. ẜꝫ Grego opus eē dꝫ in publico: vt tamen intētio maneat in occulto: alioquin mercedē non ha. apud patrē ve ſtrū qui in celis ē. ⁊ merito: qꝛ ſeruiſtꝭ. ho minibꝰ: nō deo. ⁊ hoc explanat̉ in elemoſyna. oratione. ⁊ ieiunio. Poſtea Math̓. 6º ꝯcludit̉ general̓r. Nolite theſaurizare vobis the. in terra.ſ. fauorē ⁊ laudē homi nū de bonis operibꝰ appetēdo. theſauri. āt vobis the.ſ. bōa opera faciēdo: in celo: ⁊ ita in loco tuto. In theſauro ītelligo quid p̄cioſū. copioſū. delicioſū. ⁊ ſtabile. qꝛ ſerua tur in futuꝝ. hͦ autē omnia excellēter inue niunt̉ in celo. nihil v̓o tale eſt ī terra. Iō merito dꝫ theſaurizari in celo nō in terra. Poſſꝫ aūt hic queri vtruꝫ teneamur oēs actiōes in deum referre. Sꝫ reſponſio huius qōis habet̉. jͣ. li. 2º. ti. 2º. 2ᵐ p̄ceptuꝫ ē illud Math̓. 6º. In fi. nolite ſolliciti eſſe in craſtinū.i. in poſteꝝ. glo. interlinealis. nō labor ⁊ ꝓuidētia dānat̉: ſꝫ ſollicitudo mē tem ſuffocās: qualē autē ſollicitudinē ꝓhi beat: quere. jͣ. li. 2º. ti. de prudētia. arti. 4º. 3ᵐ preceptū eſt illud Math̓. 7º. Nolite iu dicare.i. nō affectetis alios iudicādo cōdē nare. qꝛ nō debetis alios iudicare libidine vindicte: ſꝫ zelo iuſticie. Unde ꝓhibet hͦ inordinatuꝫ affectuꝫ: ſiue appetitū inordina tum iudicandi. ⁊ non iudicabimini. ſcꝫ in dicio eterne cōdemnatiōis. in quo eniꝫ iu dicio.i. in quali: vel pro quo iudicio iudi caueritis. ſcꝫ iuſte vel iniuſte. Iudicabimi ni. quia ſi iudicaſtis iuſte: iudicabimini ad premiū. ſi iniuſte: ad ſuppliciū. Eſt aūt multiplex iudiciū. ſcꝫ proprie diſcuſſionis quod laudatur.i. cor. iio. Si nos metip̄os iudi. non vtiqꝫ iudica. Diffinitionis quod permittitur de apertis que non poterūt fieri bono animo ẜm glo. Auctoritatis qd̓ datur iudicibus. Leui. 19º. Iuſte iudica ꝓximo tuo. Suſpitionis de occultis. Iaco. 2º. Facti eſtis iudices cogitationuꝫ iniqͣꝝ Temeritatis cū aſſertione. Ro. 14º Tu ꝗ es qui iudicas alienuꝫ ſeruuꝫ. ⁊ hoc ſit qͣ drupliciter. pͥmo quādo fert̉ ſentētia de occultis cordis. 2º quādo ſit interpretatō ma le de dubijs. 3º. quādo diffinitur de futuro ſtatu hominis. ⁊ quādo ꝯtra ius aſſumi tur executō iuris. De hac materia requi re ſupra de falſitate iudicis. 4ᵐ preceptuꝫ eſt illud Math̓. 7º. ⁊ luc. 6º. Quid vides.i. quare conſideras feſtucā.i. leuia peccata ī oculo.ſ. cōſcientie. vel intentionis fratris tui.i. ꝓximi.ſ. corripiēdo: ⁊ trabē.i. grauiꝰ crimen in oculo tuo.i. in cōſciētia tua non vides.i. nō cōſideras. vt.ſ. āmoueas. hͦ.n. eſt natura oculi.ſ. vt ſe nō videat. ſcꝫ corporalis: non ſpiritualis. Chry. ſi te magis diligis qͣꝫ ꝓximū quare ip̄m procuras: ⁊ non prius teipſū. ⁊ poſt pauca ſequitur hypochrita.ſ. qui te ſimulas bonū.ſ. corrigen do: cum ſis malꝰ: eijce p̓m otrabem de ocu lo tuo. ſcꝫ vere penitēdo ⁊ tunc videbis.i. videre poteris eijcere feſtucā de oculo fra tris tui.ſ. corrigēdo. Gre. Imperitꝰ ⁊ īprobus eſt medicus qui alijs mederi appetit: ꝓprium vulnus neſcit. ſꝫ omnes ſumꝰ ta les medici Hilarius. Uix inuenitur aliꝗs ab hoc vitio alienus: qꝛ quilꝫ ſuis vitijs fauens: aliena facile reprehēdit. De hac materia.ſ. de correptione require. jͣ. li. 2º. ti. de correptione. ẜm preceptū eſt illud Ma th̓. 7º. Nolite ſanctum dare canibus: nec margaritas mittatis ante porcos: ne forte conculcent eas pedibus: ⁊ canes cōuerſi dirumpant vos. Nota ſcd̓m Aug. 2º li. de ſermone domini in monte. c. 15º. ſacra ſcriptura dicitur ſanctum. quia non debet corrumpi. ⁊ margarite: quia non debet cō temni. canes ſunt veritatis impugnatores. porci vero veritatis contemptores. ſecūdum hoc ergo ſic exponitur. Nolite

I XLV. ſanctuꝫ.i. ſacraꝫ ſcripturā dare. eā.ſ. apiēdo ⁊ predicādo canibus.i. hereticis infide libꝰ: neqꝫ mar. mit. predicando an̄ porcos .i. luxurioſos ⁊ carnales: ne forte concul. eas vilificando.ſ. porci pedibus.ſ. ſpiritua libus. intellectu reprehedēdo ⁊ affectu cō temnēdo ⁊ canes conuerſi.ſ. contra vos dirumpāt eos.ſ. murmurādo de vobis vl̓ verberando: vel forte occidēdo ¶ Sed vr̄ xp̄s contrariū predictis feciſſe infidelibus p̄dicando. ℟ndeo ẜm Augᵐ heretici ſiue fideles: aut ita ſūt obſtinati ꝙ de eoꝝ cor rectione non ſperat̉. aut ſperatur. ſi ſic. ſic eſt eis p̄dicanduꝫ: ſicut faciebant apl̓i. ſi non. aut habitant cum alijs qui predicatō ne recipiunt. ⁊ tunc eſt eis predicāduꝫ. ⁊ ita intelligitur qd̓ hic dicit̉. Poteſt autē hͦ queri ratione huius p̄cepti: quid teneatur ſcire doctor ſiue predicator. ℟ndꝫ Alex. an. 3º. t. 4. c. de p̄ceptis ordinātibꝰ intētōeꝫ .q. 3ª. ar. 2º. q. i. ꝙ contingit triplicit̓ doce re.ſ. ſimplicit̓ exhortando. ⁊ hoc eſt com muniter omnium. predicādo: ⁊ hoc eſt ſa cerdotū. cathedrā tenendo: ⁊ hͦ eſt doctorum. pͥmis ſufficit ſcire ſimpliciter creden da: ⁊ diuina mandata. ſecūdis eſt neceſſa rium ſcire exponere credenda: ⁊ mandata ẜm illud. i. pe. 3º. Parati ſc ad ſatiſfactionem omni poſcenti vos ratōem. ⁊cͣ. Tertijs ē neceſſariū ſcire oīa ad ſuā doctrinā pertinentia. ¶ Sed nunquid facere tenet̉ predicator illud quod p̄dicat aſſerendo. hendꝫ Alex. an ibidem. q. 2. ꝙ tenet̉ face re quicquid aſſerit faciēdū de his que per tinent ad neceſſitatē ſalutis. non autē que ꝑtinēt ad perfectōem.ſ. religionis: ad quā nō omnes tenētur. ¶ Quid de peccatore: nunquid peccat predicādo. ℟ndꝫ Alex. an. vbi ſupra queſtiūcula. 3. ꝙ aliquis docet: qꝛ tenetur ex officio quaſi de neceſſita te. aliquis docet quaſi ex volūtate. Itē pec catum aliquod eſt notoriū: aliquod occul tum. dicit gͦ ꝙ exiſtens in peccato notorio: ſiue predicet ex neceſſitate officij: ſiue ex voluntate peccat. Illū auteꝫ qui eſt in pec cato occulto dicit peccare: cum ex volunta te predicat. ⁊ hoc ratione contēptus: non autē illum qui predicat ex officio: dum tn̄ illud faciat cum timore: ⁊ quaſi coactus officij neceſſitate. Simplicit̓ autē videtur dd̓ ꝙ exn̄s in peccato ſiue occulto: ſiue ma nifeſto docens vel predicās ſi non ſtudeat dolere de peccato: ſimplicit̓ dicitur cōtēne re: ⁊ ideo peccare. 6ᵐ preceptum eſt illud Math̓. 7º. Petite ⁊ acci. querite ⁊ inuepul. ⁊ ape. vo. petite fide fidelit̓ credēdo. qͥrite ſpe fiducialit̓ poſtulādo. pulſate charitatem ardenter deſiderando. Et hec expoſi tio elicitur ex glo. vel petite ore. querite cor de. pulſate opere. oīs.n. qui petit.ſ. illd̓ qd̓ dꝫ ⁊ eo modo quo dꝫ.ſ. pie ꝓ ſe: perſeuerāter ⁊ ad ſalutem: quod eſt petere in noīe ih̓. accipit.ſ. vel ad votum: vt quādo ſibi datur illud quod petit. vel ad meritum. vt quādo non datur illud: ſꝫ equiualens. vn̄ Io. 14º. Quicquid petieritis pa. in no. m. hoc faciam: ⁊ qui querit cordis deſiderio inuenit in p̄mio. ⁊ pulſanti ad ianuaꝫ paradiſi: aperietur hoſtium celeſtis pallacij. 7ᵐ preceptum eſt illud Math̓. 7º. Omnia quecunqꝫ vultis vt faciant vobis homīes .ſ. inquantum homines. qꝛ ſic ſunt iuſti ⁊ rationabiles. vnde intelligitur de volunta te rationabili ⁊ conſiliata. vt.n. dicit Auꝰ voluntas cōiter ſumpta eſt bonoꝝ ⁊ ma lorum: ſtricte vero ſumpta eſt tātuꝫ bono rum: cupiditas tātum maloꝝ. Et vos faci te eis: quia totū eſt iuſtū: quod faciunt vo bis. Ecce preceptū affirmatiuū legis natu ralis: ⁊ in hoc includit̉ aliud p̄ceptum ne gatiuum iuris naturalis.ſ. non facias aliis quod tibi non vis fieri. quod hēt̉ Tob̓. 4º. hoc eſt.n. lex ⁊ ꝓphete.i. in hoc implen tur. In preceptum eſt illud Math̓. 7º. Intrate per anguſtam portam. anguſta porta dicitur vel charitas ratione difficultatis ī diligendo inimicos. vel penitentia ratione penalitatis in ſuſtinendo: ⁊ hec porta ē an guſta in ingreſſu: lata in progreſſu: ſꝫ latiſſima in egreſſu. ꝓuer. 4. Uiā ſapiētie mō ſtrabo tibi: ducā te ꝑ ſemitas eꝗtatis: qͣs cū ingreſſus fueis n̄ artabūt̉ greſſus tui. pſal̓. Latū man. tu. nimis. qꝛ lata ⁊ ſpatioſa eſt via que ducit ad ꝑditōeꝫ. hͦ porta ⁊ via eſt cupiditas q̄ eſt radix oīuꝫ maloꝝ. .i. Thi. vlt. Et multi intrāt ꝑ eā. qꝛ vt dicit̉ Math̓. 20. Multi ſūt vocati: pauci vero electi. 9ᵐ p̄ceptū ē illd̓ Math̓. 7º. Attēdite .i. diligēt̓ cauēte vob̓ a falſis ꝓph̓is.i. ꝗbuſ lꝫ deceptoribꝰ: ſiue ſint hetici ꝗ fallūt ꝑ falſā doctrinā. fidē. ⁊ ſcripturā corrūpēdo: ſiue ſint hypocrite qui fallūt ſanctitateꝫ ſimulando. qui veniūt: non mittūt̉ a deo ad vos decipiēdos in veſtimentis ouium.i. in habitu ⁊ ſignis iuſtoruꝫ. Intrinſecꝰ auteꝫ .i. interiori ꝓpoſito ſiue deſiderio ſunt lupi rapaces. lupi ſunt ratione voracitatis: et crudelitatis: ⁊ caliditatis. Et ſunt

T. Li. XLVI. rapaces: qꝛ rapiūt ab intellectu fidem. ab affectu charitatē: ⁊ ab effectu ſanctitatem. A fructibꝰ eoꝝ cognoſcētis eos.i. ab operibus eorū occultis: vel ab exitu operum. de hoc require. jͣ. li. 2º. ti. 27º. de hypocriſi. ¶ De lege humana ſcripta.ſ. de conſtitutionibus. titulus. 46ꝰ. Abito de lege diuina ⁊ eius p̄ceptꝭ. congruitas ordinis exigit aliqua breuit̓ de lege huma na dicere. ⁊ pͥmo de lege ſcripta que dicitur cōſtitutio. 2º de lege non ſcripta que dicit̉ ꝯſuetudo. ¶ Circa primum nota ꝙ nomē legis ⁊ nomē conſtitutiōis ad omnes decretales prorogari poteſt. reſtricto tamen vocabulo conſtitutiones dicuntur pͥncipuꝫ leges populi romani. edi cta pretoꝝ. ẜm ꝙ notat Goſ. ti. de conſti. Sumendo gͦ nomen legis ⁊ conſtitutioniſ ad p̄ſens cōiter pro eodē. Uidēdum eſt pͥmo quid eſt lex ſiue cōſtitutio: ⁊ vnde dr̄. 2º qualis debꝫ eſſe lex. 3º. quis facere pōt conſtitutiones. 4º ad quid fiunt conſtitu tiones. 5º de virtute conſtitutionis. 6º qua liter conſtitutioni derogetur. 7º. quādo con ſtitutio incipit artare. 8º. de pena non ſeruā tium conſtitutiones. Irca pͥmuꝫ ſciēdum ꝙ lex eſt que dam ordinatio rationis ad bonuꝫ cōmune ab eo ꝗ curā habet cōita tis ꝓmulgata ⁊ bene dicitur ꝓmulgata. quia vt dicit̉ di. 4ª.§. leges inſtituuntur cum promulgant̉. ẜm vero ꝙ habet̉ di. i. .§. cum itaqꝫ. conſtitutio eſt ius ſcriptuꝫ: ſi cut conſuetudo eſt ius non ſcriptū moribꝰ vtentium approbatum. vt in di. i. conſuetudo. Dicit̉ autē hic lex a ligando vl̓ legē do. conſtitutio vero dicitur quaſi cōmune ſtatutū: qꝛ papa cum fratribus ſuis: ⁊ alij prelati cum capl̓is ⁊ canonicꝭ ſuis fa ciunt conſtitutiones. Irca 2ᵐ ſciēdū ꝙ ſicut tradit Iſi dorus li. ethi. lex debꝫ eſſe talis ꝙ religioni cōgruat. ꝙ diſcipline cō ueniat. ꝙ ſaluti proficiat. Primū attenditur inquātum conuenit legi diuine. 2ᵐ in quantum cōuenit legi nature. 3ᵐ inquan tuꝫ expedit vtilitati humane. Iteꝫ debꝫ eē clara nihil ambiguum cōtinens vel obſcurum. exͣ de conſti. c. vl̓t. Irca 3ᵐ ſciēdū ẜm gos. ⁊ hoſti. ꝙ conſtitutiōes facere poſſunt papa cum fratribus ſuis in ſpiritualibus: ⁊ eccl̓iaſticis ⁊ ceteri prelati cum canonicis ⁊ capitulis ſuis. exͣ de his que fiunt a prela. per totū. ⁊ legatꝰ in ꝓuincia ſibi cōmiſſa. exͣ de offi. le. c. fi. ⁊ capitulū circa ea que ſpectant ad ip̄m. exͣ. e. de conſti. cum ac ceſſiſſēt. ⁊ aliud collegiū approbatum. exͣ .c. ex litteris. ⁊ ſynodus ꝓuincial̓ di. 16. qd̓ dicitis. ⁊. c. ſynodū ep̄oꝝ. di. 18. de ꝯcilijs. ⁊ ep̄s extra de maio. ſiquis. ⁊ dicit Inno. exͣ de loca. c. i. ⁊ exͣ de ſen. cxcōi. a nob̓. ꝙ ep̄s cum capitulo ſuo face̓ pōt ſtatuta ſuꝑ inriſdictione ſua: ſꝫ ſuper alijs non pōt: niſi hi quorū intereſt conſētiāt: vel adminus ſint preſentes. exͣ de his que fi. a prela. c. fi. Princeps etiā poteſt ꝯdere legem cū proceribus ſuis in tēporalibꝰ. C. de leg. ⁊ ꝯſti. .l. humanū eſſe. ⁊ prefectus cū p̄cario. C. de offi. p̄fec. formā. ⁊ hi quibus mādat im perator. vt in ꝓlogo inſti.§. cūqꝫ hͦ deo ꝓpitio. ⁊ popul̓s romanus. īſtitu. de iure na tu. gen. ⁊ ciui.§ lex eſt. licꝫ dicatur hͦ ptās in pͥncipē tranſlata. C. de vete. iure. l. i. hͦ.n. ẜm gof. dicit̉: non quia populus eaꝫ anīo a ſe abdicauerat: ſed qꝛ cōceſſit ⁊ oliꝫ eā trāſtulit. tam̄ eā poſtea reuocauit. ff. de ori. iuris. l. 2ª. ⁊ ſenatus. ff. de legꝭ. ⁊ ſe. con. l. nō ambigitur. ⁊ ciuitas ſiue vniuerſitas. inſtitu. de iure na.§. i. ⁊. 2. Nec obſtat ꝙ etiam al̓s dicit̉ ꝙ ſoli pͥncipi licꝫ cōdere legē. qꝛ ſuꝑiores de quibꝰ dictū eſt ꝙ poſſūt conde re legē auctoritate pͥncipis condere intelli guntur. Sic etiā in eccl̓iaſticis facere intel liguntur p̄dicti cōſtitutōes auctoritate pa pe. vnde ⁊ in concilijs ītelligit̉ excepta au ctoritas pape. exͣ de elec. ſignificaſti. ⁊ di. 17. per totū. hec go. Pōt aūt hͦ queri vtꝝ omnis lex humanitus poſita deriuetur a le ge naturali. ℟º. vt dicit Augꝰ pͥº. li. de lib. ar. non videt̉ eē lex que iuſta non fuerit. vnde quātū habꝫ de iuſticia: tm̄ habet de virtute legis. In rebus aūt humanis dicitur aliquid eſſe iuſtū ex eo ꝙ eſt ẜm ratio nis regulā rectū. pͥma aūt rōis regula eſt lex nature. vnde oīs lex humanitus poſita intātuꝫ hēt de ratōe legis inquātum a lege nature deriuat̉. Si vero in aliquo diſcordet a naturali lege: nō erit lex: ſꝫ corruptō legis. ¶ Sciēdū aūt ꝙ aliqua deriuātur a pͥncipijs cōibꝰ legis nature ꝑ modū ꝯcluſionū. vt hoc qd̓ eſt non eſſe occidēdū. pōt deriuari ſicut concluſio: ab eo qd̓ eſt nulli eſſe malū faciēdū. quedā vero per moduꝫ determinatiōis: vt lex nature habꝫ ꝙ qui

T..I. XLVI. peccat puniatur: ſꝫ ꝙ tali pena puniat̉ eſt quedā determinatō legis nature. vtraqꝫ gͦ inueniūtur poſita lege humana. Sed ea q̄ ſunt pͥmi modi habet vigorē non tantū ex lege humana: ſꝫ etiā ex lege naturali. ea ve ro que ſunt ſcd̓i modi vigorē tantū habēt ex lege humana. hec Tho. pͥma 2e. q. 95º. ar. 2º. ¶ Quid de condētibus leges iniqͣs vel ſtatuta ꝯtra dei lege: ⁊ eccleſie libertate̓. ℟ndeo tales leges ⁊ talia ſtatuta ipſo iure nō vale̓t. di. 8. que ꝯtra mores. ⁊ 32. .q. 7. flagitia. ⁊ faciētes ⁊ cōſētiētes mortaliter peccant. vnde vicit̉ Iſa. i. vch qui condūt leges iniquas. ⁊ ſunt ipſi ⁊ heredes eoꝝ: niſi ea deleuerint ipſo iure excōicati. de hoc vide ⁊ dic vt. jͣ. li. 7º. ti. 2º. caſu 2º. ⁊ ſc. ⁊ ſi qui dānificati fuerint occaſiōe talis legis vel ſtatuti: tales ⁊ eoꝝ heredes tenētur reſtituere iuxta di. poſitā ſupͣ. ti. 31. de 7 p̄cepto ar. de pedagijs ⁊ queſtis. tenēt etiā inſolidū qui induxerunt pͥncipes ad cōdēduꝫ tales leges. Oēs.n. obſeruatores mortal̓r peccant ⁊ tenēt̉ reſtituere omnia que taliū legū occaſione lucrati ſunt ꝑ ſil̓e in dicto ti. arti. 7º. de his qui ſequuntur ra ptores. hͨ Ray. ⁊ idē eſt ẜm Hoſti. ſi fiant contra ius poſitiuū ad pauperes opprime dos: ⁊ iuſticiā impediēdam. Irca 4 ſciēdum ꝙ ꝯſtitutiones ad hoc fiunt vt appetitus noxius ſub iurꝭ regula limitetur. vt exͣ. e. in ꝓhemio. ⁊ vt humana audacia coherceatur: tutaqꝫ ſit inter improbos īnocētia. di. 4º. facte. Irca 5ᵐ nota qͣtuor actus legū ſi ue cōſtitutionū in his v̓ſibus con tentos. Quatuor ex verbis virtutes collige legis Permittit punit imperat atqꝫ vetat. Inueniūtur etiā in iure cōſilia que ẜm go. ſb̓ p̄miſſione cōtinētur. ¶ Sꝫ nūquid lex humana cohibere debꝫ oīa ui cia. ℟ndeo ꝙ non. vnde Augꝰ de libero arbitrio. videt̉ mihi lex humana iſta recte permittere: ⁊ diuina prouidētia iudicare. hec Augꝰ lex gͦ humana recte permittit ali qua vitia.ſ. illa que nō p̄t cohibere. vt for nicatōem ſimplicē cum meretrice. licet ſit graue peccatū ⁊ lege diuina puniendū. tn̄ qꝛ ꝑꝑ hominū corruptōem: difficile eſt a carnis voluptatibus ml̓titudinē hominū abſtinere. Ideo ne homines in mala maiora ⁊ reipublice magis nociua: vt ī adulteriū ⁊ peccatū ꝯtra naturā inciderent: nō luit lex humana hoc ꝓhibere tanqͣꝫ aliꝗd per rectores multitudinis puniēdū. vnde Augꝰ 2º. de li. ar. Aufer meretrices ⁊ libidine omnia turbas: pone eas loco matrōa rum: decoreꝫ dehoneſtas. Illa aūt precipit lex humana puniri que ſunt grauiora: ⁊ a quibus eſt poſſibile maiorē partē multitudinis abſtinere: ⁊ precipue que ſunt ī no cumētum aliorū: ſine quorum ꝓhibitione ſocietas humana conſeruari nō poſſꝫ. cū iuſmodi ſunt homicidiū. furtū. adulteriū. ⁊ alia hiꝰ. hec Tho. pͥma 2e. q. 96ª. ar. 2. c. ¶ Nunquid lex humana precipit omneſ actus virtutū. Rndeo lex humana vt dcm̄ eſt ordinat̉ ad cōe bonū. ⁊ ideo precipit tātum illos actus virtutuꝫ qui ſunt ordīa biles ad cōmune bonū. vel īmediate: vt cū aliqua fiunt directe ꝓpter bonū cōmune. vel mediate: vt cuꝫ aliqua ordinant̉ a legiſlatore pertinētia ad bonā diſciplinā per quā ciues informantur vt cōmune bonū iuſticie ⁊ pacis ꝯſenſum ſeruet. hec Tho. vbi ſupra. ar. 3º. c. Irca 6ᵐ ſciēdum ꝙ derogatur cō ſtitutioni pͥori per conſtitutōem po ſteriorē. exͣ de cogna. ſp. c. i. et ſi in poſteriori nulla fiat mētio de pͥori: licꝫ ſit ſecus in reſcriptis. exͣ de reſcrip. ceteꝝ. cuiꝰ diuerſitatis ratio eſt ẜm gof. quia in legibꝰ ⁊ conſtitutōibus ꝯtinētur iura. oīa autem iura cōtinent̉ in pectore pape vel pͥncipis. vt. C. de teſti. l. omnibus. Et ideo cuꝫ papa condit cōſtitutōem poſteriorē quaſi ex cer ta ſciētia faciat memor pͥoris tollitur pͥor. ſꝫ in reſcriptis continētur facta. factoꝝ āt habere memoriā ⁊ in nullo peccare eſt po tius diuinitatis qͣꝫ humanitatis. C. de vete ri in. e. l. 2ª.§. ſi quid aūt. vnde nō preſumitur ꝙ papa preſcius pͥmi reſcripti cōce dat 2ᵐ. ⁊ hoc intelligo in pͥore ⁊ poſterio re ẜm tꝑs: nō ẜm ordinē ſcripture. Irca 7ᵐ ſciēduꝫ ꝙ conſtitutō incipit artare poſt duos m̄ſes ab eiꝰ publicatione. exͣ ne cle. vel mo. c. vlt. ante v̓o hoc tēpus non ligant̉ ignorā tes. exͣ. e.ſ. de ꝯſti. cognoſcētes. hoc ītelligit hoſti. de conſtitutōe pͥncipis: vt in iuribus predictis. qꝛ conſtitutio talis ē generalis: ⁊ oēs aſtrīgit exͣ. e. c. fi. Cōſtitutio aūt īferiorum ſtatim ligat facta ꝓml̓gatōe: niſi for te abſentes quibus nec tm̄ dabo: nec illud limitabo. qꝛ plus ⁊ minus eoꝝ iuriſdictio ꝓtenditur: ſꝫ arbitrio boni iudicis hec cōmitto. exͣ qui matri. ac. pn̄t. c. fi. Extendit̉ etiā conſtitutio ad futura: non ad p̄terita. b h

C. Li. XLVII. extra. e. i. de cōſti. c. fi. ¶ Sed nunquid lex humana hōi neceſſitatꝭ imponit ī foro cō ſciētie. ℟ndꝫ Tho. i. 2e. q. 6º. ar. 4º. c. ſic. Leges humane aut ſūt iuſte: aut iniuſte. ſi iuſte habēt vim obligandi in foro ꝯſciētie a lege et̓na a qua deriuāt̉ ꝓuer. 8. Per me reges regnant: ⁊ legum ꝯditores iuſta decernunt. Dicuntur autem leges iuſte ex tribus cōcurrentibus ſimul. pͥmo ex fine: quādo.ſ. ordinant̉ ad bonuꝫ cōmune. 2º ex auctore: quādo.ſ. lex lata nō excedit po teſtateꝫ ferētis. 3º ex forma: quādo ꝓprie ẜm equalitatem ꝓportiōis imponuntur ſb̓ ditis onera in ordine ad bonuꝫ cōe. Iniu ſte autē ſunt leges dupl̓r. vno per cōtrarie tatem ad bonum humanum. vt quādo deficit ibi aliquod triuꝫ predictoruꝫ: ⁊ tales leges non obligant in foro conſcientie niſi ꝓpter vitandum ſcandaluꝫ vel turbati onem. ꝓpter quod etiam homo debet cede re iuri ſuo ẜm illud Math̓. 5º. Qui aufert tibi tuni. dimitte ei ⁊ palliuꝫ. Alio modo per cōtrarietatem ad bonuꝫ diuinū. vt leges tyrānorū inducentes ad idolatriaꝫ vl̓ ad aliud quod ſit cōtra legeꝫ diuinā. ⁊ ta les nō licet ſeruare. ¶ Nunꝗd omnes homines ſb̓dūtur legi humane. ℟ndeo dupliciter poteſt quis eſſe ſubiectus legi. vno modo ſicut regulatuꝫ regule. ⁊ ſic omnes ſubiecti poteſtati: ſubduntur eius legi. Et ſic dicitur Ro. 13º. omnis anima poteſtati bus ſb̓limioribꝰ ſubdita ſit. Alio mō ſicut coactū cogēti. ⁊ ſic legi ſubduntur tātum mali: quia eorū volūtas diſſonat legi. pͥnceps autē vt dicit iuriſperitus legibꝰ eſt ſolutus: quod eſt verū quātū ad vim coacti uam. ſꝫ quātuꝫ ad dei iudiciuꝫ debꝫ volun tarius legem implere. vnde extra. e. cum omnes. dicitur ꝙ quiſqꝫ iuris in alteꝝ ſta tuit ip̄e eodē iure debet vti. Eſt et pͥnceps ſupͣ legem inquātuꝫ pōt cuꝫ expedit legeꝫ mutare: ⁊ in ea ꝓ loco ⁊ tēpore diſpenſare. ¶ Nunquid licꝫ ſubdito legi agere pret̓ verba legis. ℟ndeo legis lator legeꝫ ꝓpo nit ẜm ea que cōtingunt vt in pluribus fe rens intentionem ad vtilitateꝫ cōem. vnde ſi caſus emerſerit in quo obſeruatio talis legis ſit cōmuni ſaluti dānoſa non eſt ſeruanda. vt ſi in ciuitate obſeſſa: lex ſtatuat̉ ꝙ porte ciuitatis maneant clauſe. hoc eſt utile cōmuni ſaluti: vt in pl̓ibus. Si tamē cōtingat hoſtes īſequi aliquos ciues ī dānuꝫ cederꝫ ciuitatis: niſi aperirētur eiꝰ por te. ⁊ ideo tunc eſſent aperiēde. ⁊ ideo diciHilarius ꝙ intelligentia dictorū ex cauſis eſt aſſumēda dicendi. quia non res ſermoni: ſꝫ rei debet eſſe ſermo ſubiectus. Cō ſiderāduꝫ tamē ꝙ ⁊ſi legis obſeruatio ẜꝫ verba nō habeat ſubituꝫ periculū: cui ſtatī oporteat ſuccurri. non tamē ꝑtinet ad quē libꝫ vt int̓pretet̉ quid ē vtile ciuitati: ⁊ ꝗd inutile. ſꝫ hoc tātuꝫ ꝑtinꝫ ad rectores ⁊ pͥn cipes qui ꝓpter hiꝰ cās ⁊ caſus habent au ctoritateꝫ de legibus diſputandi. Si vero ꝑiculum ſit ita ſubitum ꝙ ad eos recurri nō poſſit: neceſſitas diſpēſationē habꝫ annexam. Si dicatur ꝙ eius eſt legē interī tari: cuius eſt cōdere. Dicēduꝫ ꝙ ille qui ſequitur intentōem legiſlatoris: non inter pretatur ſimpliciter legem: ſꝫ in caſu ī quo manifeſtuꝫ eſt latoreꝫ legis aliud intēdiſſe ſi.n. ſit dubiū dꝫ vel ẜm v̓ba legis agere: vel ſuꝑiores cōſulere. rectores aūt multitu dinis diſpēſare poſſunt in legibus huma nis. quādo requirit hoc cauſa rationabil̓ cedens in vtilitatē boni ꝯmunis. hͨ Tho. 12. q. 9º. ar. bo. Irca 8ᵐ ſciēdū ꝙ ſi quis cōſtitutiones nō habet arguendus eſt de negligentia. qui vero habꝫ ⁊ non ſeruat corripiēdus eſt de temeritate. vt di. .20. ſi decreta. ſi v̓o aliquis nō ſeruet eas ī cōtemptū eccl̓ie romane hereticus eſt cen ſendus. vt di. 20. de libellis: ſaluis alijs penis que ꝑ ſingula iura ſingulariter imponuntur nō obſeruantibus eas. ¶ De lege humana non ſcripta.ſ. de con ſuetudine ti. 4ꝰ. Einde cōſiderandū eſt de cōſue tudine. ⁊ pͥmo quid eſt: ⁊ vnde dicit̉. 2º qualit̓ ⁊ ex quot actibus inducitur. 3º. que cōſuetudo preiudicet iuri. 4º que eſt conſuetudo generalis ⁊ que ſpālis. 5º. an vna conſue tudo aliam contrariā tollat. ¶ Circa pͥn ſcienduꝫ ẜm go. ꝙ cōſuetudo qͦ quoddaꝫ ius moribus.i. aſſiduis actibus inſtitutuꝫ quod cum lex deficit ꝓ lege ſuſcipitur. di. .i. cōſuetudo. qꝛ eſt in cōi uſu. vt ibidē. Irca 2ᵐ ſciendum ẜm Goſ. ꝙ cō ſuetudo inducitur cū expreſſe po pulo placꝫ aliquid obẜuari ꝓ cō ſuetudine in futurū. vnde nō eo ip̄o ꝙ ali quid ſit: ius ꝯſuetudinariuꝫ inducitur. ar. ff. de itinere actuqꝫ priuato. l. fi. Inducit āt vnꝰ actꝰ ꝯſuetudinē. 25ª. q. 2ª. ita nos.

C..I. XLVII. Irca 3ᵐ ſciendum ẜm Goſ. ꝙ cū aliquid ſit multotiens ꝓuenire vi detur ex deliberato iudicio ratōis ⁊ inde eſt ꝙ conſuetudo inducta ſupͣdicto modo vbi viget tollit ius: dūmodo ſit rationabilis. Interp̄tatur etiaꝫ legem. extra .c. cuꝫ dilectꝰ ꝓ lege ſuſcipitur: cum lex deficit: vt dictū ē ſupra. Secꝰ eſt ſi non ſit rationabilis. ff. de le. ⁊ ſe. con. ꝙ non ratione. Si autē non ſit inducta ſupradicto modo ſꝫ per quādaꝫ aſſuefactōem hominū: ſi nō ſit ad preſcriptiōem. 40. annoꝝ perducta ẜm canones non vincit lege̓. extra. e. cū cō ſuetudinis. Si autē ſit ad p̄ſcriptōem ꝑdu cta: ⁊ ius parit ⁊ lege̓ vīcit. extra. e. c. vlt̓. ſꝫ ⁊ ſi tāto tempore ſeruata fuerit ꝙ non ſit in memoria hominū quādo cepit: legē vi cit. ar. ff. de aqua plu. l. i. in fi. Similit̓ ⁊ illa cōſuetudo quā romana ſeruat eccl̓ia: ⁊ ab alijs p̄cipit ſeruari. ii. di. nolite. ⁊ qd̓ dcm̄ eſt p̄ſcribi cōſuetudine: intelligit̉ cuꝫ indu citur circa illud qd̓ eſt p̄ſcriptibile. al̓s ſe cus eſt. exͣ de preſcrip. cām. ¶ Sed que cō ſuetudo dicet̉ ratōabilis. ℟ndꝫ Ber. exͣ e.ſ. de conſuetudine. c. fi. in glo. 4ª. ꝙ generalit̓ illa conſuetudo eſt rationabilis q̄ nō obuiat canonicis inſtitutis. Irratiōabilis vero eſt que reprobatur a iure. vt illa exͣ .c. ex parte noſtra. ⁊. c. cū venerabilis. ⁊ cō ſuetudo oneroſa. exͣ. e. c. i. ⁊. c. cū īter nos. ⁊ generalit̓ vbi ſit aliquid contra morē eccl̓iaſtice diſcipline: ſiue libertatem. extra de elec. cū terra. ⁊. c. ſacroſancta. Ex ſupͣdictꝭ recolligi poſſunt plura que requirunt̉ ad hoc ꝙ cōſuetudo preiudicꝫ iuri cōmuni. Et ſuꝑaddit aliqua Ber. exͣ. e. c. fi. in glo. 5 pͥmo ꝙ ſit rationabilis. 2º ꝙ ſit preſcri pta. 3º ꝙ ex certa ſciētia ⁊ non per erroreꝫ ſit inducta. 4º ꝙ ſit inducta eo ſciēte ꝗ ius cōdere pōt. ff. de le. de quibus cāis. in fi. 5º. ꝙ ſit tale ius ꝙ poſſit p̄ſcribi. 6º ꝙ uſus ſis illa cōſuetudine ſiue vicibus illis quibus es vſus eo animo ut intēdas te ius habere: ſiue credas. ⁊ vt illud in poſterū facias .ff. de itinere actuqꝫ pri. l. vlt. al̓s non ꝓdeſt vt dicit̉ ibi. 7º ꝙ maior pars populi ſit uſa cōſuetudine illa. qꝛ ſicut minor pars popu li non poſſet inducere lege: ita nec cōſuetu dinē. hec Ber. dicit tamē in fi. eiuſdē glo. ꝙ ad hoc ꝙ conſuetudo preiudicet iuri ſa tis videtur ſufficere ẜm. c. fi. exͣ. e. ſi cōſuetudo ſit rationabilis ⁊ p̄ſcripta. ¶ Sꝫ nū quid quelꝫ multitudo conſuetudinē indu cere poteſt. Rn̄deo ẜꝫ Tho. i. 2e. q. 97. ar. 3º. c. 3ᵐ. ſi ſit libera ml̓titudo que poſſit ſi bi facere legē. pōt et pari ratione inducre conſuetudineꝫ. Si v̓o non habeat liberam poteſtateꝫ legē ſibi condēdi: vel legeꝫ ſuꝑioris tollendi. nihilominus tamē ꝯſue tudo in tali multitudine p̄ualēs vim obtinet legis vbi ꝑ eos toleratur ad quos per tinet imponere multitudini legē. ex hoc.n. videntur ip̄am approbare conſuetudineꝫ ¶ Sed quātū tēpus requiritur ad hoc ꝙ conſuetudo ſit p̄ſcripta. ℟ndeo ẜm canones vt dicit Goſ. ⁊ habitū eſt ſupͣ. ⁊ Hoſt. requirit̉ tēpus. 40. annorū. ẜm leges tam̄ eſt diuerſitas vt notat Hoſt. ti. de cōſuetudine. quia ẜm Io. bar. ſufficiunt. io. āni in ter p̄ſentes. ⁊ 20. inter abſctēs. Scd̓ꝫ vero alios ſpectanduꝫ eſt tēpus: cuius nō extat memoria. Inno. autē extra. e. ſuper. c. dilectus. dicit ꝙ in eccl̓ia neceſſaria eſt preſcri ptio. 40. annoꝝ: ſꝫ in alijs ſufficit p̄ſcriptio .i. vel. 20. annoꝝ. ⁊ hec ſunt vera ſi illud quod p̄ſcribitur vel aſſueſcitur hēt ꝯtinu am cām. Item ſi conſuetudo eſt generalit̓ cōtra omnes tā ꝯtra eccl̓ias qͣꝫ alios ſufficit preſcriptio. io. annoꝝ cōtra omnes. ꝙ dam vero diſtinguunt int̓ eccl̓ias ⁊ pͥuatos. aliter ſi nō habꝫ cām cōtinuam neceſ ſaria eſt p̄ſcriptō tēporis: cuius memoria nō exiſtat. ¶ Ad hoc nota ad maiorē eui dentiā differētiā int̓ p̄ſcriptōeꝫ ⁊ cōſuetu dinē. differūt aūt ẜm Hoſti. ti. de cōſuetudi ne. pͥmo qꝛ p̄ſcriptō habet locū in rebꝰ mo bilibus ⁊ īmobilibus. corporalibus ⁊ īcor poralibus. vt in ſeruitutibus. iuriſdictōibꝰ clectōibus. ⁊ hiꝰ. 2º. quia p̄ſcriptō acquiri tur ſingulari cuꝫ priuato. ſꝫ cōſuetudo nō magis acquirit̉ illi qͣꝫ iſti. 3º. qꝛ in p̄ſcriptō ne titulus ⁊ bona fides requirunt̉. extra de p̄ſcrip. ſi diligēti. ſꝫ in cōſuetudine nō requirit̉ titulus. hic.n. non reqͥrit̉ niſi vſus ⁊ tēpus ꝯpletū. vnde hic eſt vſus loco titu li. 4º. quia pͥuilegiū ⁊ p̄ſcriptio aliquotiēs non ꝯcurrunt. extra de p̄ſcrip. veniēs. Sꝫ ꝯſuetudo ⁊ pͥuilegiū bene concurrunt. exͣ .c. cuꝫ dilectus. 5º. quia p̄ſcriptō eſt actōis ſiue iurꝭ. petēdi excluſio. ar. C. de annali ex cept. l. fi. in fi. Sed conſuetudo eſt de ſui na tura actōis ſiue iurꝭ acquiſitō. vt apparꝫ extra de elec. cōſtitutis. ⁊. c. in geneſi. in fi. p̄ſcriptō vero non reſpicit ꝓprie vſum. Iō eniꝫ p̄ſcribitur ꝯtra aliquē. quia nō agit: vel non vtitur ſuo iure. cōſuetudo vero reſpicit vſum. ⁊ iō allegat̉ ꝙ ita cōiter actū eſt vel vſū: nihilominꝰ ⁊ ꝯſuetudo negatīa hh 2

T. Li. XLVII. reſpicere poteſt vbicūqꝫ ꝓbari poteſt.ſ. ꝙ tale quid vel tale non debꝫ fieri. ar. extra de elec. cum eccleſia vulterana. ad fi. ſecus eſſet ſi nullo modo peſſꝫ ꝓbari. 6º qꝛ cōſuetudo erronea non iuuat. Secus eſt de preſcriptione. quia titulus putatiuus ⁊ ſi verus non ſit: dum tamen ꝓbabilis error excuſet. dat iuſtam cauſā vſucapiēdi. ſꝫ de hoc vide. jͣ. li. 3º. ti. de p̄ſcrip. Irca 4ᵐ ſciēdum ꝙ conſuetudo generalis eſt que generaliter obẜuatur. vt extra. ē.ſ. de conſti. c. i. ⁊ c. cum omnes. ⁊ di. ii. nolite. ⁊ de ꝯſecͣ. di. .i. c. baſilicas. Specialis conſuetudo ē que in certo loco vigorē ⁊ obſeruantiaꝫ habet di. 12ª. nouit. Irca 5ᵐ ſciendum ꝙ conſuetudo poſterior tollit cōſuetudinem pͥorē extra de cogna. ſpiri. c. i. ⁊ hoc ē ve ruꝫ ſi diuerſe conſuetudines in eodē municipio diuerſis tēporibus oriantur. Secꝰ eſt ſi in locis diuerſis. di. 12ª. ſcit ſancta. vn̄ cōſuetudo aliquorū nō debꝫ ſubuerti mo re cōtrariorū. di. 12ª. illud. Item conſuetu do mala nullo tēpore cōfirmatur. ꝗnīmo tanto eſt pernitioſior quāto eſt diuturnior. extra. e. c. fi. Itē conſuetudo in eccl̓ie grauamen inducta reuocari debꝫ. extra. e. c. i. Itē ſicut iura reducunt̉ ad cōcordiā cum iuribus. C. de offi. do. l. vna. ſic ⁊ cōſuetudo iuri vl̓ pͥuilegio ꝯtraria reducit̉ ad cō cordiam per int̓p̄tationē. exͣ. e. cū dilectus. ¶ Explicit liber primus de preceptis. plus demeret̉ homo per vtrūqꝫ ſimul qͣꝫinteriorē tātū. qꝛ pluribus nocet: ⁊ plura mala īfert: ⁊ plus delectat peccātē. hͨ Ric. 2º. di. 42ª. q. i. ar. 2º. c. ¶ Utrū ſola intentio recta ſine opere exteriori ſufficiat ad meri tuꝫ. ℟ndeo aūt homo habꝫ facultatē faciendi opus exterius: quod preceptuꝫ eſt: aut non. ſi ſic: plena voluntas ponit effcm̄ ſi aſſit facultas. al̓s ſi non ponit cuꝫ poſſit: non vult plene: ſꝫ ſemiplene. ⁊ pigre ſicut piger qui vult ⁊ non vult. Et dicit Gre. in quadā omel̓. ꝙ nemo de bona volunta te ſibi blādiatur: īmo de dilectione dei mēs lingua ⁊ manus requiratur. Diſtingue ta mē: qꝛ aūt ei occurrit tēpus ⁊ locus neceſſario implēdi preceptū. puta quia vl̓t elynā dare: ⁊ occurret ei aliquis cui vidꝫ ne ceſſitatē extremā ꝓbabiliter īminere: niſi ſubueniat ei. ⁊ tūc ſola intētio non ſufficit ad meritū: īmo etiā talis trāſgredit̉ mandatū. Aut non occurrit ei tēpus neceſſita tis: ſꝫ indigētie rationabilis: vl̓ ꝯgruitatis. ⁊ tunc etiā intētio ſola ei non valꝫ ad meritū: liberat tamē eū a tranſgreſſionē. qꝛ p̄ cepta affirmatiua nō obligāt niſi ꝓ tēpore neceſſitatis. Si autē homo nō habeat facultatē operādi: tunc ſola bona intētio ſine opere exteriori ſufficit ad meritū ſb̓alis p̄mij: non autem accidentalis. Deus enim neminem obligat ad impoſſibile. ⁊ de tali poteſt intelligi illud Greg. in quadā omel̓. Non eſt manꝰ vacua a munere: ſi cordis arca repleta fuerit bona volūtate. hͨ Ric. 2º. di. 4ª. q. i. ar. i. c. ¶ Utruꝫ ad meritum ſufficiat intentio ẜm habituꝫ. ℟ndeo intētio ẜm habituꝫ poteſt ītelligi triplicit̓. vno modo ita ꝙ conſiſtat in ſolo habitu reſpectu pͥncipij operationis: ⁊ continuationis eius vſqꝫ in finē. Et hoc nō ſufficit ad me ritum. quia non eſt ip̄ius oꝑationis pͥncipi um. Alio modo ita ꝙ illa intētio ſit actual̓ reſpectu pͥncipij operationis. non tamē reſpectu totius cōtinuātionis eius vſqꝫ in fi nem. Et ſic dicūt quidā ꝙ tota oꝑatio eſt meritoria in v̓tute actus ip̄ius intētionis: per quaꝫ illa oꝑatio fuit incepta. 3º mō ita ꝙ ſit ī actu reſpectu pͥncipij oꝑatōis explicite. Ita ꝙ explicite intēdat oꝑatōem incipere ⁊ cōple̓. Sꝫ reſpectu totius ꝯtinuatio nis nō manet intētio in actu explicite: ſꝫ im plicite. ſicut homo in volēdo quicquid eſt ad finem actualiter. Implicite tamē vult ceſſariuꝫ ad hoc ꝙ tota operatio ſit meri toria. ꝙ illa intētio ſit in actu explicite vel implicite ꝑ totā oꝑatiōem a pͥncipio vſqꝫ

.II. ¶ Iſti ſunt tituli ſecundi libri: qui ē de vir tutibus ⁊ vitijs. De voluntario ⁊ inuoluntario.i. De bonitate ⁊ malitia actuuꝫ humanoꝝ in cōmuni. 2. De bonitate ⁊ malitia interioris actꝰ voluntatis. 3. De bonitate ⁊ malitia quātuꝫ ad actꝰ ex teriores. 4. De merito ⁊ demerito actiōis humae. 5. De vitijs ⁊ peccatis in cōi. 6. In qua potentia anime eſt peccatū. 7. De cauſa peccati ẜm ꝙ vnum peccatū dicitur eſſe cauſa alterius. 8. De v̓tutibus in cōmuni. 9. De prudētia ⁊ eius partibus: ⁊ vitijs op poſitis. 10. De iuſticia ⁊ iniuſticia. ii. De ſpeciebus iuſticie: que ſunt iuſticia di ſtributiua ⁊ cōmutatiua. 12. De acceptione perſonarū. 13. De cōtumelia. cōuicio. ⁊ improperio. 14. De detractione ⁊ infamatione. 15. De ſuſurratione. 16. D deriſiōe ſiue illuſione ⁊ ſb̓ſānatōe. 17. De maledictione. 18. De multiloquio ⁊ v̓boſitate ſiue linguoſi tate ⁊ taciturnitate. 19. De ꝑtibus iuſticie: q̄ ſunt declinare a malo: ⁊ face̓ boᵐ. ⁊ de vitijs oppoſitis. 20. De v̓tutibus annexis iuſticie in cōi. 2. De dulia. 22. De obediētia. 23. De gratitudine ⁊ ingratitudine. 24. De vindicatione. 25. De v̓itate ⁊ virtute. 26. De hypocriſi ⁊ ſimulatione. 27. De iactantia ⁊ hironia. 28. De amicitia ⁊ adulatione ⁊ litigio. 29. De largitate ⁊ auaritia ⁊ ꝓdigalitate. 30. De epicheia 31. De paſſionibus anime. 32. De fortitudine. v̓tute. ⁊ eiꝰ actu p̄cipuo.ſ. martyrio. 33. De timore in timiditate ⁊ audacia. 34. De partibus fortitudinis in cōmuni. 35. De magnanimitate ⁊ vicijs oppoſiti. 36. De magnificētia ⁊ paruificentia 37. De patientia ⁊ longanimitate. 38. De perſeuerantia ⁊ cōſtantia ⁊ vicijs oppoſitis. ſcꝫ mollicie ⁊ ꝑtinacia. 39. Oc temperantia ⁊ intemperantia ⁊ inſen ſibilitate. 40. De partibus temperantie in cōmuni. 41. De abſtinentia ⁊ gula. 42. De ſobrietate ⁊ ebrietate. 43. De caſtitate 44. De v̓ginitate. 45. De luxuria ⁊ eius ſpeciebus. 46. De adulterio ⁊ lenocinio. 47. De continentia ⁊ incontinentia 48. De clementia ⁊ manſuetudine: ⁊ vicijs oppoſitis. 49. De modeſtia ⁊ eius ſpeciebus in cōi. 50. De humilitate ⁊ ſuperbia. 31. De ſtudioſitate ⁊ curioſitate. 52 De modeſtia ī exterioribus motibus corporis. 53. De modeſtia in apparatu exteriori. 34. De fide ⁊ articulis eius. 55. De infidelitate ⁊ infidelibus cōiter. 56. De iudeis ⁊ ſarracenis. 37. De hereticis. 58 De apoſtatis a fide. 59. De blaſphemijs. 60. De ſpe deſperatione ⁊ preſumptiōe. 61. De charitate ⁊ odio. 62. De gaudio. accidia. ⁊ inuidia. 63. De pace ⁊ vitijs oppoſitis. 64 De beneficētia. 66. De miſericordia. 65. De correctione fraterna. 67. De offenſione ⁊ ſcandalo. 68. De perplexitatibus cōſcientie. 69.

C. Li..I. ¶ Incipit ſecundus liber. De volūtario ⁊ inuoluntario. titulus primus. Xpeditis per dei gratiaꝫ in libro precedēti his q̄ pertinēt ad diuinorū preceptorū ꝯſiderationeꝫ: conſequenter dicēduꝫ eſt in hoc 2º libro de his que pertinēt ad conſideratōeꝫ v̓tutum ⁊ vicioꝝ. Et primo in cōi. 2º. in ſpe ciali. ¶ Circa primuꝫ pͥmo dicēduꝫ eſt de bōitate ⁊ malitia ꝓut cōſiderātur in actibus humanis. 2º de habitibus malis.ſ. vi. cijs in cōmuni. 3º de habitibus bonis.ſ. de virtutibus in cōmuni. Et quia actus hu mani non dicunt̉ boni: vel mali: niſi inquā tuꝫ ſunt volūtarij. Iō priꝰ cōſiderādum ē de volūtario ⁊ inuolūtario. Et pͥmo quid dicit̉ in homīe uolūtariuꝫ. 2º quid cauſet inuoluntariū. ¶ Circa pͥmū ſciēduꝫ ꝙ illd̓ dicitur in homine voluntariū: cuiꝰ homo habꝫ in ſe plenū dominiū: ſicut eſt de actu interiori: qui eſt velle: ⁊ alijs uiribus impe rare. ſed nō habꝫ dominiuꝫ plenū de actu exteriori membrorū qui eſt facere. Et ex his patet ꝙ non tantum eſt voluntarium cuꝫ actu: ſed etiam ſine actu. ⁊ quandoqꝫ ſine actu exteriori cum actu interiori. vt cum ul̓t non agere. ¶ Nota tamē ꝙ omit tere actum interioreꝫ vel exteriorē non di citur in homine uoluntariuꝫ: niſi quādo ſcit: poteſt ⁊ debꝫ velle vel imperare. ſicut ſi nauis pereat ꝓpter abſentiaꝫ eiꝰ: qui nō poteſt: vel neſcit: vel non debꝫ eam regere: non dicit̉ ſubmerſio eius volūtaria in illo ſed in eo qui poteſt: ⁊ ſcit: ⁊ debet. hͨ Gual Attendēduꝫ etiā ꝙ non velle dicit̉ dupli citer ẜm Tho. pͥma 2ª. q. 6ª. ar. 2º. c. 2ᵐ Uno modo ꝓut ſumitur in vi unius dicti onis. ſcꝫ nolle. vnde ſicut dicitur. nolo legere. ſenſus eſt. volo nō legere: ſignificat̉ uelle nō legere. ⁊ ſic non uelle cauſat volū tariuꝫ. Alio modo in vi oratōis. ⁊ tūc nō affirmatur actus uoluntatis: ⁊ hiꝰ nō uelle cauſat inuolūtarium. Irca ſecundū ſciendū ꝙ inuolun tarium cauſant uiolentia ⁊ ignorantia. vnde ph̓s 3º. ethi. c. i. dicit. ꝙ inuoluntariū eſt quod uiolētia uel igno rantia tactum eſt. Licet igitur uiolētia nō poſſit inferri uoluntati quantū ad pͥmum eiꝰ actū: ꝗ ab ip̄a īmediate elicit̓.ſ. uelle. poteſt tamē quantuꝫ ad actus qui ab ea im perantur: vt ambulare ⁊ loqui inquātū ꝑ uiolentiam impediri poſſunt mēbra exteri ora: ne uoluntatis imperiū exequāt̉. Cau ſat igitur uiolētia inuolūtariuꝫ: qꝛ directe opponit̉ uolūtario: cū uolūtariuꝫ ſit a pͥn cipio intrinſeco. violētuꝫ v̓o ab extrīſeco. ⁊ ſic eſt cōtra uolūtatē. ⁊ per cōſequēs inuolūtariū. Ignorātia autē cauſat inuolun tarium ea ratione qua pͥuat cognitiōem: que p̄exigitur ad uolūtariuꝫ. volūtariū.n. ẜm ꝙ dicit ph̓s 3º ethi. ⁊ Dam̄. 2º li. ē: cū ius pͥncipiū eſt in ſeip̄o cognoſcente ſingula: ⁊ que oportet operari.i. cuius gr̄a opor tet. Nō tamē quelibꝫ ignorantia pͥuat cognitiōem hiꝰ. Ignorantia eniꝫ triplicit̓ ſe habꝫ ad actū uolūtarium. ſcꝫ cōcomitanter. cōſequēter. ⁊ antecedēter. cōcomitant quādo ignorātia eſt de eo qd̓ agit̉. ⁊ tamē etiaꝫ ſi ſciret̉ nō ageret̉. ⁊ talis ignorātia nō facit inuolūtariū: vt dicit ph̓s. qꝛ non cauſat aliquid repugnās uolūtati: ſꝫ facit nō uolūtariuꝫ: qꝛ nō poteſt eſſe actu uolitū quod eſt ignoratū. Cōſequēter aūt ſe ha bet ignorātia ad uolūtateꝫ: inquātū ip̄a eſt uolūtaria. ⁊ hoc cōtingit dupl̓r. Uno modo quādo actus uolūtatis refertur ī igno rātiaꝫ ut habeat excuſatōeꝫ peccati. vl̓ nō retrahatur a peccato. ⁊ hec dicitur ignorantia affectata. Alio modo dicitur igno rantia voluntaria eius qd̓ quis ſcire pōt: ⁊ debet. ſic autē nō agere ⁊ nō uelle dicit uoluntariuꝫ: vt ſup̄dictū eſt. Hoc autē mo do dicitur ignorātia duplicit̓. Uno modo cuꝫ quis nō cōſiderat id qd̓ ꝯſiderare debet: que eſt ignorātia male electōis ex paſione vel habitu ꝓueniens. de qua poteſt intelligi illud ꝓuer. 14º. Errāt qui operan tur malū. Alio modo cū quis notitiā quā debꝫ habere nō curat acquirere. ⁊ ſic ignorantia iuris quā quis ſcire tenet̉: uolunta ria dicit̉: quaſi ex negligētia ꝓueniēs. Et de hoc intelligit̉ illud. i. cor. 14ª. Ignorās ignorabitur. ⁊ his modis ignorātia nō po teſt cauſare inuolūtariū. cauſat.n. ẜm quid inuolūtariuꝫ inquātū p̄cedit motuꝫ uolū tatis ad agēdū: qui nō eſſet: ſciētia p̄exiſtē te. Antecedēter aūt ſe habet ad uolūtatem ignorātia que nō eſt volūtaria. ⁊ tamē eſt cauſa uolēdi hoc qd̓ al̓s nō uellet. ſicut cū homo ignorat aliquā circunſtātiā actus: quam nō tenebat̉ ſcire. ⁊ ex hoc aliquid agit quod nō aget ſi eam ſciret. vt cuꝫ qͥs

T..II. II. diligētia adhibita neſciens aliquē tranſire per viā ꝓijcit ſagittā: qua interfecit trāſeū tem. ⁊ talis ignorātia cauſat inuoluntariū ſimplicit̓. hec Tho. pͥma 2e. q. 6º. ar. 8º. c. ¶ Sed quid de metu. cōcupiſcentia. ira. ebrietate. nunquid hec cauſant inuolunta rium. ℟ndeo ꝙ non. metus.n. nō cauſat īmo vt dicit̉ 3º. ethi. c. pͥmo. ⁊ idē vl̓t Gre. nazangenus li. de homine. Operatōes que metu fiunt partiꝫ ſūt uolūtarie: ꝑtim inuo luntarie.i. mixte. magis tamē īmo qͣſi ſim plicit̓ ſunt volūtarie: quod patꝫ ſic. Unum qd̓qꝫ iudicādū eſt ẜm illud qd̓ eſt quando eſt in actu. nō ẜm illud quod in app̄hēſio ne cōſiderātis eſt. que autē metu fiunt cuꝫ ſūt in actu voluntarie ſunt: quia volūtas mouet organa. vt dicit̉ ibidē. Inuolunta ria autē ſūt ex apprehēſione damni. vt pa tet in eo qui ꝓijcit merces in mare. ⁊ hec eſt ſētentia ph̓i. ⁊ ratō ſua ibidē. Nec etiaꝫ cōcupiſcētia cauſat inuolūtariuꝫ. vt vult ph̓s 3º. ethi. c. 4º. quia cōcupiſcētia eſt pͥn cipiuꝫ mouēs intrinſecuꝫ: non extrīſecuꝫ. non inferēs uiolētiam: ſꝫ alliciēs per cōplacentiā. Et multo minꝰ cāt inuolūtariū irra. quia eſt paſſio magis volūtaria: cuꝫ ſit mi nus a natura qͣꝫ ꝯcupiſcētia. vnde Greg nazā zenus li. de homīe. c. 29º. Iratꝰ ⁊ ebri us maluꝫ volūtarie agunt. De ebrietate tamē diſtingue: quia ſi homo ſit cauſa eiꝰ nō facit inuolūtariuꝫ. Si v̓o homo non ſit cauſa eius facit inuoltariū. Aliquis.n. inexpertus v̓tutē vini uolens illud bibere: ſi ſciret eam: nō biberet. ſi tēperate bibit ⁊ in ebriatur: puto ꝙ opus ſequens hiꝰ ebrietatem iudicandum ſit inuoluntarium. ſ Gualterus. ¶ De bonitate ⁊ malitia actuū humanorum in cōmuni. titulus. 2ꝰ. Einde cōſiderāduꝫ eſt de bonitate ⁊ malitia actuuꝫ humano rū. ⁊ pͥmo in cōmuni. 2º in ſpeciali de bonitate ⁊ malitia actu um interiorū ⁊ exteriorū. 3º de bonitate ⁊ malitia actuū exteriorū. 4º de his que con ſequūtur bonitatē vel malitiaꝫ actuū hu manorū. ¶ Circa pͥmū eſt uidēduꝫ utruꝫ bonū ⁊ malū ſint differētie: ⁊ quales diffe rētie actuū humanorū. ⁊ vtꝝ aliquis actꝰ ſit indifferēs. Sciēduꝫ igitur ꝙ actuū ip̄iꝰ hominis: quidā ſunt nō morales: vt illi ꝗ nō ꝓcedunt ab homīe per actū libere volū tatis ⁊ taliū differētie eſſentiales non ſunt bonū ⁊ malū. quidā vero ſūt morales: vt illi qui ꝓcedunt ab homine ꝑ actū libere voluntatꝭ. ⁊ iſti poſſunt dupliciter conſide rari. Uno modo inquātū ſunt quedā eſſē tie vel nature. Alio modo īquātū ſūt mo rales. ⁊ hoc 2º modo: nō pͥmo: diuidūtur per bonū ⁊ malū morale: tanqͣꝫ ꝑ differen tias eſſētiales ⁊ ſpecificas. ſicut et artifici aliū inquātuꝫ ſunt hiꝰ. alique ſunt differē tie eſſentiales: que tamē ratōe materie: de qua ſunt: eis ſunt accidētales. Eſt autē tri plex differētia boni moralis ⁊ ſimilit̓ mali. qd̓dam.n. eſt bonū ẜm ſe: vt diligere deū qd̓dam eſt bonuꝫ ex circūſtantia: vt occidere hominē ꝓpter iuſticiā. Et bonū ex genere: non ꝙ ꝓprie ſit genus: ſꝫ quia eſt con forme generi. quia ſicut genus dicit̉ ens ī potētia ad ens cōpletū: que potētia cōplet̉ ⁊ ſpecificatur ꝑ actū differētiarū. ſic actus tranſiens ſuper materiā debitā eſt bonum moris tamē imꝑfectū: quia eſt indifferēs ad hoc ꝙ bene fiat vel male. ⁊ cuꝫ ꝑ circū ſtantias determinat̉ quodāmō ſpecificat̉ ⁊ complet̉. vt cū aliquis dicit̉ dare elemoſynam ꝓpter deū. Similit̓ eſt triplex malū moris. ſcꝫ malū ẜm ſe. vt odire deum. maluꝫ ex circūſtantia: vt dare elemoſynā ꝓpt̓ uanā gloriā. ⁊ malū ex genere. vt occide re hominē. Inter hec aūt omnia ē reperire mediū. Naꝫ int̓ bonū ⁊ malū ẜm ſe ſūt qͣſi media illa: que nec ſūt bona ẜm ſe: nec ma la ẜm ſe. vt ſūt bona vel mala ex genere: vel ex circūſtantia. Inter bonū etiā ⁊ ma luꝫ ex circūſtātia ſunt media tam īdifferē tia qͣꝫ bona ⁊ mala ex genere: que oīa īdiſ ferenter fieri poſſunt bona ul̓ mala ex cir cunſtantia. Inter bonū aūt ⁊ malū ex genere cadit mediū īdifferēs ſimplici. vt cō medere: vel feſtucā leuare: que non dicunt bonitatē vel malitiā moris. ⁊ ſic patꝫ ꝙ di uiſio actionis ꝑ bonaꝫ ⁊ malā quātuꝫ ad genus operis ſiue actionis: non eſt per im mediata. ⁊ in hoc conueniunt cōiter oēs. Ex predictis patet ꝙ loquēdo de actibus quantuꝫ ad genus operis ſeu actionis: ali qui actus ſunt indifferentes: qui ſcꝫ medi um tenent inter bonuꝫ ⁊ malū. vnde non ſūt moraliter boni nec mali. Sed alio mo do poſſumus loqui de actionē quātuꝫ ſcꝫ ad moduꝫ agentis. ⁊ hoc duplicit̓. qꝛ que dā eſt actō hominis: nō vt rationalis: que h h 4

T. Li..III. eſt actio nature: vt natura. vt bibere ⁊ comedere: ⁊ huiuſmodi. ⁊ hoc de ſe eſt indifferens: ⁊ poteſt eſſe indifferens in agente: vt cuꝫ nec actu nec habitu deliberat. quare huiuſmodi dicuntur agi: quia ſunt actꝰ nature: nō vt ē deliberatiua. Alia vero eſt actio hominis: vt eſt rationalis: ⁊ delibera tiuus. vt loqui. diſputare facta exteriora. vel res ordinare. ⁊ hi actus de ſe in generali loquēdo ſunt indifferentes. Dicūt tamen aliqui. ꝙ quando ſunt in exercito vl̓ in homine actu agente non ſunt indifferē tes. competunt eniꝫ ei vt eſt deliberatiuus. ⁊ ideo ſi tales actus ſūt reſpectu obiecti debiti. ⁊ cum debitis circunſtantijs: ⁊ ad debitum finem relati: ſunt moraliter boni. Si auteꝫ aliquid horuꝫ defuerit: ſunt moraliter mali. Et ideo dicit dominus Math̓. 12º. ꝙ de omni verbo ocioſo reddet homo ra tionem in die iudicij: ⁊ per conſequens de omni opere ocioſo. ſuper quo verbo dicit Grego. ꝙ ocioſuꝫ verbum eſt quod carꝫ ratione iuſte neceſſitatis: vl̓ pie vtilitatis. hec Gual̓. ⁊ hec eſt opinio Guall̓. ⁊ Tho. pͥma 2e. q. 18ª. ar. 9º. c. Et videtur rationabilior ẜm Ricar. 2º. di. 40. q. 2ª. arti. 3º. c. Alij dicunt ꝙ eſt aliqua operatio ſiue interior: ſiue exterior: que nec eſt moraliter bona nec mala. Naꝫ actio procedens a voluntate deliberatiua: aut eſt ad deum ordinata: aut non. ⁊ hec eſt diuiſio per immedi ata. Si ſic: eſt bona ⁊ meritoria vite eterne vel merito condigni ſi fiat ex charitate. vlmerito congrui: ſi fiat extra charitatem. Si non eſt ordinata ad deum. Aut hoc eſt per īordinatam conuerſionē ad creaturā ⁊ ſic eſt mala ex conuerſione. Aut ꝓpter operātis negligētiā. ⁊ ſic eſt mala ex omiſ ſione. Aut ꝓpter operantis infirmitateꝫ ⁊ miſeriaꝫ. ⁊ hec neutro modo eſt mala: ſed eſt indifferens. Deus tamen ex ſua picta te decreuit ꝓpter noſtram infirmitateꝫ: ml̓ tas operationes non imputare nobis neqꝫ ad meritū: neqꝫ ad demerituꝫ. ⁊ ex conſequenti tales actiones reſpectu noſtri: non videntur bone moraliter: nec male. vt cuꝫ quis loquitur alicui ex naturali pietatē: ut alium ſalutat ex vrbanitate: vel facit aliquid ex indigentia nature. vt quia ambulat: vt recretur: vel comedit vt reficiatur. nec tamen hoc refert ī deuꝫ. tales eniꝫ actiones non ſunt meritorie. quia ad deuꝫ nō referuntur. dicere vero ꝙ eſſent demeritorie duruꝫ uideretur: cuꝫ nō fiant ꝓpter in ordinatam conuerſionem ad creaturam. nec omittuntur ad deuꝫ referri ꝓpter loq̄n tis negligētiā: ſed tantuꝫ ꝓpter quandam infirmitatē que eſt ī nobis ex corpore cor ruptibili aggrauante animā. huius ſentē tie eſt Bon̄. li. 2º. di. i. q. i. ar. 3º. c. vbi optime tractat qōem iſtam. Huic etiam opini oni cōcordare videtur Hieronyꝰ in epiſto la quadam ad Augᵐ. que eſt in numero epiſtolaruꝫ eius. 16. dicēs ꝙ ambulare di gerere. ꝓijcere ſputū. nec bonum nec malum eſt. Si obijciatur illud pͥma cor. io. Siue māducatis: ſiue bibitis: ſiue aliquid aliud faciatis. omnia in gloriaꝫ dei facite. Dicunt ꝙ illud eſt conſiliuꝫ nō preceptū. ⁊ ideo illud omittere non eſt ſemper peccatum. Ad illud quod dicit̉ pro pͥma opinio ne de verbo domini: poteſt dici ꝙ actus ꝙ non refertur ad bonuꝫ finem eſt ocioſus. ſꝫ non ſemper oportet ꝙ referatur explicite ad fineꝫ qui eſt deus ad hoc ꝙ nō ſit ocio ſus. ſed ſufficit ꝙ referatur ad aliqueꝫ bonum finem ciuileꝫ: vel corporis honeſtam recreationeꝫ. nec tamen omnis talis actꝰ eſt remuneratione dignus. hec Ricar. 2º di. 40. ar. 3º. c. 3ᵐ. pro pͥma opiniōe. ¶ Sꝫ nunquid unus ⁊ ideꝫ actus poteſt eſſe bonus ⁊ malus. ℟ndet Gual̓. ꝙ duplex eſt actus. ſcꝫ interior ſimplex ⁊ īdiuiſibilis ſta tim tranſiens. ⁊ exterior cōtinuꝰ ⁊ diuiſibi lis diu manens. pͥmus non poteſt ſimul et ſe bonus ⁊ malus ẜm moreꝫ: cum ſit indiuiſibilis. 2ꝰ autem poteſt: quia in ſui initō poteſt eſſe bonus ⁊ in fine malus. Huiuſmodi tamē actus: licet ſit vnus ẜꝫ naturā non eſt tamē vnus ẜm morē. ſed ſunt due operationes morales: vt cum quis incepit predicare propter deum: ⁊ propter vanaꝫ gloriam finit. ¶ De bonitate ⁊ malitia interioris actus voluntatis. ti. 3º. Oſtea cōſideranduꝫ eſt de boni tate ⁊ malitia interioris actus voluntatis. ⁊ pͥmo in ſe. 2º in cō paratione ad conſciētiam. 3º. in comparatione ad uoluntatem diuinam. ¶ Circa pͥmum queruntur plura. ſcꝫ ꝗd facit voluntatem bonam. ℟ndeo ẜm An ſel̓. de gratia ⁊ li. ar. c. ii. triplex eſt voluntas pͥma eſt inſtrumētuꝫ ſiue potentia aīe.

T. II. III ⁊ hec eſt bona ex habitu bono vl̓ v̓tute. ſi cut paries eſt albus albedine. bonū.n. eſt quod habet qualitatem bonā. vt dicit̉ pͥtopi ¶ 2ª eſt habitꝰ vel diſpoſitō ſiue affectio volūtatis derelicta ex actu uoluntatis ſiue vſu. ⁊ hec uoluntas eſt bona: ex bona actione. ⁊ mala: ex mala. quia quales ſūt actus: tales generātur habitus: vel diſpoſi tiones. ⁊ 3º ethi. c. 3º. ¶ 3ª eſt actꝰ uolūtatꝭ. potentie. ⁊ hoc p̄ter naturalē bonitatē quā habet: eo ꝙ eſt quedā actō: habꝫ totaꝫ bonitatem: ex eius ordine ſufficienti ad debitum finem. Ad hiꝰ auteꝫ ordinē alicuius actus requirunt̉ qͣttuor. ſcꝫ duo ex parte finis. pͥmum eſt ut illud quod quis appetit vel ult vt finem: ſit in ſe bonū: quia vt ꝓpt̓ finē operatur quis. non quia finis: ſꝫ qꝛ bonum. ⁊ ideo dicitur 2º phy. ꝙ bonum ⁊ finis ſunt idem. 2ᵐ eſt ꝙ non ſit tātum in ſe bonū: ſed etiā melius his que appetuntur ꝓpt̓ ip̄m. ⁊ iō dicit Augꝰ 6º. de ciui. dei. c. pͦ. ꝙ qui laudat deum ꝓpter pecuniā: non hēt bonum finem: neqꝫ bonam volūtatem. 3 eſt ex parte eorū que ordinant̉ in finē. ſcꝫ ꝙ ſint ẜm rationē rectaꝫ ordinabilia: ⁊ ap ta ad talem finem aſſequēdum. 4ᵐ eſt ex parte ordinātis. ſcꝫ ꝙ voluntas ratiōe regulata ordinet vel velit bona ī genere: uel indifferentia ad bonum finem. His qͣtuor ꝯcurrentibus volūtas que eſt actus: ē bona. ⁊ ſi aliquod hoꝝ defuerit: non eſt bona qꝛ vt dicit Dionyꝰ. 4º. c. de diui. nominibꝰ. bonū eſt ex tota ſua cā. hec Gual̓. ⁊ Bon̄. 2º. di. 3ª. q. i. ar. i. c. ¶ Utꝝ vnius bōe vo luntatis ſit vnꝰ ſolus finis. ℟ndeo ꝙ ſic. ſcꝫ finis pͥncipalis. ꝓpter quod intelligēdū ꝙ actū habere pl̓es fines pōt eſſe triplicit̓ vno modo ita ꝙ vnus ſit ſub altero: ⁊ ꝓpt̓ illū. 2º ꝙ vnꝰ finis ſit pͥncipal̓: ⁊ alt̓ n̄ pͥncipal̓. ita tn̄ ꝙ finis nō pͥncipal̓ nō refert̉ ad pͥncipalem actum. 3º ita ꝙ vterqꝫ ſi pͥnci palis. Exēplū pone de eo qui vadit ad ec cleſiam ꝓ diſtributōibus. Aut.n. pͥncipa liter intendit dei honorē. ⁊ cum hoc ſimul intēdit habere pecuniam: vt eam ad hono reꝫ dei pauperibus diſtribuat. vel in alios vſus licitos cōuertat. Aut intēdit dei honorē. ⁊ cum hoc ſimul intēdit acquirere pecuniam. ita tamen ꝙ acquiſitōem illā non redegerit ad dei gloriaꝫ. nec tamē pecuniā illam finem pͥncipalē ſtatuit. quia eā ꝓpter ſe non diligit. Aut intēdit deo placere: ⁊ ſi mul etiam pecuniā acquirere: vt poſſit theſaurū ſuū augere: ⁊ in eo delectari: diuerſos fines ſtatuere. pͥmo modo ꝑtinet ad bonā voluntatem: ⁊ eſt meritoriū. 2º mō non eſt bone voluntatis loquēdo formalit̓. nō tamē ei ſic repugnat: quin in ea ſtare poſ ſit. eſt.n. ibi peccatuꝫ veniale: non mortale. hoc uult dicere Augꝰ li. cōfeſ. cū dicit. Mi nus te amat qui tecū aliquid amat. quod non ꝓpter te amat. 3º modo ē ꝯtra bonam voluntatē. talis.n. vult duobus dominis ſeruire: qd̓ eſt impoſſibile. vt dicit̉ Math̓ 6º. Cum.n. ſit vnū ſolū ⁊ veꝝ bonū quod quietat humanū deſideriū: oꝑꝫ ꝙ uolūtas ad hoc ꝙ ſit bona ⁊ recta: ſtatuat ſibi vni cum fine vltimū. hͦ Bon̄. 2º. di. 3ª. q. i. ar. 3º. c. ¶ Utrū bonitas actualis volūtatꝭ ad dat aliquā bonitatem ſuper bonitatem ipſius habitus gratie. ℟ndeo dixerunt ꝗdā ꝙ nullam addit bonitatem a deo remune rabilē qͣꝫtum ad p̄miuꝫ ſubſtētiale: ſꝫ qͣꝫtū ad accidentale ſic. Sed ꝯtra hoc eſt quod Ber. in li. de li. ar. quaſi in fine. dicit ꝙ ad ꝓmerendū coronā: deus facit homini co adiuuationem. cuꝫ facit uolētem: hoc ē no luntati ſue conſentiētem. Itaqꝫ voluntas ī auxiliū reputat̉ in meritū. Conſtat aūt ꝙ loquit̉ de actu uoluntatis. Preterea actus eſt finis habitus: ⁊ nobilior eo. vnde ⁊ ha bitus glorie ordinatur ad actū gl̓e. ſi gͦ ali quid de p̄mio ſubſtantiali correſpondꝫ ha bitui gl̓e: videtur ꝙ etiā aliquid de p̄mio il lo correſpondeat actuali voluntati interio ri per gratiam elicite. Iō uidetur ſine p̄iudicio dicēdum ẜm Ric. ꝙ actualis volun tas elicita a voluntate potentia ꝑ gratiam addit habitui gratie bonitatem aliquaꝫ a deo remunerabilē qͣꝫtum ad p̄mium ſubſtantiale. Ita ꝙ p̄mium ſubſtantiale habitui gratie: ⁊ actibus interioribus volunta tis per gratie habitum elicitis correſpondet. vnde ꝓpter tales actus plus habebit de p̄mio ſubſtātiali: qͣꝫ ſi ſine ipſis a corpore deceſſiſſet. Irca in querunt plura. ſcꝫ vtrū ad hoc ꝙ voluntas ſit bona neceſ ſe ſit ꝙ ſe cōformet ꝯſcientie recte. ⁊ hoc eſt idem qd̓ querere Utrū omnis conſciētia. recta liget ad faciendum quod dictat. ℟ndeo ꝙ ſic. tunc.n. cōſciētia ē recta quādo eſt recta ẜm legem diuinā ſcriptam: nobis ꝓ regula dataꝫ. ⁊ iō ſicut ad hͦ ꝙ volūtas ſit bona: neceſſe ē ꝙ ſe cōfor met legi dīne. Ita et neceſſe ē ꝙ ſe ꝯformet ꝯſcīe r̄cte. qꝛ ſic̄ lex dīna: ita ⁊ ꝯſcīa recta ligat uolūtatē ad faciēd̓ ea q̄ ī dīa lege

C. Li. p̄cipiunt̉: ⁊ ad vitādū ea que ibi ꝓhibet̉. ⁊ ad ꝓbāduꝫ cōſilia īformatōes ⁊ exhor tationes que ibi ponunt̉: non tamē uolun tas cuꝫ ſit libera ligatur violētia vel neceſ ſitate aliqua abſoluta: ſꝫ cōditōata. quia ſi velit p̄miū habere ⁊ ſuppliciū uitare: neceſ ſe habꝫ ſequi ducatū cōſciētie recte. vnde Hiero dicit ꝙ cōſcientia eſt dux anime. ⁊ ẜm Dam̄. 4º li. c. 14. eſt lex intellectus noſtri. ¶ Utrū uoluntas diſcordans a cōſcientia erronea ſit mala. ſiue vtruꝫ cōſciē tia erronea liget. ℟ndeo ꝙ ſic. conſcientia .n. vt dictū eſt eſt lex intellectꝰ noſtri.i. ani me humane. ⁊ ideo ſicut cōſcientia recta que eſt lex iuſta ligat voluntatē ul̓ hominem per formā quā habꝫ. Ita et erronea que eſt lex iniuſta: apprehēſa tamē vl̓ credita eſſe iuſta ⁊ recta: ligat uoluntatem: ⁊ obligat qͣꝫdiu talis videt̉. hͦ Gual̓. in. que ſtionibꝰ diſputatis. ¶ Utrū cōſciētia erronea liget ad errorē deponēdum: vel ad fa ciēdum quod dictat. ℟ndeo cōſciētiaꝫ er rare ꝯtingit duplicit̓.ſ. dictādo aliquid in differens: eſſe p̄ceptuꝫ vl̓ ꝓhibitum. vt leuare feſtucam eſſe mortale peccatū: vel di ctando aliquid cōtra dei p̄ceptū: uel prohi bitōem. vt occidere patrē eſſe licitum. dico gͦ ad qōem ꝙ in pͥmo caſu ligat ad facien dum qͣꝫdiu durat. In 2º nō ligat ad faciē duꝫ: ſꝫ ad ſe deponendū: quia nihil poteſt ligare homineꝫ in his que ſunt cōtra deuꝫ. ⁊ hec videt̉ eſſe opinio Bon̄. in 2º ſen. di. 3ª. q. i. ar. 3º. c. Alij v̓o cōcedunt pͥmuꝫ di ctuꝫ: ⁊ negant. 2ᵐ attēdentes ꝙ erronea cōſcientia etiaꝫ in his que ſunt cōtra deuꝫ dictans: ligat ad faciēdū: ſꝫ per accidens ⁊ ẜꝫ quid: nō per ſe ⁊ ſimplicit̓: ſicut r̄cta cō ſcientia. per accidēs inquā: qꝛ nō ligat ad faciēduꝫ inquātū erronea: ſed inquātū cre ditur recta ⁊ iuſta. ẜm quid inqua: qꝛ non ligat ſemper ⁊ in omnē euētū: ſꝫ qͣꝫdiu durat.i. videtur habenti recta eſſe. Ad depo nēduꝫ autē ſe nō ligat. quia nec hͦ dictat. ⁊ hec uidetur eē opinio Petri in 2º ſuo. Cō cordando vero dici poteſt ẜm Gual̓. ꝙ erronea cōſcientia duo includit. ſcꝫ erroreꝫ: ⁊ cōſciētiaꝫ. Ratiōe pͥmi ligat ad deponē dum eam uinculo diuini p̄cepti. vnde ad eph̓. 4º. Deponite ueterē hominē qui cor rumpitur ẜm deſideria erroris. Ratiōe ne ro ſcd̓i ligat uinculo cōſciētie ad faciēduꝫ quod dictat: nec tamē ſimplicit̓ eſt perple rus. qꝛ poteſt ⁊ debet deponere illaꝫ. ⁊ illo ſimplicit̓ ligatur: ⁊ ꝑ prius: ⁊ magis ad deponendum qͣꝫ ad facienduꝫ. ⁊ ſi de illa per ſe neſciat iudicare: debet peritiores cōſule re: vel ubi de eſt ſibi humanuꝫ cōſiliuꝫ: debet ſe per orationē ad deū cōuertere. Hāc qōem inter queſtiōes ſuas optīe ⁊ pleniſ ſime tractat Gual̓. ſed ego de ea breuit̓ trā ſeo gratia breuitatis. ¶ Utrū cōſciētia er ronea peccatū excuſet. ℟ndeo lex iniqua ſuū cōditorē a peccato nō excuſat: ſꝫ potiꝰ cōdēnat: ẜm illud Iſai. io. Ueh qui cōdūt leges iniquas. cōſcientia autē erronea eſt lex iniqua ab eo cuius ē ꝯdita. ⁊ ideo ſim plicit̓ nō excuſat: ſed maius peccatuꝫ fac̄: vel aggrauat. Ad cuius euidētiā nota ꝙ triplicit̓ errat cōſcientia. pͥmo indifferētia iudicans eē p̄cepta vel ꝓhibita. 2º. ecōuerſo p̄cepta vel ꝓhibita iudicās eſſe iudiffe rētia. 3º. iudicans p̄cepta eſſe ꝓhibitōes: ul̓ ecōuerſo. In pͥmo caſu non excuſat: ſꝫ illa queat: ⁊ cōdēnat. In 2º ⁊ 3º nota ꝙ cōſcientia erronea includit duo.ſ. cōſciētiaꝫ putatiuā ⁊ errorē. ex pͥmo excuſatur peccatū ꝓ tanto: quia minus cōtēnit quādo forni cari non credit eſſe p̄ceptū. ⁊ ideo fornica tur: ſed ꝓ tāto aggrauat: quia libidinoſius ⁊ ſecurius peccat. Unde Iere. 4º. Sapien tes ſunt vt faciant mala. Quo ad 2ᵐ diſtī guitur. Cū.n. omnis errans ſit ignorās vt dicit Augꝰ in ench̓. 17º. Triplex autem eſt error ſicut ⁊ ignorātia. pͥma eſt ignorātia negationis que dicit̉ ſimplex neſcientia mandatorū. ⁊ de hac dicit Augꝰ li. de gratia ⁊ libe. arbi. ꝙ excuſat: ſꝫ non ſic excuſat vt ſempiterno igne nō ardeat: ſi ꝓpterea nō credidit: qꝛ nō audiuit: ſed forte vt mi nus ardeat. ⁊ ſic patꝫ ꝙ nō excuſat̉ a pec cato mortali. ſꝫ forte ut minus ſit ⁊ minus puniat̉: forte dicit qꝛ licꝫ minus contēnat ꝓpter conſciētiaꝫ. tamē libidinoſius ⁊ ſecurius ex hoc peccato ſe īmergit. ⁊ ideo tan tuꝫ nocꝫ ex parte vna quātuꝫ excuſat ex altera. 2ª eſt ignorantia pͥuatiōis. qꝛ pͥuat cognitōem eorū que ſciri debent: ⁊ eſt corum qui ſcire nolunt. ⁊ hec non excuſat. ſꝫ accuſat. vnde glo. Luce 12º ſuper illud. Seruus qui cognouit. ⁊cͣ. qui ſcire nolunt ⁊ poſſunt non ignorātes: ſꝫ contēptores in dicāt̉. 3ª eſt ignorātia diſpoſitōis. ſcꝫ quā do quis nō tātū neſcit: nec ſcire vult: ſꝫ etiā diſpoſitionem: vel habitum ſcientie inducit: qua veritatem impugnat. de quibus Iob. 24. Ip̄i rebelles ſūt lumini: neſcierūt

III III. vias eius. ⁊ hec ignorantia eſt proprie in cōſciētia erronea: qꝛ dictat cōtra ꝓhibi tiones ⁊ precepta: de qua. i. cor. 14º. Scribo vobis domini mādata. ſi quis ignorat ignorabitur. glo. reprobabit̉. ⁊ hec ignorā tiā adhuc minꝰ excuſat ⁊ plus aggrauat. ⁊ ideo cōſciētia erronea ſimplicit̓ nō excuſat. in alijs tn̄ magꝭ aggrauat.ſ. qͦ ad cō tēptū diſcēdi ⁊ libidinē delectādi. hͦ Gual̓. ¶ Utrū plus liget p̄ceptuꝫ diuinū qͣꝫ erro ne cōſciētia dictās cōtrariū.i. vtrū magꝭ peccet faciēs cōtra dei preceptū qͣꝫ faciens contra conſcientiam in hoc caſu. ℟ndeo ꝙ ſic. plus.n. ligat conſciētia recta qͣꝫ erro nea. quia vt dictū ē ſupra recta ꝑ ſe ligat: ⁊ ſimplicit̓. erronea v̓o per accidēs: ⁊ ẜm quid. cōſciētia aūt recta eſt quādo dei p̄cepto cōcordat. Simpliciter gͦ ligat dei p̄ceptū plus qͣꝫ cōſciētia erronea. Utruꝫ cō ſciētia erronea plus liget qͣꝫ p̄ceptum p̄lati de indifferentibus que preciꝑe poteſt. ℟n det Guall̓. ꝙ obediēs p̄lato ꝯtra cōſciētiā aūt captiuat cōſciētie iudiciuꝫ affectu vel effectu: vt ſubdēs ſe precepto p̄lati. Aut fa cit cōtra cōſciētiam ⁊ affectū volūtatꝭ. obe diens prelato timore animi: vl̓ amore deor dinato. In pͥmo caſu faciēs ꝯtra cōſciētiā non peccat: ſꝫ meret̉. licꝫ non poſſit d̓ ponē cōſciētiā. vel nō deponat. ſicut nō potes reſpondere ratiōibus ꝯtra fidē. voluntatem tamē captiuās ille obediēs deo meretur. 2. corꝭ. io. Captiuātes omnē intellectuꝫ in obſequiū fidei. In 2º caſu peccat: ſꝫ minus qͣꝫ ſi facet ꝯtra p̄lati p̄ceptuꝫ. pͥmo qꝛ agens ꝯtra p̄lati preceptū: magis ꝯtēneret deum qꝛ cōtenens p̄latuꝫ: nō autē cōtenens ꝯſci entiā erroneā ꝯtēnit deuꝫ. vnde Ber. de di ſpen. ⁊ pre. c. 9º. deꝰ ſibi coequari ⁊ quodāmodo reputat p̄latoꝝ reuerētiā ⁊ cōtēptū cōteſtans eis. qui vos audit me audit. ⁊ ꝗ vos ſpernit. ⁊cͣ. Si dicat̉ ꝙ hoc eſt veꝝ qn̄ ꝯſcientia ſb̓diti ſcit p̄ceptum p̄lati eſſe ẜm deū: quod neſcit errās. ℟ndꝫ Ber. Quicquid homo vice dei p̄ceperit: qd̓ nō ſit cer tuꝫ deo diſplicere: haud ſecus oīo accipiē dum qͣꝫ ſi deus p̄ciperet. 2º quia talis p̄latuꝫ īmo totuꝫ collegiū magꝭ offēdit ⁊ ſcā dalizat qͣꝫ ſi ꝯtra cōſciētiā faciat. 3º. quia ſe magis ad malū diſponit.ſ. ad inobediētiaꝫ ⁊ ad rebellionē: ⁊ ad ſequenduꝫ ꝓpriuꝫ ſe ſum: ⁊ ad peruertēdū veritatis iudiciū. de quo Iſai. 5º. Ue qui ſapiētes eſtis in ocu lis veſtris. hͨ Gual̓. Irca tertiū queritur vtruꝫ bōitas volūtatꝭ humane dependeat ex cō formitate volūtatꝭ dīne. ℟º ꝙ ſic. Illud eniꝫ quod eſt pͥmū in quolibet genere eſt menſura ⁊ ratō oīum que ſunt illiuſ generꝭ. vnūquodqꝫ autem rectū ⁊ bonuꝫ eſt: inquātuꝫ attīgit ad ꝓpriā mēſurā. ⁊ iō ad hoc ꝙ volūtas hominis ſit bona reritur ꝙ cōformetur volūtati diuine tanqͣꝫ ꝓprie menſure: cuꝫ ip̄a ſit pͥma ⁊ ſūma vo luntas. Et hec cōformitas attēdit̉ in voli to.ſ. vt homo velit illud qd̓ ip̄e ſcit deū vel le ꝙ ip̄e homo velit. Scimus aūt ꝙ deus quicquid vult ſub ratiōe boni vl̓t. ⁊ ꝑ cō ſequēs ſcimus ꝙ ip̄e vult hominem velle quicꝗd vult ſub ratōe boni. ⁊ iō quicūqꝫ vl̓t aliquid ſub qualicunqꝫ ratōe boni ha bet voluntateꝫ cōformeꝫ diuine uoluntati quātū ad rōem uoliti. Sed in particulari neſcimꝰ quid deus velit ⁊ quātū ad hoc n̄ tenemur cōformare uolūtatē noſtrā volū tati diuine. In ſtatu tam̄ glorie omnes ſci ent dei uoluntatē: nō tantuꝫ in cōmuni: ſꝫ etiā in particulari. ⁊ iō cōformabunt uolū tatē ſuaꝫ uolūtati diuine: nō tātuꝫ in cōi: ſꝫ etiā in ſpeciali. hec Tho. pͥma 2e. q. 19. ar. .9. c. ⁊. ar. 10. c. Notādū v̓o ꝙ ẜm aliquos neceſſe eſt conformare uolūtatē noſtrā no luntati diuine ſolū qͣꝫtuꝫ ad illa uolita: q̄ nobis expͥmunt̉ a deo. ſi gͦ p̄cepti explicite vl̓ implicite. ⁊ hͦ ſufficit ad ſalutē: cum xp̄s dicat. Math̓. 19º. Si uis ad nitā īgredi ſer ua mādata. Quātū aūt ad illa que nobis exprimunt̉ ſigno cōſilij: eſt congruuꝫ: nō neceſſariū. ⁊ pro hac opinionē videtur fa cere quod dicit Augꝰ in ench̓. c. 60. Aliquādo bona voluntate vult homo quod nō uult deus. ſicut bonꝰ homo vl̓t patrē ſu um viuere: quē deus nō ult̓ uiuere. Pret̓ea deus ul̓t aliquos homines dānari: nullus autē tenet̉ uelle dānari. Alij dicunt ꝙ uoluntate deliberatiua tenemur uelle abſolute: ⁊ omnibus penſatis quicquid ſcimꝰ deum uelle volūtate abſoluta omnibꝰ penſatis. dū tamē nobis cōgruat illud velle. ⁊ dicunt hoc implicari in radice decalogique eſt amor dei. ⁊ pro hac opinione vide tur facere glo. ſuper illud pſal̓. Non adheſit mihi cor pͥuum.i. cor tortū quod habet homo qui non vl̓t omnia que deus vult. Sed qui vult pͥmam opinionē tenere: poteſt ad iſtaꝫ glo. reſpondere. ꝙ loquitur de uoluntate precepti ⁊ non ſigni. Qui vero vult tenere ſecundā opinionē: reſpondere

C. Li. IIII. p̄t ad auctoritatē Aug. ꝙ loquitur de his q̄ velle nobis non cōgruit. Ad illud vero quod dicit̉ ꝙ nullus tenet̉ velle dānatōneꝫ: poteſt dici ꝙ hoc eſt verū. quia hͦ velle nō ꝯgruit homini. Quidā tamē dicūt ꝙ licet nō teneatur velle habēdo reſpectuꝫ ad ſuam naturā ⁊ abſolute. tenetur tam̄ hoc velle ſub cōditōe hac.ſ. ſi decedat in mortali. hͨ Pe. i. di. 48ª. q. 2ª. ar. 2º. c. Uel pōt dici ẜꝫ Tho. iª. 2e. q. 19ª. ar. 10. c. 2ᵐāte oppoſitū. ꝙ deus nō vult alicuius dānatōem vel mortē: niſi ſub ratōe iuſti. vnde ſufficit in talibus ꝙ homo velit iuſticiā dei ⁊ ordi nē nature ẜuari. Sed nūquid tenemur cōformare voluntateꝫ noſtrā volūtati diuine in forma volendi.ſ. in charitate. Ad hoc reſpondꝫ Alex. lob̓. i. di. 48ª. q. vnica ar. 3º. c. ꝙ homo nō tenetur ad hͦ abſolute. quia ſi homo diligat non ex charitate: ſed ex beniuolētia naturali: nō peccat: ſꝫ tenet cōditōaliter. ſcꝫ ſi vult mereri vitā eternā ⁊ conſimiliter reſpondet Pe. i. di. 48ª. q. ar. 15. ¶ De bōitate ⁊ malitia quantū ad actus exteriores. titulus. 4º. Einde ꝯſiderandū eſt de bōitatē ⁊ malitia quātuꝫ ad actꝰ exte riores. ¶ Circa qd̓ cōſiderādū eſt. vtrū bōitas ⁊ malitia ꝑ pri us ſit in actu voluntatꝭ. interiori qͣꝫ ī actu exteriori. Ad cuius euidētiaꝫ ſciēdū ꝙ ali qui actus exteriores poſſūt dici bōi vl̓ mali duplicit̓. vno modo ex ordine eoꝝ ad fi nem. vt dare elemoſynā ꝓpter deuꝫ dicitur eſſe bonū. ⁊ dare elemoſynā ꝓpter vanaꝫ gloriā dicitur eſſe malū. ⁊ hec bōitas vel malitia per prius inuenit̉ in actu interiori volūtatis: cuius ꝓpriuꝫ obiectū eſt finis. ⁊ ex eo deriuatur ad actum exteriorē. hͦ aūt bōitas vl̓ malitia actus exterioris tota de pendet ex volūtate. Eſt etiā oīo eadē circū ſtantia actus volūtatis interioris ⁊ actus exterioris. quādo dicit̉ bonus vl̓ malꝰ ſoluꝫ ex ordine ad finē: ſicut potō amara ex hoc ſolo eſt bōa. ꝙ eſt ſanatiua. vnde ea dem eſt bōitas ſanitatis ⁊ potōis. vn̄ Au gu. dicit li. retracta. ꝙ volūtas eſt qua pec catur: ⁊ qua recte viuitur. Alia bōitas vlmalitia actuū exteriorū eſt: quā habēt ẜm ſe.ſ. ẜm genus ſuū: ⁊ ẜm circunſtātias ī ipſis cōſideratas. vt dare elemoſynā ſeruatis debitis circūſtantijs: dicit̉ eſſe bonum: ⁊ hec bōitas vel malitia nō deriuat̉ nec de pendet a voluntate: ſꝫ a ratōe: ex qua etiaꝫ dependꝫ bōitas volūtatꝭ. ẜm ꝙ in ip̄am refertur. vn̄ ſi cōſideretur bōitas exterioris actus: ẜm ꝙ eſt in ordinatōe ⁊ apprehen ſione ratōis eſt pͥor qͣꝫ bonitas actus volū tatis. ẜm tamē ꝙ eſt in executōe operis: ſe quitur bōitatē voluntatis: que eſt pͥncipiū eius ⁊ hanc bonitateꝫ vel malitiā: quādo eſt actus exterior habet tunc alia eſt bonitas actus exterioris ⁊ alia ē bonitas volū tatꝭ que ē ex fine. ita ꝙ bōitas finis ex volūtate redundat in actum exteriorē. ⁊ boni tas actus exterioris ẜꝫ ſe redundat ī actū volūtatis: vt dictū ē. Et ideꝫ eſt de malitia: ſicut medicina ſaporoſa p̄ter hͦ ꝙ eſt ſanatiua habet ratōem delectabilis. Si gͦ volū tas eſt bōa ex obiecto ⁊ ex fine ext̓ior actꝰ eſt bus. ſꝫ ſi volūtas ſit mala ex intētione finis: vl̓ ex actu volito: actus exterior erit malus. quia vt dicit Dionyꝰ de diuinis no minibꝰ: bonū eſt ex tota cā: maluꝫ ex defectu partꝭ. hͨ Tho. pͥma 2ª. q. 20. ar. i. c. Sci enduꝫ aūt ꝙ licet quādoqꝫ ſit alia ⁊ alia bōitas vl̓ malitia interioris actus volūta tis ⁊ actus exterioris. vterqꝫ tamē actus ꝓut cōſideratur in genere moris ſūt vn actus. vnde actus exterior malus eſt unū ⁊ idē peccatū formaliter cum illo actu vo luntatis īteriori: a quo cauſat̉. quia actus exterior nō eſt moralis: niſi per comꝑationem ad actuꝫ voluntatis ⁊ rationis. ſi.n. perfecte furioſus cum perfecta furioſa carnalit̓ copuletur: ille actus non erit in genere moris. vnde non erit moraliter bonus nec malus. hec Ric. 2º. di. 42ª. q. i. ar. i. c. ¶ Sed nunquid exterior actus addit ī bonitate ⁊ malitia ſuper actū interiorē. ℟n deo ꝙ nō. loquēdo de bonitate ⁊ malitia exterioris actus quā habꝫ ex uolūtate finis: Et hoc dico niſi cōtingat ip̄am volūtatē ẜꝫ ſe fieri meliorē in bonis: vel peiorē ī malis: quod videt̉ poſſe contingere tripli citer. Uno modo ẜm numerū. vt cuꝫ quis uult facere aliquid bono fine vel malo: ⁊ tunc nō facit. poſtea vero uult ⁊ facit: duplicatur actus voluntatis. ⁊ ſic fit duplex bonū: vel duplex malū. Alio modo quan tuꝫ ad extēſionē. vt cuꝫ quis aliquid face re vult bono fine: vel malo: ⁊ ꝓpter aliqd̓ impedimentuꝫ deſiſtit. alius auteꝫ volun tatis motuꝫ continuat quouſqꝫ opere ꝑfici at: māifeſtū ē ꝙ volūtas huiꝰ ē diuturnior in bono vel malo: ⁊ ſecūdum hoc peior vl

T. II II. melior. 3º modo quātū ad intēſionē. ſūt.n. quidā actus exteriores qui inquātū ſunt delectabiles vel penales nati ſunt intēdere vl̓ remittere volūtatē. cōtingit aūt ꝙ quā to voluntas intēſius tēdit in bonuꝫ vl̓ ma luꝫ: tanto eſt peior vel melior. loquēdo aūt de bonitate vl̓ malitia actus exteriorꝭ quā habꝫ ẜm mat̓iam ⁊ circūſtantias. ſic com paratur ad volūtateꝫ vt terminus ⁊ finis ⁊ ſic addit ad bonitatē ⁊ malitiā volūtatꝭ quia omnis īclinatō vel motꝰ ꝑficit̉ in hͦ ꝙ ſequit̉ finē vl̓ attīgit terminuꝫ. Unde n̄ eſt ꝑfecta volūtas: niſi ſit talis que oportu nitate habita operet̉. ſi vero poſſibilitas deſijt volūtate exiſtēte perfecta: ita ꝙ oꝑaret̉ ſi poſſꝫ defectus ꝑfectiōis que eſt ex actu exteriori: eſt ſimplicit̓ quid īuolūtariū. In uoluntariuꝫ autē ſicut nō meret̉ penā vel p̄miuꝫ in operādo bonū vl̓ maluꝫ. Ita et non tollit aliquid de p̄mio: vl̓ pena: ſi defici at ſimplicit̓ inuolūtarie ad faciēduꝫ bonū vel malū. hec Tho. pͥma 2e. q. 20. ar. 4º. c. Unde nota ẜm Gual̓. in 2º. ⁊ Alex. an. in 3º. c. de preceptis ordīatis motꝰ cōcupiſcibilis. q. 2ª. o. ⁊ ſumūt ab Augo. ſuper gen̄. ⁊ cōcordant cuꝫ p̄miſſis ꝙ duplex eſt vo lūtas mala. ſcꝫ incōpleta vl̓ ſemiplena: q̄ non exit in opus malū: et. ſi habeat facul tatem tēporis ⁊ loci oportunitateꝫ: ⁊ cōpleta ſiue plena que erit in opus malū ſi tēpꝰ habeat ⁊ locū. Ad pͥmā addit opus malū quia auget cōſenſū ⁊ cōtēptuꝫ. Ad ſecun daꝫ addit opꝰ malū: qꝛ augꝫ libidinē quā tuꝫ ad genus peccati carnalit̓: ⁊ quādoqꝫ etiā infertur nocumētuꝫ: maxime quātum ad peccatū: quod cōmittit̉ in ꝓximū. talis eniꝫ non minꝰ cōtemnit intēſiue ſola volū tatē qͣꝫ volūtate ⁊ opere: ſꝫ tātū extēſiue. In tēſiue tamē eſt libido maior in executione De voluntate pͥmo modo dicta intelligit̉ glo. ſuꝑ iliud pſal̓. Appone iniquitatē ſuꝑ iniquitatē eorū: qui opus addit volūtati. iniquitatem addit iniquitati. Sed de volū tate 2º modo dicta intelligitur glo. ſuper il lud pſal̓. Eteniꝫ in corde iniquitates oꝑa. in terra. Si vis inquit ⁊ nō potes: deus reputat factum. hec Gual̓. de hoc Bon̄. optime loquit̉ li. 2º. di. 42ª. q. i. ar. 2º. c. ¶ Nū quid euētus ſequēs addit ad bonitatē vel malitiam actus exteriorꝭ ℟ndeo euentus ſequēs aūt eſt p̄cogitatus: aut nō. ſi ſic: ad dit. cum enī quis cogitat ꝙ ex opere ſuo multa mala ſequi poſſunt: nec ꝓpter hoc dimittit: ex hoc apparet ꝙ eius voluntas eſt deordinata. Si vero non ſit p̄cogitatus aūt per ſe ſequit̉. ⁊ vt in pluribus: ⁊ tunc addit. conſtat eniꝫ actuꝫ eſſe meliorem ex genere ſuo: ex quo ſequi poſſunt plura bona ⁊ peiorē ex quo ſunt nata ſequi plura mala. Aut ſequit̉ per accidēs: ⁊ ut ī paucioribus: ⁊ tunc non addit. Non eniꝫ iudi catur de re aliqua ẜm illud quod ē per accidēs: ſed tantum ẜm illud quod ē per ſe. hec Tho. i. 2ª. q. 20. ar. 5º. c. ¶ De mēto ⁊ demerito actionis humae. titulus quintus. Oſtea conſiderāduꝫ eſt de his que conſequūtur actus huma nos ratione bonitatis: vel mali tie. ¶ Circa quod breuit̓ tenēdum. ꝙ actus bonus vl̓ malus habet rationē culpabilis ⁊ laudabilis. ẜm ꝙ eſt in poteſtate voluntatis. rationē vero rectitudinis ⁊ peccati ẜm ordinē ad finē. quādo eniꝫ actus hominis tēdit in fineꝫ debitum ẜm ordinē ratiōis ⁊ legis eterne: tunc eſt rectus. quādo vero deuiat ab illo ordine: tunc habet ratōem peccati. habꝫ etiā actꝰ bonus vel malus rationē meriti: vel deme riti. ⁊ hoc ẜm rationē iuſticie in cōparatio ne ad alterū. ſcꝫ ad deuꝫ. Aliter ſequeret̉ ꝙ deus non haberꝫ curaꝫ de actibus humanis. His ergo p̄ſuppoſitis querunt̉ plu rā de actibus bonis ⁊ malis per cōparatō nem ad me̓ituꝫ ⁊ demeritū. ſcꝫ vtrū actus exterior bona intētione factus ſit meritoriꝰ ℟ndeo intentō poteſt eſſe motus ſiue mo tiuum voluntatꝭ ordinantis actum exteri orem in finē Et ſic omnis actus exterior bona intentiōe factus: eſt meritorius. quia ille motus nunqͣꝫ eſt bonus niſi ſit ordo rectus. Et ad hoc ꝙ ſit ordo rectus requirit̉ ꝙ ſit actus ordinabilis: ⁊ ꝙ voluntas ſit ordinans: ⁊ ꝙ ſit finis bonus: ⁊ in ſe ⁊ in ratione finiendi. hoc eſt ꝙ ſit melior his q̄ ſunt ad finē. ⁊ talis ad quē actus debꝫ dirigi ẜm rectum iudicium ratiōis. Alio modo intentō poteſt dicere finem intētum. ⁊ ſic non omnis actus exterior bona intentione factus eſt meritorius. ſed tantum il li actus qui ſunt de genere bonorum: vel il li qui de ſe ſunt indifferētes: qui quādoqꝫ poſſunt eſſe meritorij ratione finis ītenti. Un̄ dicit ph̓s. 2º. ethico. ꝙ quedam mor nominata conuoluta ſunt cū malitia. ⁊ p̄ ſubdit. non eſt igitur circa hoc dirgiere: ſꝫ

C. Li. V. ſemper peccare. hec Ric. 2º. di. 4ª. q. i. ar. .i. c. ⁊ Bon̄. 2º. di. 40. q. i. ar. i. c. ¶ Utrum agens tantuꝫ mereatur quātuꝫ ītēdit mereri per bonitatem ſui actus. ℟ndeo agē tem tātum mereri quātum intēdit: dupliciter poteſt intelligi. Uno modo ita ꝙ actꝰ tantuꝫ valeat ad meritū quātuꝫ agēs cre dit valere ip̄m. ⁊ ſic non eſt veꝝ. Alio mo ꝙ quanta eſt bonitas actus intentiōis: tā tum actus exterior valeat ad meritum. ⁊ hoc eſt verū. Ip̄a autē intentō ſepe maior eſt in bonitate in eo qui ſuum actuꝫ non tātuꝫ credit valere qͣꝫ in illo qui ſuū actū magis credit valere. Si ergo obijciat̉ glo. ſuper illud Math̓. 12. Bonus homo de bono the.ſ. ⁊cͣ. que dicit. tātum boni quis fa cit quātuꝫ intēdit. dicēduꝫ ꝙ ſic debꝫ ītelligi ẜm ꝙ bonus eſt actus intendendi: tā tum eſt bonus actus exterior elicitus ex il la intētione. quia per intētionē eſt bonitas moralis in eo. hec Ric. 2º. di. 40. q. i. ar. 2º. .c. ¶ Inſuper nota ꝙ quātitas intentiōis tripliciter poteſt intendi. Uno modo quan tuꝫ ad quātitatē vel feruoreꝫ affectus intendētis. Et ſic quātitas intentionis men ſurat merituꝫ. quia ex quāto affectu cha ritatis opus bonuꝫ facis: tantuꝫ mereris qꝛ merituꝫ penſat̉ penes charitatem. Alio modo quātuꝫ ad quātitateꝫ operis intenti: ⁊ ſic non menſurat. qꝛ tunc diues aua rus dans denariuꝫ: plus meret̉ qͣꝫ libera lis habens charitatē dans centū denarios 3º quantuꝫ ad quātitatem finis. ſic etiam non mēſurat. quia deus eſt omniuꝫ mere tium finis vltimus: qui non eſt aliquādo maior: aliquādo minor. Scd̓ꝫ autē Bon̄. 2º di. 40. q. i. ar. 2º. c. hec glo. ſcꝫ quātū ꝗs intēdit: tantuꝫ facit: eſt duplex. ex eo ꝙ litantuꝫ ⁊ quātuꝫ poſſunt eſſe aduerbia vl̓ nomina. ſi eniꝫ ſunt aduerbia: dicunt quā titateꝫ actus intēdendi ⁊ faciendi. ⁊ tunc eſt locutio generalit̓ vera: ſiue reſpectu bonoruꝫ: ſiue malorū. quia quātū actus intē dendi eſt intēſior in bonitate vel malitia. tantuꝫ oꝑatō exterior eſt bona vel mala. Omne eniꝫ meritū vl̓ demeritū reducitur ad actū voluntatis: licꝫ aliquo modo cir cunſtātie exteriores faciāt ad maiorē volūtatis damnatōem. Si auteꝫ ſint nomīa dicunt quantitatē ex parte intēti ⁊ oꝑati. ⁊ tunc nō eſt generalit̓ vera. quia opꝰ ex terius factuꝫ nō ſemꝑ cōmenſuratur intēto. Sepe eniꝫ intendit homo facere bonū magnuꝫ: ⁊ facit paruum: quia paruā ha bet charitateꝫ. Eſt tamē aliquo modo vera in malis. ſcꝫ intendēdo: non diminuē do. ⁊ ẜm ꝙ tātuꝫ ⁊ quātū dicūt quandaꝫ cōparatōem ꝓportōalitatꝭ. non cōmenſuratōem equalitatis. vnde qui intendit ml̓ tum peccare: multū peccat qualecunqꝫ opfaciat. nō tamē qui parū intendit: paꝝ pec cat: maxime ſi opus ml̓tuꝫ deforme fuerit. Ex predictis patet quomodo intelligitur glo. ſuper illud Luc. 12º. Bonus homo de bono the. ſcꝫ quātū inquit bonū intēdis: tatuꝫ facis. ¶ Utrū vltra bone intentiōis merituꝫ: addat aliquod merituꝫ exterior actus. ℟ndeo ad preſes poſſumus loqui de merito duplicit̓. ſcꝫ reſpectu premij ſub ſtantialis: vel accidētalis. Reſpectu p̄mij accidētalis: exteriores actꝰ aliquā ratōem meriti addunt interiori intētioni. vn̄ glo. ſuper illud ad gal̓. 6º. Tempore ſuo metemus. dicit ꝙ quātuꝫ ſeminamꝰ in oꝑibus tantū mētemꝰ in fructibꝰ. Reſpectu autē premij ſb̓alis: videtur ꝙ actus exteriores non addāt aliquam ratōem meriti niſi di ſpoſitiue. ſcꝫ inquātum elemoſyne multiplicant interceſſores ꝓ dante. Thob̓. 12º. Elemoſyna a morte liberat. ⁊ ꝓuer. 13º. Redemptō anime diuitis: diuitie eius. Et inquātū exteriores actus excitant actum voluntatis interiorē ad bonuꝫ. ⁊ per cōſe quēs valent ad gratie radicatōem ⁊ conſeruatōem: quibus ſcꝫ gratie habitui ⁊ in terioribus actibꝰ eius p̄mium ſb̓ale debet̉. hec Ric. 2º. di. 40. q. i. ar. 4º. c. De hac ma teria optime ⁊ copioſe tractat Bon̄. in 2º. ſuo di. 40. q. 2ª. ī tribus articulis vltimis. ¶ Utrū peccans plus demereatur ꝑ actū volūtatis interiorē inordinatū: ⁊ ꝑ actum exteriorē ſil̓ qͣꝫ ꝑ actū interiorē tātū. ℟nº ſi volūtatis actꝰ interior ſit eque ītenſus in deordinatiōe ſua ſine actu exteriori: ſic̄ cū ip̄o: nō magꝭ. demeret̉ peccās ꝑ vtrūqꝫ eo rū ſimul qͣꝫ ꝑ interiorē tātuꝫ: quē opere cō ple̓ nō pōt. Et hͦ dico loquēdo de demerito ītē ſiue. qꝛ tūc nō ē maior ꝯtēptus ī vtroqꝫ ſil̓ qͣꝫ in interiori ꝑ ſe. Dicūt tamē aliqui ꝙ malus actus exterior addit demerituꝫ malo actui īteriori reſpectu alicuiꝰ pene ac cidētalis: ſaltē loquēdo de actu exteriori ꝙ eſt malus ex genere ꝓpter tranſitū eius ſu per obiectuꝫ indebitū. vnde ī damnatis plꝰ remurmurabit ꝯſciētia ꝯtra euꝫ qui volu it innocētē occidere ⁊ occidit qͣꝫ cōtra euꝫ qui voluit innocentem occidere: ⁊ non po tuit: ſuppoſito ꝙ fuerīt peſ ī mala uolūtate

T. II VI. Si autē loquamur de demerito extenſiue: plus demeret homo per vtrūqꝫ ſimul qͣꝫ ꝑ interiorē tatū. qꝛ pluribus nocet̉: ⁊ plura mala īfert. ⁊ plus delectat peccātē. hͦ Ric. pi. 4º. di. ar. ec. ¶ Utrū ſola intentio recta ſine opere exterioſi ſufficiat ad meri tus. Rndeo aut homo habꝫ facultatē faciendi opus exterius: quod preceptuꝫ eſt: aut non ſi ſic: plena voluntas ponit enci nant facultas. al̓s ſi non ponit̉ cuꝫ poſt: non vult plene. ſꝫ ſemiplene. ⁊ pigre ſicut piger qui vult ⁊ non vult. Et oſcit qͣre. in quadā omēt. ꝙ nemo de bona volunta te ſibi blādiatur. īmo de dilectione dei mes lingua ⁊ manus requiratur. Diſtingue ta me̓ qͣꝫ aut ei occurrit tēpus ⁊ locus necet. ſario implēdi preceptū. puta quia vit exnaͣ dare. ⁊ occurret ei aliquis cui vidꝫ necenitatē extremā ꝓbabiliter īminere: niſi ſubueniat ei. ⁊ tūc ſola intētio non ſufficit ad meritū: īmo etiā talis trāſgredit̉ man datū. Aut non occurrit ei tēdus necenta tis. ſꝫ indigētie rationabilis. vl̓ ꝯgruitatis. tunc etiā intētio ſola ci non viꝫ ad meritū. liberat tamē eū a tranſeremone. qꝛ ī cepta affirmatiua nō obligat niſi ꝑterore necenitatis. Si autē homo nō habeat facultate operādi: tunc ſola bona intētio ſine opere exteriori ſufficit ad meritū ibalis p̄mū: non autem accidentalis. Deus enim neminem obligat ad imponibile. ⁊ de tali poteſt intelligi illud Greg. in quadā omer. Non eſt manꝰ vacua a niuncte. n̄ cor lis arca repieta fuerit bona volūtate. hͦ Ric. x. di. dis. qͣ. i. ar. i. c. ¶ Uerus ad meritum ſufficiat intentio ẜm habituꝫ. ℟ndeo intē tio ẜm habituꝫ poteſt ītelligi triplicit̓. vno modo ita ꝙ conſiſtat in ſolo habitū reſpectū pͥncipū operationis: ⁊ continuationis eius vſqꝫ in fine. Et hoc nō ſufficit ad me ritum. quia non eſt ip̄ius oꝑationis pͥncipi um. Alio modo ita ꝙͣ illa intētio ſit actual̓ reſpectu pͥncipū operationis. non tamē reſpectu totius cōtinuationis eius vſqꝫ in n̄ nem. Et ſic dicūt quidā ꝙ tota oꝑatio eſt meritoria in v̓tute actus ip̄ius intētionis: per quaꝫ illa oꝑatio fuit incepta. 3º mō ita ꝙ ſit ī actu reſpectu p̓ncipū oꝑatōis explicite. Ita ꝙ explicite intēdat̉ oꝑatōem incivere ⁊ copie. Sꝫ reſpectu totius ꝯtinuatio nis nō manet intētio in actu explicite. ſꝫ im plicite. ſicut homo in volēdo quicquid eſt ad finem actualiter. Implicite tamē vult pſum finem. ⁊ ſic dicunt quidam eſſe neceſſariuꝫ ad hoc ꝙ tota operatio ſit meritoria. ꝙ illa intētio ſit in actu explicite vel implicite pͦ tota oꝑatiōem a pͥncipio vſqͣꝫ ad finē. pͣ. Ric. ꝯͣ. di. xi. q. i. ar. 2º. c. Scd̓ꝫ aūt non ad hoc ꝙ aliqua oꝑatio ſit me ritoria ſufficit relatio eius habitualis ī deū Et poteſt dici hec relato habitualis dupliciter. vno mō quādo quis oꝑatōeꝫ aliqͣꝫ reteri ad deū actualit̉ in p̓ncipio illius ope rationis. vel etiā alterius: ad quas illa cō ſequēter ſe habꝫ. Si aūt oꝑationeꝫ alteriꝰ generis incipere: oporteret ꝙ intētōem re nouaret: ad hoc ꝙ eēt meritoria. Alio mō dicit̉ hec relatio: ſiue intentio habitualis quādo nō eſt p̄cogitatio in actu de deo. vt cuꝫ ex ſola ꝯſideratione boni operis. ipſa charitas prōpta: vel aliqua alia virtꝰ charitate informata: ad illud opus inclinat. vt cuꝫ vir religioſus obedit p̄lato ſibi pre cipienti: etiam ſi nihil cogitet de deo. ſꝫ tātū conſideret obedientie bonuꝫ. hͦ on. ¶ De vicijs ⁊ peccatis in cōmuni. ti. 6. Einde conſiderādū eſt de habi tibus malis. hͦ ē de vicus ⁊ pec catis in cōmuni. ⁊ eſt habitꝰ pͥut de eo pͦ loquimur: qualitas officile mobilis. Eſt autē aliquis habitꝰ bonus. aliquis malus habitus bonꝰ dicit̉ qui diſponit ad actus conuenientem natū re: ſicut actus v̓tutū humane nature conueniunt. quia ſunt ẜm rationē. Actus vo cioꝝ humane nature diſcōueniunt. qͥa ſunt ꝯtra ratōem. Dicēdū autē ei pͥmo p de vicus ⁊ peccatis in cōmuni. In ſpāli vo ꝯſiderabit̉ de eis. i. cum tractabit̉ de v̓tuti bus in ſpāli. vbi iuxta vnaquaqꝫ virtuteꝫ ſpālem aget̉ de ſpāli uicio ſibi oppoſito. v̓. eo ꝙ oppoſita iuxta ſe poſita magi eluceſcunt. ¶ Circa vicia autē ⁊ peccata ī cōi cō ſideraldū pͥmo de ip̄is. ⁊ de ſubiecto pctī. de cā eius. ¶ Circa pͥmuꝫ pͥmo vidēdū eſt quid ſit pctm̄. 2º de diuiſione octi. 3º de compatōe pctoruꝫ adinuicē. ¶ Quātum ad pͥmū ſciēduꝫ ꝙ ẜm Augu. x. li. ꝯtra fauſtū. Pctm̄ ē dctm̄ ī factuꝫ ⁊ ꝯcupitū ꝯͣ legē dei. Et ſic hec diffinito eſt peccati actū alis mortalis. qꝛ eſt pct̄i actualis. dicit̉ ibi ꝙͣ ē dictū vl̓ factū vl̓ ꝯcubitū ẜm actū trilicis potētie fateritate. opatie. ⁊ affecte. qꝛ v̓o ē mortalis dr̄ ibi ꝙ eſt ꝯtra legē dei ſctm̄. n. veniale or̄ octin ẜm rōem infectā ti ordine ad pctm̄ mortale. no. n. eſt ꝯtra

C. Li. legem dei. quia venialiter peccans nō fa cit quod lex prohibet: nec et pretermittit illud: ad quod lex obligat ꝑ preceptum. ſꝫ facit preter legem: quia non obſeruat mo duꝫ rationis quem lex intendit. Tenetur autem ibi ſi vl̓ diſiunctīe: ſed membrū vltimum ītelligitur preciſe: reliqua vero mi nime. vnde ſenſus eſt ꝙ omnē peccatū aūt eſt dictuꝫ: aut concupitū: aut factuꝫ. aut fa ctum ⁊ concupitum: aut concupitum tantuꝫ. Intelligitur autē dicta diffinitio de pec cato cōmiſſionis: non de peccato omiſſiōis vel ſumitur ibi factum cōmuniter: ꝓut ex tenditur ad operationē: ⁊ ad ceſſationem ab opere: ẜm quem modum hō nihil operans requiſitus quid faciat. reſpondet ſe quieſcere. hec Ric. 2º. di. 35. in expoſitōe littere. ¶ Poteſt autem hic queri vtrum omne peccatum ſit voluntarium. ℟ndeo ꝙ ſic. vnde Augꝰ li. i. retracta. c. 2º. ⁊ li. de vera religione. peccatuꝫ inquit eſt adeo no luntariuꝫ: qd̓ ſi non ſit voluntarium: non eſt peccatum. Nam peccatum originale eſt voluntarium voluntate aliena. ſcꝫ Ade. peccatum vero actuale mortale: eſt volun tarium voluntate ꝓpria. ſcꝫ peccantis. veniale vero quoddam eſt voluntarium vo luntate propria: ⁊ ſimpliciter. vt illud qd̓ fit ex deliberatione ſicut mendacium ioco ſum. Quoddam eſt voluntarium medio modo. ſcꝫ partim volūtate. ſcꝫ Ade qui il lud deliberatiue voluit: exquo corruptō ſe cuta eſt. ex qua in nobis oriuntur motus inordinati: qui dicuntur eſſe peccata veni alia partim voluntate propria. ut illud qd̓ conſurgit ex repugnantia carnis ad ſpiritum: vel corruptionis virium anime. tale eniꝫ peccatuꝫ ⁊ ſi non ſit a uoluntate ꝓpria antecedente. oritur tamē a voluntate cōco mitante ⁊ non ꝓhibente. vel nō precauete: cum poſſit precauere: vel prohibere. lꝫ enim ſit ſtatus aliquis in quo neceſſe ē ali quem in aliquod peccatum determinatum cadere. potuit tamen illuꝫ ſtatum precaue re. ⁊ ideo ſi non p̄cauit: imputatur eius vo luntati. licꝫ illud tūc prohibere non poſſit. Ideo dicit̉ voluntariuꝫ quodāmodo ſiue interpretatiue. Et ẜm Augᵐ quodammō tenet rationeꝫ culpe: quodāmodo pene. vn de dicit ꝙ quia homo peccatuꝫ vitare nō uoluit: dum potuit inflictum eſt ei: vt cum vult uitare non poſſit. ¶ Si obijciatur ꝙ ſuper illud ꝓuer. 24º. Septies ī die cadit iuſtus. dicit glo. ſingulis diebus per neceſſitatē vel fragilitatē carnis: vel volētes ul̓ inuiti peccamus. dd̓ ꝙ ibi dicitur inuitus aliquis peccare: non per omnimodam uolūtatis priuatōem: ſꝫ per priuatōem volun tatis plene ſiue cōplacentie. ſepe.n. diſplicet nobis ꝙ ſic inordinate mouemur. loꝗtur etiā de neceſſitate uenialiū generaliter quantuꝫ ad omnia uenialia: nō quātū ad hoc vel illud determinate: uel etiā quātū ad aliquod genus uenialis: vt in iuuene forti qui nō pōt omnino uitare motꝰ carnis. licet uitare poſſet hac hora uel illa. ⁊ hunc motuꝫ uel illum. hec Bon̄. in 2º ſuo di. 41. q. 2. ar. i. c. Exēpluꝫ huius eſt ī naue exiſtente in mari perforata in pluribus locis: cuius quidem nauta poteſt quodlibet foramen ſibi demōſtratum obturare: non omnia ſimul. ⁊ ideo licꝫ poſſet prohibere introitum aque per vnum foramen. nō ta men oēm aque introituꝫ quia dum vnū obturat aqua per aliud intrat. Dicit̉ autē omne peccatuꝫ uoluntariuꝫ. qꝛ cauſaliter ſolus actus uolūtatis qui eſt velle eſt pctm̄ formalit̓ tamē ⁊ quaſi eſſētialiter ē peccatum. nō tantū actus uolūtatꝭ: ſꝫ etiā aliarū viriuꝫ anime que poſſunt clicere per habita vitij in ſe exiſtētē actuꝫ vitioſū. Inſtr̄ali ter v̓o ⁊ materialit̓ actus organoꝝ: ⁊ actꝰ in materia recepti. vt homicidiū fornicatio. ſunt peccata. Ratio huius eſt. quia pec catuꝫ eſt auerſio a deo: ⁊ conuerſio deordi nata ad creaturā. vn̄ Augꝰ dicit li. de li. ar. ꝙ peccatū ē ſpreto īcōmutabili bono: mutabilibus rebus adherere. Non ſoluꝫ aūt uolūtas: ſꝫ etiā intellectus ꝑ actuꝫ ſuū: pu ta diſcredendo: auertit ſe a deo: ⁊ cōuertit ſe ad creaturā inordinate. ſil̓r iraſcibilis ⁊ cōcupiſcibilis. licꝫ ẜm ſe non auertant ſe a deo. qꝛ deuꝫ ẜm ꝙ ſūt vires ſēſitiue: nō attī gunt. tamē inquātū a uolūtate mouētur. ⁊ inquātū aliquid ꝯtra dei p̄ceptuꝫ attīgūt: quaſi in alio ⁊ ꝑ aliud ſe a deo auertunt. hͨ Gual̓. ¶ Adhuc noͣ ꝙ aſſignari pōt differētia inter vitiū. peccatū. culpā. ⁊ demeritū. licet ſepe unū ꝓ alio ſumat̉. vitiū.n. eſt carētia habitualis diſpoſitōis ꝯueniētꝭ. natu re rei. vnde dicit Augꝰ 3º de li. ar. qd̓ perfe cte nature deeſſe perſpexeris: illud uoca ui cium. Peccatū v̓o eſt carētia actus debiti: quo ad peccatū omiſſionis: vel carētia rectitudinis in actu ex eo ꝙ declinat a regl̓a ſua. Culpa autē eſt in actu non recto: inqͣꝫ tum eſt in poteſtate uoluntatis. Demeritū v̓o ē culpā ꝑ ꝯꝑatōem ad retributōeꝫ.

Ti. ii..VI. Equit̉ vide̓ de 2º ſ. de diuiſiōe pctī Circa quod ē ſciendū ꝙ mgr̄ ſententiaꝝ libꝰ 2º diſ. 42. īnuit ſeptē diuiſiōes pctī ẜm eiꝰ ꝯꝑationē ſeptupli cem. pōt.n. ꝯꝑari pctm̄ ꝑ ad cām ex qͣ hꝫ ortū. ⁊ ſic diuidit̉ ī originale ⁊ actuale. 2º ad penā ad quā terminat̉. ⁊ ſic diuidit̉ in mortale ⁊ veniale. qn̄.n. ꝗs peccādo ab vl timo fine auertit̉ quātū ē ex naͣ pctī ⁊ v̓tu te peccātis: irreꝑabilit̉ labit̉. ꝗa pͥncipiū vi te ſubtrahit̉. ⁊ iō ille dicit̉ peccare mortalit̓ et̓nalit̓ puniēdꝰ. ꝗ v̓o peccat citra auerſionē a deo ex ipſa rōne pctī reꝑabilit̓ deor dinat̉. ꝗa pͥncipiū vite ſaluat̉. iō dr̄ peccare venialit̓. ꝗa.ſ. nō ita peccat ꝙ penā inter minabilē mereat̉. Un̄ Augꝰ ſuꝑ Ioh̓. Cri men eſt qd̓ dānationē meret̉. veniale aūt eſt qd̓ non meret̉ dānationē. crimē noīat pctm̄ mortale. Opponūt̉ igit̉ mortale ⁊ veniale ſic̄ reꝑabile ⁊ irreꝑablie. hͦ dico ī pͥncipiū īteriꝰ nō aūt ꝑ ꝯꝑationē ad dīnā v̓tutē. q̄ reꝑare pōt oēm infirmitatē. 3º cōparat̉ pctm̄ ad motiuū. ⁊ ſic diuidit̉ ī peccatuꝫ ex amore male inflāmante. ⁊ pctm̄ ex timore male humiliāte. q̄ diuiſio ponit̉ ab Auḡ ſuꝑ illud p̄s. Incenſa igni ⁊ ſuffoſſa. vtrūqꝫ tn̄ hoꝝ reducit̉ ad amorem ſui. Iō.n. hō uel bona appetit uel mala refugit ꝗa ſe diligit. vn̄ dicit Augꝰ 14º de ci. dei. caº. vltꝭ. ꝙ ciuitatem Babylonis facit amor ſui vſqꝫ in ꝯtemptū dei. 4º ꝯꝑat̉ ad actū ſubſtratuꝫ. ⁊ ſic diuidit̉ in pctm̄ cordis. oris. ⁊ oꝑis. ẜm Hiero. ſuꝑ Ecc̄. 5º. ꝯꝑa tur ad ꝑſonā offenſam. ⁊ ſic ē diuiſio pctī ī deū in ſe ⁊ in ꝓximū ut hr̄ etiā ab Iſid̓. ī liº. de ſū bo. 6º. ꝯꝑat̉ ad p̄ceptū cui oppo nit̉. ⁊ ſic diuidit̉ in delictū ⁊ cōmiſſū ſiue in pctm̄ omiſſiōis ⁊ cōmiſſiōis. pͥmū eſt ⁊ p̄ceptū affirmatm̄. 2ᵐ ꝯͣ negatm̄. Et ē delictū carentia actꝰ debiti. Cōmiſſū v̓o eſt carentia boni debiti in aliqͦ actu voluntatis. vn̄ nō oꝫ ꝙ delictū materialit̓ ꝯſiſtat ī aliquo actu. ꝗa non oꝫ ꝙ carentia actꝰ debiti cōſiſtat in aliqͦ actu ſubſtrato illi carentie. Nec etiā ẜm Ric. 2. diſ. 35. q. i. arti. pͦ. c. deli ctū p̄ſupponit nccͣio uel includit aliquem actū tāqͣꝫ ſui cām uel occaſionē. Sꝫ obij. cit̉ ꝯͣ hͦ. ꝗa delictū ē pctm̄ actuale. gͦ ꝯſiſtit in aliqͦ actu. Pret̓ea. oē pctm̄ ē volūtariū gͦ ꝯſiſtit in aliqͦ actu voluntatis. ℟º pctm̄ actuale ẜm ꝙ diuidit̉ ꝯͣ originale. non eſt tm̄ actꝰ deformatiōis ſꝫ etiā omiſſio actus debiti. ꝓ tꝑe qͦ debet̉. Uolūtariū etiā non tm̄ dr̄ actꝰ voluntatis ſꝫ etiā illud qd̓ eſt in potētia nr̄a ut fiat uel non fiat. ex 3º. ethi. c. 8º. vn̄ ipſū velle dici pōt volūtariū īqͣꝫtū ē in ptāte volūtatis velle ⁊ nō velle. 7 cō parat̉ pctm̄ ad vitia q̄ oriūt̉ ex ipſo. ⁊ ſic diuidit̉ in ſeptē vitia capitalia. de quibꝰ require infra vbi aget̉ de cā pctī ẜm ꝙ vnū pctm̄ ē cā alteriꝰ. ¶ Inueniūt̉ etiā ⁊ alie diuiſiōes q̄ tn̄ ad has pn̄t reduci ut illa qͣ diuidit̉. jͣ. x. can̄. In ꝯcupiſcētiā carnis. cō cupiſcentiā oculoꝝ. ⁊ ſuꝑbiā vite. reducit̉ ad illā q̄ ē ex ꝑte motiui. Sil̓r illa qͣ Iſi. di uidit pctm̄ in pctm̄ ex malitia ex infirmita te ⁊ ex pigritia de ꝗbꝰ infra dicet̉. Illa v̓o diuiſio qͣ Gregꝰ. 2º moral̓. diuidit pctm̄ ī pctā carnalia ⁊ ſpūalia. reducit̉ ad illaꝫ q̄ ſumit̉ penes actꝰ ſubſtratos. Et ẜm qd̓ di cit idē Gregꝭ. Septē capitaliū vitioꝝ ꝗnqꝫ ſūt ſpūalia ⁊ duo carnalia. pctā ꝗdē ſpūalia dicūt̉ q̄ ꝑficiūt̉ ī delectatiōe ſpūali. car nalia v̓o q̄ in carnali. ut gula ⁊ luxuria. vn̄. 2ª Corꝭ. 7. Mūdemꝰ nos ab oī inꝗna mento carnis ⁊ ſpūs. Sil̓r ad Gal̓. 5. vbi dr̄. Māifeſta ſūt oꝑa carnis ⁊cͣ. Caro ẜm glo. ibidē ſumit̉ ꝓ hoīe carnalit̓ viuente. ⁊ iō illa dicūt̉ oꝑa carnis. ꝗa fiūt a carna li hoīe. Dicit̉ aūt ſpālit̓ de luxuria.i. Corꝭ. 6º. Qui fornicat̉ in corpꝰ ſuū peccat. quia etiā ī hͦ pctō quedā īiuria ſit corꝑi dū inor dinate maculat̉. Auaritia v̓o q̄ cuꝫ pctīs carnalibꝰ numerat̉ ad Eph̓. 5º. accipit̉ inqͣꝫtū res in qͣ delectat̉ auarꝰ eſt corporalis ſꝫ ipſa delectatio ꝑtinet ad ſpm̄. ⁊ ideo ẜm Gregꝭ. eſt ſpūale pctm̄. Equit̉ videre de 3º.ſ. de ꝯꝑatione pctōꝝ ad īuicē. Circa qd̓ nota ꝙ vnū pctm̄ dr̄ maiꝰ uel grauiꝰ alio duodecimodis. pͦ cauſalitate ut pctm̄ dia boli cuiꝰ īuidia mors introiuit ī orbeꝫ t̓re 2º gnaͣlitate ut pctm̄ Ade qd̓ in oēs hoīes ſe diffudit. 3º enormitate ut pctm̄ iude. 4º ingratitudine ut pctm̄ eiꝰ ꝗ plura graruꝫ dona recepit. 5º. ꝑiculoſitate ut pctm̄ igno rantie. 6º. inſeꝑabilitate ut auaritia que vi tijs alijs cū hoīe ꝯſeneſcētibꝰ ſola inueneſcit. 7º importunitate ut ſuꝑbia q̄ etiā qn̄qꝫ ex bonis oꝑbꝰ ꝯſurgit. 8º ꝓnitate ut luxuria. 9º maiori gr̄e impugnatiōe ut peccatū in ſpm̄ ſcm̄. x. offenſe magnitudine ut idolatria. xi. maiori reſiſtēdi facultate ut pctm̄ Ade. 12º maiori improbitate ⁊ libidine. ⁊ ſic pctm̄ cuiuſlibet generis fieri pōt altero maiꝰ. Et hi modi ꝯſueuerunt a doctoribꝰ aſſignari. ut dicit Bon̄. 2. diſ. 33 q. 2. circa litterā. pōt etiā addi p̄dictis ꝙ

Ti. Li. VII. vnū pctm̄ dicit̉ grauiꝰ alio: ceteris pari bus. Uno mō rōne ob̓i pͥncipalioris. Inueniunt̉ tn̄ ⁊ alij modi. ſꝫ iſti ſufficiant ad pn̄s tanqͣꝫ magꝭ cōſucti gr̄a breuitatꝭ Obijcit̉ aūt ꝯͣ hͦ qd̓ dictū eſt in 8º mō.ſ. ꝙ luxuria eſt pctm̄ grauiꝰ ꝓnitate. qꝛ Greg. dicit ī moral̓. ꝙ pctā carnalia ſūt mīoris culpe qͣꝫ ſpūalia. nō gͦ luxuria eſt grauius pctm̄ qͣꝫ pctā ſpūalia. Ad hͦ dicēdū. ꝙ uer bū Gregꝭ. nō dꝫ intelligi qͣi qͦdlibet pctm̄ ſpūale ſit maioris culpe qͦlibet pctō carna li. ſꝫ qꝛ cōſiderata ſola dr̄ia ſpūalitatis ⁊ carnalitatꝭ: grauiora ſūt pctā ſpūalia ceteris paribꝰ. cuius rō eſt. qꝛ qͣꝫto eſt vehementiꝰ impulſiuū. tanto hō minꝰ peccat. pctm̄ autē carnale hꝫ vehemētiꝰ impulſi uū.i. ꝯcupiſcentiā carnis nobis innatā. ⁊ ideo inqͣꝫtū hiꝰ: eſt mīoris culpe. qd̓ aūt pͥdictū eſt ꝙ luxuria eſt grauiꝰ pctm̄ ꝓnita te. intelligit̉ nō ꝙ offenſa ſit grauior. ſꝫ qꝛ ꝓpter maiorē ꝓnitatē: eſt ibi pugna maior. ⁊ ꝑ ꝯn̄s culpa mīor vt dictū ē. Qd̓ v̓o dicit̉ 2º. ethiꝰ ꝙ pctā intēperātie ſūt maxime exprobrabilia. puta gula ⁊ luxuria. hͦ ꝓ tanto dicit̉. ꝗa ſūt circa delectatiōes il las q̄ ſūt cōes nobis ⁊ brutis. vn̄ qͦdāmō hō ꝑ hͦ pctā reddit brutalis. ⁊ inde eſt ꝙ ſic̄ dicit Gregꝭ. ſūt maioris infamie. ¶ In qͣ potētia aīe eſt pctm̄. ti. ſeptimꝰ. Oſtea cōſiderādū eſt de ſubie cto pctī. Circa qd̓ ſciendū ꝙ ī pctō tria pn̄t cōſiderari. pͥmuꝫ eſt ip̄e actꝰ vel omiſſio eiuſdeꝫ 2ᵐ eſt ip̄ius actꝰ vel omiſſiōis deordina¶ 3ᵐ eſt culpabilitatis ip̄ius deordinatōis tō. Hic.n. accipimꝰ pctm̄ ꝓ culpa. Qtuꝫ ad pͥmū hoꝝ triū ille potētie ſūt ſb̓m pctīꝑ qͣs elicit̉ ille actꝰ ꝗ eſt pctm̄. Ꝙtū ad 2ᵐ ideꝫ eſt dicendū. hͦ excepto ꝙ actꝰ deordinatꝰ eſt ī illa potētia a qͣ elicit̉ ſic̄ in ſubiecto īmediato. ⁊ mediāte ip̄o actu eſt in po tentia ſic̄ in ſb̓o. Ꝙͣtū ad 3ᵐ om̄e peccatū eſt in ſola voluntate. vt in ſb̓o. Et ſic dicit Augꝭ. in liº de duabꝰ aīabus. Ꝙ non niſi volūtate peccat̉. hꝫ tn̄ malus actꝰ rōnem culpe nō inqͣꝫtū eſt in volūtate ſꝫ inqͣꝫtū eſt a volūtate. vn̄ Augꝭ. li. de li. arbi. Culpa ē malū qd̓ facimꝰ. pena v̓o maluꝫ qd̓ patimur. hͨ Ric. 2. di. 41. q. 2. ar. 2º. c. ¶ Quid de inordīato motu ſenſualitatꝭ. nūquid eſt in ſenſualitate ſic̄ in ſubiecto. ℟º ſenſuali tas pōt duplicit̓ cōſiderari. Unoº ẜm ſe ⁊ ſic nō eſt ſb̓m pctī. qꝛ ſic eſt cōis nob̓ ⁊ brutis. Alioº in ordinatiōe ad rōnē.ſ. inqͣꝫtū eſt a rōne ꝑſuaſibilis. ⁊ ſic pōt eē pec catū in ea. ¶ Sciendū aūt ꝙ inordinatio ſenſualitatis qn̄qꝫ eſt ſine omī culpa. cuꝫ etiā qn̄qꝫ vitari nō poſſit. vt qn̄ volūtas nō eſt cā illiꝰ deordinatiōis: nec ꝯmittēdo nec omittēdo: nec antecedēter: nec ꝯcomi tant̉. Qn̄qꝫ aūt eſt culpa venialis maͣliter in ſenſualitate. formalit̓ aūt nunqͣꝫ. ſꝫ ī volūtate. Et hͦ eſt qn̄ inſurgit inordinatio in ſenſualitate ꝑ negligentiā volūtatis. tūc. n. imputat̉ volūtati ꝓ culpa veniali. ꝓpter difficultatē refrenādi ſenſualitatē ⁊ regen di. Et ſic dicit magr̄ ſen. li. 2º. diſ. 24. ꝙ ſi in motu ſenſualitatꝭ tm̄ illecebra pctī teneatur. veniale ac leuiſſimū pctm̄ eſt. Qn̄qꝫ etiā inordinatio ſenſualitatꝭ imputat̉ voluntati ꝓ culpa mortali. qn̄.ſ. eſt ꝯͣ actum ꝓhibitū. vt inſurgēs ex volūtatis imperio deliberato. Semꝑ.n. inordinatio volūtatꝭ in nobis eſt vitiū. ⁊ pctm̄ ẜm ꝙ pctm̄ diſtinguit̉ ꝯͣ culpā ⁊ demeritū. Et ẜm hͦ dicit Augꝭ. li. de li. ar. ſūt q̄dam facta de ncc̄ita te improbāda. vt vult hō face̓ recte ⁊ nō pōt. Quō aūt dr̄ant pctm̄ ⁊ culpa. dictū eſt. sͣ. ti. p̄cedēti in fi. pͥmi ar. hͨ Ric. 2. diſ. 24. q. 4. ar. i. c. Und̓ aliꝗ breuit̓ ſic diſtinguūt.ſ. ꝙ motꝰ carnis cōtinge̓ pōt vel ex calefactiōe corꝑis ſine aliqͣ app̄henſione mentꝭ. ſic̄ cōtingit in dormiēdo. ⁊ ſic nō ē culpa. vel ex app̄henſiōe mētis. ⁊ ſic ē cul pa. hͨ Pe. 2. diſ. 24. q. 4. ar. i. c. ¶ Sciēdū aūt ꝙ pctm̄ tam ſpūale: qͣꝫ carnale pōt eē in rōne. abſqꝫ hͦ ꝙ oriat̉ a ſenſualitate. vn̄ Aug. 14. de ci. di. c. 2. dicit ꝙ ꝗ oīa aīe ma la putāt ex corꝑe accidiſſe: ſūt in errore. r. Augꝭ. pōt.n. hō elige̓ actū gule ⁊ luxurie nō incitatꝰ aliqͣ paſſiōe. frequēter tn̄ pctā carnalia oriūt̉ ex ſenſualitate. vn̄ cū Auguſt. 12. de tri. c. 12. in ꝓgreſſu pctī ꝯparat ſenſualitatē ſerpēti. inferiorē rōnē mulieri ⁊ ſuperiorē rōnē viro. nō loꝗt̉ niſi de pctō qd̓ orit̉ ex paſſiōe. Illa v̓o glo. q̄ dic̄ ſuꝑ illud p̄s. Altaria tua do vir. nulloº oriri pōt aliqͣ mala ſuaſio in te: niſi carnis tue deſideriū ꝯmouerit. Intelligit de pctō carnali ⁊ de ſuo mō oriēdi. vt in pluribꝰ. Superior etiā portio rōis p̄t ſine inferiori pec care tā mortalit̓ qͣꝫ venialit̓. tā pctō carnali qͣꝫ ſpūali. Et ſumit̉ hͦ rō ꝓut ꝯp̄hendit intellectū ⁊ volūtatē. hͨ oīa Ric. 2. diſ. 24. q. 4. ar. 2. c. ¶ Sꝫ nūꝗd pōt eſſe pctm̄ mōtale ī inferiori portiōe rōis. ſine ꝯſēſu

Ti..II. VII. ſuperiorꝭ. ℟º ꝙ nō. ſine cōſenſu inquā: ex preſſo vel interp̄tatiuo. vn̄ Aug. 12. de tri. c. 7. dicit ꝙ ſi illecebra pctī ſola cogitatio nis delectatiōe teneat̉: ſuperioris rōis auctoritate cōſilij mēbra retineant̉. ⁊ nō ex hibeant̉ arma iniꝗtatis pctō. ſic hn̄dū eſt vt velut cibū vetitū mulier ſola ꝯmedat. Ex his pꝫ ꝙ nunqͣꝫ ꝑ ſolā operatiōeꝫ por tiōis inferioris exhibent̉ mēbra iniꝗtatꝭ arma pctō. qd̓ facit ꝗs cuꝫ mortalit̓ peccat. hͦ aūt ſic declarat̉ ẜm Bon̄. 2. diſ. 24. ꝑte 2. q. 2. ar. 2. c. Pctm̄ mortale dicit deor dinatiōem a deo. q̄ eſt cū cōtemptū ⁊ cōſenſu. talis.n. deordinatio eſt ꝑ auerſiōem Et hͦ eſt ꝑtis ſuperiorꝭ. eius.n. eſt auerti cū ius eſt cōuerti. cōſentire v̓o eius eſt: cuius iudicare ⁊ regere. hͦ aūt eſt ꝑtis etiā ſuꝑio ris. Et ideo nō pōt aliqd̓ pctm̄ mortale eſ ſe in nobis qd̓ nō ſuꝑiori ꝑti imputet̉. ⁊ ī qͦ ip̄a nō deordinet̉. pōt tn̄ inferior portioſine ſuꝑiori ſic̄ mulier ſine viro: ꝯmede̓. i. delectari. Et hͦ patet in ꝓgreſſu tēptatōis ⁊ delectatiōis carnalis. qn̄ incipit a ſenſua litate. tūc.n. pͥmo delectabile offert̉ ſiue per cipit̉. 2º delectatio aduertit̉. 2º ī id ad qd̓ delectatio trahit cōſentit̉ vel diſſentit̉. De lectabile ꝑcipere eſt ſenſualitatꝭ. delectatio nē aduertē eſt inferioris ꝑtis rōnis q̄ hꝫ diiudicare interiores motꝰ qd̓ nō eſt ꝑtis ſenſitiue. Diffinire āt an delectatio ſit amplexāda vel refutāda eſt ſuꝑioris portōis Cōtingit igit̉ delectari ad app̄henſiōeꝫ de lectabilis an̄ auerſiōem delectatiōis ⁊ hͦ ē ſenſualitatꝭ ⁊ eſt pctm̄ veniale. Contingit iteꝝ delectari pꝰ aduerſiōeꝫ delectatōis an̄ tn̄ plenū cōſenſū deliberatiōis. Et hͦ eſt in feriorꝭ ꝑtis. Et aliqn̄ ē veniale aliqn̄ mortale. ⁊ tūc dicit̉ ꝯmede̓ ſola mulier. Cōtin git iterū delectari pꝰ aduerſiōem delectationis ⁊ pꝰ plenū cōſenſuꝫ deliberatiōis. Et tūc dicit̉ ꝯmede̓ vir ⁊ eſt pctm̄ mortale ī his pctīs qͦꝝ actus eſt ī ꝓhibitiōe. vn̄ ſatis difficile videt̉ diſcernē qn̄ ſit hiꝰ delectatio mortalis qn̄ venialis. pōt tn̄ ſic dicerni. Quia aut illa delectatio ſtatī repellitur ⁊ tūc eſt veniale pctm̄ aūt retinet̉. ⁊ hͦ pōt eē triplicit̓. qꝛ aūt placet ip̄a delecta⁊ operis cōſūmatio. ſi.ſ. facultas adeſſet. ⁊ tūc ꝯmedit tam vir qͣꝫ mulier. ⁊ tunc ē plenus cōſenſus rōis ſuperiorꝭ. ⁊ eſt pcc̄ꝫ mortale. hͦ dico in his generibꝰ pctōꝝ q̄ ſūt ex gene̓ ſuo mortalia. Aut placet delectatio ſꝫ diſplicet pctī ꝯſūmatio. ⁊ tunc eſt ꝯſenſus ſemiplenꝰ. ⁊ tūc dr̄ ẜm Bon̄. ibi dem vbi sͣ. ⁊ Alex. an. 2. t. 2. c. de pctō cōſenſus. ar. 2. o. ſola mulier māducaſſe. ē tn̄ ibi pctm̄ mortale. qꝛ nō tm̄ rō inſerior. ſꝫ etiā ſuperior ꝯſentit ī illā delectatōeꝫ. Aut vtrūqꝫ diſplicet.ſ. ip̄a interior delectatio ⁊ operꝭ cōſūma. Et tūc aūt nō aduertit ꝑicu lū delectatiōis: nec repellit eā. ⁊ tūc peccat ſꝫ nō mortalit̓. gͣuius tn̄ peccat qͣꝫ ſi ſtatim virilit̓ repuliſſet. Aut ꝑiculū aduertit nec illā delectatiōem repellit. ſꝫ reuolui menteꝫ in hiꝰ cogitatiōibꝰ ſinit. Et tūc ẜm mgr̄os peccat mortalit̓. qꝛ lꝫ ibi non ſit cōſenſus exp̄ſſus: eſt tn̄ interp̄tatiuꝰ. ⁊ ꝯmedit ſola mulier ẜm Bon̄. ibidē. Pctm̄ tn̄ illud im putat̉ viro.i. ſuꝑiori portiōi. qꝛ cū eaꝫ cō peſce̓ teneret̉ nō ꝯcupeſcuit. Aliqui tn̄ negant ī illa cōpeſcēdi negligētia eſſe morta le pctm̄ qͣꝫtūcunqꝫ ꝗs aduertat periculuꝫ. Quicꝗd tn̄ ſit de hͦ: via tutior eſt tenenda Et ſi alicui hͦ cōtingat ſanū eſt cōſilium. ꝙ de ip̄o ſic̄ de mortali peniteat. Nō loꝗmur aūt hͦ de delectatōe qͣcūqꝫ vt de illa qͣ ꝗs delectat̉ cogitādo de pulchritudine mulieris. ſꝫ de illa q̄ ꝯſurgit ex cogitatiōe carnalis oꝑis. Ex p̄dictis patꝫ. ꝙ mulier ꝯmede̓ pōt ſine viro. qꝛ vir dr̄ tm̄ tūc comede̓ qn̄ plenꝰ adeſt cōſenſus. Et tūc dicunt̉ arma iniꝗtatis p̄ſtari pctō. qn̄ totꝰ hō ibi incuruat̉ ad pctm̄. ſiue ſit peccatū carnis ſiue ſpūs. Peccare tn̄ nō pōt mor talit̓ ſine viro. qꝛ nō pōt eē pctm̄ ſine con ſenſu viri vero vel interp̄tatiuo. Pꝫ etiā ꝙ ꝯſenſus in delectatiōe attribuit̉ mulie ri. qꝛ ē ꝯſenſus ſemiplenus. ꝯſenſus v̓o in opꝰ attribuit̉ viro. qꝛ ē ꝯſenſus plenꝰ. Si aūt pctm̄ ꝯſiſtet in ſola delectatiōe tūc cō ſenſus in delectatiōeꝫ poſſet eē plenarius ꝯſenſus. Nec tūc ē ſuꝑioris ꝑtis tm̄. ſꝫ etiā inferiorꝭ. vn̄ nō tm̄ dr̄ vir ꝯſentire. qꝛ mo uet ext̓iora mēbra. ſꝫ qꝛ mouet̉ voluntate plenaria. Et hāc circūloꝗt̉ Augꝭ. per hͦ ꝙ dic̄ virū ꝯmede̓. cū iniꝗtatꝭ arma p̄bent̉ pctō. hͦ Bon̄. 2. di. 24 par. 2. q. 2. ar. 2. c. q. pꝰ argumēta. ¶ Ad hͦ noͣ ẜm Ric. 2º. di. 24. q. 4. ar. 4. c. ꝙ ſi volūtas tamdiu moret̉ in ꝯplacētia cogitate delectatiōis inordīate ꝙ eque ꝑ illā moroſitatē deordinet̉ ac ſi ſtatī ꝯſenſiſſet ī actu. tūc portio ſuꝑior ꝯſentit interp̄tatiue. qꝛ tāta negligētia equalet tūc ꝯſenſui exp̄ſſo. ſi aūt por tio ſuꝑior ꝯſentiat ꝙ ꝯpleat̉ ī oꝑe inordi natio cogitata. tūc ꝯſentit exp̄ſſe. Illa gͦ inordīatio cogitata aūt ē de gn̄e ſuo veni alis. vt ē v̓bum iocoſum ⁊ hiꝰ. Et tūc ſiue

Ti. Li..VII. portio ſuꝑior ꝯſentiat interp̄tatiue ſiue ex p̄ſſe. nō ꝓpter hͦ peccat mortalit̓. Aut ē de gn̄e ſuo mortalis vt ē fornicari. occidere cā vindicte. ⁊ hiꝰ. Et tunc ſiue ꝯſentiat ex deliberatiōe interp̄tatiue ſiue exp̄ſſe ē pcc̄ꝫ mortale. qn̄ talit̓ ⁊ tantū delectat̉ ī illa cōgitatiōe. ꝙ aīa tantū deordinat̉ ꝑ illā qͣꝫtum deordinat̉ ꝯſentiēdo ex deliberatione ꝯͣ aliqd̓ de dīnis p̄ceptis. Cōplacētia v̓o illa anteqͣꝫ rō ſuꝑior ꝯſentiat exp̄ſſe vl̓ interp̄tatiue eſt pctm̄ inferioris portiōis ẜm ſe ⁊ eſt veniale. Et qd̓ Augl. 12. de tri. c. 12. vult ꝙ ſi ſola mulier.i. portio inferior comedat de re illicita. totꝰ hō dānat̉. Intelli git qn̄ mulier ꝯmedit cū ꝯſenſu viri inter p̄tatiuo. hͦ Ric. ibidē. ¶ Ex p̄dictis patet ꝙ ꝯſenſus in delectatiōem alicuiꝰ actus ꝗ ex gn̄e ſuo ſit pctm̄ mortale. ē pctm̄ mortale ẜm Bon̄. vbi. sͣ. Et idē etiā vult Rich. 2. di. 24. q. 4. ar. 4. c. ⁊ Alex. an. 2. t. ⁊. c. de pctō veniali in ſpāli. q. 2. ar. 2. c. Tho. aūt dicit. iª. 2e. q. 74. ar. 8. c. ꝙ circa hͦ aliꝗ ſūt diuerſimode opinati. Quidā.n. dixerunt ꝙ ꝯſenſus in delectatiōem ē tm̄ pctm̄ veniale. Alij v̓o ꝙ eſt pctm̄ mortale. Et hec opīo vt ip̄e dicit eſt cōior ⁊ verior. Concordare aūt uolēs dicit. ꝙ aliꝗs cogitās de fornicatiōe pōt delectari de duobꝰ.ſ. vel de ip̄a cogitatiōe. vel de fornicatiōe cogitata. Delectatio aūt de ip̄a cogitatiōe ſeꝗ tur inclinatiōem affectꝰ in ip̄am cogitationē. q̄ ꝗdem ẜm ſe nō eſt pctm̄ mortale. ſꝫ qn̄qꝫ eſt tm̄ veniale. vt cū ꝗs inutilit̓ cogitat de ea. Qn̄qꝫ aūt ſine pctō oīno. vt cum ꝗs vtilit̓ cogitat de ea. vt cū vult de ea p̄di care vel diſputare. Et iō ꝑ ꝯn̄s affectꝰ vel delectaº q̄ eſt de cogitatiōe fornicatiōis nō eſt de gene̓ mortalis pctī. ſꝫ qn̄qꝫ eſt venia le. qn̄qꝫ nullū. vnd̓ nec ꝯſenſus ī taleꝫ delectatiōem ē pctm̄ mortale. Et ẜm hͦ ē vera opīo pͥma. Qd̓ aūt aliꝗs cogitās de for nicatiōe delectet̉ in ip̄a vel in ip̄o actu co gitato. hͦ ꝯtingit ex hoc. ꝙ affectio eius ē inclinata in hūc actū. vn̄ ꝙ aliꝗs ꝯſenti at in hiꝰ delectatiōem: hͦ nihil aliud eſt qͣꝫ eū ꝯſentire in hͦ.ſ. ꝙ eius affectꝰ ſit inclina tus in fornicatiōem. nullus.n. delectat̉ ni ſi in eo qd̓ eſt ꝯforme eius appetitui. ꝙ āt aliꝗs deliberate eligit ꝙ eius affectꝰ ꝯformet̉ his q̄ ẜm ſe ſūt pctā mortalia eſt peccatū mortale. vnd̓ talis ꝯſenſus in delecta tiōem pctī mortalis eſt pctm̄ mortale: vt 2ª opīo ponit. ⁊ his ꝯcordat Aug. 12. de tri. dicēs. Totꝰ hō dānabit̉ niſi hͦ q̄ ſine uolūtate operādi. tn̄ cū volūtate talibꝰ anmū oblectādi. ſoliꝰ cogitatiōis ſentiūt̉ eſſe pctā: ꝑ mediatoris gr̄am remittāt̉. ex his pꝫ ꝙ Tho. ⁊ Bon̄. in locis ſupͣdictis cōueniūt in ꝓpoſita qōne. ¶ Adhuc cū immediate ſit hītum. sͣ. de inordinato motu ſenſualitatꝭ pōt hͦ queri de pͥmis motibus q̄ ſūt inordīati motꝰ vtꝝ ſint pctā. Ad cuius maiorē euidētiā pͥmo videndū eſt ꝗd ſit pͥmus motus Eſt aūt ẜꝫ Alex. an. mo tus ſenſualitatis ẜm impulſū fomitis impetuoſe tendēs ad fruitiōem creature delectabilis. ꝑ hͦ qd̓ dicit̉ ſenſualitatis: tangit̉ ſb̓m in qͣ eſt pͥmus motꝰ. Nō tn̄ ꝙ ſenſua litas mouet̉ aliqn̄ ẜm regimē rōnis ad ſu ſtentatiōem naͣe. ⁊ talis motꝰ nō eſt inor dinatꝰ. Aliqn̄ ẜm impulſū fomitꝰ. ⁊ ille eſt pͥmus motꝰ de qͦ nūc loꝗmur. ⁊ eſt inordi natus. ⁊ ideo addit̉ ẜm impulſū fomitꝭ. ⁊ intellige ꝙ ſic̄ ſe hꝫ ſenſus ad rōnē ẜm viam ꝯgnitiuā. ita ſe hꝫ ſenſualitas ad voluntatē ẜm viā motiuaꝫ. vnd̓ ſic̄ ꝯgnitio ẜm ſenſū p̄cedit ꝯgnitiōem ẜm rōnem. ſic motꝰ ſenſualitat eſt pͥor motu volūtatis. ⁊ ideo bn̄ dr̄ ꝙ pͥmus motus eſt motꝰ ſen ſualitatis. Ad qōnē v̓o ꝓpoſitā. reſpōdet aliꝗ diſtinguēdo inter motū pͥmo pͥmum ⁊ ille eſt ꝗ pͥmo inſurgit. ⁊ non eſt pctm̄. ⁊ inter motū 2º pͥmū ꝙ.ſ. poſtea pͦ occurrit. ⁊ ille ē pctm̄. qꝛ dꝫ repͥmi ex qͥ ſentit̉ pͥmo pͥmus. Alij dicūt ꝙ oīs motꝰ pͥmus ē pec catū. ſꝫ nō dicit̉ pͥmus motꝰ qͦuſqꝫ volūtatē attingit. vnd̓ meliꝰ poſſet dici.ſ. ꝙ delectatio inordīata ſiue libidinoſa q̄ ꝓcedit a ſenſualitate inqͣꝫtū eſt ꝑ pctm̄ originale corrupta dr̄ pͥmus motꝰ. ⁊ eſt pctm̄. qꝛ debet eē ſb̓dita rōni. ⁊ mouet̉ indebito mō p̄ter rōneꝫ. ⁊ attingit̉ aliqͦ mō a rōe nō faciēte ſꝫ ꝑmittēte. vel eius radicē non ꝯpͥmēte. ¶ Sed obijcit̉. qꝛ ſuꝑ illud p̄s. Iraſcimi ⁊ nolite peccare. dic̄ glo. ꝙ pͥmꝰ motus nō eſt in ptāte nr̄a. ſꝫ nullus peccat in eo qd̓ vitare nō pōt. vt dicit Aug. li. de cor. ⁊ gr̄a. gͦ pͥmus motus nō ē pcc̄ꝫ ℟º ꝙ bn̄ eſt ī ptāte nr̄a vitare iſtū motū ⁊ illū. ſꝫ nō oēm. niſi eēt gr̄e ſpālis. Et noͣ. ꝙ ⁊ ſi q̄libet vis motiua aīe peccet aliqn̄ ẜm ſurreptōem venialit̓ rōe corruptiōis pͥmus tn̄ motꝰ ꝓprie ẜm qd̓ de eo hic loꝗmur eſt tm̄ in ſenſualitate. ſic̄ pꝫ ex eiꝰ deſcriptiōe ſup̄dicta. hͨ Alex. an. 2. t. 2. c. de pͥmo motū. q. i. ar. 2. o.

Li..II. VIII. ¶ De cā pcti ẜm ꝙ vnum peccatū dicitur eſſe cauſa alterius. ti. 8. Einde cōſiderandū eſt de cauſa pctī.ſ. ẜm ꝙ vnū pctm̄ dicitur eē cā alterius pctī inqͣꝫtum diſponit ⁊ inclinat ad ip̄m. qꝛ vt dicit Augꝭ. Pctm̄ qd̓ ꝑ pnīam nō di luit̉ mox ſuo pondere ad aliud trahit. hiꝰ aūt ſūt cupiditas: ſuꝑbia: capitalia vitia: ignorātia: infirmitas ⁊ malitia. de his igitur videndū eſt ⁊ pͥmo de cupiditate. 2º de ſuꝑbia. 2º de vitijs capitalibꝰ. 4º de igrantia: infirmitate ⁊ malitia. Dicendū ē inquā de oībus p̄dictis ad pn̄s ꝓut ſunt cauſe alioꝝ pctōꝝ. Circa pͥmū igit̉ ſciendū eſt ꝙ cupiditas vt dr̄. i. Thi. vltꝭ. eſt radix omniū maloꝝ. Dr̄ aūt multiplicit̓ ẜꝫ aliqͦs. Unoº dr̄ inordinatꝰ appetitꝰ diuitiarū. ⁊ ſic eſt ſpāle pctm̄. Alioº dr̄ inordinatus appetitꝰ cuiuſlibꝫ boni tꝑalis. ⁊ ſic eſt genus oīs pctī. qꝛ in oī pctō eſt in ordi nata ꝯuerſio ad ꝯmutabile bonuꝫ vt dictū eſt. sͣ. 3º mō dr̄ q̄dam inclinatio naͣe corrupte ad bona corruptibilia inordina te appetēda. ⁊ ſic dicūt aliꝗ cupiditatē eē radicē omniū pctōꝝ. qꝛ ſic̄ radix arboris ex terra trahit alimentū. ſic ex amore rerū tꝑaliū ꝓcedit oē pctm̄. hͦ aūt ſūt v̓a ẜꝫ Gual̓. nō ẜm intentiōeꝫ apl̓i: ꝗ manifeſte loquit̉ ibidē de cupiditate. ẜm qd̓ ē appetitus inordinatꝰ diuitiaꝝ. ⁊ ẜm hͦ cupiditas dr̄ radix oīuꝫ pctōꝝ. ad ſil̓itudinē radicis: q̄ p̄bet toti arbori alimentū. qꝛ ꝑ di uitias pōt ꝯmitti qͦdlibet pctm̄ Eccl̓iaſtes x. Pecuīe obediūt oīa. ¶ Sciendū autē ẜm Bon̄. ꝙ radix aliqn̄ ſumit̉ gnaͣliſſime ſic dr̄ libido ſiue cupiditas eē radix oīuꝫ maloꝝ. qn̄qꝫ gn̄alit̓. ſic dr̄ eſſe duplex radix.ſ. amor male accendēs reſpectu boni. ⁊ timor male huīlians reſpectu mali. qn̄qꝫ minꝰ gn̓alit̓ ſic dr̄ ꝙ triplex ē radix.ſ. cōcupiſcētia carnis. ꝯcupiſcētia ocl̓oꝝ. ⁊ ſu perbia vite. ꝑ ꝯparationē ad triplex bonū.ſ. inferiꝰ. interiꝰ. ⁊ exteriꝰ. Equit̉ vide̓ de 2º.ſ. de ſuꝑbia vbi ſciendū ꝙ ip̄a eſt initiū oīs pctīvt dr̄ Eccl. x. Dr̄ aūt ſuꝑbia. 4º modis. Unoº dr̄ ꝯtemptus ſocietatis aliquoꝝ. nō ꝓpter naͣm ſꝫ ꝓpter vitā vl̓ mores. vn̄ Hiero. ad Euſtochiū. Diſce ſcām ſuꝑbiā. ſcito te illis meliorē. 2º dr̄ in ordi natꝰ excellētie ꝓprie appetitꝰ. ⁊ ſic eſt ſpāle pctm̄. 2º dr̄ actualis ꝯtemptꝰ dei.i. nō velle ſb̓eſſe p̄cepto dei. Et ſic eſt gn̓alis cō ditio oīs mortalis pctī. 4º dr̄ inclinaº ex corruptōe ad biꝰ ꝯtemptū. ⁊ ſic dr̄ initiū oīs pctī. ⁊ differt ſic a cupiditate. qꝛ illa eſt in pctō ex ꝑte ꝯuerſiōis. ⁊ iō dr̄ radix pctī. qꝛ ex delectatiōe hīta in ꝯuerſiōe ad ꝯmutabile bonū fouet̉ ⁊ nutrit̉ pctm̄. Suꝑbia v̓o eſt ex ꝑte auerſionis. ⁊ iō dr̄ oīs pctī initiū. qꝛ in auerſiōe a deo initiat om̄e malū. Lꝫ aūt hͦ ſint v̓a. qꝛ tn̄ eccl̓iaſticus ibi loꝗt̉ de ſuꝑbia 2º mō dicta. vn̄ ſeꝗt̉ ibidē. Sedes ducū ſuꝑboꝝ ſb̓uertit̉ pōt dici etiā ꝙ ſic eſt initiū omīs pctī. hec Gual̓. Nō etiā ꝙ initiū pctī triplicit̓ pōt ſumi.ſ. aut ꝓut dicit receſſū a lege maieſta tis. ⁊ ſic dr̄ ſuꝑbia ſiue ꝯtemptꝰ. Aut a le ge veritatis. ſic dr̄ error. Aut a lege boni tatis. ſic dr̄ inſipiētia qꝛ ꝯͣriat̉ ſapiētie. Et ſic dic̄ Criſo. ſuꝑ illud p̄s. A facie inſipiētie mee. ꝙ initiū oīs pctī eſt inſipiētia. hec Bon̄. 2. di. ii. in fi. expoſitiōis lr̄e. Equit̉ vide̓ de 3º.ſ. de capitalibuſ vitijs. Circa qd̓ ſciendū ꝙ hͨ ſūt 7.ſ. inanis gl̓ia. inuidia. ira. accidia ſiue triſticia. qꝛ ẜm Dam̄. li. 2º. c. 13º. accidia eſt triſticia aggrauās. Auaritia ventris ingluuies ſiue gula ſiue caſtimagia qͣſi caſtitatē mergēs. Et luxuria. ⁊ dicunt̉ capitalia qꝛ ſicut caput influit motum in alia mēbra. Ita ip̄a qͦdāmō influunt motū in alia vitia. dū.ſ. ducunt ⁊ mo uent ad ea. Et hͦ ꝑ illa ad q̄ naͣ hūana eſt prona ex ſui corruptiōe pͥmaria. ⁊ iō ml̓ tiplicant̉ ẜm ea. Oīs aūt ꝓnitas eſt reſpe ctu apparētis boni. Illud gͦ bonū aut re ſpicit ſpūm ẜm ſe. aūt ſpūm in carne. Pri mo mō pōt eē qͣdruplicit̓ ẜm 4ᵐ ꝯditio nes ad qͣs eſt ꝓnus appetitꝰ nr̄. Appetit n. ꝗs bonū ſb̓ rōne dignitatꝭ ⁊ hͦ ꝑ ſuꝑbi am. vel ſb̓ rōe ꝓprietatꝭ. ⁊ hͦ ꝑ inuidiā vel ſb̓ rōe ſecuritatꝭ. ⁊ hͦ ꝑ irā. vel ſb̓ rōe ꝗetis ⁊ hͦ ꝑ accidiā. Si v̓o ſit reſpectu boni qd̓ reſpicit ſpm̄ in carne. hͦ pōt eē triplicit̓ ẜm tres ꝯditiōes ſb̓ ꝗbus ſp̄s carnalis appetit bonū. vel ſufficiētis. ⁊ ſic ē auari. vl̓ de mulcētꝭ. ſic ē luxuria. vl̓ reficiētis. ſic ē gu la. hͨ Bon̄. vbi. sͣ. q. 2. vltͣ mediū. Sciēdū aūt ꝙ ẜm Bon̄. ibidē iuxta pͥnᵐ. inanis gl̓ia vnoº dic̄ appetitū dignitatꝭ ⁊ excellē tie. ⁊ ſic ē idē cū ſuꝑbia. ⁊ ē vitiū capitale qꝛ animꝰ directe mouet̉ ad dignitateꝫ ⁊ excellentiā appetendā. Alio mō dic̄ appetitū laudis. ⁊ ſic ē filia ſuꝑbie.

Ti. Li..IX. Equit̉ vide̓ de 4º.ſ. de ignorātia. infirmitate ⁊ malicia. ¶ Circa qd̓ ſciendū ꝙ hͦ ſūt aliqͦ mō pctā ⁊ q̄dāmō cauſe pctōꝝ ꝓpter qd̓ dicit̉ ꝙ pctm̄ eſt triplex.ſ. pctm̄ ex ignorātia. pcc̄ꝫ ex infirmitate. ⁊ pctm̄ ex malitia. Eſt igit̉ ignorātia cā accn̄talis pctī. ſic̄ remotio ꝓhibentꝭ. qꝛ eſt pͥuatio ſcīe ꝑficientis rōnē. q̄ ꝓhibet actū pctī inqͣtū dirigit actꝰ humanos. Infirmitas v̓o hͦ intelligit̉ paſſio appetitꝰ ſenſitiui. vn̄ Tullius li. 4º de tuſcul. q. paſſiōes aīe vocat egritudines. vn̄ cū dr̄ pctm̄ ex infirmitate: hͦ magis re fert̉ ad infirmitatē aīe qͣꝫ corꝑis. Dr̄ tn̄ ⁊ ip̄a infirmitas aīe infirmitas carnis in qͣꝫtum ex ꝯditiōe carnis paſſiōes aīe inſurgūt in nobis. eo ꝙ appetitꝰ ſenſitiuꝰ eſt v̓tus vtens organo corꝑali. Dr̄ autē hiꝰ paſſio infirmitas. qꝛ ſic̄ infirmitas corꝑa lis impedit corpꝰ hoīs in executiōe ꝓprie operatiōis. ita paſſio aīe debilitat. vel impedit aīam in ꝓpria operatiōe. dum.ſ. appetitus ſenſitiuꝰ aliqͣ paſſiōe affectus: ſꝫ rebellis ordini rōnis. lꝫ enī appetitꝰ ſenſitiuus inclinet qn̄qꝫ volūtatē ſine qͦ peccatū nō ꝑficit̉ nō tn̄ nccͣio ⁊ ſufficient̓. qꝛ ī po teſtate volūtatis eſt cōſentire vel diſſentire his ad q̄ īclinat. ⁊ iō dr̄ Gen̄. 4º. Sub te erit appetitꝰ tuꝰ et tu dn̄aberis illiꝰ. di igit̉ pctm̄ ex īfirmitate illud pctm̄. ad qd̓ inclinat appetitꝰ ſenſitiuꝰ affectꝰ aliqͣ paſ ſiōe. Malitia aūt ex qͣ dr̄ ꝗs peccare pōt intelligi malitia hītualis. ⁊ ſic dr̄ ꝗs peccare ex malitia. qꝛ peccat ex inclinatione hītus. pōt etiā intelligi malitia actualis. ſiue ip̄a mali electio dicat̉ malitia. ⁊ ſic di cit̉ aliꝗs peccare ex malitia inqͣꝫtū peccat ex electiōe mali. ſiue etiā malitia dicat̉ ali qͣ p̄cedens culpa. ex qͣ orit̉ ſequēs culpa vt cū aliꝗs impugnat fraternā gr̄am ex inuidia. ⁊ tūc actꝰ interior eſt cā actꝰ ext̓ioris. Peccat aūt grauiꝰ ꝗ peccat ex certa malitia ceteris paribꝰ. qͣꝫ ꝗ peccat ex paſſiōe. qꝛ ibi mouet̉ volūtas in malū ex ſeip̄a. h̓ aūt ex paſſiōe qͣſi ex qͦdam intrīſe co impulſa. Grauius etiā peccat ꝗ peccat ex paſſiōe qͣꝫ ꝗ peccat ex ignorātia. quia ignorātia diminuit de rōe volūtarij. non aūt paſſio. vt dictū fuit. sͣ. ¶ Sciendū et ꝙ lꝫ om̄e pctm̄ ſit ꝯͣ totā trinitatē. loquēdo tn̄ appropͥate: pctm̄ ex infirmitate dicit̉ eē ꝯͣ pr̄em. pctm̄ ex ignorātia ꝯͣ filiū. pcc̄ꝫ ex certa malitia ꝯͣ ſpm̄ ſanctū. Sūt auteꝫ 6. pctā ꝓprie in ſpm̄ ſanctū.ſ. deſperaº. p̄ſū ptio. obſtinatio. inuidētia fr̄ne gr̄e. impugnatio v̓itatꝭ agnite. ⁊ finalis impnīa. ¶ De virtutibus in cōi. ti. j. Oſtea cōſiderādū eſt de habitibus bonis.ſ. de v̓tutibꝰ. Et pͥin cōi. vbi pͦ dicendū eſt ꝗd ſit v̓tus. ⁊ in qͣs ꝑtes diuidit̉. 2 de vtutibꝰ moralibꝰ in cōi. ¶ Circa pͥmū ſciendū. ꝙ v̓tus eſt bona qͣlitas mentis. qͣ recte viuit̉: quā deus in nob̓ ſine nobis operat̉. Et colligit̉ hͦ diffinitio ex verbis Augꝭ. ⁊ p̄cipue in 2º de li. ar. ⁊ cōuenit tm̄ v̓tutibus infuſis. Si v̓o auferat̉ h̓ clauſula vltima.ſ. quā deus ī nobis ſine nobiſ operat̉. cōuenit etiā v̓tutibꝰ infuſis ⁊ acſitis. dr̄ aūt v̓tus bona qꝛ in ea eſt aliꝗd bonū. Et ſumit̉ ibi bonū nō ꝓ bono cōiqd̓ cōuertit̉ cū ente. ⁊ eſt in plus qͣꝫ qͣlitaſꝫ ꝓ bono rōnis ẜm qd̓ dic̄ Diony. 4º. c. de diui. no. ꝙ bonū aīe ē ẜm rōnē eſſe. Notandū v̓o ꝙ aliꝗs male pōt vti v̓tute ſic̄ ob̓o. vt cū male ſentit de ea vel odit eā. vel ſuꝑbit de ea. Nō aūt male pōt vti v̓tu te ſic̄ pͥncio vſus. ita.ſ. ꝙ v̓tutis actus ſit malus. ¶ Diuidit̉ aūt v̓tus ẜm ꝙ de ea nunc intendimꝰ in v̓tutes morales. ⁊ the ologicas. q̄ diſtinguūt̉ ab inuicē penes ob̓m. qꝛ ob̓m moraliū eſt ob̓m creatū. ob iectū aūt theologicaꝝ eſt ens increatum. ſb̓ aliqͣ rōe ſb̓ qͣ eſt ſupͣ nr̄am naͣleꝫ facultatem. Moralibꝰ ordinat̉ hō ad ſeip̄m ⁊ ad ꝓximū. Theologicꝭ ad deū. vt videbitur. jͣ. Dicendū eſt aūt pͦ de moralibꝰ: pꝰ ea de theologicꝭ. Et ſic ꝓcedat̉ gradati aſcēdendo de v̓tutibꝰ inferioribꝰ ad v̓tutes ſuperiores ⁊ digniores. Et de moralibꝰ pͦ in cōi: poſtea in ſpāli. Equit̉ gͦ vide̓ de 2º.ſ. de v̓tutibuſ moralibꝰ in cōi. Et pͦ de duplici gene ip̄aꝝ. 2º. de ſb̓o ip̄aꝝ. 3º de numero. 4º de nomīatiōe. ¶ Circa pͥª ſciendū ꝙ v̓tutes morales ſūt/ in duplici gene̓. q̄dā enī nos ordīant ad ciuitatē ſu pernā ẜm illud Eph̓. 2º. Eſtis ciues ſcōrū. ordināt inquā: eleuādo ad oꝑa meritoria ciuitatꝭ ſuꝑne. ⁊ he ſūt tm̄ a dei gr̄a. ⁊ iō dicūt̉ ⁊ ſūt gͣtuite. q̄daꝫ v̓o habilitant ad oꝑa tm̄ moralia. nō aūt ad meritoria. ⁊ ille radical̓r ſūt a naͣ. Et ſic dicit Dam̄ li. 3. c. 14. ꝙ v̓tutes ſt̓ naͣles. Cōpletiue v̓o ſūt ab operū frequētia. vt vult ph̓us 2º ethi. c. 2. ⁊ hͦ mō ſūt politice. De moralibꝰ

Ti. T. X. gratuitis tractat ⁊ intēdit theologus. de politicis ph̓s. Sūt aūt v̓tutes morales ac ꝗſite ⁊ infuſe ẜm aliqͦs diuerſe in ſpē cum ordinēt ad diuerſa. vt viſū eſt. ⁊ huiꝰ ſnīe fuit Tho. i. 2e. q. 63. ar. 4. c. ⁊ Ric. 3. diſ. 23. q. p. ar. 2. c. ẜm aliqͦs v̓o ſūt eēdē. vn̄ ſi in hoīe p̄exiſtāt hītus v̓tutū moraliū an̄ gr̄am. illi idem ī aduētu gr̄e gratificant̉ ⁊ huiꝰ ſnīe fuit Bon̄. 3. di. 23. q. i. ar. 5. c. ¶ Circa 2ᵐ ſciendū ꝙ oēs v̓tutes morales ſūt in ꝑte rōnali aīe. vt cōprehendit ⁊ intellectū ⁊ volūtatē. hͦ enī vult Augꝭ 12. de tri. c. 14. Oportet etiā dice̓ ꝑ experiētiaꝫ aliqͦs hītus eē in appetitu iraſcibili ⁊ ꝯcū piſcibili ꝑ qͦs facile obediat rōi. qͦs oꝫ dr̄e hr̄e qualēcūqꝫ rōnē v̓tutis. qꝛ dicit ph̓s z. ethi. c. 8. de fortitudīe ⁊ tēperātia ꝙ vident̉ eſſe irrōnabiliū partiū.ſ. iraſcibilis ⁊ ꝯcupiſcibilis. ⁊ hͦ inqͣꝫtū participāt aliqͥº rōnē. ꝑ hͦ ꝙ nate ſunt ei obedire. ¶ Circa 3ᵐ ſciendū ꝙ v̓tutes morales ſūt. 4º. vt habet̉ Sap̄. 8. Per v̓tutes enī morales or dinat̉ ⁊ regulat̉ hō reſpectu ꝓximi ⁊ ſui. reſpectu ꝓximi ꝑ iuſticiā: reſpectu ſui regulat̉ ꝑ prudentiā in actibꝰ rōis. ꝑ tempe rantiā in actibꝰ ſiue paſſiōibꝰ ꝯcupiſcibil̓ ꝑ fortitudinē ī actibꝰ ſiue paſſiōibꝰ iraſci bilis ¶ Circa 4ᵐ ſciendū ꝙ p̄dicte v̓tutes dicunt̉ v̓tutes morales. qꝛ habilitāt ad mores bonos recte rōni ꝯuenientes. Dicūt̉ etiā cōſuetudīales. qꝛ acꝗrunt̉ ex frequēti bn̄ age̓. Dicunt̉ politice. qꝛ reddūt hoīem bn̄ ordinatū int̓ hoīes. a polis qd̓ eſt pluralitas. Dicūt̉ etiā pͥncipales. qꝛ oēs alie v̓tutes ad has reducūt̉. Dicunt̉ cardīales a cardine. qꝛ ſic̄ oīs motꝰ hoſtij eſt circa cardinē. ſic etiaꝫ tota vita actiua hoīs viuētis ẜm rōnē rectaꝫ: circa has v̓tutes verſat̉. Dicūt̉ etiā gn̓ales.ſ. ad oēs v̓tutes morales. qꝛ in qͣlibet alia v̓tute morali ē aliqͣ ꝑticipaº alicuiꝰ eaꝝ. ¶ De prudētia ⁊ eius partibꝰ ⁊ vitijs opoſitis. titulus. io. Einde cōſiderandū eſt de vna. quāqꝫ v̓tutū moraliū in ſpāli. ⁊ pͦ de prudentia. q̄ ſicut dicit Ber. ad Eugeniū. nō tm̄ ē vir tus ſꝫ etiā auriga virtutū. 2º de iuſticia. 2º de fortitudine. 4º de tēperātia. ¶ Dicen do aūt de prudētia ſil̓ dicemꝰ de vitijs ſibi oppoſitꝭ. dicit aūt Aug. 4º ꝯͣ Iulianū. ꝙ oībus v̓tutibꝰ nō tm̄ ſūt vitia manifeſta diſcretiōe ꝯͣria. vt prudētie temeritas. ſed etiā vitia nō in v̓itate. ſꝫ qͣdam ſpē fallēte ſil̓ia. vt prudētie aſtutia. ¶ Circa prudē tiā gͦ dicendū ē pͥmo de ip̄a. 2º de ꝑtibꝰ eiꝰ 3º de vitijs. 4º de negligētia q̄ opponit̉ ſolicitudini q̄ ꝑtinet ad prudētiā. 5º de vitijs q̄ falſā hn̄t ſil̓itudinē cū prudētia. ¶ Circa pͥmū ſciendū ꝙ prudētia ẜm qd̓ dicit ph̓s 6º ethiꝰ. eſt recta rō agibiliū. Augu. aūt dicit liº de moribꝰ eccl. ꝙ prudētia eſt amor circa ea ꝗbus adiuuamur ab eis ꝗ bus impedimur ſagacit̉ eligēs. ſꝫ hͦ nō intelligit̉ eēntialit̓ ſꝫ cauſalit̓.ſ. inqͣꝫᵐ amor mouet ad actū prudētie. Actꝰ aūt prudētie ē triplex.ſ. ꝯſiliari. de cōſiliatis ⁊ inuen tis iudicare. cōſiliata ⁊ iudicata ad opus applicari p̄cipere. Et iſte 2ꝰ actus eſt pͥncipalis actus prudētie. qꝛ alij duo ordināt̉ ad iſtū. vn̄ ph̓s dic̄ 6º ethiꝰ ꝙ prudētia ē p̄ceptiua. Illā aūt applicationē facē non pōt intellectꝰ ꝑ prudētiā: niſi motꝰ a volū tate recta. vn̄ hͦ applicaº eſt ip̄ius recte volūtatis vt mouētis. Et eſt rōis ꝑ prudenti am: vt formātis intellectualit̓ p̄ceptuꝫ defaciēdo applicationē p̄dictā. vn̄ qꝛ p̄cipuus actꝰ prudētie ē circa agēda: de p̄cōſilia tis ⁊ iudicatis p̄ciꝑe. iō ad eā ꝓprie ꝑtinet ſolicitudo. qꝛ vt dic̄ yſid̓. ethi. Solicitus dr̄ qͣi ſolers citꝰ.ſ. inqͣꝫtū aliꝗs ex qͣdā aī ſolertia ē velox ad ꝓſequēdū ea q̄ ſūt agē da. vn̄ ph̓s 6º ethi. dic̄ Oꝑtet oꝑari velocit̓ ꝯſiliata. cōſiliari aūt tarde. Eſt āt prudētia gͣtuita ī oībus hn̄tibꝰ gr̄am. qꝛ qui cūqꝫ hꝫ gr̄am: hꝫ charitatē. ⁊ ꝑ ꝯn̄s oēs alias v̓tutes ꝓpt̓ ꝯnexionē eaꝝ. Dic̄ etiā Gregꝭ. 2. moral̓. ꝙ cet̓e v̓tutes niſi ea q̄ ap petūt prudēter agāt v̓tutes eē nō pn̄t. Notādū tn̄ ꝙ duplex ē induſtria vna q̄ ē ſufficiēs ad ea q̄ ſūt de ncc̄itate ſalutis. ⁊ hͦ ē in oībꝰ gr̄am hn̄tibꝰ. ⁊ etiā in indigēti bus regi ꝯſilio alieno. ꝗ ſaltē ſciūt hͦ ꝯſulē ſibi vt aliqͦs ꝯſulāt. ⁊ bona cōſilia a mal̓ diſcernāt. Eſt etiā ī pueris baptizatꝭ ẜm hītum. ſꝫ nō ẜm actū. Alia ē induſtria plenior. ꝑ quā aliꝗs ſibi ⁊ alijs ſcit ꝓuidere nō tm̄ de neceſſarijs ad ſalutē: ſꝫ etiā de ꝗ buſcūqꝫ ad hūanā vitā ꝑtinētibꝰ. Et hoc nō eſt ī oībus hn̄tibꝰ gr̄am. In pctōribuſ aūt nō eſt v̓a ⁊ ꝑfecta prudētia q̄.ſ. ad bonū finē totiꝰ recte vite ꝯſiliat̉ iudicat ⁊ p̄ cipit q̄ ſola dr̄ prudētia ſimplicit̓ ⁊ ſiqͣ in eis eē videat̉ prudētia vel falſa vel ſaltē eſt imꝑfecta. vn̄ ph̓s dic̄ 6º ethi. Impoſſi bile ē prudēteꝫ eē ⁊ nō entē bonū.

T. Li. Irca 2ᵐ ſciēdū ꝙ ꝑtes prudētie ponit tres Tulliꝰ in reto. ſua.ſ. memoriā. intelligētiā. ⁊ ꝓuidētiā Macrobiꝰ aūt ẜm ſnīam Plotini attribuit prudētie. 6. ꝑtes.ſ. rōnē. intellectū. cir cūſpectiōem. ꝓuidentiā. docilitatē. ⁊ cautionē. Ar. aūt 6º ethi. dicit ad prudentiaꝫ ꝑtine eubuliaꝫ. ſyneſim ⁊ gnomin. facit etiā mentiōem circa prudentiā de eudoxia ſiue euſtochia. ſolertia. ſenſu. ītellectu Quidā aūt ph̓s grecꝰ dicit ꝙ ad pruden tiā ꝑtinent. iō.ſ. eubulia. ſolertia. ꝓuidenregnatīa. militarꝭ. politica. iconomica. rhe torica. phyca. ſed ille tres vltime ſūt ꝑtes prudētie ſumēdo ꝓprie prudentiā ꝓ ſcīa. vn̄ de eis nihil ad pn̄s. Predictaꝝ āt v̓tu tū q̄dam ſūt ꝑtes qͣſi integrales prudētie q̄dam ſūt ꝑtes ſb̓iectiue. q̄dam ſūt ꝑtes po tentiales. Illa dicunt̉ eē qͣi ꝑtes integrales alicuiꝰ v̓tutis. q̄ oꝫ cōcurre̓ ad ꝑfectū actū eiꝰ. Et tales ꝑtes prudētie ſūt. s. qͣꝝ. 5 ꝑtinent ad eā ẜm qd̓ eſt ꝯgnitiua. ⁊ tres ẜm qd̓ eſt p̄ceptiua. Circa v̓o ꝯgnitiōem ꝯſiderant̉ tria. pͦ ip̄a ꝯgnitio q̄ ſi ſit p̄teri toꝝ ē memoria. ſi pn̄tiū eſt intellectꝰ. ſiue intelligētia ſiue ſenſus. qꝛ ſenſus prudētie quē ponit ph̓s 6º ethi. idē eſt cū intellectu vn̄ dicit ibidē. Hoꝝ igit̉ hr̄e oꝫ intellectū hͦ oīno eſt ſenſus. ¶ 2º ꝯgnitiōis acꝗſitio. q̄ ſi fiat ꝑ diſciplinā dr̄ docilitas. ſi per in uentiōem dr̄ cuſtochia ab eū qd̓ ē bonuꝫ ⁊ ſtochos qd̓ eſt ꝯiecturatio. qͣi bona cō iecturatio. hiꝰ aūt ꝑs vt dr̄ 6º ethi. ē ſoler tia q̄ eſt v̓a medij cōiecturatio vt dr̄. pͥmo poſterꝭ. ¶ 3º vſus ꝯgnitiōis.ſ. ẜm ꝙ ex cō gnitis aliꝗs ꝓcedit ad alia ꝯgnoſcenda. ⁊ hͦ ꝑtinet ad rōnē. Rō aūt ad hͦ ꝙ recte p̄cipiat: tria dꝫ hr̄e. pͦ vt ordīet aliꝗd accōmodū ad finē. qd̓ ꝑtinet ad ꝓuidentiā 2º vt attēdat circūſtātias negocij. qd̓ ꝑtinet ad circūſpectionē. ¶ 3º vt vitet impedi mēta: qd̓ ꝑtinet ad cautiōem. Ille v̓o dicunt̉ ꝑtes ſb̓iectiue alicuiꝰ v̓tutis q̄ ſūt eiꝰ ſpēs diuerſe. Et ſic ꝑtes prudē ſūt. 5.ſ. mo naſtica ꝑ quā ꝗs regit ſeip̄m. yconomica ꝑ quā ꝗs regit vnā domū vel familiā. Militarꝭ. ꝑ quā ꝗs regit exercitū. Politi ca architectōnica ſiue regnatiua vl̓ legis poſitiua. ꝑ quā ꝗs regit ciuitatē vl̓ regnū politica.ſ. ſimplicit̓ dicta. ſb̓ditoꝝ ꝑ quaꝫ bn̄ ſe hn̄t ad cōſeruatiōem politie bn̄ ordinate. He aūt prudētie dr̄nt ſpē ẜꝫ ſnīaꝫ ph̓i 6º ethi. c. 5. ⁊ z. poli. c. 2. Partes autē potētiales alicuiꝰ v̓tutis dicūt̉ v̓tutes ad iūcte qͦ ordināt̉ ad aliqͦs ſecūdarios actꝰ vel maͣs qͣi nō hn̄tes totā potētiā pͥncipav̓tutꝭ. Et ẜm hͦ ponūt̉ ꝑtes prudētie. Et bulia qͦ.ſ. eſt bn̄ ꝯſiliatiua. Syneſis q̄ eſt de inuētis ꝑ cōſiliū bn̄ iudicatiua ẜm ea q̄ cōiter accidūt. Et gnom in qͣ.ſ. eſt bn̄ indicatiua eoꝝ in ꝗbus oꝫ aliqn̄ a cōi lege recede̓. Prudētia v̓o eſt circa pͥncipalem actum ꝗ eſt p̄cipere. Equit vide̓ de 3º.ſ. de vitijs q̄ ma nifeſte ſt̓ ꝯͣria prudētie q̄ ſūt īprudentia ⁊ vitia ſb̓ ea cōtenta. Sciendū igit̉ ꝙ īprudentia pōt ſumi pͥuatiue ⁊ ꝯͣrie. negatiue enī non dr̄ ꝓprie. ita.ſ. ꝙ dicat tm̄ carentiā prudētie. q̄ pōt eſſe ſine pctō. hͦ tn̄ carētia prudētie ⁊ cuiuſlibet v̓tutis includit̉ in carētia iuſticie original̓ q̄ totā ꝑficiebat aīam. ⁊ ẜm hͦ oēs alij defectus v̓tutū reduci pn̄t ad originale peccatū. pͥuatiue aūt dr̄ īprudētia inqͣtū aliꝗs caret prudētia quā natꝰ eſt ⁊ dꝫ habe̓ Et ſic eſt pctm̄ rōe negligētie qͣ nō habet̉ ſtudiū ad prudētiā hn̄dam. Cōtrarie v̓o ſumit̉ īprudētia ẜm qd̓ rō ꝯͣrio mō mouet̉ vel agit prudētie. vt ſi recta rō ꝯſiliā do agat ⁊ imprudēs cōſiliū ſpernat. ⁊ ſic de alijs ſeruādis in actu prudētis. ⁊ ſic ē pctm̄ ẜm pͥmā rōnē prudētie. ꝓuerb̓. 21. Theſaurꝰ deſiderabil̓.ſ. gr̄e ⁊ oleū ī hītaculo iuſti. ⁊ hō imprudēs diſſipabit illud Nō enī hō ꝯͣ prudentiā agit niſi diuertēt ſe a regulis ꝗbus rō prudētie rectificat̉. Et ſi hͦ ꝯtingat ꝑ auerſiōem a regulis diuinis ē pctm̄ mortale. ſi v̓o p̄ter eas agat ſine cōtēptū ⁊ detrimēto eoꝝ q̄ ſūt de ncc̄e tate ſalutis ē veniale. Lꝫ aūt īprudētia ſit ſpāle pctm̄ ſic̄ ⁊ prudētiā cui opponit̉ eſt v̓tus ſpālis. ē tn̄ pctm̄ gn̄ale qͦdāmō.ſ. per ꝑticipatiōeꝫ inqͣꝫtū.ſ. in qͦlibet pctō ē defectꝰ ī aliqͦ actu rōis dirigētis. qd̓ ꝑtinet ad prudētiā ſic̄ etiā prudētia ꝑticipat̉ ī oībꝰ v̓tutibꝰ aliqͦº inqͣꝫtū ē eaꝝ directiua. Eſt āt īprudētia gn̄ale pctm̄ reſpectu qͦrūdam pctōꝝ q̄ ſūt ſpēs eiꝰ. qͣꝝ q̄dā ſumūt̉ ẜm ꝑ tes eiꝰ potētiales. ⁊ hͦ ẜꝫ tres actꝰ rōis. qͣꝫtū enī ad defectū ꝯſilij circa qd̓ ē eubulia ē p̄cipitaº ſiue temeritas. Dr̄.n. hͦ p̄cipita tio ī etate qͣ ſ. aliꝗs ꝑ impetuꝫ volūtatꝭ vel paſſiōis fert̉ ad aliqd̓ agēdū ꝑtnͣſitis gͣdibꝰ medijs ꝑ qͦs oꝫ ordīate deſcēde̓ recte ꝯſiliādo. hi āt gradꝰ ſūt memoria p̄terito rū. intelligēcia pn̄tiū. ſolertia ī ꝯſiderādo futuros euētus. rō ꝯferēs vnū cū alio. ⁊ docilitas ꝑ quā ꝗs acꝗeſcit ſnīs aliorū.

.II. X. Sub p̄cipitatiōe aūt cōtinet̉ temeritas. dicunt̉ enī illa temere fieri que rōne nō regunt̉. qd̓ ꝗdem duplicit̓ cōtingere pōt Uno mō ex impetu volūtatꝭ vel paſſiōis. Alio mō ex cōtemptū regule dirigentis. Et hoc 2ᵐ ꝓprie importat temeritas. p̄cipitatio aūt ſe hꝫ ad vtrūqꝫ lꝫ magis reſpi ciat pͥmū. Ꝙͣtū v̓o ad defectū iudicij circa qd̓ ſunt ſyneſis ⁊ gnomō eſt incōſide ratio qͣ.ſ. in recte iudicādo deficit. ex hͦ ꝙ cōtemnit vel negligit attende ea ex ꝗbus rectum iudiciū ꝓcedit. Qtum autem ad ip̄m p̄ceptum qd̓ eſt pͥmus actus pruden tie eſt incōſtantia ⁊ negligētia. Ex hͦ eniꝫ aliquis dr̄ eſſe incōſtās ⁊ negligēs ꝙ rō deficit in p̄cipiēdo ea q̄ ſūt cōſiliata ⁊ iudicata. Sed dr̄nt. qꝛ incōſtans deficit in p̄cipiēdo qͣſi ab alio impeditꝰ. Negligens aūt ꝑ defectū ꝓmpte volūtatis. Itē negligentia cōſiſtit in defectū alicuiꝰ actus in terioris ad que ꝑtinet electio. Dr̄ eniꝫ ne gligēs qͣi nec eligens. vt dicit yſid̓. ethi. Pigricia v̓o ⁊ torpor magis ꝑtinet ad ex ecutionē. ita tn̄ ꝙ pigricia dicit tarditateꝫ ad exequendū. torpor v̓o remiſſiōem ī ex ecutiōe. ⁊ ſil̓r deſidia. vel deſidia dicit ceſſationē ab executiōe. vn̄ dr̄ a deſinēdo. Quedā v̓o ſpēs imprudētie ſumunt̉ ꝑ oppoſitionē ad ꝑtes qͣi integrales prudentie ſꝫ qꝛ omēs ille ordinant̉ ad dirigendum tres p̄dictos actꝰ rōis. hinc ē ꝙ oēs defectus oppoſiti reducūt̉ ad 4º p̄dictas ꝑtes. vt incautela ⁊ incircūſpectio ad incō ſideratiōem. defectꝰ aūt docilitatis memo rie vel rōis ad p̄cipitatiōem. defectus v̓o ꝓuidētie intelligētie ⁊ ſolertie ad negligētiā ⁊ incōſtantiā. Oriunt̉ aūt p̄dicta vi tia ex luxuria vt dic̄ Gregꝭ. 21. moral̓. Equit̉ vidē de 4º.ſ. de negligētia circa quā ſciendū ꝙ negligētia ꝓuenit ex qͣdam remiſſiōe volūtatis ꝑ quā cōtingit ꝙ rō nō ſollicitatur vt p̄cipiat q̄ debet vel quō dꝫ. hͦ autē pōt cōtinge̓ duplicit̓. Uno ex ꝑte eius qd̓ per negligentiā p̄termittit̉. qd̓ ſi ſit de ncc̄itate ſalutis erit pctm̄ mortale. Alioº ex ꝑte cā. ſi enī voluntas ſit in tm̄ remiſſa circa ea q̄ ſūt dei. ꝙ totalit̓ a dei charitate deficiat talis negligētia eſt mortalis. Et hͦ maxime cōtingit qn̄ negligētia eſt ex cōtemptū. Si v̓o negligētia cōſiſtat in p̄termiſſiōe alicuius actus vel circūſtātie q̄ non ſit de ncc̄itate ſalutis. nec hͦ fiat ex ꝯtēptu ſꝫ ex aliqͥ defectu feruoris ꝗ qn̄qꝫ impedit̉ aliqd̓ veniale: tūc eſt negligētia venial̓. ¶ Ad hoc noͣ ꝙ magna negligētia ē cul pa. ff. de ver. ſigl. magna. Et diſſoluta negligētia ꝓpe dolū eſt. ff. man. ſi fideiuſſor. rn̄ſo. i. Et ſil̓r negligētia craſſa ē ꝓpe dolū ff. depo. qd̓ nerua. ī fi. Et hͦ negligētia craſſa ſcīe cōꝑat̉. ff. de re. du. cū ſex. Securitaſ parit negligētiam: ⁊ negligētia parit offeſam. de pe. di. i.§. ex his oībus. ſuꝑ illo v̓bo Si forte ignoſcat. Propt̓ negligētiam remouēdus eſt p̄latus. exͣ de of. cuſto. c. i. qd̓ intellige de negligētia craſſa ẜm glo. ibidem ſuꝑ illo v̓bo Minꝰ idoneꝰ. Nota bilia niſi ſpāliter notent̉ neglecta eſſe vi dent̉. ff. de iniurꝭ. itē apud labeonē. Iteꝫ ne gligētia que in ꝓprijs rebus eſt culpāda: ī alienis ē vituꝑāda. C. man. ī re mādata Equit̉ vide̓ de 5º.ſ. de vitijs q̄ ſil̓i tudinem hn̄t cum prudētia. ſcilꝫ prudētia carnis. aſtutia. dolus. ⁊ fraus. Sciēdum igit̉ ꝙ circa pruden tiam carnis prudēs dr̄ aliquis dupliciter Uno mō ſimplicit̓.ſ. in ordine ad finem totiꝰ hūane vite. Alio mō ẜm ꝗd ſ. in ordine ad finem aliquē ꝑticularem. ſic̄ dici tur prudens aliꝗs in negociatiōe vl̓ alio hiꝰ. Si gͦ prudētiā carnis ſumat̉ ẜm rōnem abſolutam prudētie. ita.ſ. ꝙ in cura carnis cōſtituat̉ finis totius vite. ſic ē pec catū mortale. qꝛ per hͦ auertit̉ hō a deo. cū impoſſibile ſit eſſe plures vltimos fines. ⁊ ſic dr̄ Ro. 8. Prudētia carnis eſt inimica deo. Si v̓o ſumat̉ ẜm rōnē ꝑticularis prudētie ſic eſt pctm̄ veniale. Cōtingit enī aliqn̄ aliquem affici inordinate ad aliqd̓ delectabile carnis ſine auerſiōe a deo. vn̄ non ꝯſtituit finem totiꝰ vite in delectatōe carnis. Et ſic adhibe̓ ſtudium ad illaꝫ delectatiōem nudam ē pctm̄ veniale. Si v̓o aliꝗs actum carnis referat in finem honeſtū. vt cum ꝗs ſtudet ꝯmeſtiōi propter ſuſtētatiōem corꝑis non dr̄ pruden caruis. qꝛ ſic homo vtit̉ cura carnis ad ſuſtentatiōem corꝑis vt ad finem. ¶ Scien dum aūt ꝙ aliqd̓ pctm̄ pōt habe̓ falſam ſil̓itudinem cum prudētia duplicit̓. Uno mō inqͣꝫtum ſtudium rōis ordinat̉ ad fi nem qui non eſt vere bonus ſed apparēs. Et hoc ꝑtinet ad prudētiam carnis. Alio mō inqͣꝫtum aliquis ad cōſequēduꝫ aliquem finem bonum vel malum vtit̉ vijs non veris ſed ſimulatis ⁊ apparētibus. ⁊ hoc pertinet ad aſtutiam dolum ⁊ fraudē ſed ad aſtutiā ꝓprie quo ad excogitatiōeꝫ

T. Li. XI. hiꝰ viaꝝ. ad dolum aūt ⁊ fraudē ꝓprie qͦ ad executōem oꝑis. ſꝫ dolus ꝯſiſtit in verbis ⁊ factis. fraus ꝓprie in factis. Sic̄ tn̄ vt dicit Augꝭ. 4º ꝯͣ Iulianum. Prudētia qn̄qꝫ ſumit̉ in malo abuſiue. ita ⁊ aſtutia. qn̄qꝫ in bono. ⁊ hͦ ꝓpter ſil̓itudinē vni us ad alterā. ꝓprie tn̄ accipit̉ in malo. Accipit̉ etiā dolus abuſiue in bono ſenſu. Sed ꝗd de ſollicitudīe reꝝ tꝑaliuꝫ: nūꝗd eſt licita. ℟º. ſollicitudo hec poteſt eſſe triplex. Prima eſt anxietatꝭ ⁊ auaritie. ⁊ hec eſt mala. 2ª eſt ncc̄itatis ⁊ ꝓuident: ⁊ hec eſt bona. 3ª eſt dubietatis ⁊ diffidentie. ⁊ hec etiā eſt mala. Prima eſt ſuffocans. 2ª ad bonū ordinans. 2ª impediēs Dn̄s gͦ Math̓. 6º dicens: Nolite ſolliciti cē in craſtinū. non ꝓhibet ſollicitudineꝫ 2ªᵐ: ſꝫ pͥmā ⁊ 3ªᵐ. ⁊ ꝙ homo nō cōfidat plus de ſe qͣꝫ de deo. vnde dicit glo. interlinearis. nō labor prudētia damnat̉ ſꝫ ſollicitudo mentē ſuffocans. ¶ Oriunt̉ aūt p̄dicta vitia ex auaritia. Unde Gregꝭ. 2º moral̓. ponit fraudē eē filiā auaritie. ¶ De iuſticia ⁊ iniuſticia. ti. xi. Onſequēter ꝯſiderandū eſt de iuſticia. ⁊ pͥmo de ip̄a in ſe. 2º de partibꝰ eius. Circa pͥmū dicendū eſt qͦt modis dr̄ iuſticia ꝗd ē iuſti. 2º de actu eius. 4º de vitio ſibi oppoſito. ¶ Circa pͥmū ſciendū ꝙ iuſticia triplicit̓ pōt accipi. Primo ꝓ ip̄o iu re. vnde qn̄qꝫ dicūt homīes de ſuo iure. qd̓ eſt ſuā iuſticia. 2º ꝓ actu reddēdi vni cuiqꝫ qd̓ ſuū eſt. 3º ꝓ hītu inclināte determinate volūtatem: ad reddendū vnicuiqꝫ qd̓ ſuū eſt. ⁊ ad gaudendū de opere iuſti. qꝛ vt dicit ph̓s.i. ethiꝰ. Neqꝫ iuſtum aliꝗs dicet nō gaudentē operatiōe iuſta. pͦ mō iuſticia nō eſt v̓tus. ſed eſt ob̓m iuſticie v̓tutis. 2º mō eſt actus v̓tutꝭ. 2º mō eſt v̓tus. ¶ Nō tn̄ ꝙ iuſticia ẜm qd̓ ē ha bitus v̓tutis poteſt accipi. 4º modis ẜm Ric. 3. di. 23. q. x. ar.§. c. Uno mō cōiſſime ſ. ꝓ qͣlibet rectitudine aī. ⁊ ſic q̄libet vireſt iuſticia q̄dam. ⁊ ſic forte ſumit Anſ. li. de veritate dicens. c. 12. Iuſticia eſt rectitu do volūtatis ꝓpter ſe ſeruata. Alio modo ꝓ rectitudine ꝑ quam homo iuſtificat̉ in cōſpectu dei. ⁊ ſic ſumit̉ ꝓ charitate. ⁊ ſic ſumit Augꝭ. li. 83. q. q. 6. dicens ꝙ iuſtique per cetera diffundit̉ eſt dilectio dei ⁊ ꝓximi. 3º ꝓ qualibꝫ virite ordinata ꝑ iuſticiā legalem ad bonū cōe ⁊ ſic eſt idē cum qͣlibet v̓tute differēs tn̄ ẜm ratiōem. 4º ꝓ hītu determināte volūtatem ad fumiter volendū ſeruare rectitudinē debitā in operatiōibꝰ: que ſūt ad alteꝝ. ⁊ hͦ poteſt eē duplicit̓. Uuo mō ad alteꝝ que ē ꝑſoſona ſingularis. ⁊ ſic eſt iuſticia ꝑticularꝭ. diſtincta ꝑ eſſentiaꝫ a v̓tutibus alijs. nec debet dici virtus gn̄alis. Alio mō ad alte rū qd̓ eſt cōitas. ⁊ ſic eſt iuſticia legalis. ⁊ hec eſt omī v̓tuti gn̄alis inqͣtum precipit oꝑa ext̓iora cuiuſlibet v̓tutꝭ ad bonū cōe referri. ẜm ꝙ vult ph̓us 5º ethiꝰ. c. 9. Eſt tn̄ vna virtus ſpālis diſtincta in eſſentia a v̓tutibus alijs. vnde nō eſt gn̓alis alijs ꝑ p̄dicatiōem. ſꝫ ꝑ virtutē. Equit̉ vide̓ de 2º.ſ. quid eſt iuſtiDiffinit̉ aūt iuſticia ẜm ꝙ cōſiſtit in operatiōibus ad alteruꝫ. ſic enī ꝓprie ſumit̉. ſic etiam hͦ de ea intendimus a iuriſperitꝭ. vt inſti. li. i. ℟ica. i. ſic. Iuſticia ē ꝯſtās ⁊ ꝑpetua volūtas: ius ſu um unicuiqꝫ tribuēs. Uolūtas ibi nomīat actum: nō potentiaꝫ. ſolent enī hītus diffiniri ꝑ actus. ꝑpetua deſignat ibi ꝙ ad rō nem iuſticie requirit̉ ꝙ homo hēat ꝓpo ſitum ꝑpetuo ⁊ in oībus iuſticiā obſeruā di. Conſtans v̓o deſignat ꝙ oportet ꝙ in hiꝰ ꝓpoſito firmit̓ ꝑſeueret. Ius ſuū vnicuiqꝫ tribuēs deſignat actū iuſticie per cō parationē ad ꝓpriam mam ⁊ ob̓m. aliqn̄ enī ponit̉ nomē actus ꝓ hītu ꝗ per actū ſpecificat̉. hītus enī dicit̉ ad actuꝫ. obiectū enī iuſticie ē ibi. dicit enī Iſid̓. li. ethi. Ius dictū eſt qꝛ eſt iuſtū. Iuſtuꝫ autē eſt ob̓m iuſticie. vnde ph̓s 5º ethi. Om̄es talem hītū volūt dice̓ iuſticiā a qͦ ſunt oꝑati ui iuſtoꝝ. ¶ Sciendū aūt ꝙ hoc nomen ius eſt pͥmo impoſitū ad ſignificandū rē iuſtam. deinde eſt deriuatū ad ſcīam qͣ cognoſcit̉ ꝗd iuſtum. deinde ad ſignificandū locū in quo ius reddit̉. vt cū dicit̉ ꝗs cōparere in iure. Ulteriꝰ illud ius dr̄ qd̓ reddit̉ ab eo ad quē ꝑtinet face̓ iuſticiaꝫ In diffinitiōe v̓o p̄dicta ſumit̉ ius pro reiuſta. Si ꝗs aūt p̄dictā diffinitiōem vellꝫ reduce̓ in debitā formā dicē poſſet: ꝙ inſticia eſt hītus ẜm quē aliꝗs cōſtanti ⁊ petua volūtate ius ſuū vnicuiqꝫ tribuit. ⁊ qͣſi eſt eadē cū illa quā ponit ph̓s 5º ethiꝰ dicēs ꝙ iuſticia eſt hītus ẜm quē dr̄ aliꝗs operatiuꝰ ẜm electiōem iuſti. lꝫ aūt iuſticia ꝓprie dicta nō ſit niſi vniꝰ hoīs ad alterū. methaphorice tn̄ dr̄ iuſtiª eē ī vno ⁊ eodem hoīe. ẜm ꝙ rō imperat iraſcibi li ⁊ cōcupiſcibili. ⁊ ille obediūt rōi. ⁊ vl̓

T. XII..II. XIIII. ẜm ꝙ vnicuiqꝫ parti hoīs attribuit̉ qd̓ ſibi cōuenit. vn̄ ph̓s 5º ethiꝰ hanc iuſticiam dicit methaphoricā. Equit̉ vide̓ de 3º.ſ. de actu iuſti. Circa qd̓ noͣ ꝙ ꝓprius actus iuſticie vt dictū eſt eſt reddere vnicuiqꝫ qd̓ ſuū eſt. Et hoc etiā dicit Ambri. li. i. de offi. Eſt etiam actꝰ iuſticie iudicium ſiue iudicare. ⁊ pͥmū ꝓprie ꝑtinet ad iuſti ciam in exequēdo. ẜm in inſinuādo. Iudiciū enī ꝓprie nomīat actum iudicꝭ inqͣꝫ tum eſt iudex. Iudex aūt dr̄ qͣſi ius dicēs Ius aūt eſt ob̓m iuſticie. Et ideo iudiciuꝫ ẜm pͥmaꝫ noīs impoſitiōem importat rectam diffinitiōem iuſti ſiue iuris. Ꝙ aūt aliꝗs bn̄ diffiniat aliꝗd in operibꝰ virtuo ſis ꝓcedit ex hītu v̓tutis. ⁊ ideo iudiciuꝫ ꝓprie ꝑtinet ad iuſticiā. vnde ph̓s 5º. ethi. dicit ꝙ homīes cōfugiūt ad inuicē ſic̄ ad quādam iuſticiā animatā. Ulteriꝰ eſt iudi cij nomē ampliatū ad ſignificandū rectā determinatiōem in ꝗbuſcūqꝫ. In omībus aūt ad rectū iudiciū duo requirūt̉. vnuꝫ eſt v̓tus ꝓferens iudiciū. ⁊ ſic iudiciū eſt actus rōnis. 2ᵐ eſt diſpoſitio iudicantis. ex qͣ eſt idoneus ad recte iudicandū. ⁊ ſic in his que ꝑtinent ad iuſticiā ꝓcedit iudiciū ex iuſticia. Sic gͦ iudiciū eſt quidaꝫ actus iuſticie ſicut inclinātis ad recte iudicandū. prudētie v̓o ſicut iudiciū ꝓferen tis. Spūalis autem iudicat oīa. i. Corꝭ. 2 qꝛ ex hītu charitatis inclinat̉ ad iudica dum recte de oībus ẜm regulas dīnas ex ꝗbus ꝓnūciat iudiciū ꝑ ſapiētie donum. ſicut iuſtus ꝑ v̓tutem prudentie. iudiciuꝫ ꝓnunciat ẜm regulas iuris. hec Tho. 2º 2. q. 60. ar. i. c. i. an̄ oppoᵐ. Accipit̉ aūt nomē iudicij multiplicit̓. Primo ꝓ caſu fortuito. vt cum dr̄ hͦ euenit dīno iudicio iudicio.i. cā fortuito. 2º ꝓ diſcretiōe aī vt cum dr̄ ꝙ in pueris nō eſt iudiciuꝫ. 2º ꝓ vltima volūtate teſtatoris. 4º ꝓ action. vnde iudicium fam̄. herci. i. actio. pro inſtantia ſiue ordinatiōe cauſe facte coram iudice inter actorē ⁊ reū. Et ẜm hͦ iudiciū eſt actus hūanus triū ꝑſonarū.ſ. actoris. rei. ⁊ iudicꝭ. Et ẜm hanc acceptio nē iudiciū aliud eſt ciuile vt illud qd̓ ꝓpo nit̉ de pecunia vel re alia. Aliud crimīale vt illud qd̓ agit de crimībus puniendis: ſiue penis inferēdis. 6º ſumit̉ iudiciū ꝓſnīa iudicꝭ ⁊ ſic ē actꝰ iuſticie. vt sͣ. dictū ē Equit̉ de 4º.ſ. de vitio oppoſito iuſticie.ſ. de iniuſticia. Circa qd̓ ſci endū ꝙ duplex eſt iniuſticia. vna illegalis oppoſita iuſticie legali. ⁊ hec ẜm eſſentiā eſt vitiū ſpāle inqͣꝫtuꝫ reſpicit obiectū ſpāle ſ. bonū cōe qd̓ ꝯtemnit. ſed qͦ ad occaſiōem eſt vitiū gn̄ale. qꝛ per ꝯtem ptū boni cōis pōt homo ad oīa pctā deduci. ſic etiā omīa vitia inqͣꝫtum ſūt ꝯtra bonū cōe rōnē hn̄t iniuſticie qͣſi ab iniuſticia deriuata ſicut etiā. sͣ. eſt dictū de iuſticia. Alio mō dr̄ iniuſticia ẜm ineqͣlitatē quandā ad alterū ꝓut.ſ. hō vult habere plus de bonis vt de diuitijs ⁊ honoribus ⁊ minꝰ de malis vt de laboribꝰ ⁊ damnis ⁊ ſic hꝫ mam ſpālem. ⁊ eſt vitiū ſpāle ſiue ꝑticulare oppoſitū ꝑticulari iuſti. ē aūt fa cere īiuſtū ex gn̄e ſuo pctm̄ mortale. qꝛ in fert nocumētū alt̓i qd̓ de ſe repugͣt charitati. ꝗ āt facit īiuſtū ignorās: nō facit īiuſtū niſi ꝑ accn̄s. qꝛ facit p̄ter intentōem. ⁊ iō meret̉ veniā. ⁊ hͦ dico loquendo de igͦrātia facti. nō āt de igͦrantia iurꝭ. qꝛ illa n̄ excuſat. vn̄ ph̓s de agētibꝰ īiuſta loquēs 5º. ethi. dic̄. ꝗcūqꝫ ꝓpt̓ ignorātiā peccāt ve nialia ſūt. Ille etiā ꝗ īiuſticiā facit ī ꝑuis deficit. a ꝑfecta rōe eiꝰ qd̓ ē iuſtū face̓ inqͣꝫtū reputari p̄t nō eē oīno ꝯͣ volūtatē eiꝰ ꝗ hͦ patit̉ vt ſi ꝗſauferat alicui pomū vnū vl̓ aliqd̓ tale de qͦ ſit ꝓbabile ꝙ inde nō ledat̉ nec diſpliceat ſibi hͦ Tho. 2ª. 2e. q. 49 ar. i. ⁊. 4. c. ¶ De ſpēbꝰ iuſticie que ſūt iuſticia diſtributiua ⁊ ꝯmutatiua. ti. 12. Einde ꝯſiderādū ē de ꝑtibꝰ iuſti. ⁊ pͦ de ꝑtibꝰ eiꝰ ſb̓iectīs. 2 dentibꝰ qͣi intectibꝰ et de ꝑtibꝰ qͣi potētionalibꝰ. Circa pͥᵐ. pͦ de ip̄is ꝑtibꝰ. 2º de vitijs oppoſitꝭ. Circa pͥmū ſciēdū ꝙ ꝑtes ſb̓iectīe ſiue ſpēs iuſti ſunt due vt vult ph̓s 5º ethi.ſ. iuſtiª diſtributiꝰ ⁊ ꝯmutati. Eſt.n. ordo vniꝰ pͥuate ꝑſone ad aliā quē dirigit ꝯmutatiꝰ iuſti. qͥ ꝯſiſtit ī his q̄ mutuo fiunt int̓ duas ꝑſonas ad inuicē. ⁊ ē ordo eiꝰ qd̓ ē cōe ad ſingl̓as ꝑſonas: quē dirigit iuſtiª diſtributīa cōium ẜm ꝓportionalitatem. ¶ De acceptiōe ꝑſonaꝝ. ti. 13. Eind̓ ꝯſiderādū ē de vitijs op poſit p̄dictꝭ ſpēbꝰ iuſti. ⁊ pͦ de vitio qd̓ opponit̉ iuſti diſtributiue.ſ. de ꝑſonaꝝ acceptiōe. 2º de vitijs oppoſitꝭ iuſti ꝯmutatiue. Circa pͥmū querūt̉ plura.ſ. vtꝝ ꝑſonaꝝ acce ptio ſit pctm̄. ℟º ꝙ ſic Deu.i. Nō accipi etis ꝑſonā cuiuſqͣꝫ. ꝑſonaꝝ autē acceptio

T. Li. XIII. opponit̉ iuſticie diſtributiue. cuiꝰ ꝗdē eqͣ litas cōſiſtit in hoc ꝙ ꝑſonis diuerſis diuerſa tribuūt̉ ẜꝫ ꝓportiōeꝫ ad dignitates ꝑſonaꝝ. ſi gͦ aliꝗs cōſideret illam ꝓprieta tem ꝑſone ꝑ quam illud qd̓ cōfert ei: eſt ei debitū non erit acceptio ꝑſone ſed cauſe. unde glo. ſuꝑ illud Eph̓. 6º. Non eſt ꝑſonaꝝ acceptio apud deū dicit. ꝙ iuſtꝰ iudex diſcernit cās non ꝑſonas. vt ſi quis ꝓmoueat aliquē ad magiſteriū ꝓpter ſufficiētiam ſcīe. hͦ attendit debitā cam: non ꝑſonam. Si v̓o cōſideret tm̄ hic ꝙ eſt ille hō.ſ. Petrꝰ vel Ioh̓es. erit acceptio perſone. Ad ꝑſonam enī feīt̉ quelibꝫ cōſideratio. nō faciēs ad cām. ꝓpter quā ſit dignus hoc dono. vt ſi quis ꝓmoueat aliquem ad p̄latiōem vel magiſteriū. qꝛ ē di ues vel eius cōſanguineus. Sic igit̉ pꝫ ꝙ acceptio ꝑſonaꝝ eſt pctm̄ cum iuſticie diſtributiue opponat̉ in hoc ꝙ p̄ter ꝓpor tionē agit̉. Nihil.n. niſi pctm̄ v̓tuti oppo nit̉. vnde acceptio ꝑſone ẜm Alex. an. 2º t. 2. c. de acceptiōe perſonaꝝ. q. i. ar. i. c. in pͥnci. eſt īiuſticia qua p̄fert̉ ꝑſona perſone ꝓpter indebitam cām. ¶ Sꝫ obijcit̉. quia deus videt̉ ꝑſonas accipe̓. qꝛ qn̄qꝫ de numero hominū vnius ꝯditiōis. vnum per gr̄am aſſumit. ⁊ alteꝝ in pctō relinquit. ẜꝫ illud Math̓. 24º. Duo erūt ī lecto: un aſſumet̉ ⁊ alter relīquet̉. gͦ ⁊cͣ. ℟º duplex eſt datio vna ꝑtinens ad iuſticiā qͣ.ſ. aliꝗs dat alicui qd̓ debet̉ ei. ⁊ circa tales datiōes attendit̉ acceptio ꝑſonaꝝ. Alia eſt ꝑtinens ad liberalitatē qua.ſ. gratꝭ alicui dat̉ qd̓ ſibi nō debet̉. ⁊ talis ē collaº muneꝝ gr̄e: per que pctōres a deo aſſumūt̉ Et in hac donatiōe nō hꝫ locuꝫ acceptio ꝑſonaꝝ. quia ꝗlibet poteſt ſine īiuſticia de ſuo dare qͣꝫtum vult ⁊ cui vult. ẜm illud Math̓. 20. Aut nō licet mihi qd̓ volo facere. tolle qd̓ tuū eſt ⁊cͣ. hͨ Tho. 2ª. 2e. q. 63 ar. i. c. ⁊. c. ad 2ᵐ. conuenit cum eo Alex. an. vbi. sͣ. Utꝝ acceptio ꝑſonaꝝ habeat locū in diſpenſatiōe ſpūaliuꝫ. ℟º ꝙ ſic vn̄ Iaco. 2. Nolite in ꝑſonaꝝ acceptione hr̄e fidē dn̄i nr̄i Ieſu xp̄i. dic̄ glo. Augu. Quis ferat ſi ꝗs diuitē eligat ad ſedē honoris eccl̓ie: ꝯtempto pauꝑe inſtructiore: ⁊ ſanctiore ſic̄ enī dictū eſt. acceptio ꝑſona rū inqͣꝫtū talis: ꝯͣriat̉ iuſticie. Oto aūt ali ꝗs in maioribꝰ iuſticiā tranſgredit̉ tanto guius peccat. vn̄ cum ſpūalia ſint tꝑalibꝰ potiora: gͣuius eſt pctm̄ accipe̓ ꝑſonas in diſpenſatiōe ſpūalium qͣꝫ tꝑalium. Quia v̓o ꝑſonaꝝ acceptio eſt cuꝫ aliꝗd attribu itur ꝑſone p̄ter ꝓportiōem dignitatꝭ ip̄ius ideo cōſiderādum eſt ꝙ dignitas alicuiꝰ ꝑſone duplicit̓ pōt attendi Uno mō ſimplicit̓ ⁊ ẜm ſe. ⁊ ſic maioris dignitatis eſt ꝗ magis abūdat in ſpūalibus donis gr̄e. Alio mō per cōparatiōem ad bonū cōe. Cōtingit eniꝫ qn̄qꝫ ꝙ ille ꝗ eſt minus ſciens: magis cōferre pōt ad bonū cōe propter potētiam vel induſtriā ſecularē: vl̓ ī pter aliqd̓ aliud hiꝰ. Et quia hiꝰ diſpenſatiōes ſpūalium ordinant̉ pͥncipalius ad vtilitatem cōem. ẜm illud. i. Corꝭ. 12. Unicuiqꝫ dat̉ maīfeſtatio ſpūs ad vtilitatem ideo qn̄qꝫ ſine acceptiōe perſonaꝝ in diſpenſatiōe ſpūalium illi ꝗ ſunt ſimpliciter minus boni: melioribꝰ p̄fererunt̉. ſic̄ etiaꝫ gr̄as gratis datas deus qn̄qꝫ minus bonis cōcedit. vnde ꝗlibet eligere tenet̉ quātum ad cōſcīam eligentꝭ. meliores vel ſim plicit̓ vel in cōparatōe ad bonuꝫ cōe. Et quia ille ꝗ de gremio eccl̓ie aſſumit̉ vt in pluribus eē ſolet vtilior. qͣꝫtum ad bonuꝫ cōe. quia magis diligit eccl̓iam in qua eſt nutritus. Iō ẜm ſtatuta eccl̓ie eſt aliquis de gremio eccl̓ie eligendꝰ. qͣꝫtuꝫ ad hoc ꝙ electio impugnari nō poſſit. In foro iudiciali ſufficit elige̓ bonum. nec oportet eligē meliorem. quia ſic oīs electio calūniā pati poſſet. ¶ Sed obijcit̉. quia p̄lati eccl̓ie ſolēt ad eccl̓iaſticas dignitates ſiue beneficia p̄cipue̓ cōſanguineos ꝓmoue qd̓ vi det̉ ad acceptiōem ꝑſonaꝝ pertine. ¶ I circa ꝯſanguineos p̄lati diſtinguēduꝫ eſt qꝛ qn̄qꝫ ſūt minꝰ digni ⁊ ſimplicit̓ ⁊ ꝑ reſpectū ad bonū cōe. Et ſi tales dignioribꝰ p̄ferunt̉ eſt pctm̄ acceptiōis ꝑſonaꝝ ī dipenſatiōe ſpūaliū. qͦꝝ p̄latꝰ nō eſt dn̄s vt ea dare poſſit ꝓ libito ſꝫ diſpēſator ẜm il lud. i. Corꝭ. 4º. Sic nos exiſti. hō vt mi. xp̄i ⁊ diſpen. mi. dei. Qn̄qꝫ v̓o ꝯſanguinei p̄la ti ſūt eque digni ſicut alij. Et ſic licite po teſt ſine acceptiōe perſonarū aliquis ſuos cōſanguineos preferre. quia ſaltem in hoc p̄eminent ꝙ de ipſis magis confidere poteſt.ſ. ꝙ ſecum vnanimit̉ eccl̓ie nego cia tractent. hoc tamē eſſet ꝓpter ſcandalum dimittendū. ſi ex hoc aliqui aſſumerent exemplum dandi bona eccl̓ie conſanguineis etiam indignis. ¶ Obijcitur iterū. quia facilius diſpenſat cum diuiti bus ⁊ potentibꝰ ꝙ cōtrahant mr̄imoniū in gͣdū ꝓhibito qͣꝫ cum alijs. ergo ⁊cͣ. ℟º ꝙ diſpenſa mr̄imonij ꝯͣhēdi pͥncipa

T..II. XIIII. fieri cōſueuit ꝓpter fedus pacis ſeruādū. qd̓ ꝗdem eſt magꝭ nccͣiuꝫ cōi vtilitati cir ca ꝑſonas excellētes. Iō faciliꝰ cū eis dipenſat̉ ſine pctō acceptiōis ꝑſonaꝝ. hec Tho. 2ª. 2e. q. 63. ar. 2. o. ⁊ cōuenit cū coin oībus p̄dictis in ſol̓one pn̄tis. q. Alex. an. 2º. t. 2. c. de acceptiōe ꝑſonaꝝ. q. i. ar. i. 2º ar. pͥncipalis. o. ⁊ ar. 3. pͥncipali. ¶ Ad hͦ breuit̓ nō ẜm Alex. an. ibidē ꝙ bn̄ficiū ſi ſit pure tꝑale licet cōferre cōſanguineo ſi ſit bonꝰ ex intentiōe ꝯſanguinitatꝭ. Si v̓o ſit annexū ſpūali licet ei ꝯferre ex intentiōe ꝯſanguinitatꝭ. nō ꝗdem pͥncipali ſed ſecūdario. vt.ſ. nō egeat ſꝫ nō ita vt lu xuriet̉. Si v̓o ſit ſpūale dꝫ tm̄ attēdi rō ſpūalis. Item ſolet diſtingui. ꝙ aliud ē in maiori dignitate aliud in mīoribus bn̄ fi cijs. Et aliud cū eligit̉ aliꝗs de gremio illi us eccl̓ie. ⁊ aliud cū eligit̉ de gremio alterius eccl̓ie. ſiue poſtulat̉. Cū gͦ ep̄s eligit̉. requirit̉ ꝙ ẜm cōſcīam vtilior eligat̉. in mīori v̓o bn̄ficio ſufficit ꝙ bonus. Si v̓o poſtulatio fiat: maior diligētia requiritur Un̄ ſi nō ẜm cōſcīam vel credulitateꝫ eligat meliorē ⁊ vtilorē: peccare videtur. hec Alex. an. vbi. sͣ. in fi. ¶ Utꝝ acceptio ꝑſonaꝝ hēat locū in exhibitiōe honoꝝ. ¶ ℟º honor nihil aliud eē videt̉ qͣꝫ q̄dam reue rētia in teſtimoniū v̓tutis alicui exhibita vt pꝫ ꝑ ph̓m.i. ethiꝰ. ⁊ iō v̓tus ſola eſt honoris debita cā. Aliꝗs tn̄ honorari poteſt nō tm̄ ꝓpter v̓tutem ꝓpriam. ſꝫ etiā ꝓpter v̓tutē alterius. ſic̄ pͥnceps ⁊ p̄lati. honorā tur etiam ſi ſint mali inqͣꝫtū gerūt ꝑſonā dei ⁊ cōitatꝭ. cui p̄ficiunt̉ ⁊ inqͣꝫtum a deo hn̄t ptātem ẜm Alex. an. vbi. sͣ. ar. 2. 2. pͥn cipalis. o. ⁊ ſil̓r parētes ⁊ dn̄i. ſi ſint mal ꝓpter participatiōem dīne dignitatꝭ. ꝗ eſti omniū pr̄ ⁊ dn̄s. vnd̓ Exo. 20. honora pr̄em ⁊ mr̄em. t. ⁊. i. Thi. 6. dicit̉ ꝗcunqꝫ ſūt ſb̓ iugo ſerui dn̄os ſuos oī honore dignos arbitrent̉. Senes aūt honorādi ſt ꝓpter ſignū v̓tutis qd̓ eſt ſenectꝰ. vn̄ Le uitꝭ. 29. Corā cano capite ſurge ⁊ honora ꝑſonaꝫ ſenis. hͦ tn̄ ſignū qn̄qꝫ defecit. vn̄ Sap̄. 4º. Senectꝰ enī honorabilis ē. non diuturna neqꝫ numero annoꝝ cōputata cani enī ſūt ſenſus hoīs. ⁊ etas ſenectutis vita īmaculata. Diuites etiā ſunt honorādi: ꝓ eo ꝙ ī cōitatibus maiorē obtinēt locum. ſi v̓o ſolo intuitu diuitiaꝝ honorē tur.ſ. vt credant̉ meliores. qꝛ ditiores vl̓ etiam honoribꝰ eccl̓iaſticis digniores ẜꝫ Augꝭ. eſt pctm̄ acceptiōis ꝑſonaꝝ. vn̄ di in glo. Iaco. 2. Quicūqꝫ diuitē ꝓpter diui tias honorat peccat. h̓ Tho. 2ª. 2e. q. 63 ar. 2. o. ⁊ Alex. an. vbi. sͣ. Secꝰ eſt ſi diues honoret̉ vt ſcandalū eius ⁊ alioꝝ euitet̉ ita tn̄ ꝙ pauꝑ nō cōtemnat̉: nec diues in pctō ſuo foueat̉. ¶ Utꝝ pctm̄ acceptiōis ꝑſonaꝝ habeat in iudicio locū. ℟ndeo ꝙ ſic. vnde ꝓuer. 18º dr̄. Acciꝑe ꝑſonam in iudicio nō eſt bonū. Intm̄ enī eſt actuiuſticie ꝓut iudex ad eqͣlitatem iuſticie reducit ea q̄ in eqͣlitatē oppoſitā face̓ poſſūt Acceptio enī ꝑſonaꝝ quādam ineqͣlitatem hꝫ inqͣꝫtum aliꝗd attribuit̉ alicui ꝑſone p̄ter ſuam ꝓportionē in qͣ eqͣlitas iuſticie cōſiſtit. Et iō manifeſtū eſt. ꝙ ꝑ acceptionē ꝑſonaꝝ corrūpit̉ iudiciū. ¶ Sed obijcit̉. qꝛ Ecc. 4º dr̄. In iudicio pupill̓ eſto miſericors. Sed hͦ videt̉ acciꝑe ꝑſonam pauꝑis. gͦ acceptio ꝑſone in iudicio nō eſt peccatū. ℟º ꝙ homo in iudicio dꝫ pauꝑi ſb̓uenire. qͣꝫtum p̄t fieri. tn̄ ſine leſi one iudicij. alioꝗn locum hꝫ illud Exo. 23º Pauꝑis nō miſereberis in iudicio. hͨ Tho. vbi. sͣ. ar. 3. ⁊. 4. o. ſic gͦ equitas in iudicio debet eē vt a veritate nō declinet̉. occaſiōe huius vl̓ illiꝰ ꝑſone. Nec obſtat illud Ecc. 4.ſ. Eſto ⁊cͣ. qꝛ intelligit ꝙ iudex debet tueri miſerabiles ꝑſonas ab op preſſiōe diuitū ⁊ potentū. Et ſi amore vel timore eoꝝ vel ſola rōne pauꝑtatis deficiunt ꝑſone q̄ ſunt ncc̄e ad inſtructiōem cauſe pauꝑis. vel perſone miſerabilis. iudex ex officio ſb̓uenire tenet̉. in v̓itate aūt ſnīe neutri parti dꝫ parce̓. hͨ Alex. an. 2º. t. 2. c. de acceptōe ꝑſonaꝝ. ar. 2. 2. pͥnci. o. ¶ De ꝯtumelia. ꝯuitio. ⁊ īproperio. ti. 14 Oſtea ꝯſiderādū eſt de vitijs oppoſitꝭ iuſticie cōmutatiue. Hoꝝ aūt q̄dam ꝯmittūt̉ circa ꝯmutatiōes inuolūtarias. puta ꝑ hͦ ꝙ aliqd̓ nocumentū infert̉ ꝓximo ꝯͣ volūtatē eiꝰ. qd̓ ꝗdē fie̓i p̄t dupl̓r.ſ. v̓bo ⁊ facto. facto cū ꝓximꝰ ledit̉ ī ꝑſona vl̓ ī rebꝰ. ⁊ de his q̄ ſic ꝯmittūt̉ dictū ē. sͣ. lio. i. de p̄ceptꝭ. Uerbo āt ledit̉ ꝓximꝰ exͣ iudiciū ⁊ ī iudi. Et ꝗdē de ꝓximi leſiōe ī v̓bo ⁊ in iudicio hītuꝫ ē. sͣ. li. i. vbi agit̉ de 8º p̄cepto De illa vero que eſt extra iudicium hic dicendū eſt. Et pͥmo de cōtumelia. 2º de de tractiōe 3º de ſuſurratiōe. 4º de deriſione. 5º de maledictiōe. 6º gr̄a huiꝰ maͣe de mul tilogo. 7º qꝛ ore nō tm̄ peccat̉ ī loquēdo ſꝫ

LI. Li. XIIII. etiaꝫ in tacēdo dicendū ē de taciturnitate ¶ Circa pͥmū querunt̉ plura.ſ. ꝗd ſit cōtumelia ⁊ vtꝝ cōſiſtat in v̓bis. ℟º ſic ꝓprie loquēdo importat dehonorationē ali cuiꝰ. ſ. illā q̄ cōſiſtit in hͦ ꝙ aliꝗs illud qd̓ eſt ꝯͣ honorē alicuiꝰ deducit in noticiā eiꝰ. ⁊ alioꝝ. qd̓ ꝗdem ſit ꝑ aliqͣ ſigna. verba aūt vt dic̄ Augꝭ. 2. de doctri. xp̄iana. inter homīes obtinet pͥncipatū ſignificādi. Et iō cōtumelia ꝓprie loquēdo cōſiſtit ī ver bo. vn̄ yſid̓. li. ethi. Cōtumelioſus inquit dr̄ alis qꝛ velox eſt. ⁊ tumet v̓bis iniurie vn̄ cōtumelia ẜm Alex. an. 2. t. 2. c. de cōtu melia. ar. i. in pͥnº. eſt pctm̄ ex improperio ẜmonis maīfeſto. tendēs ad nocumentū ꝓximi. Quia tn̄ etiā ꝑ facta aliqͣ ſignificat̉ aliꝗd iō extenſo noīe cōtumelia etiaꝫ in factis dr̄ eſſe. vn̄ ſuꝑ illud Ro. i. Cōtu melioſos ſuꝑbos dic̄ glo. ꝙ cōtumelioſi ſunt ꝗ dictis vel factis cōtumelias ⁊ turpia inferūt. Eſt aūt ꝯtumelia maior ſi ꝗs alicui dicat eiꝰ defectū corā multꝭ: qͣꝫ ſi dieat ſibi ſoli. hoc enī cedit in detrimentum honoris ſui vel reuerētie ſibi ab alijs exhibēde. Et tn̄ etiā ſi ſibi ſoli dicat cōtume lia eſt inqͣꝫtum facit ꝯͣ reuerētiā audiētis hͨ ẜm Tho. 2ª. 2e. q. 2. ar. i. c. ⁊ Alex. an. vbi. sͣ. c. ¶ Quō cōueniūt ⁊ differūt hec tria.ſ. cōuitiū. improperiū. ⁊ cōtumelia. ℟º in hͦ cōueniūt ꝙ in v̓bis pͥncipalit̓ cō ſiſtunt. qꝛ ꝑ illa oīa repn̄tat̉ aliꝗs defect alicuius ī detrimētum honoris eiꝰ. hiꝰ āt defectus eſt triplex.ſ. defectus culpe ꝗ rep̄ſentat̉ ꝑ ꝯuitium. qꝛ cōuitiū dici ꝯſueuit nō tm̄ aīe ſed etiā corꝑis. vn̄ ſi ꝗs iniurioſe dicat alicui eum eē cecum: cōuitiuꝫ di cit. ſed non cōtumeliā. Si aūt dicat ꝙ ſit fur: nō tm̄ ꝯuitium ſꝫ etiā cōtumeliam in fert. Secūdꝰ defectus eſt minoratiōis ſiue indigētie: ꝗ etiā derogat honori quācūqꝫ excellentiā cōſequēti. ⁊ hͦ repn̄tat̉ ꝑ v̓bū improperij. qd̓ ꝓprie eſt qn̄ aliꝗs iniurio. ſe reducit alicui ad memoriā auxiliū qd̓ cōtulit ei ncc̄itatem patienti. vn̄ Ecc. 20. Exigua dabit ⁊ multa īproperabit. Qn̄qꝫ tn̄ vnum iſtoꝝ ponit̉ ꝓ alio. ẜꝫ Tho. vbi sͣ. in rn̄ſiōe ad 3ᵐ ar. ⁊ Alex. an. Pōt etiā 3º dici ꝙ ꝯuitium dr̄ rōne maͣe.ſ. eo ꝙ ꝯuitium vel qͣſi vitium imponit̉. cōtumelia v̓o rōe motiui. eo ꝙ cum qͥdam tu more ꝓgredit̉ ẜm Alex. an. t. eo. ar. i. c. in fi. ¶ Utꝝ cōtumelia vel ꝯuitium ſit pcc̄ꝫ mortale. ℟º. v̓ba ẜm eſſentiā.i. inquātum ſūt ꝗdam ſoni audibiles nulli inferūt nō cumētum. niſi forte grauando auditum. vt cum ꝗs nimis alte loquit̉. Inquātum v̓o ſūt ſigna rep̄ſentātia aliꝗd in notitiā alioꝝ multa dāna poſſunt inferre. inter q̄ eſt vnū ꝙ hō dānificat̉ qͣꝫtum ad detrimentū ſui honorꝭ. vel reuerētie ſibi exhibende ab alijs. hec aūt ſignificatio ex interiori ꝓcedit affectu. Et ideo in peccatis verboꝝ maxīe cōſiderādum videt̉ ex qͥ affectu aliꝗs ꝓferat v̓ba. Cum igit̉ cōui tium ſiue cōtumelia de ſui rōne importat quādam dehonoratiōem. ſi intentio ꝓferentis ad hoc ferat̉ vt ꝑ verba que profert honorē alt̓ius auferat. hoc ꝓprie ⁊ ꝑ ſe eſt dicere cōuitium ⁊ ꝯtumelia. Et hoc eſt pctm̄ mortale non minꝰ qͣꝫ furtum. vel rapina. Non enī homo minꝰ amat honorem ſuū qͣꝫ rem poſſeſſaꝫ. vnde meret penam inferni ẜm illud Math̓. 5º. Qui dixerit fratri ſuo fatue. reus erit gehēne igSi vero aliquis verbū cōuitij vel contumelie dixerit alteri. non tn̄ aīo dehonorādi. ſed forte ꝓpter correctionē. vel ꝓpt̓ aliquid hiꝰ. non dicit cōuitium vel ꝯtumeli am formalit̓ per ſe. ſed ꝑ accidēs ⁊ maͣlit̓. inqͣꝫtum.ſ. dicit̉ illud qd̓ pōt eſſe cōuitiū. ⁊ ꝯtumelia. vnde hoc pōt qn̄qꝫ eſſe abſqꝫ omī peccato. vnde Dn̄s dixit apl̓is Luc̄. 24º. O ſtulti ⁊ tardi corde. ⁊cͣ. Qn̄qꝫ vero pōt eſſe cum peccato veniali. vt ſi ſit leue ꝯuitium nō multū hominē dehoneſtans. ⁊ ꝓferat̉ ex aliqua leuitate aī. vel ex ira leui ſine firmo ꝓpoſito aliquē dehonoran di. vt cum aliꝗs intendit ꝑ hiꝰ v̓bum aliquem leuiter ꝯtriſtare. vnde reqͥrit̉ diſcre tio vt homo modeſte vtat̉ hiꝰ verbis. ꝗa poſſet eſſe ita graue ꝯuitium ꝙ ꝑ incaute lam ꝓlatum: honorē eius ꝯtra queꝫ diceret auferret. ⁊ tūc hō mortalit̓ peccare poſ ſet. etiā ſi dehonorationē alt̓ius nō intenderet. ſicut etiam ſi quis aliquē incaute ex ludo ꝑcutiens grauiter ledat. culpa non caret. ideo dicit Augꝭ. de ſer. do. in monte. Raro ⁊ ex magna ncc̄itate obiurgatiōes ſunt adhibēde in ꝗbus non nobis ſed ut dn̄o ſeruiat̉ inſtemus. ¶ Sed obijcitur. quia cōuitiari ẜm ph̓m. 4º ethiꝰ eſt actuvirtutꝭ.ſ. eutrapelie non ergo eſt peccatum ℟ndeo ad eutrapeliaꝫ ꝑtinet dicere ali quod ꝯuitium leue non ad dehonorationem vel cōtriſtationem eius: contͣ quem dicitur. ſed magis ad iocum ⁊ delectationem. Et hoc ſine peccato poteſt eſſe ſi ſeruentur debite circūſtantie. ¶ Si vero

Ti..II. XIIII. aliquis non formidet cōtriſtare eum cōtra quem ꝓfertur hiꝰ cōuitium iocoſum. vt excitet in alijs riſum. hoc eſt vitioſum. vt pꝫ ibidē. hͨ Tho. 2ª. 2e. q. 2. ar. 2. o. ⁊ ꝯuenit cū eo Alex. an. 2. t. 2. c. de ꝯtume lia. ar. 2. c. ¶ Utꝝ aliꝗs debeat cōtumeli as ſibi illatas ſuſtine. ℟º ꝙ ſic qn̄qꝫ. tene mur enī hr̄e paratū animū ad ꝯtumelias tolerādas. ſi expediēs fuerit. Nō tn̄ tenemur hͦ ſemꝑ actu face̓. ut hr̄i pōt ex v̓bis Augꝭ. lio de ſer. dn̄i in mōte. Qn̄qꝫ oꝫ iniuriā illatā repelle̓. tum ꝓpter bonū ꝯtu meliātis.ſ. vt eiꝰ audacia repͥmat̉. ⁊ de cetero hiꝰ nō attēptet ẜꝫ illud ꝓuer. 26º. Reſponde ſtulto iuxta ſtulticiam.ſ. ne ſibi ſa. vi. tum ꝓpter bonū multoꝝ qͦꝝ ꝓfectus impedit̉ ꝑ ꝯtumelias nobis illatas. quaꝫ rōnē tangit Gregꝭ. ſuꝑ Ezech̓. omel̓. 9. Et oꝫ repelle moderāte.ſ. ex affectu charitatꝭ. nō ex cupiditate pͥuati honorꝭ. vn̄ ꝓuerb̓. 26º. Ne reſpōdeas ſtulto iuxta ſtulticiam. ſu. ne.ſ. ei ſil̓is efficiarꝭ hͨ Tho. vbi. sͣ. ar. 3 o. Attēdende etiā ſūt ꝯditiōes ꝯuitian tis ⁊ cōuitiati. ⁊ ẜm hͦ oꝫ ꝯuitiū ſuſtinere vel nō ſuſtinē. Si enī ꝯuitiū dicat̉ a ꝓuo cato. ꝑſone pari: vel inferiori: vel etiā ſuꝑi ori. vbi nō eſt iniuria officij ⁊ p̄ſumit̉ de medicina morbi ſiue intēperātie ꝓ ſuſtinē tia ſuſtinendū eſt. ⁊ ē meritoriū. Si v̓o di cat̉ ſuꝑiori in iniuriā officij vel alij coraꝫ ip̄o. ⁊ de remedio temperātie nihil p̄ſumat ſi ſuſtineat̉ nō eſt ſuſtinēdū. hͦ aūt difficile eſt ꝯgnoſce̓ cū infert̉ cōuitiū pari. Qn̄ aūt infert̉ inferiori ſiue delinquēs ſit inferior ſiue nō: ſuſtine eſt oportunū. pͣ. aliud eſt argue̓ vel corriꝑe tꝑe qͦ cōuitians eſt ī furore. qꝛ tūc nō ꝯpetit. nō enī ē tūc aptuſ ad recipiendū. Et aliud eſt iam ſedato ali qͣꝫtulū furore. qꝛ tūc eſt ſibi ꝓficuū. ẜm il lud Ecc. 20. Ꝙ bonū argue̓ qͣꝫ iraſci ⁊cͣ. de pͦ dr̄ Eccle. Non incendas carbones pctōꝝ arguēs eos.ſ. tꝑe qͦ irā eis dn̄at̉. hͦ Alex. an. vbi. sͣ. ar. 3. o. ¶ Utꝝ ꝯtumelia oriat̉ ex ira. ℟º ꝙ ſic. vt dic̄ Gregꝭ. 31. moral̓. Cōtumelia enī magnā hꝫ ꝓpinꝗtatē ad finē ire. ꝗ eſt vindicta. Nulla eniꝫ vin dicta eſt irato magꝭ in ꝓmptū qͣꝫ inferre ꝯtumeliā. Et iō cōtumelia maxīe orit̉ ex ira tanqͣꝫ ex pͥnciº ꝓxīo. Nihilominus tn̄ naſci pōt ex ſuꝑbia: ꝓpter diſpoſitionē cō comitantē. ꝗ enī ſuꝑbi ſūt eſtimāt alios in feriores ſe. vn̄ ex indignatiōe ꝯtumelias infligūt. Sic gͦ motiuū ꝯtumelie pōt eſſe vel appetitus vindicte.ſ. cū ſe ꝑ hͦ eſtimat vindicari. ⁊ ſic reducit̉ ad iram. vel con temptꝰ inferioris vel qͣi inferioris. ⁊ ſic ad ſuꝑbiā. hͦ Alex. an. vbi. sͣ. ar. 5. c. ¶ Utruꝫ melius fiat vindicta vel ſatiſfactio ſilēdo qͣꝫ ꝯuitianti reſpōdendo. ℟º ſi fiat cōparatio in gene̓. melius eſt ſilere qͣꝫ reſpōde ad victoriā obtinendā. plus enī eſt vincē vitiū qͣꝫ ꝑſonā. ẜm illud ꝓuer. 16. Melior eſt ſapiens viro forti. ⁊ ꝗ dn̄at̉ aīo ſuo ex pug. vrbiū. Si v̓o fiat cōparatio ẜm ꝯditiōes ꝑſone melius pōt eē in cā reſpōde qͣꝫ ſilere. In iudice enī eſt laudabile ꝙ imponat ſtulto ſilentiū. tollit̉ enī ſibi aliqn̄ p̄ ſūptio ſapīe ꝑ rn̄ſionē. vt.ſ. ſuam ſtulticiā recognoſcat. hͨ Alex. an. 2. t. 2. c. de ꝯtume lia. ar. 4. c. Si ꝗs tn̄ hͦ aīo taceret vt cōtumeliantē ꝓuocaret ad iracundiā hoc ad vindictā ꝑtineret. ſꝫ ſi ꝗs taceat vt det locum ire hͦ eſt laudabile. vn̄ Ecc. 8º. Nō litiges cum homīe linguato ⁊ nō ſtrues in ignem illius ligna. hͨ Tho. 2ª. 2e. q. 2. arti. 3. c. 3ᵐ. ¶ Utꝝ aliquis vinci poſſit ī cō uitijs ab allo niſi pͥus vincat̉ a ſeip̄o. R ſimplicit̓ ꝙ nō. vincit̉ enī quis a ſe mul tiplicit̓. pͥmo cum delinquit. ⁊ ꝑ hoc eſt cā ꝯuitij. 2º ſi delinquit tn̄ dolet de ꝯuitio ꝓpter ſe. nō ꝓpter cōuitianteꝫ. 2º cum impotentē eſtimat ſe ad vincendū. ſi v̓o nullo hoꝝ modorū a ſe vincat̉. nō pōt ab alio vinci. lꝫ victus eſtimet̉. vn̄ Criſo. Sit aliquis vir mirabilis ⁊ magnus ⁊ oēs vocent eum furē ⁊ hiꝰ. ille v̓o non moleſtet̉. nec ſit ſibi ꝯſcius alicuiꝰ talis: lꝫ multi de eo talem habuerint opinionē: nō eſt cōui tium paſſus. ſed illi ſeip̄os cōfuderūt. ille autē nō eſt cōfuſus. hec Alex. an. vbi. sͣ. in fine. ¶ Utꝝ ꝯtumelia ſit grauior adulatiōe. ℟º qͣꝫtum ad hoc ꝙ cōtumelia di cit bonū malū: eſt grauior. qͣꝫtum v̓o ad hͦ ꝙ cōtumelia magis ordinat cognitiuam in bonum faciēdum. vel ad malum declinandum eſt minus grauis. adulatio eniꝫ claudit oculum cordis: ne malum videa tur. cōtumelia vero occaſionalit̓ aperit. vt videat̉ malum ⁊ caueat̉. hͨ Alex. an. vbi sͣ. ar. 6. ¶ Utrū cōtumelia ſit grauior detractiōe. Rn̄deo grauior eſt qͣꝫtum ad hoc ꝙ pluribꝰ in ea publicat̉ malum. qͣꝫtum vero ad hoc eſt minus grauis. quia magis caueri poteſt malum qd̓ accidit ex cōtumelia qͣꝫ quod accidit ex detractione hec Alex. an. ibidem. ¶ Qua pena puni ri debet cōuitiator fr̄is. ℟º pena pecuni aria facta eſtimatōe īiurie arbitrio iudicꝭ

Ti. Li. XV ẜm qͣlitatem ⁊ qͣꝫtitatem iniurie. ⁊ hͦ ſi ciui lit̓ agat̉. ſi aūt crimīaliter exͣordīaria pena offō iudicꝭ irrogat̉. iſti. de īiurꝭ.§. ī ſū. Si quis aūt ꝯtumeliā aūt ꝯuitiū intulit ep̄o mox depoſitꝰ: curie tradat̉. ii. q. i. ſi ꝗs ſacerdotū. Idem eſt ẜm Hoſti. ſi ep̄m dominū ſuū publice denegauerit. vt ibidem videt̉. vel ſi ei auxiliū non p̄buerit. ⁊ occi di ꝑmiſerit. vel in eū manus violētas iniecerit. ff. de re iudi. om̄e delictū.§. i. ⁊ fi. hec Hoſti. ti. de clerꝭ. maledi. ¶ De detractiōe ⁊ infamatiōe. ti. ij. Einde cōſiderandū eſt de detractiōe. Et pͥmo de ip̄a. 2º de eius pena. ¶ Circa pͥmū querunt plura.ſ. qͥd eſt detractio. ℟º detractio eſt aliene famē ꝑ occulta v̓ba deni gratio. Qui enī ꝓfert v̓ba ꝯͣ aliquē in occulto. qͣꝫtum in ſe eſt: audiētes facit habe̓ malā opīonem de eo ꝯͣ quē loquit̉. hͦ enī intende̓ videt̉. ⁊ ad hͦ conat̉ detrahens. vt v̓bis eius credat̉. vnd̓ dicit̉ detrahere qͣſi ſb̓trahere.ſ. de fama eiꝰ. qd̓ ſit qn̄qꝫ directe. vt cum ꝗs falſū alij imponit. vl̓ peccatū auget v̓bis. vel reuelat occultū. vel il lud qd̓ eſt bonū dicit intentiōe mala factū. Qn̄qꝫ v̓o indirecte.ſ. cum bonū alteri negat. vel malitioſe tacet. vnd̓ pꝫ ꝙ detractio differt a ꝯtumelia. qꝛ ꝯtumelioſus loquit̉ ꝯͣ aliqueꝫ manifeſte. detractor occulte. Et qͣꝫtum ad finē intentū ſiue nocumē tuꝫ illatū: qꝛ ille derogat honori: detractō famē. hec Tho. 2ª. 2e. q. 7. ar. i. c. ⁊ Alex. an. plenius 2º. t. 2. c. de detractiōe. ar. i. o. ¶ Utꝝ detractio ſit pctm̄ mortale. ℟º vt dictū eſt. sͣ. Pctā v̓boꝝ maīe ſūt ex intentiōe dicentꝭ iudicāda. detractio aūt ẜm ſui rōnē ordinat̉ ad denigrandū famam alicuiꝰ. vn̄ ille ꝑ ſe loquēdo detrahit ꝗ ad hͦ de aliqͦ obloquit̉ eo abn̄te. vt denigret famā eius. auferre āt alicui famā eſt valde graue. qꝛ inter res tꝑales videt̉ fama p̄ci oſior eē: ꝑ cuiꝰ defectū hō impedit̉ a mul tis bn̄ agēdis. ꝓpter qd̓ dr̄ Ecc. 4. Cura habe de nomīe bono hͦ enī magis ꝑmane bit tibi qͣꝫ mille theſauri magni ⁊ p̄cioſi. ⁊ ideo detractio ꝑ ſe loquēdo eſt pctm̄ mor tale. vnde ad Ro. i. dr̄. Detractores deo odibiles. qd̓ ideo dr̄ vt dic̄ glo. ne leue putet̉ ꝓpter hͦ ꝙ ꝯſiſtit in v̓bis. Cōtingit tn̄ qn̄qꝫ ꝙ aliꝗs dicit aliqͣ v̓ba ꝑ que diminuit̉ fama alicuiꝰ non intendēs hoc. ſed aliꝗd aliud. hͦ aūt nō eſt detrahe̓ ꝑ ſe ⁊ for malit̓ loquēdo ſꝫ tm̄ maͣliter. ⁊ qͣſi ꝑ accidens. Et ſiꝗdem v̓ba ꝑ que fama alicuius diminuit̉ ꝓferat ꝓpter aliqd̓ bonū vl̓ no cumentū euitandū debitꝭ circūſtātijs ſeruatis nō peccat. nec pōt dici detractio. Si aūt ꝓferat ex aī leuitate vel ꝓpter aliquid aliud nō nccͣium nō peccat mortalit̓ niſi forte v̓bū qd̓ dicit notabilit̓ famā alicui ledat. ⁊ p̄cipue ī honeſtate vite. qꝛ hoc ex ip̄o gene v̓boꝝ rōnē hꝫ pctī mortalis. ⁊ tenet̉ aliꝗs ad reſtōnem faciendā ſic̄ ad reſtōnem cuiuſlibet rei ſb̓tracte. hͨ Tho. vbi sͣ. ar. 2. c. ¶ Noͣ. ẜm Alex. an. vbi. sͣ. ar. ⁊. c. ꝙ reuelare malū ꝓximi ei qui pōt ⁊ vult ꝓdeſſe ⁊ eo ordine qͦ dꝫ ⁊ quo fine oꝫ. cū alijs circūſtātijs debitꝭ ad eiꝰ cor rectiōem vel nocumēti qd̓ ibidē pōt accidere vitationē: eſt bonū. Si v̓o debite ꝯditiōes deſint eſt malū. Et ſiꝗdeꝫ dicat̉ ex leuitate nec ſit volūtas nocēdi. nec aggrauet̉ ex circūſtātijs eſt pctm̄ veniale. ſi aūt ex deliberatiōe in nocumētum ꝓximi eſt mortalē. Ad hͦ etiā noͣ glo. ſuꝑ illud prouerb̓. 24. Cū detractoribꝰ nec ꝯmiſcearis hͦ inꝗt ſpāliter vitio ꝑiclitat̉ fere totū genus humanū. hͦ ideo dic̄. tum qꝛ pauci ꝑ viā ſalutis ambulāt. tum qꝛ pauci vl̓ nul li ſūt ꝗ nō aliqn̄ ex aī leuitate aliꝗd dicāt vn̄ in aliqͦ vel leuit̓ fama alteriꝰ minorat̉ Un̄ Hiero. dicit. Raro inueīes ꝗ ita irrep̄ henſibilē velit exhibe̓ vitam ſuā vt nō libent̓ rep̄hendat alienā. Itē noͣ ẜm Ray. ꝙ detractio ſiue infamatio qn̄qꝫ ſit v̓bis planis. qn̄qꝫ v̓bis artificioſis.i. artificio ſe excogitatis ſicut cantilenis. qn̄qꝫ nutibus ⁊ ſignis. qn̄qꝫ etiā ſcriptis. q̄ dicunt̉ libelli famoſi. vt cū ꝗs ſcribit cartā in īiuriā ⁊ in infamiā alt̓ius. ⁊ ꝓijcit occulte in eccl̓ia vel in platea vel domo. vt inuenta. ⁊ lecta alius infamet̉. ⁊ talis mortaliter peccat. Et ꝯͣ cōfectores taliū libelloꝝ necnō ⁊ ꝯͣ inueniētes eos ⁊ nō ſtatī deſtruetes ſꝫ doloſe manifeſtātes pene grauiſſime ſūt inſtitute tam ẜm leges qͣꝫ ẜm canones vt flagellatio ⁊ excōicaº ẜm can̄.§. q. i. qui in alteriꝰ. ⁊. c. hi ꝗ. Et ſi cōſtet quis fecerit poteſt accuſari ⁊ deponi cum ſit graue peccatū ⁊ accuſatōe digniſſimū ⁊ ꝯdēnatio ne. di. 25.§. nūc aūt. circa mediū di. Et decapitatōe ẜꝫ leges. C. de famo. libel. l. vna ⁊.§. q. i. ſi ꝗs famoſū. In foro aūt pnīe tenet̉ ad reſtitōneꝫ dāni dati.ſ. ſi al̓s abſqꝫ hiꝰ infamatiōe nō īcurriſſꝫ illud damnū

Ti..II. XVI. Tenet̉ etiaꝫ ad reſtitutiōem fame ſi forte ꝓpter hoc alius eſt infamatus qd̓ fiet hͦ modo.ſ. vt vbi publice dixit v̓bis. vl̓ cantilenis. ꝑ ſe. vel ꝑ aliū. vl̓ eti vbi ꝓiecit libellū famoſū. necnō ⁊ alijs locis vbi in telligit illū ꝯtra quē hͦ acta ſūt infamatū hͦ eſt occaſiōe ſui dicti vl̓ facti vel ſigni. publice ſil̓r recognoſcat errorē ſuū ⁊ culpam. ꝑ ſe ſi audet. vl̓ ꝑ aliū ſi nō audet̉ ꝑ ſe. Et ꝓ poſſe remoueat vl̓ ſaltē alleuiet in famiā. tenet̉ et ā ſecū ꝯpone: ⁊ de iniuria humilit̓ veniā poſtulare in ꝓpria ꝑſona ſi audet. vl̓ ꝑ aliū ſi nō audet ꝑ ſe tacito no mine. Probant̉ h̓. 14. q. 6. ſi res. ⁊.§. q. i. ꝗdam. hͨ Ricꝭ. ẜm tn̄ Hoſti. ſi ille ꝗ diffamauit ex recognitiōe erroris ſui magꝭ infamaret infamatū nō dicat. ego de tali fa cto infamauerā. ſꝫ dicat ſic. ego infamaue ram talē de eo de qͦ eſt inter nos infamat̉ bn̄ ſcitis ꝗd eſt illud. ſciatꝭ ꝙ ego tāqͣꝫ ma litioſus ⁊ malus hͦ adinuen. ⁊ mendacium eſt ꝗcꝗd dixi. ⁊ nō dicat falſū. ſꝫ mendaciū qꝛ ꝯͣ mētem dicebat ꝓximuꝫ in fa mādo. ⁊ tn̄ veꝝ pōt eſſe qd̓ dicebat. Sed ꝗd ſi de diuerſis infamatꝰ ⁊ a diuer ſis. Nā tūc ncc̄e eſt vt ſpecificet̉ ſic̄ videt̉. ℟ndet Hoſti. ꝙ faciat hͦ ad arbitriū īfa mati. vl̓ ſi grauit̓ arbitraret̉ ad arbitriū iudicis debet ſe purgare. ar. exͣ de iurꝭ. iurꝭ. veniēs. ⁊. c. ꝗntauallis. ⁊ de arbi. c. 3. De hac etiā maͣ.ſ. de reſtōne fame vide. jͣ. lio. 5. ti. de reſtōne ar. 2. q. 3. ¶ Qd̓ eſt gͣuiꝰ pec catū. ſ. ꝯtumelia vl̓ detractio. ℟ndeo ꝙ ꝯtumelia inqͣꝫtum hꝫ maiorē ꝓximi leſio nem. ſic̄ ⁊ rapina eſt gͣuius pctm̄ qͣꝫ furtū vt dictū eſt sͣ. Ex qͦ vitio p̄cipue orit̉ detractio. ℟ndeo ex inuidia. qꝛ nitit̉ qͣliter cunqꝫ minuere gl̓iam ꝓximi. Utꝝ audiens tolerans detrahētem gͣuiter peccet. ℟ndeo ꝙ ſic. videt̉.n. cōſentire detractori. vn̄ ſit ꝑticeps peccati eius. Et ſi īducat eum ad detrahēduꝫ vel ſaltē placeat ei detractio ꝓpter odiū eius cui detrahit̉. non minus peccat qͣꝫ detrahēs. ⁊ qn̄qꝫ magis. Un̄ Ber. Detrahe̓ aūt detrahētē audire. qd̓ hoꝝ dānabiliꝰ ſit: nō facile dixeri. Et Hiero. Nō minꝰ auribꝰ qͣꝫ lingua fugias detractiōes. ſi v̓o nō placeat ei pctm̄. ſꝫ ex timore vel negligētia vl̓ etiā verecūdia qͣdam omittat repelle̓ detrahētē peccat ꝗdē ſꝫ multominꝰ qͣꝫ detrahēs ⁊ plerūqꝫ venialit̓ qn̄qꝫ etiā hͦ pōt eē pctm̄ mortale. vel ꝓpter hͦ ꝙ alicui ex offō incūbit corripere detrahētem. vl̓ ꝓpt̓ aliqd̓ ꝑiculū ꝯſequēs vl̓ ꝓpter radice̓ qͣ timor hūanus pōt eſſe qn̄qꝫ pctm̄ mortale. vt hr̄. j. Nō tn̄ debet aliꝗs reſiſte detractori arguendo eū de falſo maxīe ſi ſciat eē veꝝ qd̓ dicit. ſꝫ deberet eū verbis redargue̓ de hͦ ꝙ peccat fr̄i detrahēdo. vel ſaltē oſtendere ꝙ ei detractio diſpliceat ꝑ triſticiā faciei. qꝛ vt dr̄ ꝓuer. 25º. Uentus aquilo diſſipat pluuias. ⁊ facies triſtis linguā detrahētem. Et Hiero. Si in nobis eſſet diligētia ne paſſim obtrectatoribꝰ crederemꝰ: iam oēs detrahere timerēt. hͨ Tho. 2ª. 2e. q. 7. ar. 3. ⁊. 4. c. ⁊ cum eo ꝯuenit Alex. 2. t. 2. c. de detractiōe ar.§. o. Equit̉ vide̓ de 2º ſ. de pena detractoris. Circa qd̓ ſciēdū ꝙ detractor ẜm qd̓ nōt Goſ. ſit infamis ⁊ ab eccl̓ia ꝓijcit̉. 6. q. i. deteriores. Item punit̉ vt homicida vt ibidē ſe. ca. ⁊ de pe. di.i. homicidioꝝ. Nō ꝙ detrahe̓ ſit crimē ita graue ſic̄ occide̓. ſꝫ qꝛ punit̉ pena eternā ſic̄ occide̓. ſicut dicit̉ Math̓. 5. ꝗ dixerit fr̄i ſuo racha reus erit gehenne ignis. ¶ De ſuſurratiōe. titulus ſedecimꝰ. Oſtea ꝯſiderandū eſt de ſuſur ratiōe. Circa quā querūt̉ plu ra.ſ. vtꝝ ſit pctm̄ diſtinctuꝫ a detractiōe ¶ ℟ndeo ꝙ ꝯuenit cū detractiōe in maͣ. ⁊ mō loquendi. quia vterqꝫ dicit de ꝓxīo malū occulte. ꝓpter qd̓ aliqn̄ vnū ponit̉ ꝓ alio. vnd̓ Eccl. 5º. Nō appellerꝭ ſuſurro. ſuſurrones v̓o ami citiā nitunt̉ ſeparare. vn̄ ſuꝑ illud Ro. pͦ Suſurrones detractores. glo. ſuſurrones inter amicos diſcordiā ſeminantes. detractores aūt aloꝝ bona negāt vl̓ minuunt Crimīator aūt differt ab vtroqꝫ. qꝛ crimi nator eſt ꝗ publice crimīa alijs īponit.ſ. ac cuſando vel ꝯuitiando. qd̓ nō ꝑtinet ad illos. Bilinguis aūt ꝓprie dr̄ ſuſurro. Su ſurro.n. nitit̉ amicos ab inuicē ſeparare. ideo ad eos duabꝰ vtit̉ lignis. dicēs vni malū de alio. iō dr̄ Ecc. 28º. Suſurro ⁊ bi linguis maledictꝰ. multos.n. turbauit pa cem hn̄tes. ¶ Utꝝ ſuſurratio ſit grauius pctm̄ detractiōe. ℟ndeo ꝙ ſic. qꝛ amicus p̄eminet inter exteriora bona. Ecc. 6º. Amico fideli nulla eſt cōparatio. quia ⁊ optima fama. que per detractiōem tollit̉. ad hoc maxime neceſſaria eſt. vt hō ido neꝰ ad amicitiā hēat̉. Eſt etiā maiꝰ pctm̄ qͣꝫ contumelia quia melior eſt amicus qͣ

Ti. XVII. Li. XVIII. honor. ⁊ amari qͣꝫ honorari. vt dicitur s. ethiꝰ. Un̄ bene oſtendit̉ grauitas huiꝰ pec cati ꝓuerꝭ. 6º. vbi dicit̉. Sex ſunt q̄ odit deus ⁊ ſeptimū deteſtat̉ aīa eius. ⁊ hͦ vltimū ponit eum ꝗ ſemīat diſcordiā int̓ fratres. hͨ Tho. 2ª. 2e. q. 24. ar. i. ⁊. 2. c. ¶ De deriſiōe ſiue illuſiōe ⁊ ſubſanationi. titulus decimuſſeptimꝰ. Einde cōſiderandū eſt de deri ſiōe. Et circa hͦ querūt̉ plura ſ. vtꝝ deriſio ſit ſpāle pctm̄ ditinctū ab alijs pctīs: ꝗbus per v̓ba ꝓximus ledit̉. ℟º ꝙ ſic. qꝛ finis eiꝰ eſt diſtinctꝰ ab alijs. ꝗ.ſ. eſt cōfuſio ⁊ erubeſcētia illiꝰ: ꝗ deridet̉. ſic̄.n. cōuitians in tendit dep̄ſſiōem ⁊ detrahēs infamiā. ⁊ ſu ſurrās diſcordiā. ſic deridēs erubeſcētiaꝫ. In hͦ aūt.ſ. fine cōuenit.ſ. cū ſubſānatiōe. ſꝫ differt in mō. qꝛ irriſio fit ore. i. v̓bo cha chino. ſb̓ſannatio aūt naſo rugato. vt dic̄ glo. ſuꝑ illud p̄s. Qui habitat ī celis irride bit eos. Talis. n. dr̄ia nō diuerſificat ſpecie. vtrūqꝫ.n. differt a cōtumelia. ſic̄ erubeſcētia: a dehonoratiōe. eſt.n. erubeſcētia ti mor dehonoratiōis. vt vicit Dam̄. Utꝝ deriſio ſit aliqn̄ pctm̄ mortale. ℟º ꝙ ſic. cum.n. aliꝗs malū vel defectū ponit in ludū vel riſum: ꝗ ẜm ſe eſt paruū malū ē ve niale ⁊ leue pctm̄ ẜm genus ſuū ẜm Tho. 2ª. 2e. q. 7. ar. i. ⁊. ⁊. c. Pōt etiā eē veniale pctm̄: cū ꝗs deridet aliquē ex leuitate. nec vellet eius malū. ẜm Alex. an. 2º. t. 2. c. de deriſiōe. ar. 2. c. Cū aūt accipit̉ qͣſi paruū rōne ꝑſone. ſic̄ defectus pueroꝝ ⁊ ſtultoꝝ. paruꝫ pōderare ſolemꝰ. aliquē ſic illudere vel deridere eſt eū oīno ꝑuipende. ⁊ eū tā vilem eſtimare. vt nō ſit de eiꝰ malo curādum. ſꝫ qͣſi ꝓ ludo hn̄dum. ⁊ ſic eſt pctm̄ mortale. ⁊ eſt grauiꝰ qͣꝫ cōtumelia. qꝛ ꝯtu melioſus videt̉ accipe̓ ſerioſe. illuſor auteꝫ in ludū. ⁊ ita videt̉ eē maior cōtemptꝰ ⁊ dehonoratio. Eſt aūt illuſio ſiue deriſio pec catū tanto grauiꝰ qͣꝫto maior reuerētia de bet̉ ꝑſone q̄ irridet̉. vn̄ graue pctm̄ eſt deridere iuſtos. qꝛ hͦ ml̓tos retrahit a bono Iob. 12. Deridet̉ iuſti ſimplicitas. Et grauius ē deridere parētes ꝓuer. 20. Oculuꝫ ꝗ ſubſānat pr̄em ⁊ deſpicit ꝑtum matris ſue effodiāt eum corui de torrētibus. Et gͣuiſſimū eſt irride̓ deū ⁊ q̄ ſūt dei. ẜm illud 4. Regꝭ. 19. Cui exprobaſti ⁊ ſequit̉ cōtra ſanctū iſrl̓.ſ. deū. hͨ Tho. vbi. sͣ. ar. 2. c. ¶ De maledictiōe. ti. ſe. Oſtea cōſiderādū eſt de maledictiōe. Et circa hͦ querūt̉ plura.ſ. vtꝝ maledice̓ ſit ſemꝑ malum. ℟º maledictio fieri p̄t vlfectu eius ꝗ dignꝰ eſt bn̄dictiōe. vel cui cōpetit bn̄dictio. pōt etiā fieri zelo iuſticie: vel vindicte. Ab illo etiā fieri pōt cui cōuenit ex offō vel nō cōpetit. Si gͦ fiat maledictio reſpectu eius ꝗ meret̉ maledictionē cū alijs debitis circūſtātijs. erit maledi ctio bonū. lꝫ ſit malū ei ꝗ maledicit̉. ſi v̓o fiat illi ꝗ nō meret̉ maledictiōem. vel deſint aliqͣ debite circūſtātie: erit maledictio malū. hͦ Alex. an. 2. t. 2. c. de maledictiōe. ar. i. c. ¶ Utꝝ maledictio ſit ideꝫ qd̓ blaſphemia. ℟º. maledictio creature inqͣꝫtum creatura eſt: redūdat in deū. ⁊ ſic ꝑ accn̄s hꝫ rōnem blaſphemie. Et ſic in canonica Iude accipit̉ blaſphemia ꝓ maledictōe vt dicit glo. cū inquit Michael archangelus cū diabolo diſputans altercaret̉ de Moyſi corꝑe. nō eſt auſus in deum inferre blaſphemiā. Et eadē rō eſt de detractore hͨ Tho. 2ª. 2e. q. 76. ar. 4. c. 2ᵐ. ⁊ cōuenit cum eo Alex. an. vbi. sͣ. ar. 7. c. ⁊. c. 2ᵐ. Utꝝ liceat aliquem maledice̓. ℟º ꝙ ſic qn̄qꝫ. ſi.n. aliquis imprecet̉ vel oꝑtet malū alicuiꝰ ſub rōe mali. hͦ eſt inqͣꝫtū eſt malum. intendēs ip̄m malum. ⁊ ſic nō licet. Et hoc eſt maledice̓ ꝓprie loquendo. ⁊ ſic p̄cipit Apl̓us Ro. 7º. Bn̄dicite ⁊ nolite maledice̓. Si aūt ſub rōne boni intēdēdo ſ. bonum: ſic licet. Nec eſt maledicere ꝓpͥe loquēdo ſed ꝑ accn̄s. qꝛ pͥncipalis inten tio dicentis nō fert̉ ad malum ſed ad bonum. Hoc aūt cōtingit duplicit̓. qn̄qꝫ ſb̓ rōne iuſti ⁊ ſic iudex licite maledicit illuꝫ cui p̄cipit iuſtam penā inferri. ſic etiaꝫ eccleſia maledicit anathematizādo. ſic etiā ꝓphete imprecabant̉ mala pctōribus. qͣſi cōformātes volūtatem ſuam dinine iuſticie. lꝫ hiꝰ imp̄catiōes poſſint intelligi per modū p̄nunciatiōis. Qn̄qꝫ vero dicit̉ aliqd̓ malum ſub rōe vtilis. vt cū ꝗs optat aliquem pctōrem pati aliqd̓ impedimētū vel vt ip̄e melior efficiat̉: vel ſaltem vt ab alioꝝ nocumēto ceſſet. Dice̓ āt malū alt̓i us ꝑ modū enūciatiōis. ſic̄ aliꝗd expͥmit̉ modo indicatiuo ꝑtinet ad detractiōeꝫ. hͦ Tho. 2ª. 2e. q. 76. ar. i. c. ⁊ cū eo Alex. an. t. eo. ar. 4. o. ¶ Utꝝ liceat creaturā irrō nalem maledice̓. ℟ndeo maledictio ad il lud ꝓprie ꝑtinet. cui pōt aliꝗd vel bn̄ ve

Ti..II. XIX. male cōtinge̓.ſ. rōnali creature. Alijs aūt dicit̉ bonū vel malū cōtinge̓ in ordīe ad creaturā rōnalem. Ordinat̉ aūt aliꝗd ad eam triplicit̓. Primo ꝑ modū ſubueniētꝭ. ⁊ ſic Gen̄. 3º dixit deus homi Maledicta terra in oꝑe tuo. vt.ſ. ꝑ eius ſterilitatē puniret̉ hō. ¶ 2º ꝑ modū cōtinentꝭ.ſ. tꝑis vl̓ loci. Et ſic Iob maledixit diei natiuitatis ſue ꝓpter culpam originalē: quā naſcēdo cōtraxit. ⁊ ꝓpter cōtractas penalitates. ⁊ vtroqꝫ mō pōt intelligi Dauid maledixiſ ſe montibꝰ gelboe. 2º Regꝭ. i. ¶ 3º ꝑ modū ſignificatōis. ⁊ ſic dn̄s maledixit ſiculnee in ſignificatiōem iudeoꝝ. maledicē vero eis ẜm ſe cōſideratū eſt ocioſuꝫ ⁊ vanū. ⁊ ꝑ ꝯn̄s illicitū. hec Tho. vbi. sͣ. arti. 2º. c. ⁊ Alex. an. vbi sͣ. ar. 2º. o. ¶ Utꝝ maledice re ſit pctm̄ mortale. ℟º ꝙ ſic. ex gene ſuo cū ẜm ſe charitati repugnet: qͣ diligimus ꝓximū. vn̄. i. Corꝭ. 6º. Neqꝫ maledici: neqꝫ rapaces: regnū dei poſſidebunt. ⁊ eſt pctm̄ tanto grauiꝰ qͣꝫto ꝑſonā cui maledicimꝰ magꝭ amare ⁊ reuereri debemꝰ. vn̄ Leuitꝭ. 20. Qui maledixerit pr̄i ſuo ⁊ mr̄i morte moriat̉. Cōtingit tn̄ verbū maledictiōis ꝓlatū eſſe pctm̄ veniale. vel ꝓpt̓ mali ꝑui tatē qd̓ ꝗs alteri imp̄cat̉. vel etiā ꝓpt̓ affe ctū ꝓferentꝭ maledictiōis v̓ba. dū ex leui motu vl̓ ludo. vel ex ſurreptiōe aliqͣ talia ꝓfert. qꝛ pctā v̓boꝝ maxīe ex affectu pen ſant̉: vt sͣ. dictū eſt. Et ſic Augꝭ. in omel̓. de purgatorio ponit int̓ alia pctā facile ul̓ temerarie maledicere. Dic̄ tn̄ Alex. an. ꝙ ſi talia ducant̉ in cōſuetudinē pn̄t eē mor talia ꝓpt̓ cōtemptū. hͨ Tho. vbi. sͣ. ar. 3º. c. ⁊ Alex. an. vbi. sͣ. ar. 2º. o. ¶ Utrū male dictio ſit grauiꝰ pctm̄ qͣꝫ detractio. ℟º ꝙ nō. dice̓.n. malū culpe ꝑ modū enūciationis: qd̓ ꝑtinet ad 4º vitia p̄miſſa: eſt pec catū. inqͣꝫtū ex hͦ ꝓximo infert̉ aliqd̓ no cumētū. grauiꝰ aūt pctm̄ eſt nocumētū in ferre qͣꝫ deſiderare ceterꝭ paribꝰ. vn̄ detractio ẜm cōem rōnē eſt grauiꝰ pctm̄ qͣꝫ ma ledictio ſimplicit̓ deſideriū expͥmēs. Ma ledictio v̓o q̄ fit ꝑ modū imperij cū habe at rōnē cauſe. pōt eē detractiōe grauior ſi maius nocumētū inferat qͣꝫ ſit denigratio fame vel etiā leuior ſi minꝰ. Et hͦ accipi de bent ẜm ꝑtinentia ꝑ ſe ad hec vicia. Pn̄t etiā ⁊ alia ꝑ accn̄s ꝯſiderari q̄ dicta vitia vl̓ augēt vl̓ minuūt hͨ Tho. De hac maͣ Hoſti. ti. de clerꝭ. maledi. nōt ꝙ maledicoꝝ alij maledicūt ſiue blaſphemare p̄ſumunt deū. alij hoīes. alij facta hoīuꝫ. Et dicunt̉ maledici qͣi maledicētes. Gnal̓r etiā pōt dici maledicꝰ is ꝗ obloquit̉ de aliqͦ hoīe ei detrahēdo vl̓ eū depͥmēdo. exͣ eo. c. i. Itē ſi ꝗs maledixerit eccl̓iaſtico pͥncipi: dicen do publice aliqͣ v̓ba in dep̄ſſiōem ſui officij vel bn̄ficij. ſi ſit clericꝰ dꝫ arbitrarie ꝑ iudicē ſuū puniri. ita ꝙ exēplo eiꝰ cet̓i ter riti ꝯͣ romanā eccl̓iaꝫ nō ꝓrūpant. exͣ eo. c. i. Et idē credit Hoſti. de layco. vt. 23. q. i. paratā. tn̄ vt nōt Gof. eo. ti. papa. idē dicere pōt. ſic̄ dic̄ imꝑator Maximianꝰ de eo ꝗ maledicit ſibi.ſ. ꝙ ſi hͦ ex leuitate ꝓceſ ſit cōtemnēduꝫ eſt. ff. ad. l. iul̓. ma. famoſi ſi ex inſania: miſerādū. ſi ex iniuria: remit tendū. C. ſi ꝗs male. impe. l. vna. Itē de pe na maledicoꝝ quere. j. li. 5º. ti. de canonibus penitētialibus. ¶ De multilogo ⁊ verboſitate ſine linguoſitate ⁊ taciturnitate. ti. 19. Einde ꝯſiderādū eſt de multiloquio ſil̓ ⁊ taciturnitate. Et pͦ de ml̓tilogo. Circa qd̓ ſciēduꝫ ẜm Alex. an. 2º. t. 2º. c. de multilogo. ar. i. ꝙ mltilogū dr̄ hͦ vt ē ml̓titudo locutiōis cū ſuꝑfluitate vl̓ p̄ter vtilitatem vel neceſſitatē. Et ẜm hͦ ī ml̓tiloꝗo ē pctm̄ vn̄ ꝓuer. io. in multiloꝗo pctm̄ nō deerit. Nō aūt accipit̉ hͦ in ſua gn̓alitate ī qͣ pōt fieri bn̄ ⁊ male. oꝫ.n. multis ſermonibus vti ī difficilibꝰ declarādis. Sciendū autē ꝙ aliud ē ꝓprie loquēdo: multilogū. ⁊ ali ud v̓boſitas ſiue linguoſitas. v̓boſitas.n. ſonat ī ꝯtemptū ꝓueniētē ex ꝯſuetudīe ſu ꝑflue ⁊ inordīate locutiōis. multiloqū v̓o nō determīat tm̄ qͣꝫtū linguoſitas ſꝫ ſtat in gn̄e. Et lꝫ multiloqū ſit aliqn̄ veniale pec catū.ſ. ꝓut eſt circa linguoſitatē ꝓpter qd̓ Augꝭ. loquēs de minutꝭ pctīs int̓ alia poīt illud qͦtiens loꝗt̉ ꝗs plus qͣꝫ oꝫ. Nihilominꝰ aūt v̓boſitas ſiue linguoſitas pōt eē mortale pctm̄. vn̄ Iob. ii. Nūꝗd vir v̓bo ſus iuſtificabit̉: qͣi dicat nō. Equit̉ vide̓ de taciturnitate. Circa qd̓ ſciendū ꝙ tacere aliqn̄ eſt actꝰ v̓tutꝭ. vn̄ Gregꝭ. dicit. Os diſ cretū ⁊ ꝯgruo tꝑe vox aperit. ⁊ rurſū cōgruo tꝑe taciturnitas claudit. Aliqn̄ v̓o eſt nomē vicij. vn̄ Gregꝭ. Inordinatuꝫ ſi lentiū ſi culpa nō eſſet: ꝓph̓a non dixiſſet ve mihi: qꝛ tacui. Si v̓o querat̉ in qͦ gn̄e pctī ſit.ſ. delicti vel ꝯmiſſi. dicēdū ꝙ ī gn̄e delicti. tacere enim nihil aliud eſt qͣꝫ non

Ti. Li. XX. loqui in eo ꝗ poteſt loqui ꝓ tꝑe ⁊ loco ⁊ alijs circūſtantijs. vn̄ cū tenet̉ loꝗ ⁊ nō loquit̉ peccat pctō delicti. ſicut ſi tenet̉ loqui ꝓ loco ⁊ tꝑe ⁊ alijs circūſtantijs ⁊ nō loquit̉ tranſgredit̉. Eſt aūt taciturnitas aliqn̄ pctm̄ veniale aliqn̄ mortale. in his.n. q̄ tenetur hō loqui tacere eſt pctm̄ mortale. v̓bi gr̄a tenet̉ hō ꝓpriū pctm̄ ꝯfiteri ꝓ tēpore debito ⁊ alijs circūſtantijs. ⁊ mederi ꝓximo ſermone medicinali ꝓ tꝑe debito ⁊ alijs circūſtantijs. in his ē peccatū mortale. cū aūt nō tenet̉ ſꝫ expedit uel decet eſt veniale. Qn̄ aūt hͦ non ē ⁊ qn̄ eſt determinare de ſingulis ē difficile. ſed ipſa vnctio docet q̄ nō ꝑmittit hoīem ſibi adherentē de facili errare. Qd̓ aūt dicit Gregꝰ. Qui corrigere non valet increpare nō deſinat ne ſe participē delinquētiū ex ꝯſenſu taciturnitatis addicat. Intelligit̉ de illo ꝗ tene tur ex officio corrige̓. ⁊ mederi alijs ī verbo correctionis. in talibꝰ.n. ſi fiat omiſſio ꝓ tꝑe debito eſt pctm̄ mortale. ¶ Sꝫ pōt q̄ri ꝓpter illud Ecc̄. 20. Homo ſapiēs tacebit vſqꝫ ad tempꝰ. quod ſit illud tempus. ℟º ꝙ illud tempꝰ eſt qn̄ eſt opportunitas ex ꝑte audientiū. qn̄.ſ. aliqui ex eis libent̉ audiūt. ſic.n. dicit apl̓us. 2. Thimot. vltꝭ. Predica verbum iuſta. oppor. impor. glo. opportune qͣꝫtū ad eos ꝗbus placet. impor tunc qͣꝫtū ad eos ꝗbꝰ non placet. Et hͦ dic̄ ꝗa ⁊ ſi nō placet aliꝗbus dū audiūt: prodeſſe nihilominus īpoſterū pōt. ſi aūt non aſſint auditores aliqui quibus audire placeat. aut credit̉ tales eē corrigibiles. ⁊ tūc etiā inſtare debꝫ p̄dicator importune. ſi aūt credant̉ oīno eē incorrigibiles debet a p̄dicatione ceſſare ẜm illud Math̓. 7º. Nolite ſcm̄ dare canibus nec marga. proijce. ante porcos. De partibꝰ iuſticie q̄ ſūt declinare a malo ⁊ face̓ bonū ⁊ de vitijs oppoſitis titulꝰ. 20. Oſtea cōſiderādum eſt de partibus qͣſi integralibus iuſticie q̄ ſūt facere bonū ⁊ declinare a malo. ⁊ de vitijs eis oppoſitis s. de tranſgreſſionē ⁊ omiſſione. pͦ aūt dicē dum de p̄dictis duabꝰ partibꝰ iuſticie. 2º de tranſgreſſiōe ⁊ omiſſiōe. ¶ Circa pͥmū ſciendū ꝙ duo p̄dicta ſūt ꝑtes iuſticie. vn̄ Augꝰ de cor. ⁊ gra. ponit ad iuſticiā legꝭ il la duo ꝑtine̓. ſi.n. loqͣmur de bono ⁊ malo ī cōi p̄dicta duo ꝑtinēt ad oēꝫ v̓tutē. Et ẜm hͦ nō pn̄t poni ꝑtes iuſticie niſi forte iuſticia accipiat̉ ꝓut eſt oīs v̓tus. lꝫ iuſticia ſic accepta reſpiciat quandā ſpālem rōnem boni. ꝓut.ſ. eſt debitū in ordine ad diuinā uel humanā legem. ſed iuſticia ẜm ꝙ ē v̓. tus ſpālis reſpicit bonū ſub rōne debiti ad ꝓximū. Et ẜm hoc ad iuſticiā ſpālem pertinet facere bonū ſub rōne debiti in ꝯꝑatio ne ad ꝓximū: ⁊ vitare malum oppoſitū.ſ. qd̓ eſt ꝓximo nociuū. Ad iuſticia v̓o generalem ꝑtinet face̓ bonū debitū in ordīe ad ꝓximū uel ad deū. ⁊ vitare malū oppo ſitū. Dicūt̉ aūt hͦ duo ꝑtes iuſticie gnaͣlis uel ſpecialis qͣſi integrales. ꝗa vtrūqꝫ eoꝝ reqͥrit̉ ad ꝑfectū actū iuſticie. Ad iuſticiaꝫ n. ꝑtinet equalitatem ꝯſtituere ⁊ ꝯſtitutā ꝯſeruare. Cōſtituit aūt aliꝗs eqͣlitatē iuſti cie faciendo bonū.i. reddēdo alteri quod debet̉ ſibi. Conſeruat aūt equalitatem iuſticie iam ꝯſtitute declinando a malo. id eſt nullū nocumentū inferendo ꝓximo. Ad hoc nota ꝙ hͦ duo ponūt̉ ꝑtes iuſticie ẜm aliquā ꝓpriam rōnē boni ⁊ mali ut dictū eſt. non aūt ponūt̉ ꝑtes alicuiꝰ alteriꝰ v̓tutis moralis. ꝗa alie v̓tutes morales conſi ſtūt circa paſſiōes in ꝗbus bonū facere ē ad mediū venire. quod ē ab extremis qͣſi a malis declinare. ⁊ ſic redit in idē in alijs v̓tutibꝰ bonū facere ⁊ a malo declinare. ſꝫ iuſticia ꝯſiſtit circa oꝑationes ⁊ res exteriores in ꝗbus aliud ē equalitatē facere ⁊ aliud factam nō corrūꝑe. ¶ Nota etiā ꝙ facere bonū eſt actꝰ cōpletiuꝰ iuſticie ⁊ qͣ pars eius pͥncipalis. declinare v̓o a malo eſt actꝰ imperfectꝰ ⁊ ſecūdaria ꝑs eiꝰ. Et iō eſt qͣſi pars eius malis ſine qͣ nō pōt eſſe pars formalis ꝯpletiua. ¶ Sꝫ obijcit̉. ꝗa ſuꝑ illud p̄s. Diuerte a malo ⁊ fac bonuꝫ dicit glo. illud vitat culpā. hͦ meret̉ vitā ⁊ palmā. ſed q̄libet ꝑs v̓tutis meret̉ vitaꝫ ⁊ palmaꝫ. gͦ ⁊cͣ. ℟º ꝙ declinare a malo ẜm qd̓ ponit̉ ꝑs iuſticie nō importat negatio nem purā qd̓ nō eſt face̓ malū. hͦ.n. nō me ret̉ palmā. ſꝫ tm̄ vitat penā. importat autē motū volūtatis repudiātis malū ut etiaꝫ nomē declinatiōis on̄dit. Et hͦ ē meritoriū p̄cipue cū aliꝗs impugnat̉ ut malū faciat ⁊ reſiſtit. hͦ tho. 2ª. 2e. q. 79. arti. pͣ. o. Irca 2ᵐ q̄rūt plura.ſ. vtꝝ tranſgreſſio ſit ſpāle pctm̄. ℟º. ꝙ ſic. no men.n. tranſgreſſiōis deriuatū eſt a motibꝰ corꝑalibꝰ ad actꝰ morales. dicit̉ aūt aliꝗs ẜm motū corꝑalē tranſgredi. ꝗa gradit̉ vltra p̄fixū terminū ſibi. Moralit̓

T..II. XX. v̓o qꝛ gradit̉ vltra terminū ꝗ ſibi p̄figit̉ ꝑ p̄ceptuꝫ negatiuū. ⁊ ideo trāſgreſſio ꝓprie dicit̉ qn̄ aliꝗs agit cōtra p̄ceptuꝫ ne gatiuū qd̓ ꝗdem maͣliter pōt eſſe cōe omī bus ſpēbus pctōꝝ. qꝛ per quālibet ſpēm pctī trāſgredit̉ homo p̄ceptū aliqd̓ diui nū. Si v̓o ſumat̉ formalit̓.ſ. ẜm iſtam rō nem ſpālem. q̄ eſt facere cōtra p̄ceptuꝫ ne gatiuū. ſic eſt ſpāle pctm̄ duplicit̓. Uno ẜm ꝙ opponit̉ generibꝰ pctōꝝ alijs v̓tutibus oppoſitis. ſicut.n. ad ꝓpriam rōneꝫ iuſticie ꝑtinet attēdere debitum p̄cepti. ita ad ꝓpriam rōnem trāſgreſſiōis. ꝑtinet at tendere ꝯtemptum p̄cepti. ¶ Alio mō ẜm ꝙ diſtinguit̉ ab omiſſione que ꝯtrariat̉ p̄cepto affirmatiuo. ¶ Eſt aūt ſciendū ꝙ ſicut iuſticia legalis eſt omīs v̓tus ſb̓iecti ue. ⁊ qͣſi maͣliter. ita etiam iniuſticia legal̓ eſt maͣliter om̄e pctm̄. Et ſic diffinit Am bro. pctm̄ ẜm.ſ. rōnem iuſticie legalis dicens. Pctm̄ eſt trāſgreſſio legis dīne. hec Tho. vbi. sͣ. ar. 2. c. ⁊. c. i. ¶ Utꝝ omiſſio ſit ſpāle pctm̄. ℟º ꝙ ſic. importat.n. p̄termiſſiōem debiti boni. qd̓ ꝗdem ꝑtinet ad iuſticiā ꝓprie. Ad generalē ꝗdem ſi ſuma tur debitum ī ordine ad legem dīnam vel hūanam. Ad ſpāleꝫ v̓o ſi in ordine ad ꝓ ximū. vnde eo mō quo iuſticia eſt v̓tꝰ ſpe cialis. vt sͣ. dictum eſt. ⁊ omiſſio eſt ſpāle pctm̄ diſtinctū a pctīs oppoſitis v̓tutibus alijs. Eo v̓o mō quo face̓ bonū cui oppo nit̉ omiſſio: eſt q̄dam ſpālis pars iuſticie: diſtincta a declinatiōe mali cui opponitur trāſgreſſio. diſtinguit̉.n. omiſſio a tranſgreſſiōe Eſt aūt omiſſio pctm̄ actuale ꝓut negatio actus reducit̉ ad genꝰ actus. ¶ Ad hoc noͣ. ꝙ qꝛ nullus tenet̉ ad impoſſibile. ideo nullus omittit nō faciendo qd̓ non pōt. Et hoc dico. ſi ſit impotēs p̄ter ſuam culpam. ſi v̓o ſit impotēs ꝓpt̓ eiꝰ culpam p̄cedētem. vt cum ꝗs inebriauit ſe de ſero ⁊ non pōt ſurge̓ ad matutinas vt dꝫ: ē pctm̄ omiſſiōis. qd̓ ꝗdem incipit ei imputari ad culpam. qn̄ eſt tp̄s operandi ꝓpter cām tn̄ p̄cedētem. ex qua volūta ria reddit̉ omiſſio hͦ Tho. vbi. sͣ. ar. 3. o. ¶ Noͣ. ẜm Alex. an. 2. t. ⁊. c. de omiſſione. ar. o. ꝙ tūc dicit̉ omiſſio ꝑpetrari cum ꝗs applicat ſe ad actū illicitum incōpoſſibilem cū illo actu ad quē tenet̉ vt ſi iſte tenet̉ ire ad matutinas ⁊ ſe inebriet. vel in ſero in collogo infructuoſo ſtet. vel hiꝰ. ꝓ pter qd̓ nō ſurgit ad matutinas: tūc omit tit. Si vero ſe applicet alicui oꝑi bono ad qd̓ tenet̉ ⁊ ex hoc laſſus dormiat. ꝓpt̓ qd̓ non ſurgit: nō omittit. Si v̓o ſit actus in differēs: tn̄ impeditiuꝰ eius ad qd̓ tenetur omittit. ¶ Sed ꝗd ſi nō ſurgat non ꝓpt̓ aliquā cām in ip̄o. ſed tm̄ quia vis ſenſibilis eſt in eo ligata. nunꝗd omittit dor miendo. ℟º ꝙ non. tenet̉.n. ſurgere cum audierit ſignū. Sed ſi nō ſurrexerit ex cā que fuerit in eo: omittit cum ꝑpetrat cām illam. ¶ Ad hoc addi pōt de ocio. ꝙ ocium pōt dici multiplicit̓. Primo dr̄ ociū ẜm Gregꝭ. qd̓ caret rōe iuſte ncc̄itatis. vel intentiōe pie vtilitatis. ⁊ ſic eſt pctm̄ vel diſpoſitio ad ip̄m. Et ſic dr̄ Math̓. 12. De omī v̓bo oc oſo qd̓ lo. fu. ho. red. rōneꝫ in die iudicij. 2º dicit̉ ociū vacatio ab his que ſūt ꝓprie vite actiue. ẜm illud Lucꝭ. x. Maria optimā ꝑtem ele. Et 2ᵐ hͦ eſt ocium cōtemplatiōis. ⁊ hoc mō eſt bonū qn̄ ſit iuſta de cā. 2ºº dicit̉ indifferēs ẜꝫ qd̓ vacare ab his q̄ ſunt ꝓprie vite actiue fie ri pōt bono fine vel nō bono. Et quideꝫ ocium ẜm qd̓ dicit̉ improba volūtas qui eſcēdi ab oꝑe iuſte nc̄itatis vel pie vtilitatis eſt pctm̄ veniale ſi quies ſit infra deū. Si v̓o p̄ponat̉ deo eſt mortale. ¶ Utruꝫ trāſgreſſio ſit gͣuius pctm̄ omiſſiōe. ℟º ꝙ ſic ſimplicit̓ ⁊ abſolute loquendo. lꝫ aliqͣ omiſſio poſſit eſſe gͣuior aliqua trāſgreſſi on. pctm̄.n. intantū eſt graue inqͣꝫtuꝫ diſtat a virtute. Cōtrarietas aūt eſt maxīa diſtantia vt dicit̉ 5º metha. vnde ꝯͣrium magis diſtat a ꝯͣrio qͣꝫ ſimplex eius negatio. ſicut nigꝝ magꝭ diſtat ab albo qͣꝫ ſim plex non albū. om̄e.n. nigꝝ eſt non albū. ſed non cōuertit̉. Trāſgreſſio aūt ꝯͣriat̉ alicui virtuti. omiſſio v̓o importat negati onē eius. vnde pctm̄ omiſſiōis eſt ſi quis reuerētiam debitam parētibus nō exhibeat. Pctm̄ v̓o trāſgreſſiōis eſt ſi iniuriā eis inferat. ⁊ ſic pꝫ ꝓpoſitum. ¶ Ad hoc noͣ. ꝙ delictum cōiter ſumptū ſignificat quācunqꝫ omiſſiōem. qn̄qꝫ v̓o ſtricte ſu mit̉ ꝓ eo qd̓ omittit̉ fieri aliꝗd de his q̄ ꝑtinent ad deum. vel qn̄ ſcienter ⁊ qͣi cum qͦdam cōtemptū derelinꝗt homo illud qd̓ face̓ debet. ⁊ ſic hꝫ quādam gͣuitatem rōe cuius indiget expiatiōe maiori vt pꝫ Le uitꝭ. 5º. hͨ Tho. 2ª. 2e. q. 79. ar. 4. c. ⁊. c. i. ¶ Utꝝ vtrūqꝫ ſit pctm̄ mortale. ℟º. ſic̄ omiſſio opponit̉ p̄ceptis affirmatiuis ita trāſgreſſio p̄ceptis negatiuis. Et iō vtꝝqꝫ ꝓprie ſumēdo importat rōnē pctī mortal̓. Pōt et vtꝝqꝫ cōiter ſumi ex eo ꝙ aliꝗd

T. Li. XXI. ſit p̄ter p̄cepta affirmatiua vel negatiua diſponens ad oppoſitū ip̄oꝝ. Et ſic vtꝝqꝫ eoꝝ pōt eſſe veniale pctm̄. hec Tho. vbi sͣ. in rn̄ſiōe ad 2ᵐ ar. ¶ De v̓tutibꝰ ānexis iuſticie in cōi. ti. xi. Einde cōſiderandū eſt de parti bus iuſticie potētialibꝰ.i. de v̓. tutibꝰ ei annexis. Et pͥmo que v̓tutes annectūt̉ iuſticie. 2º de ſingul̓ ip̄arū. ¶ Circa pͥmū ſciendū ꝙ ꝑtes potentia les iuſticie ſūt ml̓te. quaꝝ. 6. aſſignat Tul lius in 2º rhetorꝭ. ſue. que ſunt religio. pietas. gr̄a. vindicta. obſeruātia. veritas. Et ideo ꝑtes potētiales pn̄t dici. quia in aliqͣ cum iuſticia cōueniūt. ⁊ ad plenam rōnē iuſticie nō attingūt. cum iuſticia ꝗdē cōueniunt in hoc ꝙ ſūt circa operatiōes ad alteꝝ. A ꝑfecta aūt rōne eius deficiunt in hoc ꝙ ꝑfecta rō iuſticie in hoc cōſiſtit. ſcꝫ ꝙ alteri reddat̉ qd̓ ei debet̉ ex legis ncc̄i tate ⁊ ẜm eqͣlitatem. Predictaꝝ aūt v̓tutum: q̄dam deficiūt a rōne eqͣlis. qꝛ ꝑ eas non reddit̉ equale. Quedā autē a rōne debiti. quia ⁊ ſi ꝑ eas reddat̉ aliquo mō debitum. illud tn̄ non eſt debitū ex legis ncc̄i tate: qd̓ eſt debitū ꝑfecte. ſed ex qͣdam morū honeſtate. pͥme ſūt religio. pietas. ⁊ obſeruātia. ꝑ religiōem.n. reddit hō debituꝫ ex legis ncc̄itate. ſed nō pōt redde̓ equale In quo etiā ꝯcordat ph̓s 8º ethiꝰ. verſus finē. Et Tullius dicit in 2º rhetorꝭ. ꝙ religio eſt q̄ ſuperiorꝭ cuiuſdā naͣe quam diuinā vocant. curam cerimoniāqꝫ vel cul tum affert. Per pietatē v̓o reddit hō parentibꝰ ⁊ patrie. q̄ eſt aliquo mō pͥncipiū generatiōis debitū ex legis ncc̄itate. ſꝫ nō reddit equale. qꝛ ẜm ph̓m vbi. sͣ. his honoribus ꝗ ad deos ⁊ parētes ꝑtinent: nul lus ẜm dignitateꝫ aliqn̄ tribuet. Et de hac dicit Tullius vbi. sͣ. Pietas eſt ꝑ quam ſanguīe iunctꝭ patrieqꝫ beniuol̓ officiuꝫ ⁊ diligens cultus tribuit̉. Per obſeruanetiam reddit hō v̓tuoſis dignitate ſupͣ eū cōſtitutis. ⁊ ip̄m inducētibus ad v̓tutem mīſterio. ⁊ exēplo debitū ex legis ncc̄itate. ſed nō reddit equale vt etiā vult ph̓s 4 ethiꝰ. De hac dicit Tullius vbi sͣ. ꝙ obſeruātia eſt ꝑ quam homīes aliqua digni tate an̄cedentes cultu qͦdam ⁊ honore di gnant̉. Tres aūt alie ſūt.ſ. gr̄a. veritas. ⁊ vindicatio. Per veritatē homo ſe talē exhibet ꝓximo in v̓bis ⁊ factis qualis eſt. qd̓ non debet ꝓximo ex aliqua legis no ceſſitate. ſed ex qͣdā moꝝ honeſtate vt hi ex v̓bis ph̓i. 4º ethi. Et de hac dic̄ Tullius vbi.s. ꝙ veritas eſt ꝑ quam īmutatē ea que fuerūt aūt ſūt aūt erunt dicunt̉. Per gr̄aꝫ aūt aliꝗs ꝯpenſat alicui bona ẜm ea q̄ recepit ab eo. de hac Tulliꝰ vbi. sͣ. Gr̄a eſt in qͣ amicitiaꝝ ⁊ officioꝝ alteriꝰ memoria alteriꝰ remunerādi volūtas cō tinet̉. Per vindicatiōem v̓o defendendo ⁊ vlciſcēdo ꝓpulſat̉ violētia ⁊ iniuria mo derate. non intendēdo malū iniuriātis. ſꝫ eius emendatiōem vel cohibitiōem vl̓ ali orū quietē ad iuſticie cōſeruatiōem ⁊ dei honorē. Et de hac dicit Tulliꝰ vbi sͣ. vin dicatio eſt ꝑ quam vis ⁊ īiuria. ⁊ om̄e qd̓ offuturū eſt defendēdo vel vlciſcēdo propulſat̉. Aliud v̓o debitū eſt nccͣium ſicut cōferens ad maiorē honeſtatē. ſine qͦ tam̄ honeſtas ſeruari pōt. qd̓ ꝗdem debitū at tendūt liberalitas ⁊ amicitia. ⁊ alia hiꝰ qͦ Tullius p̄termittit in numeratiōe p̄dicta que paꝝ hn̄t de debiti rōe. Obediētia v̓o quam aliꝗ ponūt inter ꝑtes iuſticie. inclu dit̉ in obſeruātia quaꝫ Tullius ponit. qꝛ p̄cellentibus ꝑſonis debet̉ ⁊ reuerentia ⁊ honor ⁊ obediētia. Epileya v̓o quaꝫ ponit ph̓s 5º ethi. iuſticie adiūcta p̄termittit̉ a Tullio. qꝛ non adiūgit̉ iuſticie ꝑticulari ſed legali. Alia aūt ponūt qn̄qꝫ ꝑtes in ſticie.ſ. obedientiā reſpectu ſuperioꝝ. diſciplinā reſpectu inferioꝝ. equalitatē reſpcū equaliū. fidem ⁊ v̓itatem reſpectu omniū. De ꝗbus aliqua non ponit̉ a Tullio niſi veritas. ¶ Circa qd̓ ſciendū ꝙ obedientia includit̉ in obſeruātia quā Tulliꝰ ponit. ꝑſonis.n. excellētibus debet̉ ⁊ honor reuerētia ⁊ obediētia. vt p̄dictum eſt. Fides aūt ꝑ quam dicta fiūt includit̉ in veritate qͣꝫtum ad obſeruātiaꝫ ꝓmiſſi. ve ritas aūt in plus ſe habet. vt. jͣ. patebit. Diſciplina v̓o nō debet̉ ex debito ncc̄itatis. quia inferiori inquātum eſt inferior: non eſt aliquis obligatus. poteſt tamē ſuperior obligari vt ꝓuideat inferioribus. ẜm illud Math̓. 24º. Fidelis ſeruus ⁊ prudens q. cō. do. ⁊cͣ. ⁊ ideo p̄termittit̉ a Tul lio. Equalitas vero ſub epileya ſiue amicitia continet̉. Numeratiōes aliaꝝ ꝑtiū annexaꝝ iuſticie. que a ꝗbuſdā ponunt̉ omitto gr̄a breuitatis. De dulia titulus. 22.

T. XXII..II. XXIII. Oſtea cōſiderandū eſt de ſingulis p̄dictarū virtutū. Eſt āt ſuperiꝰ tractatū de p̄ceptis. Et dictum de religiōe in pͥmo p̄cepto ⁊ de pietate in 2º p̄cepto. vnde nūc reſtat dicere de obſeruātia. gr̄a. vindicatiōe veritate. amicitia. liberalitate. ⁊ epileya. De iſtis igit̉ ſeptē dicendū eſt ẜm ordinē ẜm quem ſūt p̄numerate. ¶ Circa igit̉ ob ſeruantiā ſciēdum ꝙ ꝑ eam cultus ⁊ honor exhibet̉ ꝑſonis in dignitate cōſtitutꝭ hiꝰ enim ꝑſonis ratiōe excellētie debet̉ honor. ꝗ eſt q̄dam recognitio excellētie alicu ius. ratiōe v̓o officij gubernatiōis debet̉ cultus. ꝗ in qͦdam obſequio cōſiſtit. dum ſ. aliꝗs eoꝝ imperio obedit. ⁊ vicem beneficijs eoꝝ repēdit. Et ideo obſeruātie due ſunt ꝑtes.ſ. dulia: que exhibet ſupeioribuſ honorē. ⁊ obediētia: ꝑ quam imꝑio eorū obedit̉. pͥmo aūt dicēdū eſt de dulia. pꝰ ea de obediētia. quō autē dulia ſumit̉ multi plicit̓. ⁊ quō differt a latria hītum eſt sͣ. lio.i. ti. de latria. Ꝙͣtum autē ad p̄ſens cū dulia exhibeat honorē ſuꝑioribꝰ: querit̉ vtꝝ honor ſit aliꝗd corꝑale vel ſpūale. ℟ndeo honor quādam teſtificatiōeꝫ im portat de excellentia alicuiꝰ. vnd̓ volētes honorari teſtimoniū ſue excellētie querūt vt vult ph̓s 8º ethiꝰ. teſtimoniū autē reddit̉ vel coram deo: vel coram hominibꝰ. coram deo ſufficit teſtimoniū cōſcīe. Et iō honor quo ad deū cōſiſtere pōt in ſolo in teriori motu cordis. dum.ſ. aliꝗs recogitat vel dei excellētiam. vel etiaꝫ alt̓ius ho minis coram deo. Ꝙtum aūt ad homīes non pōt aliꝗs teſtificari niſi aliꝗbus ſignis exterioribꝰ. vel verboꝝ.ſ. excellentiā alicuius ꝓnunciādo. vel factoꝝ.ſ. ſe inclinando obuiādo. vel hiꝰ. vel oblationū ex teriorū rerū.ſ. exenioꝝ vel muneꝝ. aūt et inſtitutiōis imaginū vel alioꝝ hiꝰ. Et ẜm hoc honor ꝯſiſtit ī exterioribꝰ ſignis cor poralibꝰ. Differt autē honor a laude duplicit̓. Primo. qꝛ laus tm̄ cōſiſtit in ſigniverboꝝ. Honor aūt in ꝗbuſcūqꝫ exterio ribus ſignis ⁊ ẜm hoc laus includit̉ ī ho nore. ¶ quia ꝑ exhibitiōem honorꝭ te ſtificamur de excellētia homīs alicuiꝰ abſolute. ꝑ laudem v̓o in ordine ad finē: lau damus enī bene operātem ꝓpter finem. honor autē eſt optimoꝝ que nō ordināt̉ ad finem. ſed iam ſūt in fine vt vult ph̓s i. ethiꝰ. Gloria autē eſt effectus honoris ⁊ laudis. qꝛ ex hͦ ꝙ teſtificamur de bonitate alicuius: clareſcit eius bonitas in noticia plurimoꝝ. vnde gl̓ia dicit̉ qͣſi claria. Un̄ ad Ro. i. dicit glo. Ambꝰ Gloria eſt clara cum laude noticia. Diſſert aūt honor a reuerētia. qꝛ ex vna ꝑte reuerētia eſt pͥn cipiū motiuū honoris inqͣꝫtum.ſ. aliquis ex reuerētia quam hꝫ ad aliqueꝫ honorat eum. Ex alia v̓o parte eſt finis honoris inqͣꝫtū.ſ. aliꝗs ad hoc honorat̉. vt ab alijs in reuerētia habeat̉. hec Tho. 2ª 2 q. 10. ar. i. o. ¶ Ad hoc nota ꝙ dulia p̄t ſumi duplicit̓. Uno mō cōiter ẜm ꝙ exhibet reuerētiam cuicūqꝫ hoī ratiōe cuiuſ cūqꝫ excellētie. Et ſic cōtinet ſub ſe pietatē ⁊ obſeruātiam. ⁊ quācūqꝫ hiꝰ virtuteꝫ q̄ exhibet hoī reuerētiam. ⁊ ſic hꝫ ꝑtes ſpecie diuerſas. Alio mō dulia ſumit̉ ſtricte ꝓut.ſ. ẜm eam ſeruus exhibet reuerētiam dn̄o. ⁊ ſic nō diuidit̉ in diuerſas ſpecies. ſed eſt vna ſpēꝝ obſeruātie. quā Tullius ponit. eo ꝙ alia ratiōe ſeruꝰ reueret̉ dn̄m miles ducem. diſcipulꝰ magiſtꝝ. ⁊ ſic de alijs. hͨ Tho. vbi. sͣ. ar. 4. c. ¶ De obedientia. ti. ⁊ Oſtea cōſiderandū eſt de obediētia ⁊ vitio ſibi oppoſito.ſ. in obediētia. Erit aūt hͦ cōſideratio de obediētia in cōi. Nam. jͣ. li. 6º cōſiderabit̉ in ſpāli de obediētia q̄ de bet̉ p̄latis eccl̓iaſticis. ⁊ etiam de obedien tia religioſoꝝ. pͥmo aūt hic cōſiderādum eſt de obediētia. 2º de inobediētia. ¶ Circa v̓o obedientiā querūt̉ plura.ſ. vtrum vnus hō tenet̉ alteri obedire. ℟º ꝙ ſic. vn̄ ad Heb̓. vltꝭ. p̄cipit̉ Obedite p̄poſitis veſtris ⁊ ſb̓iacēte eis. ſicut enī ex ordīe naͣ li rerū diuinitꝰ inſtituto inferiora in rebꝰ naͣlibus ncc̄e habēt ſb̓ijci motiōi ſuperioꝝ ita etiam in rebus hūanis ex ordine iurꝭ naͣlis. ⁊ dīni. tenent̉ inferiores ſuis ſuperi oribus obedire. ¶ Sed obijcit̉. quia bonum opus ſi ex debito obediētie fieret vi deret̉ eſſe minꝰ gratuitū. ⁊ per cōſequens eſſet minus acceptabile. ℟ndeo aliquid poteſt iudicari gratuitum duplicit̓. Uno modo ex parte operꝭ. quia.ſ. homo ad illud non obligat̉. Alio mō ex parte operantis. quia.ſ. libera volūtate operatur. Opus autem reddit̉ virtuoſum ⁊ lauda bile ⁊ meritorium. p̄cipue ẜm ꝙ a volunte ꝓcedit. Et ideo lꝫ obedire ſit debitum ſi tamen ꝓmpta voluntate quis obediat.

T. Li. XXIII non ꝓpter hoc minuit̉ eius meritum. maxime apud deum: qui nō tm̄ opus exterius: ſed etiaꝫ volūtatem interiorem attendit. ¶ Utrū obediētia ſit virtus ſpālis. ℟ndeo ꝙ ſic. vnde a ꝗbuſdam ponitur pars iuſticie. vt dictum eſt. sͣ. Naꝫ habet obiectū ſpāle.ſ. p̄ceptum tacitū: vel expreſ ſum. volūtas enim ſuꝑioris quocūqꝫ modo innoteſcat eſt qͦddam p̄ceptum tacitū. Et tanto ꝓmptior videt̉ obediētia. qͣ to p̄ceptum exp̄ſſum p̄uenit volūtatem ſuperioris intellectā. ¶ Sed cōtra. inobedien tia eſt generale peccatū. quia ẜm Ambri. peccatū eſt inobediētia legis diuine. gͦ obediētia que ei opponit̉ eſt generalis virtꝰ. ¶ ℟ndeo obediētia pōt duplicit̓ accipi. Uno mō ꝓprie ẜm ꝙ reſpicit ꝑ intentiōeꝫ formalē ratiōem p̄cepti. Et ſic eſt ſpecialis virtus. ⁊ inobediēta ei oppoſita eſt peccatum ſpāle. ⁊ ẜm hoc requirit̉ ad obediēti am ꝙ aliquis impleat actū iuſticie vel alterius virtutꝭ. intendēs implere p̄ceptum ¶ Alio mō large ꝓ executiōe cuiuſcūqꝫ. qd̓ poteſt cadere ſb̓ p̄cepto. Et inobedien tia ꝓ omiſſiōe eiuſdem ex quacūqꝫ inten tiōe. ⁊ ſic obediētia eſt general̓ virtus. inobediētia generale peccatū. ¶ Nota etiaꝫ ꝙ lꝫ obediētia per ſe cōſiderata ꝓut re ſpicit ratiōem p̄cepti ſit ſpālis virtus vt dictū eſt. Inqͣꝫtum tam̄ ꝓcedit ex reuren tia que cultuꝫ exhibet ſuperiori ſb̓ diuerſis virtutibꝰ cōtinet̉. In qͣꝫtum enī procedit ex reuerētia prelatoꝝ cōtinet̉ quodāmō ſb̓ obſeruātia. Inqͣꝫtum vero ex reuerentia dei ſub religiōe ⁊ pertinet ad deuoti onē. ¶ Utꝝ obediētia ſit maxīa virtus. ℟ndeo virtutes theologice ſunt potiores virtutibꝰ moralibꝰ. vnde ſūt potiores obedientia: que eſt pars iuſticis vnde Gregꝭ dicit vltꝭ. mora. ꝙ obediētia nō ſeruili me tu: ſed charitatꝭ affectu eſt ſeruanda nō ti more pene: ſed amore iuſticie. Et ſic pꝫ ꝙ obediētia laudat̉ ex eo ꝙ ꝓcedit ex charitate. ex quo ſequit̉ ꝙ charitas eſt potior obediētia. ¶ Inter virtutes autē morales tanto virtus eſt potior quāto aliꝗd maiuſ cōtemnit. vt ⁊ deo inhereat. ⁊ ꝓpter deum. Inter vero omīa bona hūana p̄cipuum eſt volūtas. vt ſupponit̉ ad p̄ſens. Et ideo laudabilior eſt obediētia que ꝓpter deum cōtemnit ꝓpriam volūtatem qͣꝫ alie virtutes morales que ꝓpter deum cōtemnūt aliqͣ alia bona. vnde Gregꝭ. dicit ꝙ obediētia iure victimis p̄ponit. quia ꝑ victimas aliena caro. per obedientiā vero propria voluntas mactat̉. Eſt enī obediētia vt dic̄ Peregrinꝰ liº de ſpeculis v̓ginū ſpe mercedis: abnegatio ꝓprie volūtatis. ¶ Utrū in omībus ſit deo obedienduꝫ. Undeo ſicut naturali ncc̄itate omīa naturalia motiōi diuine ſb̓dunt̉: ita etiaꝫ qͣ dam ncc̄itate iuſticie om̄es volūtates obedire p̄cepto diuino tenent̉. ꝓpter qd̓ dixerunt filij Iſrl̓. Omīa que locutus eſt dn̄s faciemꝰ ⁊ erimus deo obediētes. ¶ Utrū ſb̓diti teneant̉ ſuis ſuꝑioribus in omībuſ obedire. ℟ndeo ꝙ ⁊ hoc cōtingere poteſt ex duobꝰ. Uno mō ꝓpter p̄ceptum ptātis maioris. vnde ſuꝑ illud Ro. 13º. Qui po teſtati reſiſtūt ip̄i ſibi damnatiōeꝫ acqui runt dicit glo. ſi aliud iubeat ꝓconſul: ali ud Imperator. nūquid dubitat̉ illo contempto iſti eſſe ſeruiendū. gͦ ſi aliud iubeat Imperator. aliud deus cōtempto illo: obediendū eſt deo. ẜm illud actuū. 4º Ob edire autē magis oportet deo qͣꝫ hoībus. Diſtinguēdū tam̄ hoc ẜm Bon̄. circa fi. ſecūdi. Ꝙ aūt poteſtas inferior fluit totali ter a ſuperiori. vt poteſtas ep̄i a ptāte pape. ⁊ tunc eſt magis obediendū pape. Aut poteſtas ſuperior ⁊ inferior fluūt ab alia poteſtate ſuperiori vt ptās ep̄i. ⁊ poteſtas archiep̄i a papa. ⁊ tūc non eſt generaliter veꝝ ꝙ magis ſit obediēdū ſuperiori qͣꝫ in feriori. vt archiep̄o qͣꝫ ep̄o. quia ep̄s eſt p̄latus īmediatus. archiep̄s mediatus. Alio mō non tenet̉ inferior obedire ſuꝑe riori.ſ. quādo p̄cipit ei aliquid in quo nō ſubdit̉ ſibi. vt eniꝫ dicit Seneca de bene. Corꝑa ſunt obnoxia dn̄is. mens autem ſui iuris eſt. Et ideo in his que ꝑtinēt ad interiorē motū voluntatis: non tenet̉ hō obedire hoī. Nec tam̄ ẜm ea que pertinēt ad dominiū coporis. ſed tm̄ deo. quia oēs homīes natura ſunt pares. vt ſūt ea que pertinēt ad ſuſtentationē corporis ⁊ generationē prolis. vnde non tenent̉ ſerui dominis nec filij parētibus obedire de matri monio cōtrahendo. vel virginitate ſeruā da. aūt alia huiuſmōi Sed in his que per tinent ad diſpoſitionē actuū ⁊ reꝝ humanarū. tenet̉ ſubditus obedire ſuo ſuperio ri ẜm ratiōeꝫ ſue ſuꝑioritatis. vt miles duci exercitus. in his que pertinent ad bellum. ſeruus domino. in his que pertinent ad opera ſeruilia exequenda. filius patriin his que pertinent ad vite diſciplinaꝫ. ⁊ domeſticam curam. ⁊ ſic de alijs. Nec

C..II. XXIIII. obſtat illud Apl̓i ad Col̓. 3º Filij obedite parētibus ꝑ omīa. ⁊ poſtea ſubdit. Serui obedite ꝑ omīa dn̄is. quia ꝑ ly omīa ītelligit omīa que ꝑtinēt ad ius patrie vl̓ dominatiue ptātis. ¶ Utꝝ chriſtiani teneāt poteſtatibꝰ ſecularibꝰ obedire. ℟ndeo ꝙ ſic. vnde Apl̓us ad Titum. admonet illos pͥncipibꝰ ⁊ poteſtatibꝰ ſubditos eſſe. Nam ex corruptiōe peccati pͥmi proni ſu mus ad ꝑturbandū ordinem iuſticie. Et ideo oportuit ꝙ aliqui haberēt poteſtateꝫ vt ſic ordo iuſticie ſeruaret̉. Nec per fideꝫ xp̄i ordo iuſticie tollit̉. ſed magis firmat̉. quia fides xp̄i eſt pͥncipiū ⁊ cā iuſticie ẜm illud Ro. 2º Iuſticia dei ꝑ fidem Ieſu xp̄i ⁊ ideo ꝓpter fidem xp̄iani nō eximūt̉ ab obedientia pͥncipum ſeculariū. Tenentur aūt obedire ſubditi xp̄iani ptātem habētibus iuſticie tam in tꝑalibus qͣꝫ in ſpūa libus in his ad que ſe extēdit ptās eorū. non autē in alijs de ncc̄itate niſi forte ī ca ſu. vbi ꝓpter vitandū ſcandalū vel pericū lum eſſet obedire neceſſariū ẜm Tho. ⁊ Ricarꝭ. lio. 2º. di. vltꝭ. Et ẜm Pe. ibidem ſi ſit poteſtas vſurpata: non tenent̉ obedire ei niſi etiam ꝓpter ſcādalum vel maiꝰ ma luꝫ vitandū. obediēdo tn̄ ī licitꝭ nō peccāt Equit̉ videre de 2º.ſ. de inobediē. tia. Et circa hoc querunt̉ plura. ſ. vtꝝ inobediētia ſit peccatū mor tale. ℟ndeo ꝙ ſic. vnde Ro. i. ⁊. 2. Thi. 3 Ptātibꝰ nō obediētes inter peccata mor talia numerant̉. peccatū enī mortale ē qd̓ cōtrariat̉ charitati ꝑ quam eſt vita ſpūa lis. charitate autē diligit̉ deus ⁊ ꝓximus dilectio autē dei eſt vt eius mādatis obediat̉. dicit̉ enī 3ª Io. 2. Qui dicit ſe noſſe deum ⁊ mādata eius non cuſtodit mendax eſt. qui autē ſeruat verba eius vere ī hoc charitas dei ꝑfecta eſt. Et ideo inobedientē eſſe p̄ceptis diuinis eſt peccatū mortale qͣſi dilectōi dei cōtrariū. Et eadem rōeſt de hoc qd̓ eſt inobediētem eſſe p̄ceptis ſuperioꝝ. quia etiā in p̄ceptis diuinis cōti net̉ ꝙ ſuperioribꝰ obediat̉ ẜm illud Ro. 12º. Qui poteſtati reſiſtit dei ordinatiōi reſi ſtit. Et vlterius inobediētem eſſe ſuperiori cōtrariat̉ dilectiōi ꝓximi inqͣꝫtum ſb̓tra hit ei obediētiam debitā ſibi. ¶ Utꝝ īobe dientia ſit grauiſſimū peccatū. ¶ ℟ndeo ꝙ non. grauius enī peccatū eſt cōtemner. p̄cipiētem qͣꝫ p̄ceptum. vnde grauiora ſūt peccata que ſūt cōtra ꝑſonam p̄cipientis. vt blaſphemia ⁊ homicidiū qͣꝫ inobediē¶ Et ſi obijciat̉ illud. i. Reg. 5º. Quaſi ſce lus ydolatrie eſt nolle acꝗeſce̓. ydolatria autē eſt peccatū grauiſſimū. gͦ rē. Dicen dū ꝙ ibi ly qͣſi non eſt eqͣlitatis ſed ſil̓itudinis. quia inobediētia redūdat in ꝯtem ptum dei ſic̄ ydolatria. ſꝫ ydolatria magis ¶ De gratitudine ⁊ ingratitudīe. ti. 24. Einde cōſiderādum eſt de gr̄a ſiue gratitudine. ⁊ poſtea de in gratitudine. ¶ Sciendū igit̉ ꝙ gratitudo vt pꝫ ex p̄dictis eſt virtus que bn̄factoribꝰ gr̄am recōpen ſat. ſed religio eſt q̄dam p̄excellens gratitudo. vnde ⁊ gr̄aꝝ actio ad deum eſt poſita sͣ. inter ꝑtinētia ad religionē. Si quis aūt bn̄ficium dedit nō vt debuit. nō debꝫ oīno recipiens a gratiaꝝ actiōe ceſſare. Minus tam̄ tenet̉ qͣꝫ ſi mō debito dedit. quia ⁊ bn̄ficiuꝫ eſt minꝰ. quia vt dicit Seneca 2. de bn̄fi. Multū celeritas facit. Dꝫ aūt homo bn̄ficium recōpenſare ſtatim qͣꝫtuꝫ ad effectum. ſed tēpus oportunū bn̄facto ri debet expectare qͣꝫtum ad donū. Ut enī dicit Seneca. 4º de benefi. Qui feſtinat reſpōdere nō habet animū grati homīs: ſꝫ debitoris. Debet etiā attēdere magis affectum qͣꝫ donū vel factū. vt vult Seneca.i. de benefi. Debꝫ etiam magis aliquid retribue̓ ẜm ſuū poſſe. vt vult ph̓s 5º ethiꝰ. Equit̉ videre de 2º.ſ. de ingratitu dine de qua querunt̉ plura.ſ. vtꝝ ſit ſemꝑ pctm̄. ℟ndeo ꝙ ſic. vnd̓ Thi. 3. cōnumerat̉ alijs pctīs cum dicit̉ ingrati ſceleſti. Ex hoc enī aliquid eſt pctm̄. quia repugnat virtuti. ſicut aūt di ctum eſt. sͣ. debitū gratitudīs eſt qͦddaꝫ de bitum honeſtatꝭ quā virtus requirit. vn̄ patet ꝙ ingratitudo ē ſemꝑ pctm̄. ¶ Utꝝ ingratitudo ſit pctm̄ ſpāle. ℟ndeo ꝙ ſic ſicut gratitudo eſt virtus ſpālis cui oppo nit̉ ẜm defectū. habet enī diuerſos graduẜm ordinem eoꝝ que ad gratitudineꝫ requirunt̉. quoꝝ pͥmū eſt ꝙ homo acceptū beneficiū recognoſſat. 2ᵐ eſt ꝙ laudes ⁊ gr̄as agat. 2 eſt ꝙ ꝓ loco ⁊ tēpore ẜm facultatē ſuam retribuat. Sed quia qd̓ ē vltimū in generatiōe eſt pͥmū in reſolutio ne. ideo pͥmus gradus ingratitudinis eſt vt homo bn̄ficium nō retribuat. 2ꝰ eſt. vt diſſimulet qͣſi nō demōſtrans ſe beneficium accepiſſe. 2ꝰ ⁊ gͣuiſſimus eſt ꝙ pec catum non recognoſcat ſiue ꝑ obliuionē

T. Li. XXV. ſiue quocūqꝫ alio mō. quos tres gradus ponit Seneca 3º de benefi. Et quia in affirmatiōe oppoſita intelligit̉ negatiua iō ad primū ingratitudinis gͣdum ꝑtinet ꝙ aliquis retribuat mala ꝓ bonis. ad 2ª ꝙ benefactorē vituperet. ad 3ᵐ ꝙ benefi cium qͣſi malefactū reputet. ¶ Ad hͦ noͣ. ꝙ in quolibet pctō eſt maͣlis ingratitudo ad deum ꝓut.ſ. homo aliꝗd facit. qd̓ po teſt ad ingratitudine pertinē. formalit̓ au tem ingratitudo eſt quādo actualit̓ bene ficiuꝫ cōtemnit̉. Et hoc eſt ſpāle peccatū. hec Tho. 2ª. 2e. q. 10. ar. i. ⁊ 2. c. ⁊. c. i. articl̓i. ¶ Utꝝ ingratitudo ſit pctm̄ mortale. ℟ndeo vt patet ex dictis: aliꝗs dicit̉ ingratus duplicit̓. Uno mō per ſolaꝫ omiſſiōem. vt quia nō recognoſcit. vl̓ nō laudat vel non retribuit ꝓ bn̄ficio ſuſcepto. ⁊ hoc nō eſt ſemꝑ mortale peccatū. quia vt sͣ. dictum eſt debitū gratitudinis eſt. vt homo aliꝗd ⁊ liberalit̓ tribuat ad qd̓ nō tenet̉. Et ideo ſi p̄termittit illud nō peccat mortalit̓. Eſt tam̄ veniale pctm̄. ꝗa hoc ꝓuenit ex qͣdam negligētia vel indipoſitiōe aliqua homīs ad virtutē. Poteſt etiā ꝯtingere ꝙ talis ingratitudo ſit mor talis vel ꝓpter interiorē cōtemptuꝫ. vel ꝓ pter cōditionē eius qd̓ ſubtrahit̉. qd̓ ex ncc̄itate debet̉ beneficio ſiue ſimplicit̓ ſiue in aliquo cāu neceſſitatꝭ. ¶ Alio mō dicit̉ aliꝗs ingratus. quia nō tm̄ p̄termittit gͣti tudinis implere debitū: ſed etiam agit cōtrariū. Et hoc etiā ẜm cōditiōem eius qd̓ agit̉: quādoqꝫ eſt veniale: qn̄qꝫ mortale. Ingratitudo tam̄ que ꝓuenit ex mortali habet ꝑfectam ingratitudīs ratiōem. que vero ex veniali: imꝑfectam. hec Tho. 2º 2º. q. 10. ar. 3. c. ⁊. c. 3ª. ¶ Ad hoc noͣ qd̓ dicit Seneca 2º de benefi. hec lex bn̄ficij eſt ꝙ alter ſtatim debet obliuiſci dati. alt̓ eſſe memor accepti. Obliuiſci.i. non ſe iactare. vt idem exponit 7º de bn̄fi. ¶ Utruꝫ ingratis ſint bn̄ficia ſubtrahēda. ℟ndeo circa ingratū duo ſunt cōſideranda. Pri mo ꝗd ſit dignus pati. ⁊ ſic meret̉ ſubtra ctionē beneficij. 2º ꝗd oportet face̓ bene ciū. pͥmo enī non debet eſſe facilis ad in licandū ingratitudinē. quia ſepe vt dicit Seneca. qui nō reddidit gratus eſt. quia orte non occurrit ei facultas: aut debita oportuitas reddendi. 2º debet hoc atten ere ꝙ de ingrato faciat gratū. qd̓ ſi non ꝯteſt pͥmo beneficio: forte faciet 2º. ſi v̓o x beneficijs multiplicatꝭ ingratitudinem augeat ⁊ peior fiat: a beneficijs ceſſare debet. hec Tho. vbi. sͣ. ar. 4. c. ¶ De vindicatiōe. tis. Oſtea cōſiderandū eſt de vindicatiōe. de qua querit̉ vtruꝫ ſit licita. ℟ndeo ꝙ nō. ſed potius eſt a deo expectāda. dicit̉. n̄ Leuitꝭ. 18º. Deus nō faciet vindictā electorum ſuorū clamantiū ad ſe. q. d. īmo faci et. Nō eſt inquā licita pͥuate ꝑſone. Leui. 19º. Non queres vltiōem nec memor eris iniurie ciuiū tuoꝝ. Eſt autē licita perſone publice.ſ. iudici. ⁊ hoc ex charitate ⁊ zelo iuſticie. nō ex odio ⁊ libidine vindicte. Ex deſiderio correctiōis non ex deſiderio afflictiōis. ⁊ hoc eſt qd̓ dicit Augꝭ. ſuper Math̓. 5º. Nō ꝓhibet̉ vīdicta que ſit ad correctiōem. ſed etiā nō cōcedit̉ niſi ei cui poteſtas ex ordine data eſt. ⁊ ſine irā. vt patri in filium. Ad cuius euidētiam cōſt derādum. ꝙ vindicatio fit per aliqd̓ malum penale inflictū peccanti. Eſt gͦ in vin dicatiōe attendēdus animꝰ vindicantis. ſi enī intentio eius ferat̉ ad malum eius de quo vindictā ſumit ⁊ ibi ꝗeſcat: eſt oīo illicitum. qꝛ repugnat charitati. Si vero pͥncipalit̓ ferat̉ ad eius emendatiōem vl̓ ſaltem cohibitiōem ⁊ alioꝝ ꝗētem ⁊ iuſticie cōſeruatiōem ⁊ dei honorem. pōt eſſe vindicatio licita. alijs circūſtantijs debit obſeruatꝭ. ¶ Sed obijcit̉. quia Chryẜ. di cit ſuꝑ Math̓. Diſcamꝰ exemplo Chriſti iniurias nr̄as magnanimit̉ ſuſtinere. dei autē iniurias nec vſqꝫ ad audituꝫ ſufferre. gͦ ⁊cͣ. ℟ndeo ꝙ iniuria que infert̉ alicui perſone quādoqꝫ redūdat in deum ⁊ eccl̓iam. ⁊ tunc debet vlciſci ꝓpriam iniuriam. vnd̓ Heliſeus maledixit pueris irridentibꝰ eum. 4º Regꝭ. 2º. Et Silueſter papa excōicauit eos qui miſerūt eum in ex ilium vt habet̉ 23. q. 4. Inqͣꝫtum v̓o iniuria illata alicui pertinet ad eius perſonā debet ſi expediat tolerare eam patiēter. hieniꝫ p̄cepta patiētie debent intelligi ẜm p̄ parationē animi. vt dicit Augꝭ. in li. de ſermone dn̄i in mōte. ¶ Abijcit̉ iteꝝ. qꝛ ſuper illud Math̓. 13º. Sinite vtrāqꝫ creſcere vſqꝫ ad meſſem ⁊cͣ. dicit glo. ꝙ multitudo non eſt excōicanda nec princeps. ergo nec alia vindicatio eſt licita. ℟ndeo quādo tota ml̓titudo peccat. quādoqꝫ ſu menda eſt de ea vindicta vel qͥ ad totam

C..II. XXVI. multitudinē. ſic̄ ſodonite vl̓r perierūt. vl̓ qͦ ad magnā multitudinis ꝑtem. vt patet Exo. 32º in pena eoꝝ ꝗ vituluꝫ adorauerūt. Qqꝫ v̓o ſi ſequat̉ correctio multorū exerceri dꝫ ſeueritas in aliqͥs paucos p̓n cipaliores ꝗbus punitis ceteri tereant̉. ſi cut dn̄s Nume. 25º. mādauit ſuſpēdi pͥncipes ppl̓i ꝓ pctō multitudīs. Si aūt pars multitudīs peccauit tūc ſi mali ſeꝑari poſ ſint a bonis dꝫ in eos exerceri vindicta. ſi tn̄ hͦ fieri poſſit ſine ſcādalo alioꝝ. Alio ꝗn parcendū eſt multitudini ⁊ detrahendū ſeueritati. Et eadē rō eſt de pͥncipe que ſequit̉ multitudo. Tolcrādū n. eſt pcc̄ꝫ ſiſine ſcādalo multitudīs puniri non poſſit niſi forte pctm̄ eēt tale qd̓ magis noceret multitudini vel ſpūalit̓ vel tꝑalit̓: qͣꝫ ſcandalū qd̓ ex inde timeret̉. ¶ Ebijcit̉ iterū qꝛ vindicta ꝑtinet ad deū ẜm illud Lent̓. 2º ẜm aliā lr̄am. Da mihi vindictā ⁊ ego retri. ⁊cͣ. ℟º. ille ꝗ ẜm gradū ordīs ſui vin dictā in malos exercet nō vſurpat ſibi illud qd̓ eſt dei. ſꝫ vtit̉ ptāte diuinitꝰ ſibi cō ceſſa. ſi aūt aliꝗs p̄ter ordinē inſtitutiōis dīne vindictā exerceat ſibi qd̓ ē dei vſur pat ⁊ iō peccat. ſꝫ de hͦ eſt hītum. sͣ. ti. de ho micidio. Hoſti. aūt rn̄det ad pͥncipalē qō nē. ⁊ ip̄e nō credit ꝙ aliꝗs debeat iniuriā ſuā vlciſci etiā ſi ſuꝑiorē nō hꝫ. vn̄ Gregiſuꝑ illud Io. 8º. Ego gl̓iam. m. n. q. eſt qui querat ⁊ iudi. dicit illatas cōtumelias pa tris iudicio reſeruat. vt ꝓfecto nob̓ inſinu et qͣtū patiētes eē debemꝰ dū ſe adhuc vlciſci nō vult ip̄e ꝗ iudicat. hͦ iō dicit. qꝛ ſi cut ibideꝫ p̄cepit pr̄ om̄e iudiciū dedit filio. q. d. Gregꝭ. Cōſidera miſer hō ꝙ iudex iudicū eſt ⁊ tn̄ nō vult in facto ꝓprio iudicare. gͦ nec alius hͦ dꝫ p̄ſumē qͣꝫtū eſt deſtricto iure niſi aliꝗs ſe ſupponat man datis ſuis. in qͦ cāu ſi aliꝗd īmoderatum p̄cipiat redige̓ dꝫ ad arbitriū boni viri. exͣ de iurꝭ. iurā. veniēs. Et lꝫ pͥnceps ſit ſolutus legibꝰ. C. de legꝭ. ⁊ ꝯſti. digna. ip̄e tn̄ de legat. exͣ de iudi. c. i. lꝫ iniuria cōmiſſa: in ſe punire poſſit. Cui vitio opponit̉ vindicatio: ℟º ꝙ opponit̉ duobꝰ qͦꝝ vnum opponit̉ ſibi ꝑ exceſſū.ſ. crudelitas vel ſeuicia q̄ menſurā excedit in puniēdo. alterū ꝑ defectū. vt cū ꝗs nimis ē remiſſus in puniēdo ꝓuer. 13º. Qui parcit v̓ge odit fi liū ſuū. Uirtꝰ aūt vindicatiōis cōſiſtit in hͦ ꝙ hō ẜm circūſtātias debitā menſuraꝫ in vindicādo obſeruāt. ¶ De ſitate ⁊ iure. i. Einde cōſiderādum eſt de veritate. Et pͦ de ip̄a. ⁊ pꝰ eā de vitijs ei oppoſitis. Circa aūt v̓itatē querūt̉ plura.ſ. vtꝝ ſit vir tus. ℟º ꝙ ſic. vn̄ ph̓s ponit eā inter v̓tutes 2º ⁊ 3º ethiꝰ. Circa qd̓ ſciēdū ꝙ veritas duplicit̓ pōt ſumi. Unoº ẜm ꝙ verita te dr̄ aliqd̓ veꝝ. ⁊ ſic nō eſt v̓tus ſꝫ ob̓m vel finis v̓tutis. ſic.n. v̓itas nō eſt habitꝰ. ſꝫ qͣlitas q̄dam intellectꝰ vel ſigni ad rem intellectā vel ſignificatā vel rei ad ſui idē am. Alioº pōt dici v̓itas qͣ aliꝗs dicit verū ẜm ꝙ ꝑ eā aliꝗs dr̄ verax. ⁊ ſic ē virtus. qꝛ hͦ ip̄m qd̓ eſt dice̓ veꝝ eſt actꝰ bonus. v̓tus aūt eſt que hoīem bonū facit ⁊ opꝰ eius bonū reddit. ¶ Sꝫ obijcit̉. qꝛ di 4º ethi. ꝙ ad veritatē ꝑtinet ꝙ aliꝗs cōfi teat̉ exiſtētia circa ſe. ⁊ neqꝫ maiora neqꝫ mīora. ſꝫ hͦ nō eſt ſemꝑ laudabile. neqꝫ in bonis ꝓuer. 27. Laudet te alienꝰ non os tuū. Nec in malis. qꝛ ꝯͣ qͦſdā dr̄ Iſa. 3º. Pctm̄ tuū qͣi ſodoma p̄di. gͦ v̓itas nō eſt v̓tus. ℟º. cōfiteri illud qd̓ eſt circa ſe inqͣꝫ tū cōfeſſio peri eſt bonū ex gn̄e. ſꝫ hͦ nō ſuf ficit ad hͦ ꝙ ſit actꝰ v̓tutis. ſꝫ reqͥrit̉ ꝙ vlte riꝰ debitis circūſtātijs veſtiat̉. q̄ ſi nō obſeruēt̉ erit actꝰ vitioſus. Et ẜm hͦ vitioſuꝫ eſt ꝙ aliꝗs ſine cā debita ſe laudet. etiā de v̓o. ⁊ etiā ꝙ aliꝗs pctm̄ ſuū publicet ex hͦ ſe laudādo vel qͣlitercūqꝫ inutil̓r manife ſtādo. ¶ Utꝝ v̓itas de qͣ loꝗmur hͦ dr̄at a v̓itate vite. iuſticie. ⁊ doctrine. ℟º ꝙ ſic. hͦ.n. v̓itas eſt ẜm quā aliꝗd dr̄ verū. Ueritas aūt vite eſt ẜm quā aliꝗd eſt veꝝ. di cit̉ aūt vera vita ſic̄ ⁊ q̄libet res alia. ex hͦ ꝙ attingit ſuā regulā ⁊ menſurā.i. legem dīnā ꝑ cuiꝰ cōformitatē hꝫ rectitudinē. ⁊ talis v̓itas ſiue rectitudo eſt cōis cuilibet v̓tuti. Ueritas aūt iuſticie dr̄ dupl̓r. Unoº ẜm ꝙ iuſticia ē q̄dam rectitudo regl̓ata ẜm regulā legis dīne. Et ẜm hͦ iuſtiª dr̄t a v̓itate vite. qꝛ v̓itas vite ē ẜm quā aliꝗrecte viuit ī ſeip̄o. v̓itas āt iuſticie ẜꝫ quā aliꝗs ſeruat rectitudinē ī iudicijs q̄ ſt̓ ad alteꝝ. ⁊ ẜm hͦ v̓itas iuſticie nō ꝑtinet ad v̓itatē de qͣ nūc loꝗmur ſic̄ nec v̓itas vite. Alioº pōt ītelligi v̓itas iuſticie ẜm ꝙ aliꝗs ex iuſticia v̓itatē maīfeſtat. vt cū quis cōfitet̉ in iudicio veꝝ aūt dicit veꝝ teſtimoniū. Et hͨ v̓itas eſt ꝗdā ꝑticularis act. iuſticie. nec directe ꝑtinet ad v̓itatem de qͣ nūc loꝗmur. quia.ſ. in hac manifeſtatiōe

T. Li. XXVII. veritatꝭ hō pͥncipalit̓ alt̓i redde̓ ius ſuuꝫ intēdit. Ueritas v̓o doctrine ꝯſiſtit in qͣdā manifeſtatiōe eoꝝ de ꝗbus eſt ſcīa. vn̄ nō ꝑtinet directe ad v̓itatē de qͣ nūc loꝗmur. ſꝫ tm̄ veritas qͣ aliꝗs ⁊ vita ⁊ v̓bo ſe taleꝫ qͣlis eſt demōſtrat. vt nō alia qͣꝫ circa ip̄ꝫ ſūt nec maiora nec mīora de ſe dicat. Q tn̄ vera ꝯgnoſcibilia inqͣꝫtū ſūt a nob̓ cognita circa nos ſūt ⁊ ad nos ꝑtinent. ꝑ hͦ v̓itas doctrine pōt ad hanc v̓tutē ꝑtinere ⁊ quecūqꝫ v̓itas alia qͣ ꝗs manifeſtat v̓bo vel facto ea q̄ ꝯgnoſcit. ¶ Utꝝ hͦ vitus declinet in minus. ℟º ꝙ ſic. vt dr̄. 4 ethi. Sciendū aūt ꝙ declinare in minus duplicit̓ cōtingit. Unoº affirmādo. vt cū ꝗs nō manifeſtat totū bonū qd̓ eſt in eo. vt ſcīam vl̓ ſanctitatē. vel aliud hiꝰ. Et hͦ ſit ſine p̄iudicio veritatis. qꝛ minꝰ in maiori cōtinet̉. ⁊ ẜm hͦ virtus hͦ declinat ad minꝰ. hͦ.n. vt dr̄ ibidē videt̉ eſſe prudētiꝰ ꝓpter oneroſas ſuꝑabundātias eē. hoīes n. ꝗ maiora de ſe dicūt qͣꝫ ſint alijs onero ſi ſūt: qͣſi alios excelle volētes. ꝗ aūt mīora dicūt de ſe: alijs gratioſi ſūt. qͥſi ꝑ quan dā moderātiā alijs cōdeſcēdentes. Alionegādo.ſ. ineſſe ſibi qd̓ ineſt. ⁊ ſic nō ꝑtinet ad hanc v̓tutem. qꝛ ꝑ hͦ incurrēt alijs falſū. qd̓ ꝗdeꝫ minꝰ repugnaret v̓tuti. nō ꝗdeꝫ ẜm ꝓpriā rōnē virtutꝭ. ſꝫ ẜm rōnem prudētie quā in oībus v̓tutibꝰ oꝫ ſaluari. qͣꝫ ſi ſe iactat hr̄e qd̓ nō hꝫ. Magꝭ.n. repu gnat prudētie. qꝛ ꝑiculoſius ⁊ oneroſius eſt alijs qd̓ aliꝗs ſe eſtimet vel iactet habe re qd̓ nō hꝫ qͣꝫ ꝙ nō eſtimet vel nō dicat ſe hr̄e qd̓ hꝫ hͨ Tho. 2ª. 2e. q. 109. o. ¶ De vitijs oppoſitis veritati. ti. 27. Oſtea cōſiderandū eſt de vitijs oppoſitis veritati q̄ ſūt mēdaciū. ſimulatio ſiue hypocriſis. iactātia. ⁊ vitiū ſibi oppoſitū. ſ nonia. De mēdacio aūt dictū eſt. sͣ. li. i. vn̄ reſtat hic cōſiderare de reliꝗs. pͥmo de ſimulatiōe ſiue hypocriſi. Et circa hanc querūt̉ plura.ſ. vtꝝ hypocriſis ſit idē qd̓ ſimulatio. ℟º ꝙ ſic. vn̄ Iſid̓. li. ethi. dicit. ꝙ hypocrita grece dr̄ ſimulator latine. ꝗ cū intus malus ſit: ſe bonū palā oſtēdit. hypo.n. falſū. criſis iudiciū. Eſt gͦ hypocri ſis ſimulatio. ſꝫ nō oīs ſimulatio: ſed tm̄ illa qͣ ꝗs ſimulat ꝑſonā alterius. vt cū ſimulat ꝑſonā iuſti. vn̄ ſuꝑ illud Math̓. 5. Sic faciūt hypocrite dicit glo. hypocrita eſt ꝗ ſimulat qd̓ nō eſt. rep̄ſentator alteri ꝑſone hic ē. cū vl̓t videri bonꝰ ⁊ n̄ eſt. Et naſcit̉ hypocriſis vt dic̄ Gregꝭ. 2º mora. ex inani gl̓ia. cū ad eā vt ad finē ordinet̉ ¶ Utꝝ gerēs hītuꝫ ſanctitatꝭ vl̓ religiōis nō tn̄ hn̄s meritū ꝑfectiōis ſit hypocrita. ℟º ꝙ nō. nā hītus ſanctitatꝭ vt religiōis vel clericatꝰ ſignificat ſtatū qͦ ꝗs obligat ad oꝑa ꝑfectiōis. Et iō cū ꝗs hītum ſanctitatis aſſumit intendēs ad ſtatū ꝑfectio nis ſe tn̄ſferre ſi ꝑ infirmitatē deficiat non eſt ſimulator vel hypocrita. qꝛ nō tenetur manifeſtare ſuū pctm̄ ſanctitatꝭ habitū de ponēdo. vn̄ Gregꝭ. 2º mora. ſūt aliꝗ quiſanctitatꝭ hītum tenēt ⁊ ꝑfectiōis merituꝫ exequi nō ualēt: qͦs nō eſt credendū in numero hypocritaꝝ curre̓. qꝛ aliud eſt infimitas: aliud malitia. Si aūt ſanctitatꝭ habitū ꝗs aſſumet vt ſe iuſtū on̄deret. hypo crita eēt. Et ſil̓r ſi bona opera ex gene̓ ad dei ſeruitiū ꝑtinētia ad inanē gl̓iam facet vt etiā hr̄ ex v̓bis Gregꝭ. ibidē. ¶ Utꝝ an ꝗs poſſit ſe ſimulare malū. ℟º. ꝗdā dicūt ꝙ nō. qꝛ facit aūt oꝑa bona ꝑ q̄ nullꝰ ſi mulat ſe malū. aut oꝑa mala. ⁊ tūc ē malus. Et hiꝰ poſitiōis fuit Alex. an. 2. t. 2. c. de hypocriſi. ar. 6. c. Sed ẜm aliqͦs hͨ ratio nō cogit. Pōt.n. aliꝗs ſe ſimulare maluꝫ ꝑ oꝑa q̄ nō ſūt in ſe mala. hn̄t tn̄ quādam ſpēm mali. ſꝫ tn̄ ip̄a ſimulatio ē mala. tum rōe mēdacij. tum rōe ſcādali. ⁊ lꝫ ꝑ hͦ fiat malus. nō tn̄ fit malꝰ illa malitia qͣ ſimlat. Et qꝛ ip̄a ſimulatio eſt ẜm ſe mala. nō rōe eiꝰ de qͦ eſt. ſiue ſit de bono ſiue de malo: pctm̄ eſt. ⁊ hͦ eſt poſitio Tho. 2ª. 2e. q. iii. ar. i. c. 3ᵐ. ¶ Utꝝ hypocriẜ opponat̉ ꝑ tnti veritatꝭ. ℟º ꝙ ſic. cū.n. hypocriſis ſit q̄dā ſimulatio qͣ ꝗs ſe ſimulat hr̄e ꝑſone quā nō hꝫ vt dictū eſt. ꝯn̄s eſt vt formali ter ⁊ directe opponat̉ v̓itati qͣ ꝗs exhibet ſe talē vita ⁊ ſermone qͣlis eſt vt dicit̉ 4 thi. ¶ Utꝝ oīs ſimulatio ſit pctm̄. ℟º ſic. Simulatio.n. ꝓprie ē mēdaciū qͥddaꝫ: in ſignis factoꝝ exterioꝝ ꝯſiſtēs. Nō refert aūt vtꝝ ꝗs mentiat̉ v̓bo vel facto ut sͣ. dictū ē. vn̄ cū om̄e mēdaciū ſit pctm̄ vt hītū eſt sͣ. li. i. ꝯn̄s eſt ꝙ oīs ſimulaº ē peccatū. ¶ Sed obijcit̉. qꝛ nullū pctm̄ ē vtile. ſꝫ vt dicit Hiero. vtilē ſimulationē ⁊ in tꝑe eſſe aſſumēdā. Hyeū nos docet exem plū: ꝗ ſacerdotes Baal interfecit: ſe fingēidola velle collere. 4º Regꝭ. x. Et Dauid īmū auit facie corā rege Geth. i. Regꝭ. 21 Nō gͦ oīs ſimulatio eſt pctm̄. ℟º Hiero.

T..II. XXVIII large vtit̉ noīe ſimulatiōis ꝓ qͣcūqꝫ ficti on. īmutatio aūt Dauid fuit fictio figuralis. vt exponit glo. in pͣs. Bn̄dicā dn̄m in oī tꝑe. Simulationē v̓o Hyeū nō oꝫ ex cuſare a pctō vel mēdacio: qꝛ fuit malus vtpote ab idolatria Ieroboa nō recedēs laudat̉ tn̄ ⁊ remunerat̉ a deo tꝑaliter: nō ꝓ ſimulatiōe ſꝫ ꝓ zelo qͦ Baal cultum de ſtruxit. ¶ Ad hͦ noͣ. ꝙ ſic̄ dicit Auguſt. in qōnibus euāgelij. qn̄ fingimꝰ illud quod nihil ſignificat eſt mendaciū. cū aūt fictio nr̄a aliꝗd ſignificat. nō eſt mendaciū. ſed aliqͣ figura veritatis. ſic̄ dn̄s finxit ſe longius ire Lucꝭ. vltꝭ. ad ſignificandū ꝙ ipſe lōge erat ab eoꝝ fide. vt dic̄ Gregꝭ. Abra ham etiā Gen̄. 22. dicēs famulo. Poſtqͣꝫ adorauimꝰ reuertemur ad vos. vt dicit Ambꝰ ꝓph̓auit qd̓ ignorabat. qꝛ dn̄s. cū locutꝰ fuit. ¶ Noͣ. etiā ẜm Bon̄. in 2 ſuo. diſ. 38. ar. 2. c. 3ª. poſt oppoᵐ. ⁊ Alex. an. vbi sͣ. ꝙ eſt triplex ſimulatio. pͥma eſt cautele. ⁊ hͦ fuit in Hyeū ⁊ Dauid. 2ª inſtructōis. h̓ fuit ī xp̄o cū finxit ſe longiire. in qͦ erudiuit exhibendū om̄ hoſpiti. qͦ coegerūt eū apud ſe mane̓ ꝑ qd̓ meruerūt etiā eū ꝯgnoſce̓. 2ª eſt duplicitatis. ⁊ hͦ eſt in hypocritis. ⁊ hͦ 3ª tenet rōnē men dacij. non aūt pͥma ⁊ 2ª. Et addit Alex. 4ᵐ mēbꝝ.ſ. ꝙ eſt ſimulatio ſignificatiōis vt cū Iacob ſimulauit ſe eē Eſa. ¶ Utꝝ ſemꝑ hypocriſis ſit pctm̄ mortale. ℟º in hypocriſi ſūt duo.ſ. defectꝰ ſanctitatꝭ ⁊ ſimulatio eius. ſi gͦ hypocrita dicat̉ ille cuiꝰ intētio fert̉ ad vtrūqꝫ.ſ. vt nō curet ſanctitateꝫ hr̄e. ſꝫ tm̄ ſanctꝰ apparere ſic̄ ſumi ſolet in ſacra ſcriptura. ſic eſt pctm̄ morta le. ⁊ ſic dr̄ Iob. 12. Nō veniet in cōſpectu eius oīs hypocrita. Si aūt dicat̉ hypocri ta ille ꝗ intēdit ſanctitatē ſimulare a qͦ deficit ꝑ pctm̄ mortale. tūc lꝫ ſit ī pctō mor tali ex qͦ pͥuat̉ ſanctitate vite. nō tn̄ ip̄a ſimulatio eſt ſemꝑ ei pctm̄ mortale. ſꝫ qn̄qꝫ eſt veniale. hͦ aūt eſt diſcernendū ex fine. ꝗ ſi repugnat charitati dei vel ꝓximi erit pctm̄ mortale. vt cū ſimulat ſanctitatē vt diſſemīet falſā doctrinā vel cōſequat̉ indignus dignitatē eccl̓iaſticā vel quecūqͣ alia tꝑalia bona in ꝗbus cōſtituit finem. Si v̓o finis intentus nō repugnet chari tati erit pctm̄ veniale. vt cū ꝗs in ip̄a ficti on delectat̉. de qͦ dr̄. 4º ethiꝰ ꝙ magis vi det̉ vanus qͣꝫ malus. Eadem.n. rō eſt de mēdacio ⁊ ſimulatiōe. Cōtingit tn̄ qn̄qꝫ ꝙ aliꝗs ſimulat ꝑfectionē ſanctitatꝭ que eſt de ncc̄itate ſalutis. ⁊ talis ſimula nec ſꝑ eſt pctm̄ mortale. nec ſꝑ eſt cū pctō mor tali. hͨ Tho. 2ª. 2e. q. iii. ar. 4. c. in fi. Quid ſi aliꝗs ſimulet ſanctitatē ad dei honoreꝫ: ⁊ ꝓximoꝝ edificatiōem. ℟º ſi faciat hͦ tm̄ p̄dicta intentiōe nō peccat ſꝫ meret̉. ſi ſit in charitate. vt cū aliꝗs religioſus ma iorē religioſitatē on̄dit corā ſecularibꝰ qꝛ corā ſuis fr̄ibus. vt magꝭ edificent̉. Qua re dn̄s tantū ⁊ totiēs hypocriſim deteſtat̉ ℟º ꝓpter tria. pͦ qꝛ illi phariſei ⁊ ſcribe ꝙ bus dn̄s loquebat̉ pl̓imū erāt hypocrite 2º qꝛ hypocrita eſt ꝯͣrius oꝑi dīno. vt. n dicit Augꝭ. in ench̓. dn̄s ordīat maluꝫ in bonū. hypocrita aūt cōuertit bonū ī malū. 3º qꝛ eſt ꝯͣrius toti trinitati.ſ. pr̄i. utur pat.n. gliam q̄ attribuit̉ pr̄i ⁊ filio ꝗ ē ve ritas ⁊ vita. ꝗd.n. eſt hypocriſis: niſi falia vita apparēs bona ⁊ exiſtēs mala. ⁊ ſpūi ſācto cui bonitas attribuit̉. qꝛ bonis opibus abutit̉. hͦ Alex. an. 2. t. 2. c. de hypocri ſi. ar. 9. o. ¶ Qui ſūt fructꝰ hypocritaꝝ per qͥs ꝯgnoſcūt̉ de ꝗbus Math̓. 7º dr̄ A fru ctibꝰ eoꝝ ꝯgnoſcetis eos. Rn̄deo duplex ē arbor ſiue intētio vel voluntas. ⁊ ẜm hͦ eſt duplex fructꝰ. vna ē intētio gn̄alis faciēdi bonū in gn̄e. Et huiꝰ fructꝰ ſūt opera bona in gn̄e. Et ab his non pōt ꝯgnoſci malitia eius. Alia eſt ſpālis qͣ vult videri bonꝰ ꝓpt̓ hūanū fauorē vel laudē hūanā vel queſtū tꝑaleꝫ. q̄ ꝗdē tria ſūt eiꝰ fructꝰ qꝛ iſtis pͥncipal̓r intēdit frui. Et ab eis co gnoſcit̉ malitia eiꝰ. qꝛ poſtqͣꝫ hͦ cōſecutus fuerit uel cōſeꝗ nō poſſe vidēit. vl̓ ea hr̄e deſtiterit ab oꝑibꝰ ext̓ioribꝰ ceſſabit. vt hr̄ ſnīalit̓ ex v̓bis Augꝭ. ibidē. ⁊ ſic tūc appa rere incipit vtꝝ lupꝰ vel ouis fuerit. hec Alex. vbi. sͣ. ar. ii. o. ¶ De iactātia ⁊ ironia. ti. 2. Einde ꝯſiderādū eſt de iactan tia ⁊ ironia ſibi oppoſita. ⁊ pͦ d̓ iactātia. Circa quā querunt̉ plura.ſ. vtꝝ iactatia opponat̉ v̓tuti v̓itatis. ℟º ꝙ ſic ẜm ph̓um 2º ⁊ ethi. Iactātia.n. ꝓprie videt̉ importare ꝙ hō ſe v̓bis extollat. q̄.n. vult hō lōge iactare eleuat in altū. tūc aūt ꝓprie ſe extollit qn̄ de ſe ſup̄ ſe aliꝗd dicit. hͦ aūt cōtingit duplicit̓. Qn̄qꝫ.n. aliꝗs loꝗt̉ de ſe ſupͣ illud qd̓ eſt in opīone hoīuꝫ. qd̓ apl̓s refugiēs dicit. 2. Co. 12. Parco ne ꝗs exiſti met me ſupͣ id qd̓ videt in me. aut audit k 5

T. Li. XVIII. aliꝗd ex me. Qn̄qꝫ v̓o ſuꝑ illud qd̓ eſt ī ſe qꝛ magis eſt iudicādū aliꝗd ẜm qd̓ eſt in ſe. iō magis ꝓprie dr̄ iactātia: qn̄ aliꝗs of fert ſe ſuꝑ illud qd̓ eſt in ſe. lꝫ vtroqꝫ mō iactātia dici poſſit. Et iō iactātia ꝓprie dicta ꝑ modū exceſſus opponit̉ v̓itati. hec Tho. 2ª. 2e. q. 112. ar. i. c. Quid ſit iactātia ſatis pꝫ ex p̄dictis. pōt tam̄ ſic deſcribi iactātia. eſt oſtētatio ꝓprie laudis. cū veritanō ſb̓ſit. Et hͦ alio noīe dr̄ arrogātia: cum ꝗs attribuit ſibi qd̓ nō hꝫ. Qn̄qꝫ tn̄ extēſo noīe dr̄ oſtentaº vana ꝓpͥe laudis: etiā cū v̓itas ſb̓eſt. vt dic̄ Gregꝭ. ẜꝫ illd̓. Si accepi ſti ꝗd gloriaris: qͣi nō acceperꝭ. tn̄ ⁊ hͦ pōt dici iactātia de eo qd̓ nō eſt. lꝫ.n. hēat bonū. a ſe tn̄ nō hꝫ. hͦ Alex. 2. t. 2. c. de iactan tia. ar. i. ⁊ 20. ¶ Utꝝ iactātia oriat̉ ex ſu perbia. ℟º ſic vt frequētiꝰ. Ex hͦ.n. ꝙ aliꝗs ꝑ arrogātiā interiꝰ eleuat̉ ſup̄ ſe q̄ eſt ſpēs ſuꝑbie. ſeꝗt̉ plerūqꝫ ꝙ ext̓ius de ſe ia ctet q̄dā maiora. lꝫ qn̄qꝫ ꝗs ſe iactet non ex arrogātia ſꝫ ex qͣdam vanitate: ⁊ in hͦ delectet̉. qꝛ eſt ẜm hītū talis. Et iō Grego. 2º mora. ponit iactantiā inter ſpēs ſuꝑbie Intēdit aūt iactator ſepe vt ꝑ ſuā iactantiā conſequat̉ gl̓iam. Et iō ẜm Gregꝭ. 21. mora. orit̉ ex inani gl̓ia ẜm rōnem finis. Orit̉ etiā qn̄qꝫ ex diuitijs occaſiōalit̓. dū ſ. aliꝗs de eis ſuꝑbit. Et iō ſignant̉ ꝓuerꝭ. g. opes dicūt̉ ſuꝑbe. Orit̉ etiā ex eis qn̄qꝫ ꝑ modū finis. dū.ſ. aliꝗs de ſe iactat ea ex ꝗbus lucrari pōt. vt ꝙ eſt ſapiēs vel medi cus vel dīnus vt dr̄. 4º ethi. ¶ Utꝝ iactātia ſit pctm̄ mortale. ℟º ꝙ iactātia p̄t duplicit̓ ſumi. Unoº ꝓut eſt qͥddā mēdaciū. ⁊ ſic qn̄qꝫ ē mortale pctm̄. vt qn̄ aliꝗs iactant̉ de ſe ꝓfert aliꝗd qd̓ eſt ꝯͣ gl̓iaꝫ dei. ſic̄ dr̄ Ezech̓. 28. Et dixiſti. deꝰ ego ſuꝫ. vel aliꝗd qd̓ eſt ꝯͣ charitatē ꝓximi. vt cū ꝗs ſe iactādo ꝓrūpit in cōtumelias alioꝝ vt phariſeꝰ Lucꝭ. 18º. dicebat. Nō ſū ſic̄ ceteri hoīuꝫ rap. īiuſti. adul. vel ut etiā hͦ pu blicanꝰ. Qn̄qꝫ eſt veniale vt cū aliꝗs de ſe talia iactat q̄ nō ſūt ꝯͣ deū nec ꝯͣ ꝓximū. ¶ Alioº pōt cōſiderari ẜm cām ſuā. Et ſic ſi ꝓcedat ex ſuꝑbia vel inani gl̓ia morta li: erit mortalis. alioqn̄ erit venialis. ſi v̓o ex appetitu lucri. iam ꝑtine̓ videt̉ ad ꝓxi mi deceptiōem ⁊ damnū. iō magꝭ ē mortalis. vn̄ ph̓s. 4º ethiꝰ dic̄ ꝙ turpior eſt ꝙ ſe iactat cā lucri qͣꝫ ꝗ cā gl̓ie vl̓ honoris nō tn̄ erit ſꝑ hͦ mō mortal̓. qꝛ pōt eē tale lucꝝ ex qͦ nō erit alteriꝰ dānū. hͦ Tho. 2 3º. q. 113. ar. 2. c. Ad hͦ et noͣ ẜꝫ Tho. ibidē c. 3ᵐ. ꝙ ſi ꝗs ſe iactet ꝯͣ charitatē dei vl̓ ꝓximi. aūt ẜm ſe aūt ẜm cām ſuā eſt mēdaciū ꝑnicioſū. ſi v̓o iactet ſe qͣi hͦ ip̄o delecta tus. reducit̉ ad mendaciū iocoſū. niſi forſan hͦ dilectiōi dei p̄ponēt: in qͦ ſolo mens nr̄a ꝗeſce̓ dꝫ ut in vltīo fine. Si aūt ſe iactet gr̄a vane gl̓ie vel lucri videt̉ ꝑtinere ad mēdaciū officioſū. dū tn̄ hͦ ſit ſine ꝓximi dāno. qꝛ tūc ꝑtinet ad ꝑnitioſū. ẜꝫ aūt Alex. an. aliꝗs ſe iactat aūt de bono qd̓ n̄ hꝫ. ⁊ hͦ vel ex ſurreptiōe: ⁊ ſic eſt veniale. vel ex deliberatōe rōis. ⁊ tūc videt̉ eē mor tale. ſi hͦ ſit cū intentiōe dānificādi aliū in iuſte. Aut iactat ſe de bono qd̓ hꝫ. ⁊ hͦ vel leuit̓ ſine alteriꝰ dep̄ſſiōe. ⁊ ſic eſt veniale. vl̓ ita ꝙ p̄ponit laudē ſuā laudi dīne. ⁊ ſic ē mortale. ¶ Utꝝ ꝑfectoꝝ tm̄ ſit vitare iactantiā ſiue oſtētationē. ℟º lꝫ oēs declīare poſſint oꝑis oſtētationē ꝑ ẜmonē. cū tm̄ eſt oſtētatio oꝑis ꝑ ẜmonē nō tn̄ eſt qͦrūli bet ſꝫ ꝑfectoꝝ vitare vane gl̓ie motū. vnde Gregꝭ. valde ꝑfectoꝝ ē ſic oſtēſo oꝑe auctoris gl̓iaꝫ querē vt de illata laude pͥuata neſciāt exultatiōe gaudē. Et ideo oꝑa ſtudio occultent̉. ncc̄itate publicent̉: vt eorū occultaº ſit cuſtodia ꝓpͥa. ⁊ eoꝝ publica vtilitas aliena. Et ſic pꝫ ꝙ omēs pn̄t ⁊ te nent̉ vitare motū iactātie cū eſt mortal̓. nec hn̄t ncc̄itatē ad motū iactātie venial̓. lꝫ ſit aliqͣ ꝓnitas ꝯcupīe ad oſtētatiōem ẜmonis. hͦ Alex. 2. t. 2. c. de iactātia. ar. 3. o. Irca 2ᵐ.ſ. ironiā q̄rūt̉ et plura. vtꝝ ironia ꝑ quā ꝗs de ſe fingit mīora ſit pctm̄. ℟º ꝙ aliꝗs de ſe mīora fingat: dupl̓r ꝯtinge̓ pōt. Unoº ſalua v̓itate. dū.ſ. maiora q̄ ſūt in ſe tacet ⁊ q̄ dam mīora detegit: q̄ tn̄ in ſe eē ꝯgnoſcit. ⁊ hͦ nō eſt ironia. nec ē pctm̄ ẜm genꝰ ſuū: niſi ꝑ alicuiꝰ circūſtātie corruptiōeꝫ. Alio mō declinādo a v̓itate. vt cum de ſe aſſerit aliqd̓ vile qd̓ de ſe nō ꝯgnoſcit. aut cū ne gat de ſe magnū aliqd̓ qd̓ tn̄ ī ſe eē ꝑcipit. ⁊ ſic ē ironia ⁊ eſt ſꝑ pctm̄. vn̄ Gregꝭ. Incaute ſe hūiliant ꝗ mētiēdo ſe illaqueāt. ¶ Ad hͦ noͣ ꝙ Amos 7º nō mētit̉ dicēs. Nō ſū ꝓph̓a. hͦ.n. dicit: qꝛ nō erat de gene ꝓph̓aꝝ. Nec Salomon ꝓuerb̓. 30. vbi a deo ꝯfortatꝰ ꝯfitet̉ ſe eē ſtultiſſimū. hͦ.n. di cit ẜꝫ hūanā reputatiōeꝫ. qꝛ.ſ. mūdana q̄ hoīuꝫ ſapīa querit: ꝯtēnit. Utꝝ ironia ſit minꝰ pctm̄ qͣꝫ iactātia. ℟º. vtraqꝫ mētit̉. vl̓ v̓bis. vel ꝗbuſcūqꝫ ext̓ioribꝰ ſignicirca idē.ſ. circa ꝯditiōeꝫ ꝑſone. vn̄ rōne maͣe ſiue ob̓i circa qd̓ ſūt. ſt̓ equalia pctā

T..II. XXIX ſꝫ vt plurimū iactātia ꝓcedit ex turpiori motiuo.ſ. ex appetitu lucri vel honor. iro nia v̓o ex hͦ ꝙ fugit lꝫ inordīate ꝑ elatione. ⁊ qͦ ad illud eſt gͣuius. Et ẜm hͦ dr̄ 4 ethiꝰ ꝙ iactācia eſt gͣuius pctm̄ ironia. Cōtingit tn̄ qn̄qꝫ ꝙ hͦ minora de ſe fingit ex alio motiuo: puta vt doloſe decipiat. ⁊ tūc ironia eſt gͣuior. Et ſic dr̄ Ecc. 19º. Eſt ꝗ nequit̉ ſe hūiliat. interiora aūt eius plena ſunt dolo. ¶ De amicitia ⁊ adulatōe ⁊ litigio. ti. 23 Oſtea ꝯſiderandū eſt de amici tia ⁊ de vitijs ſibi oppoſitis. Et pͦ de ip̄a amicitia. 2º de adulatiōe. 3º de litigio. hͦ.n. duo opponūt̉ v̓tuti amicitie. Circa pͥmū ſciendū ꝙ ꝑ v̓tutē amicitie ordinat̉ hō ad alios hoīes in cōi ꝯſeruatiōe tam ī factꝭ qͣꝫ ī dictis.ſ. vt ad quēlibet ſe hēat ẜm ꝙ decet. Dr̄ etiā hͦ v̓tus affabilitas: cuiꝰ etiā actꝰ p̄cipit̉ Ecc. 4º. Cōgregatiōi paupeꝝ affa bilē te fac. loꝗt̉ aūt ph̓s 6º ethiꝰ de duplici amicitia qͣꝝ q̄libet cōſiſtit pͥncipalit̓ in affectu qͦ vnꝰ diligit aliū. Et hͨ cōſequi p̄t ꝑ quācūqꝫ v̓tutē. qꝛ qͣlibꝫ v̓tus eſt cā amicitie. qꝛ bonū omībus eſt amabile. vt dic̄ Diony. 4º caº de di. no. Et ẜm hͦ dicit ph̓s 8º ethi. ꝙ amicitia ꝑfecta eſt q̄ eſt ꝓpt̓ v̓tu tem. q̄ aūt ꝑtineāt ad hāc amicitia. jͣ. dicetur. cū de charitate aget̉. Alia v̓o cōſiſtit ī ſolis ext̓ioribꝰ v̓bis: vel factꝭ. Et hͨ nō hꝫ ꝑfectā amicitie rōnē. ſꝫ quādā eiꝰ ſil̓itudine. inqͣꝫtū.ſ. ꝗs decēter ⁊ delectabilit̓ ſe hꝫ ad eos cū ꝗbꝰ cōuerſat̉. nō ꝗdeꝫ ꝯuerſatiōeꝫ laſciuā quā v̓tus cauet ſꝫ honeſtā. ẜꝫ illud p̄s. Ecce qͣꝫ bonū ⁊ qͣꝫ io. habi. fra. in vnū. Qn̄qꝫ tn̄ ꝓpt̓ aliqd̓ bonū ꝯn̄s. vl̓ ali qd̓ malū excludēs: non refugiet v̓tuoſus eos ꝗbus cōuiuit ꝯtriſtare vt dr̄. 4º ethi ne.ſ. videat̉ eoꝝ pctō ꝯſentire. ⁊ peccandi audaciā mīſtrare. vn̄ Ecc. 7º. Filie tibi ſūt ſeruā corpꝰ illaꝝ: ⁊ nō oſtēdas faciē tuaꝫ hilarem ad illas. Equit̉ vidē de 2º.ſ. de adulatiōe. Circa quā querūt̉ plura.ſ. ꝗd ē adula? ℟º ẜꝫ Alex. an. 2. t. 2. c. de adulatiōe. ar. i. in pͥn. Adulatio eſt peccatū ex ẜmone vane laudis alicui exhibite in tentiōe placēdi. Sūt aūt 4º dr̄ie eiꝰ. Una eſt q̄ bonū nō hītum attribuit. 2ª eſt q̄ bonū hītuꝫ extollit plus qͣꝫ ſit. 2ª eſt que malū nutrit laudādo ⁊ dicēdo malū bonū 4ª eſt q̄ malū nutrit diminuēdo ip̄ꝫ hec Alex. an. ibidē. c. ¶ Utꝝ adulatio ſit pctm̄. ℟º ꝙ ſic. amicitia.n. vbi oꝑtet ꝓpt̓ aliqd̓ bonū cōſequendū vel malū vitan dū nō veret̉ cōtriſtare vt sͣ. dictū eſt. Si gͦ aliꝗs in omībus velit ad delectatiōem alteri loqui excedit modū in delectādo. ⁊ ideo peccat ꝑ exceſſū. Et ſi facit hoc ex intentiōe tm̄ delectandi: dicit̉ placidus ẜm ph̓m. Si aūt intentiōe alicuiꝰ lucri dicit̉ blanditor ſiue adulator. Cōiter tamē nomen adulatōis attribui ſolet omībus qui ſupͣ modū virtutis volunt alios verb̓ vel factis delectari in cōi cōuerſatiōe. ¶ Ad hoc noͣ ꝙ cōtingit aliquē laudare ⁊ bene ⁊ male.ſ. ꝓut debite circūſtātie vel ſeruan tur vl̓ p̄termittunt̉ ſi.n. aliꝗs velit aliquē delectare laudādo vt ex hoc eū cōſoletur ne in tribulatiōe deficiat vel etiā vt ī bono ꝓficere ſtudeat alijs debitꝭ circūſtātijs ſeruatis: hoc ꝑtinebit ad virtutē amicitie. ꝑtinebit aūt ad adulatiōem ſi velit aliquē laudare in ꝗbus non eſt laudādus. quia forte ſunt mala ẜm illud p̄s. Laudat̉ peccator in deſide. ani. ſue. ⁊cͣ. vel quia non ſūt certa. ẜ illud Ecc. 27º. Ante ſermonem ne laudes virū. vel etiam ſi timeri poſſit ne humana laus ad vanam gl̓iam euꝫ ꝓ uocet. ẜm illud Eccl. ii. Ante mortē ne lau des hominē. Similit̓ velle placare hominibus ꝓpter charitateꝫ nutriēdam. ⁊ vt ī eis ſpūaliter ꝓficere poſſit: eſt laudabile. Ꝙ autē aliquis homībus velit placare ꝓpter vanam gloriā vel ꝓpter lucrū. vel etiam in malis: hoc eſſet pecatū ẜm illud p̄s. Dn̄s diſſipauit oſſa eorū qui ho. placent. hͨ Tho. 2ª. 2e. q. 115. ar. i. c. ⁊. c. i. Utrū adulatio ſit pctm̄ mortale. ℟ndeo ẜm Alex. an. vbi. sͣ. ar. 2. c. multiplex ē ad ulatiōis genꝰ. Unū eſt qd̓ dicit maluꝫ bo nū. fouēdo.ſ. pctōrē in pctō. ⁊ hͦ eſt pctm̄ mortale. Al̓s v̓o aliꝗs adulat̉. aut inten dens alicui ꝓdeſſe ⁊ nulli obeſſe. ⁊ tūc eſt veniale. Aut alicui obeſſe lꝫ alteri ꝓſit. ⁊ tunc eſt mortale. videt̉ autē hoc fieri ex li bidīe mortali. Si autē nō obeſt nec ꝓdeſt ſed dei generat cōtemptuꝫ ꝓpter aſſiduitatem: tunc eſt mortale. Si v̓o fiat ex libidine veniali vt cū ꝗs laudat ex ſurreptio ne aliquē ī bono: aut quēdꝫ nec intētiōe placēdi ꝓpt̓ ſe: tūc ē veīale. ⁊ de tali adula tiōe loꝗt̉ Aug. ī can̄. nūerans eā int̓ pctā mita. eſto ꝙ aliꝗs ꝑ adulatōeꝫ īpetraue̓it bn̄ficiū: nūꝗd reſignare tenet̉ ip̄ꝫ. ℟º in

T. Li. XXX. per hoc diuerſi diuerſimode reſpondent. videt̉ tamē ẜm Alex. an. 2. t. 2. c. de adulatiōe. ar. s. c. ꝙ adulatio dēat ad munus ab obſeꝗo reduci. vn̄ ſi ei in alio nō ſerui ret: indigne reciꝑet ⁊ reſignare debēt ſic̄ il le ꝗ ſeruit de officio turpi. Offm̄ turpe dr̄ ꝓprie cui eſt pctm̄ annexū. Et ad hͦ facere videt̉ qd̓ dicit Iſid̓.ſ. ꝙ tria ſūt munera ꝗbus ꝑuertit hō.ſ. fauor amicitie. adulalaudis. ⁊ munꝰ rei corꝑalis. ¶ Ad hͦ noͣ. tria remedia ꝯͣ adulatiōeꝫ vnū intra nos ſ. teſtimoniū bone cōſcīe q̄ ſemꝑ de ſeminꝰ eſtimat. ⁊ in agendis ſuis timet ne ꝗd rep̄henſibile inueniat̉. Reliqͣ duo ſunt extͣ nos. vnū ex ꝑte hoīs mali.ſ. detractio. ne ī bonis extollamur. ſꝫ magis hūiliemur. Alteꝝ arguitio boni nr̄i. ne ꝗd in bonis nr̄is rep̄henſibile inueniat̉. pͥmū ⁊ 2ᵐ remediū ponunt̉ ſuꝑ illud p̄s. Olcū aūt pec catoris ⁊cͣ. 2ᵐ v̓o ponit Gregꝭ. hͦ Alex. an. vbi sͣ. ar. 8. c. Equit̉ vidē de 3º.ſ. de litigio. Et de hͦ querunt̉ plura.ſ. vtꝝ opponat̉ v̓tuti amicitie ſiue affabilitatꝭ. R ꝙ ſic. vt vult ph̓s. 4º chiꝰ. litigiū.n. ꝓpͥe in v̓bis cōſiſtit. cū. i. vnꝰ alteri ꝯͣdicit. In hac aūt ꝯͣdictiōe duo pn̄t attēdi. Qn̄qꝫ.n. cōtingit ꝯͣdici ꝓpter ꝑſonaꝫ dicentis cui ꝯͣdicens cōſentire recuſat ꝓpter defectum amoris aīos vnienis. Et hͦ videt̉ ad diſcordiā ꝑtinere: charitati ꝯͣriā. Qn̄qꝫ rōne ꝑſone quā aliꝗs cōtriſtare non veret̉. ⁊ ſic ſit litigiū qd̓ opponit̉ amicitie. ad quā ꝑtinet delectabilit̓ alijs cōuiuere. vn̄ ph̓us dicit 4º ethiꝰ. ꝙ ꝗ ad oīa ꝯͣriant̉ cā eius qd̓ eſt cōtriſtare neqꝫ qͥdcūqꝫ curātes. di ſcoli ⁊ litigioſi vocant̉. ¶ Utꝝ litigiū ſit minꝰ pctm̄ qͣꝫ adulatio. ℟º de his duobꝰ poſſumꝰ duplicit̓ loqui. Unoº cōſiderando ſpēm vtriuſqꝫ. ⁊ ẜm hͦ tanto gͣuius eſt aliqd̓ vitiū qͣ tomagis repugnat oppoſite v̓tuti. Amicitia aūt tendit pͥncipaliꝰ ad de lectandū qͣꝫ cōtriſtandū. ⁊ iō litigioſus ꝙ ſuꝑabūdat in cōtriſtādo: gͣuius peccat qͣꝫ adulator ꝗ ſuꝑabūdat in delectādo. Alio mō ẜm aliqͣ ext̓iora motiua. Et ẜm hͦ adulatio eſt qn̄qꝫ gͣuior. vt qn̄ intēdit per de ceptionē indebite lucꝝ vel honorē acꝗre re. Qn̄qꝫ litigiū eſt gͣuius. vt cū ꝗs intendit vel veritate impugnare vel dicentem in cōtemptū adducere. De largitate auari. ⁊ ꝓdigalitate. ti. 30. Einde cōſiderandū eſt de liberalitate ſiue largitate ⁊ vitijs oppoſitis. ⁊ pͦ de ip̄a largitate. 3º de auaritia. 3º de ꝓdigalitate. hͦ eniꝫ duo opponūt̉ largitati. ¶ Circa pͥmū ſciendū ꝙ largitas eſt virtꝰ habilitās cuꝫ in qͥ eſt ad vtendū bn̄ ⁊ ꝯuenient̓ bonis ab eo poſſeſſis tam in ſūptibꝰ reſpectu ſui: qͣꝫ ī datiōibus reſpectu ꝓximi. vn̄ dicit ph̓us 4º ethiꝰ ꝙ liberalitas videt̉ eē q̄dam mediocritas circa pecuīas. ꝑ pecuīas intelligens oīa: qͦꝝ dignitas nūmiſmate menſu rat̉. vt pꝫ ibidē. dr̄.n. ibidē ꝙ cōſiſtit circa datiōes ⁊ ſūptus. Quia tn̄ ad virtuo ſum ꝑtinet nō tm̄ cōuenient̓ vti maͣ ſua: vel inſtr̄o. ſed etiā oportuitates p̄parare ad bn̄ vtendū. iō ad liberalē ꝑtinet nō tm̄ vti pecunia. ſed etiā eam p̄parare ⁊ cōſeruare ad idoneū vſum. Equit̉ vide̓ de 2º.ſ. de auaritia. de hac plura querūt̉.ſ. vtꝝ ſit peccatū. ℟º ꝙ ſic. ꝓ eo ꝙ vult diuitias retinere. vel acꝗrē ſupͣ debitū modū. vn̄ Tullius dicit ꝙ auaritia eſt īmodera tus amor hn̄di. Ideo dr̄ ad Heb̓. vlti. ſint mores ſine auaritia. ¶ Sed obijcit̉. qꝛ ea q̄ naͣliter adueniūt nō ſūt pctā. ſꝫ auaritia naliter cōſequit̉ ſenectutē. vt dr̄. 4º ethiꝰ. gͦ ⁊cͣ. ℟º inclinatiōes naͣles ſūt regulāde ẜm rōnē. Et iō lꝫ ſenes ꝓpter defectū naͣe auidiꝰ ſubſidia rerū exterioꝝ requirant: nō tn̄ a pctō excuſant̉. ſi circa diuitias debitā rōis menſurā excedāt. ¶ Utrū auaritia ſit ſpāle pctm̄. ℟º ꝙ ſic.ſ. ẜm ꝙ ē im moderatꝰ amor hn̄di poſſeſſiōes q̄ nomīe pecuīe deſignant̉. ex qͣ ſumit̉ auaritie nomen. vn̄ ẜm Iſid̓. ethi. auarꝰ dicit̉ qͣi auidus eris.i. pecuīe. vn̄ Ro. i. cōnumerat̉ in ter pctā ſpālia. vbi dicit̉. Repletos oī iniquitate ⁊ malitia for. auaritia ⁊cͣ. Uerum qꝛ verbū hn̄di qd̓ ẜm pͥmā impoſitiōem ad poſſeſſiōes ꝑtinere videtur deriuat̉ ad alia multa. ſic̄ hō dicit̉ hr̄e ſanitatē. vxorem. veſtes. ⁊ hiꝰ. vt pꝫ in poſtp̄dicamentꝭ. ⁊ ꝑ ꝯn̄s etiā nomē auaritie ampliatū eſt ad omnē īmoderatū appetitū hn̄di quācūqꝫ rem. vn̄ dicit Gregꝭ. in qͣdam omel̓. ꝙ auaritia ē nō tm̄ pecuīe: ſꝫ et ſcīe ⁊ alti tudīs cuiꝰ ſb̓limitas ſup̄ modū ambit̉. ⁊ ſic auaritia nō ē pctm̄ ſpāle. ⁊ ſic dic̄ Au gu. 4º de li. ar. auari. qͥ dr̄ grece phylargiria.i. amor argēti. n̄ tm̄ ī argēto vl̓ nūmit ſꝫ ī oībꝰ rebꝰ q̄ īmoderate cupiūt̉ ītellige da ē. Utꝝ auari. opponat̉ libe̓alitati. ℟º

T..II. XXXI. auaritia īportat quādā īmoderātiā circa diuitias triplicit̓. Unoº circa ip̄am acceptiōem ⁊ cōſeruatiōeꝫ eaꝝ.ſ. inqͣꝫtū aliꝗs acꝗrit pecuniā vltra debitū. aliena ſurripi endo vel retinēdo. ⁊ ſic opponit̉ iuſticie. Alioº circa affectiōes diuitiaꝝ. vt cū ꝗs nimis amat vel deſiderat diuitias. aut in eis nimis delectat̉: etiaꝫ ſi nolit raꝑe aliena. ⁊ ſic opponit̉ liberalitati q̄ moderat̉ affectiōem hiꝰ. vt dictū eſt. Sciendū aūt ꝙ auaritia ẜm ꝙ opponit̉ iuſtitie non hꝫ vitiū oppoſitū. qꝛ auaritia cōſiſtit ī plus hn̄do qͣꝫ dꝫ ẜm iuſticiā. cui opponit̉ minꝰ hr̄e. qd̓ nō hꝫ rōnē culpe ſꝫ pene. ideo ph̓s vult 5º ethiꝰ ꝙ auaritia nō hꝫ vitiū oppo ſitū. ẜm aūt ꝙ opponit̉ liberalitati hꝫ viti um ꝓdigalitatꝭ oppoſitū. qꝛ liberalitas ē v̓tus media inter dn̄o vitia vt pꝫ ex 2º ⁊ 4º ethi. ¶ Utꝝ auaritia ſemꝑ ſit peccatū mortale. ℟º ꝙ ſic.ſ. de gene ſuo. ⁊ hͦ ẜꝫ ꝙ opponit̉ iuſticie. ſic.n. ad auaritiā pertinet iniuſte alienū acciꝑe vl̓ retinē. Alioº pōt ſumi auari. ẜꝫ ꝙ opponit̉ libe̓alitati. ⁊ ſic dicit inordinatū amorē diuitiaꝝ: ꝗ ſi cre ſcat tantū ꝙ ꝓpter ip̄m nō vereat̉ ꝗs facere ꝯͣ amorē dei ⁊ ꝓximi: erit mortalis. ſi aūt infra hͦ ſiſtat: eſt venialis. Ad hͦ nō v̓bū Baſilij. Eſt inꝗt panis famelici queꝫ tenes. nudi veſtis quā ſeruas egentis argentū qd̓ poſſides. q̄ circa tot iniurias facis qͦt exhibe̓ valeres. Loꝗt̉ aūt in caſu qͦ aliꝗs tenet̉ ex debito legali bona ſua pau peribꝰ erogare. vel ꝓpt̓ ncc̄itatis ꝑiculū. vlꝓpt̓ ſuꝑfluitatē bonoꝝ. ¶ Utꝝ ep̄s ml̓ta ꝯgregare poſſit ad tuitionē ſue eccl̓ie. ſicut rex ad tuitiōem ſui regni. ℟ndet Alex. an. in 2º ſuo caº de auaritia. ꝙ nō eſt ſil̓e. qꝛ rex ad hͦ eſt cōſtitutꝰ vt ſb̓ditos ī pace teneat. ⁊ ab aduerſarijs defendat. Et iō p̄t ad hͦ res regni ꝯgregare ⁊ cōſeruare. ſed ep̄s dꝫ cōuerte res eccl̓ie in vſū eccl̓ie. qd̓ facit pauꝑibꝰ dando. vn̄ nō dꝫ ꝯgregare ¶ Utꝝ auaritia ſit pctm̄ ſpūale. ℟º ꝙ ſic vt dic̄ Gregꝭ. ⁊ mora. nō tm̄ querit circa ſuū ob̓m delectatiōem corꝑaleꝫ. ſꝫ ſpūaleꝫ ꝓut.ſ. hō delectat̉ in hͦ ꝙ ſe diuitiaꝝ ꝯſiderat poſſeſſorē. rōe tn̄ ob̓i qd̓ eſt corꝑale: eſt mediū inter pctā pure ſpūalia: ⁊ pure carnalia. qꝛ illa querūt delectatiōem ſpūaleꝫ circa ob̓m ſpūale. vt ſuꝑbia circa excellentiā. ⁊ intēperanꝰ delectatiōem pure corꝑalē circa ob̓m corꝑale. ¶ Utꝝ auaritia ſit vitiū capitale. ℟º ꝙ ſic. vt habitū eſt. sͣ. ti. i. ⁊ filie eius ſūt. 7. vt dicit Gregꝭ. ⁊ mora.ſ. ꝓditio. fraus. fallacia. ꝑiuriū. inꝗetudo. violētia. ⁊ obduratio ꝯͣ mīam. Auaritia.n. excedit in retinendo. ⁊ ſic ex ea orit̉ obduratio. ⁊ in acꝗrendo ẜm ꝙ ē in affectu. ⁊ ſic orit̉ inꝗtudo mētis. vl̓ ẜꝫ ꝙ eſt in affectu. ⁊ ſic qn̄qꝫ vtit̉ violentia. qn̄qꝫ dolo ꝗ ſi fiat in v̓bo ſimplici erit fallacia. Si aūt includat iuratiōem erit ꝑiu riū. Si v̓o fiat dolus in oꝑe qͣꝫtum ad res erit fraus. ſi qͣꝫtū ad ꝑſonas erit ꝓditio. Ad hͦ noͣ. ꝙ ſic̄ liberalitas eſt circa mediocres pecuīas: ita ⁊ illiberalitas. Et iō tyranni ꝗ magna ꝑ violentiā auferūt non dicūt̉ illiberales ſꝫ iniuſti. ꝓpter qd̓ dr̄ethi. ꝙ tyrānos ciuitates deſolātes: ⁊ ſacͣ p̄dātes: nō dicimꝰ illibēales ſꝫ auaros. No inſuꝑ ꝙ auaritia ẜm Apl̓m Eph̓. 5º ē ido lorū ſeruitus. qd̓ dicit ꝓ tanto: qꝛ vtraqꝫ ſb̓ijcit̉ ꝗs creature ext̓iori nō tn̄ eodē mō qꝛ ꝑ idolatriā ei ſb̓ijcit̉ exhibēdo cultuꝫ dīnuꝫ. ꝑ auaritiā v̓o eā īmoderate ꝯcupiſcēdo ad vſum. Equit̉ vide̓ de 3º.ſ. de ꝓdigalitate. de qͣ querūt̉ plura.ſ. vtꝝ oppo nat̉ auaritie. ¶ ℟º ꝙ ſic. vt pꝫ ex ethi. In moralibꝰ.n. attendit̉ oppoſitio vitioꝝ ad inuicē. ⁊ ad v̓tutes ẜm ſuꝑabū dantiā ⁊ defectū. ſic aūt differūt ꝓdigalitas ⁊ auaritia. qꝛ auarꝰ in affectiōe diuitiaꝝ ſuꝑabūdat eas plus debito diligen do. ꝓdigus aūt deficit. minꝰ debite ſollici tudinē eaꝝ gerēdo. Circa v̓o ext̓iora ꝓdi gus excedit in dādo. ⁊ deficit in retinēdo ⁊ acꝗrendo. Auarꝰ v̓o eꝯͣrio deficit ī dan do ⁊ excedit ī acꝗrendo. ⁊ ſic pꝫ ꝙ oppo nūt̉. ¶ Utꝝ ꝓdigalitas ſit pctm̄. ℟º ꝙ ſic cū mediū liberalitatis corrūpat. Eſt autē minꝰ pctm̄ qͣꝫ auaritia vt vult ph̓us 4 ethi. qd̓ etiā pꝫ ꝑ hͦ ꝙ auaritia magꝭ differt a liberalitate. magꝭ n. ꝑtinet ad largū dare in qͦ excedit ꝓdigus qͣꝫ reciꝑe vel re tinere in qͦ excedit auarus. ¶ De epilena. ti. xi. Oſtea cōſiderandū eſt de epileya. de qͣ querūt̉ plura.ſ. vtꝝ ſit v̓tus. ℟º actus hūani de qͣ bus leges dant̉: in cōtingētibus ſingularibꝰ cōſiſtūt qͥ modis infinitꝭ variari poſſūt. Et iō nō pōt aliqͣ lex inſtitui q̄ in nullo cāu deficiat. ſed legiſlatores ad illud qd̓ ī pl̓ibꝰ accidit attēdūt. ⁊ ẜꝫ hͦ legē ferūt quā tn̄ ī aliꝗbꝰ caſibꝰ ſeruare ē

T. Li. XXXII. ꝯͣ equitateꝫ iuſticie ⁊ cōtra bonū ꝯmnue qd̓ lex intēdit. ſic̄ lex inſtituit depoſitū red di ⁊ tn̄ gladius a furioſo depoſitꝰ: non eſt ei dum eſt in furia reddēdus. ⁊ ad hͦ ordi nat̉ epileya q̄ dr̄ apud nos eqͥtas. vnde patet ꝙ eſt virtus vt vult ph̓us 5º ethiꝰ. ¶ Utꝝ epileya ſit ꝑs iuſticie. ℟º ꝙ ſic. vl̓.n. dicit ph̓s ibi. aūt eſt ꝑs ſb̓iectiua iuſticie cōiter dicte. ⁊ ꝓprie corrn̄det iuſticie legali. ⁊ qͦdāmō cōtinet̉ ſub ea. ⁊ qͦdāmō excedit eam. Si.n. iuſticia legalis dicatur qꝛ obtēperat legi ſiue qͣꝫtum ad v̓ba legis ſiue qͣꝫtū ad intentionē latoris: q̄ eſt pocio ſic epileya eſt ꝑs potior iuſticie legal̓. Si v̓o iuſticia legalis dicat̉ tm̄ q̄ obedit verbis legis. ſic epileya nō eſt ꝑs eius. ſed eſt ꝑs iuſticie cōiter dicte ꝯͣ iuſticiā legalē di uiſa ſicut excedēs ip̄am. vn̄ ꝑ pͥus dicitur iuſticia de ea qͣꝫ de iuſticia legali. qꝛ iuſti legalis dirigit̉ ẜm epiliciā. vn̄ epilya ē qͣſi ſuꝑior regl̓a actuū hūanoꝝ. ¶ De paſſiōibus aīe. ti. 2. Onſequēter cōſiderādū eſt de fortitudīe ⁊ tēperantia. He aūt v̓tutes ⁊ eaꝝ ꝑtes hn̄t eſſe circa paſſiōes aīe. Et iō p̄mittenda ſūt breuit̓ q̄daꝫ de paſſiōibꝰ aīe maginccͣia. Et pͦ quot ⁊ q̄ ſūt paſſiōes aīe. Sci endū igit̉ ꝙ in vi cōcupiſcibili aīe ſt̓ tres cōiugatiōes paſſionū.ſ. amor ⁊ odiū. deſideriū ⁊ fuga. gaudiū ⁊ triſticia. Sil̓r ī iraſcibili ſunt tres.ſ. ſpes ⁊ deſperatio. timor ⁊ audacia. ⁊ ira cui nulla paſſio opponitur. Sūt gͦ oēs paſſiōes aīe. ii. ſex in cōcupiſci bili. ⁊.§. in iraſcibili ſb̓ ꝗbus oēs paſſiōes aīe cōtinent̉. Paſſiōes tn̄ pͥncipales cōit̓ dicūt̉ eſſe. 4º.ſ. gaudiū ⁊ triſticia ⁊ ſpes ⁊ timor. vt vult Boetꝭ. in fi. i. li. de ꝯſolatꝭ. Quaꝝ pͥme due dicūt̉ pͥncipales. qꝛ ſunt ꝯpletiue ⁊ finales ſimpl̓r reſpectu omniū paſſionū. vn̄ ſequūt̉ ad oēs paſſiōes. Ti mor aūt ⁊ ſpes ſūt pͥncipales nō ꝗdeꝫ qͣſi cōpletiue ⁊ vltime ſimplicit̓. ſed tm̄ in genere motus appetitiui ad aliꝗd. vn̄ ſūt aliquo mō termi paſſionuꝫ cōcupiſcibilis q̄ cōſiſtūt in motu. Nā reſpectu boni incipit motus in amore: ⁊ ꝓcedit in deſideriū. ⁊ termīat̉ in ſpe. reſpectu v̓o mali incipit in odio ⁊ ꝓcedit ad fugā ⁊ termīat̉ in timo re. Inter paſſiōes aūt iraſcibilis ſpes ē pͥma reſpectu boni. timor reſpectu mali ſpēs enī ꝑ ſe eſt reſpectu boni. deſꝑatio aūt ꝑ ac cidens ⁊ ꝓpter aliqd̓ annexū in rōne ma li apprehelū. Sil̓r ⁊ timor eſt ꝑ ſe reſpectu mali. audacia aūt ꝑ accn̄s.ſ. ꝓpter victori am vel aliqd̓ aliud apprehenſū in rōe boni. Ira aūt eſt reſpectu boni ⁊ mali ſimul. Ob̓m aūt eius eſt vindicta de iniuriatiōe appetit.n. iratus vindictā vt bonū. ⁊ hoc de iniuriāte quem apprehēdit vt ſibi malū. p̄ſupponit aūt audaciā ⁊ ſpem vindicte cum nullus iraſcat̉ ꝓpter iniuriā illatam niſi ſperās vindictā. ī audens iniurianti reſiſtere. vt dicit Auicꝭ. 6º de naͣlibus. Cū igit̉ qd̓ eſt ꝑ accn̄s nō poſſit dici pͥncipa le ſed potiꝰ illud qd̓ eſt ꝑ ſe. deſperaº ⁊ au dacia non poſſūt dici paſſiōes pͥncipales. nec etiā ira q̄ eſt ꝗdam effectus audacie. vn̄ reſtat ꝙ inter paſſiōes iraſcibilis ſpes ⁊ timor ſūt pͥncipales paſſiōes iraſcibilis Pōt igit̉ numerus. 4º paſſionū ſumi ẜꝫ differētiam pn̄tis ⁊ futuri. motus enī reſpicit futurū. ſed quies eſt in aliquo pn̄ti. de bono igit̉ p̄ſenti eſt gaudiū. de malo p̄ſenti triſticia. de bono autē futuro eſt ſpēs. de malo autē futuro timor. Omēs autem alie paſſiōes q̄ ſunt de bono vel de malo p̄ſenti vel futuro ad has cōpletiue reducunt̉. vnd̓ etiā a ꝗbuſdam p̄dicte. 4º paſiōes dicunt̉ pͥncipales. qꝛ ſunt generales qd̓ eſt verū ſi ſpes ⁊ timor deſignēt motū appetitiuū cōiter tendentē ad aliꝗd ſperādum vel fugiendū. Augꝭ. autē 14. de ci. loco ſpei ponit cupiditatē. quia vtrāqꝫ eſt reſpectu futuri boni. Pōt aūt hic queri vtꝝ aliqua paſſio ẜm ſpēm ſuaꝫ ſit moraliter bona vel mala. ℟º paſſio cōſiderari pōt duplicit̓. vel vt eſt in gene̓ nature vel inqͣꝫtū eſt in gene moris. pͥmo mō nulli paſſiōi cōuenit ẜm ſpēm ſuam eſſe moral̓r bonam vel malā. ſed naͣliter. ſic enī illa paſſio ẜm ſpēm ſuam eſt bona que motui vitali cōuenit. vt gaudiū. ⁊ illa mala q̄ ei repugnat vt triſti. dicit̉.n. 3º. ethi. ꝙ triſti cia ſtupefacit ⁊ corrūpit naͣm habētis. Et ſic dicit̉ 2º ethiꝰ ꝙ ẜm paſſiōes non dicimur ſtudioſi vel praui. nec ẜꝫ eas laudamur vel vituꝑamur. ¶ 2º v̓o mō.ſ. inqͣꝫtū eſt in gene moris qd̓ cōuenit ei ex ordine eius ad rōneꝫ ⁊ volūtateꝫ. ſic aliqua paſio eſt moraliter bona ẜm ſuā ſpēm. vt il la q̄ eſt reſpectu debiti ob̓i in cōparatione ad ordinē ratiōis. Et quia ꝑ cōparatiōeꝫ ad ordinem ratiōis malum ꝓximi eſt obiectum debitū triſticie. ideo paſſio mīe que eſt triſticia de malo ꝓximi ē moral̓r bona

T..II. XXXIII. ẜm ſuam ſpēm. quia etiā expectatū ꝯuitium eſt debitum ob̓m timoris in ordīe ad ratiōem. ideo erubeſcētia que ẜm Dam̄. lio. 2º. c. 28º eſt timor expectati cōuitij: ē moraliter bona. vnde dicit ibideꝫ ꝙ eſt optima paſſionū. quia etiā bonū ꝓximi eſt in debitum obiectū triſticie ꝑ cōparationem ad ordinē ratiōis. ideo inuidia que eſt triſticia de bono ꝓximi: eſt ẜm ſuam ſpecieꝫ moralit̓ mala. hͦ Ric. 3. di. 2. q. i. ar. i. c. ¶ De fortitudine virtute ⁊ eius actu p̄ci pilo.ſ. martyrio. ti. 33. Oſtea cōſiderandū eſt de fortitudine ⁊ tēperantia. ⁊ pͥmo de fortitudine. Circa quam pͥmo cōſiderādum eſt de ip̄a. 2º de vitijs oppoſitis. 3º de partibꝰ eius. Circa pͥmū pͥmo dicendū eſt de ip̄a fortitudīe 2º de p̄cipuo eiꝰ actu.ſ. martyrio. ¶ Circa pͥmū ſciendū ꝙ vera fortitudo eſt vera virtus. Eſt autē vera fortitudo vt habet̉ ex 2º ethiꝰ. ꝑ quam ꝗs mediocriter ti met ⁊ audet ad hoc inclinatus ex habitu. ꝓpter bonū finem qui eſt cōſeruatio boni cōis in ꝑiculis mortis. Aliꝗs autē agenlꝫ fortiter agē videat̉. non tam̄ ẜm virtu tem fortiter agit. vnde fortitudo eius non eſt vera. ſed apparēs. Pōt autē fortitudo duplicit̓ ſum. Uno mō ẜm ꝙ dicit quādam animi firmitatē. ⁊ ſic eſt cōditio cuiuſſibet v̓tutis. quia vt dicit̉ 2º ethiꝰ. ad v̓tutem requirit̉ firmit̓ operari. Alio mō ẜm ꝙ dicit firmitatē aī in ſuſtinēdis ⁊ re pellendis grauibꝰ ꝑiculis. vnde Tulliꝰ in ſua rhetorꝭ. dicit ꝙ fortitudo eſt cōſiderata periculoꝝ ſuſceptio: ⁊ laborū ꝑpeſſio. ⁊ ſic eſt ſpālis virtus non habēs determina tā mam. Item hͦ virtus ꝑficit aīam ad ſu ſtinendū quecūqꝫ ꝑicula: ⁊ nō ſufficit dare fiduciam euadēdi quecūqꝫ ꝑicula. ſed hanc ſpūs ſanctꝰ infundit: cōtrariū timorem excludēs. ⁊ hiꝰ fiducia ꝑtinet ad for titudinem que eſt donū ſpūs ſancti. Ad hoc nota ꝙ ẜm ph̓um. i. de ce. ⁊ mun. no men v̓tutis refert̉ ad vltimū potentie. Di cit̉ autē vno mō potentia naͣlis ẜm quaꝫ aliquis reſiſtē poteſt corrūpentibus. Alio mō ẜm ꝙ eſt pͥncipiū agendi vt dicit̉ 5º metha. Et quia hec 2ª acceptio eſt ꝯmu nior. ideo nomen virtutꝭ. ẜm qd̓ dicit vltimū potētie talis. eſt cōe. virtus eniꝫ cōiter ſumpta nihil aliud eſt qͣꝫ habitꝰ quo quis bene pōt operari. Scd̓m autē ꝙ dicit vltimū potētie pͥmo mō dicte. ꝗ modus eſt magis ſpālis attribuit̉ virtuti magis ſpeciali.ſ. fortitudini ad quam ꝑtinet firmiter ſtare cōtra quecūqꝫ repugnantia. vnde Sap̄. 8º vbi dicit̉ ꝙ ſapientia ſobrieta tem ⁊ prudētia docet iuſticiā ⁊ v̓tutem. ponit̉ virtus ꝓ fortitudinē. Eſt autē fortitu do vt dicit̉ 3º ethiꝰ circa timores ⁊ auda cias qͣſi cohibitiua timorū ⁊ moderatiua audaciarū. Et ꝗdem circa timores pericū loꝝ mortis. eſt fortitudo ſimplicit̓ vt vult Andronicus. circa vero alia eſt fortitudo ẜm quid. Actus autē fortitudinis pͥn cipalior eſt ſuſtinere.i. īmobiliter ſiſtere in periculis qͣꝫ aggredi. vt eniꝫ dicit̉ 3º ethi. in ſuſtinendo triſtia maxime dicuntur ali qui fortes. Equit̉ videre de 2º.ſ. de martyrio Circa quod plura querunt̉. ſcꝫ Utꝝ martyriū ſit actus fortitudi nis. ℟ndeo ꝙ eſt elicitiue actus fortitu dinis. ſcꝫ gratuite. quia in martyrio confirmat̉ homo in bono virtutis. dum.ſ. fi. dem ⁊ iuſticiā non deſerit ꝓpter īminentia pericula mortis. Ideo de ip̄is martyribꝰ dicit̉ Hebri. ii. Fortes facti ſunt in bello. Eſt etiam actus iuſticie inquātum in cāu neceſſitatis ſuſtinet̉. vt quādo oportet fieri p̄iudiciū veritatis iuſticie. que eſt per fidem vel per ſuſtinētiaꝫ martyrij predicte veritati teſtimoniū ferre. tunc enim ſuſtinentia martyrij eſt ex neceſſitate legis di uine. Et per iuſticiam que eſt per fidem. in telligo omnē veram iuſticiam. quia obſeruatio omīs talis iuſticie mediate vl̓ immediate. refert̉ ad fidem formatam. Et per fidem dirigimur ad talis iuſticie obſeruātiam. Poteſt igit̉ dici. ꝙ martyriuꝫ cōparat̉ ad fidem vt ad finem quo aliquis cōfirmat̉. Ad fortitudineꝫ vero vl̓ ad iuſticiam: vel ad vtrāqꝫ ſiml̓. vt ad ha bitum eliciētē. Ad charitateꝫ vero vt ad imperātem. ex qua etiam habet ꝙ ſit meritorium. hec Richarꝭ. 2º diſ. 33. q. 4. ar. 6. c. ¶ Utrū martyriuꝫ ſit in precepto. ℟ndeo martyriū dicit̉ ẜm affirmatiōem Et ideo pro loco ⁊ tempore eſt in prepto. vt cum quis impugnat̉ vt faciat ali quid cōtra fidem vel iuſticiam. vel cum quis videt ꝙ per mortem ſuam poteſt fides vel iuſticia cōſeruari. al̓s periret. Eſt etiā qn̄qꝫ in ꝯſilio. vt qn̄ eſt impugnatio ꝑſonal̓ nō vl̓is. nec timet̉ de ſb̓uerſiōe fidei

. Li. XXXIIII. vel iuſticie ſi corpus non exponat̉ morti. Si tamē p̄latus eccleſie videret ex hoc ꝙ fugeret. vel ex eo ꝙ ſe nō opponet graue diſpendiū in eccl̓ia gn̄ari fidei vel iuſti cie. tūc tene̓t̉ ſe oppone̓. ⁊ morti ſe exponē ne nō paſtor. ſꝫ mercenariꝰ habet̉ ſic fecit beatus Thomas cantuarien̄. Qn̄qꝫ autē nec in cōſilio: nec in p̄cepto. vt qn̄ homo nō videt ꝙ ex ſua morte fidei vel iuſticie fructus accreſcat. ẜm illud p̄s. Que vtili tas in ſanguine meo dum ⁊cͣ. ¶ Quot ⁊ que ſūt neceſſaria ad pefectionē martyrij. ¶ ℟ndeo ꝙ tria ſūt: ſicut ex deſcriptionē quam cōiter ponūt magiſtri oſtendit̉.ſ. ꝙ martyriū eſt volūtaria ſuſtinētia mortis ꝓ Chriſto. Sed beatꝰ Bern̄. dicit proveritate. ⁊ ſumit̉ ex glo. ſuꝑ illud p̄s. Qm̄ ꝓpter te morti. tota die. hec autē tria ſunt volūtas patiendi hanc in ꝑuulis innocē. tibus xp̄s ꝓ quo paſſi ſūt cōpleuit. Actu alis ſuſtinētia mortꝭ. Et debita cā. ¶ Nō tn̄ ꝙ martyriū dicit̉ triplicit̓. Primo modo largiſſime.ſ. patiētia in paſſiōibus qͣs pa tit̉ omīs qui pie viuit in xp̄o. Et ſic dicit Augꝭ. in ſermone de beato Laurētio. Oīs vita chriſtiani homīs: ſi ẜm euangeliū vi uat. crux atqꝫ martyriū eſt. ¶ 2º large. ſcꝫ actualis volūtatis p̄paratio ad ſuſcipien dū ꝓ xp̄o mortem. ſiue ꝓ veritate. ſic ac cipit̉ in illa anth̓. O ſanctiſſima aīa quā ⁊ ſi gladius ꝑſecutoris non abſtulit. palmam tam̄ martyrij nō amiſit. ¶ 3º ſtricte ⁊ ꝓprie.ſ. volūtaria ſuſtinētia mortis pro xp̄o: ſiue ꝓ veritate. ẜm ꝙ veritas diſtin guit̉ in v̓itatem vite iuſticie ⁊ doctrine. ſic ſumit̉ Apoc. 17º. Uidi mulierē ebriam de ſanguīe ſanctoꝝ. ⁊ de ſanguīe martyꝝ xp̄i Ieſū. ¶ Utꝝ tēpore legis naͣe ⁊ tēpore legis ſcripte fuerūt aliꝗ martyres. ℟ndeo vt dicit Bern̄. in qͣdam epl̓a. tam hi ꝗ ſecuti ſunt paſſionē xp̄i. qͣꝫ hi ꝗ p̄ceſſerūt: ſi ꝓ veritate mortui ſūt: martyres fuerūt. ſꝫ differēter. vt enī dicit Bern. ibidē. Martyriū tempꝰ: cā: genuſqꝫ diſcernūt. Nam cum martyr ſit ideꝫ qd̓ teſtis. ⁊ teſtis nō dicat̉ ꝓprie niſi teſtificet̉ de re. que fuit. iō non fuerūt ita cōpetentes martyres veteris teſtamēti: ſicut noui. Genus etiaꝫ ſinforma diſcernit inter ip̄a quia martyres veteris teſtamēti paſſi ſunt vel ꝓpter inuidiā. vt Abel. vel ꝓpter doctrinā. qꝛ redar. guebant opera tyrannoꝝ. vt yſaias. Ier mias. ⁊ alij plures. Sed martyres noui teſtamēti paſſi ſūt quia fidem negare noluerūt. Et quia ꝗdam martyres veterꝭ teſtamēti cōueniunt in forma cū martyribꝰ noui teſtamēti vt ſancti Machabei. ꝗ paſi ſunt. quia deū celi ⁊ legem ſuā noluerūt negare ⁊ p̄uaricari. ideo de eis eccl̓ia ſolennizat. ¶ Utꝝ defenſio rei tēporalis ſit iuſta cauſa martyrij. ℟ndeo circa huiuſmōi tēporalia tria poſſūt cōſiderari.ſ. iuſticia poſſidēdi. ⁊ vtifruēdi. ⁊ actus poſſidē di ⁊ vtifruēdi. ⁊ iniuſticia vtrūqꝫ impugnādi. Et ꝗdem iuſticia eſt quid ſpūale. Iniuſticia v̓o eſt defectus eius. Actus āt tēporalis eſt ſingulariū perſonaꝝ. Dicen dum gͦ ꝙ legitima cā exponēdi ſe martyrio eſt defenſio iuſticie ex parte ſuſtinentꝭ. Et obuiatio iniuſticie ex parte inferentis referēdo in deum. ẜm illud Ecc. 4º. Uſqꝫ ad mortem certa ꝓ iuſticia. hoc eſt veꝝ p̄ cipue quādo iuſticia ꝑtinet ad eccleſiam: vl̓ republicā. vel miſerabilem ꝑſonam. ſic oppoſuit beatꝰ Tho. iniuſticie regis. Actꝰ vero vtifruēdi ꝓut reſpicit ſingularē perſonam que victū aliūde poteſt habere: nō eſt ita iuſta cauſa exponēdi corꝑalem vitam. ¶ Utꝝ aliquis poſſit eſſe martyr oc cidēdo ſe. ℟ndeo aliquis pōt ſibi mortē inferre triplici motiuo. Primo ex deſpera tiōe. vt cum imaginat̉ aliqͦd terribile ſibi ſuꝑuenire. qd̓ putat ꝑ mortem euadere. ¶ 2º ex verecūdia alicuiꝰ fame quā vult per morteꝫ purgare. Et vtroqꝫ modo non martyriū: ſed magis ſuppliciū debet dici. ¶ 3º ex vitij deteſtatiōe. Et qꝛ talis mors poteſt fieri aliquādo inſtinctu ſpūs ſancti. aliquādo ex illuſiōe diaboli. ideo dubita tur de ip̄a. ſi tam̄ facta ſit ex inſtinctu ſpiritus ſancti eſt martyriū. vt patet ī Samꝑſone Iudicꝭ. 16º. Si autē ex illuſiōe diaboli: eternū eſt ſuppliciū. ⁊ hec ſnīa habet̉ ex v̓bis Aug. i. de ci. dei. ¶ De timore. intimiditate ⁊ audacia. ti. 3. Einde cōſiderādum eſt de vitijs oppoſitis fortitudini. ⁊ primo de timore. 2º de intimidita te. 2º de audacia. ¶ Circa pri mū.ſ. timorē querunt̉ plura. ¶ Utrū ti mor ſit peccatū. ℟ndeo timor inordinatus eſt peccatū. vt quādo appetitꝰ p̄ timore fugit ea que ratio dictat eſſe ſuſtinenda ſiue proſequenda. vel deſiſtit ab his que proſequi debet. Unde Math̓. x. Nolite time̓ eos ꝗ occidūt corpꝰ. Qui v̓o refugit

T. II. XXXIIII illud qd̓ eſt ẜm rōnem fugiēduꝫ nō eſt in ordinatꝰ nec eſt pctm̄. ¶ Utꝝ pctm̄ timo ris opponat̉ fortitudini. ℟º timor in ordi natꝰ includit̉ in qͦlibet pctō vt auarus timet amiſſiōem pecuīe. ⁊ intꝑatꝰ amiſſiōeꝫ voluptatis. ⁊ ſic de alijs. ſed timor p̄cipuus eſt periculoꝝ mortꝭ. vt ꝓbat̉ 2º ethiꝰ. ⁊ ideo inordīatio talis timoris opponitur fortitudini que eſt circa pericula mortis. ꝓpter qd̓ etiam anthonomatice dicit̉ timiditas opponi fortitudini. vt etiā vult ph̓s 2º ⁊ 2º ethiꝰ. ¶ Utꝝ timor ſit peccatū mortale. ℟nde inordīatio timoris qn̄qꝫ cōſiſtit tm̄ in appetitu ſenſitiuo. ⁊ ſic eſt tm̄ venialis. qn̄qꝫ attingit appet tū rationale: ꝗ dicit̉ volūtas. ⁊ tunc quādoqꝫ eſt mortalis. vt cum ꝗs ꝓpter timorem ſic eſt diſpoſitus vt faciat ꝯtra dei p̄cepta. vn̄ ⁊ timidis debet̉ pena inferni. ẜm illud Apocꝭ. 2º. Timidis pars erit in ſtagno ignis. ⁊cͣ. Qn̄qꝫ eſt venialis. vt cū ꝗs timore retrahit̉ a bono: qd̓ eſt de perfectiōe cō ſilij. Qn̄qꝫ vero nō eſt pctm̄. vt cum quis habet rōnabilem cām timoris ẜm Tho. 2ª. 2e. q. 125. ar. i. ⁊. 2. ⁊. 2. c. ⁊ Alex. an 2. 1 2. c. de timore. ar. 2. c. Utꝝ timor excuſet a pctō. ℟ndeo ſi ꝗs ꝓpter timorē vt fugiat mala ẜm rōnem magꝭ fugiēda: non refugit mala minꝰ fugienda: non eſt peccatū. ſicut mors corꝑalis magis eſt fugienda qͣꝫ amiſſio reꝝ. Si ꝗs autē ꝓpter timo morem ecōtrario faceret: totaliter excuſa ri a peccato nō poſſet. quia talis timor in ordinatꝰ eſſet. peccatū tamē eius diminui tur. quia minꝰ eſt volūtariuꝫ qd̓ ex timo re agit̉. vnde 3º ethiꝰ ph̓s dicit hiꝰ que fi unt ex timore ſunt ex volūtario ⁊ inuolū tario mixta. vnd̓.i. q. i. cōſtat. dicit̉ ꝙ vim paſſus ⁊ inuitus ab hereticꝭ ordinatus: colorem excuſatiōis habet. ¶ Ulteriꝰ ad pleniorem euidētiam huiꝰ materie notan dū ꝙ duplex eſt metus: ſiue timor. Unus eſt timor iuſtus ſiue ꝓbabilis. Alter ē nō ꝓbabilis: ſiue leuis. Probabilis eſt ꝗ ca dit in virū cōſtantem ⁊ animoſū. ⁊ hͦ excuſat: vt metus grauis damni reꝝ. Et ẜm Goff. graue damnū rerū dicit̉ damnum omniū rerū vel maioris ꝑtis. ar. ff. de ex cuſa. tu. l. ꝓpter litem. Et metus mortꝭ ſtricte ſeruitutis. cruciatus corꝑis. minarū. quādo.ſ. perſona potens minat̉ magnuꝫ maluꝫ. ⁊ veriſil̓e eſt ꝙ īplebit illd̓. Bern̄. tamē dicit ꝙ relinquit̉ arbitrio iudicis an mine vel potentia homīs ſint iuſta cauſa timoris. ff. ex qui. ca. ma. l. 3. Et metus ex cōicationis. extra de reſti. ſpol̓. olim interte ꝓ abbatia. ẜm Hoſt. Goff. vero dicit ꝙ metus excōicatiōis non excuſat. aut enim eſt iniuſta. ⁊ ſic non ligat apud deum. Aut eſt iuſta. ⁊ tunc imputet ſibi q̄ ſic meruit excōicari. Leuis metus eſt qui cadit in virum puſillanime. ⁊ hic non ex cuſat. vnde nō excuſat in mr̄imonio. extͣ de ſponſa. veniens. Nec in voto. extra qui cleri. c. vlti. In electiōe tamē excuſaret ⁊ eam vitiat. hec Goff. ⁊ Bern̄. extͣ de his que vi. c. penultꝭ. ⁊ qui cleri. c. vlti. ¶ Iteꝫ nota ẜm Goſ.§. q. 6. c. i. ꝙ metus damiexcuſat in dato: quia repetit̉. Et in ꝓmiſſo: quia non ſoluit̉. Et in remiſſo: quia petit̉. ſed non excuſat in cōmiſſo: quia obmētū damni nō debet mortale cōmitti ꝗn potius debet mala omīa tolerari. 32. q. 5. ita ne. Inſuꝑ nota. ꝙ cum ꝗs incidit metum ſine culpa: ſb̓uenit̉ ſibi Et ea que per metum facta ſūt. ſi ſint perfecta reſcindūt̉ ꝑ actiōem qd̓ me. ca. quia ꝓbato metu: reſtituit̉ qd̓ dedit. Si vero ſint imperfecta reſcindunt̉ ꝑ exceptiōem. quia abſoluet̉ a ꝓmiſſo. ff. qd̓ me. ca. l. metum. Si autē incidit ex culpa ſua ſic non ſubuenit̉ ſibi niſi in caſibꝰ de ꝗbus dictū eſt. sͣ. lio. i. ti. de iuramento. ar. 7. q. 8. circa fi. Equit̉ videre de 2º. ſ. de intimiditate de qua querunt̉ plura. ſcilꝫ vtrū ſit pctm̄. ℟ndeo ꝙ eſſe imA pauidū eſt vitioſum. ſiue cauſet̉ ex defectu amoris. vt cum quis minꝰ debito amat vitam ꝓpriam. ⁊ ea que ordinant̉ ad eā ſiue cauſet̉ ex elatiōe animi de ſe p̄ſumen tis ⁊ alios cōtemnētis. ſiue cauſet̉ ex ſtoliditate que tamē ſi ſit inuincibilis excuſat a peccato. Utꝝ intimiditas oppona tur fortitudini. ℟ndeo ꝙ ſic. vt dicit̉ 4 ethiꝰ. ⁊ hoc ꝓpter defectum timoris inqͣꝫ tum non timet quod timere oportet. ſicut timiditas opponit̉ fortitudini ꝑ exceſſū ti moris inqͣꝫtū.ſ. timet vbi nō oꝫ. Equit̉ videre de 3º. ſcꝫ de audacia. Circa quam ſciēdum ꝙ au dacia eſt vitioſa ẜm qd̓ dicit exceſſum paſſiōis que dicit̉ audacia. vnde Ecc. 8º. Audacis ſocietas diſſuadet̉. cum audace inquit nō eas in via. vnde patet ꝙ opponit̉ fortitudini que eſt circa timo res ⁊ audacias. vt dictū eſt. sͣ.

T. XXXV. Li. XXXVI. ¶ De ꝑtibus fortitudinis in cōi. ti. 3. Oſtea cōſiderandū eſt de partibus fortitudīs. ⁊ pͥmo in cōi. 2º in ſpāli. ¶ Circa pͥmū ſcien dū ꝙ Tullius ī rhetorꝭ. ſua po nit. 4ᵐ ꝑtes fortitudinis.ſ. magnificētiaꝫ. patientiā. fidētiam. ⁊ ꝑſeuerātiam. ¶ Ad cuiꝰ euidentiā ſciēdū ꝙ fortitudini ẜꝫ qd̓ eſt v̓tus ſpālis nō pn̄t aſſignari ꝑtes ſb̓ie ctiue. qꝛ nō diuidit̉ in multas r̓tutes ſpē differētes. qꝛ eſt circa maͣm valde ſpālem Aſſignant̉ aūt ei ꝑtes qͣi integrales. ⁊ po tentionales. Integrales ꝗdem ẜm ea que oꝫ ꝯcurre̓ ad actum fortitudīs. potentionales v̓o ẜm ea q̄ fortitudo obſeruat circa difficillima.ſ. mortis ꝑicula. Alique āt alie v̓tutes obẜuāt̉ circa qͦſdam alias ma terias minꝰ difficiles. q̄ ꝗdem v̓tutes adiungūt̉ fortitudini ſic̄ ſecūdarie pͥncipali. Sicut aūt dictū eſt sͣ. duplex eſt actꝰ fortitudinis.ſ. aggredi ⁊ ſuſtinē. Ad pͥmum duo requirūt quoꝝ vnū ꝑtinet ad p̄paratiōem. vt.ſ. aliꝗs ꝓmptū habeat animū ad aggrediendū. 2ᵐ ad oꝑis executiōeꝫ ſ. ne deficiat in executiōe eoꝝ q̄ fiducialit̓ inchoant̉. Ꝙtū ad pͥmū ponit Tulliꝰ fi dentiā. Ꝙtū ad 2ᵐ magnificentiā. hͦ igit̉ duo ſi coartent̉ ad ꝑicula mortis: erūt qͣſi ꝑtes integrales fortitudinis. Si aūt referant̉ ad aliqͣs mat̓ias minꝰ difficiles. ad iungent̉ ei ſic̄ ſecūdarie pͥncipali. ſic̄ magnificētia. 4º ethiꝰ ponit̉ circa magnos ſū ptus. Magnanimitas aūt q̄ videt̉ idem eſſe fidētie: circa magnos honores. Ad actum etiā ſuſtinēdi duo requirūt̉. Unū eſt qd̓ p̄ difficultate nō deficiat. Alteꝝ eſt ne ex diuturnitate deſiſtat. Ꝙͣtum ad pri mū ponit patientiā. Ꝙͣtū ad 2ᵐ ꝑſeueran tiā. hͦ etiam duo ſi coerceant̉ ad ꝓpriam maͣm fortitudīs: erunt qͣſi ꝑtes integrales eius. Si aūt ad qͣſcunqꝫ mat̓ias minꝰ dif ficiles referant̉: erūt v̓tutes a fortitudine diſtincte. ⁊ tn̄ adiungent̉ ei ſic̄ ſecūdarie pͥncipali. Ad has etiam p̄dictas. 4º par tes fortitudīs reducūt̉ alie ab alijs poſite De magnanimitate ⁊ vitijs oppoſiti. ti. 36. Einde cōſiderandū eſt de parti bus fortitudīs in ſpāli. Et pͦ de magnanimitate quā ph̓us po nit in loco fidētie. Et pͦ de ipſa. ⁊ ꝙ p̄ſumptiōe. 3º de ambitiōe. 4º de inani gloria. 5º de puſillanimitate. hͦ enī 4º opponunt̉ magnanimitati. ¶ Circa pͥmum ſciendū ꝙ hec virtus vt habet̉ 4 ethiꝰ eſt circa magnos honores. Eſt autē ⁊ alia v̓tus circa honores mediocres que eſt innomīata. Nomīat̉ aūt ex ſuis extremis que ſūt philothimia.i. amor honoris ⁊ aphilothimia.i. ſine amore honorꝭ. Lau dat̉.n. qn̄qꝫ qui amat honorem. qn̄qꝫ āt ꝗ non curat de honore. ꝓut.ſ. vtrūqꝫ moderate fieri pōt. Pertinet aūt ad magnanimitatē fidentia quā Tullius ponit. ꝗa magnanimitas eſt ꝓprie circa ſpem alicu ius ardui. Fiducia aūt importat qͥddam robur ſpei ꝓueniens ex aliqua cōſideratiōe que facit vehemētem opinionē de bonō aliquo aſſequēdo. Securitas v̓o que dicit ꝑfectam ꝗtem animi a timore īmediate ꝑtinet ad fortitudineꝫ. ¶ Cōſiderā dum tn̄ eſt ꝙ ſicut ſpes eſt cauſa audacie. ita timor eſt cā deſperatiōis. Et ideo ſicut fiducia ex cōſequenti ad fortitudinē pertinet inqͣꝫtum vtit̉ audacia. ita ⁊ ſecuritas ex cōſequēti ꝑtinet ad magnanimitatē in qͣꝫtum repellit deſperatiōem. Equit̉ videre de 2º.ſ. de p̄ſumptio ne. Circa quam ſciendū ꝙ oppo nit̉ magnanimitati ꝑ exceſſū. vn̄ 274 hiꝰ dicit̉ ꝙ magnanimitati peexceſſū opponit̉ caymꝰ vel ventoſus quē dicimus p̄ſumptuoſū. vt.n. dictum eſt. sͣ. magnanimitas cōſiſtit in medio ẜm ꝓpor tiōem ad ꝓpriam facultatem. nō. n. in maiora tendit qͣꝫ cōueniant ſibi. p̄ſumptuo. ſus aūt ẜm ꝓportiōem ſue facultatꝭ excedit. Uitioſū āt eſt ⁊ pctm̄ qͣi excedēs ꝯͣ naͣ lem ordinē ꝙ.ſ. aliꝗs aſſumat ad agendū ea q̄ p̄ferūt̉ ſue v̓tuti. qd̓ ꝑtinet ad rōneꝫ p̄ſūptiōis. ſic̄ ⁊ ip̄m nomē maīfeſtat. vnd̓ pꝫ ꝙ eſt pctm̄. Si obijcit̉. qꝛ p̄ſūptio po nit̉ ſpēs pctī in ſpm̄.ſ. qd̓ nō opponit̉ ma gnanimitati: ſed magꝭ charitati. gͦ ⁊cͣ. ℟ nō q̄libet p̄ſūptio ponit pctm̄ in ſpm̄.ſ. ſed illa qͣ ꝗs dīnam iuſticiā ꝯtemnit ex inordinata ꝯfidētia dīne mīe. Et talis p̄ſumptio rōe maͣe.ſ. inqͣꝫtū ꝑ eam ꝯtemnit̉ aliꝗd dīnū: opponit̉ charitati. vel potiꝰ dono timorꝭ. cuiꝰ eſt deū reuereri. Inqͣꝫtū tn̄ talis ꝯtemptꝰ excedit ꝓportōeꝫ ꝓpͥe faculta tis p̄t opponi magnanimitati. Nō tn̄ ꝙ nō ml̓tū ſolet dici ꝗs p̄ſūptuoſus ſi ī aliqͦ modico ꝓpͥas vires excedat. ſi tn̄ dicat̉ ta lis p̄ſūptio nō opponit̉ magnanimitati ſꝫ illi v̓tuti q̄ ē circa mediocres honores.

T..II. XXXVI Equit̉ videre de 3º.ſ. de ambiti on. Circa quam ſciendū ꝙ ambitio opponit̉ magnanimitati ꝑ exceſſū. Importat enī inordinatū appetitū honoris. hoc aūt cōtingit tripl̓r. Unoº ꝑ hͦ ꝙ appetit teſtimoniū de excellē. quā nō hꝫ. Alio mō ꝑ hoc ꝙ ſibi cupit fr̄i honorē non referēdo in deum. 3º mō per hͦ ꝙ appetitus eius in honore quieſcit. non referēs eum ad alioꝝ vtilitateꝫ. Intantū enī debet teſtimoniū alioꝝ de eiꝰ excellētia placere: inqͣꝫtuꝫ alijs ex hoc pōt ꝓdeſſe. vnde pꝫ ꝙ ambitio eſt ſemꝑ pctm̄ qd̓ et pꝫ ex hoc ꝙ repugnat charitati. ẜm illud i. Corꝭ. 12 Charitas nō eſt ambitioſa. Equit̉ videre de 4º.ſ. de inani gloria. Et circa hanc querunt̉ plu ra.ſ. Utꝝ appetitus gl̓ie ſit pctm̄. ℟º. appetitꝰ glorie de ſe nō nomīat aliꝗd vitioſuꝫ. vt enī dicit Tullius ī ſua rheto. Gloria eſt frequēs de aliquo fama: cum laude. Et Ambri. Ꝙ gloria eſt clara cum laude noticia. Appete̓ autē laudabileꝫ famā non eſt pctm̄ ꝗnīmo videt̉ eſſe lauda bile ẜm illud Ecc. 41. Curam habe de bono nomīe. Ro. 12. Prouidētes bona nō ſolū coram deo ſed etiā corā homībus. Sciendū aūt ꝙ ad ꝑfectiōem homīs ꝑti net ꝙ ip̄e ſe ꝯgnoſcat. ſed nō ꝙ recogno ſcat̉ ab alijs. Et ideo ꝑ ſe nō eſt appetēda pōt tn̄ appeti inquātuꝫ eſt aliꝗd vtile. ſcꝫ vel ad hoc ꝙ alij ꝓficiāt ex bono qd̓ cognoſcūt in alio. vel ad hoc ꝙ ip̄e homo in bonis que ī ſe ꝯgnoſcit ꝑ teſtimoniū alio rū ſtudeat ꝑſeuerare ⁊ ad meliora ꝓficere. Et ẜm hoc laudabile eſt ꝙ curā habeat de bono nomīe. non tn̄ delectet̉ inanit in hominū laude. ſic. n. dic̄ Aug. 5º. de ci. Sanius videt ꝗ laudis amorē vitiuꝫ eſſe ꝯgnoſcit. Appetitꝰ aūt inanis gl̓ie vitium importat. Nam qͦdlibet vanū appete̓ viti oſuꝫ eſt ẜm illud p̄s. Vt ꝗd diligitis va. ⁊ que. mēda. Pōt aūt dici vana gl̓ia tripli citer. Uno mō ex ꝑte rei de qua ꝗs gl̓iam querit. vt de eo qd̓ non eſt gl̓ia dignū. ſic̄ de aliqua re fragili ⁊ caduca. Alio mō: ex ꝑte eius a qͦ gloriā querit. vt hoīs cuius iudiciū nō eſt certū. 2ºº ex ꝑte eius ꝙ gloriā appetit. ꝗ.ſ. appetitū glorie ſue nō refert in debitū finem. vt ad honorē dei. vel ſalutem ꝓximi. hͨ Tho. 2ª. 2e. q. 122. ar. i. c. ⁊ cōuenit cum eo Alex. an. 2. t. 2. c. de in ani gloria. ¶ Utꝝ inanis gl̓ia opponatur magnanimitati. ℟ndeo ꝙ ſic. vt eniꝫ dictum eſt. Gloria eſt ꝗdam effectus hono ris ⁊ laudis. Ex hoc enī ꝙ aliꝗs laudat̉ vel ei reuerētia exhibet̉ clarus in noticia alioꝝ reddit̉. Et quia magnanimitas eſt circa honores: ꝯſequēs eſt ꝙ ſit circa gloriam. vt.ſ. ſicut honore ita ⁊ gloria mode rate vtat̉. ⁊ ideo inordinatꝰ appetitꝰ glorie opponit̉ magnanimitati directe. Utꝝ inanis gloria ſit pctm̄ mortale. R ex hoc aliqd̓ pctm̄ eſt mortale ꝙ cōtrariatur charitati. hoc autē pctm̄ ẜm ſe nō vi det̉ cōtrariari dilectiōi ꝓximi ſed pōt cōtrariari dilectiōi dei duplicit̓. Uno modo rōne eius de quo ꝗs gloriat̉. vt de aliquo qd̓ cōtrariat̉ diuine reuerētie. ẜm illud. i. Corꝭ. 4º. Quid gloriarꝭ qͣſi non acceperis. Alio mō ex ꝑte gloriātꝭ ꝙ.ſ. in glia tanqͣꝫ in vltimo fine quieſcit. ꝓ quo etiā ꝯſequē do non p̄termittit facere: etiā ea que ſunt cōtra deum. ⁊ vtroqꝫ mō eſt pctm̄ morta le. Si autē amor hūane glorie lꝫ ſit inanineutro p̄dictoꝝ modoꝝ repugnet charitati: eſt venialis. Unde Criſo. dicit ſuper Math̓. ꝙ inanis gloria etiā locum hꝫ in ſeruis xp̄i. in ꝗbus tam̄ nulluꝫ eſt peccatū mortale. hec Tho. ¶ Itē ẜm Alex. an. in anis gloria erit venialis. tum ꝓpter ſurreptiōem. tū ꝓpter maximā cōcupiſcētie ꝓnitatem. ſignat̉ eniꝫ per puluerē de qͦ dicitur Math̓. x. apl̓is. Excutite pulue. de pedi. ve. Unde dicit Gregꝭ. Predicatio vix ſine aliqua mixtiōe pulueris tranſit. predicans enī: aut ad indignatiōem trahit̉. ſi cōtemnit̉. aūt ad inaneꝫ gloriā: ſi ab au ditoribꝰ honorat̉. Conſtat autē ꝙ apl̓i a perfectiōe ꝓpter hiꝰ inane gloriā non cadebant. ¶ Quot ⁊ que ſūt filie inanis glorie. cum ſit vitiū capitale. vt habituꝫ eſt. sͣ ¶ ℟ndeo ꝙ ſūt. 7. ẜm Gregꝭ. 2º moral̓.ſ. inobedientia. iactantia. hypocriſis. cōtentio. ꝑtinacia.ſ. ꝓprie ſnīe. diſcordia.ſ. volū tatis ab alijs. ⁊ nouitatū p̄ſūptio. ¶ Noͣ. ꝙ iactantia vt dictuꝫ eſt. sͣ. ponit̉ inter ſpe cies ſuperbie quo ad interiorē eius cauſā. que eſt arrogātia. Iactantia v̓o exterior vt dicit̉. 4º ethiꝰ ordinat̉ qn̄qꝫ ad lucrū. ſed ſepius ad honorē vel gl̓iam. Et ſic ori tur ex inani gloria. Equit̉ videre de 5º.ſ. de puſillanimitate. Circa quaꝫ ſciendū ꝙ di recte opponit̉ magnanimitati ẜm defectum. quia ſicut magnanimus ex aī magnitudīe ad magna tendit. ita puſilla nimis a magnis ex aī ꝑuitate retͣhit. ſic̄ āt

L. XXXVII Li. XXXVIII. per p̄ſumptiōem aliquis excedit ꝓportionem ſue potētie. dum nitit̉ ad maiora: qͣꝫ poſſit. Ita etiaꝫ puſillanimis deficit a proportiōe ſue potētie. dum recuſat in illd̓ tendere: qd̓ eſt cōmenſuratū ſue potētie. ⁊ iō ſicut p̄ſūptio ē pctm̄: ita ⁊ puſillanimitas. ¶ De magnificētia ⁊ ꝑuificētia. ti. 37. Oſtea cōſiderandū eſt de magnificentia ⁊ ꝑuificētia. Circa qd̓ ſciendū ꝙ maͣ magnificen tie ſūt magni ſumptus vt vult ꝓbs 4º ethiꝰ. qꝛ intendit ad aliquod magnū opus faciēdum. ⁊ reꝗrit ꝓportionatos ſumptꝰ. Pōt etiā dici maͣ magnificētie ip̄a pecunia quā vtit̉ ad faciendū magnos ſumptꝰ. ⁊ amor pecuīe qua magni ficus moderat̉ ne magni ſūptꝰ impendāt̉ Opponit̉ aūt ei ꝑuificētia ẜm ph̓m 2º ⁊ 4º ethi. magnificꝰ.n. vt habet̉ ex 4º chipͥncipalit̓ intendit magnitudinē oꝑis. ⁊ ſecūdario magnitudinē ſumptꝰ quaꝫ vitit vt magnū faciat opus. Paruificꝰ aūt ecōuerſo. pͥncipaliter intēdit ad ꝑuitatem ſumptꝰ. ⁊ per ꝯn̄s paruitatē operꝭ. ⁊ ſic de ficit a ꝓportiōe. que debet eſſe ẜm ratiōeꝫ inter ſuptus ⁊ opꝰ. ⁊ ita eſt vitioſus. Paruificētie aūt opponit̉ vitium qͦ quis expendit vltra debitum modū. Et dr̄ grece bonauſia a furno dicta. quia.ſ. ad mo dū ignis qui eſt in furno cōſumit omīa. vn̄ latine pōt cōſūptio dici. ¶ De patiētia ⁊ longanimitate. ti. 38. Einde cōſiderandū eſt de patientia. Circa quā ſcienduꝫ ꝙ patiētia qͣꝫtum ad hītum poni tur v̓tus ꝑ quam mala equo aīo toleramꝰ. vt dicit Aug. liº de patiētia. Ꝙtum ad delectationē quam hꝫ in actu ponit̉ inter fructꝰ Gal̓. 5º. ⁊ p̄cipue qͣꝫtum ad hoc ꝙ animꝰ ꝑ patientiaꝫ p̄ſeruat̉ ne triſticia obruat̉. per hͦ aūt ē qd̓ dr̄ Iaco. i. Patiētia opus ꝑfectum hꝫ. habet̉ ꝙ patientia eſt ꝑfectior ẜm ꝗd alijs v̓tutibus ſ. qͣꝫtum ad tolerātiam aduerſoꝝ. nō autē ꝙ ſit ꝑfectior ſimplicit̓. Cauſat̉ aūt patiē tia ẜm ꝙ eſt virtus a charitate ẜm illud i. Corꝭ. 13. Charitas patiēs eſt. hec aūt ha beri nō pōt niſi per gr̄am. ẜm illud Ro. Charitas dei diffu. eſt in cor. noſtris per ſpm̄ ſanctū qui datus eſt nobis. vnde pꝫ ꝙ patiētia ſine auxilio gr̄e nō habet̉. Nō eſt aūt patiētia idem qd̓ longanimitas. Sicut.n. magnanimꝰ tendit ī magna. ſic ⁊ longanimis tendit in aliqd̓ qd̓ diſtat ī longinquū. Et ideo ſicut magnanimitas magis reſpicit ſpem tendētem in bonū qͣꝫ audaciā vel timorem vel triſticiā que reſpicit malū. ita ⁊ longanimitas. vnd̓ magis videt̉ cōuenire cū magnanimitate qͣꝫ cum patientia. Scd̓m tn̄ ꝙ ſub rōne ma li cōtriſtantis reſpectu cuiꝰ eſt patiētia p̄t cōprehendi ⁊ dilatio boni ſperati que per tinet ad longanimitatē. Et labor queꝫ ſu ſtinet homo in cōtinuata executiōe operꝭ boni ꝗ ꝑtinet ad cōſtantiā tā longanimi tas qͣꝫ cōſtātia cōprehendūt̉ ſb̓ patiētia. ¶ De ꝑſeuerātia ⁊ cōſtantia ⁊ vitijs oppoſitis. titulus 39. Oſtea cōſiderandū eſt de pſeuerātia. Et pͦ de ip̄a. 2º de vitijs oppoſitis. Circa pͥmū ſciendū ꝙ ꝑſeuerātia eſt q̄dam virtus ſpālis ad quam ꝑtinet in operi bus v̓tuoſis diuturnitatē ſuſtine. ꝓut eſt ncc̄e. vnde dicit Tulliꝰ in rhetorꝭ. ſua ꝙ ꝑ ſeuerātia eſt in rōne bene cōſiderata. ſta bilis ⁊ ꝑpetua ꝑmanſio. Qn̄ aūt dic̄ Auguſt. liꝰ de ꝑſeuerātia. ꝙ nullus pōt dici ꝑ ſeuerātiam hr̄e dū viuit niſi ꝑſeueret uſqꝫ ad mortem. ſumit ꝑſeuerātiam ꝓ actu eiꝰ cōſūmato. Cōueniunt aūt cōſtantia ⁊ p̄ſeuerātia in fine. qꝛ ad vtrūqꝫ ꝑtinet ī aliquo bono firmit̉ ꝑſiſtere. Differūt auteꝫ qꝛ ꝑſeuerātia ꝓprie facit ꝑſiſtere cōtra dificultatē que ꝓuenit ex diuturnitate actꝰ Cōſtantia v̓o cōtra difficultatem que ꝓuenit ex alijs impedimētis exterioribus. ¶ Querit̉ aūt vtꝝ ꝑſeuerantia indigeat auxilio gr̄e. ℟ndeo ꝙ ſic. vnde Augꝭ. li. de ꝑſeuerantia dicit. Aſſerimꝰ eſſe donum dei ꝑſeuerātiam: qͣ vſqꝫ in finem ꝑſeuerat̉ in xp̄o. Vt.n. pꝫ ex p̄dictis ꝑſeuerātia dici tur duplicit̓. vno mō ꝓ hītu ꝑſeuerantie ẜm ꝙ eſt virtus ⁊ ſic indiget dono habitualis gr̄e ſic̄ ⁊ cetere v̓tutes infuſe. Alioº ꝓ actu ꝑſeuerantie vſqꝫ ad mortē durante. Et ẜm hoc indiget nō tm̄ gr̄a hītuali. ſed etiam gratuito dei auxilio cōſeruant hominē in bono vſqꝫ ad finem vite. quia cum liberū arbitriū de ſe ſit vertibile. ⁊ hͦ non tollat̉ ei per gr̄am hītualem p̄ſentis vite. non ſb̓eſt ptāti liberi arbitrij etiam ꝑ

.XL..II..LXI. gr̄am informati: vt ſe īmobilit̓ ī bono ſta tuat. lꝫ in eiꝰ ptāte ſit ꝙ hoc homo eligat. plerūqꝫ.n. eſt in ptāte nr̄a electio: nō auteꝫ executio. h̓ Tho. 2ª. 2e. q. 137. ar. i. ⁊. 4. c. Equit̉ vidē de 2º.ſ. de vitijs oppo ſitis p̄ſeuerātie.ſ. de mollicie ⁊ ꝑtinacia. ¶ De mollicie igit̉ ſcien dū ꝙ opponit̉ ꝑſeuerātie vt vult ph̓us ⁊ ethiꝰ. dicit̉ aūt ꝓprie ẜm ph̓m mollis qui recedit a bono ꝓpt̓ triſticias cauſatas ex defectu delectationū qͣſi cedens debili mouenti. ¶ Sed obijcit̉. qꝛ ſuꝑ illud. i. Corꝭ. 6º. Nec adulteri nec molles. dic̄ glo. i. muliebria patiētes. ſed hoc opponit̉ caſtitati gͦ ⁊cͣ. ℟º p̄dicta mollicies duplicit̓ cauſat̉ Uno mō ex cōſuetudine. cū enī aliꝗs cōſueuit voluptatibꝰ frui: difficilius pōt eis carere. Alio mō ex naͣli diſpoſitiōe. qꝛ.ſ. habet animū minꝰ cōſtantem ꝓpter ꝯplexionis fragilitatē. ⁊ ſic cōparat̉ femīa ad maſculos. vt dicit̉ 7º ethiꝰ. Et iō illi ꝗ mu liebria patiūt̉ dicūt̉ molles qͣſi effecti mu liebres. Primo mollicies opponit̉ ꝑſeuerantie. 2º mō caſtitati. ¶ De ꝑtinacia aūt ſciendū ꝙ opponit̉ ꝑſeuerātie. vt vult Tul lius in reto. ſua. ſicut.n. dicit Iſid̓. li. ethi. Pertinax dicit̉ ꝗ eſt imprudēter tenens: qͣſi oīno tenax. ⁊ idem dicit̉ ꝑtinax. qꝛ in ſuo ꝓpoſito ad victoriam ꝑſeuerat. ꝑſeuerat.n. in ꝓpria ſnīa plus qͣꝫ oꝑtet. mollis minus qͣꝫ oꝑtet. ꝑſeuerās aūt qͣtū oꝫ. ¶ De temperātia ⁊ intēperantia ⁊ ſenſibilitate. titulus. 40. Onſequēter cōſiderādum ē de temperātia. ⁊ pͥmo de ip̄a: pꝰ ea de ꝑtibus eius. Circa pͥmuꝫ p̄ dicendū eſt de tēperātia. 2º de vitijs oppoſitis. ¶ Circa pͥmū ſciendū ꝙ nomē temperātie duplicit̓ ſumi pōt. Uno mō ẜm cōitatē ſue ſignificatiōis. ⁊ ſic eſt virtus generalis. qꝛ ſignificat quandam temperiē.i. moderatiōem quā rō ponit in hūanis operibꝰ ⁊ paſſiōibus qd̓ eſt cōe ī omī morali virtute. Alio mō anthonomatice ẜm qd̓ refrenat appetitū ab his q̄ maxīe alliciūt ip̄m. ⁊ ſic eſt ſpālis virtꝰ vt pote habēs maͣm ſpālem. Eſt.n. circa delectatiōes maxīas cuiuſmōi ſūt delectationes tactus.ſ. ciboꝝ ⁊ potuū ⁊ venereorū. nō eſt aūt circa delectatiōes alioꝝ ſenſuū pͥncipalit̓ ſed ex ꝯn̄ti.ſ. inqͣꝫtum referunt̉ ad delectatiōes tactus. Equit̉ vide̓ de 2º.ſ. de vitijs oppo ſitis temperātie. circa qd̓ ſciendū ꝙ opponit̉ ei intēperātia ẜm ex cenſum. eſt vitiū maxīe exprobrabile. vt vult ph̓s 3º ethi. ꝓ eo qd̓ eſt circa delectatiōes cōes nobis ⁊ brutis. ⁊ pōt aliqn̄ eē pctm̄ mortale. aliqn̄ veniale: vt ꝑ ſe patet. Opponit̉ etiam ei inſenſibilitas ẜꝫ defectū vt vult ph̓s 2º ⁊ 2º ethiꝰ. ſi ꝗs.n. intantū delectationē refuget ꝙ nccͣia ad cōſeruatiōem nature indiuidui vel ſpēi p̄termitte ret. peccaret qͣſi repugnās ordini naͣli. ⁊ hͦ ꝑtinet ad vitiū inſenſibilitatis. Scienduꝫ tn̄ ꝙ ab hiꝰ delectatiōibꝰ ꝯſequētibus hiꝰ operatiōes. qn̄qꝫ eſt laudabile vel etiā ne ceſſariū abſtine̓ ꝓpter aliquē finem vt ꝓpter ſanitatem corꝑalem vel ꝓpter alicuiꝰ officij executiōem vel ꝓpter aīe recipiendam ſalutē. vel ꝓpter diuinoꝝ cōtemplationē. nec aliqd̓ p̄dictoꝝ ꝑtinet ad inſenſi bilitatem. qꝛ ſūt ẜm rectā rōneꝫ. ¶ De partibꝰ temperātie in cōi. ti. 4. Einde cōſiderandū eſt de parti bus temperātie. ⁊ pͥmo in cōi. 2º in ſpāli. ¶ Circa pͥmū ſcien dum ꝙ Tulliꝰ in reto. ponit tres v̓tutes temperātie.ſ. cōtinentiā. clemētiam. ⁊ modeſtiā. Macrobiꝰ v̓o ſuꝑ ſomniū Scipionis ponit multo plures.ſ. modeſtiā. verecūdiam. abſtinētiam. caſtitatē. honeſtatē. moderatiōem. parcitatē. ſobrie tateꝫ. ⁊ pudicitiā. Andronicꝰ aūt dicit ꝙ familiares tēperantie ſūt auſteritas. ꝯtine tia. humilitas. ſimplicitas. ornatꝰ ⁊ bona ordinatio. ⁊ ꝑ ſe ſufficiētia. Harū aūt v̓tu tum due ſūt ꝑtes integrales temperātie.ſ. verecūdia ꝑ quam aliꝗs refugit turpitudinem temperātie ꝯͣriam. vt ſumat̉ vere cundia nō ꝓ paſſiōe: ſed ꝓ hītu. Et hone ſtas ꝑ quam aliꝗs amat pulchritudineꝫ temperātie. ꝑtes v̓o temperātie ſb̓iectiue ſt̓ 4º. temperātia.n. eſt circa delectatiōes ta ctus quaꝝ q̄dam ordinant̉ ad nutrimētum. ⁊ in his qͣꝫtum ad cibum eſt abſtinē tia. qͣꝫtum ad potum eſt ꝓprie ſobrietas. q̄ dam v̓o ordinant̉ ad generatiōem. ⁊ in his qͣꝫtum ad delectatiōem pͥncipalē ip̄iꝰ coitus eſt caſtitas. qͣꝫtum v̓o ad delectationes circūſtantes. q̄.ſ. ſunt in oſculis. tactibus. ⁊ amplexibꝰ attendit̉ pudicicia. Partes v̓o tēperātie potentiales. quedā re frenāt appetitū in interioribꝰ motibꝰ aīe.

T. Li. XIII. Quedā in exterioribꝰ motibus corporis. Quedā in rebꝰ exterioribꝰ. Preter motuꝫ aūt cōcupiſcētie quē moderat̉ ⁊ refrenat temperātia: tres motꝰ inueniūt̉ in aīa tendentes in aliꝗd. Primꝰ ꝗdem eſt motꝰ vo luptatis cōmote ex ſpe reſpectu paſſiōis. ⁊ hunc refrenat ꝯtinentia ne.ſ. homo nimivincat̉. Alius eſt motus ſpei ⁊ audacie q̄ cōſequit̉ ip̄am. quē refrenat humilitas. Tertiꝰ eſt motus ire tendētis in vindictā. quē refrenat manſuetudo ſiue clementia. Motus aūt ⁊ actꝰ corꝑis refrenat mode deſtia. quā Andronicꝰ diuidit in tria. ad quoꝝ pͥmū ꝑtinet ꝗd ⁊ qͦ ordine ſit agen dū. ⁊ ꝗd dimittendū. ⁊ qͦ ad hoc ponit bonam ordinatiōem. Aliud eſt ꝙ homo in hoc qd̓ agit decentiā ſeruet. ⁊ ſic ponit or natū. Tertiū eſt in colloquijs amicoꝝ vlꝗbuſcūqꝫ alijs. ⁊ ſic ponit auſteritatē. Cir ca v̓o exteriora duplex eſt moderatio adhibenda. pͥmo ꝯͣ ſuꝑflua. ⁊ ſic ponit̉ parcitas. vel ꝑ ſe ſufficiētia. 2º ꝯͣ nimis exoſita. ⁊ ſic ponit̉ moderatio vel ſimplicitas. ¶ De abſtinētia ⁊ gula. ti. 42 Oſtea cōſiderandū eſt de ſingulis ꝑtibus temperātie. ⁊ ꝗdē de ꝑtibus eius integralibꝰ.ſ. ve recūdia ⁊ honeſtate ſufficiant dicta in ti. p̄cedenti. Un̄ dicendū eſt de ꝑti bus eius ſubiectiuis. ⁊ pͥmo de abſtinētia 2º de ſobrietate. 3º de caſtitate. Circa pͥmū pͥmo dicendū eſt de abſtinētia. 2º de vitio ſibi oppoſito.ſ. de gula. De ieiunio v̓o ꝙ eſt actus eiꝰ aget̉. jͣ. tractatu de pnīa. Ci ca pͥmū ſciendū ꝙ nomē abſtinētie īportat ſubtractiōem ciboꝝ. hoc aūt ẜm ꝙ cō ſiderat̉ abſolute ſignificat qͥddam indifferēs. ẜm aūt ꝙ eſt rōne regulata ſignificat virtutꝭ hītum vel actum. ⁊ hͦ ſignatur 2. Pe. i. vbi dicit̉. Miniſtrate ī ſcīa abſtinentiā. hoc.n. oſtendit̉ vt hō a cibis abſtineat ꝓut oportet. vt ẜm qd̓ dicit Augꝭ. li. de queſtiōibꝰ euāgelij. hoc faciat ꝓ ꝯgruentia hominū cū ꝗbus viuit ⁊ ꝑſone ſue ⁊ ꝓ valitudīs ſue ncc̄itate. Equit̉ vide̓ de 2º.ſ. de gula. Et cir ca hanc querūt̉ plura.ſ. vtꝝ gu la ſit pctm̄. ℟º ꝙ ſic. qꝛ dic̄ appetitū edendi ⁊ bibēdi inordinatū ẜm ꝙ ab ordine rōis recedit. vt dicit Gregꝭ. 20. morali. ꝙ ad cōflictum ſpūalis agonis non aſſurgūt niſi pͥus hoſtis inter nos poſitꝰ. gula deuincat̉. ¶ Utꝝ ſit pctm̄ mortale ℟º ſi ſit tanta in ordīatio eiꝰ ꝙ hō ſit paratus facere ꝯͣ dei p̄ceptum ꝓpter hiꝰ delectatiōeꝫ erit pctm̄ mortale. Et ſic dic̄ Gregorꝭ. 20. moral̓. Qn̄qꝫ dn̄ante gula omne qd̓ homīes fortit̉ egerūt ꝑdunt. Si v̓o ei inordinatio ſit infra deū vt ꝗa lꝫ nimio cōcupiſcat ꝗs ciboꝝ delectatiōem. nō tn̄ ꝓpter hoc aliꝗd faceret ꝯͣ dei legem eſt pec catū veniale. Et ſic dicit Augꝭ. in ſermone de purgatorio. Quotiens aliꝗs in cibo ⁊ potū plus accipit qͣꝫ ncc̄e ſit ad pctā minuta noueris ꝑtinere. ¶ Quot ⁊ q̄ ſūt ſpēs gule. ℟º ꝙ ſūt.§. vt dicit Gregꝭ. 20. mora. ⁊ habent̉ de ꝯſe. di. 5. ⁊ ꝯtinent̉ in hͦ v̓ſu. Preprope. laute. nimis. ardent̓. ſtudioſe Preprope.i. an̄ debitam horā. Laute.i. qͣꝫ tū ad p̄cioſitatē cibi. Nimis i. in qͣꝫtitate. Ardent̓.i. nimis auide ⁊ guloſe. Studio ſe.ſ. quantū ad nimiā curam p̄paratiōis. Et he cōditiōes īmoderatiōis attendunt cōiter in cibo ⁊ in potū. ¶ Sed qn̄ in dictis ſpēbus gule eſt pctm̄ veniale ⁊ quādo mortale. ℟º in pͥma ſpē.ſ. p̄prope. non eſt pctm̄ niſi voluptas cibi ſit in cā. ſi. n. ſit ex aliqͣ ncc̄itate infirmitatꝭ vel itineris vel hiꝰ. nullū eſt pctm̄. Et etiam qn̄ voluptas eſt in cā adhuc nō eſt pctm̄ mortale niſi appetitꝰ eſſet adeo īmoderatus ꝙ homo ſequeret̉ eū. etiā ſi eſſet ꝯͣ dei vel eccl̓ip̄ceptum. In 2ª ſpē.ſ. lauta p̄paratōe. ſi fi at ex ncc̄itate infirmitatꝭ vel pͥſtine cōſuetudinis nō eſt pctm̄. cū hͦ Augꝭ. in regula ſua cōcedat. al̓s pctm̄ eſſet. Sed ſi īmodo rantia appetitꝰ eſſet cā eius eſſet pctm̄ nō tn̄ mortale. niſi appetititꝰ adeo eſſet effrenatus vt etiam ꝯͣ dei vel eccl̓ie p̄ceptuꝫ cibis illicitis ſine ncc̄itate vel diſpenſatiōe tꝑe ieiunij veſceret̉. In 2ª ſpē nō eſt pctm̄ ſi nō ſumat̉ ſcient̓ vltra ꝓportiōem ſumētis. In 4ª ſpē ſi ſit ex ſola naͣ nullū eſt pec catū. ſi v̓o tali delectatiōi rō plus qͣꝫ opor tet inhereat eſt pctm̄ veniale. ſi aūt tal̓ delectatio omībus alijs p̄ponat̉ ſicut Eſau ꝓpter eſcam vendidit pͥmogenita ꝓpt̓ qd̓ reprobatꝰ fuit Heb̓. 12º. eſt pctm̄ mortale. In 5. v̓o ſpē eſt pctm̄ mortale qn̄ totꝰ animus eſt deditus tali cure. cura v̓o hec eſt pctm̄ veniale vel etiam nullū pctm̄ cuꝫ.ſ. hoc requirit infirmitas. vel cōſuetudo. vl honeſtas ſiue dignitas alicuiꝰ. ¶ Utꝝ gula ſit vitium capitale. ℟ndeo ꝙ ſic. quia eius filie ſunt.§. vt vult Gregꝭ. 21. mora.ſ. īepta leticia. ſcurrilitas.i. iocularitas q̄dā

.XIIII..II. XLIIII. ꝓueniens ex defectu rōnis. Immūdicia que pōt attendi ẜm inordinatā emiſſiōeꝫ quarūlibet ſuꝑfluitatū. vel ſpāliter qͣꝫtum ad emiſſiōem ſemīs. vnde ſuꝑ illud Eph̓. 5. Fornicatio aūt ⁊ omīs immūdicia ⁊cͣ. glo. i. incōtinētia ꝑtinēs ad libidinē quocunqꝫ mō. multiloquiū ⁊ hebetudo mentis circa intelligentiā.ſ. ꝓpter ſumoſitate: ciboꝝ ꝑturbantes caput. ¶ De ſobrietate ⁊ ebrietate. ti. 43. Einde cōſiderandū eſt de ſobri etate. ⁊ pͥmo de ip̄a. 2º de vitio ſibi oppoſito.ſ. ebrietate. Circa pͥmū nota ꝙ omīa q̄ ad tempe rantiā ꝓprie ꝑtinent ſūt nccͣia vite p̄ſenti. ⁊ exceſſus eoꝝ nocent. ⁊ ideo in omībus nccͣium eſt habe̓ menſurā qd̓ ꝑtinet ad ſo brietatē. vnde dicit̉ ſobrius qͣſi briam. i. menſurā ſeruās. ideo noīe ſobrietatꝭ temperātia ſignificat̉. Sed modicꝰ exceſſus in potu.ſ. qui pōt inebriare plus nocet qͣꝫ in alijs. ⁊ ideo ebrietas eſt ſpālit̓ circa potum. ¶ Requirit̉ aūt hec virtus magꝭ in aliquibꝰ duplici rōne. Unoº qꝛ ſūt proni ores ad cōcupiſcētias vt iuuenes ꝓpt̓ fenorem etatis. ⁊ mulieres ꝓpter fragilitatem mentis. vnde ẜm Maximū Ualeriū mulieres apud Romanos nō bibebant antiꝗtus vinū. Alioº qꝛ eſt magis nccͣia eis ad ꝓpriam operatiōem ip̄oꝝ. Uinū āt īmoderate ſumptū: p̄cipue impedit rōnis vſum. Et ideo in ſenibꝰ in ꝗbus rō vigere debet ad eruditiōem alioꝝ. ⁊ in ep̄is. ⁊ in alijs eccl̓ie miniſtris ꝗ deuota mēte debēt inſiſtere ſpūalibus officijs. ⁊ regibꝰ: qui ꝑ ſapientiā debēt ſubditos gubernare ſpāli ter debet in eis ſobrietas eſſe. Ideo dr̄ ad Titū 2º. Exhortare ſenes vt ſint ſobrij. ⁊ i. Thi. 3. Oportet ep̄m ſobriū eſſe. ⁊ ꝓuer. z. Noli regibꝰ dare vinū. Equit̉ videre de 2º.ſ. de ebrietate. Circa qd̓ ſciendū ꝙ ebrietas du plicit̓ pōt ſumi. Unoº ꝓ defectu ꝙ ꝓuenit ex nimia vini potatiōe. ⁊ ſic ē pena ꝯn̄s ex culpa. Alio mō ꝓ actu qͦ ꝗs incidit in illum defectū. ⁊ ille actus dicit̉ cauſare duplicit̓ ebrietatē. Uno mō ex vi ni fortitudine p̄ter opinionē bibētis. ⁊ ſic poteſt eſſe ſine pctō. Alio mō ex inordina ta cōcupiſcētia ⁊ vſu uini. ⁊ ſic eſt peccatū Eſt autē qn̄qꝫ pctm̄ mortale. vt cuꝫ quis bene aduertit ꝙ potꝰ eſt potens inebriare ⁊ talis ꝓprie dicit̉ ebrius. quādo v̓o non aduertit tūc poteſt eſſe cum pctō veniali. ¶ Nō tn̄ ꝙ cum aliꝗs multū ꝯmedit ⁊ bibit ẜm medicine ꝯſilium ad vomitum ꝓuocandū nō eſt reputādus ſuꝑfluꝰ potus vel cibus. potus tn̄ aque etiaꝫ tepide cauſat vomitū. ⁊ ideo ꝓpter illam non ex cuſaret̉ ab ebrietate. ¶ Querit̉ vtꝝ ebrie tas excuſet a pctō. ℟ndeo in ebrietate duo attendunt̉.ſ. defectꝰ cōſequēs ⁊ actꝰ p̄cedens. Primū excuſat pctm̄ inquātuꝫ inuolūtariū cauſat̉ per ignorantiā. Circa 2ᵐ v̓o diſtīgue. ꝙ ſi ex actu illo ſecuta ſit ebrietas ſine pctō. tūc pctm̄ ſequēs a culpa totalit̓ excuſat̉. vt forte accidit ī Loth qui excuſat̉ ab inceſtu ꝓpter ebrietatē eo ꝙ non diſcreuit ꝙ eſſent filie ſue. vt dicit Augꝭ. 22º liº ꝯtra fauſtum. Si aūt actus p̄cedens fuit culpabilis: ſic excuſat̉ nō a toto pctm̄ ſequens. ꝓ eo ꝙ reddit̉ volun tariū ex volūtate actus p̄cedētis ſꝫ a tanto quia diminuit̉ ibi rō volūtarij. Quia tam̄ ex ebrietate reſpublica multū damni ficat̉. Ideo etiam ẜm aliqͣs leges poſitiuas: facientes aliqua turpia ex ebrietate puniunt̉. Et quia tales omī peccato ſe ex ponunt. ideo alicubi magꝭ puniunt̉ qͣꝫ ſi non eſſent ebrij: vt magꝭ ſollicite ab ebrie tate caueant. Et credit Ric. 4. di. 2. q. 5. ar. 3. c. ad vltimū ar. ꝙ ebrius occidens hominē eſt irregularꝭ. ¶ De caſtitate. ti. 44. Oſtea cōſiderandū eſt de caſti tate. ⁊ pͥmo de ip̄a. 2º de virgini tate que eſt pars caſtitatꝭ. 2º de luxuria que opponit̉ ſibi. Cirta pͥmū ſciendū ꝙ nomē caſtitatis ſumit̉ ex hoc ꝙ per rōnem cōcupiſcētia caſtigatur: que eſt ad modū pueri refrenāda. vt patet ꝑ ph̓m 3º ethiꝰ. vnde caſtitas inqͣꝫ tū eſt ẜm ratiōem operātis eſt virtus. Inquantū v̓o habet delectationē in actu ſuo ꝯnumerat̉ inter fructus Gal̓. 5. Poteſt autē caſtitas ſumi duplicit̓.ſ. ꝓprie. ⁊ ſic ē ſpālis virtus habens ſpālem mam.ſ. delectatiōes venereas. ⁊ methaphorice. ⁊ ſic ē caſtitas ſpūalis que eſt quādo mens hominis delectabilit̓ cōiungit̉ deo. ẜm illud 2. Co. ii. Deſpōdi vos vni viro virgi. ca. exhi. x. Si aūt delectabilit̓ cōtra debitum ordinis diuini cōiūgat̉ ꝗbuſlibet rebus alijs dicet̉ fornicatio ſpiritualis. ẜꝫ illud

C. Li. XI Hiere. 2º Tu autē fornicata es cū ama. mul. ¶ 2º mō accipiēdo caſtitatē eſt virtꝰ gn̄alis. quia per quālibet v̓tuteꝫ mens re trahit̉ ne rebus illicitis delectabilit̓ ꝯiugatur. pͥncipaliter tn̄ huiuſmōi caſtitatis rōcōſiſtit in v̓tutibus theologicis ꝗbꝰ mens cōiungit̉ deo. ¶ Sed quō ſe hꝫ pudicicia ad caſtitatē. ℟ndeo pudicicia dicit̉ a pudore in quo verecūdia ſignificat̉. Et ideo oꝫ ꝙ pudicicia ꝓprie ſit circa illa de quibꝰ homīes magꝭ verecūdant̉. vt de venereis Intantū etiā vt dicit Augꝭ. ꝙ verecūdia non careat cōcubitus ꝯiugalis. ⁊ hoc. qꝛ motus illoꝝ membroꝝ nō ſubdit̉ imꝑio rōnis. Uerecūdat̉ aūt homo nō tm̄ de mixtiōe venerea ſed etiā de ꝗbuſlibet ſignis cius. vt dicit ph̓s ī 2º rheto. vt ſūt aſpectꝰ impudici. tactus. oſcula. Et quia hͦ ſolent magis rep̄hendi. iō pudicicia magꝭ reſpi cit hiꝰ ſigna ext̓iora. caſtitas autem magis ip̄am ꝯmixtiōeꝫ. ⁊ ideo pudicicia ad caſtitatē ordinat̉ nō qͣſi virtus ab ea diſtincta ſed ſic̄ q̄dam circūſtantia eiꝰ. qn̄qꝫ tn̄ vnū pro alio ponit̉. ¶ De virginitate. ti. 4. Oſtea dicendū eſt de virginita te. ⁊ pͥmo de eius eſſentia ⁊ ꝗd ditate.ſ. ꝗd eſt ⁊ vnde dicit̉. ⁊ de eius amiſſiōe. 3º de p̄mio an reole virginitati debite. 4º de virginū ꝯſecratiōe. ¶ Circa pͥmū ſciendū ꝙ ẜm Richarꝭ. 4. di. 23. q. 3. ar. i. c. virginitas poteſt duplicit̓ ſumi. Uno mō imprope. ꝓ integritate carnis. ⁊ ſic qͥlibet mulier naſcit virgo. ⁊ ſic non eſt virtꝰ. quia tota eſſencuiuſlibet v̓tutis eſt in aīa ẜm Aug. i. de ci. dei. c. 17º. Alio mō pōt v̓ginitas ſumi ꝓhabitu qͦ niſi rōnabilis ncc̄itas aſſit vacandi copule carnali determīat̉ volūtas ad reſpuendū ꝓmpte ⁊ faciliter omnē delectatiōem venerea etiā licitam vt mens liberius ſpūalibus vacet. qꝛ vt dr̄. i. Co. 7 Uirgo cogitat que dn̄i ſunt vt ſit ſancta corꝑe ⁊ ſpū. Et ſic dic̄ Augꝭ. lio de nuptijs ⁊ cōcu. ꝙ virginitas eſt in carne corrupti bili incorruptiōis ꝑpetua meditatio. ꝑ me ditatiōem intelligit̉ ꝓpoſitū rōnis q̄ debet eſſe ꝑpetua. qꝛ ad hoc ꝙ ſit uere virgo debet hoc gerere in ꝓpoſito vt in hoc perſeueret ꝑpetuo. ⁊ hoc mō virginitas ē vir tus. Ex p̄dictꝭ pꝫ ꝙ virginitas carnis nō eſt de eſſentia virtutis virginitatis. ſed eſt ꝗdam eius decor accn̄talis extrīſecus c ſtens ꝓpter qd̓ perdi pōt ſine diminutiovirtutis virginitatꝭ. vt patet in virginibꝰ violēter oppreſſis ẜm Aug. i. de ci. dei. ca17º ⁊. 19º. Ubi dicit exp̄ſſe ꝙ ſi inuiolenter oppreſſis pudicicia ꝑiret aī virtus nō eēt Similit̓ habet̉. 22. q.§. in pͥncipio. ⁊. c. tolerabilius. hͨ Ric. vbi. sͣ. addit autē virginitas ſuꝑ caſtitatē cōiugalem ſtatum ꝑfe ctiōis. Et ẜm aliqͦs non diſtinguit̉ ab ea ꝑ eſſentiā ſed differūt ſicut virtus ꝑfecta ⁊ imꝑfecta. Et huiuſmōi ſnīe fuit Ricꝭ ibi dem. c. in ad oppoᵐ ⁊. c. ẜm v̓o alios ē vir tus ſpālis diſtincta ab ip̄a ꝑ eſſentiā ꝓpt̓ ſpālem difficultatē quam hꝫ. Et huiꝰ ſnīe fuit Tho. 2ª. 2e. q. 152. ar. 3. c. ¶ Sed obijcit̉ cōtra p̄dicta. quia nulla virtus perditur ſine pctō. ſed virginitas perdit̉ ſine pec cato ꝑ mr̄imoniū. gͦ non eſt virtus. Ad hͦ reſpōdet Tho. ibidē. c. 3ᵐ. ꝙ lꝫ ſine pctō perdi poſſit integritas carnis non tn̄ virginitas ẜm ꝙ eſt virtus. qꝛ importat ꝓpoſi tum voto firmatū integritatis ꝑpetuo ſer uande. dicit. n. Augꝭ. liº de virginitate o ꝑ v̓ginitatē ītegritas carnis deo vouet̉ cō ſecrat̉. ⁊ ſeruat̉. ⁊ ſic pꝫ ꝙ nō perdit̉ ſine pctō. hͨ Tho. vbi. sͣ. c. 3ᵐ. Aliꝗ tn̄ dicūt ꝙ ſtatus ꝑfectiōis quem dicit vltra caſtitatem ꝯiugaleꝫ perdi pōt ſine pctō. Pōt et dici ⁊ melius. ꝙ ſi mō ncc̄itas immineret vacādi copule carnali ex p̄cepto dei. ſi v̓go ꝓpter hoc tm̄ carnalit̓ copularet̉ firmi ter ꝓponens ꝙ hac ncc̄itate ceſſante om nimode ꝯtineret in ea v̓ginitatꝭ habitꝰ nō minueret̉. ⁊ adhuc vere virgo eſſet mente. lꝫ non ẜm cōem vſum ẜm quem dicit virgo. q̄ cōpule carnali nunqͣꝫ cōſenſit. hͦ Richar. 4. di. 23. q. x. ar. i. c. 3ᵐ. Non ſolū autē v̓ginitas eſt virtus ſed eſt maxīa vitutū in gene caſtitatis. ⁊ quia caſtitati attribuit̉ decor. ideo ꝑ cōſequēs attribuitur v̓ginitati excellētiſſima pulchritudo. vnd̓ Ambꝰ lio de virginitatē. Pulchritudineꝫ maiorē ꝗs eſtimare pōt decore virginis qͥ amat̉ a rege. ꝓbat̉ a iudice. dedicat̉ domino. cōſecrat a deo. Et ideo ẜm Hiero. at ribuit̉ virginitati fructus centeſimꝰ. viduitati ſexageſimꝰ. ⁊ mr̄imoniali triceſimꝰ ſ. ꝓpter excellentiā virginitatꝭ ad illa duo¶ Qd̓ autē dicit Augꝭ. de bono cōiugali. ꝙ virginitas Iohānis non prefert̉ meri to cōiugio Abrahe. intelligit̉ reſpectu pre mij ſubſtātialis non accn̄talis. Uidet̉ aūt nomen virginitatis ſumptū a virore. ꝗa

T.II. XLV. ſicut illud dicit̉ virens in ſuo virore perſi ſtere. qd̓ non eſt exceſſu caloris aduſtuꝫ. Ita etiaꝫ virginitas importat ꝙ perſona cui ineſt ſit īmunis a cōcupiſcētie aduſtio ne. que videt̉ eſſe in cōſūmatiōe delectatiōis veneree. vnde Ambꝰ dicit liº de virginitate. ꝙ v̓ginitas eſt expers cogitatiōis de carnali delectamēto integritas. Equit̉ videre de 2º.ſ. de amiſſiōe virginitatis. Circa qd̓ ſciendum ꝙ tūc ſolum virginitas perdit̉ ẜꝫ aliqͥs qn̄ voluntaria ⁊ ꝓcurata delectacarnalis in actu pollutiōis cōplet̉. ⁊ tunc etiam corpꝰ corrūpi dicit̉. Corruptiōe in quam vitij ſiue paſſiōis.ſ. ex laxatiōe venarū ⁊ viaꝝ per qͣs reatus volūtatis explet̉. Requirit̉ aūt ꝙ talis delectatio ſit volūtaria.ſ. ex volūtate operāte vel cōſen tiente vel non diſſentiēte vel non qͣꝫtū poteſt retinēte.ſ. vt ⁊ ſi corpꝰ nō poteſt defendere ſaltem nō cōſentiat delectatiōi cōcupiſcētie vt ſi quam patit̉ pollutiōem dormiēdo vel aliꝗd turpe imaginādo vel dū tangit̉ a viro nō tn̄ ad hͦ data opera nec ex ꝓpoſito recuꝑare ꝑ pnīam virginitatē poterit ⁊ inter virgines cōſecrari. lꝫ etiam ei poſt hiꝰ pollutiōem placuerit talit̓ eē pol lutam. Scd̓m v̓o alios non tm̄ perdit̉ vir ginitas qn̄ volūtarie pollutio cōplet̉. ſed etiam qn̄ ſine ea coitus perficit̉ ſicut facit qui an̄ tempꝰ ſemīs ꝑ ſui turpem tactum hiꝰ delectatiōem in ſe ꝑficit vel ab alio ī ſe fieri ꝑmittit. ⁊ huius ſnīe videt̉ Hu. fuiſſe Item cum dicit̉ aliqͣ inuolūtaria ꝯgnoſci. Inuolūtariū non eſt hic iudicandum ẜm aliqͦs in ip̄a delectatōe vbi rō abſorbe tur. ſed ante ⁊ poſt. Alij v̓o dicūt ꝯͣrium. ¶ Quid de puellis que in annis puerilibus anteqͣꝫ incipiāt pubeſce̓ agūt hiꝰ turpia. ℟ndeo nō debet dici corrupte. quia ī talibus an̄ annos diſcretiōis cum necdū ſciunt in hoc eſſe bonū vel maluꝫ nec pol lutio nec delectatio coitus eſſe pōt. Quid de femīs fluxum patiētibus ſemīs. ℟ndeo nō debēt ex hoc dici corrupte. qꝛ talidiſtillatio nō ſit in eis ex ꝓpoſito. ꝗnīmo cum ſint in ſancto ꝓpoſito ſentiūt diſtilla tionē humoris. ſuadendū eſt tamē eis ꝙ ſe temperēt a collocutiōe ⁊ aſpectu viroꝝ: que eis occaſio poſſent eſſe. ¶ Sed nūꝗd ꝑ pollutiōem in ſomnis perdit virginitas ℟ndeo ꝙ nō. quia tunc volūtas ⁊ deliberatio talis delectatiōis nō habet̉ nec haberi poteſt. Credūt tn̄ aliqui ꝙ ſi delectatio pollutiōis nocturne placeat deliberate ante vel poſt virginitas perdit̉. Item cre dunt de eo qui cām dat in vigilia tali pollutioni ꝑ cōſenſū in talem delectatiōeꝫ vl̓ actum. ¶ Quid de mulieribꝰ que in ebrie tate vel cormiētes a viris ꝯgnoſcunt̉. ℟ndeo. dicit Tho. 4. di. 2. ar. i. c. 6ᵐ. ꝙ ſil̓is rō eſt de his ⁊ de pollutiōe in ſomnis niſi forte hac intentiōe iuerit dormitum. vel ſe inebriauerit ut a viro ꝯgnoſcerent̉ ¶ Quid de his que a demonibꝰ incubis ꝯgnoſcunt̉. ℟ndeo. Tho. dicit vbi sͣ. c. 7º. ꝙ nō perdunt virginitatē. ſi tn̄ ꝙͣtum poſſūt mente renitant̉. ¶ Ad hoc noͣ. ꝙ ſicut dicit̉ triplex humor fluit de genitalibus membris.ſ. ſemen. vrina. ⁊ humor ſimilis ſemī qui eſt medius inter ſemen ⁊ vrinā. ⁊ diſtillat qn̄qꝫ ꝓpter ſolum femine tactum vel aliquoꝝ turpiū auditū. perditur aūt virginitas ꝑ ſolam ſemīs reſoluti onē. quia ip̄a ſola locum coitus ſupplet vl̓ eius delectationem cōplet. ¶ Quid de illa que violent̓ corrupta fuit. ℟ndeo ꝑ hoc virginitatē non amiſit dūmō ꝓpoſitū ſer uandi eam ꝑpetuo cuſtodiēs illi actui nō cōſenſit vllo mō. ⁊ hoc ſiue ꝓ fide ſiue qͣ cunqꝫ alia cā violent̓ corrupta ſit. ſed ſi ꝓfide: ad martyriū pertinebit. Unde. b. Lucia dixit. Si me inuitam uiolare feceris: mihi caſtitas duplicabit̉ ad coronā. In telligens ꝙ ex hoc duplex p̄mium reportaret. unum ꝓ v̓ginitate ſeruata. aliud ꝓ iniuria illata. his cōcordat Aug. i. de ci. dei. c. 19º. dicens de uiolēter corruptis ꝙ ꝓpoſito aī manente ꝑ qd̓ etiam corpꝰ ſan ctificari meruiſſet. non aufert ip̄i corpori ſanctitateꝫ niolentia libidinis aliene quā ſeruat ꝑſeuerantia ſue cōtinentie. Sic̄ enī integritatem mentis deus reſtaurare pōt mediante mentꝭ corrupte penitētia. lꝫ nō poſſit facere quin fuerit corrupta. Ita integritatē carnis deus reſtaurare poteſt. lꝫ facere non poſſit quin fuerit corrupta. qͣꝫuis integras carnis ad illud qd̓ eſt de eēn tia uirginitatis non ſit neceſſaria. hͨ Ric. 4. di. 49. q. j. ar. 4. c. 2ᵐ fi. ¶ Quid de illa que fuit corrupta tm̄ mente ſed non carne. ℟ndeo talis ut etiam tactum eſt in qͦſtione p̄cedenti per ueram penitētiam ad plenum recuperabit incorruptiōem men tis. ⁊ ſi in tali ꝓpoſito in fine uite fuerit: aureolam habebit. Quod eniꝫ dicit̉ uir ginitas meditatio perpetue incorruptiōis refert̉ ad finalem incorruptiōem ex ꝑte

T. Li. XII. mentis. Ex ꝑte v̓o carnis oportet eſſe ꝑpe tuā incorruptiōem qͣꝫtum eſt de volūtate mentis. hec Alex. an. 2. t. 2. c. de luxuria. arti. 4. c. Equit̉ vide̓ de 2º.ſ. de aureola v̓ginitatꝭ.ſ. ꝗd ē ⁊ cui debet̉ Circa qd̓ ſciēdū ꝙ aureola ē qͦddā p̄miū pͥ uilegiatū correſpōdes victorie pͥuilegiate ⁊ ideo ẜm ꝙ ſt̓ tres victorie pͥuilegiate eo ꝙ ſint ceteris alijs excellētiores. In tribꝰ pugnis īminentibꝰ cuilibet homī. ſic ſumunt̉ tres aureole. Nam potiſſimā victo riam obtinet virgo ꝯͣ carnem. martyr ꝯtͣ mundū. doctor ꝯͣ diabolū. dum non tm̄ a ſe ſed etiā ab alijs remouet ip̄ꝫ. Et ideo his tribus aureola ꝓprie dicta debet̉. De bet̉ aūt aureola tm̄ illis v̓ginibus que ꝓ poſitū ſeruādi ꝑpetuo v̓ginitatem habuerint. ⁊ hoc ẜm Ric. vbi sͣ. ſiue ꝓpoſitū illud firmauerit voto: ſiue nō. lꝫ illud ꝓpo ſitum aliūde fuerit interruptū. integritate tn̄ carnis manente. dūmō in tali ꝓpoſi to inueniat̉ in fine vite. Tho. v̓o. 4. di. 49 ar. 3. c. videt̉ velle ꝙ oportet illud ꝓpoſitū eſſe voto firmatū: vt pꝫ ex dictis in pͦ articulo in ſolutiōe argumēti ibi poſiti. vnde debet̉ corruptis ſola mentē dūmō vere penituerīt. ⁊ in tali ꝓpoſito reperiant̉ in fine Debet̉ etiam violēter vel nō voluntarie corruptis ſola carne: non mente. vt etiam pꝫ ex dictis in 2º articulo. Debet̉ etiā ẜꝫ Richar. trahit̉ a loco. sͣ. allegato. his qui ſūt v̓gines ex ncc̄itate. vt ſunt naͣliter frigidi ⁊ eunuchi ſi volūtateꝫ habuerit īcor ruptiōem ꝑpetuo ſeruandi: etiā ſi facultaadeſſet coeūdi. Equit̉ videre de 4º.ſ. de cōſecratione virginū. Et circa hoc querū tur plura.ſ. qͣre ſolus ep̄s ꝯſecrat ⁊ virgines velat. ℟ndeo ſicut ꝑ mr̄imoniū carnale: repn̄tat̉ mr̄imoniū ſpūale int̓ xp̄m ⁊ eccl̓iaꝫ qͣꝫtū ad ſecūditatē. Ita per virgineā velatiōem rep̄ſentat̉ mr̄imoniū ſpūale qͣꝫtum ad eius integritatē. vt pater ꝑ omīa que ibi gerunt̉ ⁊ ꝓferunt̉. Et iō ſolus ep̄s cui eccl̓ie cura comittit̉. v̓gines velando deſponſat. nō ſibi ſed xp̄o qͣſi pa ranimphus ⁊ amicus ſponſi. ¶ Sed qͣre ſole virgines ⁊ nō vidue cōſecrant̉. ℟º quia in cōtinentia virginali pōt eſſe inte gritatis ſignificatio plena. ſed in vidualieſt ſemiplena. ideo viduis dat̉ aliqd̓ velum. ſed non cum illa ſolēnitate cum qua virginibꝰ datur. ¶ Quo tꝑe ſūt virgines cōſecrāde. de hoc quere. jͣ. li. 6º. ti. de tꝑe. ⁊ loco quo debent ordines cōferri. ¶ Utrū in cōſecratōe virginū gr̄a det̉. ℟ndeo ẜꝫ Tho. 4. di. 38. ar.§. c. 2ᵐ. ꝙ ſic. ſic̄ in vncti on reguꝫ ⁊ alijs hiꝰ bn̄dictiōibus niſi ſit impedimentū ex parte recipiētis. Sed tn̄ non dicunt̉ ſacramēta qꝛ non ſūt ad curatiōem morbi pctī. ſicut alia ſacramenta inſtituta. ¶ Utꝝ occulte corrupte debeāt cōſecrari ꝓpter vitatiōem ſcandali. ℟ in cōſecratiōe illa fiūt ⁊ dicunt̉ aliqͣ que ꝑtinent ad eius ſub̓am vt verba que expͥmunt virginitatem. ⁊ benedictio veli ẜm formā cōſecratiōis ⁊ modum velādi. Et aliqua que ꝑtinent ad eius ſolēnitatē vt accenſio candelarū. denudatio capitis ⁊ come cum ꝓducunt̉. Dicūt gͦ cōmuniter omēs ꝙ in velando occulte corruptas ſiue a viro ſiue alio mō. nullo mō licet ſimilare vel vere facere vel dicere ea q̄ ſunt de ſub̓a cōſecratiōis. tum qꝛ circa eccl̓ie ſacramēta vel ſacramētalia nulla debet interuenire ſcient̓ falſitas vel ſimulaº. ꝗa fieret iniuria ſacramēto. tum quia eſſet decretū. 20. q. i. deuotis. Circa v̓o ea que ꝑ tinent ad ſolennitatē cōſecratiōis adhiberi pōt cautela ꝓpter vitatiōem ſcandali ⁊ infamie ẜꝫ aliquos. ⁊ hoc ꝑ ep̄m cui muli er debet ſecrete dicere ſuum ſtatum. pote̓it n. diſponere ꝙ talia fiāt ⁊ caute ſubdiceverba que ſunt de ſub̓a cōſecratiōis veli. ⁊ nomen v̓ginitatis in nomē caſtitatꝭ mutare. Alij dicunt ꝙ tales corrupte nullo mō debent ſe ſociare ſacris v̓ginibus ī cō ſecratiōe etiam qͣꝫtum ad ea que ſunt de ſolēnitate. cum talem ſanctitatem ſimula re ſit hypocriſis maxima. Poſſent aūt ſu am infamiam vitare aūt ſe humiliare dicendo ſe nō eſſe dignas tali cōſecratione ꝓpter ꝑiculum infirmitatis hūane ne im poſterū cōſecratio contaminet̉. Et ſic ma gis honorat̉ qͣꝫ infamet̉. quia omēs ſi vel lent ſe ſic excuſare poſſent. aūt tempore cō ſecratiōis ſumēdo negocium aliqd̓ impediens cōſecratiōem. Aut etiam tunc infirmitatem ſimulādo iacendo in lecto vl̓ ali quid ſimile ſaluo meliori iudicio. vtraqꝫ opinio eſt ſatis tolerabilis. ſed 2ª videt̉ eſſe tutior. ¶ Quid de uiolēter oppreſſis. ¶ ℟ndeo qꝛ loca genitaliū ſūt valde neruoſa. Ideo tactus eoꝝ titilatiōem cauſat ⁊ ꝑ ꝯn̄s ad uoluptatem inclinat. hoc aūt allicit ad cōſenſum. ul̓ ad minus impedit ne homo totaliter conet̉ ad cōtrarium.

T.II. XLVI. Et ideo cum de pleno diſſenſu cōſtare nō poſſit eccl̓ie ſtatutum eſt: vt tales hūiliter abſtineāt a cōſecratiōe. 22. q.§. ille aūt fa mule. ⁊ in glo. ⁊. 15. q. i. ſi ꝗs nō iratus. ¶ De luxuria ⁊ eius ſpēbus. ti. 46. Oſtea dicendū eſt de luxuria. ri pͥmo de ip̄a. 2º de adulterioqd̓ eſt q̄dam eius ſpēs. de quo ꝓlixius dicet̉ qͣꝫ de alijs ſpēbꝰ eius. vnde de ip̄o erit titilus ſpālis. ¶ Circa pͥmū pͥmo dicendū eſt de luxuriat ⁊ de ſpēbus eius in cōi. 2º in ſpāli de ſimplici fornicatiōe. 3º de ſtupro. 4º de raptū. 5º de inceſtu. 6º de ſacrilegio. 7º de vitio cōtra naͣm. ¶ Circa pͥmum ſciendū ſicut dicit Iſid̓. li. ethi. Luxurioſus dicit̉ aliꝗs qͣſi ſolutus in voluptates. voluptates aūt maxīe venere ſoluūt animū homīs. ⁊ iō luxuria eſt pͥncipalit̓ in eis. ſecūdario aūt dicit̉ eſſe in ꝗbuſdam alijs ꝑtinentibꝰ ad exceſſum. vnde ad Gal̓. 5. dicit glo. ꝙ luxuria eſt q̄dam ſuꝑfluitas. ꝑtinet autem ad rōnem eius vt excedat circa venerea ordinem rōnis. ⁊ ideo eſt pctm̄. Eſt auteꝫ luxuria vitium capitale: vt dicit Grego. z. mora. vt hītum eſt. sͣ. Et ẜm eūdem ibi dem ex ea oriunt̉ octo filie.ſ. cecitas mentis. incōſideratio. incōſtantia. p̄cipitatio. amor ſui. odium dei. affectio pn̄tis ſeculi. horror ſiue deſperatio futuri. Scd̓m vero Iſid̓. ex ea oriunt̉. 4º.ſ. turpiloꝗa. ſcurrilia. ludicra. ⁊ ſtultiloꝗa. que 4º naſcunt̉ ex parte ſermonis. ſermo.n. debet eſſe decens: cōtra qd̓ eſt turpiloquiū. licitus: cō tra qd̓ eſt ſcurrilitas. expediens: cōtra qd̓ eſt ludicra. Et ſale.ſ. ſapiētie cōditus. contͣ qd̓ eſt ſtultiloquiū. Spēs aūt luxurie ſunt 6. vt habet̉. 26. q. i.§. ſed non omīs.ſ. fornicatio ſimplex. adulteriū. inceſtus. ſtupꝝ raptus. ⁊ vitium cōtra naͣm. ¶ Quid aūt ſit vnūquodqꝫ iſtoꝝ: habitū eſt. sͣ. li. i. ti. 3 Thabet̉ in ſequētibꝰ articulis. Equit̉ videre de 2º.ſ. de fornicati on ſimplici. Circa qd̓ firmit̓ tenendū ꝙ fornicatio ſimplex ē pec catū mortale. qd̓ patet ꝑ hoc qd̓ apl̓s ad Gal̓. 5. p̄miſſa fornicatiōe ⁊ ꝗbuſdaꝫ alijſ vitijs: ſubdit. ꝙ qui talia agunt regnum dei non poſſidebūt. Ab hoc autē nihil excludit niſi pctm̄ mortale. ¶ Sciendū aūt ꝙ fornicatio qn̄qꝫ ſumitur generalit̓ proq̄cūqꝫ pctō mortali. vt in pͣs. Perdidiſti omēs qui forni. abſte. Aliquādo ꝓ peccato carnis. vt. i. Corꝭ. 6. Fugite fornicati onē. Qn̄qꝫ ſpāliter ꝓ coitu ſoluti cum ſoluta. ⁊ ſic diuidit̉ cōtra alias ſpēs luxurie. Qn̄qꝫ ꝓ ſecūdis nuptijs. ⁊ ſic dic̄ Cri ſo. ꝙ acciꝑe vxorem 2ªᵐ eſt fornicatio. ſꝫ hoc vltimo mō non eſt peccatū ſed incōtinentie ſignum. ¶ Sed ꝗd de tactibꝰ: am plexibꝰ: oſculis: ⁊ hiꝰ illecebris alijs. nūquid eſt ibi peccatū mortale. ℟ndeo aliꝗd dicit̉ eſſe peccatū mortale dupliciter. Uno mō ẜm ſpēm ſuam. ⁊ ſic talia ẜꝫ rō nem ſuam nō ſunt peccata mortalia. poſſunt.n. fieri ſine libidine: vel ꝓpter patrie cōſuetudinem. vel ꝓpter ncc̄itatem aliquā vel ꝓpter cām rōnabileꝫ. Alio mō ex ſua cauſa. vt cum quis dat elemoſynā vt ali quem in hereſim inducat: mortalit̓ peccat ꝓpter intentiōem corruptā. dictuꝫ eſt autē s. ꝙ cōſenſus non tm̄ in actum: ſed etiam in delectatiōem peccati eſt peccatuꝫ mortale. Et ideo cum fornicatio ſit peccatum mortale: cōſequens eſt ꝙ conſenſus in delectatiōeꝫ eius: eſt mortalis. Et ideo cum p̄dicta fiunt ꝓpter delectatiōem hiꝰ: ſunt peccata mortalia. ⁊ ſic tm̄ dicūt̉ libidinoſa. Pret̓ea ip̄e etiam aſpectus libidinoſus eſt mortalis ẜꝫ illud Math̓. 5. Qui viderit muli. ad cōcupi. eam: iam mechaeſt eam in cor ſuo. vnde Augꝭ. Impudicus oculus impudici cordis eſt nuncius ergo multomagis alia que ſunt illi actui ꝓpinquiora ſunt mortalia. ¶ Nota ẜm Augꝭ. Non ait qui cōcupiuerit ſed ꝗ viderit ad cōcupiſcendum.i. vt cōcupiſcat. qd̓ eſt plene libidini cōſentire. Eſt eniꝫ cō cupiſcere dupliciter.ſ. ex motu ſubito ſine deliberatiōe vel intentiōe ꝑficiendi. ⁊ hoc eſt veniale. Et cum deliberatiōe ⁊ intentio ne ꝑficiendi: ⁊ hoc eſt mortale. qui modꝰ ſecūdus melius exprimit̉ ꝑ hoc ad cōcu piſcendū. Sumit autem viſum nō tm̄ pro ſenſu exteriori. ſed etiā interiori. Et qd̓ dicit de muliere intelligit de quacūqꝫ alia recuius abuſus eſt cōtra dei p̄ceptum. Qd̓ ergo dicit Gregꝭ. Non licet intueri. quod non licet cōcupiſci eſt verū quādo viſui cōiungit̉ intentio ſiue cōſenſus. ⁊ per vi ſum intelligit etiam alios ſenſus. Intueri enim eſt intus tueri: vel intus tendere. ⁊ hͦ eſt pctm̄ mortale. Equit̉ videre de 3º.ſ. de ſtupro. Circa quod ſciendū ꝙ ſtuoꝝ eſt illicita defloratio virginū ſb̓ cura

T. Li. XLVI. parentū exiſtentiū ẜm illud Nume.§. vbi dicit̉. Si latet adulteriū ⁊ teſtibꝰ argui nō poteſt. qꝛ non eſt inuenta in ſtupro ⁊cͣ. ſtu prū ſumit̉ cōiter ꝓ omī coitu viri cōiugati cum alia muliere qͣꝫ cum vxore. Iniuri atur aūt ſtuprator ⁊ virgini ⁊ pr̄i eius. ⁊ ideo ſatiſface̓ tenet̉ vtriqꝫ. vt habet̉ Exo. 22º ⁊ Deut̓. 22º. ¶ Quid de illo qui deflorat virginem ſolutā: nūquid ducere vel maritare tenet̉ eam ẜm ꝙ dici videt̉ extͣ de adultꝭ. c. i. ℟ndeo ẜm Rod̓. ſi defloret eam volūtarie: nō tenet̉. ſi aūt inuitā. aut colo inductam ad cōſenſum: iniūgenduꝫ eſt ei in foro pnīe: ꝙ ei ſatiſfaciat. vel cuꝫ ea cōponat. ad penam aūt illius decre. nō tenet̉ in foro ciuili. Et exponūt eam glo. de raptore qui a domo pr̄is virginem ſeducit.i. ſeorſum ducit: ⁊ vi extrahit. Accuſatur aūt ſtupꝝ infra ꝗnquenniū qn̄ ſine vi eſt cōmiſſum. ſi aūt vi ſit oppreſſus maſcu lus vel femīa: ſine p̄finitiōe tꝑis accuſat̉. ff. eo. mariti.§. hoc ꝗnquenniū. ⁊.§. vlti. Punit̉ qn̄qꝫ ſtuprator: ſi ſit honeſtus ẜꝫ leges punitiōe medietatis bonoꝝ ſuorū. humilis v̓o relegat̉: ⁊ in corꝑe coercet̉. in ſti. de publi. iudi.§. item lex iulia. de adul. ⁊ hoc qn̄ ſine vi quis opprimit̉. Si auteꝫ vi. decapitat̉. vt pꝫ ibidem.§. ſi aūt ꝑ vim Idem fit qn̄ cōmittit̉ etiam ſine vi: in puerū. C. eo. cum vir. Item ſi tutor ſtupra. uerit eam cuius eſt tutor: deportat̉: ⁊ eius bona publicant̉. C. c. ſi ꝗs eam. Lex incipit. ſi tutor. Scd̓m v̓o canones ſtuprator puellaꝫ dotabit. C. de dote ca. nō nume. l. 2. ⁊ eam ducet in vxorem: ſi pater ꝯſenſerit. ſi autē pater renuerit. ſubandi. ⁊ puella. al̓s cōtra. exͣ de adul. ⁊ ſtu. c. pe. rn̄ſo. i. tenet̉ dotem aſſignare ẜm modū ẜm quē virgines ſolent acciꝑe. exͣ de adul. c. ij. ꝯſi. derata cōſuetudine regiōis ⁊ facultate aſignātis ⁊ dignitate virginis: ad arbitrium boni viri. ar. 20. q.§. nullū. Si eaꝫ v̓o vxorem acciꝑe rēnuit: verberat̉ excōicatus.ſ. quo ad ꝯmunionē ſacramentoꝝ: qͥuſqꝫ videbit̉ iudici reuocandꝰ. ⁊ in monaſteriū ad agendā pnīam ꝑpetuo detrudendus. exͣ de adul. ꝑuenit. Equit̉ videre de 4º.ſ. de raptu. ci. ca qd̓ ſciendū ꝙ raptus ꝓut nūc de eo loꝗmur qn̄qꝫ in idem coincidit cum ſtupro. vt cum quis v̓gineꝫ violenter deflorat. que violentia qn̄qꝫ inſci tur ⁊ virgini ⁊ patri. qn̄qꝫ patri tm̄. Iteꝫ puella quādoqꝫ de domo parētū violēter educit̉: ⁊ violēter corrūpit̉. qn̄qꝫ violent̓ educta volūtarie corrūpit̉: vel fornicarie vel mr̄imonialiter. ⁊ vtrobiqꝫ eſt raptus. qn̄qꝫ etiam inuenit̉ raptus ſine ſtupro. ⁊ qn̄qꝫ ſtuprū ſine raptū. vt ꝑ ſe pꝫ. ¶ Sed cui rapte reſtituent̉. ℟ndeo. ſi ſint alijs de ſponſate: ſūt ſponſis reſtituēde. ſi non ſint deſponſate: ſūt pͥmo pr̄i reſtituēde. ⁊ tūc de volūtate parētum pn̄t eas vxores acciꝑe al̓r mr̄imoniū illicite cōtrahit̉. nō tn̄ iam ꝯͣctum dirimet̉. vnde illud cōcilij Meldenſis placuit. vbi videt̉ dici ꝯͣrium ē abrogatū. ¶ Quid ſi ꝗs violēter ſponſaꝫ iu am de domo parētum auferat ⁊ carnalit̓ ꝯgnoſcat. ℟ndeo. ſponſus ius aliqd̓ habet in ſponſa ſua ex deſponſatiōe. ⁊ ideo lꝫ peccet violētiam inferēdo: excuſat̉ tamen a crimīe raptꝰ. ¶ Que eſt pena raptoris. ¶ ℟ndeo ẜm leges decapitat̉: ⁊ eius ſub̓a rapte applicat̉.ſ. in foro iudiciali. ⁊ hoc ſi rapiat mulierē honeſtam. ſecus eſt ſi mere tricem. ff. de fur. l. verū eſt. ⁊. l. fullo vel ſar cinator. Secus etiā eſt ſi rapiat ancillam vel libertā. quia tunc tm̄ decapitat̉. ⁊ hec ⁊ plura alia habent̉. C. de rap. virgi. l. i. hac etiam pena puniunt̉ comites raptoꝝ ⁊ qui al̓s dant eis auxiliū. Serui auteꝫ ⁊ ancille huiꝰ facti culpabiles: cōburunt. ⁊ cōdemnato appellaº denegat̉. vt pꝫ ibidē hoc aūt delictum vindicare pn̄t parentes rapte. cōſanguinei. tutores ⁊ curatores. ⁊ forte comites eoꝝ. Idem forte eſt ⁊ſi fe mina rapuerit virū. nec pōt pater remittere iniuriam iſtaꝫ. C. e. l. ⁊ parētibus. qd̓ eſt verū p̄cio: ſed p̄cibus ſic ẜm Hoſtien̄. ē. ti. nec poteſt rapta cōſortium raptorꝭ ali gere. ⁊ ſi hoc fecerit raptoris ſub̓am a lege ſibi datam perdit. in aut. de rap. muli. que rap. n. coll̓. 9. Sed ẜm canones raptor ſit ſeruus rapte: niſi ſe velit redimere 36. q. i. de raptoribꝰ. debet etiā cum fautoribus ſuis excōicari. e. q. 2. c. i. 2. 4. 5. 6. ſed ſi rapta velit: poteſt cum raptore cōtrahere. exͣ eo. accedēs. lꝫ etiam parētes cōtradicant. Nec ex hoc ꝑdit dn̄ium rerū raptoris. quia lex ſupͣdicta abrogata eſt. exͣ de ſecū. nup. dn̄s. Raptores autē pueroꝝ cā abuſus: exquiſitis penis capitalibꝰ puniunt̉ ẜm leges. C. ad. l. iul̓. de adul. l. cum vir. Si v̓o princeps cōmittat eccl̓iaſtico iudici punitiōem talium citra morteꝫ: vel membri truncatiōem: vel ſanguinis effu ſiōem.ſ. enormem: poterit iubere talem in carcerari vl̓ flagellari: vl̓ pecuīa mulctari

T..II. XLVI. ⁊ hoc eſt veꝝ ẜm Hoſti. ſi non accuſat̉. ſi autē accuſat̉ non pōt diminue̓ penam. ⁊ ideo debet eā pͥncipi reſeruare. exͣ de rap. ⁊ incen. in archiep̄atu. Equit̉ videre de 5º.ſ. de inceſtu. Circa qd̓ ſciendū ꝙ cōſanguine arū ⁊ affiniū abuſus anthonoma tice dicit̉ inceſtus per pͥuatiōem.ſ. caſtitatis. Sed pone ꝙ deficeret genus humanū ſicut tꝑe Noe. nūquid tūc ſi ſuꝑſtites eſſent frater ⁊ ſoror: licite copularent̉. Vndet Alex. an. in 2º ꝙ hoc nō liceret eis fa cere aucͣtate ꝓpria. quia hoc ꝓhibet̉ lege dīna. ſed hoc fieret eis licitū diſpenſatiōe dīna. Punit̉ autē inceſtus ſi cōmittat̉ cō tra leges ſcienter. eadem pena ẜm leges qͣ adulteriū. Si v̓o per ignorātiaꝫ iuris a vi ro cōmittit̉: pena mitigat̉. ⁊ ſic exaudiri debet: qd̓ dicit̉ puniēdi correctiōe inceſtū excuſari. ff. e. ſi adulteriū. Si autē cōmitta tur a femīa per ignorātiam iuris natural̓ vel gentiū: punit̉ vt maſculꝰ. Si v̓o per ignorātiam iuris ciuilis. excuſat̉ in totū. Et idem eſt de minore: vt dicit̉ ibidem. Sed ⁊ ſi diſtrahat illicitā cōiunctiōeꝫ: an teqͣꝫ accuſet̉. hac pena nō tenet̉ vt ibidē. Et eſt hic p̄ſtitutū ꝗnquenniū. vt in lenocinio. ff. eo. l. mariti. Scd̓m aūt canones qui macula inceſtus eſt pollutus: eſt infamis. ⁊ etiam ꝗlibet cōſentiens ſibi. 2. q. 4 Et hec infamia per pnīam non delet̉. 25. ꝙ 6. ſi duo. Et dū ſtat in crimīe vſqꝫ ad miſ ſam cathecuminoꝝ.i. vſqꝫ ad ſurſuꝫ corda tm̄ in eccl̓ia admittit̉. ⁊ cum eo nec cibus ſumi debet. 25. q. 3. de his. ⁊ hec dicta ſufficiant ad pn̄s de inceſtu. quia de ip̄o. jͣ. lio. 8º de impedimēto crimīs aliqͣ dicent̉. Equit̉ videre de 6º.ſ. de ſacrilegio Circa qd̓ ſciēdum ꝙ cōmittit̉ in re ſacrata. Res aūt ſacrata eſt vlꝑſona ſacrata: que cōcupiſcit̉ ad cōcubitum. ⁊ ſic ꝑtinet ad luxuriā. vel que cōcu piſcit̉ ad poſſidendū. ⁊ ſic ꝑtinet ad iniuſticiā. Poteſt etiaꝫ ſacrilegiū ꝑtinere ad iram. vt ſi ꝗs iniuriet̉ ex ira ſacre perſone vel ſi cibū ſacratū aſſumat guloſe ſacrile giū cōmittit. Spālius aūt ſacrilegiū luxurie attribuit̉ que caſtitati opponit. Ad cuius obſeruātiam alique ꝑſone ſpāliter cō ſecrant̉. Non ponit̉ tn̄ ſacrilegiū inter ſpe cies luxurie. 36. q. i. c. lex illa p̄teritoꝝ pͥncipiū.§. 2. quia ibi numerant̉ illa q̄ ſunt ſpēs luxurie ẜm ſeip̄am. ſacrilegiū autem eſt ſpecies luxurie ẜm ꝙ ordinat̉ ad finē alterius vitij. ⁊ poteſt cōcurre̓ cum diuer ſis ſpēbus luxurie. Si quis.n. abutat̉ ꝑ ſona ſibi cōiuncta ẜm ſpūaleꝫ ꝯgnatiōeꝫ cōmittit ſacrilegiū ad modū inceſtus. Sꝫ virgine deo ſacrata inqͣꝫtum eſt xp̄i ſponſa: eſt ſacrilegiū ad modū adulterij. Inqͣꝫ. tum v̓o eſt ſub cura ſpūalis pr̄is: eſt ꝗddam ſpūale ſtupꝝ. Et ſi vis inferat̉ ē ſpiritualis raptus. qui etiā ẜm leges grauiꝰ punit̉ qͣꝫ alius raptꝰ. Equit̉ videre de 7º.ſ. de vitio cō tra naͣm. Circa qd̓ ſciendū ꝙ hͦ poteſt multiplicit̓ cōtingere. Uno mō ſi in ſe pollutio ꝓcuret̉. ⁊ ſic dicit̉ im mūdicia vel mollicies. Alio mō per coitū ad rem alterius ſpēi. ⁊ dicit̉ beſtialitas. 2º ad rem eiuſdem ſpēi indebiti ſexus. ⁊ dicit̉ ſodomīa. 4º ſi nō ſeruet̉ naͣlis mo dus coeūdi. vel qͣꝫtum ad inſtrumentum nō debitū. vel qͣtum ad mēſtruoſos ꝯcū bendi modos. Peccat aūt homo hoc faciendo magis cum vxore qͣꝫ cum meretrice quia magis tenet̉ cauere malum vxoris qͣꝫ alterius mulierꝭ. Eſt autē vitium ꝯtra nam maximū inter ſpēs luxurie vt vult Augꝭ. liº de adulterinis cōiugijs. poſt hoc inceſtus. vnde adulteriū vincit̉ ab inceſtu vt dicit Augꝭ. qd̓ veꝝ eſt accipiendo vtrūqꝫ in ſuo ſūmo. Maius ē.n. ptem̄ co ire cū mr̄e qͣꝫ cuꝫ alteriꝰ vxore. Adulteri um vero eſt grauius ſtupro. ⁊ vtrūqꝫ aggrauat̉ per violentiā. Ideo raptus virginis eſt grauius pctm̄ ſtupro. ⁊ raptꝰ vxo ris adulterio. hec etiam vitia omīa aggrauant̉ ẜm rōnem ſacrilegij. Infimum v̓o pctm̄ inter ſpēs luxurie eſt fornicatio ſim plex: que cōmittit̉ ſine iniurie alteriꝰ ꝑſone. Inter vitia v̓o cōtra naͣꝫ infimū ē pec catū immūdicie. grauiſſimū aūt eſt beſtia litas. Poſt hͦ aūt ſodomia. Deinde ē pec catū in quo nō ſeruatur cōcūbendi debitus modus. Magis aūt ſi non ſit vas de bitum qͣꝫ ſi ſit inordinatio ẜm aliqua alia pertinētia ad cōcubitus modum. Punitū aūt fuit hoc pctm̄ ante legem incendio. Gen̄. 19º. Et in lege veteri gladio. Iudi. 19º. Ergo multomagis modo tꝑe gr̄e in quo aſſumpta eſt humana natura a filio dei. ⁊ huiuſmōi vitium igne ⁊ gladio eſt puniendum. īmo etiam omī genere tormen toꝝ exterminandū a ſeculari ptāte: q̄ nō ſine cā gladiū portat. Ro. 13º. Ab eccl̓ia ſtica v̓o poteſtate omī genere coertionis ⁊ abiectōis: ab eccl̓ia velut putridiſſimi

T. XLVII Li. XLVIII. ſunt tales a corꝑe abſcindēdi. vnde tales non tm̄ qui faciūt: ſed etiam ꝗ ſuadet ſodomiā ẜm leges capite puniunt̉. Sacri v̓o canones ſb̓ ſilentio trāſcunt in deteſtatiōem tanti crimīs ⁊ flagitij ꝙ non debeat nomīari. debet tn̄ iudex eccl̓iaſticꝰ ip̄m pena grauiori: qͣꝫ alia ſcelera punire. ¶ De adulterio ⁊ lenocinio. ti. 47. Einde cōſiderādum eſt de adulterio. ⁊ pͥmo ꝗd eſt: ⁊ vn̄ dici tur. 2º de punitiōe adulterij. 3 de lenocinio. De his v̓o que ꝑ tinent ad accuſatiōem adulterij ſufficiant illa que dicent̉. jͣ. li. 8º. ti. 25º. Cetera v̓o relinquant̉ iuriſpitis. ¶ Circa pͥmū ſciendum: ꝙ adulteriū eſt alieni thori violatio 22. q.§. nō mechaberis. vl̓ ſui thori detur. patio. Qn̄qꝫ.n. cōmittit̉ adulteriū reſpectu viri ⁊ mulierꝭ. qn̄qꝫ reſpectu viri tm̄. qn̄qꝫ reſpectu mulieris tm̄. ꝓprie tn̄ loquē do adulteriū in nupta cōmittit̉. ff. eo. l. in. ter liberas.§. lex iulia. Extenſo etiā voca bulo dicit̉ adulteriū aliqn̄ cum ꝓpͥa vxo re. hoc ẜm quādam iuris interp̄tatiōem. ẜm illud Hiero. Ardentior amator vxoris eſt adulter. vt quādo ita diligit vxorē ꝙ eam ꝯgnoſceret: etiam ſi alteriꝰ vxor eſ ſet. Dicit̉ autē adulteriū qͣſi acceſſus ad alterius thoꝝ. vnde ꝓprie dicit̉: vt dictuꝫ eſt qn̄ accedit̉ ad cōiugatā. Equit̉ videre de 2º. Circa qd̓ ſciendū ꝙ ꝓ adulterio ẜm leges im ponit̉ pena mortis. C. eo. l. qͣꝫuis. femīa dūt a viro verberata in monaſterio includit̉: quam intra bienniū viro recipere licet. biennio v̓o trāſacto: vel viro mortuo anteqͣꝫ vxorē de monaſterio educat: adultera tonſa: monaſtico habitu ſuſcepto: ibi dum viuit maneat. duabꝰ parti bus ꝓprie ſubſtātie liberis applicandis: ⁊ 2ª monaſterio. Si autē liberos nō habeat. parētibus eius pctō non ꝯſentiētibus applicet̉ pars 3ª ⁊ due monaſterio. parē tibus autē non extātibus: tota ſubſtātia applicabit̉ monaſterio: pactis dotaliuꝫ in ſtrumentorū omī cāu ſeruatis. vt in aut. vt nulli iudi.§. manifeſta. coll̓. ꝯ. ⁊ ponit C. de adultꝭ. Sed hodie ſi vir in probādo deficiat: tenet̉ ad taliōem. vt ibidem. C. de adultꝭ.§. adult̓. Sed ẜm hoc vir volens ab vxore ſeparari indirecte cōſequi poterit: qd̓ directe nō poteſt. accuſabit.n. vxo rem de adulterio calūnioſe. ⁊ ſi deficiet ī ꝓ batiōe: in monaſteriū detrudet̉. ⁊ ſic indirecte ab vxore ſeparabit̉. ℟ndeo. nō tūc hoc fiet ẜm aūt. ſed alit̓ vir puniet̉.ſ. vel ī bonis ſuis: vel caſtigādo alit̓. vel al̓r non cōſequet̉. quia erit in volūtate mulieris ſi bi recōciliare virū: vt p̄dictum eſt. sͣ. etiaꝫ de viro. Scd̓m autē vetus teſtamētuꝫ mu lier de adulterio conuicta: lapidabatur: non autem vir. 33. q.§. hec imago. Scd̓m vero canones in foro eccleſiaſtico agitur ad ſeparatiōem. extͣ de ꝓcurꝭ. tue. Et ad dotis vel donatiōis amiſſiōem. extͣ de dona. inter vi. ⁊ vxo. ⁊ de dote poſt diuor. reſti. plerūqꝫ. Scd̓m v̓o canones clericus adulter deponit̉: ⁊ laycus excōicat̉. di. 8. ſi quis clericꝰ. ar. 6. q. i. illi qui. ¶ Ad hoc nō ꝙ ea que mīſtrat in campo nō poteſt accuſari de adulterio. C. e. l. que adulteriū Et hoc quia ꝑſonas hiꝰ vite: vilitas non credit legū obſeruatiōe dignas. vt dr̄ ibi dem. qd̓ ẜm can̄. nō ꝓcedit vt dicit Goſ. Equit̉ videre de 3º.ſ. de lenocinio Circa quod ſciendū: Leno eſt qui adulteꝝ vel adulterā ſubijcit: vel ꝓ cōperto ſtupro pecuīam accipit: vl̓ dānatam de adulterio accipit ſiue ducit: vel queſtū ex adulterio vxoris facit: vl̓ deprehenſam adulterā retinet. Secus eſt ſi ha beat eam ſuſpectā. ⁊ p̄textu incredulitatꝭ ignorātiam valeat obumbrare. Sed ⁊ pena lenonis tenet̉ is: cuius oꝑe vel auxilio vel cōſilio dolo malo factum eſt: vt deprehenſi in adulterio ſe pecunia redimerent: vel interueniēte alia pactiōe. C. eo. l. 2. ⁊. l. caſtitati. Eſt autē eadeꝫ pena lenonis: que eſt adulteri. ff. de mīorꝭ. auxiliū. ¶ De cōtinentia ⁊ incōtinētia. ti. 48. Oſtea cōſiderādum eſt de partibus potētialibus temperātie. Et pͥmo de cōtinentia. 2º de cle mentia. 3º de modeſtia. ¶ Cir ca pͥmum vidēdum. pͥmo de ip̄a cōtinen tia. 2º de incōtinentia ſibi oppoſita. Circa pͥmum ſciēdum: ꝙ nomen cōtinen tie duplicit̓ ſumit̉ a diuerſis. Quidā eniꝫ cōtinētiam nomināt: per quam aliquis abſtinet ab oī delectatiōe venerea. vnde Apl̓us ad Gal̓.§. eam caſtitati cōiungit. ⁊ ſic cōtinentia ꝑfecta ⁊ pͥncipalis eſt viginitas: ⁊ ſecūdaria viduitas. vnde ẜm hͦ eadem rō eſt de cōtinentia: q̄ de v̓ginitate

C..II. XLIX. ꝙ ſit virtus. vn̄ ⁊ Andronicꝰ ſic loquēs de cōtinentia. dicit: ꝙ eſt habitus inuictꝰ a delectatiōe. Alij dicunt cōtinētiam eſſe ꝑ quam reſiſtit aliquis cōcupiſcētijs prauis: que in eo vehemēter exiſtūt. ⁊ ſic accipit̉ 7º ethiꝰ. ⁊ in collatiōibus patꝝ. Et hoc mō cōtinentia habet aliꝗd de ratiōe virtutis: inqͣꝫtum.ſ. rō firmata eſt per eam cōtra paſſiōes ne ſeducat̉ ab eis. Non tn̄ attingit ad ꝑfectam rōnem virtutꝭ mo ralis ẜm quam etiā appetitus ſenſitiuus ſubdit̉ rōni ſic: vt in eo non inſurgāt vehementes paſſiōes cōtrarie rōni. ⁊ ideo dicit̉ 2º ethiꝰ ꝙ cōtinentia nō eſt virtus: ſed q̄dam mixta.ſ. inqͣꝫtum habet aliꝗd de virtute: ⁊ in aliquo deficit a virtute. ⁊ in 7º cōdiuidit̉ virtuti.ſ. inqͣꝫtum deficit a v̓tute. Large tamē accipiēdo v̓tutem: ꝓ qͦli bet pͥncipio laudabiliū operū: dici pōt cō tinentia virtus: Eſt autem cōtinentia ꝓprie circa cōcupiſcētias delectationuꝫ tactus. Eſt enī circa eadem: circa que ē tem perātia. vt dicit̉ 7º ethiꝰ. In his enim eſt optimū ⁊ difficillimū cōtinere. Cōiter au tem ⁊ ẜm ꝗd poteſt dici in quacūqꝫ alia materia. Equit̉ videre de 2º. ſ. de incōtinē tia. De qua querit̉ an ſit peccatū ℟ndeo incōtinentia pōt attendi circa aliꝗd duplicit̓. Uno mō ꝓprie: ⁊ ſim plicit̓. ⁊ ſic eſt circa cōcupiſcētias delectationū tactus. ⁊ ſic eſt peccatū duplici rōne: ẜm ꝙ dicit̉ 7º ethiꝰ ꝙ incōtinentia vi tuperat̉ non tm̄ ſicut peccatū: quod.ſ. eſt ꝑ receſſum a ratiōe: ſed ſicut malitia quedam.ſ. inqͣꝫtum ſequit̉ cōcupiſcētias pra uas. Alio mō incōtinētia dicit̉ circa ali quid ꝓprie inqͣꝫtum homo recedit ab eo qd̓ eſt ẜm rōnem: ſed nō ſimplicit̓. vt cuꝫ aliquis nō ſeruat modum rōnis in cōcu piſcentia honoꝝ: diuitiaꝝ. ⁊ alioꝝ huiuſmōi. que ẜm ſe videt̉ eſſe bona. circa que non eſt cōtinentia ſimplicit̓ ſed ẜm quid. ſicut. sͣ. dictum eſt de cōtinentia. ⁊ ſic incōtinentia eſt peccatū: non ꝗdem ex eo: ꝙ aliquis ingerat ſe cōcupiſcētijs prauis: ſꝫ ex eo ꝙ non ſeruat modū debitum rōnis in cōcupiſcendis: ⁊ rebꝰ appetēdis. ¶ De clementia ⁊ manſuetudīe ⁊ vitijs oppoſitis. ti. 49. Einde cōſiderādum eſt de clementia ⁊ manſuetudine. ⁊ pri mo de ip̄is. 2º de crudelitate: que opponi tur clementie. 3º de ira: que opponit̉ man ſuetudini. ¶ Circa pͥmum ſciendū ꝙ ex paſſiōe ire ꝓuocat̉ aliquis vt grauiorem inferat penam. Ad clemētiam autē pertinet directe ꝙ ſit diminutiua penarū. qd̓ impedire non poteſt ꝑ exceſſum ire. Et iō manſuetudo inqͣꝫtum refrenat impetū ire cōcurrit in eūdem effectum cum clementia. differūt tamē inqͣꝫtum clemētia eſt mo deratiua exterioris punitiōis. Manſuetudo autē ꝓprie diminuit paſſiōem ire. ⁊ in de ſequit̉ alia differētia: quam ponit Seneca 2º liº de clementia.ſ. ꝙ clementia eſt lenitas ſuperioris ad inferiorem.ſ. in conſtituēdis penis. Manſuetudo autē eſt cuiuſlibet ad quēlibet. ¶ Nota etiam ꝙ mi ſericordia ⁊ pietas cum his cōueniūt in qͣꝫtum in eūdem effectum cōcurrunt: qui ſcꝫ eſt ꝓhibere mala ꝓximorū. ſed differunt qͣꝫtum ad motiuū. quia pietas hoc facit ex reuerētia quam habet ad aliquē ſuꝑiorem.ſ. deum: vel parētem. Miſericor dia v̓o hoc facit ex amicitia quam habet cum ꝓximis. Manſuetudo inqͣtum remouet iram incitātem ad vindictam. Cle mentia v̓o hoc facit ex animi lennitate. inquātum iudicat equum eſſe: vt quis am plius non puniat̉. Ponit̉ autem manſuetudo ſiue mititas inter beatitudines. Math̓. 5. Et inter fructus ad Gal̓. 5º. Nā beatitudines ſunt actus v̓tutum. fructus autem ſunt delectatiōes de actibus virtutum. Et ideo nihil ꝓhibet manſuetudinem poni. ⁊ beatitudīem ⁊ fructum. ẜm ꝙ nomen eius diuerſimode ſumi pōt. Equit̉ videre de 2º. ſcilꝫ de crudelitate. Circa quam ſciendum ꝙ hoc momen ſumptū eſſe vide tur a cruditatē. ſicut autē ea que ſūt decocta ⁊ digeſta ſolent habere dulcē ⁊ ſuanem ſaporem. ita cruda habent aſperū ⁊ acrem. dictum eſt autē. sͣ. ꝙ clementia dic̄ quādam animi lenitatem: ſiue dulcedinē per quam ꝗs eſt diminutiuꝰ penaꝝ. ⁊ ſic crudelitas directe opponit̉ clementie. No men autē ſeuicie ⁊ feritatis: a ſil̓itudine feraꝝ ſumit̉. q̄ etiā ſeue dicunt̉. ideo propͥe loquendo feritas vl̓ ſeuicia dicit̉ ẜm quā quis in cruciatū alicuius delectat̉. ⁊ ſic ſb̓ beſtialitate continet̉. talis enim delectatio non eſt humana: ſed beſtialis. Crudelitas vero culpam in eo qui punitur attendit. ſed in puniendo modum

T. LI. XLIX. excedit. ⁊ ideo differt a ſeuicia. ſic̄ malitia hūana a beſtialitate. vt dicit̉ 7º ethiꝰ. vn̄ ſeuicia non opponit̉ directe clemētie: ſꝫ ex cellentiori virtuti: quam ph̓us vocat he rōicā vel dīnam. ⁊ ẜm nos dici pōt ꝙ di recte opponit̉ dono pietatis. Seuerꝰ autē dr̄ qͣi ſeuus ⁊ verus: vt dicit Iſid̓. li. ethi. qꝛ ſine pietate iuſticiā tenet. Equit̉ videre de 3º.ſ. de ira. ⁊ circa hoc querunt̉ plura.ſ. vtrū ira ſit pctm̄. ℟ndeo. ira: vt dictuꝫ eſt s. eſt ꝓprie q̄dam paſſio. paſſio aūt appetitus ſenſitiui in tm̄ eſt bona inqͣꝫtum rōne regulat̉. ſi aūt ordinem rōnis excludat ē mala. Ordo autē ratiōis in ira poteſt attendi qͣꝫtum ad duo. Primo qͣꝫtuꝫ ad ap petibile in qd̓ tendit: quod eſt vīdicta. vn̄ ſi quis appetit ꝙ ẜm ordinem rōnis vin dicta fiat: laudabilis eſt appetitꝰ ire. ⁊ dicit̉ ira ꝑ zelum. Si aūt appetat ꝙ fiat vin dicta qualitercūqꝫ cōtra ordineꝫ ratiōis eſt ira ꝑ vitium. ¶ Alio mō attendit̉ quātum ad modū iraſcēdi: vt.ſ. motus ire nō immoderate ferueſcat interius: vel exteriꝰ qd̓ ſi p̄termittat̉ non erit ira ſine peccato: etiam ſi quis appetat iuſtam vindictā. ¶ Utꝝ omīs ira ſit mortalis. ℟ndeo ꝙ non. vnde ſuꝑ illud p̄s. Iraſcimi ⁊ nolite peccare. dicit glo. venialis eſt ira: que non ꝓducit̉ ad effectum. Motus.n. ire poteſt eſſe peccatū duplicit̓. vt dictū eſt. Uno mō ex parte appetibil̓. vt cum ꝗs appetit vin dictam. ⁊ ſic ex gene̓ ſuo eſt mortalis. ꝗa cōtrariat̉ iuſticie ⁊ charitati. poſſet tn̄ talis appetitus eſſe venialis: ꝓpter imꝑfectio nem actus. ⁊ hoc vel ex parte appetentꝭ. vt cum actus ire p̄uenit iudicium rationis. vel ex parte appetibilis. vt cum ꝗs appetit ſe in aliqͦ modico vindicare: qd̓ etiaꝫ ſi inferat̉: non erit mortale. vt ſi quis parū trahit aliquem puerū ꝑ capillos. ⁊ hiꝰ. Alio mō qͣꝫtum ad modū iraſcendi. ⁊ ſic ẜm ſe non eſt ex gene ſuo mortalis. poſſet tn̄ eſſe mortalis: puta ſi ex vehemētia ire excidat a dilectiōe dei: vel ꝓximi. Utꝝ Math̓. 5º. Dn̄s ponat ꝯgrue tres modos vel gradus ire. ℟ndeo. illi gradus ire nō pertinēt ad diuerſas ſpēs ire. ſꝫ accipiūt̉ ẜm ꝓceſſum actus hūani. in quo pͦ aliꝗd corde cōcipit̉. ⁊ ſic dicit. Qui iraſcit̉ fra tri ſuo ⁊ loquit̉ de illo ꝗ vult grauit̓ ꝓxi mo nocere. talis.n. ira eſt mortalis. Si v̓o motus leuis eſſet cui rō non cōſentiret: ut nialis eſſet. 2º per aliqͣ ſigna manifeſtat̉ exterius etiam anteqͣꝫ ꝓrūpat in effectum ⁊ ẜm hoc dicit. Qui dixerit fr̄i ſuo rachaquod eſt interiectio iraſcētis. 3º pctm̄ in terius cōceptum ꝓducens ad effectū. Eſt autē effectus ire nocumentū alterius ſub rōne vindicte. minimū autē nocumentoꝝ eſt. qd̓ ſit ſolo verbo. ⁊ ẜm hoc dicit Qui dixerit fr̄i ſuo fatue. ⁊ ſic patet ꝙ 2ᵐ addit. sͣ. pͥmū. ⁊ 3ᵐ ſuper vtrūqꝫ. vnde ſi primū eſt mortale peccatū in cā in quo loquit̉ Dn̄s: vt dictum eſt. multomagꝭ alia Et ideo ſingulis eoꝝ ponunt̉ correſpondentia aliqua ꝑtinentia ad cōdemnatiōeꝫ ſed in pͥmo ponit̉ iudiciuꝫ qd̓ eſt minus. quia vt dicit Augꝭ. In iudicio adhuc datur defenſiōis locus. In 2º ponit̉ cōſilium in quo iudices inter ſe cōferunt qua pena ſit puniendus. In 3º ponit̉ gehenna ignis: qui eſt cōdemnatio certa. Nota ꝙ hoc dicit̉ per quādam ſil̓itudinem. cū enim ꝗs cōuincit̉ de delicto: iudex eum in dicat eſſe puniēdum. ⁊ hoc eſt illi magna pena.ſ. ꝙ ſcit ſe ad penam iudicandū. ſꝫ vlterius eſt ſibi grauior pena quādo ſcit ſibi determinatā eſſe penam. ſed adhuc eſt ei grauior pena: quādo fert̉ pene ſentētia. pͥmum vocat̉ iudicium. 2ᵐ cōſilium. ⁊ gehenna. quia tunc eſt pena grauiſſima. ⁊ ſicut gradatim ẜm hec tria creſcit pena ita ire ẜm illas tres differētias: maior ⁊ minor debet̉ pena. ⁊ hec omīa habent̉ ex glo. ſuper Math̓. 5. ¶ Utꝝ ira ſit vitiū capitale. ℟ndeo ꝙ ſic vt vult Grego. 30. moral̓. ¶ Sciēdum tamē ꝙ de ira poſſumus loqui duplicit̓. Uno mō per accidēs ſcilꝫ inqͣꝫtum impedit iudicium ratiōis. quod homo retrahit̉ a malis. ⁊ ſic poteſt eſſe pͥncipium peccatoꝝ. Unde ſuper illud ꝓuerb̓. 15. Uir iracūdus ꝓuocat rixas. di cit glo. Ianua omniū vitiorū eſt iracun dia. ¶ Alio modo directe ⁊ per ſe. ⁊ ſic eſt cauſa aliquorū ſpecialium peccatorū: que ſunt filie eius. Et he ſunt ſex ẜm Grego. zo. moral̓. ſcilꝫ rixa. tumor mentis. cōtumelia. clamor. indignatio. ⁊ blaſphemia. Sumit̉ autem hic tumor mentis: non ꝓ ſuperbia: ſed ꝓ quodam conatu ſeu auda cia hominis intentātis vindictam. blaſ phemia vero: in quam aliꝗs ex animi cō motiōe ꝓrumpit: ex ira ꝓcedit. blaſphemia vero in quam quis deliberate ꝓrum pit ex ſuperbia homīs ſe cōtra deum erigentis procedit. Odium v̓o ⁊ ſi naſcat̉ ex ira: habet tamen aliquaꝫ priorem cauſaꝫ

.L..II. LI. ex qua directe ꝓcedit vel orit̉.ſ. triſticiā. ſicut ecōtrario amor naſcit̉ ex delectatiōe Ex triſticia aūt illata. qn̄qꝫ in iram. qn̄qꝫ in odium aliquis mouet̉. vnde cōuenien tius fuit odium ponere oriri ex accidia. lꝫ Auguſti. dicat in regula ꝙ orit̉ ex ira. Utꝝ ſit aliqd̓ vitium oppoſitū iracūdie ꝓ ueniens ex defectu ire. ℟ndeo ira pōt du plicit̓ intelligi. Uno mō ſimplex motꝰ vo luntatis: quo aliquis ex iudicio ratōis pe nam infligit ⁊ ſic defectus ire eſt peccatū. ⁊ ſic ſumit Criſo. iraꝫ ſuper Math̓. dicēs Qui cum cā non iraſcit̉ peccat. patientia autem irrōnabilis vitia ſeminat. negligētiam nutrit. ⁊ non malos tm̄: ſed etiā bonos ad malum inuitat. ¶ Alio mō ſumit̉ ira ꝓ motū appetitus ſenſitiui: qui eſt cuꝫ paſſiōe ⁊ trāſmutatiōe corꝑali. Et hͦ motus nccͣio cōſequit̉ in homīe ad ſimplicē motum voluntatꝭ. quia appetitus inferior naturalit̓ ſequit̉ motum appetitus ſuperi oris: niſi aliquid repugnet. ⁊ ideo non po teſt totaliter deficere motus ire in appetitu ſenſitiuo: niſi ꝑ ſubtractiōem: vel debilitatem motus volūtatis. ⁊ ideo ex cōſequēti etiam defectus paſſiōis ire eſt vitioſus. ſic̄ ⁊ defectus volūtarij motus ad puniendū ẜm iudiciū rōnis. ¶ De modeſtia ⁊ eius ſpēbus in cōi. ti. x. Oſtea cōſiderandū eſt de modeſtia. ⁊ pͥmo in cōi. 2º de ſpēbus eius. Circa pͥmū ſcienduꝫ ꝙ diuerſimode aliqui vident̉ loqui de modeſtia. vbicūqꝫ enim cōſiderauerūt aliquam ſpālem delectatiōem boni: vel difficilis in moderādo ſubtraxerūt illud modeſtie: relinquentes eam circa minora. Manifeſtū eſt autem omībꝰ ꝙ refrenatio delectationū tactus: quādā ſpecialem difficultatē habet. vnde omēs tem perātiam diſtinxerūt a modeſtia. Tullius v̓o: quia cōſiderauit qͥddam ſpāle eſſe bonum in moderatiōe penaꝝ. ideo etiaꝫ clementiā ſubtraxit modeſtie: ponens mode ſtiā circa omīa alia que relinquūt̉ mode rāda. hec autē vident̉ eſſe. 4º. quoꝝ vnū eſt motus animi ad excellētiam aliquaꝫ: quā moderat̉ hūilitas. 2ᵐ eſt deſideriū ꝑtinentiū ad ꝯgnitiōem. ⁊ in hoc moderat̉ ſtudioſitas. 3ᵐ pertinet ad corꝑales motus ⁊ actiōes. vt.ſ. decent̓ ⁊ honeſte fi ant. 4ᵐ eſt qd̓ ꝑtinet ad apparatū exte riorē. Dicit̉ aūt modeſtia a modo. mod n. qui cōiter ſeruat̉ in omī virtute: ſpālit̓ v̓tuti que ponit modū in minimis appropriat̉: ſicut nomē cōe angeloꝝ appropri atur infimo ordini angeloꝝ. ¶ De hūilitate ⁊ ſuꝑbia. ti. xi. Einde cōſiderādum eſt de ſpeciebꝰ modeſtie que ſunt. 4º. vt patet ex p̄dictis. ⁊ pͥmo de hūi litate. circa quā pͥmo dicenduꝫ eſt de ip̄a. 2º de ſuꝑbia ſibi oppoſita. ¶ Cū ca pͥmū ſciendū ꝙ hūilitas ẜm ꝙ eſt virtꝰ dicit in ſui rōne quādam laudabilē deiectionē ad ima. hoc aūt ſit qn̄qꝫ tm̄ ẜm ſigna exteriora. ⁊ hec eſt falſa hūilitas: de qͣ dicit Augꝭ. in qͣdam epl̓a ꝙ eſt magis ſu ꝑbia. qn̄qꝫ autē ſit ẜm interioreꝫ motum aīe. ⁊ hec humilitas ꝓprie ponit̉ virtus. qꝛ virtus pͥncipaliter cōſiſtit in electiōe men tis. vt patet.i. ethiꝰ. Reſpicit aūt hūilitas p̄cipue ſubiectiōeꝫ hoīs ad deum ẜm quā etiā alijs humiliādo ſe ſubijcit. vnde quilibet hō ẜꝫ illud qd̓ eſt ſuū in eo ſe ſubijce re dꝫ cuilibet ꝓximo qͣꝫtum ad id qd̓ eſt dei in ip̄o. homīs.n. eſt defectus. dei aūt eſt quicꝗd boni eſt in homīe Oſee. 13. Perditio tua Iſrl̓: tm̄mō in me auxiliū tuū. pōt tn̄ aliquis reputare aliꝗd boni eſſe in ꝓximo qd̓ ip̄e nō habet: vel aliquid mali ī ſe eſſe: qd̓ in alio non eſt. exquo pōt ei ſe ſubijcere ꝑ humilitatē. Ponit auteꝫ Anſ. 7. gradus quoꝝ pͥmus eſt ſe cōtemptibilē eſſe ꝯgnoſcere. 2ꝰ de hoc dolere. 3ꝰ hͦ cōfiteri. 4ꝰ hoc ꝑſuadere.ſ. vt velit hͦ credi. 5ꝰ vt patient̓ ſuſtineat hoc dici. 6ꝰ vt pa tiat̉ ſe cōtemptibilit̓ tractari. 7ꝰ vt hoc amet. glo. v̓o Math̓. 3. dicit ꝙ ꝑfecta humilitas habet tres gradus. pͥmus eſt ſub ijcere ſe maiori: ⁊ non p̄ferre ſe equali. qui eſt ſufficiēs. 2ꝰ eſt ſubdere ſe equali: ⁊ nō p̄ferre ſe mīori hͦ eſt abūdans. 3ꝰ eſt ſub eſſe minori qui eſt ꝑfectus. Sed iſti gradꝰ non accipiunt̉ ẜm naͣm humilitatis. ſꝫ ꝑ cōparatiōem ad hominū gradꝰ. Equit̉ videre de 2º.ſ. de ſuperbia. ⁊ circa hanc querunt̉ plura. ſcilꝫ vtꝝ ſuꝑbia ſit pctm̄. ℟º ꝙ ſic. ſic̄ n. dicit Iſid̓. li. ethi. Superbus dicit̉ qui ſuꝑ vult videri qͣꝫ eſt. hoc autem eſt cōtra rectam rōnē. ⁊ per ꝯn̄s eſt peccatū. quia ẜm Diony. c. 4º de di. no. Malum aīe eſt p̄ter rōnem eē. vn̄ pꝫ ꝙ ſuꝑbia eſt pctm̄.

T. LII. II. IIII. ¶ Utꝝ ſuꝑbia ſit ſpāle pctm̄. ℟ndeo. ſuperbia pōt ſumi duplicit̓. Uno mō ẜm ꝓpriā ſpēm quam habet ex ratiōe ꝓprij obiecti. ⁊ ſic eſt ſpāle pctm̄. qꝛ habet ſpeciale obiectū. eſt.n. inordinatꝰ appetitus ꝓprie excellentie. vt dictum eſt. ¶ Alio mō ẜm quandā redūdātiā in alia pctā. ⁊ ẜꝫ hoc habet quandā generalitate.ſ. inqͣꝫtum ex ea oriri pn̄t omīa peccata. ⁊ hoc duplicit̓. Uno mō ꝑ ſe inqͣꝫtuꝫ.ſ. alia pctā ordināt̉ ad finem ſuꝑbie qui eſt ꝓpria excellentia. ad quam ordinari pōt om̄e qd̓ quis appetit inordinate. Alio mō indirecte ⁊ qͣi ꝑ accn̄s.ſ. remouēdo ꝓhibens inqͣꝫtuꝫ.ſ. homo ꝑ ſuꝑbiam cōtemnit legem dīnam per quā ꝓhibet̉ a peccando. ẜm illud Hic re. 2. Cōfregiſti iugū meuꝫ. Intelligendū tam ꝙ pctā non ſemꝑ oriunt̉ ex ſuperbia quia non ſemꝑ ſit pctm̄ ex cōtemptū. ſed qn̄qꝫ ex infirmitate: ⁊ qn̄qꝫ ex ignorātia. ⁊ ideo dicit Augꝭ. liº de naͣ ⁊ gr̄a. ꝙ multa pctā ſunt que nō fiunt ex ſuperbia. Utꝝ ſuꝑbia ſit ptm̄ mortale. ℟ndeo. ꝑ ſu perbiā homo ſe extollit ſupͣ illud qd̓ eſt ſibi p̄fixum a deo. ⁊ ita aliqualiter non ſubdit̉ deo ⁊ regule eius. hoc autē eſt auerti a deo. Et ideo ſuꝑbia ẜꝫ genus ſuū eſt pec catū mortale. aliqui tn̄ motus ſuꝑbie ſūt veniales ꝓpter eoꝝ imꝑfectiōem. dum.ſ. cis rō non conſentit. ¶ Utꝝ ſuꝑbia ſit vt tium capitale. ℟ndeo. ſuꝑbia duplicit̓ p̄t ſum. vt dictum eſt. sͣ. Uno mō vt eſt qͦd dam ſpāle pctm̄. Alio mō vt habꝫ quandam generalitatē. Uitia autē capitalia po nunt̉ eſſe q̄dam peccata ſpālia ex quibuſ oriunt̉ multa pctōꝝ genera. Et ideo qui dam cōſiderātes ſuꝑbiaꝫ pͥmo mō: ponūt eam eſſe vitium capitale. vt Iſid̓. ⁊ Caſſi. Gregꝭ. v̓o cōſiderans eam 2º mō ponit ip̄am reginam ⁊ mr̄em omniū vitioꝝ. 20 moral̓. Ad hoc noͣ. ꝙ Gregꝭ. 22. moral̓. ponit. 4º ſpēs ſuꝑbie. Prima eſt cū quis bonū quod hꝫ: a ſe habe̓ eſtimat. 2ª cuꝫ dat̉ ſibi deſuꝑ ꝓ ſuis meritis dari putat. 2ª cum ſe iactat habere qd̓ non habet. 4ª cum deſpectis ceteris ſingularit̓ appe tit videri hr̄e qd̓ non hꝫ. ¶ De ſtudioſitate ⁊ curioſitate. ti. j. Oſtea cōſiderandū eſt de ſtudi oſitate. ⁊ pͥmo de ip̄a. 2º de curi oſitate oppoſita. ¶ Circa pͥmū ſciendū ꝙ ſtudiū eſt vehemens applicatio mentis ad aliꝗd. mens autem non applicat̉ ad aliꝗd niſi ꝯgnoſcendo illud. ⁊ ideo ſtudium ꝑ pͥus reſpicit ꝯgnitiōem. ⁊ ꝑ poſterius quecūqꝫ alia ad que operanda directiōe ꝯgnitiōis indigemꝰ ⁊ ideo ſtudioſitas que dicit̉ a ſtudio ꝓprie dicit̉ circa ꝯgnitiōem.ſ. acꝗrēdam. vnde ꝓprie ꝑtinet ad eam moderari appetitum. ꝓut tendit ad cognitiōem acquirendam. Equit̉ videre de 2º.ſ. de curioſitate. hec autem eſt appetitꝰ īmoderatus ꝯgnitiōis acquirēde. q̄ qui dem duplicit̓ poteſt eſſe vitium. Uno mō ꝓut cōiungit̉ ei per accn̄s malū. vt quādo quis ſtudet addiſcere ad ſuꝑbienduꝫ vel alit̓ peccandū. Alio mō ex ip̄a inordinatiōe appetitus ⁊ ſtudij addiſcendi veritatem. ⁊ hoc qͣdruplicit̓. Uno mō inquātū ꝑ ſtudium minus vtile retrahit̉ aliquis aſtudio qd̓ ſibi nccͣio incūbit. 2º inqͣꝫtum aliquis ſtudet addiſcere ab eo a quo non licet. vt a diabolo. 2º inqͣꝫtum nō refert quis ad debitum finem.ſ. dei ꝯgnitiōem. 4º inqͣꝫtum quis ſtudet ꝯgnoſcere verita tem ſup̄ ingenij ꝓprij facultatem. quia ꝑ hoc qn̄qꝫ quis facile labit̉ in errorem. hec dicta ſunt qͣꝫtum ad ꝯgnitiōem intellectiuam. qͣꝫtum v̓o ad ſenſitiuam duplici ter poteſt eſſe vitiū. Uno mō inqͣꝫtum cognitio ſenſitiua non ordinat̉ in aliꝗd vt le. ſed magis auertit homīem ab aliqua vtili cōſideratiōe. Alio mō inqͣꝫtum ꝯgni tio ſenſitiua ordinat̉ ad aliqd̓ noxiuꝫ. vt inſpectio mulieris ordinat̉ ad cōcupiſcēduꝫ. ⁊ diligēs inquiſitio eoꝝ que ab alijs fiunt ordinat̉ ad detrahendū. Si ꝗs aūt ꝯgnitiōem ſenſitiuam intēdit ordinare ꝓpter ncc̄itatē nature ſuſtētande. vel ꝓpter ſtudium veritatis immediate: ſua ſtudioſitas eſt virtuoſa. ¶ De modeſtia in exterioribus motibucorporis. titulus. 53 Einde cōſideranduꝫ eſt de modeſtia ꝓut conſiſtit in exterioribus motibus corporis que ſerie agunt̉. ⁊ hoc primo de ludo. 2º de ſcurrilitate: ſiue de ſtultiloquio que ſolent in talibus admiſceri. ¶ Circa pͥmū querunt̉ plura. vtꝝ ī talibꝰ poſſit eē virtus ⁊ vitiū. ℟º v̓tus moral̓ ꝯſiſtit ī hͦ

T..II. IIII. ꝙ ea que ſūt homīs ꝑ rōnē ordināt̉. mafeſtū eſt aūt ꝙ exteriores motꝰ homīs ſūt per rōnem ordinabiles. qꝛ ad imperiū ratiōis exteriora mēbra mouent̉. ⁊ ideo cir ca motus eoꝝ pōt eſſe virtus moralis.ſ. ſi ſint per rōnem ordinati. puta modeſtia ⁊ vitium ſi ſint deordīati. ¶ Utꝝ in ludis poſſit eſſe aliqͣ virtus. ℟ndeo ꝙ ſic. hō.n. indiget quiete aliqn̄ ad aī fatigati recreatione. quies aūt aīe eſt delectatio. vn̄ dicit ph̓s 8º ethiꝰ. ꝙ delectatio ſi ſit fortis expel lit triſticiā. ⁊ ideo ꝯͣ aīe fatigatiōem oꝫ ad hibere remedium aliquam delectatiōeꝫ cō ueniētem ītermiſſa intentiōe inſiſtēdi oꝑi bus ſiue ſtudio rōnis cuius exemplū habet̉ in Iohāne euāgeliſta in eiꝰ legenda. Dicta aūt vel facta in talibꝰ vti ad quādam ꝗetem aī. ⁊ hoc eſt qd̓ dicit̉. 4º ethiꝰ ꝙ in hiꝰ vite cōuerſatiōe quedaꝫ requies habet̉ cum ludo. Circa hͦ tn̄ ſunt p̄cipue tria cauēda. quoꝝ pͥmū ⁊ pͥncipale eſt ꝙ p̄dicta delectatio in aliꝗbus operatiōibus verbis turpibꝰ vl̓ noxijs nō querat̉ de ta li enī ioco dicit Tulliꝰ li. de offi. ꝙ eſt flagitioſus ⁊ obſcenus. 2ᵐ eſt. ne totalit̓ aīe uitas reſoluat̉. vt dicit Ambꝰ liº de offi. 2ᵐ eſt. ꝙ cōgruant ꝑſone tꝑi ⁊ loco ⁊ ẜm alias debitas circūſtantias ordinent̉. vt Tullius dicit ibidem. hiꝰ aūt ẜm rōnis re gulam ordinent̉. hītus aūt ẜm rōnem ordinans ſiue operās eſt virtus moralis. ⁊ ideo circa ludos pōt aliqͣ virtus eē quam ph̓s eutrapeliā vocat a bona cōuerſione. qꝛ ſbene cōuertit in ſolatiū aliqua dicta: vel facta. ⁊ inqͣntuꝫ hō per iſtam v̓tutem refrenat̉ ab īmoderātia ludoꝝ ſub mode ſtia cōtinet̉. ¶ Utꝝ in ſuꝑfluitate ludi poſ ſit eſſe pctm̄. ℟º ꝙ ſic. ſuꝑfluū.n. in ludo dicit̉ qd̓ regulā rōnis excedit. ⁊ hoc pōt eſſe duplicit̓. Uno mō ex ip̄a ſpē actionū. que aſſumunt̉ in ludo. vt ſunt turpia ver ba vel facta vel etiam ꝓximo noxia. ⁊ ſic eſt ibi pctm̄ mortale. ¶ Alio mō ẜm defectū debitarū circūſtantiaꝝ. ⁊ ſic pōt ibi eſ ſe pctm̄. qn̄qꝫ mortale. vt cum ꝗs delecta tiōem ludi p̄ponit dilectioni dei. qn̄qꝫ veniale. vt cum ꝗs nō tm̄ afficit̉ ad ludū ꝙ ꝓpter hoc ꝯmittere vellet aliꝗd ꝯͣ p̄ceptū dei vel eccl̓ie. ¶ Ad hoc noͣ ꝙ riſus aliꝗs ꝓuenit ex ſerenitate cōſcīe ⁊ p̄guſtatione ſuauitatis dīne. ⁊ ille ꝑtinet ad fructū ſpiritus ꝗ eſt gaudiū. Aliꝗs ex aſſecutiōe celeſtis gl̓ie. ꝓuer. vltꝭ. Ridebit in die nouiſ ſimo. Aliꝗs ex manſuetudine naͣe. ⁊ ſic at teſtat̉ bonitatē naͣe. Aliꝗs ex inordīatōe inepte leticie. de quo Ecc. 7º. Melior ē ira riſu. ⁊ ſic ridere nō eſt ſine pctō. Similiter ludus vel ſaltatio qn̄qꝫ ꝓuenit ex ſpūali iocūditate. ⁊ ſic eſt meritoriꝰ. ſicut Dauid luſit ⁊ ſaltauit coram archa dn̄i. Qn̄qꝫ āt ꝓuenit ex recreatiōe. qn̄qꝫ ꝓ exercitatiōe ⁊ ſic pōt eſſe ſine pctō. qn̄qꝫ ex diſſolutio ne mentis laſciue. ⁊ ſic eſt ꝓctm̄. hͦ Alex. an. 2. t. 2. c. d̓ ludo. ar. i. c. ¶ Quid de inſpe ctoribꝰ ludoꝝ vel ioculationū. ℟ndeo in ſpectio q̄dam eſt in tranſitu non tendens vlterius ad delectatiōeꝫ pctī mortalis. vt fornicatiōis. ⁊ hec eſt venialis. q̄dam eſt ſtudioſa in qua.ſ. eſt fomentū pctī mortalis. ⁊ hec qn̄qꝫ eſt mortalis. Iteꝫ ioculatio q̄dam eſt hiſtrionica. q̄dam corealis mulieꝝ laſciuaꝝ. q̄dam cā exercitij vel faſti dij tollendi ſiue accidie uitande fit. Inſpectio gͦ ſtudioſa ioculatiōis pͥme ⁊ 2º vergere pōt in pctm̄ mortale. 3º v̓o ⁊ 4º pōt eſſe venialis. hec Alex. an. vbi sͣ. ar. 3. c. ¶ Quid de coreatricibꝰ. nunꝗd peccant mortalit̓ ducēdo coreas. ℟ndeo. Rod. credit ꝙ ſic. ſi faciant hoc vt ſe vl̓ alios in citent ad libidinem. vel ſi faciāt hoc de cō ſuetudine lꝫ non corrupta intentiōe. quia talia de ſe habēt ad libidinē incitare. Si āt aliqua raro ſine intentiōe corrupta coreiſ ſe īmiſceat dubitat an̄ mortalit̓ peccet. cū exponat ſe periculo alios ad libidinē ꝓuo candi ⁊ exempla p̄beat alijs ſil̓ia faciēdi. ¶ Quid de hiſtrionibꝰ. ℟ndeo vt ſupͣ di ctum eſt. ludus eſt nccͣius ad cōſeruatio. nem vite hūane. ad omīa autē que ſunt vtilia hūane cōuerſatiōi poſſunt aliqͣ officia licita deputari. ⁊ ideo officiū hiſtrionū quod ordinat̉ ad ſolatiū hominū non eſt ẜm ſe illicitū dūmodo ludo vtant̉ mode rate.ſ. non vtendo aliquibus verbis vel factis illicitis. ⁊ non exhibēdo ludum ne gocijs ⁊ temporibꝰ indebitis. vnd̓ illi qui moderate eis ſubueniūt nō peccant: ſed inſte faciunt dum eis mercedem ſui miniſto rij tribuunt. Si qui autē in tales ſuꝑflua ſua cōſumūt: vel ſuſtineant illos hiſtriōes qui ludis illicitis vtunt̉: peccāt quaſi eos in peccato fouendo. vnde Augꝭ. ſuper Io. dicit. ꝙ donare res ſuas hiſtrionibꝰ vitium eſt immane. niſi forte aliquis hiſtrio eēt in extrema ncc̄itate: in qua ei ſubueni endum eſſet. hec Tho. 2ª. 2e. q. 168. arti. 3 c. 3ᵐ. ¶ Utꝝ aūt corpꝰ xp̄i ſit dandū hiſtrionibus. require. jͣ. lio. 4º ti. 17º ar. 4º.

T. LI. IIIII. ¶ Utꝝ in defectu ludi cōſiſtat aliqd̓ pec catū. ℟ndeo ꝙ ſic. vnde ph̓s 3º ethiꝰ ponit defectū in ludo eſſe vitioſū. eſt.n. cōtra ratiōem ꝙ aliquis exhibeat ſe alijs oneroſū dum.ſ. nihil exhibet de ſe delectabile. ⁊ etiam delectatiōes impedit alioꝝ. Et dicunt̉ tales duri ⁊ agreſtes. vt dr̄. 4º ethiꝰ vnde Sen̄. dicit. Sic te geras ſapiēter vt nullus habeat te qͣi aſperū nec cōdemnat quaſi vilem. Equit̉ videre de 2º.ſ. de ſcurrilita te ſiue turpilogo. ⁊ circa hoc que runt̉ plura.ſ. vtꝝ ſit ideꝫ ſcurrilitas qd̓ ſtultiloquiū. Rndꝫ Alex. an̄. 2º. t. 2. c. de ſcurrilitate. q. i. ar. s. c. ꝙ hec ꝓpͥe loquēdo differūt. quia ſtultiloquiū refertur ad diſcretiōem rōnis. ſcurrilitas ad laſciuiam affectiōis. poſſunt tn̄ in inuicē incidere ⁊ vnum alteꝝ ꝯtinere. ¶ Utꝝ ſcurri litas ſemꝑ ſit pctm̄. ℟ndet idem vbi sͣ. ar. i. o. ꝙ ſcurrilitas ꝓprie dicta eſt peccatū. ſumit̉ tn̄ aliqn̄ ꝓ vrbanitate ſermōis ⁊ hoc imprope. ⁊ tunc ſi aſſit debitꝰ finis. vt cōſeruatio bone amicitie. vel remotio ſe cularis triſticie: vel accidie. non eſt pctm̄ dūmō non fiat ꝑ turpia verba. Si aūt fiat per turpia verba vel īutilia ⁊ tm̄ riſum inordinatū ꝓuocātia: pctm̄ erit. Et ſic dicit̉ ad Eph̓. 5. Non nomīet̉ in vobis ſic̄ decet ſanctos dei. turpitudo aūt ſtultiloqū aūt ſcurrilitas que ad reꝫ nō ꝑtinet.i. nul lius ē vtilitatis. Ulterius noͣ. ꝙ talis ſemo ꝓcedere pōt ex lubricitate lingue. ⁊ im petu iraſcibilis ⁊ cōcupiſcibilis ⁊ ſurrepti on ratiōis vel ex deliberatiōe rōis ⁊ ma la aſſuetudine lingue ⁊ ꝑuerſa affectione iraſcibilis ⁊ cōcupiſcibilis. ⁊ ẜꝫ hoc refer tur ad libidinē mortalē vel venialē tanqͣꝫ ad radicem. ⁊ ẜm hoc erit mortalis vl̓ ve nialis. ¶ Quid de auditoribꝰ talium. ℟n det idem vbi sͣ. ar. 3. c. ꝙ illi qui ſuſtentāt turpiloquos vt talia dicant̉ magis peccant qͣꝫ turpilo. Auctores.n. ſceleris ſūt magis in culpa qͣꝫ mīſtri. ex maiori.n. libi dine peccant. qui v̓o caſualit̓ audiūt. tam̄ habēt cōplacentiā: minus peccant. Criſo. Uis on̄dere maīfeſte ꝙ in talibꝰ nō letarꝭ non audire patiaris. ¶ De modeſtia ī apparatu extiori. ti. 34 Oſtea cōſiderandū eſt de modeſtia ẜm ꝙ ꝯſiſtit in exteriori apparatū. ⁊ circa hoc querūt plura.ſ. vtꝝ poſſet ibi eſſe virtus ⁊ vitiuꝫ ℟ndeo ꝙ in ip̄is rebus ext̓ioribus quibus vtit̉ homo. nō eſt aliqd̓ vitium. ſed ī homīe qui īmoderate vtit̉ eis. ⁊ hoc pōt eſſe duplicit̓. Uno mō per cōparatōeꝫ ad ꝯſuetudines hominū cū quibꝰ viuit aliꝗs Dicit.n. Augꝭ. li. 3º cōfeſſionū. ꝙ turpis eſt pars omīs ſuo nō ꝯgruens vniuerſo. ¶ Alio mō ex inordinato mentis affectū. ⁊ hoc pōt eſſe duplicit̓. Uno mō ẜm exceſum. vt qn̄ aliquis in ſuꝑfluo cultu veſtiū hominū gl̓iam vel etiā carnis delicias qͥrit. vel etiam nimiā ſollicitudinē apponit. vnde Criẜ. Non eſt ſil̓ corpꝰ ⁊ aīam or nare. qd̓ eſt veꝝ ẜm Alex. an. 2º. t. 2. c. de ornatu. ar. i. o. qn̄ eſt tanta libido in orna tu corꝑis ꝙ de ornatu aīe non curat̉. Li. cet tn̄ ẜm eundē ibidē. c. ⁊ ẜm Tho. 2ª q. 169. ar. i. c. vti veſtibus p̄cioſis ẜm perſone nobilitatem ẜm terre conſuetudinem: ⁊ ẜm officij vel mīſterij dignitateꝫ: dūmō abſit libido in volūtate ⁊ ſcandalū in exteriori oꝑe. Alio mō pōt eſſe inordinat̉ affectus in exteriori cultū ẜm defectuꝫ. vt quādo homo ip̄m plus debito ex pigricia negligit. vel etiam in defectu tali gl̓iaꝫ ho minū querit. vn̄ Augꝭ. li. de ſer. do in mō. dicit ꝙ in veſtibus ſordidis iactātia pōt eſſe. Si quis tn̄ veſtibꝰ vilioribꝰ vtat̉ qͣꝫ alij ꝓpter carnis maceratiōem ⁊ ſpūs humiliatiōem. hoc ꝑtinet ad temperatie v̓tutem. hoc aūt p̄cipue ꝯuenit his qui alios verbo ⁊ exemplo ad pnīam vocant. vt ꝓphetis. de ꝗbus dicit̉ Heb̓. ii. Circuierunt in melotis in pellibꝰ caprinis. ¶ Utrū or natus mulieꝝ poſſit eſſe ſine peccato mor tali. ℟ndeo cultus muliebris viros ad la ſciuiam ꝓuocat ẜm illud ꝓuerbio. 7º. mulier occurrit illi ornatu meretricio p̄para ta ad capiēdas aīas. Pōt tn̄ mulier cō iugata licite operam dare.ſ. ornando ſe vt placeat viro ſuo ne per eius cōtemptuꝫ in adulteriū labat̉. vnde. i. Corꝭ. 7º. Mulier nupta cogitat que ſūt mundi quō placeat viro. Mulier autē que nec virū habet nec vult habere ⁊ eſt in ſtatu non habendi ſi ſe ornet vt alios ad cōcupiſcendū ꝓuocet: peccat mortaliter. Si autē ex qͣdam leuitate vel etiam vanitate ꝓpter quādaꝫ iactātiam non eſt ſemꝑ peccatū mortale. ſed veniale. Si auteꝫ ſit mulier virgo nu bilis aliquatenus plus habere debet de ornatu qui tamē non ꝓuocet ad libidinē ſed habeat in ſe decentiā muliebrem. vnd̓

C..II. V. Augꝭ. ad Poſſidoniū. Nolo vt de ornamētis ꝓpriā habeas ī ꝓhibēdo ſnīaꝫ niſi ī eas q̄ neqꝫ ꝯiugate ſūt. neqꝫ ꝯiugij capa ces. q̄ cogitare debent quomō placeāt deo Qd̓ autē dicit Ciprianꝰ liº de habitu virginū. Manus dn̄i infirmāt. qui illud qd̓ ip̄e formauit reformare cōtendunt.ſ. adhibēdo aliꝗd quo pulchriores videant̉. loquit̉ in cā quo ſit hͦ ꝓpter laſciuiā vel in dei cōtemptū. tunc.n. eſt pctm̄ mortale. ⁊ eodē mō debēt ītelligi ſil̓es aucͣtes. Nō tn̄ ꝙ aliud eſt fingere nō habitā pulchritudinē. aliud ē tegere turpitudinē ex aliqͣ cā ꝓuenientē. hoc.n. licet. hec Tho. 2ª 2º q. 169. ar. 2. o. ⁊ Alex. an̄. 2. t. 2. c. de orna. tu. ar. 2. o. ¶ Utꝝ femīs liceat vti veſte vi rili. vel viris veſte muliebri. ℟ndeo hͦ eſt de ſe vitioſū. quia vt dictū eſt. sͣ. cultus ex terior cōpetere debet ꝯditiōi perſone ẜꝫ cō munē cōſuetudinē. ⁊ p̄cipue qꝛ hoc poteſt eſſe cā laſciuie. ⁊ ſpāliter prohibet̉ Deut̓. 22º qꝛ gentiles vtebant̉ tali habitꝰ muta tiōe ad ſuꝑſtitiōem idolatrie. Pōt tn̄ hoc qn̄qꝫ licite fieri ꝓpter aliquam ncc̄itatem. Qd̓ aūt dicit Rabanꝰ: ꝙ ꝯtra naͣm eſt vi rum muliebria face̓. Expone ẜꝫ Alex. vbi sͣ. ar. 2. c. 2ᵐ. cōtra naͣm.i. cōtra nature decentiā. ¶ Quid de artificibꝰ hiꝰ ornamen toꝝ. ℟ndeo mulieres vt viſū eſt. sͣ. licite ſe pn̄t ornare. vel vt cōſeruent decentiam ſui ſtatus. vel etiā aliꝗd ſuꝑaddere vt placeant viris ſuis. Et ideo artifices talium nō peccāt in vſu talis artis: niſi forte īue niendo aliqͣ ſuꝑflua ⁊ curioſa. ¶ De fide ⁊ articulis eius ti. v. Onſequēter cōſiderādū eſt de virtutibꝰ theologicis ⁊ vitijs eius oppoſitis. Circa qd̓ ſcien dū ꝙ v̓tutes theologice ſt̓ tres ẜm illud. i. Corꝭ. 13. Nūc aūt manent fides ſpes charitas: tria hec. cuiꝰ rō eſt. qꝛ deus eſt ob̓m cuiuſlibꝫ v̓tutis theologice. Deꝰ aūt non pōt eſſe ob̓m v̓tutis niſi ſub rōe ſūmi veri. vel ſūmi ardui. vel ſūmi boni. pͥmo eſt ob̓m fidei. 2º ſpei. 3º charitatis. Per fidē.n. vnit̉ rōnalis cum deo. ꝑ ſpeꝫ iraſcibilis. ꝑ charitatē ꝯcupiſcibilis. ꝑ qͣs tres potētias ſumꝰ vnibiles cū deo. Dicū. tur aūt he tres v̓tutes theologice. tum ꝗa deum hn̄t ꝓ ob̓o inquātū ꝑ eas recte ordinamur in deū. tum qꝛ ſola dei reuelatōe in ſacra ſcriptura tradunt̉. Haꝝ aūt triū virtutū pͥma eſt fides vt pꝫ in p̄miſſa auctoritate. ⁊ ideo pͥmo dicendū eſt de ea ⁊ de vitijs ſibi oppoſitis. De fide aūt pͦ dicendū eſt ꝗd ſit. 2º de eius ob̓o qd̓ eſt cre dibile. 3º de eius actu. 4º de eiꝰ ſubiecto. ¶ Circa pͥmū ſciendū ꝙ fides ẜm Apl̓m ad Heb̓. ii. eſt ſub̓a reꝝ ſperandaꝝ argu mentū nō apparentiū. Dicit̉ auteꝫ fides ſub̓a reꝝ ſperādaꝝ methaphorice. qꝛ ſic̄ ſub̓a eſt ſub̓m omniū accidentiū: ⁊ cā exiſtētie eoꝝ. ſic fides eſt totius ſpūalis edifi cij fundamentū ⁊ diſpoſitio qͣ res ſperāde iam aliqͦ mō exiſtūt in nobis ⁊ exiſtēt in futuro realit̓. Et qꝛ hoc nō poſſet niſi per hītum bonū. ideo in hoc implicite cōtinetur ꝙ fides eſt hītus bonus. qꝛ etiā argu mentū eſt manifeſtatiuū. intellectꝰ autē eſt manifeſtatiōis ſub̓m. Ideo cū dicit̉. fides eſt argumentū implicat̉ ꝙ fides eſt manifeſtatiua. ⁊ ꝙ intellectꝰ eſt eius ſubiectū Res aūt nō apparētes.ſ. ꝑ aliquid exiſtēs infra facultatē rōnis naͣlis: ſūt fidei obiectum. res aūt ſperāde ſunt eius finis. Cuꝫ gͦ dicit̉. fides eſt ſub̓a ⁊cͣ. ſenſus eſt. fides ē hītus bonus totius edificij ſpūalis fūdamentū exiſtens ad res ſperādas ordinat̉ manifeſtatiuꝰ veritatis trāſcēdētis facultatem nr̄e ꝯgnitiōis naͣlis. Eſt gͦ fides ha bitus virtuoſus. ⁊ ꝗdem ſi ſit ornata eſt ſimplicit̓ virtus. qꝛ omīa cōueniunt ſibi que requirunt̉ ad plenū eſſe virtutꝭ. qꝛ ⁊ hn̄tem ⁊ actum credēdi ꝑficit ⁊ ꝑ eaꝫ ip̄e actus refert̉ debito mō in finē vltimū. fides aūt informis hoc nō facit. ⁊ ideo non eſt ꝓprie virtus. pōt tn̄ large dici virtus: ꝓut virtus dicit̉ quicūqꝫ habitus determinans potētiam ad aliquem actuꝫ reſpe ctu obiecti debiti ẜm Ric. Omēs alie dif finitiōes a p̄dicta ſunt explicatiōes diffinitiōis p̄dicte. Qd̓ enim dicit Auguſti. ꝗ fides eſt virtus qua credunt̉ que non vident̉. eſt idem cum eo quod ibi dicitur argumētum non apparentiū. ⁊ idem eſſꝫ fa cile videre de diffinitiōibus alijs. Diſtinguit̉ autem fides per hoc ꝙ dicit̉ argumentū ab opīone. ſuſpitiōe. ⁊ dubitatiōe. per que intellectus nō adheret firmit̉ ad aliquid. Per hoc v̓o quod dicit̉ non apparētium: diſtinguit̉ a ſcientia ⁊ intellectu per que ſit aliquid apparens. per hoc autem qd̓ dicit̉ ſubſtantia ſperandaꝝ re ruꝫ diſtinguit̉ virtus fidei a fide ꝯmunit̉ ſūpta q̄ nō ordinat̉ ad btītudinē ſperatā ⁊ ſic fides ꝑ ea q̄ ponūt̉ in diffinitōe apl̓i

T. LI. diſtinguit̉ ab omībus alijs que pertinent ad intellectū. ¶ Nō inſuꝑ ꝙ argumentū ꝓprie dicit̉ mediū in cuius virtute cōtine tur totus ꝓceſſus argumentatiōis. vnde dicit Boetiꝰ 2º thopi. ꝙ argumētatio eſt argumēti per or̄onem explicatio. Et inde trāſlatum eſt nomen argumēti ad omneꝫ breuē p̄libatiōem narrandoꝝ. ⁊ ſic breues ꝓlogi in epl̓as Pauli dicunt̉ argumēta. Et inde vlteriꝰ tranſlatū eſt ad om̄e lumen intellectꝰ manifeſtatiuū veritatis pͥus incognite. ⁊ hoc 3º modo fides dicit̉ argumentū ẜm Ric. vel pōt dici ꝙ argu mentū ibi ſumit̉ ꝓ effectu argumenti ẜm Tho. ꝑ argumētū.n. inducit̉ intellectus homīs ad inherendū alicui vero. vn̄ ipſa firma adheſio intellectꝰ ad fidei veritateꝫ nō apparentē: dicit̉ hic argumentū. vnd̓ alia lr̄a habet cōuictio. qꝛ.ſ. per diuinā au ctoritatē intellectus credētis cōuincit̉ ad aſſentiendū his q̄ nō videt. Equit̉ videre de 2º.ſ. de obiecto fi dei. Circa qd̓ ſciendū ꝙ duplex ē obiectū fidei ſicut ⁊ cuiuſlibꝫ alterius hītus ꝯgnitiui.ſ. formale ⁊ mat̓iale Ob̓m fidei formale eſt pͥma veritas. non n. fides de qua loꝗmur hic aſſentit alicui vero niſi inqͣꝫtuꝫ eſt reuelatū a deo. vn̄ innitit̉ veritati pͥme ſiue dīne tanqͣꝫ medio. vnde dic̄ Diony. 7º caº de di. no. ꝙ fides eſt circa ſimplicē ⁊ ſemꝑ exiſtentē veritatem. hec aūt eſt veritas pͥma. Obiectū aūt maͣle fidei eſt nō tm̄ ip̄e deus: ſed etiā multa alia. que tn̄ ſb̓ aſſenſu fidei nō cadunt niſi ẜm ꝙ habēt aliquē ordinē ad deuꝫ ꝓut.ſ. per aliqͥs deitatis effectus hō iuuatur ad tendendū in deū. ⁊ ideo etiā ex hac ꝑte ob̓m fidei eſt quodāmō veritas pͥma. ſi cut etiā obiectū medicine eſt ſanitas. quia nihil cōſiderat niſi in ordine ad ſanitateꝫ hec aūt q̄ ſunt fidei obiectū maͣle ꝑ certos articulos diſtinguūt̉. articon autē greceqd̓ dicit̉ articulꝰ latine ſignificat quādā coaptationē aliquaꝝ partiū diſtinctarū. vnde credibilia fidei dicunt̉ per articulos diſtingui inquātū in ꝑtes qͣſdam diuidū tur: habētes aliquā ad inuicē coaptationem. Eſt aūt obiectū fidei aliquid nō apparens ſiue non viſū. vt dictuꝫ eſt. sͣ. ⁊ iō vbi occurrit aliquid ratiōe ſpāli non viſum. ibi eſt ſpālis articulus. vbi v̓o ſt̓ mul ta ẜm eandeꝫ ratiōem ꝯgnita: ibi nō ſūt articuli diſtinguēdi. ſicut aliam difficulta tem requirit ad videnduꝫ hoc ꝙ deus ſipaſſus. ⁊ aliam ꝙ mortuus reſurrexit. ⁊ ideo ſunt diuerſi articuli. Ꝙ aūt ſit paſſus mortuus ⁊ ſepultus ſūt ſimilit̓ difficilia. quia credito vno nō eſt difficile credere aliud. ⁊ ideo hec omīa ꝑtinent ad articulū vnū. Ratio.n. formalis obiecti fidei poteſt ſumi duplicit̓.ſ. ex parte rei credite. ⁊ hec eſt vna omniū credibiliū. ſ veritas pͥma. ⁊ ex parte nr̄a. ⁊ hoc eſt vt ſit nō vi ſum. ⁊ ex parte huius 2ͤ ratiōis ⁊ nō pͥme articuli diſtinguunt̉ vt dictum eſt. ¶ Sciendū aūt ꝙ aliqua ſunt credibilia de quibꝰ eſt fides ẜm ſe. Alia v̓o ſunt credibilia de quibꝰ fides non eſt ẜm ſe: ſed tm̄ in ordine ad alia. ſicut etiaꝫ in alijs ſcien tijs. quedaꝫ ꝓponunt̉ vt per ſe intenta. ⁊ q̄dam ad manifeſtandū alia. quia v̓o fides pͥncipaliter eſt de his que videnda ſpe ramus in patria. ẜm illud Fides eſt ſub̓a ſperandaꝝ rerū. ideo ꝑ ſe ꝑtinent ad fidē illa que directe nos ordinant ad vitā eter nam. vt ſunt tres perſone. omīpotētia dei. myſteriū incarnatiōis xp̄i. ⁊ alia hiꝰ. ⁊ ẜꝫ hoc articuli fidei diſtinguunt̉. Quedam v̓o ꝓponunt̉ in ſacra ſcriptura nō qͣi pͥncipalit̓ intenta. ſed ſicut alioꝝ manifeſta. tiua. vt ꝙ Abrahā duos filios habuit. ⁊ ꝙ ad tactum oſſiū Helyſei: mortuus ſuſcitatus fuit. ⁊ alia huiuſmōi que narrant̉ ad manifeſtatiōem diuine maieſtatis: vel incarnatiōis xp̄i. ⁊ ẜm talia diſtinguere articulos non oportet. Ex p̄dictis patet. ꝙ articuli fidei diſtinguunt̉ ẜm ea quorū viſione ⁊ in patria ꝑfruemur. ⁊ per q̄ ad patriam ꝑducemur. Duo autē nobis ibi videnda ꝓponunt̉.ſ. occultum deitatis. cuius viſio beatum facit. ⁊ myſteriū humanitatis Chriſti. ꝑ quem in gloriam filiorū dei acceſſū habemꝰ. vt dicit̉ ad Ro. 5. vnde Io. 17. Hec eſt vita eterna vt cognoſcant te verū deum. ⁊ queꝫ miſiſti Ioſum xp̄m. Et ideo pͥma diſtinctio credibibiliū eſt ꝙ quedam ꝑtinent ad maieſtatē deitatis. quedam ad myſteriū humanita tis xp̄i. Ad pͥmum ꝑtinent tria.ſ. vnitas deitatis de qua eſt articulus pͥmus. ⁊ trinitatis perſonaꝝ de qua ſunt tres articuli ẜm tres perſonas. ⁊ tria opera ꝓpria dei tatis.ſ. creatio quo ad eſſe nature homīs. ſanctificatio quo ad eſſe gratie. ⁊ carnis reſurrectio ⁊ vita eterna quo ad eſſe glorie. de his tribꝰ ſūt tres articuli. ⁊ ſic ſeptē articuli ꝑtinent ad deitatem. Similit̓ ad humanitatē xp̄i ꝑtinent alij ſeptē articuli

.II. LV. Primꝰ eſt de incarnatiōe ſiue cōceptiōe. tꝰ de natiuitatē. 2ꝰ de paſſiōe: morte: ⁊ ſepultura. 4º de deſcenſu ad inferos. 5ꝰ de re ſurrectiōe. 6ꝰ de aſcenſiōe. 7ꝰ de aduētu ad iudiciū. Omēs aūt p̄dicti articuli ponunt̉ in ſymbolo minori: qd̓ a ſanctis. 12. apl̓is Chriſti ꝯditum fuit. qd̓ ꝗdem fuit ncc̄iuꝫ ꝯponere. vt.n. dicit̉ ad Heb̓. ii. Accedentē ad deū oportet crede̓. nō pōt aūt quis cre dere niſi veritas credibilis ei ꝓponat̉. Et ideo nccͣium fuit fidei veritatem in vnuꝫ colligi: vt facilius omībus poſſet ꝓponi. ne quis ꝑ ignorantiā deficeret a fidei veritate. ⁊ ab hiꝰ collatiōe fidei ſumit̉ nomē ſymboli. qd̓ dicit̉ a ſym qd̓ eſt ſimul. ⁊ bole qd̓ eſt ſnīa. vnde ſymbolū: qͣſi ſnīa ſiml̓ a pluribꝰ ꝯſtituta dicit̉. Cōtinet̉ aūt ſuf ficient̓ in p̄dicto ſymbolo doctrina Chri ſti. Sicut etiā in alijs ſciētijs ſūt q̄daꝫ pͥncipia cōia que ſupponunt̉. vt dignitates. qͥdam ſicut pͥncipia ꝓpria illaꝝ ſcientiaꝝ vt ſūt pͥncipia intrinſeca ſuaꝝ demōſtrationū. q̄dam ꝯn̄a. vt ſūt cōcluſiōes correlarie. ſic etiaꝫ in doctrina fidei q̄dam ſunt antecedētia. vt ea q̄ ſunt de dictamīe iurꝭ naͣlis. lꝫ.n. reſpectu pͥncipioꝝ iuris naͣlis nō ſit actus credēdi ꝓpter euidentiā eorū. tn̄ reſpectu ꝯcluſionū ex pͥncipijs illis ſequentiū pōt eſſe actus credendi in illis ꝗ neſciūt elicē illas ẜm Ric. q̄dam ſūt pͥncipalia vt illa ad q̄ directe dirigit illumīa fidei. ⁊ hͦ dicunt̉ articuli. q̄daꝫ ſunt ꝯn̄a vt illa q̄ ex articulis pn̄t elici ⁊ ad eos ha bent ſequi. Doctrina gͦ fidei qͣꝫtum ad ea qͥ ſūt in ip̄a pͥncipalia ⁊ ꝓpria. vt ſūt articuli. ſufficient̓ in p̄dicto ſymbolo ꝯtinent̉ Hoc aūt pꝫ duplicit̓. Primo ex ꝑte articuloꝝ cōſtitutoꝝ eo mō qͦ dictū eſt. sͣ. 2º ex ꝑte autoꝝ ꝯponentiū. qꝛ ibi ꝯuenit vni uerſitas apl̓oꝝ: quā nō latebat aliꝗd per tinēs ad fidei cōplementū. ⁊ vt maiorem habe̓t firmitatē: ſinguli poſuerūt ibi ſuas ꝑtes. ⁊ omēs inſil̓ ſingulas approbauerūt vt vnā eccl̓ia ſuꝑ apl̓os fundata: vnaꝫ fi dei credulitatē ⁊ ꝯfeſſiōem habe̓t: q̄ diceret̉ fides catholica.i. vl̓is. ꝗa.ſ. vniuerſis data. ⁊ ab vniuerſis apl̓is ꝗ erāt fundamentū vl̓is eccl̓ie: cōſtituta. ¶ Uideamꝰ igit̉ ꝗs apl̓s: quā poſuit partem breue: vt oportet: expoſitiōem adijciētes. ¶ Sciendum gͦ ꝙ Petrus poſuit pͦ ſuam partē di cens. Credo in deū pa. o. crea. ce. ⁊ ter. In qͣ ꝗdem particula tres articuli cōtinent̉. ſ. articulꝰ de vnitate deitatꝭ. articulꝰ de ꝑſona patris. ⁊ articulus de creatiōe. Credo inꝗt in deum. iſte articulꝰ exponit̉ in ſymbolo maiori vbi dicit̉. Credo in vnū deū. vbi excludit̉ error gentiliū: qui nō credūt in deum. ſed in idolū. vel aliquā creaturā vel error manicheoꝝ: ꝗ dicūt eſſe plures deos ſeu plura pͥncipia. ¶ Sed nūꝗd exiſtens in pctō mortali dice̓ pōt ſine pctō Credo in deū. videt̉ ꝙ nō. qꝛ dicit Augꝭ. ꝙ credere in deū eſt credēdo tende̓ in cuꝫ. credendo eū amare. ⁊ credēdo ei incorꝑa ri. Et ita videt̉ ꝙ talis mentiat̉ cū dicit. Credo in deum. ℟º. cōfeſſio fidei tradit̉ in ſymbolo qͣſi ex ꝑſona totiꝰ eccl̓ie. fides aūt eccl̓ie eſt fides formata q̄ eſt in oībus illis ꝗ ſunt de eccl̓ie numero: ⁊ merito. Et ideo cōfeſſio fidei tradit̉ in ſymbolo ẜm ꝙ cōuenit fidei formate. Un̄ exiſtēs ī peccato mortali nō mentit̉ dicēdo. Credo in deum. cū nō ſit ſermo eius: ſed eccl̓ie. Sequit̉ Pr̄em oīpotenteꝫ. hic ꝓbant̉ plura alia ꝯſequētia. ſi.n. eſt omīpotēs: pōt creare celum ⁊ terrā. ⁊ pōt dimittē pctā. ⁊ ſic de alijs. Et lꝫ omīpotētia ſit cōis toti trini tati. tn̄ ꝑ appropͥatiōeꝫ attribuit̉ pr̄i. ⁊ ẜꝫ Ric. hec omīpotētia includit omnē ſcīam ⁊ ſummā bonitatē. ⁊ ex ꝯn̄ti ꝓuidentiaꝫ reſpectu omniū. Sequit̉ Creatoreꝫ celi ⁊ terre. hoc exponēs maius ſymbolum ad dit. viſibiliū omniū ⁊ inuiſibiliū. Celū.n. ſumit̉ duplicit̓. Eſt.n. celum qd̓ videt̉. ⁊ eſt celum qd̓ nō videt̉. vt probat̉ ꝑ illud pͣs. Celum celi dn̄o. qd̓ nihil eſſet dice̓ niſi ad minꝰ eſſent duo celi. vtrūqꝫ gͦ creauit deus: cum vtrūqꝫ ſit celum. vt dic̄ ſcriptura. In pͥncipio creauit deus celū ⁊ terram. ſil̓iter ⁊ cōtenta ab eis. Celum.n. in uiſibile cōtinet inuiſibilia. vt angelos. Ce lum v̓o viſibile cōtinet viſibilia. vt corporalia. Iō ꝯgrue ẜm ꝙ exponit ſymbolum maiꝰ ꝑ celū intelligūt̉ inuiſibilia oīa q̄ nō bis celant̉. ⁊ ꝑ terrā oīa viſibilia. ſic̄ vide tur p̄s dice̓. Terrā aūt dedit filijs hoīum Et lꝫ creatio ſit cōis toti trinitati: tn̄ ꝑ appropͥationē attribuit̉ pr̄i. Sed qͣre dicit̉ hͦ creatorē ⁊ in maiori ſymbolo factorē. ℟º creare eſt de nihilo facere. Facere v̓o cōi ter dictuꝫ eſt cōe ad operari aliquid de ni hilo. ⁊ ad operari aliquid de materia. vt ergo oſtendat̉ operator non tm̄ factorum de nihilo. vt angelorū. animarū. ⁊ materie prime. ſed etiam omniū productoꝝ ex aliquo profitemur non tm̄ creatorem: ſed etiā factoreꝫ. ¶ 2º poſuit Andreas. Et in

TI. LI. Ieſū Chriſtū fi. eius vni. do. no. Eiꝰ.i. pr̄is Augꝭ. liº de ſymbolo. Cum audis filiū dei agnoſce deū. ſi.n. eſt verꝰ filiꝰ. eſt illud qd̓ eſt pr̄. ſi gͦ pr̄ eſt deus. filius eſt deꝰ. Unicū i. vnigenitū. in qͦ oſtendit̉ ꝙ lꝫ a pr̄e ꝓcedant filius ⁊ ſpūs ſanctꝰ. tn̄ eſt tm̄ vnꝰ filius ꝗ ꝓcedit a pr̄e per modū generatōis Ieſū Chriſtū dn̄m nr̄m.ſ. iure creatiōis. gubernatiōis. ⁊ vlteriꝰ redemptiōis. Eſt aūt dominiū increatū. ⁊ hoc nō appropͥatur filio. cum dicat Athanaſiꝰ. Dn̄s pater. dn̄s filiꝰ. dn̄s ſpūs ſanctꝰ. ⁊ eſt domini um creatū. ⁊ hoc appropriat̉ filio vt etiaꝫ inqͣꝫtuꝫ hō credat dn̄s creature. Math̓. vltꝭ. Data eſt mihi omīs ptās in celo ⁊ in terra. ẜm Alex. an. nr̄m dicit̉ ꝓpter parti cipatiōem nr̄e nature.ſ. hūane. ⁊ ꝓpt̓ executiōem miniſterij redemptiōis in aſſum pta carne. Ad huiꝰ aūt articuli expoſiti onē maius ſymbolū addit plura dicens. Et in vnū ⁊cͣ. Exprimūt̉ aūt ibi de filio ẜꝫ deitateꝫ quinqꝫ ad excludendū.§. errores Arrianoꝝ. Primꝰ eſt. ꝙ nō eſt eiuſdē ſb̓ſtātie cum pr̄e. ꝯͣ qd̓ ibi dicit̉ ⁊ in vnum repēte deū cum patre. 2ꝰ eſt. ꝙ filiꝰ eſt minor patre. cōtra qd̓ dicit̉. dn̄m Ieſu xp̄m i. eqͣlem patri ⁊ ſpūi ſancto in dn̄io ⁊ potē tia. 3ꝰ eſt. ꝙ nō eſt filius naͣlis ſꝫ adoptiuus. cōtra qd̓ dicit̉. filiū dei vnigenitum. ¶ 4ꝰ eſt. ꝙ natus eſt ex tꝑe: nō ab eterno. ꝯͣ qd̓ dicit̉. ex pr̄e natum an̄ oīa ſecula. 5ꝰ eſt ꝙ pura creatura. Dicit.n. ꝙ ſi filiuſ eſſet a patre: vt filius naͣlis. cum nullꝰ pa ter ſine ſui diminutiōe ⁊ deciſiōe generet filium eqͣlem ſibi. ⁊ illud de deo dicē ſit ab ſurdum. Reſtat ꝙ deus pr̄ nunqͣꝫ habuit filium naͣlem. ꝯͣ qd̓ dicit̉. deū de deo: lumē de lumīe. ſicut.n. lumē ſine ſui diminutōe gn̄at aliud lumē: ſic pr̄ filium. Cauſa aūt erroris eoꝝ eſt. qꝛ qd̓ eſt creature attribu unt deo: ſiue creatori. Ex p̄dictis aūt erro ribus inciderūt in ꝓfundū errorem vt di cerent xp̄m eſſe puram creaturā. ⁊ nō eē deum naͣliter. ſed adoptiue: vel ꝑ gr̄am. ꝯͣ qd̓ dicit̉ deum verū de deo vero. genitum nō factum ꝯſub. pa. i. eiuſdem ſube cū pa tre ꝑ quem omīa facta ſūt. Augꝭ. ſi ꝑ ip̄m facta ſūt omīa. iam nō eſt factꝰ. iam non eſt creatura. dicit̉ tn̄ filius factus ẜm hūa nitatem. ad Ro. i. ⁊ in pluribꝰ alijs locis. ¶ 3º poſuit Iohānes. Qui ꝯceptus eſt de ſpū ſancto natus ex Maria virgine. Et ſumit̉ hoc ex Math̓. i. Inuēta eſt in vtero hn̄s de ſpū ſancto. Nota ꝙ Ambꝰ dic̄ li. de ſpū ſancto. qd̓ eſt ex aliquo. aut eſt ex eius ſub̓a vt filius a pr̄e. aūt ex eius ptāte vt ex deo omīa. ſic ſumit̉ hͦ. de. qꝛ poteſtate ⁊ operatiōe ſpūs.ſ. cōceptus eſt Chriſtus. Iō Chriſtus nō dicit̉ filiꝰ ſpūs.ſ. In ſym bolo v̓o maiori explicat̉ ille articulus ſic. Qui ꝓpter nos homīes ⁊cͣ. vſqꝫ ibi Et hō factus eſt. vbi notat̉ ꝙ deſcende dicit̉ de filio dei nō ꝓprie: ſed tn̄ ſumptiue ad ſigni ficandū incarnatiōem. ſicut.n. ꝗ deſcēdit deſurſum in deorſū tendit. ſic cum deus factus eſt homo. deꝰ qui eſt ſuꝑ omīa infimā ſibi naͣm vniuit. Nihil gͦ eſt aliud hͦ deſcende̓ qͣꝫ in carnē hūili apparere. ¶ 4º poſuit Iacobꝰ maior. Paſſus ſb̓ pontio Pilator crucifixꝰ: mortuus ⁊ ſepultꝰ. huic articulo nihil addit ſymbolū maius. ¶ F poſuit Thomas. Deſcēdit ad inferos. tertia die reſurrexit a mortuis. In hac parte cōtinent̉ duo articuli. Unꝰ eſt. Deſcēdit ad inferos.ſ. ẜm aīam. ꝗ p̄termittit̉ in ma iori ſymbolo. qꝛ circa euꝫ nullꝰ error erat exortus. ⁊ ideo nō oportuit circa hͦ explicatiōem aliquā fieri. Alter eſt. Reſurrexit a mortuis. cui nihil addit maius ſymbolū ad explicatiōem. ¶ 6º poſuit Iaco. bus mīor. Aſcendit ad celos ſedet ad dexterā dei pr̄is oīpotētis. Huic articulo nihil addit ſymbolū maius. Si querat̉ ẜm quam naͣm aſcendit. Dicendū ꝙ ſi lyẜꝫ deſignet cōditiōem aſcendētis. ſic aſcendit ẜm ꝙ hō ſiue ẜm nam humanā q̄ loco cōtinet̉ ⁊ motui ſubijci pōt. nō auteꝫ aſcēdit ẜm naͣm dīnam q̄ eſt altior vniuerſis. ⁊ eſt īmobilis ⁊ illocabilis. Si aūt deſignet cām aſcenſiōis. ſic aſcendit non ẜm ꝙ homo. ſed ẜm ꝙ deus. qꝛ aſcēdit ex v̓tute dīnitatꝭ. ſed nō hūanitatis. Un̄ Auguſti. in ſermone de aſcen. De nr̄o fuit ꝙ filius dei in cruce pependit. de ſuo ꝙ aſcen dit. Aſcendit aūt Chriſtꝰ ad ſummā partem celi ſup̄mi. qꝛ cū ſit nobiliſſimū locatum debet eſſe in nobiliſſimo loco ꝗ eſt ſu perior locus celi ſūmi. Et ſic intelligi debet illud p̄s. Aſcendit ſuꝑ celū celi. ⁊ illud ad Eph̓. 4º. Aſcēdit ſuꝑ omēs celos. Non tm̄ aūt aſcēdit corpꝰ xp̄i ſuꝑ omnē creaturā corporalē ſed etiā ſuꝑ omnē ſpūaleꝫ. quia ꝓpter dignitatē vnionis eas omēs excellit. Eph̓. i. Cōſtituit illum ſuꝑ omnē pͥncipatū ⁊ ptātem. ⁊ ſuꝑ om̄e nomen qd̓ nominat̉ in hͦ ſeculo ſiue in futuro. Pōt et exponi ꝙ xp̄s aſcēdit in celū ẜꝫ glo. Eph̓. 4º. Qui deſcendit ip̄e eſt ꝗ aſcēdit. ibi glo.

.II. LV. ad equalitatē patris ẜm dīnitatem. nō in re: ſed in noticia. tunc.n. innotuit hoībus eum eſſe eqͣlem patri. Ꝙ autē xp̄s ẜm ꝙ homo ī loco ſupͣdicto reſideat. ita ꝙ nūqꝫ alio ad modicum tp̄s ſe trāſferat: non eſt aſſerēdum ẜm Richari. cū poſt eius aſcēſum narret̉ aliqn̄ apparuiſſe aliꝗbus in hac vita. Nec apparet aliqua rō cogens qͣre nunqͣꝫ ad aliam ꝑtem celi ſe trāſferat Pie etiam credi pōt ꝙ xp̄s in celo nulluꝫ habeat retro ſe: ſed omēs electi aſpiciūt in faciem eius. ¶ Sequit̉. Sedet ad dexteram ⁊cͣ. Circa qd̓ noͣ. ꝙ ꝑ dexteram intelligit̉ vel gloria: vel honor diuinitatis ẜm Dam̄. 2º li. vel beatitudo pr̄is ẜm Augꝭ. liº de ſymbolo. ẜm illud p̄s. Delectationes eius in dextera eiꝰ. vel iudiciaria ptās ẜm Augꝭ. in qͦdam ſermone de ſymbolo. Seſſio v̓o ẜm Augꝭ. ibidem deſignat vel habi tatiōem: ſiue ꝗtem. vel regiam: vel iudiciariā ptātem. Sic igit̉ ſi lyẜm deſignet cōditiōem nature. xp̄us ẜm ꝙ deus ſedet ad dexteram pr̄is. in eqͣlitate pr̄is. ẜm aūt ꝙ homo ſedet a dextris pr̄is.i. in potioribꝰ bonis patris. p̄ ceteris creaturis.i. in ma iori beatitudinē. ⁊ habēs iudiciariā pote ſtatem. Si v̓o deſignet vnitateꝫ ſuppoſiti ſic etiam ẜm ꝙ homo ſedet ad dexterā pa tris ẜm eqͣlitatem honoris.ſ. inqͣꝫtum eodem honore veneramur filium dei cuꝫ na tura aſſumpta. ¶ Ex p̄dictis pꝫ ꝙ qͦcūqꝫ p̄dictoꝝ modoꝝ ſumat̉ ſedere ad dexterā ſignificat habe̓ beatitudinē qͣdam dn̄ati ua ptāte qd̓ nulli alij: nec angelo: nec homini cōuenit: niſi ſoli xp̄o. vnde Heb̓. i. Ad quem aliqn̄ dixit angeloꝝ ſede a dextris meis.i. ẜm glo. in potioribꝰ bonis. ut ly ẜm cōnotat dīnitatem. Pōt tn̄ dici ꝙ omīs ſanctus ꝗ eſt in beatitudīe: eſt cōſti tutus ad dexterā dei ẜm illud Math̓. 25º. Statuet oues a dextris. ¶ Sed nūꝗd poſ ſet dici pr̄ ſedere a dextris filij. ℟ndeo ꝙ nō. quia ly ad. denotat cum ꝑſonali diſtin ctiōe ordinem originis. filius aūt ⁊ ſpūs ſanctus originant̉ a pr̄e: nō ecōuerſo. Sꝫ ⁊ ſpūs ſanctus pōt ꝓprie dici ſedere ad de xterā pr̄is vel filij. lꝫ ẜm quādam appropͥ atiōeꝫ attribuat̉ filio. cui appropͥat̉ equa litas. Unde Augꝭ. dicit ꝙ in patre eſt vni tas. in filio eqͣlitas. in ſpū ſancto vnitatꝭ ⁊ eqͣlitatis ꝯnexio. ¶ 7º ponit Philippus. Inde venturus eſt iudicare viuos ⁊ mor tuos.i. eos ꝗ in eius aduentu viui reperiū tur. qui in momēto morient̉: ⁊ poſtea. reſurgent cuꝫ eis ꝗ pͥmo erant mortui. huic articulo addit ſymbolū maius. Cuius re gni nō erit finis. ẜm illud Lucꝭ. i. Et regni eius nō erit finis. ¶ 3º Bartholomeꝰ po nit. Credo in ſpūm ſanctū. hoc expoīt ma ius ſymbolū addens Dn̄m ⁊ viuificantē ꝗ ex pr̄e ⁊cͣ. vbi expͥmunt̉.§. de ſpū.ſ. ptās quia dn̄m. bonitas. quia viuificantē. Io. 6º. Spūs eſt qui viuificat. Diſtinctio ꝑſonalis. qui ex pr̄e filioqꝫ ꝓcedit. Eqͣlitas. ꝗ cum pr̄e ⁊ filio ſimul adorat̉ ⁊ glorificat̉ Et ꝑ hec 4º p̄dicta excludit̉ error ⁊ here ſis Euticis ⁊ Neſtorij. qui dixerūt ſpūm ſanctū eſſe ſeruū pr̄is ⁊ filij. Et ꝙ dicit̉ fi lioqꝫ addiderūt latini ꝓpter errorem grecorū. 5. exprimit̉ doctrina. Qui locutus ē ꝑ ꝓphetas ꝯͣ errorem qͦrundā ꝗ dixerunt ꝙ ꝓphete locuti ſunt ſic̄ fanatici vt Mon tanus: ⁊ ꝗdam alij. ¶ 3º ponit Matheꝰ Sanctam eccl̓iaꝫ catholicam. loco cuius dicit ſymbolū maius. Et vnam ſanctam catholicam ⁊ apoſtolicam eccleſiam. io. ponit Symon chananeus. Sanctorū cōionem: remiſſiōem peccatorum. loco cuiꝰ dic̄ ſymbolū maiꝰ. Cōfiteor unū baptiſma in remiſſiōem pctōꝝ. Et hͨ parſ Simonis ⁊ Mathei ꝑtinent ad vnum ⁊ eūdem articulū qui.ſ. de operatiōe dei eſt: per quam dat nobis eſſe gratie. ⁊ eſt ſenſ Credo in ſpūm ſanctū facientē ſanctaꝫ ſi ue ſanctitatē. eccl̓iam catholicaꝫ.i. vl̓em: in qua eſt ꝯmunio ſanctoꝝ: ⁊ remiſſio pec catoꝝ. vnde nō debet dici in ſanctā. vt di cit Leo papa: ſed ſanctam. Uel eſt ſenſus. Credo catholicā eccl̓iam eſſe ſanctā.ſ. per operatiōem dei. Eccl̓iam in quā habētem cōionem ſcōꝝ ⁊ remiſ. pecca. Ea que dicit ſymbolū maius quo ad hunc articulū ſic expōe. Et vnā.ſ. ī fide ⁊ charitate. apl̓i cam.i. ſuꝑ apl̓oꝝ doctrinam fundatā. Cō fiteor vnum baptiſma in remiſ pec. Noͣ. ꝙ quia baptiſmus dari pōt ab omībus in ncc̄itate. ideo ſit magis mentio de eo qͣꝫ de alio ſacramēto: in ſymbolo fidei qd̓ ꝑti net ad omēs. nec ſit hic mentio de ꝯmuni one ſanctoꝝ. quia intelligit̉ per hoc ꝙ dicit̉ ibi vnam. Una enim eſt eccl̓ia: nō tm̄ fide ⁊ charitate: ſed etiam ſanctoꝝ parti cipatiōe que eſt ꝯmunio ſanctoꝝ. vn̄ ad hunc articulū reducit̉ fides de ſacramen tis. quia in eis cōicant fideles: ⁊ ſunt inſtrumēta ſanctificandi. ⁊ ex ꝯn̄ti pctā remittendi. iio ponit Iudas thadeꝰ. Carnis reſurrectiōem. ¶ 2º ponit Mathias.

T. Li. Uitam eternam. Et eſt ſenſus. Credo ꝙ deus reſuſcitabit nos: ⁊ dabit nob̓ vitam eternam. ⁊ iſti ſunt duo articuli loco quo rū dicit ſymbolū maiꝰ. Et expecto reſurre ctiōem mortuoꝝ: ⁊ vitam ven. ſe. Ex qͦ de us tanqͣꝫ iuſtus iudex: bonos remunerabit vita eterna. ſequit̉ ꝙ etiam reprobos puniet pena eterna. Et ideo nō ponit eccleſia ſpālem articulū de punitiōe maloꝝ. ¶ Ad hoc noͣ. ꝙ crede̓ liberatiuā trāſgreſ ſiōem dīnoꝝ p̄ceptoꝝ eſſe mortale pctm̄: eſt ad ſalutem nccͣium: tanqͣꝫ aliqd̓ quod eſt de dictamīe rōnis naͣlis. Et ſic videtur eſſe de an̄cedentibꝰ ad fideꝫ. Sed ꝙ deus hoc vel illud p̄ceperit: deſignatis aliquibꝰ ſingularibꝰ p̄ceptis q̄ ſacra ſcriptura nar rat deum p̄cepiſſe: magis vident̉ inter illa que ad articulos cōſequūt̉. hec Ric. ⁊ di. 2. q. 2. ar. i. c. 3ᵐ. ¶ Nihil autē ponit̉ pͥ qd̓ Paulo ⁊ Barnabe appropͥet̉. qꝛ fuerunt electi poſt diuiſiōem apl̓oꝝ ad p̄dicā dum. vt pꝫ in actibus apl̓oꝝ. An autem diuiſiōem ſymbolū cōſtitui debuit ab om nibꝰ apl̓is inſil̓ cōgregatis. ¶ Sed q̄ fu it rō cōponendi alia ſymbola poſt ſymbolum apl̓oꝝ: cum in ip̄o cōtineat̉ ſufficien ter doctrina fidei: vt viſum eſt. ⁊ qd̓ ip̄oꝝ eſt pͥncipalius. ℟ndeo ꝙ ſymbolū apl̓oꝝ eſt pͥncipalius. vnde etiam dr̄ maius. nō ꝗdem ſcripture qͣꝫtitate: ſed potius eſt ẜm hoc minus. qꝛ eſt ad p̄ciſam articulorum exp̄ſſiōem. Alia v̓o duo ſunt ad maioreꝫ fidei explanatiōem: ⁊ hereſū cōfutatiōeꝫ vnde ſunt qͣſi explanatiōes illius. ſed ſym bolum Athanaſij eſt maxīe ꝯͣ errorē Arrij. ⁊ ideo maxīe expͥmit vnitatem eſſentie ⁊ trinitatē ꝑſonaꝝ. vt ꝙ eſt equalis patri filius ẜm dīnitatem: ⁊ mīor pr̄e ẜm hūani tatem. Symbolum v̓o Niceni cōcilij: ſiue ſanctoꝝ pr̄m fuit cōditum ad cōfutationeꝫ multimodaꝝ hereſū pullulātiū. Et iō hec duo ſunt maiora in ſcriptura. Illud tn̄ lꝫ in ſcriptura ſit minus: eſt tn̄ ⁊ dr̄ ma ius. tum qꝛ plus cōtinet de ſnīa in virtute tum rōne plenioris cōtinētie articuloꝝ fi dei. vt pꝫ ex p̄dictis. tum rōe maioris auctoritatis ip̄oꝝ cōponētiū. Ex p̄dictis pꝫ que fuit rō cōponendi alia duo ſymbola. ¶ Sciēdum eſt autē ꝙ qꝛ ſymbolū apl̓o rum cōtinet fidei fundamētū. ideo in eccleſia qͦtidie dicit̉. ⁊ hoc ſb̓miſſe. qꝛ cōdi tum fuit tꝑe veritatis nōdum ꝓpalate. ⁊ mane ⁊ ſero ꝯͣ tenebras erroꝝ p̄teritoꝝ ⁊ futurorū. Alia v̓o duo dicunt̉ tm̄ ī diebus ſolennibꝰ: qn̄ populꝰ ad eccl̓ias cōuenit. ⁊ hoc alte. qꝛ ſunt ad declarāduꝫ il lud apl̓oꝝ: ⁊ cōpeſcēdum garrulitatē hereticoꝝ. ⁊ quia fuerūt cōdita tꝑe veritatꝭ maīfeſtate. ⁊ eccl̓ia paceꝫ hn̄te. ¶ Sed cuius eſt exponē ſymbolū fidei. ℟ndeo ſoli us pape: vel etiam romane eccl̓ie ad quā ſunt deferende cauſe maiores vl̓is eccleſie vnde ꝑtinet tm̄ ad eam ꝯgregatio generalis cōcilij. vt habet̉ di. 17 gn̄alia. Et ma xime eſſet ad eam deferenda dubitatio de via ſalutis ſi oriret̉. vt pꝫ ibidem. nec licu it. vnde ſi ncc̄itas emergeret: adhuc eccleſia romana ſymbolū aliud facere poſſet. vt etiam habet̉ ex ſnīa An. li. de ꝓceſſu ſpūs ſancti. verſus finem. ¶ Si autē obijciat̉ ꝙ Athanaſius nō fuit papa: ſꝫ patriarcha Alexand̓. ⁊ tn̄ cōdidit ſymbolū Dicēdum ꝙ ip̄e nō cōpoſuit manifeſtationē fidei per modū ſymboli: ſed magꝭ per modū cuiuſdā doctrine. ut pꝫ ex modo loquendi. qꝛ tn̄ fidei v̓itatem breuit̓ tradidit: eius doctrina eſt auctoritate pape rece pta vt habeat̉ qͣſi fidei regula. Equit̉ videre de 3º.ſ. de actu fidei ⁊ pͥmo de actu interiori ꝗ eſt cre. dere. 2º de actu exteriori qui eſt cō femio. Cira pͥmū videndū eſt de ꝗddita te credendi vel ncc̄itate. Sciēdum igit̉ ꝙ ẜm Augꝭ. li. de p̄deſti. ſanctoꝝ. credere eſt cum aſſertiōe cogitare. ⁊ ſumit̉ hic credē ꝓ actu intellectus deliberantis. lꝫ.n. fides non habeat inquiſitiōem rōnis naͣlis de mōſtrātis illud qd̓ credit̉: habet tn̄ inꝗſi tiōem quādam eoꝝ per que inducit̉ hō ad credēdum. puta quia ſunt a deo dicta ⁊ miraculis cōfirmata. Aſſenſus v̓o ſumit̉ hic ꝓ actu intellectꝰ ẜm ꝙ ad vnū ꝑ volūtatem determinat̉ ẜm Tho. Si gͦ credere eſt vni parti firmiter adherere in quo cōuenit cum actu ſciendi ⁊ intelligēdi. nō tam̄ eſt ꝯgnitio ꝑfecta ꝑ viſiōem manifeſtam in quo cōuenit cum actu dubitādi ſuſpicandi: ⁊ opinādi. ⁊ ſic actus credēdi diſtinguit̉ ab omībus actibus intellectꝰ: qui ſūt circa verū ⁊ falſum. Scd̓m auteꝫ Auguſti. li. de verb̓. dn̄i. ⁊ ſuper Io. ⁊ habet̉ etiam 3º li. ſnīaꝝ di. 23. triplicit̓ cōtin git credere. Eſt.n. credere deo. credere deū ⁊ credere in deum. Credere deum eſt credere ꝙ verū eſt deum eſſe. Credere deo eſt credere ꝙ vera ſunt que ip̄e dicit. Crede re in deum eſt credēdo amare. credendo ī cum ire. credendo ei adhere̓ ⁊ eiꝰ mēbris

.II. LV. incorꝑari. Et p̄dicti ꝗdem tres actus cre dendi ẜm Bon̄. 2. di. 2. in dubitatiōibuſ circa lr̄am. ꝑtinere poſſunt ad eūdem habitum ⁊ ad diuerſos habitus. Reſpiciūt enī vnam ⁊ eandem v̓itatem.ſ. dīnam. ſꝫ diuerſimode. quia crede̓ deum reſpicit eā vt obiectum. Credere deo vt motiuū. Cre dere in deum vt finem vltimū. que ꝗdem tres cōparatiōes habet circa eūdem habitum reperiri. Et quia fides nō tendit ꝑfecte in deum niſi ẜm ꝙ eſt cōiuncta cha ritati. ideo actus credendi in deum diffini tur ab Augꝭ. liº de p̄deſti. ſancto. ex quo p̄ dicta verba ſumunt̉ ꝑ actum amādi nō tanqͣꝫ ꝑ actum ꝓprium: ſed tanqͣꝫ ꝑ actū annexū. Et ponit Auguſti in illa diffiniti on. 4º actus. ad quos ordinat fides. ꝓut eſt charitati cōiuncta.ſ. credendo ama re quo ad affectum. credēdo in eum ire. qͥ ad opus bonum. credendo ei adherere qͦ ad tolerātiam mali. credēdo eius mēbris incorꝑari. quo ad dilectiōem ꝓximi. Poſſunt etiam p̄dicti actus ad diuerſos habitus ꝑtinere. pōt enī homo credere de um ex habitu naͣli ſiue ex ductu rōnis na turalis. Credē deo poteſt ex habitu acqui ſito ꝑ doctrinam theologie. ẜm illud Io. Si Moyſi crederetis: credētis forſitan ⁊ mihi. de me enī ille ſcripſit. Crede auteꝫ in deum poteſt ex habitu infuſo. ⁊ de hoc cre dere dicit Augꝭ. ibidem ꝙ eſt in nob̓ a deo ita ꝙ nec cogitare nec aſſentire eſt a nob̓. de quo Io. 14º. Creditis in deum: ⁊ in me credite. Un̄ v̓ſus. Crede deo: credaſqꝫ deū: plus credo valere. Si credas in euꝫ. quā vel ei vel eum. ¶ Uiſo quid eſt credere: vidēdum eſt de ncc̄itate actus credendi. Circa qd̓ ſciēdum ꝙ nccͣium eſt homī ad ſalutem crede̓ aliquid ſuꝑ rōnem naͣlem. ad Heb̓. ii. Sine fide impoſſibile eſt place̓ deo. Ultima.n. beatitudo homīs cōſiſtit in qͣdam ſuꝑnaͣli viſiōe dei ad quam ꝑtinge re nō poteſt: niſi ꝑ modum addiſcentis a deo. ẜm illud Io. 6º. Omīs qui audit a pa tre ⁊ didicit venit ad me. huiuſmōi v̓o diſcipline ſit hō ꝑticeps ſucceſſiue ẜꝫ modū nature ſue. omīs autē talis addiſcēs opor tet ꝙ credat vt ad ꝑfectam ſcīam ꝑueniat. ſicut ⁊ ph̓s dicit ꝙ diſcētem oꝑtet cre dere. vnde vt homo ꝑueniat ad beatitudi nem oportet ꝙ credat deo ſicut magiſtro. Non tm̄ autē eſt homī nccͣiam credere ea que ſunt ſup̄ rōnem. ſed etiaꝫ aliqͣ que ra tione naͣli poſſunt ꝓbari. vt deum eē vnū ⁊ incorporeū vt citius ⁊ incōuenientiꝰ ⁊ certius homīes dīna ꝯgnoſcant. hͦ Tho. 2ª. 2e. q. 2. ar. 3. c. ⁊ ar. 4. c. ¶ Si querat̉ que ſunt illa que crede̓ nccͣium eſt ad ſalutem. Dicēdum ꝙ omēs xp̄iani poſt ad uentū Chriſti crede̓ tenent̉ omēs articulos fidei. Hoc autē triplicit̓ poteſt eſſe. ſcꝫ aūt omēs crede̓ implicite. aut omēs crede̓ explicite. aut aliquos implicite. aliqͦs explicite. Credē omēs implicite eſt fidei diminute. Adeo enī noticia quorūdam articulorū eſt maīfeſta ꝙ nullus habēs vſū rōnis eos ignorāt niſi oīno negligat ⁊ cō temnit dei cultum: ⁊ ſuam ſalutem. Credē autē qͦſdam articulos implicite: ⁊ quoſdā explicite eſt fidei ad ſalutem nccͣium. pōt etiam ſimpliciū fidei ſuffice̓. tenēt̉ eniꝫ ad illos explicite credēdos quos eis manifeſtat non tm̄ p̄dicatio: ſed etiaꝫ eccl̓iaſtica cōſuetudo. vt ē de vnitate ⁊ trinitate quā noſcere poſſūt ex actu ꝯſignatiōis. conſignant enī ſe homīes in nomīe patris ⁊ fi lij ⁊ ſpūs ſancti. Sicut etiam eſt de natiui tate paſſiōe ⁊ reſurrectiōe quos poſſunt noſcere ex ip̄is feſtis. Sic etiam eſt de peccatorū remiſſiōe: quam noſce̓ poſſunt ex actu p̄ſbyterorū. ideo nullus rōne vtens ab ignorātia talium excuſat̉. quia nō poteſt eſſe talis ignorantia. ſine negligentia ⁊ cōtemptū. ¶ Credē autē omēs articulos explicite ⁊ diſtincte eſt fidei iam prouecte ⁊ non de generali fidei ncc̄itate. ſed ſi hoc eſt nccͣium aicui: nccͣium eſt illis ꝙ in ꝯgnitiōe fidei ꝓfecerunt. ⁊ ſpecialit̓ il lis qui fideꝫ alijs manifeſtare tenent̉. vl̓ ꝗ etiā officiū docendi ⁊ p̄dicandi aſſumpſerunt. hec Bon̄. 2. di. 25. q. i. arti. 3. c. Et cum eo cōuenit Richarꝭ. 2. di. 25. q. 4. ar. i. c. ¶ Si autē eſſent aliqui quibus xp̄us locutus non eſſet: nec per ſe: nec per aliū. nec per inſpiratiōem interiorem non tenerent̉ credere explicite ẜm Richarꝭ. ibi dem. niſi illud quod credebat̉ in lege na ture. vnde Chriſtus dicit iudeis Io. 15º. Si non veniſſem ⁊ locutus eis non fuiſſem peccatuꝫ nō haberent.ſ. de hoc ꝙ nō credebant in eum. vt dicit glo. ¶ Sꝫ obijcit̉. quilibet tenet̉ vitare quēlibet errorem cōtrarium cuilibet articulo. ſed hoc non poteſt facere niſi ꝯgnoſcat quēlibet articulum. gͦ ⁊cͣ. ℟ndet Richarꝭ. vbi. sͣ. c. 3ᵐ ante oppoᵐ. ꝙ vitare errorem ſiue non cōſentire errori: eſt p̄ceptum negatiuum. vnde obligat ſemꝑ ⁊ ꝓ ſemꝑ. Credē

T. Li. autem articulum explicite: eſt p̄ceptū affirmatiuū. vnde non obligat pro ſemꝑ ſed ꝓ illo tempore quo homo nō credendo illum explicite cōſentiret errori. Uel poteſt dici ẜm aliquos ꝙ mīores nō credendo aliquos articulos explicite poſſunt errores illis cōtrarios eis ab aliquo ſuaſos vi tare: vel recurrendo ad oratiōem: vel ad virorū probatorū inſtructiōem: vel tenēdo ſe in hoc generali. ſcꝫ ꝙ hoc credāt qd̓ tenet eccleſia. hec Richarꝭ. ibidem. vnde ſimplices non debēt examīari de ſubtilibꝰ fidei: niſi quādo habet̉ ſuſpitio ꝙ ab hereticis ſunt deprauati. ſi tamē tales non adhereant ꝑtinaciter praue doctrine: ſed potius ex ſimplicitate deficiant: eis nō imputat̉ ẜm Tho. 2ª. 2e. q. 3. ar. 3. c. 3ᵐ. mīo res nanqꝫ fidem implicitam non habent in fide maiorū niſi quatenꝰ maiores adherent doctrine dīne. vn̄ et Apl̓s. i. Corꝭ. 4. dicit. Imitatores mei eſtote. ſicut ⁊ ego xp̄i. vnde ſi qui maiorū a doctrina diuina deficiant: non imputat̉ fidei ſimplicium. quia credūt eos rectam fidem habere: niſi ꝑtinaciter adhereāt erroribus eorū in particulari cōtra fidem vl̓is eccleſie que nō poteſt deficere dn̄o dicēte Lucꝭ. 22 Ego rogaui pro te Petre: vt non deficiat fides tua. hec Tho. vbi. sͣ. c. 3ᵐ. ¶ Ad hoc nota. ꝙ obiectū fidei per ſe eſt illud qͦ homo ſit beatus. vt dictum eſt. sͣ. per accidens autē vel ſecūdario ſe habent ad obie ctum fidei omīa que in ſcriptura diuinitus tradita cōtinent̉. vt ꝙ Iſaac duos fi lios habuit. ⁊ huiuſmōi. ẜm Tho. gͦ quātum ad prima credibilia qui ſunt articuli fidei tenet̉ homo explicite credere: ſicut ⁊ tenet̉ fidem habere. Et ſi homo non pōt hoc ex ſe: poteſt tamē cum auxilio gratie dei. qd̓ ꝗdem aliquibus ex miſericordia datur. aliquibꝰ ex inſticia non dat̉ in pe nam peccati p̄cedentis: ſaltem originalis. vt dicit Auguſti. li. de cor. ⁊ gratia. Alia v̓o credibilia in diuina ſcriptura conten ta non tenet̉ homo credere niſi implicite ſcilꝫ in fide maiorū: vel in p̄paratiōe animi inqͣꝫtum p̄paratus eſt credere ꝗcquid eſt in diuina ſcriptura. ſed tunc huiuſmōi tenet̉ credere explicite cum ſibi cōſtiterit. ea in doctrina fidei cōtineri ¶ De certitu dine quoqꝫ fidei loquens Richarꝭ. de ſan cto Uicto. pͥmo liº de trini. caº 2º ſic dicit Utinam attenderēt iudei ⁊ pagani cum quāta ſecuritate cōſcientie ꝓ hac parte ad diuinū iudicium poterimus accedere: nōne cōfidenter poterimꝰ dicere deo. Domine ſi error eſt a te decepti ſumus. nam iſta in nobis tantis ſignis ⁊ talibus cōfirmata ſunt que non niſi per te fieri potuiſſent. certe a ſūme ſanctitatis viris nobis ſunt tradita: ⁊ cum ſūma ⁊ auctentica at teſtatiōe ꝓbata: teip̄o cooperāte ⁊ ſermonē cōfirmāte ſequētibus ſignis. Maximus etiam ep̄us in ſermone plurimoꝝ martyrū de hac materia loquens ſic ait. Magni periculi res eſt ſi poſt ꝓphetarum oracula. poſt apoſtoloꝝ teſtimonia. poſt martyrū vulnera. vetere fidem qͣſi nouel lam diſcutere p̄ſumas: ⁊ poſt tantos duces in errore ꝑmaneas: ⁊ poſt moriētium ſudores ocioſa diſputatiōe cōtendas. ¶ Quid de puero ab infantia in carcere ſarracenorū incluſo. nūquid damnabit̉. quia non habet fidem. ℟ndet Alex. an. 2. t. 2. c. de pplexitate cōſcientie. ꝙ talis cū ad etatem adultam venerit non hꝫ oīno impotētiam credendi. quia ſi faciat quod in ſe eſt deus illumīabit eum per occultam inſpiratiōem. aut per angelum. aut ꝑ hominē. Uidet̉ tamē per Auguſtꝭ. lio de que ſtiōibus noui ⁊ veteris teſtamēti. ꝙ ſi nō fuerit a quo didicerit. nec ad eum rumor doctrine fidei peruenerit īmunis erit. Sed hoc intelligi debet de doctrina exteriori ul̓ interiori. oportet autē ꝙ faciat qd̓ in ſe ē. ſcilꝫ vtendo ratiōe per quam cōprehendere poteſt deum eſſe ⁊ dei adiutoriū inuo care. Dicit enī Beda. ꝙ quilibꝫ intelligere poteſt eſſe deum ⁊ iudiciū eius venturū De incarnatione autem ſi faciat qd̓ in ſe eſt vocabit̉ interius. ⁊ ſi non exterius. ¶ Sed nūquid etiam ante aduētuꝫ xp̄i neceſſariū fuit ad ſalutem credere media torem. ℟ndeo ꝙ ſic. vnde Auguſti. in ench̓. caº penultꝭ. Nec quicūqꝫ antiquorū iuſtorū potuit p̄ter Chriſti fidem inuenire ſalutem. hec Auguſti. cum enī gratia ⁊ ve ritas per Ieſum xp̄um ſit facta. ⁊ liberatio a peccato a deo ſit ꝑ Chriſti merita. ⁊ hec non extendant ſe niſi ad eos qui ſint eius membra ⁊ ei copulant̉ per fidem. im poſſibile fuit vnqͣꝫ aliquem ſaluari poſt lapſum niſi aliquo modo ſcilꝫ explicite vel implicite crederet in Chriſtū. vel ip̄e proſe ſi eſſet adultus. vel alius pro eo ſi eſſet paruulus. vt enim habet̉ ex verbis Hug lio.i. de ſacramentꝭ. parte. io. caº. 5º. Semꝑ ī eccl̓ia dei fuit pꝰ lapſū fides incarnatōis

.II. LV. ⁊ paſſiōis Chriſti que etiaꝫ in ſacrificijs illius tēporis ſignificabat̉. Et ad hanc fidem explicite habēdam tenebant̉ maiores: quibus hoc fuit diuinitꝰ reuelatum. Alij autē tenebant̉ habere fidem illaꝫ ſal tem implicitā in hoc ꝙ tenebant̉ maioribus aſſentire. Et tanto ꝑtinentia ad Chri ſti myſteriū diſtinctius ꝯgnouerunt: qͣꝫto Chriſto ꝓpinquiores fuerūt. hec omīa ex ſentētia Hugꝭ. ¶ Sed obijcit̉. quia multigentiles adepti ſunt ſalutem ꝑ myſteriuꝫ angelorū: vt dicit Diony. caº. 9. eccl̓iaierarch. ⁊ tamē fidem non habuerūt de Chriſto. vt videt̉. quia eis nulla reuelatio fuit facta. gͦ ⁊cͣ. ℟ndeo. īmo multis fu it reuelatio facta de Chriſto. vt patet per ea que de xp̄o p̄dixerunt. Nam Iob. 19 dicit̉. Scio ꝙ redemptor meus viuit ⁊cͣ. Sibilla etiam q̄dam de xp̄o p̄dixit. vt Au guſti. dicit. Inuenit̉ etiā in hiſtorijs Ro manorū ꝙ inuentum fuit qͦddam ſepulchrū in quo iacebat homo laminā auream habens in pectore: in qua ſcriptū erat Chriſtus naſcet̉ de virgine: ⁊ credo in eū Siꝗ tamē ſaluati fuerūt quibus non fuit reuelatio facta: non fuerūt ſine fide me diatoris ſaluati. quia habuerūt implicitā fidem in dīna ꝓuidentia: credentes deuꝫ eſſe mediatorē ⁊ liberatoreꝫ hominū ẜm modū ſibi placitū ⁊ aliꝗbus ab eo reuela tum ẜm illud Iob. 25º. Qui nos docet ſuper iumēta terre. ẜm Tho. 2ª. 2e. q. 3. arti. 7. c. 2ᵐ. ¶ Reſtat nunc videre de actu fidei exteriori: qui eſt cōfeſſio. Circa quod ſciēdum ꝙ cōfiteri non ſemꝑ vel vbiqꝫ eſt de neceſſitate ſalutꝭ. ſed aliquo tēpore ⁊ loco. vt quādo per omiſſiōem huius cōfeſ ſiōis ſubtrahit̉ honor debitus deo: ⁊ vtili tas impendēda ꝓximo. vt ſi quis interro gatus de fide taceret. ⁊ ex hoc crederet̉ vlꝙ non haberet fidem. vel ꝙ fides nō eſſet vera. vel alij ꝓpter taciturnitateꝫ eius: a fide recederet. Iō dicit̉ ad Ro. 10. Ore autem cōfeſſio ſit ad ſalutem. Sed quid ſi turbarent̉ infideles de manifeſta cōfeſſiōe fidei. Rn̄det Tho. vbi. sͣ. q̄ſtiuncula 2. ar. 2. c. ⁊. c. 3ᵐ. ꝙ in tali caſu non eſt lau dabile ſine vtilitate fidei ſiue fidelium: fidem publice cōfiteri. vnde Dn̄s Math̓. 7º dicit. Nolite ſanctū dare canibus. nec margaritas ꝓijcere ante porcos: ne ꝯuerſi dirūpant vos. Sed ſiqͣ vtilitas fidei ſpe raret̉: aut neceſſitas aſſit cōtēpta infideli um ꝑturbatiōe debet homo fidem publice cōfiteri. vnde Math̓. 15º. cum diſcipuli di xiſſent dn̄o ꝙ phariſei audito eius verbo ſcandalizati ſūt. Dn̄s reſpōdit. Sinite illos.ſ. turbari ceci ſunt: ⁊ duces cecorū. Equit̉ videre de 4º.ſ. de ſubiecto fidei. Eſt autem fides in intelletu tanqͣꝫ in ſubiecto. Et ẜm aliqͦs eſt principaliꝰ in intellectu ſpeculatiuo. ẜm v̓o alios eſt pͥncipalius in intellectu practico. ſed hoc relinquo inueſtigatiōi maiorū. Querēda autem ſunt alia plura. ſcꝫ vtrū fides ſit in intellectu diabolico. Rn det Richarꝭ. 3. di. 22. q. 6. arti. 3. o. ꝙ fides poteſt ſumi triplicit̓. Uno mō ꝓ qͣdaꝫ cre dulitate exorta per euidētiam ſignorū. ⁊ ꝓ habitu infuſo determināte intellectum: ad actum credendi informem. 3º ꝓ fide formata. Primo mō fides eſt in diabolo videt enī talia ſigna teſtificātia veritateꝫ. quam ſancta eccl̓ia credit. qͣre velit nolit credit eſſe verū quod eccl̓ia credit. Illaꝫ tamē veritatem non videt. ⁊ ſic dicit Iacobus.i. Demones credūt ⁊ cōtremiſcūt Loquēdo v̓o de fide 2º modo ⁊ 2º: fides nunqͣꝫ fuit: nec eſt in diabolo. nec ante la pſum. quia nō infundit̉ ſine gratia: quā illi nunqͣꝫ habuerūt. nec poſt lapſū eſt eis infuſa: quia digni non ſunt. ¶ Utrū ī eo qui diſcredit vnum articulum fidei poſſit eſſe fides informis de alijs articulis. ℟ndeo ꝙ nō. ſpēs enim cuiuſlibꝫ habitus dependet ex formali rōne obiecti qua ſublata: ſpecies habitus manere nō poteſt Formale autē obiectū fidei eſt veritas pͥma ẜm ꝙ manifeſtat̉ in ſcriptura ſacra ⁊ eccl̓ie doctrina. vnde quicūqꝫ non inheret ſicut infallibili ⁊ diuine regule: doctrine eccl̓ie que ꝓcedit ex veritate pͥma ī ſcri ptura ſacra manifeſtata: non habet fidei habitū. ſed ea que ſunt fidei tenet aliter qͣꝫ per fidem. Manifeſtū autē eſt ꝙ inherens doctrine eccl̓ie tanqͣꝫ infallibili regule aſſentit omībꝰ que eccl̓ia docet. al̓s vero ſi ip̄oꝝ aliqua tenet: aliqua non iam non inheret doctrine eccl̓ie ſicut infallibili regule: ſed voluntati ꝓprie. ⁊ ſic patet ꝙ he reticus qui ꝑtinaciter diſcredit articulum vnum: nō eſt paratus eccl̓ie doctrinaꝫ in omībus ſequi. ſi enim non ꝑtinaciter: nō eſt hereticus: ſed tm̄ errans. vnde patꝫ ꝙ talis hereticus non habet de alijs articulis fidem: ſed quādam opīonem ẜꝫ ꝓpriā

T. Li. LVI. volūtatem. hec Tho. 2ª. 2e. q. j. arti. 3. c. ¶ Utrū apl̓i inſtante paſſiōe Chriſti habuerūt fidem. ¶ ℟ndeo ꝙ inter apoſtolos ꝗdam oīno perdiderūt fidem. vt Iudas. vn̄ ſuꝑ illud Iſa. 5º. Ue ꝗ trahitis iniꝗta tem funicul̓. dicit glo. ꝙ Iudas ſe ſuſpen dit: putans nihil eſſe poſt mortem. ꝗdam vero ꝑdiderunt fidem tm̄: quātuꝫ ad for mam charitatis vel gr̄e. ⁊ non qͣꝫtum ad certitudinem ꝯgnitionis. vt Petrus. Et ſic intelligit̉ illud Ambꝰ Fidelior factus eſt Petrus. poſtqͣꝫ ſe fidem ꝑdidiſſe fleuit atqꝫ ideo maiorem gr̄am reperit qͣꝫ amiſit. ꝗdam vero ꝑdiderunt fidem: quātum ad vtrūqꝫ. quia dubitauerūt vt Math̓. vlti. Uidentes autē adorauerūt. ꝗdam au tem dubitauerūt. ¶ Utrū Iohannes baptiſta dubitauerit de aliquo fidei articulo cuꝫ dixit Math̓. ii. Tu es qui venturus es ⁊cͣ. ℟ndeo ꝙ ip̄e de Chriſto non dubitauit qn̄ eſſet homo ⁊ deus. cum dixit Io. i. Ego vidi ⁊ teſtimoniū phibui. quia hic eſt filius dei. Nec qn̄ eſſet paſſurus ꝓgenere humano. cum de eo dixerit. Ecce agnus dei. ecce qui tollit peccata mundi. Sed vt ꝗdam dicunt: neſciebat vtrū eſſꝫ ad inferos in ꝓpria ꝑſona deſcenſurus. lꝫ bene crederet v̓tutem paſſiōis eius pertin gere vſqꝫ ad amicos eius qui erant ī limbo: cum ſcriptum ſciret Zach̓. 9º. Tu qͦꝫ in ſanguine teſtamēti tui eduxiſti uinctos de lacu in quo non erat aqua. Cui ſenten tie videt̉ Gregꝭ. cōſentire in qͣdam omel̓. ſuper illud Math̓. ii. Tu es qui ventur es. Et ſic oportet dicere ꝙ beatus Iohannes non tenebat̉ explicite credere Chriſtū ad inferos in ꝑſona ꝓpria deſcenſurū. ꝗbuſdam v̓o hoc dicere non placet: cum Chriſti deſcenſus ad inferos ſit vnus de articulis. ⁊ v̓iſimile ſit ꝙ beato Iohanni reuelatus fuit: cum Chriſtus de eo dicat. Inter natos mulierū non ſurrexit maior Iohāne baptiſta. Et ideo v̓bum Grego. exponūt ꝙ dubitauit.i. per modū dubitā tis ſe habuit.ſ. ratiōe interrogatiōis. Uel diſtinguūt: ꝙ ml̓tiplex eſt dubitatio. vna infidelitatis que fuit in iudeis. Alia tar ditatis que fuit in duobꝰ diſcipulis eun tibus in Emans. Tertia ꝑuitatis fidei qͣ quis non tm̄ cōfidit ſicut oportet. ⁊ hec dicit̉ dubitatio puſillanimitatꝭ. Math̓. 14º. Modice fidei quare dubitaſti. Et ille due fuerunt in ꝗbuſdam diſcipul̓. Quarta. eſt pietatis ⁊ admiratiōis. ⁊ hec fuit in Iohāne. ⁊ huiuſmōi ſentētie fuit Ambꝰ. ſuꝑ Lucꝭ. dicens. ꝙ non queſiuit ex dubitatiōe: vel ignorantia: ſed ex pietate. Et di cit Hiero. ꝙ ſi Iohānes dubitaſſet nunqͣꝫ Chriſtꝰ eum coram plebe tot laudibꝰ extuliſſet. Criſo. autē ſuper Math̓. omel̓. 36. dicit ꝙ non queſiuit: quia ignoraret ſed vt per xp̄m eius diſcipulis ſatiſfieret. vnd̓ xp̄us ad beati Iohānis intentiōem ⁊ dicipuloꝝ inſtructiōem reſpiciēs: eis reſpōdit on̄dens operū ſigna. ¶ De infidelitate ⁊ infidelibꝰ cōiter. ti. po Oſtea cōſiderādum eſt de vitijs oppoſitis fidei. Et primo de infidelitate que opponit̉ fidei quātum ad actum creden di. 2º de blaſphemia que opponit̉ fidei quātum ad actum cōfitendi. Circa pri mū pͥmo dicēdum eſt de infidelitate in cō2º de ſarracenis: ⁊ iudeis. 2º de hereticꝭ 4º de apoſtatis. Circa pͥmum pͥmo de in fidelitatis peccato. 2º de eius ſpēbus. 2º quomō xp̄iani ſe debent ad infideles habere. ¶ Circa pͥmum ſciēdum ꝙ infidelitas duplicit̓ poteſt ſummi. Uno mō ẜm puram negatiōem. vt.ſ. quis dicat̉ infidelis ex hoc tm̄ ꝙ non hꝫ fidem vt illi ꝙ nihil audiuerūt de fide. ⁊ hoc modo infidelitas non habet ratiōeꝫ peccati: ſed magis pene. quia talis ignorātia diuinoꝝ eſt cōſecuta ex peccato pͥmi parentꝭ. ⁊ tales non damnant̉ ꝓpter peccatū infidelitatꝭ ſed ꝓpter alia peccata: que ſine fide remit ti non poſſunt. vnde Io. 25. Si veniſſeꝫ ⁊ locutus eis non fuiſſem: peccatū non ha berent. quod Augꝭ. exponit de peccato qͦ non crediderūt in Chriſtū. Alio mō pōt infidelitas ſumi ẜm cōtrarietatē ad fidē. ſ inqͣꝫtum ei repugnat ⁊ cōtemnit̉ cuꝫ au dit̉. ẜm illud Iſa. 50. Dn̄e quis credit au ditui noſtro Et in hoc ꝓprie rō infidelita tis cōplet̉ ⁊ orit̉ ex ſuꝑbia: ex qua cōtingit ꝙ homo ſuū intellectum non vult ſub ijcere fidei ⁊ ſane doctrine patrū. vn̄ Gre gorꝭ. z. moral̓. dicit ꝙ ex inani gloria p̄ſumptiōes oriunt̉ nouitatū. lꝫ dici poſſiꝙ ſicut virtutes theologice non reducūt ad cardinales. ita nec vitia eis oppoſita: reducunt̉ ad vitia capitalia. ⁊ hoc 2º mō do infidelitas eſt peccatum. Et cum ꝑ eaꝫ

.II. LVI. homo maxime elonget̉: quia non tm̄ qͦ ad affectiōem: ſed etiā quo ad ꝯgnitionem eſt maius omībus peccatis que cō tingunt in ꝑuerſitate morū. ſecus eſt de peccatis que opponunt̉ alijs virtutibꝰ theologicis. vt. jͣ. dicetur. vnde Auguſt. ſuper illud Io. Si non veniſſem: ⁊ locutus ⁊cͣ. magnuꝫ inquit peccatum quod ſub nomīe generali vult intelligi: quod ſcilꝫ eſt infidelitas. Sicut autem habet̉ 6. q. i. quero ergo. ⁊.§. verū. hec Augu. p̄cipitare noluit ſentētiam de catholico malo ⁊ heretico: al̓s non peccante: quis eſſet peior. quia ⁊ ſi poccatuꝫ heretici ſit grauius ex gene̓: poteſt tamē ex aliqua circūſtantia alleuiari. ⁊ ecōuerſo peccatum catholici ex aliqua circūſtantia aggrauari: lꝫ etiam infidelis ꝓ peccato in fidelitatis grauius puniat̉ qͣꝫ alius peccator ꝓ quocūqꝫ alio peccato: cōſidera to genere peccati. ꝓ alio tamē peccato: vt ꝓ adulterio: ceteris paribꝰ grauiꝰ pu niet̉ fidelis qͣꝫ infidelis. tum ꝓpter noti ciaꝫ veritatis ex fide. tum ꝓpter fidei ſa cramenta: quibꝰ eſt ip̄e imbutus. quibꝰ peccando cōtumeliam facit. ¶ Sed nū quid infidelis facere pōt aliquod bonū opus. ℟ndeo ꝙ ſic.ſ. illud ad qd̓ facien dum ſufficit naͣ.ſ. opus de genere bonorū. non autem poteſt facere illud ad qd̓ requirit̉ gr̄a. ſcꝫ opus meritoriū. Nec obſtat glo. que ſuper illud Ro. 14. Om̄e quod non ex fide eſt: peccatū eſt. dicit ꝙ omīs vita infidelium peccatū eſt. quia ꝑ hoc nō intelligit̉ ꝙ in omī opere ſuo pec cent: ſed ꝙ peccant quādocūqꝫ ex infidelitate opus aliquod operant̉. vnd̓ ſub dit̉ ibidem ꝙ omīs infidelit̓ viuens vl̓ agens vehement̓ peccat. vel etiam intelligi poteſt illa glo. quia vita infideliū nō poteſt eſſe ſine peccato: cum ſine fide nō tollant̉ peccata. ¶ De Cornelio v̓o de quo in actibus apl̓oꝝ habet̉. nota ẜm Tho. 2ª. 2e. q. i. ar. 4. ꝙ non erat infidelis: alioꝗn eius opera non fuiſſent deo accepta: cui ſine fide nullus placere po teſt. habebat autē implicitam fidem: nō dum manifeſtata fidei euangelij verita te. vnde Petrus ad eum mittit̉ plenius inſtruendum. Equit̉ videre de 2º.ſ. de ſpeciebꝰ infidelitatis. Circa quod ſciendum ꝙ ſi infidelitas attendat̉ ẜm cōparatiōem ad fidem. ſpēs infide litatis ſunt diuerſe ⁊ numero determīate.ſ. tres. peccatū enim infidelitatis cōſiſtit in renitendo fidei. ⁊ hoc vel fidei nō dum ſuſceptē. vt in gentilibꝰ ſiue paganis. vel fidei ſuſcepte. ⁊ hoc vel ſuſcepte in figura: vt in iudeis. vel ſuſcepte ī manifeſtatiōe veritatis. vt in hereticis. Si v̓o ſpecies infidelitatis diſtinguāt̉ ẜꝫ errorem in diuerſis que pertinent ad fidē ſic non ſunt determīate. quia errores in infinitum multiplicari poſſunt. vt pꝫ ꝑ Auguſti. li. de hereſibꝰ. Predictarū aūt trium ſpecierū infidelitatis ſimplicit̓ eſt peſſima: infidelitas hereticorū. tum quia magis fidei reſiſtit. tum quia grauiꝰ pec cat qui non implet quod ꝓmiſit: qͣꝫ qui non implet quod nō ꝓmiſit. hinc dicit̉ 2. Pe. 2. Melius erat illis non ꝯgnoſce re viam iuſticie qͣꝫ poſt ꝯgnitam retrorſum cōuerti. Equit̉ videre de 3. ſcilꝫ quomō xp̄iani ſe debent ad infideles ha bere. vbi videnda ſunt qn̄qꝫ. ſcꝫ vtrū cum infidelibꝰ ſit publice diſputādum. vtrū infideles ſint cogendi ad fidem. vtrū cuꝫ eis poſſit ꝯmunicari. vtꝝ habere dn̄ium ſuper fideles ſint ꝑmittēdi. ⁊ vtrū ritus eoꝝ ſunt tolerandi. ¶ Circa pͥmum ſciēdum ꝙ in diſputatōe fidei duo ſunt cōſideranda. vnum ex ꝑ te diſputātis. aliud ex parte audiētium. Ex parte diſputātis attendi debet inten tio. ſi enim diſputet tanqͣꝫ dubitans ī fide peccat tanqͣꝫ infidelis. Si vero diſpu tet ad cōfutatiōe errorū vl̓ ad exercitiū eſt laudabilis. Ex parte v̓o audiētiū diſtinguēdum eſt. quia ſi ſint inſtructi: ⁊ firmi in fide: nullum periculū eſt coraꝫ eis de fide diſputare. Si vero ſint ſimplices aūt ſunt ſollicitati aūt pulſati ab infideli bus fidem in eis corrūpere nitentibus. ⁊ tunc nccͣiuꝫ eſt diſputare de fide ſi ſint aliqui apti ad cōfutandum errores. per hoc enim ſimplices in fide firmabunt̉. taciturnitas v̓o eſſet eis occaſio erroris vnde Grego. Sicut incauta locutio in errorem ꝓtrahit: ita ſilētium indiſcretū eos qui poterant inſtrui: in errore relinquit. Aut non ſunt ſollicitati vt in terrꝭ in quibus non ſunt aliqui infideles: ⁊ coram talibus diſputare de fide eſt ꝑiculoſum. quia fides eoꝝ ex hoc eſt firmior m 4

T. Li. LVI. ꝙ nihil cōtrariuꝫ audiunt ei quod credunt. Ad hoc nota ꝙ nulli perſone lace licet publice vel ſecrete diſputare de fi de. qui v̓o cōtrafecerit excōicetur liº 6º eo. quicūqꝫ.§. i. ¶ Circa 2ᵐ nota ꝙ infidelium: ꝗdam nunqͣꝫ receperūt fidem. vt gentiles ⁊ iudei. ⁊ tales ſunt ad fideꝫ auctoritatibus: rōnibus: ⁊ blandimentis inducendi ⁊ non cogendi. quia credere eſt voluntatis: ⁊ ſeruitia coacta deo non placent. diſ. 4º. de iudeis. Si tāmen cōditionaliter coacti: vt per minas de rerū ſuarū ablatiōe. per verba: vel ſimilem coactiōem baptiſmū receperint: ⁊ poſtea a fide receſſerint cogi debent re dire: ne fides cōtemnat̉. vt ibidem. ſi tamen abſolute coacti baptizaret̉ nō reciperent ſacramētuꝫ baptiſmi: nec deberēt ad fidem cogi. extra de bap. maiores. in fi. tales tamen qui fidem nunqͣꝫ receperunt debent a fidelibus ſi poſſint cōpeſci ne aliquo mō impediant fidem Chriſti. ꝓpter quod quādoqꝫ cōtra eos bellum mouent. Aliqui v̓o infideles quādoqꝫ fidem receperunt. vt heretici: ⁊ quicūqꝫ apoſtate. ⁊ tales etiaꝫ corporalit̓ cogi de bent vt ſeruent qd̓ ꝓmiſerunt. Et ſic di cit Auguſti. cōtra epl̓am Perermeniani. qn̄qꝫ cuiuſqꝫ crimen ita ⁊ notuꝫ omnibus execrabile apparet. vel vt nullos ꝓrſus vel non tales habeat defenſores per quos poſſit ſciſma cōtingere: nō dormiat ſeueritas diſcipline. ¶ Ad hoc no ta ꝙ cōtra xp̄ianos qui ad ritum trāſie runt vel redierunt iudeorū. etiam ſi huiuſmōi redentes dum erant infantes.ſ. minores ſeptēnio: vel mortis metu: non tamē abſolute vel p̄ciſe coacti fuerūt baptiſati. ꝓcedendum eſt tanqͣꝫ cōtra here ticos ſi fuerint de hoc cōfeſſi. aut ꝑ xp̄ia nos ſeu iudeos cōuicti. Et ita ꝓcedendum eſt cōtra fautores receptores ⁊ de fenſores talium. ſicut cōtra fautores he reticoꝝ ⁊ defenſores. li. 6º. eo. cōtra. ⁊ ſic aperte dicit tales puniendos vt hereticos. ergo eorū bona non deuoluunt̉ ad filios. vt liº 6º. e. cum ẜm. Et ſic per hoc c. cōtra corrigit̉ ẜm Io. an. illud. i. q. 4. iudei. vbi dicitur ꝙ bona iudeoꝝ deuol nunt̉ ad filios catholicos. nec oportet ꝙ lex noua corrigens p̄cedentem de illa faciat mentiōem. li. 6º de conſti. c. i. ¶ Sed nūquid liceret ſecrete ꝑuulos in deorū vel aliorū infidelium baptizare. ¶ ℟ndeo. credit Rod̓. ꝙ ſic. ſi ip̄i paruū li eſſent in articulo mortis: al̓s non. non tamē rebaptizarent̉: ſi poſtea adulti ad fidem cōuertant̉. tamē ne deuorandi lu pis.i. iudeis relinquant̉. tūc patrini talium laborare debent: ꝙ in fide ⁊ moribus inſtruant̉. ¶ Circa 2ᵐ nota ꝙ cō munio cum aliqua perſona fidelibꝰ inter dicit̉ dupliciter. Uno modo in penam eius cui ꝯmunio ſubtrahit̉. Alio modo ad cautelam eius cui interdicit̉ ne cōmunicet. ⁊ vtraqꝫ cauſa elici pōt ex ver bis apl̓i. i. Corꝭ. 5. Primo mō non inter dicit eccl̓ia fidelibus ꝯmuniōem infide lium qui nullo mō fidem receperūt. ſcꝫ paganorū vel iudeoꝝ: quia non habet de eis iudicare iudicio ſpūali: ſed tempo rali in cā. vt cum inter xp̄ianos mo rantes aliquam culpam cōmittunt. ⁊ per fideles tēporalit̓ puniunt̉. ſed hoc modo.ſ. in penam interdicit eccl̓ia ꝯmunionē illorū infidelium qui deuiauerūt a fide recepta.ſ. eos excōicando. Ꝙtum vero ad cautelam diſtinguēdum eſt ꝙ firmi in fide non ſunt ꝓhibendi ꝯmuni care cum infidelibus: qui fidem non receperunt ⁊ maxime ſi neceſſitas cogat. Simplices v̓o ⁊ infirmi in fide quorū ſubuerſio poſſet ꝓbabiliter timeri: ſunt a ꝯmuniōe infidelium ꝓhibendi: ⁊ maxime ne magnā familiaritatem habeant cum eis: neqꝫ ſine neceſſitate ꝯmunicēt cum ip̄is. ¶ Circa. 4ᵐ ſciēdum ꝙ nullo modo ꝑmitti debet ꝙ infideles de nouo inſtituant̉ dn̄i: vel p̄lati: vel officiales ſuper fideles. hoc enim cederet in periculum fidei: quia dn̄i de facili poſſunt ſubditos peruertē: niſi ſint magne virtutis Cederet etiam in fidei cōtemptum dum ſcilꝫ ip̄i infideles noſcerent defectus fide lium. Cederet etiam in ſcandaluꝫ ⁊ de trimētum fidelium: dū.ſ. infideles eis ſb̓ tali p̄textu nimiū eſſent infeſti. extra eo. cum ſit. ⁊. 54. diſ. nulla. vnde ⁊ Apl̓us i. Corꝭ. 6º. ꝓhibuit ne fideles ī iudicio cō tenderent coram iudice infideli. poteſt tamē dominꝰ redditus ſuos vendere in deo deputato cuſtode xp̄iano a quo ip̄o. recipiat ita ꝙ per hoc xp̄iani non grauentur a iudeo. Si vero loquimur hic de dn̄io vel p̄lationē exiſtente ante diſtīctiōem infidelium ⁊ fideliuꝫ. illud dn̄iuꝫ

T..II. LVII vel prelatio: non tollet̉ per talem diſtinctiōem ẜm ſe cōſideratam. quia domini um ⁊ p̄latio introducta ſunt a iure hu mano. Illa vero diſtinctio eſt ex iure di uino. Ius autē diuinū quod eſt ex gratia: non tollit ius humanū: quod eſt ex ratiōe naturali. Et ideo illa diſtīctio nō tollit dominiū p̄exiſtens infidelium ſuper fideles. ¶ Sed poteſt etiaꝫ dici ꝙ dominiū ⁊ p̄latio introducta ſūt ex iure di uino. quia ſeruitus que non eſt ſine dominio introducta eſt ẜm Goffre. de iure diuino. diſ. 35. ſexto. Cōfirmata de iure gen̄. diſ. i. ius gentiuꝫ. Et approbata de in re canonico. 12. q. 2. ſi quos de ſeruis. Poſſet tamen ius talis dn̄ij vel prelati onis iuſte tolli per eccl̓ie ſentētiam: vl̓ or dinatiōem aucͣtatem dei habentis. quia infideles merito ſue infidelitatis meren tur amittere poteſtatem ſuper fideles. ſed hoc eccl̓ia quādoqꝫ facit. vt patebit. jͣ. de ſeruis iudeorū. quādoqꝫ non facit propter ſcādalum vitandum. ſic ⁊ Dn̄s Math̓. 17º oſtendit: ꝙ excuſari poterant a tributo. quia liberi ſunt filij. mandauit tamē ſolui tributum ad vitādū ſcandalum. Et Apl̓us loquens de dn̄is infi delibus. i. Thim̄.§. cum dixiſſet. Serui dn̄os ſuos honorent. ſubdit: ne nomen dn̄i: ⁊ doctrina blaſphemet̉ ¶ Circa 5 ſciendum: ꝙ humanū regimen a diuīo regimine deriuatur: ⁊ ip̄m imitari debet deus autem ꝑmittit aliqua mala fieri in vniuerſo: que ꝓhibere poſſet: ne ſublatis illis maiora bona tollerent̉: vel peio ra mala ſequerent̉. Sic etiam ⁊ in regimine humano: illi qui poſſent aliqua ꝓhibere: tolerant. ne aliqua bona impedi antur. vel ne maiora mala ſequantur. Sicut dicit Auguſti. li. de ordine. Aufer meretrices de mundo: ⁊ turbaſti om nia pre libidine. Sic igit̉ lꝫ infideles in ſuis ritibus peccent: tamen tolerari poſſunt: vel ꝓpter aliquod bonuꝫ quod ꝓ uenit ex eis: vel ꝓpter aliquod malū vi tandum. Ex hoc autem ꝙ iudei obſeruant ſuos ritus: in quibus olim figurabatur fidei veritas: ꝓuenit hoc bonum ꝙ.ſ. habemus ab eis noſtre fidei teſtimo nium. Et ideo in ſuis ritibus tolerantur Aliorū vero infidelium ritus: qui nihil veritatis vel vtilitatis habent: non ſunt tolerandi: niſi forte ꝓpter vitādū aliud ſcandalum: vel malum: vel diſſidiū qd̓ ex hoc ꝓuenire poſſet: vel impedimentū ſalutis eorū: qui ſic tolerati: paulatiꝫ cō uertunt̉ ad fidem. De iudeis ⁊ ſarracenis. ti. 37. Einde cōſiderādum eſt de in deis ⁊ ſarracenis. Et pͥmo ꝙ dicunt̉ iudei: ⁊ ſarraceni. 2º quomō ſe debent habere ad eos xp̄iani. vbi plura que dicta ſunt in titulo p̄cedenti in generali: explicant̉ magis in ſpeciali. 3º de pena tranſgreſſiōis. 4º quid iuris de ſeruis eoꝝ ſi ſūt vel volunt fieri xp̄iani. ¶ Circa pͥmum nota: ꝙ iudei dicunt̉ qui legem Moyſi tenent ad lr̄am: ſe circūcidendo: ⁊ alia legalia faciendo: dicti iudei a tribu digni ori. ſcilꝫ Iude patriarche. ¶ Sarraceni vero dicunt̉: qui nec nouum: nec vetus teſtamētum recipiunt. qui cum vocari deberent agareni. quia nati ſūt de Agaancilla Abrahe. ſe a Sara vxore eius ⁊ libera nominant ſarracenos. Sunt tam̄ quidam inter eos.ſ. ſamaritani: a Samaria ciuitate dicti. ꝗ qn̄qꝫ libros Mo yſi receperūt: ſed nō ꝓphetas. Irca 2ᵐ nota: ꝙ xp̄iani aliquo modo non debent cum iudeis mede̓: nec habitar̄: nec eos ad ſua ꝯuiuia reciꝑe. 28. q. i. nullꝰ. ⁊. c. oēs. Cum ſarracenis vero poſſunt ꝯmedere ii. q. 2. ad menſam. Ratio huius diuerſi tatis eſt. quia iudei fidem noſtram magis impugnant per ſcripturarū abuſum ⁊ ciborū noſtrorū cōtemptum. Quidaꝫ tamen vt Laurꝭ. Io. ⁊ multi ſequaces eorū dicunt in diſtincte. ⁊ meliꝰ ẜꝫ Ra⁊ Goffre. ꝙ nec cum ſarracenis debent xp̄iani facere p̄dicta. quia ⁊ ip̄i hodie iu dayzāt. ſcilꝫ ſe circūcidendo: ⁊ quoſdaꝫ cibos diſcernendo. vnde eadem eſt cau ſa prohibitiōis vtrobiqꝫ. Excipit̉ tamē caſus in quo licet vti cibis appoſitꝭ a pa ganis. temporibꝰ tamen ſeruatis ab eccleſia ſtatutis. vt cum ad predicanduꝫ Chriſti fidem ad eos accederent chriſti ani. extra eo. qͣꝫ ſit. Et ſic intelligit̉ illud ii. q. 3. ad menſam. dummō dictum non eſſet eis ꝙ illud eſſet īmolatum idolis. quia tunc vt dicit Auguſti. Sanctius eſſet fame mori qͣꝫ idolatico cibo veſci. in 5

T. Li. 32. q. 4. ſicut. quod eſt intelligēdum ſi veſceret̉ ad veneratiōem idoli. al̓s in ſū ma neceſſitate famis poſſet eo veſci. ſcilꝫ proteſtando: ꝙ non comederet ad veneratiōem idoli. quia neceſſitas non ha bet legem. de cōſecra. diſ.§. ſicut. ¶ Item chriſtiani nō debent: cum ſint infirmi iudeos vocare: nec ab eis medicinam recipere: nec ſe cum eis ī eiſdem balncis bal neari. 2. q. i. nullus eorum. ¶ Item iudei non debent permitti nouas ſynagogas erigere: ſed antiquas. non tamē latiores: vel altiores: vel precioſiores ſolito reficere. ⁊ ſuos ritus ⁊ ſolennitates ſeruare. extra eo. iudei. ⁊. c. cōſuluit. Item in ſabbatis non debent ad iudicia trahi: nec alios trahe̓: nec ſepulchra eorū effodi obtentu alicuius pecunie. C. eo. die ſabbato. ⁊ extra eo. c. ſicut iudei. nec debent in ſuis feſtis perturbari. vt di citur ibidem. ¶ Item non ſunt permittendi in triduo ante paſca ⁊ maxime in die veneris ſancti hoſtia vel feneſtras apertas habere: in publicum ꝓdire. extͣ eo. quia. Eo ꝙ nōnulli ex eis die illo ſolent chriſtianis illudere. extra eo. in nōnullis. Sic etiam ⁊ alias abhomīationes ⁊ abuſus ꝓhibentur facere. extͣ eo. ⁊ ſi iudeos. ¶ Item cogi debent in omni chriſtianoꝝ ꝓuintia omī tempore ta le ſignum vel habitum deferre: quo diſtinguant̉ ab alijs manifeſte. extra eo. in nōnullis. ¶ Item iudei cogi debent de cimas ſoluere prediales. extra. de decimis. de terris. ¶ Item cogi debent teſtes chriſtianos cōtra ſe recipere. extra de teſtibꝰ. c. iudei. Iudei vero ꝯtra chri ſtianos teſtificari non poſſunt. vt dicit̉ ibidem in glo. ⁊. 2. q. 7. ſi hereticus. Nec reges: nec principes debent priuilegia cō cedere: vel conceſſa ſeruare: vel ſeruari permittere iudeis: vel ſarracenis: ꝙ per chriſtianos cōuinci non poſſint. extra liº 7º. de teſtibꝰ. cum iudei. ¶ Item chri ſtiani non debent iudeos grauare. extra eo. ſic̄. niſi forte circa penſionū exactiones in principio locatiōis: non poſtea. vt ſic cogant̉ conuerti. 23. q. 6. iam vero. ¶ Item nullus iudeo: vel pagano poteſt aliquid in teſtamento relinquere quod ſi fecerit: etiam poſt mortem: iudicabitur anathema. ideſt anathematiza bitur. extra eo. de hereti. ſi quis epiſcop.24. q. c. ſan. ¶ Dicit tamen Hoſtien̄. ꝙ vniuerſitati iudeorum legari non poteſt. C. eo. l. i. ſed ſingulis forte ſic. layco ſed clerico non licet: etiam ſi iudeus ſit frater eius. Eos tamen paſcere licet. Rod̓. vero credit: ꝙ ſiue clericus ſiue laycus daret iudeis: ſiue legaret eis: maxime cōſanguineis: ut eorum ſuccurrēt arte neceſſitati: puniri non deberet. ¶ Itē ſi iudei: vel ſarraceni veniunt ad fidem nullatenus a poſſeſſiōibus ſuis excludantur: ⁊ habeant partem hereditatꝭ. ſue Et hoc eſt verum preter ſeruos: qui preceſſerunt eos in fide: quos non recupera bunt. C. de epiſco. deo nobis. ⁊ extra co. iudei.i. cum tamen iudei ſint ſerui: non poſſideant eas vt ꝓprias: ſed vt peculiuꝫ: vnde poſſint illis priuari per domi nos ſuos: niſi cum conuertūtur ad fidem. quia tunc non debent in fidei fauorem: niſi eas habeant per vſuram. In quo cāu reſtituere debent eas: vel precium earum ſi comparate fuerint de vſura. illis vel heredibus eorum: a quibus eas habuerunt ſi ſciantur: al̓s poterunt ſicut conuerſis tanquā pauperibus per epiſcopū aſſignari ẜm Rod̓. ⁊ Bern̄. ſuper caº iudei. 2. ¶ Item lꝫ domini tararum res iudeorum cum ſint ſerui poſ ſint accipere. vt dictuꝫ eſt. non tamen debent eis neceſſaria ſubſidia vite ſubtrahere. nec exactiōibus vltͣ ſuorū p̄deceſ ſorum cōſuetudinem pregrauare. ſi tamen ipſi iudei nihil preter vſuras haberent. accepta ab eis ex cauſa lucratiua: ſiue ex cauſa lucri captandi. puta per ex actiōem: donatiōem: ⁊ punitiōem licite retinere non poſſunt. ſed illis quibꝰ ipſi iudei reſtituere tenebantur: ſi inuenirentur reſtitui. al̓s in pios vſus erogari deberent. habita vero ab ipſis iudeis: nihil preter vſuras habentibus. habita in quam ex cauſa non lucratiua: ſiue cauſa damni vitandi: vt propter venditionem vel locatiōem: poſſunt licite retineri: dūmodo non accipiatur res ip̄a vſu raria eadem numero. ¶ Et idem dicendum eſt de receptis a chriſtianis: nihil preter vſuras: vel furta: vel rapinas ha bentibus. ¶ Item non permittitur iude is: vel ſarracenis in domibus ſuis ha bere mancipia chriſtiana. extra eod̓. indei. 2º. ¶ Item chriſtiani pro nulla

me. τ255 ccc. . e. li. bi. b. d. C. L. In F A 4 4 b. l. i. x. A.§. Q. .l. c. a ma5 DE. iu. cū

.II. LVII. mercede exponant ſe ſeruitio iudeorum quod intelligit̉ in domibus iudeorum. Et ſi nolint ab eis diſcedere ſunt excōmunicādi. vt in. c. iudei. Et ſi iudei nolint eos dimittere: ꝓhibetur chriſtianis cōmercium cum eis. extra eo. ⁊ ſi iude os. poſſunt tamen colere predia. extͣ eo. multorū. ¶ Item eccleſia neutros admittit ad actus legitimos. 2. q. 7. alicui. Sic igit̉ iudicat in pluribus iudeos eccleſia: lꝫ ſint infideles. Nec tamen facit contra illud. i. Corꝭ. 6º. Quid mihi de his qui foris ſunt iudicare. quia hoc intelli gitur de pena ſpirituali directe. ſic enim directe eos non iudicat ſcilicet eis penam ſpūalem infligendo. vel regulas religionis imponēdo. ſed infligit eis pe nam temporalem. ſcilꝫ corporaleꝫ vel pe cuniariam. vel etiam ſpūalem indirecte ſcilꝫ chriſtianos ab eorum ꝯmuniōe remouendo. hec Alex. angli. in 2º. ¶ Iteꝫ iudei poſſunt agere ⁊ cōuenire apud iudices chriſtianos. ſed non apud ſenio res eorum arbitrariū poſſunt eligere iudicium: cuius ſentētiaꝫ ordinarius exe quatur. C. eod̓. iudei romano more. Item principes catholici non debent in terris ſuis ꝑmittere ſarracenos alta voce aliqua verba dicere in honoreꝫ Ma chometi. nec aliquem ſarracenuꝫ vt ſan ctum venerari. libro 7º. de iudeis. cedit Irca 2ᵐ ſciendum ꝙ trāſgreſ ſores omniū predictarū cōſtitutionū in hoc titulo poſitarū puniunt̉ hoc modo Si clerici ſint ⁊ ad moniti canonice ſatiſfacere nolint: officio ⁊ beneficio ſunt priuandi. Si vero ſunt layci chriſtiani: ſiue principes exequi nolentes: ſiue alij impedientes: debent ſi admoniti non ſatiſfecerint excō municari. Si vero ſunt iudei vel ſarra ceni: tandiu chriſtiani ſunt ab eorū cōſortio: cōmertio: ⁊ cōmuniōe ſub pena excōicationis ſi expedierit remouendi: donec nutrices ⁊ ſeruientes chriſtianas dimiſerint ⁊ reſtituerit omīa bona ſua illis qui de ritu ſuo fidem chriſtianā ele gerunt. ⁊ donec etiam in vſus pauperū chriſtianorū ẜm ꝓuidentiam epiſcopi dioceẜ. conuertat̉ quicꝗd a chriſtianis adepti fuerint occaſione officij ſuꝑ chri ſtianos ſuſcepti. Et hoc intellige de iudeis ⁊ paganis. ¶ Statuit etiam eccleſia illos iudeos publice cedendos. qui ſubuertere attemptauerīt ex infidelibus baptizatos. ⁊ ſimiles penas pecuniarias ẜm qualitatem delicti. moderatione tamen habita in verberibus ꝙ eius ſta tutum in vindictam ſanguinis tranſire minime videat̉. talis enim pena indiſtincte debet relinqui iudici ſeculari. Probantur omnes iſte pene. 28. q. i. ſepe. ⁊ caº. nullus. ⁊ extra eodē. ſicut. ⁊ ca. ⁊ ſi iudeos. ⁊ caº cum ſit. ⁊ extra de raptorꝭ. in archiep̄atu. ⁊. 17. q. 4. conſtituit. ¶ Item chriſtiani prohibiti ſunt deferre ſarracenis arma. ferrum. ⁊ ligamina. Et cōtrarium facientes ipſo facto ſunt excōmunicati. extra eodem ita quorūdam. ⁊ caº ad liberandam. Et idem eſt de illis qui eis galeas vel naues vendunt. aut in nauibus eorum piraticis curam gubernationis exercent. vel quibuſdam alijs machinis im pendunt eis aliquod conſilium vel auxilium in diſpendium terre ſancte. vt in caº ad liberandā. ¶ De hoc etiam vide infra libro 7º de cenſu. eccleſiaſtꝭ. c. ſiue titulo 2º cano. 25. ¶ Alie vero merces non ſunt ꝓhibite tempore trenge. exͣ eo. ſignificauit. Irca quartū ſciendum ꝙ ſeruus iudei aut eſt vernaculus ideſt de ancilla ꝓpria natus. aut empticius. Si vernaculus ſi ſit vel velit fieri xp̄ianus ſtatiꝫ efficit̉ liber nul lo precio dato. C. de epiſco. ⁊ clerꝭ. deo nobis. ar. diſ. 54. fraternitatem. Si vero eſt emptitius. aut erat xp̄ianus quādo fuit emptus. aut paganus. Si xp̄ianus: in diſtincte liber efficit̉: nullo precio dato. diſ. 34. mancipia. Similit̓ etiam ſerui he reticorū impune poſſunt ⁊ dn̄os relinquere ⁊ ad eccl̓iam ꝯfugere. C. de heret. ⁊ mani. manicheos. Si autē erat paga nus. aut fuit emptus cā ſeruitij. ⁊ tūc ſi vult fieri chriſtianꝰ efficit̉ liber ſine precio. diſ. 54. fraternitatē. aut cā mercimo nij. ⁊ ita ſi infra tres mēſes cū nō expoſu erit venalē. poſtea ſi velit fieri xp̄ianꝰ ſine p̄cio liberabit̉. qꝛ p̄ſumit̉ ꝙ emerit ꝓſeruitio. ſi aūt eū expoſuit infra tres men ſes ⁊ ip̄e vult fieri xp̄ianꝰ infra ſpaciū il lud vel poſt. dum tn̄ ꝑ dn̄m nō ſteterit qͥ minꝰ eum vendiderit infra ſpaciū illud

T. LI. liberabit̉ reddito precio. 12. ſolid̓. di. 64 fraternitateꝫ. ⁊ extra eo. c. i. ⁊ 2. ⁊ vltimo. Et hoc intellige: niſi dn̄s eum nolentem cum diceret ſe velle fieri chriſtia num circūcideret: vel ei alterius ſecte ſignum imprimeret. tunc enim ꝓ iniuria corporis ꝓprij ſine precio liberabit̉. diſ. s. nulla. Quod autem dictum eſt de ſeruis iudeorū idem dicēdum eſt ꝑ om nia ẜm Lauren̄. Io. ⁊ multos alios de ſeruis ſarracenorū. Hugo vero dixit de vernaculis iudeorum ꝙ etiam ſi fiant chriſtiani: dominis paganis ſeruire tenent̉. Et ſic paganus poteſt eſſe domi nus xp̄iani: ſed non fieri: vt etiam. sͣ. dictum eſt in titulo p̄cedenti. Secus eſt de vernaculis iudeorū ꝓpter perfidiā ⁊ ma gis ſuſpectam cohabitatiōem illorū. primum magis placet ẜm Ray. ⁊ Alex. in 2º. quia hodie eadem ſuſpitio: ⁊ idem periculum eſt de vtriſqꝫ. vt etiam. sͣ. dictum eſt. ¶ Sed cuius monete erunt illi. 12. ſolidi ſupͣdicti. ℟ndeo dicunt qui dam: quibus videtur conſentire Goff. ꝙ ſolidus ibi accipitur ꝓ aureo. inſti. de pe. teme. litigꝭ.§. finali. ¶ Alij dicūt: qui bus aſſentit Ray. ꝙ erunt illius mone te: que habetur ibi in vſu. ff. de lega. 3º. l. nummis. ¶ Sed nūquid ille ſic redemptus fiet redimentis ſeruus. ¶ ℟ndeo ꝙ non. ſed reddet ei pecuniam: ⁊ erit liber. ar. inſti. de noxa. act.§. dominꝰ. Et ſi non poteſt ei reddere hoſtiatim querat. vel ipſi redimenti aliquāto tempore ad arbitrium boni viri ſeruiat. ar. 26. q. i. de raptoribus. ¶ Si tamen ab aliquo ex pietate redimatur: animo non repetendi: nec p̄cium reddetur: nec ꝓ precio ſeruietur. quia quod ex pietate datur: ꝓhibet ius ne repetat̉. quod ſemper preſu mitur: niſi cōtrarium ꝓteſtetur. ff. de religi. ⁊ ſumpti. fune. l. ⁊ ſi quis.§. ſed interdum. ¶ Quid ſi plures concurrant ad redimēdum. ¶ Reſpōdet Goffre. ⁊ Hoſtien̄. ꝙ epiſcopꝰ loci eligat magꝭ ido neum. ar. ff. de act. l. ſi plures. Uel ſi ſint pares: epiſcopus gratificet cui velit. ar. extra de iurepatro. cum aduocatus. ¶ Sed nūquid xp̄ianus poteſt emere iudeum: vel paganum. ℟ndeo ꝙ ſic. extra eo. ⁊ ſi iudeus. ſed iudeum ſecum in familia non habebit. 2. q. i. ſepe. ⁊. c. nullus. Et ſi ille velit fieri xp̄ianus: non poteſt prohiberi. 19. q. 2. due. ⁊ extra. de renūc. niſi cum p̄deꝫ.§. ſed dicēs. baptiſatus tamē remanebit ſeruus dn̄i. 12. q. 2. eccl̓iaruꝫ ſeruos. ¶ De hereticis. ti. ca. Oſtea cōſiderandum eſt de hereticis. Et primo quis: ⁊ quot modis dicitur hereticus. 2º qua pena feriant̉ heretici. 3º qua pena feriantur fautores eorū. 4º qua pena feriant̉ domini negligentes extirpare hereſim. 5º qualiter ab hereſi rediens recipiat̉. 6º ꝗs relapſus cenſcatur. 7º qui notarij: ⁊ ꝗ teſtes in officium inꝗſitionis admittan tur. 8º quāta ⁊ qualis poteſtas inquiſitoribus dat̉. ¶ Circa pͥmum ſciēdum ꝙ nomen hereſis grece. ſonat electiōem latine. Loquimur autem nunc de hereſi: ẜm ꝙ eſt circa ea que ſunt fidei. Ele ctio enim eſt eorū que ſunt ad finem: p̄ſuppoſito fine. Et ideo recte dicitur here ſis ſpecies infidelitatis: pertinens ad eos qui Chriſti fidem ꝓfitentur: ſed eius doctrinam ꝑuertunt. Hi enim Chriſto tanqͣꝫ fini aſſentiunt. ſed in eligendo ea de quibus Chriſto aſſentiant: deficiunt. quia non eligunt ea q̄ vere ſunt a Chri ſto tradita: ſed ea que ſugge̓it ſibi mens ꝓpria. ¶ Inuenit̉ autem hereticus dicimultiplicit̓. Dicit̉ eniꝫ hereticus errās in fide. vnde Auguſti. dicit ꝙ hereticus eſt qui falſam opīonem de fide: vel gignit vt hereſiarcha ſcilꝫ Arrius: Sa bellius: ⁊ Macedonius. vel ſequit̉. vt qui hereſiarchaꝫ imitat̉. vt arriani. ſabelliani. ⁊ macedoniani. 24. q. z. hereticus. ⁊ caº quidam. Dicit̉ autem hereticus: vt dicit Hierony. qui ſcripturam aliter intelligit qͣꝫ ſpūs ſanctꝰ a quo ſcri pta eſt efflagitat. lꝫ ab eccleſia non receſſerit. 24. q. z. hereſis. Hoc autem facit qui expoſitiōem ſacre ſcripture ad hͦ retorquet. quod cōtrariat̉ ei quod reuelauit ſpūs ſanctus. vnde Ezech̓. 13. dicitur de falſis ꝓphetis: ꝙ ꝑſeuerauerūt cō firmare ſermonem. ſcilꝫ per falſas expoſitiōes ſcripture. Dicit̉ etiam hereticus qui a ſacramētis eccl̓ie ⁊ ꝯmuniōe fide lium eſt diuiſus. 4. q. i. ꝙ autē hi. vt ex cōicatus. Dicitur etiam hereticꝰ qui eſt

.II. VIII. ſacramētoꝝ ꝑuerſor. ut ſimoniacꝰ quen dit vl̓ emit bona ſpiritualia vel eccleſie ſacramēta. vt.i. q. i. p̄ſbyter. ⁊. c. q. 3. ꝑuenit. Item dubius in fide. extͣ eo. c. i. vnd̓ in leui articulo deuians a fide cenſetur hereticꝰ. Ce. l. 2. Itē ꝗ conat̉ auferre eccleſie Romāe pͥuilegiū a xp̄o ſibi tradi tū diſ. 22. c. i. Oēs p̄dictos.§. modos ponit gos. ⁊ Hoſti. Addit aūt p̄dictꝭ Hoſt. ſ. ꝙ large poteſt dici hereticꝰ omīs qui non tenet articulos fidei. Et ſic iudei ⁊ gentiles ſunt heretici. ⁊ hoc modo non omīs hereticus eſt excōicatus. Item di cit̉ hereticus qui ꝯmunionē eccleſie catholice non recipit. in aucͣ. de p̓uil̓. dotꝭ. here. m. non p̄. poſt pͥncipiū. coll̓. 8. Item qui tranſgredit̉ p̄cepta ſedis apoſtolice. diſ. 19. nulli. Item qui non recipit ca. diſ. 20. de libellis. Sed ſtricte dicit̉ he reticus: qui alit̓ ſentit de articulis fidei qͣꝫ eccl̓ia Romana. 24. q. i. hec ē fides. Item non eſt docēdum nec ſentiendum de ſacramētis eccl̓ie aliter qͣꝫ ſentit eccl̓ia Romana. Hi eniꝫ qui faciunt hoc ſi ſit notoriū ⁊ omēs alij lꝫ ab initio occulti. exquo ſinguli ep̄i per ſuas dioceẜ. cum cōſilio clericorū vel ip̄i clerici ſede vacāte cum cōſilio ſi oportuerit vicinoꝝ ep̄o rum eos iudicauerint hereticos: ſūt ana thematis ꝑpetuo vinculo innodati. extͣ eo. ad abolēdam. rn̄ſo.i. hec Hoſti. Numerant̉ autem. 24. q. 3. ꝗdam vſqꝫ ad finem queſtiōis ſecte hereticoꝝ. 78. qua rū.§. vltimas non nomīat auctor ſpāli nomīe. ſunt autem omēs hereſes hodie damnate. extra eo. ad abolēdam. Eſt autem p̄ſentis intentiōis cōſiderare de hereticis ẜm pͥmum modū dicendi hereticum: ẜm quem etiam modū dicit̉ he reticus: qui de articulis fidei uel ſacramē tis eccl̓ie ſentit alit̓ qͣꝫ Romana eccl̓ia. ¶ Sciēdum autē ꝙ ſicut dicit Auguſ. ⁊ habet̉. 24. q. 3. dixit apl̓us. Si ꝗdam ſnīam ſuam lꝫ ꝑuerſam nulla pertinaci animoſitate defendunt. querūt autē cau ta ſollicitudine veritatem: parati corrigicum inuenerint: non ſunt inter hereticos cōputandi. quia.ſ. nō habent electi onē cōtrariaꝫ doctrine eccl̓ie. Si quis autem determīatiōi vl̓is eccl̓ie ꝑtinacit̉ reſiſteret: hereticus cenſeret̉. cuius ꝗdeꝫ auctoritas pͥncipaliter in papa reſidet. 24. q. i. quotiens. ⁊. c. hec eſt fides. Ex his patet ꝙ non quicūqꝫ deuiat a fide: ſed qui ꝑtinaciter deuiat ꝓprie dicit̉ hereticus. ¶ Nūquid hereſis ad omīa cre dibilia ſe extendit. Rn̄det Alex. an̄. 2. t. 2. c. de hereſi. ar. 7. c. ꝙ here ad tria genera credibiliū extendit̉ per oppoſitionem ad fidem: tam̄ ẜꝫ quādā analogiā Nam ratio fidei pͥmo ⁊ pͥncipaliter eſt circa articulos fidei. ⁊ per oppoſituꝫ hereſis. ¶ 2º fides extendit̉ ad illa que docet ſacra ſcriptura: cira mores. vt ꝙ for nicatio eſt peccatum mortale: ⁊ per oppo ſitum hereſis. ¶ 3º fides extenditur ad hiſtorias in biblia cōtentas. ⁊ per oppo ſitum hereſis. qui enim aſſereret aliquā hiſtoriam biblie eſſe falſam: ⁊ hoc perti naciter: hereticus cenſeret̉. pͥma credibilia pͥus credūt̉: ⁊ poſtea intelligunt̉. ſimul intelligunt̉ ⁊ credunt̉. 2ª credū tur ⁊ nunqͣꝫ intelligunt̉. ¶ Sed nūꝗd excuſat̉ aliquis ab errore ſi teneat opinionē magiſtri quem audit. ℟ndeo in his q̄ nō pertinēt ad fidem vel mores: potet aliquis ſine periculo ſequi hanc opiniōem: vel illam. In his vero que ꝑ tinent ad fidem vel bonos mores: nullus excuſat̉ ſi ſequat̉ opīonem erroneam alicuius. In dubijs enim non debꝫ quis de facili aſſentire. ſed vt dicit Au guſti. li. 3º de doctrina xp̄iana debet cōſulere regulam fidei: quam de locis planioribus ſacre ſcripture ⁊ auctoritate eccleſie percepit. qui ergo aſſentit opinioni alicuius manifeſte ꝯtrarie ſacre ſcriptu re. vel etiam publice doctrine eccleſie: excuſari non poteſt ab errore. ¶ Et hic nota ꝙ ẜm Alex. an. vbi sͣ. ar. i. queſtiūcu la. 2. c. tria cōcurrunt ad perfectam ratiōem hereſis.ſ. falſa credulitas in ratio nali. peruerſa volūtas in cōcupiſcibili. ⁊ defenſiōis ſiue impugnatiōis pertina citas ex parte iraſcibilis. ẜm pͥmum attendit̉ illud Hiero. ſcilꝫ qui ſcripturam ⁊cͣ. vt sͣ. ẜm pͥmum ⁊ 2ᵐ attendit̉ deſcriptio Auguſti. li. de vtilitate credendi.ſ. ꝙ hereticus eſt qui alicuius temporalis cōmodi ⁊ maxime glorie pͥncipatuſqꝫ gratia falſas opiniones: vel nouas gignit: vel ſequit̉. Et tangit hic Auguſti. il lud quod frequēter accidit: cum dicit. Qui alicuius ⁊cͣ. Scd̓m vero 2ᵐ ſuppoſitis pͦ ⁊ 2º attendit̉ diffinitio q̄ ponit̉ in glo. ſuper illud. i. Corꝭ. ii. Audio īter vos

T. LI. ſciſſuras eſſe: qui inquit in eccl̓ia dei pra ua ſua dogmata defenſare ꝑſiſtunt heretici ſunt. Equit̉ videre de 2º.ſ. qua pena heretici feriant̉. Circa qd̓ nota ꝙ puniunt̉ vitatiōe: excōicatio ne: depoſitiōe: rerū ablatiōe: ⁊ militari ꝑſecutiōe. Puniunt̉ ꝗdem vītatiōe. Cirqd̓ noͣ ẜm Alex. an. 2. t. 2. c. de hereſi. ar. io. o. ꝙ multiplex eſt ꝯmunio. ⁊ ſil̓r mul tiplex eſt ꝯmuniōis pͥuatio. Eſt.n. ꝯmu nio ſpūalis.ſ. que eſt in cōſenſu vero vel interp̄tatiuo. Et hoc mō non eſt cum he reticis cōmunicandū. ſic intelligit̉ illud 2. Corꝭ. 6. Exite de medio eorū. glo. ſpūa liter.ſ. vt eorū ſcelera increpetis. ¶ 2º eſt ꝯmunio in ſacramentꝭ. Et hoc mō etiaꝫ non eſt ꝯmunicandū cum hereticis notatis: ſiue nomīatis. qui etiaꝫ lꝫ nō ſint notati ſiue nomīati. qͣꝫtum tamē eſt de ſe priuāt̉ effectu ꝯmuniōis ſacramentoꝝ quia ip̄o iure ſunt excōicati: ſiue ſint oc culti: ſiue manifeſti. extra de heretꝭ. excōi camus. ¶ 3º eſt ꝯmunio in cibo: potu ⁊ huiuſmōi. Et hoc etiam mō nō eſt ꝯmunicādum cum illis hereticis: qui preciſi ſunt ab eccl̓ia nomīatim. ¶ 4 eſt ꝯmunio corꝑalis. vt cohabitatio in eadeꝫ ci uitate. Et talis ꝯmunio non vitabat̉ in pͥncipio ꝓpter multitudinē hereticorū. ⁊ etiā adhuc alicubi non vitat̉. ſi autē ab aliquibꝰ timeret̉ de lapſu: tutius eēt nō habitare cum eis. Et ẜm hanc diſtincti onē ſolui poſſunt ſiqͣ obijciant̉. ¶ Sed obijcit̉ illud Math̓. 13. Ne forte colligē tes zizania eradicetis ſimul ⁊ triticum: ſinite vtraqꝫ creſcere vſqꝫ ad meſſeꝫ. Zi zania ſūt heretici. triticū fideles. meſſis fi nis ſeculi. gͦ heretici ſunt tolerandi inter fideles: ⁊ non ſunt ab eis ſeparādi vl̓ vi tandi vſqꝫ ad fineꝫ ſeculi. ℟ndeo. illud dictum pōt intelligi de hereticis occultꝭ quorū hereſis deprehēdi non poteſt. tales eniꝫ ⁊ ſi excōicent̉ excōicatiōe generali: non tamē excōicatiōe ꝑſonali. nec exterminant̉ gladio mat̓iali: niſi cum multitudīe infidelium manifeſtorū inueniant̉. Uel intelligi poteſt de catholici malis. Unde Rabanus habens diſcretiōis exemplum equanimit̉ tolerare de bet malos ꝓpter bonos. ¶ 2ᵐ auteꝫ eſt ꝙ meſſis dicit̉ illud tempus quo heretici manifeſte corruptiui aliorū ſunt ab ijciendi euāgelica falce. ẜm hoc intelligitur ꝑmiſſio pro tempore illo: quo nō diſ cernit̉ plene an ſit hereticus. cum auteꝫ innotuerit plene eccl̓ie corruptio ſua eſt ꝑſonaliter p̄cidendus. vnd̓ Auguſti. li. de vera religi. dicit ſentētialiter ꝙ in eccleſia tandiū ſuſtinet̉ error alicuius donec aūt accuſatiōem inueniat. aūt opini onē prauam ꝑtinaciter defendat. Cum autem dicitur.i. Corꝭ. 12. Neceſſe eſt hereſes eſſe. ibi dicitur. neceſſe eſt illud qd̓ eſt vtile per accidens: ſiue p̄ter intentionem hereticorū.ſ. ad hoc vt ab his qui ſe exercent in diuina ſcriptura: pigricia eam diſcutiendi excutiat̉: ⁊ magis fidei veritas declaret̉. ⁊ hoc habet̉ ex glo. ibidem. vnde ⁊ ẜm ꝙ habetur ex glo. ſuper illud Iſa. 7. Hec dicit dominꝰ deus ⁊cͣ. ſemper ſcilꝫ vſqꝫ ad finem ſeculi erunt alique hereſes: vel malitie hominū ad exercenduꝫ fidelium patientiaꝫ ⁊ ſapiētiam. ¶ Puniunt̉ etiam heretici ex cōicatione. quia omnis hereticus: ſiue occultus ſiue manifeſtus eſt ip̄o iure ex cōicatione maiori excōicatus. extra eo. ad abolēdam. ¶ Item depoſitiōe. quia indiſtincte ſiue ſit clericus: ſiue laycus: papa vel Imperator: vel quilibꝫ inferior deponi debet ab omni dignitate. diſ. 40. ſi papa. ⁊. 24. q. i. qui contra paceꝫ. ⁊ extra eo. ad abolēdam. Damnati vero p̄ſentibus ſecularibus poteſtatibus: aūt eorū baliuis relinquant̉ aīaduerſi one debita puniendi. Clericus pͥus a ſuis ordinibus degradat̉ niſi ꝯtinuo poſt dep̄henſiōeꝫ erroris ſponte ac canonice recurreret ad fidei vnitatem. extra eo. ad abolendam. ⁊. c. excōicamus.i. ⁊ caexcōicamus. 2º. Degradatiōem autem in tali caſu ſiue p̄ſbyteri ſiue alterius in ſacris cōſtituti facere poterit ſolus ep̄us ꝓprius cōuocatis abbatibus alijſqꝫ prelatis ⁊ religioſis perſonis: ac litteratis ſue dioceſis de quibus videbitur expedi re. li. 6º. eo. caº. i. Et ẜm Io. an. per hoc ꝙ dicitur ſolus: non excluditur capitulum ſuum. ia. q. x. nullam. Degrada tione autem celebrata: dicet epiſcopus poteſtati: ꝙ in ſuum forum recipiat degradatum. ⁊ ſic intelligitur ſibi trādi. pro eo tamen debet efficacit̓ eccleſia rōgare vt citra mortem puniat̉. extra. e. de ver. ſigni. nouimus. Sunt autē heretici

.II. LVIII. ẜm leges puniendi vltimo ſupplicio. C. eo. arriani. de cōſuetudine tamē cremant̉ ¶ Sed quō dep̄hendet̉ error. ℟º dicunt̉ aliqui ꝙ error deprehendit̉ aliquādo per facti euidētiam. aliquādo per cōfeſſiōem in iure factā. aliquādo ꝑ ꝓbatiōem teſtium vel inſtrumētorū. Dixerunt gͦ aliqui ꝙ p̄dicta exceptio.ſ. niſi cōtinuo. intelligitur de deprehenſiōe erroris ẜm duos primos modos. Aliqui autē dixerūt ꝙ etiā ẜm 2ᵐ modū. Sed quia ẜm Rod̓. cōſue tudo alit̓ ſe habet que eſt optima legū in terpres: credit ip̄e Rod̓. ſine p̄iudicio ꝙ loquit̉ tm̄ de deprehenſiōe erroris in fa cto.ſ. cum inuenit̉ p̄dicans vel docens errorem: aut faciens reuerētiam ẜm ritū ta lium. quo mō dicit̉ furtum deprehenſum cum fur deprehendit̉ in furando: vel cuꝫ furto anteqͣꝫ ſe recipiat ad locum deſtinatum. vnde poſt talem deprehenſiōem licet ſic deprehēſo ad vnitatem fidei reuerti cō tinuo.i. anteqͣꝫ diuertat ad actuꝫ cōtrarium. vel ſicut aliqui volunt: ⁊ alicubi de cō ſuetudine ſeruat̉ cōtinuo. i. pͥma die qua examinat̉ cauſa illa. ita etiam ꝙ hoc faciat ſponte.i. non metu ꝓbationū: vel cruciatuū ⁊ canonice. ita ꝙ paratꝰ ſit hereſim abiurare: ⁊ ad mandatum eccl̓ie penitere Siqui autē de p̄dictis poſtqͣꝫ fuerint depre henſi redire noluerint ad agēdum cōdignā penitētiam ſunt in ꝑpetuo carcere detrudendi. extra eo. excōicamus. 2.§. ſiqui ¶ Item puniunt̉ reꝝ ablatiōe. quia om nia bona eorū cōfiſcari debent eccleſie cui ſeruiebant: ſi clerici erant: ⁊ idē eſt ſi erāt layci eccl̓ie tēporalit̓ ſubiecti. aliorū vero laycorū bona: pͥncipibus. extra eo. excōi camus. 2. ⁊ diſ. 8. quo iure. Sunt autem bona hereticoꝝ ip̄o iure cōfiſcata ſed nō debent apprehendi per dn̄m ſecularem: niſi pͥus fuerit denūciatum ſuper crimīe per eccl̓iaſticum iudicem ꝗ hoc poſſit. li. 6º e. cum ẜm. Sunt autem cōfiſcata a tempore crimīs cōmiſſi. C. eo. l. 4. etiam ſi habeat filios catholicos ẜm Io. an. quia nec textus diſtinguit. Non tamen ꝓpter hereſim virorū dotes vxorū catholicarū cōfi ſcari debent: niſi ip̄e forte cōtraxiſſent cuꝫ illis: quos tales tunc eſſe ſciebant. li. 6º. e. decreuit. ¶ Item vaſalli ſunt ip̄o iure abſoluti a fidelitate in omni pacto vallato quacūqꝫ firmitate: quo hereticis tenebātur. extra eo. c. fina. ¶ Item militari per ſe cutiōe. quia ſi aliter fieri non poteſt manu militari omīa bona debent eis auferri. qꝛ nullo iure poſſunt ab eis poſſideri. dis. quo iure. ⁊ 23. q. 7. ca. i. 2. ⁊. 3. ¶ Sed nūquid catholici poſſunt hereticos hucto ritate ꝓpria ſpoliare. videt̉ ꝙ ſic. videtur enim eccleſia eis dare generalē auctoritatem ip̄os exterminādi. Cōcedit etiam exterminātibus idem priuilegiū qd̓ euntibꝰ in terre ſancte ſubſidiū eſt cōceſſum. 23. qͦ 8. ſcire vos. ⁊. c. hortatu. ⁊. c. oī timore. ⁊ extra eo. excōicamus.i.§. catholici. Tam̄ ſatis videt̉ tutuꝫ ꝙ ſemꝑ fiat ex dicto pͥn cipis: vel eccl̓ie ne ab alijs ex cupiditatē vel vltione potius qͣꝫ ex iuſticia vel obedi entia videant̉ pugnare. 22. q. i. quid culpat̉. ¶ Quid ſi cōuertant̉ poſtea ad fidem: nūquid eis ablata reſtituent̉. ℟º qͥ nō: niſi ex gr̄a. extra eo. vergentꝭ. in fine. ¶ Quid ſi heretici habeant filios vel alios cōſanguineos orthodoxos. nūquid il li bona ſua debent habere. videt̉ ꝙ ſic. quia hoc dicunt leges. C. eo. manicheos. ⁊. l. ꝯgnouimus. ⁊ in aūt. ibi ſignata. idē in neſtorianis. Sed cōtrariū videt̉. quia Innocꝭ. arguens a minori de crimie leſe maieſtatis terrene: ad crimen leſe maieſta tis diuine: cōſtituit etiam filios orthodoxos a paternis bonis penitus excludēdoſ extra eo. vergentis. in fine. Quod videt̉ intelligēdum ẜm Ray. cum pater publice predicat contra fidem. vel publice profitet̉ vel defendit errorem. vel coram pre lato ſuo eſt cōuictus: vel cōfeſſus: vel ſententialit̓ cōdemnatus de hereſi. extra de verbo. ſigni. ſuper ꝗbuſdam. Sed circa hoc diſtinguit Laurꝭ. ⁊ Io. ꝙ illud. c. vergentis corrigit leges illas. quod etiaꝫ videtur ſenſiſſe Ray. ⁊ Innoc. ſuper. c. excōicamus. ar. ff. de legi. ⁊ cōſti. non eſt nouum. ⁊ extra de ꝯgna. ſpir. c. i. Goff. autē dicit ꝙ decretalis p̄ualet legibus in terris eccleſie Romane tēporaliter ſubiectis. vt in pͥncipio decre. innuit̉ manifeſte. Leges vero preualent in alijs terris: cum contineant equitatem. decretalis autem rigorem. equitas.n. p̄ferenda eſt rigori ⁊ iuri ſtricto. C. de iudi. l. placuit. ⁊. ff. eo. l. cum. Leges autem puniunt filios eorum qui committunt crimen leſe maieſtatis. quia timuerūt ne imitarent̉ patres. 6. q. i. ſi ꝗs cum militibus. Sed ſi eccl̓ia videat per indicia certa fidem ⁊ deuotiōem filiorum

. LI. hereticoꝝ. quō puniet eos: cū filius n̄ debeat puniri ꝓ patre. C. ne filius ꝓ patre. l. i. ⁊. l. pr̄is. ⁊ cū eccleſia oēs debeat iuua re ⁊ amare. s. q. i. clemens. Sed Goſ. credit ꝙ Innoc. conſiderauit ꝙ parentes puniunt̉ in penis filiorū. ff. qd̓ me. ca. .l. iſti quidem. Et ſepe punit eccleſia temporalit̓ ꝓ delicto patris. z. q. vlti. cum multe. hec Goff. Item emācipatio filiorū illorū: quoꝝ parētes poſt emācipatiōem huiuſmōi apparuerint ante ip̄am ad heretice ſuperſtitiōis vitium declinaſſe: nulla eſt. velut facta de homībus ſui iuris. qꝛ filij hereticorū non ſunt in ptāte eorū. li. 6º. eo. quicūqꝫ.§. 4. Iteꝫ religioſi ſunt im mutatiōis pena: vel alia grauius punien di qͣꝫ ſeculares. ſcꝫ layci vel clerici: ſi inuē ti fuerint in hereſi vel ſimilibꝰ deliquiſſe. li. 6º. eo. accuſatus.§. fi. ad hoc ar. extra. e. caº pel.§. i. de cōſimilibꝰ habes liº 6º. eo. c. accuſatꝰ.§. ſac̓dotes. ¶ Itē hētici puni ūt̉ ī ſepultura: ⁊ in ſepelietibꝰ eos. non.n. debent trādi eccl̓iaſtice ſepulture. tradētes v̓o ſcienter ſepulture hereticos: credentes receptatores: defenſores: vel fautores eorum ſunt excōicati vſqꝫ ad ſatiſfactiōem idoneam. Nec abſoluunt̉ niſi publice: ꝓprijs manibus extumulent: ⁊ ꝓijciāt hu iuſmōi corpora damnatoꝝ. ⁊ locus ille ꝑpetuo careat ſepultura. li. 6º. eo. quicūqꝫ in pͥncipio. Per hoc ꝙ dicit ſcient̓ pꝫ ẜm Io. an. ꝙ ignorantia ꝓbabilis eos excu ſat. extra de cleri. excōi. mi. apl̓ice. Item ꝙ dicit̉ extumulent ⁊cͣ. intelligit̉ eſſe verum ẜꝫ Io. an. ſi oſſa eorū diſcerni poſſunt ab oſſibus aliorū fidelium. al̓s ſecus eſt. extͣ de ſepul. ſacris. ¶ Item heretici credentes receptatores: defenſores ⁊ fautores eorū: ip̄orūqꝫ filij vſqꝫ ad 2ªᵐ generatiōem ad nullum eccl̓iaſticuꝫ beneficiū: ſcu publicū officium admittant̉. ⁊ ſi ſecus actum fue rit: irritum erit. li. 6º. eo. quicūqꝫ.§. Nota ẜm Io. an. ibidem ꝙ per hoc qd̓ di citur vſqꝫ ad 2ªᵐ generatiōem cōprehen dunt̉ pͥmus ⁊ 2ꝰ gradus.i. filij ⁊ filiorū fi lij in linea paterna. ſed extendit̉ tm̄ ad gradum pͥmum in linea materna. li. 6º. e. ſtatutū.§. 2. 2. Re. vnd̓ ſi Titius fuit hercti cus receptator vel huiuſmōi: ⁊ habuit fili um ⁊ filiam vterqꝫ.ſ. filius ⁊ filia ſubia cebit iſti ꝓhibitiōi. ⁊ etiā filij filij. nō autē filij filie. ¶ Item ſi mulier aliqua eſt here tica ⁊ habeat filios: ip̄i in hac ꝓhibitōne includunt̉. non autem filij filiorū. ⁊ hoeſt verū ſi pater ſit catholicus: ⁊ non hac beat̉ eius reſpectus. ⁊ intelligit̉ hoc de filijs non infectis. filij enim infecti de peccato ꝓprio punirent̉. ¶ Item quicūqꝫ viri eccl̓iſtici ad preces huiuſmōi peſtilentium perſonarū perſonatus dignitates ⁊ quecunqꝫ alia beneficia ſunt adepti: ip̄is ſic acquiſitis: ip̄o facto ſunt pͥuati. ita ꝙ etiā habitis ꝑpetuo carent. Et ſi receperūt illa ſcienter.ſ. quia ſciebant ip̄os eſſe tales: nō ſunt ad alia vel ſimilia poſtea admittendi li. 6º. e. quicūqꝫ.§. 2. ¶ Item qui fuerit in uenti ſola ſuſpitiōe notabiles de hereſi niſi ad arbitrium ep̄i ſe purgauerint: ſentētie ſimili ſubiacebūt. extra eo. ad abolēdam. .§. laycus. ⁊ extra de ſen. excōi. vt fame. Item ẜm Hoſti. ſuſpectus ex diſſidentia morū vel al̓s ſi vocatus cōfitet̉ timore ꝓbatiōis ⁊ ſperat̉ de correctiōe: poteſt ei iudex iniūcta ſibi penitētia ſalutari parcere ⁊ multomagꝭ ſi venerit ſponte. Si autem diffiteret̉ ⁊ ſit infamatus: ſi nō poteſt cōuinci: expurgabit ſe. qd̓ ſi non fecerit: punit̉ vt cōuictus. Infamat̉ auteꝫ quis dehereſi etiam argumēto leui.i. ꝓbabili. i. ſi nullo modo velit iurare. vel huiuſmōi. ¶ Item ſi ſuſpectus de hereſi vocatus ab eo cuius intereſt vt de fide reſpondeat excōicatus fuerit pro eo ꝙ parere ſubterfu git. vel cōtumaciter ſe abſentauerit. ⁊ excōicatiōem per annum ſuſtinuit animo ꝑtinaci. extunc velut hereticus cōdemne tur. li. 6º. eo. cum cōtumacia. Et ẜm Io. an. notat̉ ibidem ꝑ hoc quod dicit̉ vocatus vt de fide reſpondeat. Ad hoc ꝙ decre tum habeat locum requirit̉ ꝙ hoc ſit exp̄ſſum.ſ. vt de fide veniat reſpōſurus. Equit̉ videre de 3º. ſcilꝫ de pena credētium ⁊ fautorū hereticorū Circa quod ſciēdum. ꝙ preter penas ꝓximo ſuperius taxatas: credētes receptatores: defenſores ⁊ fautores eoruꝫ ip̄o iure ſunt excōicati maiori excōicatio ne. extra eo. excōicamus. ¶ Item ſi quis talium poſtqͣꝫ fuerit ab eccleſia excōicatione innodatus: non ſatiſfecerit infra annum a lata ſentētia: ip̄o iure tunc eſt in famis effectus. nec exercere poteſt aliqd̓ officiū legitimū.i. qd̓ a iure ſortit̉ effectum. ⁊ ſi fecerit nō valebit quicꝗd ꝑ eū dictuꝫ vel factū fuerit. Si v̓o fuerit clericꝰ ab oī officio ⁊ beneficio ſuſpendat̉. ⁊ ſi aliquis

.II. LVIII. clericus huiuſmōi peſtilētibꝰ eccl̓iaſtica ſa cramēta exhibuerit: vel eos ſepulture tra diderit: vel oblatiōes eorū vl̓ elemoſynas receperit pͥuari dꝫ offō ſuo. ad qd̓ nunqͣꝫ reſtituet̉ ſine indulgētia ſedis apl̓ice ſpāli Et idem eſt nō obſtāte aliqͦ pͥuilegio. de re gularꝭ. obſeruandū. exͣ eo. ad abolendā. ⁊ catiginis. Equit̉ videre de 4º.ſ. qua pena feriant̉ rectores negligentes here ticos extirpare. Circa quod ſcien dum ꝙ tales ſunt monēdi: ⁊ ſi ncc̄e fuerit per eccl̓iaſticam cenſuram cogēdi: omēs hereticos ab eccl̓ia innodatos de ſuis ꝓuintijs bona fide: ꝓ ſuis viribus extermi nare. Et cum de nouo ꝗs eligit̉ in rectorē perpetuū vel tꝑalem: debet hoc ip̄m iurare. Si v̓o ꝓpter ſuam negligētiam excōicatus fuerit ⁊ infra annū non ſatiſfecerit ſignificari debet dn̄o pape: vt ip̄e vaſallos omēs ab eius fidelitate denūciet abſolutos ⁊ terram exponat catholicis occupandā ⁊ illum ſi videbit̉ expedire deponat a ſua dignitate. ¶ Sed nūquid ante denūtiatio nem huiuſmōi ſtatim cum eſſet excōicatus erunt vaſalli abſoluti. ℟ndet. Hugo ꝙ erunt abſoluti vaſalli ab exhibitiōe eorum que huiuſmōi fidelitas exegiſſet nō ab ip̄a fidelitate ſic̄ notatū eſt. 15. q. 6. nos ſanctorū. ⁊. c. iuratos. ¶ Inſuꝑ ep̄i ⁊ archiep̄i qui circa extirpādam hereſim ne gligentes fuerint cum illud indicijs certis patebit: ab ep̄ali officio deponant̉. In quorū loco debent alij ſubſtitui qui uelint ⁊ poſſint hereticam cōfundere prauitatē. Omīa ſupͣdicta ꝓbant̉ extͣ eo. ſi aduerſus. ⁊. c. excōicamus. 2º. Item ẜm Hoſtien̄ ep̄i tenent̉ ſaltem ſemel in anno per ſe vel ꝑ alios ad hoc idoneos quere hereticos: vbi eſt fama eos habitare ⁊ cogere iurare quos credūt de hoc aliꝗd ſcire vt indicent hereticos: ſi quos habēt ſuſpectos ꝓpter ꝑticularia cōuenticula: uel alia ſigna extͣ eo. cum ex iniūcto. Item illi qui p̄ſunt ciuitati: vel loco alicui ad p̄ſens: vel p̄fuerint in futurū: quocūqꝫ nomīe cenſeant̉ ad requiſitiōem eorū: quoꝝ intereſt. debēt iurare p̄cipue attendere ⁊ inuiolabiliter ſeruare: ac facere ab omnibus ſuis ſubditis obſeruari toto tempore regimīs ſui: cōſtitutiōes in fauorem fidei: a ſede apoſtolica ꝓmulgatas: ac etiam approbatas quas qui iurare noluerit ⁊ ſeruare: vt infamis ⁊ tanqͣꝫ hereticorū fautor: ac de fide ſuſpectus officio ⁊ honore ſui regiminis ſpoliet̉. Nec vlterius ad dignitatē aliquam: vel officiū publicuꝫ aſſumat̉. Nec teneat aliquid qd̓ fecerit vt poteſtas: baliuus: conſul: vl̓ rector extra li. 6º. eo. vt offi cium.§. ſtatuimus. Item rectores locorū quocūqꝫ nomīe cenſeant̉ de crimīe here ſis ſe non poſſunt niſi ẜm beneplacituꝫ in quiſitoꝝ intromittere. quibus etiam tenent̉ in his que pertinent ad ſuum officium obedire. ⁊ damnatos ab eiſdem relictos ſibi: ſtatim debita pena puniēdos ſuſcipere. non obſtante aliqua appellatione Cōtrariū v̓o facientes ⁊ nō parētes eiſqꝫ in hoc non fauentes: ſunt excōicati. Et ſi excōicatiōem per annum ſuſtinuerint ani mo pertinaci debēt extūc velut heretici cō demnari. li. 6º. eo. vt inquiſitores. Ab illa autem excōicatiōe poteſt ep̄us eos abſoluere quia non reſeruat̉ pape. ¶ Sed ꝗd ſi ep̄us ⁊ inquiſitor in mādato diſcordāt quia vnus mandat puniri. alter dimitti. Rn̄det Io. an. ꝙ ſatis ſuꝑſedendū videt̉ donec papa cōſulatur. li. 6º. eo. per hoc. Item rectores alicuius regni ꝓuintie ſeu loci lꝫ ſint excōicati excōicatione maiori etiam publice vel defacto tm̄ ⁊ non de iure: iuriſdictiōem habētes: ⁊ eorū officialeſ ad requiſitiōem ordinariorū vel delegato rū ip̄oꝝ: aut inquiſitoꝝ heretice prauitatis: non valētium ſine more diſpendio: vel negocij periculo ad ſuperiores recurrere. qui legittime poſſint in his locis iuſticiam exequi. poſſunt ⁊ debent iuſticiam: ⁊ ſuuꝫ officium exercere cōtra hereticos credentes: fautores: ⁊ receptatores: ⁊ defenſores eorū. Et requirētes huiuſmōi excōicatos ꝓpter hoc excōiatiōem huiuſmōi non in cidunt. ſcilꝫ maiorem vel mīorem ẜꝫ Io. an. Non tamē ideo p̄libatis rectoribus: vel officialibꝰ eorūdem in alijs caſibus in telligit̉ eſſe cōceſſum aliquid: vel permiſſum liº 6º. eo. p̄ſidentes. ¶ Nota ẜm Io. an. de hoc ꝙ dicit ſine more diſpendio. ꝙ quādo poſſent hoc ſine more diſpendio: eſſēt excōicati: eos requirēdo. quia ꝯmu nicans excōicato: eſt excōicatus: ſeruata diſtinctiōe. extra de ſen. excōi. nuper. ¶ Ex p̄dictis collige. ꝙ principes ſeculi ⁊ dn̄i tēporales non tm̄ ꝓpter hereſim ſuam ſꝫ etiā ꝓpt̓ negligētiā extirpādi hr̄ſim alio orū: ſūt excōicandi ab eccl̓ia. deponēdi de t̓ris ſuis expellēdi. ⁊ t̓re eoꝝ occupāde a catholicꝭ pn̄t exponi. ⁊ idē ſi pͥnceps circa

T. II. regnū ⁊ iuſticiam faciendā inuētus fuerit negligens inſufficiens ⁊ ineptus. 17. q. 4. ſi ꝗs deīceps. ⁊. ii. q. i. nullꝰ. ⁊. 22. q. j. p̄ceptū. Un̄ Zacharias papa depoſuit Ludouicū regem Francoꝝ: p̄deceſſorē Pipini patris aroli. 15. q. 6. alius. Et Innocen. Ottōnē. Imperatorē. Rō huius eſt. quia ꝗlibet nullo excepto: cōtrahit foꝝ eccleſie ex peccato. exͣ de iudi. nouit. Pōt etiaꝫ ec cleſia ꝓpter ip̄oꝝ iudicū negligentiam de illoꝝ ſubditis iudicare. exͣ de fo. cōpe. c. ex trāſmiſſa. ⁊. c. lꝫ. ⁊. c. ex tenore. 22. q. 5. adminiſtratores. Certū eſt.n. ꝙ deus eſt ſuꝑ omēs ptātes. di. 8. que cōtra mores. in fi. ergo ⁊ eius vicarius: qui vices gerit ī terris. exͣ de tranſla. p̄la. inter corꝑalia. Und̓ dicit Dn̄s ad Hieremiā. Ecce cōſtitui te pͥncipeꝫ ſuꝑ omēs gentes ⁊ regna. 36. di. .§. ecce ꝙ. Et hoc ẜm Goſ. maxīe locum habet etiam ſi pͥnceps de cuius pena querit̉: aliū ſecularē ſuperiorē nō hꝫ. Equit̉ videre de 5º.ſ. qͣliter ab hereſi rediens recipiat̉. ¶ Circa qd̓ ſciēdum: ꝙ ſi aliꝗs hereticus vel hereticoꝝ credens: receptator: fautor: defenſor: necnō ⁊ de hereſi infamatus: vl̓ ſu ſpectus ad vnitatem eccl̓ie redire voluēit ad arbitrium ep̄i ꝓprij pͥus abiurare debet errorem: ⁊ ꝓmittē: ⁊ etiam ꝑ ſcripturam firmare. ꝙ tenebit firmit̉ ad manda tum eccl̓ie catholicā fidem. ⁊ hoc publice vel pͥuate: ẜm ꝙ eius crimen fuerit publicum vel pͥuatum.i. q. 7. qͦtiens. ⁊ de cōſe. diſ. 2. ego Berēgariꝰ. ⁊ exͣ eo. ad abolendam. Poſtea debet ẜm eccl̓ie formam ab ſolui. de qua habet̉. ii. q. z. cuꝫ aliꝗs. ⁊ exͣ de ſen. ex. cum deſideres. Poſtea ei dꝫ imponi qd̓ in talibꝰ ſolet iniūgi. vt in. c. quotiēs. ⁊. c. ego Berēgariꝰ: ſuꝑius allegatis. Et qn̄ tales volūt reuerti: ꝓuideri dꝫ ſolerter ꝙ ſint vere cōuerſi: ſi debeāt recipi li. 6º. e. vt offin̄.§. 2. ¶ Notandū auteꝫ ẜm Innoc. ⁊ Hoſt. exͣ de ſen. ex. ſuꝑ. c. a nob̓. 2º ꝙ heretici in extremis agētes: nō recōciliant̉ ſine ſolēnitate p̄miſſa: ſi aſſit facul tas. ſi aūt cōfiteri non pn̄t: ſigna tam̄ pnīe p̄ceſſerint: tūc etiam ſine ſolēnitate p̄miſſa recōciliant̉. lex.n. que aliud ſtatueret: inhūana eſſet. Si ꝗs aūt talium poſt abiuratiōem erroris: vel poſtqͣꝫ ad arbitriū ep̄i ꝓprij ſe purgauerit: dep̄henſus fuerit: ī he reſim abiuratā recidiſſe ſeculari iudicio ē ſine vlla audiētia relinquēdus. exͣ. eo. ad abolēdam.§. illos. Et intelligit̉ hoc ẜm Rod̓. qn̄ dep̄hendit̉ ꝑ facti euidētiam: ul̓ ꝑ cōfeſſiōem ꝓpriam: vel ꝑ teſtes. In quo cāu non parcit̉ ei: nec quo ad vitam: nec quo ad tꝑalem ſub̓am. Si autē ſine huiuſ mōi deprehenſiōe occulte a fide recedat: ⁊ occulte penitēs ad eccl̓iaꝫ redeat: ſibi par cet̉ quo ad vtrūqꝫ. ⁊ abſolui poterit etiaꝫ ꝑ p̄ſbyterū ſimplicem: niſi ep̄us ſibi taliuꝫ retinuerit abſolutiōem. Non eſt auteꝫ cō tra p̄dicta illud quod dicit̉. 23. q. 4. duoiſta.ſ. ꝙ eccl̓ia nulli claudit gremiū redeū di. quia hoc intelligit̉ qͣꝫtum ad ea que ꝑ tinent ad ſalutem aīe.ſ. qͣꝫtum ad admini ſtratiōem ſacramentoꝝ.ſ. pnīe ⁊ euchariſtie: ſi ea humilit̓ petierint: ⁊ in eis peniten tie manifeſta ſigna apparuerint. Ille autē .§. illos. intelligit̉ quo ad penam corꝑalē li. 6º. c. ſuꝑ eo. ¶ Utꝝ autē tales ad fidem cōuerſi poſſint de iure cōi: vel ſaltem diſpenſatiue ꝓmoueri: vel in ordinibus rece ptis ab hereticis miniſtrare. vide. jͣ. tracta tu de ſacramēto ordinis. titulo a quo ordi nes habent cōferri. ¶ Sciēduꝫ tamē ꝙ tales.ſ. ab hereſi redeūtes de iure cōmuni non debet recipi niſi ad laycam ꝯmunio nem.i. q. 7. c. i. adhibet̉ tamen circa eos qͣ druplex diſpenſatio. ſcꝫ ſemiplena. vt recipiant̉ in ordinibus iam receptis ſublata eis omī ſpe ꝓmotionis.i. q. i. ſi quis heretice. Plena ut fieri poſſint p̄ſbyteri: ⁊ nō vltra.i. q. 7. cōuenientibꝰ. Plenior vt fieri poſſint ep̄i ⁊ archiep̄i: ſed non pͥmates. di. 12. nos cōſuetudinem. Pleniſſima vt ad oēs dignitates poſſint ꝓmoueri. 23. q. 4. ip̄a pietas. Quis autem diſpenſare poſſit dicet̉. jͣ. de ſacramēto ordinis. titulo de diſpenſatiōibus. Equit̉ videre de 6º. ſcilꝫ quis relapſus cenſeat̉. Circa quod nota ꝙ quādo quis eſt de hereſi accuſatus: vel ſuſpectus: ⁊ non plene contra eum probat̉: ſi hereſim in iudicio abiura bit ⁊ poſtea in ip̄a cōmittit. aut erat contra eum orta ſuſpitio magna ⁊ vehemēs. ⁊ tunc debet cenſeri quadaꝫ iuris fictione relapſus. Aut modica ⁊ leuis. ⁊ tunc nō debet puniri pena relapſorū in hereſim. lꝫ ſit grauius puniendus qͣꝫ ſi nunqͣꝫ abiuraſſet. li. 6º. eo. accuſatus. rn̄ſo. i. de hac pe na extra eo. ad abolēdam.§. illos quoqꝫ. fictiōe. ideo dicit ẜm Io. an. quia non po teſt vere dici relapſus: de quo non conſtat an fuerit relapſus. ꝓpter tamē vehementem ſuſpitionem fingitur lapſus. ita ꝙ

.II. LVIII poſt abiuratiōem rediēs finget̉ relapſus. iura enī ſepe fingunt talia. de hoc de pe. di. §. fratres. ⁊ di. 50. ferrū. Itē ꝗ in vna here ſis ſpē vel ſecta cōmiſit aūt ī vno fidei articulo vel eccl̓ie ſacramēto errauit: ⁊ pꝰ ea hereſim ſimpl̓r vel gn̄al̓r abiurauit. ſi ex tūc ī alia hereẜ ſpē ſiue ſecta aūt articulo alio ſeu ſacr̄o ꝯuīcit̉: dꝫ vt relapſꝰ ī hr̄ſim iudicari. li. 6º. eo. accuſatus.§. i. ꝑ hoc qd̓ dicit̉ ſimplicit̓ putat Io. an. ꝙ ſi abiurāſ ſet tm̄ in vno articulo: lꝫ relaberet̉ in alio nō diceret̉ relapſus. qꝛ indiffinita nō eꝗ pollet vl̓i. ad idem de pͥuil̓. qꝛ circa. Putat etiam ꝙ infamatus nō tenet̉ ſe de om nibꝰ purgare. ſi tn̄ hoc faciat: valet. Et ha bebit poſtea locum pena relapſoꝝ: vt ſeꝗt̉ in dicto.§. Uel pōt dici ẜm eūdem: ꝙ non querit̉ an ſit relapſus in hereſim illam in qua fuerat pͥmo lapſus. ſed an fuerit rela pius in hereſim poſt abiuratiōem lapius: lꝫ in alia ſpē ſiue ſecta dicit̉ relapſus. Itē ille de cuius lapſu in hereſim an̄ abiuratio nem cōſtiterat: vel nunc cōſtat: ſi poſt abiuratiōem illam hereticos receptet: deducat: viſitet: ſeu aſſociet. aut dona vel munera eis donet: vel mittat: vel fauoreꝫ eis impēdat. ꝗ excuſari nō poſſit: etiaꝫ ſine ab iuratiōe debet iudicari relapſus. cum illū ex erroris a ſe pͥus approbati cōſequētia: nō ſit dubium feciſſe talia. vt in. c. accuſa tus.§. 2. Noͣ ꝙ donū ⁊ munus differunt qꝛ munus ex cā dat̉. donū v̓o ex cā ⁊ ſine cā. ff. de ver. ſig. inter donum. Noͣ. etiā ẜm Io. an. ꝙ dicit ꝙ non poſſit excuſari. qꝛ ſi ꝓpter famis ncc̄itatem daret. vel ꝗa eos eſſe hereticos ignoraret: excuſaret̉ de pͥmo. di. 42. ꝗeſcamus. de 2º de regꝭ. iuris ignorantia. Equit̉ videre de 7º.ſ. qui notarij ⁊ qui teſtes in officio inquiſitōis admittant̉. Circa qd̓ noͣ. ꝙ cōce dit̉ reliogioſis omībus: ꝗ cum eſſent in ſe culo: notarie offm̄ habuerūt ⁊ exercuerūt Et etiam clericis ſecularibꝰ omībus iſtud offm̄ hn̄tibus: etiam in ſacris cōſtitui ꝙ libere poſſint exercere offm̄ p̄dictuꝫ qͦ ad faciēdum omīa q̄ in officio inquiſitiōis ꝑ tinent ad offm̄ notarie. nō obſtāte aliquo ſtatuto cōtrario canonis. exͣ de ℟pti. nō nulli. vel ordinis. ꝗnīmo ⁊ p̄cipit̉ omībꝰ ⁊ ſingulis fr̄ibus religiōis eiuſdem: cū in quiſitoribꝰ qui in ſeculo illud offm̄ habuerunt ⁊ exercuerūt. Et illis ꝗbus ideꝫ officium rōe p̄fati negocij fidei fuit ab apl̓i ca ſede cōmiſſum ⁊ impoſteꝝ cōmittetur li. 6º. e. vt offm̄.§. ad ſcribēdas. Item cuꝫ inquirit̉ de hereſi excōicati. ⁊ ꝑticipes vel ſocij crimīs ad teſtimoniū admittunt̉ cōtra hereticos credētes: receptatores: fautores: ⁊ defenſores eoꝝ: ſi ex circūſtantijs vera dicere p̄ſumant̉. li. 6º. e. in fidei. Secꝰ eſt ſi ꝓcedat̉ per modū accuſatiōis: vl̓ ex ceptiōis: tunc eniꝫ tales teſtes non admit tent̉. vt dicit idem Io. an. Item ꝗa in taꝫ graui crimīe ſcilꝫ hereſis oportet cuꝫ mul ta cautela ꝓcedi. teſtes recipiendi ſuper p̄dicto crimīe ip̄mqꝫ cōtingentibus coram duabus ꝑſonis religioſis ⁊ diſcretis: debent examinari: ⁊ eorūdem teſtium depoſitiōes. vel ꝑ tabelliōem ſi poteſt haberi: vl̓ ꝑ duos idoneos viros fidelit̓ cōſcribi. li. 6º. e. vt officiuꝫ.§. verum. Item lꝫ periuri etiam poſt pnīam a teſtimonio repellant̉. ſi tamē hi qui coram inꝗſitoribus iuran tes tam de ſe qͣꝫ de alijs ſuꝑ facto hereſis dicere veritatem eam celando deierant. ⁊ poſtea etiam ex interuallo. al̓s nihil eſſet hic fauoris ẜm Io. an. vt extra de teſti. c. vlti. Pret̓ea velint corrigere dictum ſuuꝫ cōtra ſe ⁊ alios ſuos cōplices deponendo cum huiuſmōi crimen ſit exceptū: ſi indi tijs manifeſtis apparuerit: tales non ex le uitate animi. aut fomite odij: ſeu corrupti on pecunie: ſed zelo fidei dictum ſuū velle corrigere in fauorem fidei. ſtari deberet eoꝝ atteſtatiōibus: tam cōtra ſe: qͣꝫ cōtra reliquos. niſi aliud obſiſtat.ſ. qͣꝫ p̄dictum periuriū. vt in. c. accuſatus.§. lꝫ. vnde ſi de falſo redarguerent̉ eoꝝ dicto non ſtabitur. extͣ de teſti. ex tenore. Item filij vel he redes illorū: qui dum eſſent infirmi petierunt hereticos cōſolatos: vt ab eis ꝑ manus impoſitiōem reciperent cōſolatiōem: ſicqꝫ deceſſerūt: admitti non debent ad ꝓbandum ꝙ ip̄i defuncti cōſolatiōem illaꝫ non ſane mentis effecti: vel poſt perditam loquelaꝫ receperint: ſiduum viuebant erāt de hereſi diffamati ⁊ ſuſpecti: aut legitime cōſtiterit ꝙ ſane mentis exiſtētes huiuſmōi hereticos petierūt. al̓s p̄dicti filij ul̓ heredes admitti poterunt ad ꝓbādum p̄ miſſa.ſ. ꝙ tunc ſane mentis non erant: vl̓ loquelam ꝑdiderant: nec memoriam ordinatam habebāt. Admittent̉ autē ad p̄ bandum non ꝗdem per vxores: filios: fa miliares: uel de ſuis aliquos. ſed per alios teſtes fidedignos: ⁊ ſpecialit̓ fidei zelatores. li. 6º. e. filij.

T. II. Equit̉ videre de ē.ſ. quanta ⁊ qͣ lis poteſtas inꝗſitoribꝰ dat̉. Circa qd̓ noͣ. ꝙ in negocio inꝗſitio nis ꝓcedi pōt ſimplicit̓: ⁊ de plano. ⁊ ſine aduocatoꝝ ⁊ iudicioꝝ ſtrepitū ⁊ figura. lio. 6º. e. ſtatutū in pͥnº. Et ẜm Io. an. ꝑ hoc ꝙ dicit ſine figura. inꝗſitor nullum ordinem iudiciariū ſeruare tenet̉. īmo ſufficit ſnīa ſolēniter p̄miſſa. vnde ſi ex publica tiōe nominū accuſatoꝝ vl̓ teſtiū: ip̄is graue periculū īmineret: eoꝝ nomīa debēt ex primi: nō publice ſed ſecrete coram ep̄o. vel eo abn̄te: eius vicario qn̄ inꝗſitor ꝓcedit. qn̄ v̓o ep̄us ꝓcedit coram inꝗſitore ſi ꝯmode poſſit haberi. Et nihilominꝰ quādocūqꝫ ꝓceſſerit coram aliꝗbus alijs per ſonis ꝓuidis ⁊ honeſtis iuriſqꝫ peritꝭ. qui bus etiā totus ꝓceſſus dꝫ integralit̓ explicari ⁊ de eoꝝ cōſilio ad ſnīam vel condemnatiōeꝫ ꝓcedi. ⁊ eis pōt ep̄s vel inqui ſitor ſecretū indicere: ⁊ etiam in eos ſi rele uauerit: excōicatiōis ſnīam ꝓmulgare. ita tn̄ ꝙ hac de cā inquiſitor non excōicet ep̄m. nec ecōuerſo. tenet̉ tn̄ vterqꝫ ꝑ obedi entiā pape ad hiꝰ p̄ceptum. Ceſſante autē tali ꝑiculo: debēt accuſatoꝝ ⁊ teſtiū noīa publicari. li. 6º. e. cum ẜm. Si tn̄ non publi carent̉: nō tn̄ ꝓpter hoc parte tacente viti aret̉ ꝓceſſus. vt dicit Io. an. ad hoc li. 6º. de accuſa. c. i. ⁊. 2. Item inꝗſitores poſſunt qͣꝫtum ad ea q̄ ꝑtinent ad ſuum officium citatiōes: ⁊ ſnīaꝝ denūciatiōes cōmittere: peritos clericū ⁊ populū vt eis aſſiſtant cō uocare ꝯͣ hereticos: qui de ſua ꝓuintia in aliam ſe trāſtulerint ꝓcedere: ſcripta inꝗſitiōis facta: aut ꝓceſſus ꝑ quoſcūqꝫ auctoritate ſedis apl̓ice vel legatoꝝ eiꝰ habitos cōtinentia aſſignari ſibi facere vna cū p̄latis penas cōmutare ⁊ mitigare: dignitatibꝰ ⁊ alijs bn̄ficijs eccl̓iaſticis ac of ficijs publicis ⁊ honoribꝰ ꝗbuſcūqꝫ eoſdē hereticos credētes receptatores ⁊ defenſo res eoꝝ pͥuare: ⁊ pͥuatos denūciare. Et hͦ fieri debet quo ad bn̄ficia eccl̓iaſtica de cō ſilio ep̄oꝝ vl̓ vicarioꝝ eoꝝ in abn̄tia ip̄o rū: niſi ip̄i ſciēter talibus bn̄ficia cōtuliſſet li. 6º. e. vt ꝯmiſſi. ¶ Quid de eo qui crimen hereſis alibi cōmiſit ⁊ mō eſt in ꝓuintia hiꝰ inꝗſitoris. ℟ndet Io. an. ꝙ poterit co gnoſce̓: ⁊ ꝯͣ eum ꝓcedere. quia vbi ꝗs in uenit̉: de crimīe cōuenit̉. C. vbi de cri. agiopor. l. i. ⁊ ſic īterdū duo inꝗſitores ꝯgno ſcerent. ¶ Item ſtatutū loci cuiuſcūqꝫ per qd̓ negodium inꝗſitoris directe vel indirecte vel quōlibet retardari poſſet vel impediri nullius eſt reboris. Et eius rectores quocūqꝫ nomīe cenſeant̉ cogi debent per cenſurā eccl̓iaſticam: illud reuocare. vl̓ ſal tem ſic moderari ꝙ ꝑ illud ꝓceſſus inꝗſi tiōis nullatenꝰ impediat̉: vel retardet̉. li. 6º. e. ſtatutū. vnde in ſtatuto de nō portandis armis excipiet̉ familia inquiſitoris. ⁊ his ſil̓ia. ¶ Nō tn̄ ẜm Io. an. ꝙ directe impediret̉ ſi ſtatueret̉ ne aliꝗs illius loci poſſet accuſari vel ꝯͣ eum inꝗri ſuꝑ crimine hereſis vel etiam ꝯͣ alium teſtificari. ⁊ hiꝰ. Indirecte v̓o ſi ſtatueret̉ ne aliquis poſſet ꝓ aliquo crimīe aliquem punire ul̓ capere: niſi poteſtas. vel ſilia. Item officiū inꝗſitoris etiam re integra non expirat: mortuo papa. li. 6º. e. ne aliqui. Itē ſi ſint plures inꝗſitores in eodem loco ſimul vl̓ ſeparati: aut ſingularit̓ poſſūt in his que reqͥrit officiū ſuum ꝓcedere ꝓut vtilitas ſuadebit. lio. 6º. e. vt officiū. rn̄ſo. i. Item inꝗſitores poſſunt queſtuarios cōpeſcere ab officio p̄dicatiōis: niſi contigerit ꝓ negocio inꝗſitiōis cōgregatiōem fieri vel al̓s ex hoc idem negocium impediri. li. 6º. e. vt offm̄.§. cōpeſcendi. Poſſūt etiam ſi indiguerint ꝓ ſuo officio inuocare auxilium brachij ſecularis: ꝯͣdictores per cenſuram eccl̓iaſticam cōpeſcendo. nō obſtantibus aliꝗbus pͥuilegijs ꝗbuſcūqꝫ ſb̓ qͣcūqꝫ forma cōceſſis vel impoſterū cōcedendis ibidem.§. deniqꝫ. Item nullū obſtaculū inꝗſi tiōis offō ꝓuenit ex cōſtōne de duabꝰ dietis: edita in cōcilio generali. vt ibideꝫ de illa cōſtōne. exͣ de ℟ptꝭ. nōnulli. Et ē hoc qͦddam ſpāle fidei fauore qd̓ non tollit̉ ꝑ cōſtōnem generalē poſterius editam. li. 6. de ℟ptꝭ. ſtatutum. Item inꝗſitores de crimine hereſis ꝯͣ ep̄os ⁊ ſup̄ nequeūt inrere vel p̄textu eius ꝓcedere ſine ſpeciali mandato ſedis apl̓ice. ſed ſi ſciuerint eos in illo crimine culpabiles eſſe: tenebunt̉ hoc ſedi apl̓ice nūciare. li. 6º. e. inꝗſitores. Item ꝑ hoc ꝙ negociū hereſis alicui a ſe de apl̓ice general̓r ꝯmittit̉. dioceſanis nō derogat̉ qn̄ ⁊ ip̄i aucͣte ordinaria vel delegata ſi habēt poſſint ꝓcedē in eodeꝫ. li. 6º. ē. ꝑ hoc. dum tn̄ ꝓcedant ẜm modū inꝗſi toribus a ſede apl̓ica datum. vt ibideꝫ in fi. Et ẜm Io. an. bene dicit gn̄aliter. quia ſecus eſſet ſi certi crimīs ⁊ certe ꝑſone cōmiſſio fieret. qꝛ qͣꝫtum ad cām illam p̄iudicaret̉ ordinarie ptāti. exͣ de offi. le. ſtudu iſti. Noͣ ꝙ dicit delegata ſi habent. quia

.II. VIII. forte habēt delegatā: vel ab homīe. qd̓ accidit in ordinario: vel a iure. ſicut videre eſt in hoc crimīe ſuꝑ exemptos. exͣ eo. ad abolendā. in fi. vnde de eodem facto pn̄t ep̄i ⁊ inꝗſitores inꝗrere cōiter vl̓ diuiſiꝫ. Et ſi diuiſim ꝓceſſerint: tenent̉ ſibi inuicem cōicare ꝓceſſus: vt ꝑ hoc poſſit veri tas melius inueniri. Et niſi in hoc cāu in ſnīe ꝓlatiōe ſibi inuicē deferant ꝑ vtroſqꝫ ſimul ſnīa ꝓferat̉. vt in. c. per hoc.§. 2. ¶ Sed ꝗd ſi ꝓceſſus iſti ſunt ꝯͣrij. Andeo. tunc iudices eos ꝗ dicunt ꝓximiora veritati cōſiderabūt. ⁊ ꝑ eoꝝ dicta ſe informabūt. exͣ de teſti. in noſtra. Si autem non cōueniūt in ſnīa ꝓferenda ꝑ vtroſqꝫ negociuꝫ ſufficiēter inſtructū ad ſedē apl̓icam remittat̉. vt in. c. ꝑ hoc.§. 2. Nunc auteꝫ offm̄ inꝗſitiōis dꝫ exerceri tam per dioceſanos qͣꝫ ꝑ inꝗſitores a ſede apl̓ica deputatos. vel etiaꝫ ꝑ alios ad hoc ab eiſ dem ſubſtitutos. Quō aūt ꝑ eoſdeꝫ dꝫ ex erceri: ⁊ quō heretici debēt cuſtodiri ⁊ eis nccͣia miniſtrari: habet̉ 7º liº. de hereticꝭ. multoꝝ. vbi etiam ponit̉ caſus ſuſpenſiōiſ ⁊ excōicatōis ꝯͣ inꝗſitores exceſſus ibi ꝓ hibitos cōmittentes. de quo cā require. li. 7º. ti. 2. cano. di. ¶ Item nulli cōmitti debet offm̄ inꝗſitiōis hereticoꝝ: niſi. 40. attigerit annū: qui ſi p̄textu iſtius officij: qͦ uis mō illicito pecuīaꝫ ab aliquo extorſit vel etiam ſciēter eccl̓iaꝝ bona ob delictū clericoꝝ fiſco ⁊ eccl̓ie applicauerit: ip̄o facto excōicatus erit. nec abſolui poteſt niſi in articulo mortis donec ei a quo extorſerit de pecuīa ſic extorta: plene ſatiſfecit: nullis ſuꝑ hoc pͥuilegijs. pactis: vel remiſ ſiōibus valituris. Notarij v̓o ⁊ officiales dicti officij ⁊ fratres ⁊ ſocij inꝗſitorū vel cōmiſſarioꝝ ip̄oꝝ qui ſecrete notauerint eoſdem talia cōmiſiſſe: tenent̉ eos grauit̓ arguere ī ſecreto. Et ſi ea ꝓbare poſſint p̄latis eoꝝ nūciare debent. qui ꝗdem p̄lati eos inde reos repertos: ab offō amouere ⁊ amotos punire debite ſiue corrigere de bent. ꝗbus illud agere negligētibus ordi narij p̄dictoꝝ locoꝝ p̄miſſa oīa ſedi apl̓i cē tenent̉ ꝑ obediētiam intimare. Porro inꝗſitores nō debent abuti quōlibet cōceſ ſiōe armorū: nec officiales non ſibi neceſſarios habere. taleſqꝫ qui ſe cōferant ad ſua: cum ip̄is officia exequēda. li. 7º de he reti. nolentes. ¶ Item inꝗſitores poſſunt p̄ſbyteros ⁊ alios clericos qui offm̄ inꝗſi tionis inſtruendo hereticos: vel eorū credentes citatos de celāda veritate: vel dicē da falſitate: ſeu liberādo eos indebite fue rint inuenti impedire.ſ. manifeſte vel non manifeſte: dummō de hoc poſſit conſtare a talibus ꝯpeſce̓: ⁊ pena debita caſtigare tam ꝑ captiōem ꝑſonaꝝ qͣꝫ al̓s ẜm culpe exigētiam. li. 6º. eo. accuſatus.§. ſacerdotes. ¶ Item qn̄ quis ꝓ eo ꝙ hereticos ac ceptauit vel defendit: vel eis fauit: nō tn̄ exiſtens hereticus: obligauit inꝗſitoribus bona ſua: ad recipiēdam ab eis penitētiā: ⁊ cōplendam: ſi talis decedat anteqͣꝫ iniungat ſibi penitētiam illam eius heredibus ſatiſfactiōem imponet. Si v̓o decedat penitētia iam incepta: non tn̄ pacta: ſi per hiꝰ penitētiam onus impoſituꝫ fuerat ad ſalutem ꝓficiens in bonis eius tꝑalibus exequēdis: vt ꝙ fūdaret vel edificaret ec cleſiam: hoſpitale: vel aliquid ſil̓e ad com plemētum eius cogent inꝗſitores heredeſ vel alios ad quos eius bona cuꝫ ſuo one re deuenerūt. vt in. c. accuſatus.§. ſi v̓o. ⁊ .§. porro. Sed ꝯͣ hoc ꝙ dicit. nō exiſtēs hereticus: videt̉ eſſe illud exͣ eo. c. penul. vbi dicit̉ ꝙ defenſores ⁊ fautores hereticorū ſunt heretici. ℟ndeo ꝙ illud. c. ẜm Io. an. loquit̉ nō de fauente ⁊ defendēte. ſed de credente. ¶ Item in cāu quo heredes ad ſucceſſiōem admitti nō debent obhereſim ſui actoris: puta quia non fuit reincōꝑatus vniuerſitati eccl̓ie: inꝗſito res poſt mortem eius: ad occupatiōeꝫ bo norū eiuſdem ꝓcedere debent non obſtāte ꝙ hoc eo viuēte: non fuerit eius morte interueniēte: declaratum ꝑ ſnīam. vt in. c. accuſatus.§. ī eo v̓o. Et ꝙ dicit poſt mortem. intellige vſqꝫ ad. 40. annos. poſtea. n abdicari non poterūt etiā ab eccl̓ia roma na a filijs catholicis: ꝗ illa tanto tꝑe bona fide poſſederūt. qd̓ eſt verū ſi parenteſ tꝑe mortis catholici putabant̉. li. 6º de p̄ſcriptꝭ. c. fi. ¶ Itē inꝗſitores hereſis a ſede apl̓ica deputati ⁊ multominꝰ alij ſe nō debent intromittere de diuinatiōibꝰ ⁊ ſor tilegijs niſi ſaperent hereſim manifeſte. vt in. c. accuſatus.§. ſane. Manifeſte aūt ſaperent hereſim vt dicit Io. an. hic.ſ. circa aras idoloꝝ nepharias p̄ces emittere. ſa crificia offerre. demones cōſulere. eorū reſponſa recipere. ⁊ ſil̓ia. 2. q. 2. hi qui. ⁊. q. 4. igit̉ genus. Et per hoc ꝙ dicit manifeſte. eſt ar. ꝙ in dubio non habēt iuriſdicti onē. Non poſſent etiam ſe intromittere dequeſtiōibus vſurarū motis etiaꝫ ꝯͣ illos

T Li. LIX ꝗbus reſtōnem vſuraꝝ in penitētia procrimīe hereſis iniuxerit. ac illi ſe ⁊ ſua ad hoc faciēdum in iudicio eccl̓ie obligarūt vt in. c. accuſatus.§. de queſtōibꝰ. Et ſi nō poſſunt ꝯͣ illos: multominꝰ cōtra alios. Ad hoc nota ꝙ papa Bonifaciꝰ confirmat omīa ꝑ ſuos an̄ceſſores tradita ī negocio heretice p̄uitatis: que non obuiāt ſuis cōſtitutiōibus ſuꝑ eodem editis. vt ī c. cum ẜm. in fi. Item leges ꝑ Fredericuꝫ olim Romanum imperatorē: in fauoreꝫ fidei facte ⁊ canonibꝰ nō cōtrarie: approbate ſunt ⁊ ſeruande. li. 6. eo. vt inquiſitio nis. in principio. ¶ De apoſtatis a fide. ti.§. Einde cōſiderādum eſt de apoſtatis. Et pͥmo ꝗd ſit apoſtaſia 2º quot ⁊ que ſūt differētie eiꝰ poſtea qua pena apoſtate feriant̉: ⁊ qualit̓ reuertētes recipiant̉: deinde dubitatiōes de apoſtaſia mouent̉. ¶ Cir ca pͥmum ſciēdum ꝙ apoſtaſia eſt temera rius a ſtatu fidei obediētie vel religionis receſſus. Et dicit̉ apoſtaſia qͣſi poſt ſtatio vel retrograda ſtatio. 26. q. 7. nō obſerue tis. vbi dicit̉. ſciat ſe apoſtatā.i. retro abeuntē. Eſt aūt triplex apoſtaſia.ſ. ꝑfidie. inobediētie. ⁊ irregularitatꝭ. Perfidie.ſ. qua ꝗs recedit a fide. vt Iulianus apoſtata. de qua. 2. q. 7. non pōt. Inobediētie qua.ſ. quis trāſgredit̉ ſponte p̄ceptum. vt Adā ⁊ Eua. Et ꝗ ſacris canonibꝰ obedire cōtemnit. de hac. 3. q. 4. alieni. ⁊ exͣ de ma. ⁊ obe. ſi quis. Irregularitatꝭ. qua ꝗs a ſtatu religiōis aſſūpte recedit. vt cum apoſta tat clericꝰ: monachus: vel aliꝗs religioſus vel cōuerſus. de hac diſ. 50. c. fi. ⁊ diſ. 47. quātūlibet. ⁊ 16. q. i. legi. De pͥma aūt apoſtaſia.ſ. ꝑfidie: que ſimplicit̓ ⁊ pͥncipaliter eſt apoſtaſia tm̄ hic dicet̉. alijs duabꝰ apoſtaſijs ad ſua loca reſeruatis. Pret̉ etiam p̄dictos modos pōt generalit̓ dici apoſta ta quicūqꝫ recedit a deo mortalit̓ peccado. ẜm illud Eccl. 10. Initiū ſuꝑbie homīs apoſtatare a deo. qm̄ ab eo receſſit cor illiꝰ Apoſtata a fide eſt hereticꝰ. Et ideo eſt ſic̄ hereticꝰ puniēdus. de qua pena dictum ē in ti. p̄cedenti. vnde eſt excōicatus: res eiꝰ publicant̉. non teſtat̉. nec in ſtatum pͥſti num etiam pacta pnīa reuertit̉: infamis eſt. ⁊ a dignitatibꝰ multiſqꝫ alijs repellit̉. exͣ de iurꝭ. iurā. q̄relam. ⁊.§. q. i. infames. ⁊ de cōſe. diſ. 3. celebritatem. Redeuntes ab hac apoſtaſia cuꝫ fuerīt heretici tanqͣꝫ reuertentes ab hereſi ſunt recipiēdi. de ꝗ bus dictum eſt. sͣ. Nec obſtat illud. ii. q. 2. Iulianus. vbi dicit̉ ꝙ milites catholici obediebāt Iuliano apoſtate Imꝑatori in omībus que nō erant ꝯͣ deum. quia ip̄e tolerabat̉ ab eccl̓ia ꝓpter ſcādalum quod timebat̉. Pōt autem hic dubitari ſic. Ecce multi xp̄iani reſident in aliꝗbus ciui tatibꝰ ſarracenoꝝ. Et aliꝗs eoꝝ ꝓfitetur Machometū eſſe nūcium dei: ad veneratiōem eius ſicut faciūt ſarraceni. Aliquiv̓o ip̄oꝝ oſculat̉ eius ſepulchꝝ qͣſi ob reuerētiam eius: ac ſi eſſet ſanctus. Aliꝰ publice ſe gerit ꝓ ſarraceno: ⁊ occulte ꝓ xp̄i ano. Modo querit̉. vtrū iſti ⁊ ſimiles ſint apoſtate vel heretici indicādi. Ad haqōnes ℟ndet Ray. ⁊ Alex. an. 2. t. 2. c. de apoſtaſia. ar. 2. o. ꝙ ſi xp̄iani ſponte: ⁊ ex fi de. quia.ſ. ita credunt: ꝓfitent̉ illum eē dei nūcium: vel eius oſculant̉ ſepulchꝝ. vel publice ſe ꝓ ſarracenis gerunt: qͣſi deo placere ꝑ hoc intendētes. tales omēs indiſtincte ſunt apoſtate ⁊ heretici iudicādi. ⁊ per ꝯn̄s excōicati. lꝫ enim iſti nihil dicant ex p̄ſſe cōtra aliquem articulū ſpālem. tamē tacite ꝯͣdicunt. cum dicant vel ſentiāt verbo vel ſigno illum ꝑfidum eſſe ſanctum: quem cōſtat fuiſſe hereticum. Et in cā ſimili fuit Anaſtaſius 2ꝰ de hereſi dāna tus. diſ. 19. Anaſtaſius. Si v̓o ꝓfitent̉ f. tm̄ verbo. vel faciūt ꝓpter victum. ſed in corde in nullo deuiant a fide. nō ſunt ꝓprie apoſtate nec heretici. nec excōicati. peccant tamē mortalit̓ quantūcūqꝫ me tus fuerit magnus. vnde poſſunt dici cō munit̉ apoſtate. quia recedunt a fidei con feſſiōe. ẜm Alex. an. vbi sͣ. vnde Auguſ. Ad mēdacium in doctrina religionis ſcꝫ xp̄iane dicendum: nulla cōditione quis debet abduci. 22. q. z. pͥmum. Et Io. Criſ. Non tm̄ ille eſt ꝓditor veritatis: qui palam loquit̉ mendaciū: ſed etiam ille qui non libere ꝓnūciat veritatem: quam libere ꝓnunciare oportet. aut non libe̓ veritatem defendit quam libere defende cōuenit..ii. q. z. nolite. Idem dicit Innoc. extra qd̓ me. ca. ſacris. Et idem dicēdū eſt de his qui ꝓpter metum filios ſuos cir cūcidunt vel circūcidi ꝑmittunt. quia ſꝫ mortaliter peccent non tamen ꝓpter hoc ſunt apoſtate vel heretici. niſi alit̓ habeant intentiōem corruptam. Nec obſtat illud

T..II. LX. de pe. diſ. i. poteſt fieri. vbi videt̉ talis exu ſari. quia illud intelligit̉ poſt penitentiam: vel intelligit̉ de alleuiatiōe pene ꝓpter metum. ¶ Nūquid licet xp̄iano aſſumere habitum ſarracenoꝝ. ⁊ ſic ſe ſimulare ſaracenū. ℟ndet Rod̓. ꝙ hoc fieri poteſt ex rōnabili cauſa ſicut beatꝰ Sebaſtianus ſub veſte militari militiaꝫ Chriſti gerebat ſecrete. Si autem aliqd̓ ſignum: vel aliꝗs caracter pͥncipaliter eſſet cōſtitutus ad di ſcernēdum ꝓfeſſores alicuius infidelitatis: non liceret alicui fideli ferre huiuſmōi habitum: vel caracterem. cum eoip̄o ꝓfeſſorem talis infidelitatis ſe profitēret̉. ⁊ ſic per tale ſignum mentiret̉ mendacio ꝯͣ fidei ꝓfeſſiōem. ¶ De blaſphemijs. ti. co. Oſtea cōſiderādū ē de blaſphe mia que opponit̉ fidei quātuꝫ ad actum cōfitendi. ¶ Circa quod ſciēdum: ꝙ nomen blaſ phemie videt̉ importare quādam derogatiōem alicuius excellentis bonitatis. ⁊ p̄cipue diuine. deus auteꝫ vt dicit Diony. li. de diui. no. eſt ip̄a eſſentia bonitatis. vn̄ quicꝗd deo cōuenit pertinet ad bonitatē eius. ⁊ ꝗcquid ad ip̄m non pertinet: longe eſt a ratiōe perfecte bonitatis: que eſt eſ ſentia eius. quicūqꝫ igit̉ vel negat aliꝗd de deo qd̓ ſibi cōuenit. vel aſſerit aliquid de eo quod ei nō cōuenit: diuine derogat bonitati. qd̓ ꝗdem cōtingere poteſt vel ẜꝫ intellectū tm̄. vel etiam ẜm intellectū ⁊ afectum. ⁊ vtroqꝫ modo huiuſmōi derogatio ſi ſit tm̄ in corde: eſt blaſphemia cordiſ ſi v̓o in ore: eſt blaſphemia oris. q̄ ꝗdem opponit̉ cōfeſſiōi fidei: non pͥma. blaſphe mia v̓o ſanctorū ex ꝯn̄ti redūdat in deuꝫ. Eſt autem ꝓprie blaſphemia in verbis. ex tenſo tamē noīe eſt etiam ī factis: ſic̄ etiā cōfeſſio ⁊ negatio. lꝫ ꝓprie ſint in verbis. nihilominꝰ tamē accipiunt̉ in factis. ẜm illud ad Titum.i. Cōfitent̉ ſe noſſe deuꝫ factis autem negāt. Blaſphemie aūt ẜm aliquos ſunt tres ſpecies. Una eſt. cum at tribuit̉ deo qd̓ ei non cōuenit. 2ª cū ab eo remouet̉ quod ſibi cōuenit. 2ª cum creature attribuit̉ quod deo appropriat̉. ẜm v̓o Tho. 2ª. 2e. q. 2. ar. i. c. 3ᵐ. ẜm illa tria non poſſunt ꝓprie loquēdo diſtingui diuerſe ſpecies blaſphemie. Prima enim duo non differūt: niſi ẜm affirmatiōem ⁊ negatiōem. que ꝗdem differētia nō diuer ſificat habitus in ſpecie. quia ꝑ eandē ſen tentiā innoteſcit falſitas affirmationuꝫ ⁊ negationū. Et ꝑ eandem ignorātiam modo vtroqꝫ errat̉. Ꝙ autem ea que ſūt dei ꝓpria creaturis attribuant̉ ad hoc pertinere videt̉ ꝙ aliꝗd deo attribuat̉ qd̓ ſibi non cōuenit. quicꝗd enim eſt deo ꝓpriuꝫ attribuer̄ hoc creature eſt dicere deuꝫ idē eſſe creature. ¶ Eſt auteꝫ blaſphemia pec catum mortale ex genere ſuo: cum repugnet charitati diuine. quia derogat boni tati diuine. vt dictum eſt. que eſt obiectuꝫ charitatꝭ. vn̄ punit̉ morte Leui. 24º. Qui blaſphemauerit nomen dn̄i morte morie tur. Si autem aliquis ex ſurreptiōe in v̓. ba blaſphemie ꝓrumperet. ita ꝙ hoc qd̓ diceret blaſphemiam eſſe non aduerteret. venialiter peccaret. ⁊ rōnem blaſphemie ꝓprie non haberet ẜm Tho. vbi. sͣ. c. ⁊ Alex. an. 2. t. 2. c. de blaſphemia. ar. 2. c. Eſt aūt maximū peccatū ſic̄ ⁊ infidelitas ad quam ꝑtinet ⁊ etiam ip̄am aggrauat. ſi ſuꝑueniat deteſtatio volūtatis. ⁊ adhuc magis ſi ꝓrumpat in verba. hinc ſuper il lud Iſa. 18º. Ad populū terribilem ⁊cͣ. dicit glo. ꝙ om̄e peccatū blaſphemie cōparatū leuius eſt. ¶ Sed nūquid hoc peccatum remiſſibile eſt. videt̉ ꝙ ſic. quia dr̄ Math̓ 12º. Om̄e peccatū ⁊ blaſphemia remitter homībus. ¶ Sed ꝯͣrium videt̉ per hoc ꝙ ibidem īmediate ſequit̉. ſpūs autem blaſphemie nō remittet̉. ℟ndeo blaſphemia ſi fiat ex coactiōe: peccat ꝯtra pr̄em. ſi ex deceptiōe ꝯͣ filium. ſi ex certa malicia: contra ſpūm ſanctū. Scd̓m enī veritatē om̄e peccatū eſt cōtra trinitatem. appropͥate tn̄ peccatū cōmiſſum ex infirmitate dicit̉ eſſe cōtra pr̄em: cui potentia appropriat̉. commiſſum ex ignorātia cōtra filium: cui ſapientia. cōmiſſum ex certa malicia cōtra ſpi ritū ſanctū cui bonitas appropriat̉. Nō etiam ꝙ irremiſſibile dicit̉ triplicit̓. Uno modo negatiue.ſ. qd̓ nullo mō pōt remit ti vt peccata demonū ⁊ damnatorū. Alio modo cōtrarie.ſ. qd̓ habet cōtrariaꝫ diſpoſitiōem ad remiſſiōem. vt peccata que fiunt ex certa malicia que dicunt̉ irremiſ ſibilia.i. valde de difficili remiſſibilia. 2 modo pͥuatiue.ſ. qd̓ in ſe nō eſt aptum na tum vel dignum remitti. vt quodlibꝫ pec catum mortale. Si ergo blaſphemia fiat ex coactiōe vel deceptiōe: dicit̉ remiſſibilis: quia ſecum habet cauſam annexam.

T. Li. LXI. diuine miſericordie ꝓuocatiuaꝫ ad remiſ ſiōem. Et de tali blaſphemia intelligit̉ il lud. Om̄e pctm̄.ſ. ꝑpetratuꝫ in opere ⁊ hͦ ex infirmitate: vel impotētia ⁊ blaſphemia i. peccatum ꝑpetratuꝫ in verbo: ⁊ hoc ex ignorantia: remittet̉ homībus.i. eſt remiſ ſibile. vel remittet̉ ſcilꝫ ſi peniteat. quia ex circūſtantia que peccatum attenuat dignū eſt remitti. Si autem blaſphemia cō mittat̉ ex certa malicia: tunc dicit̉ irremiſ ſibilis. non quia nō poſſit remitti: vel ꝗa non remittat̉ aliquādo. ſed quia non ha bet ſecum cauſam motiuam ad remiſſionem. Et de hac dicit̉. Spūs autē blaſphemie.i. blaſphemia illata ex certa malicia: ⁊ qͦdlibꝫ aliud pctm̄ ſc̄m ex certa malicia non remittet̉.i. vix ſiue difficulter remiſſi bile. quia nullam excuſatiōem habet. Eſt autem blaſphemia non tm̄ in viatoribus ſed etiam in damnatꝭ. ẜm illud Apocꝭ. 16º. Blaſphemauerūt nomen dn̄i habētis po teſtate ſuꝑ has plagas. non tamē eſt ī eis demeritoria. ſed ꝑtinet partim ad penam damnatiōis. Eſt autē in eis blaſphemia cordis: quia deteſtant̉ iuſticiam dei eos pu nientis. Credibile etiam eſt ꝙ poſt reſurrectiōem erit in eis blaſphemia oris: ſicut ⁊ in ſanctis laus vocalis. ¶ De ſpē. deſperatiōe. ⁊ p̄ſumptiōe. ti. i. Onſequēter cōſideranduꝫ eſt de ſpe ⁊ vitijs ſibi oppoſitis.ſ. de deſperatiōe ⁊ p̄ſumptiōe. Circa igit̉ ſpem noͣ. ꝙ ſpes po teſt qͣdruplicit̓ ſumi.ſ. ꝓ ſpe ẜm ꝙ eſt paſio. ⁊ ꝓ actu ſperandi. ⁊ ꝓ reſperata. ⁊ ꝓ habitu per quem elicit̉ actus ſperandi. Primis tribus modis non eſt virtus. 4º modo eſt virtus. Et ꝗdem ſi ſit habitꝰ charitate formatus: eſt ſimplicit̓ virtus. ꝑficit enim habētem eam ⁊ actum eius ⁊ actum illum debito mō refert in finem vltimum que requirunt̉ ad plenū eſſe virtutis. Fit autem illa relatio cōpletiue per charitatem. Si v̓o ſpes ſit informis ſic ē virtus ẜm ꝙ virtus cōiter ſumit̉ ꝓ quo cunqꝫ habitu determināte potentiam ad aliquem actum reſpectu obiecti debiti. Et vtroqꝫ mō ſpes eſt habitus infuſus: cum per eam ꝓtendat̉ appetitus aīe in bonuꝫ arduum.ſ. eterne glorie qd̓ eſt ſuꝑ omneꝫ facultatem nature. ¶ Sciēdum auteꝫ ꝙ ſpes largē poteſt dici credulitas ꝓbabilis ẜꝫ ꝙ dicit aliquis de aliquo ꝙ ſperat euꝫ eſſe futurū bonū homīem. ⁊ ſimilia. ⁊ ſic pertinet ad ꝯgnitiōem. Alio modo poteſt dici ꝓprie ẜm ꝙ eſt quedam ꝓtenſio appetitus in bonum arduū. vt dictum eſt. ⁊ ſic pertinet ad affectiōem. ⁊ ſic eſt hic intentio de ea. Diffinit autē eam Haymo ſic ⁊ habet̉ li. 3º ſnīaꝝ diſ. 26. caº.i. Spes eſt certa expectatio future beatitudinis ꝓueniens ex diuina gr̄a: ⁊ meritis p̄cedenti. bus: vel ip̄am rem ſperatam: vel ſpem. Et vult per hoc dicere ꝙ ip̄a merita per que homo diſponit ſe ad ſperādum: p̄cedunt ſpem vel in re: vel in ꝓpoſito. Cum auteꝫ dicit̉. Spes eſt certa expectatio ⁊cͣ. nō eſt ibi p̄dicatio per eſſentiam: ſed per cauſaꝫ ¶ Ad qd̓ noͣ. ꝙ duplicit̓ cōtingit aliquem merita ſua intueri. Uno mō attribuendo ſibi ⁊ hoc eſt ſuperbie ⁊ vanitatis. Alio modo attribuendo gr̄e dei. ⁊ hoc eſt humilitatis ⁊ veritatis. ⁊ hoc modo motus ſpei ex intuitu orit̉ meritoꝝ. Irca deſperatiōem ſciēdum ꝙ deſperatio eſt peccatum. īmo etiaꝫ maximū peccatoꝝ.ſ. qͣꝫtum eſt ex parte noſtra. infidelitas enim ⁊ odiū deẜm ꝓpriam ſpeciem ſunt grauiora qͣꝫ deſperatio. quia illa duo ſunt contra deum ẜm ſe.ſ. infidelitas que non credit diuine veritati. ⁊ odium dei: qd̓ cōtrariat̉ diuine bonitati. ſed deſperatio eſt cōtra deum nō ẜm ſe ſed ẜm ꝙ eius bonuꝫ ꝑticipat̉ a nobis. Sed ſi p̄dicta tria ad inuicem cōparent̉ ex parte noſtra. ſic deſperatio eſt piculoſior. quia per ſpem reuocamur a malis: ⁊ introducimur in bona ꝓſequenda ⁊ ideo ſpe ſublata irrefrenate homines in vitia labunt̉: ⁊ a bonis oꝑibus retrahunt̉. vnd̓ Iſid̓. de ſūmo bono dicit. Per petrare flagitiū aliquod mors eſt. ſed deſperare eſt deſcendere in infernū. Oritur autem ẜm ꝙ dicit Gregorꝭ. 2º moral̓. Ex luxuria: ex qua ꝓuenit ꝙ homo faſtidit bona ſpūalia. ⁊ non repetat ea bona ardua. ſed ſpecialius etiam ẜm eūdem ibidem. oritur ex accidia: que eſt triſticia que dam ſpiritus directiua. Remedium autē pͥncipale cōtra deſperatiōem eſt cōfiden tia de Chriſto paſſo pro genere humano qd̓ erat ī peccato. vnde ſuper illud Ro. 5. Pro impijs mortuus eſt. dicit glo. Ne de ſperes de eius potentia: cuius apparet in morte tanta beniuolētia a qͦ tales arras accepimꝰ ꝙ donauit impijs ſuā morteꝫ ꝙ

T..II. LXII. ſeruat iuſtis ſuā vitam. Irca p̄ſumptiōem ſciēdum ꝙ duplex eſt p̄ſumptio vitioſa. Una qͦ orit̉ ex ꝓpria virtute que eſt ſpēs ſuꝑbie. ⁊ opponit̉ magnanimitati. eſt enī ſuꝑabūdantia eius: ⁊ oritur ex inani glla vnde Gregꝭ 2º moral̓. ponit p̄ſumptiōeꝫ nouitatū filiam inanis glorie. Alia p̄ſum ptio vitioſa eſt: que cōſurgit ex cōtemptu diuine iuſticie: que ſi ex ſola electiōe ꝓcedat: eſt pctm̄ in ſpūm ſanctū. ⁊ hec directe opponit̉ ſpei. eſt enim quedam ſpei inordi natio: ex ſola electiōe ꝓcedens ẜm Ric. 3. diſ. 26. q. 6. ar. i. c. ⁊ hec directe videt̉ ori ri ex ſuꝑbia: ac ſi talem quis ſe eſtimet ꝙ etiam eum peccātem deus non puniat. vl̓ a gloria non excludat. Eſt autem p̄ſūptio ne deſperatio peior. quia voluntas per deſperatiōem totaliter a deo recedit. non enī innitit̉ miſericordie: quam cōtemnit. nec iuſticie. quia qͣꝫtum poteſt eam refugit. per p̄ſumptiōem autem in deum lꝫ inordinate tendit. ¶ Ad hoc nota ꝙ p̄ſumē qn̄qꝫ ponit̉ ꝓſperare. vt iudith. 9º. Exaudi me miſeram: ⁊ de tua miſericordia p̄ſumēteꝫ ratio huius eſt quia ip̄a ſpes recta que ha bet̉ de deo videt̉ p̄ſumptio ſi ẜm humanā cōditiōem menſuret̉. non autem eſt p̄ſum ptio ſi dīne bonitatis īmenſitas attendat ¶ De charitate ⁊ odio. ti. 6. Onſequenter cōſiderandū eſt de charitatē. Et pͥmo de ip̄a. ⁊ de effectibus cōſequētibꝰ actū charitatis. Et de ip̄a charitate: pͥmo qͣꝫtum ad eius eſſentiam. 2º quātuꝫ ad eius ſubiectū. 3º qͣꝫtum ad obiectū. 4 quo ad ordineꝫ. 5º. quo ad actum. 6º quo ad oppoſitum vitium.ſ. odiuꝫ ¶ Circa pͥmū ſciēdum: ꝙ charitas ſic diffinit̉ li. ſen. di. 27º. Charitas eſt dilectio qͣ diligit̉ deus ꝓpter ſe: ⁊ ꝓximus ꝓpter deum. Lꝫ enī charitas ⁊ dilectio ſint idem in re: diſ ferunt tamē ratiōe. Dilectio eniꝫ eſt ī pl̓ qͣꝫ charitas. vnde cōſueuit dici ꝙ amor eſt naͣlis dilectio voluntatis deliberatiue vnde charitas nomīat habitū. ⁊ dilectio actum. ⁊ ita diffinit̉ charitas per dilectio nem: ſicut minus cōe per magis cōe. vel ſicut habitus ꝑ ſuum actuꝫ. Ꝙ autē cha ritas ſit ſimplicit̓ virtus. īmo maxīa omniū virtutū. patet ꝑ Auguſti. 15. de trini. c. is. dicentem. ꝙ nullum donum dei eſt excellentius dono charitatis. hoc eniꝫ ſoluꝫ eſt qd̓ diuidit inter filios eterni regni. ⁊ filios eterne perditiōis. Eſt etiam charitas omniū virtutū forma. vt dicit Ambo qd̓ intelligit̉ inqͣꝫtū cetere virtutes: qͣꝫtuꝫ ad rōnem tendentie in finem vltimū: ab ea recipiunt cōplemētum ꝓpter qd̓ perfectio meriti attribuit̉ charitati. quod bene dat intelligere Apl̓s. i. Corꝭ. 13. dicens. Si tra didero corpus meū ita vt ar. chari. auteꝫ non habuero nihil mihi ꝓdeſt. vnd̓ glo. ſuper illud Gal̓. 5. fructus autem ſpūs eſt charitas. dicit glo. ꝙ ſine charitate cetere virtutes nō reputant̉ eſſe virtutes. Equit̉ videre de 2º.ſ. de charitate qͣꝫtum ad eius ſubiectū. ¶ Cir ca qd̓ ſciēdum ꝙ cum virtꝰ charitatis ſit virtus infuſa ẜm illud Ro. 5º. Charitas dei diffuſa eſt in cor. no. per ſpiritū ſanctum qui datus eſt nobis. Nō in fundit̉ ẜm capacitatem naͣlium ſꝫ ẜm vo luntatem ſpūs ſancti diſtribuētis. vnd̓. i. Cor. 12. Hec omīa operat̉ vnus atqꝫ idē ſpūs di. ſin. ꝓut vult. Poteſt autem charitas augeri: loquendo de charitate vie. vnde Auguſ. ſuper Io. Charitas meret̉ augeri. vt aucta mereat̉ perfici. Pōt etiā charitas amitti in ſtatu vie. quia nō tollit a libero arbitrio vertibilitatem. ideo dicitur.i. Corꝭ. io. qui ſtat videat ne cadat. Amittit̉ autem charitas per hoc ꝙ auer tit̉ a deo volūtas: quod ſit per qͦdlibꝫ peccatum mortale. vnd̓ Auguſti. 8º. ſuꝑ Gen̄ dicit ꝙ homo deo p̄ſente ſibi illuminatur. abn̄te v̓o ꝯtinue tenebrat̉: a qͦ nō locoꝝ interuallis: ſꝫ volūtatis auerſiōe diſceditur. Recuperat̉ autem charitas per peni tentiam: quia tollit auerſiōem illam. vnd̓ Auguſt. li.§. cōfeſſionū. penitētia eſt que dam res optima ⁊ perfecta: oēs defectus reuocans ad ꝑfectum. Recuperat̉ auteꝫ charitas maior: vel minor ẜꝫ ꝙ homo ſe plus vel mius preparat. ⁊ diuina largitas diſpenſat. Non poteſt autem aliquis exiſtens in hac vita ẜm cōmunem legem ſcire certitudinaliter ſe habere charitateꝫ tum ꝓpter charitatis ⁊ dilectiōis acquiſite ſimilitudinem. vt dicit Bern̄. de amore. tum ꝓpter diuinam diſpenſatiōem. ꝓ pter quam deus claudit oculos ſeruoruꝫ ſuorū ad ea de quibus poſſunt efferri. hīc dicitur Ecc. 9º. Nemo ſcit vtrū odio vel amore dignus ſit. Qd̓ tamen ꝗdaꝫ dicūt eſſe verū: loquendo de amore finali: ꝓ oī n

T. Li. tempore ⁊ abſolute. Per ſuſceptiōem enī penitentie que eſt ſacramentum adhibita omī diligentia que ad hoc requirit̉ vt di gne recipiat̉: poteſt pro illo tunc ſcire certitudinalit̓: certitudine fidei charitateꝫ ſe habere ẜm eos. Equit̉ videre de 3º.ſ. de charitate quātum ad eius obiectū. ¶ Circa quod ſciēdum ꝙ formale obie ctum ⁊ pͥmum pͥncipale charitatis ratōe cuius diligit̉. quicꝗd ex charitate diligitur eſt bonitas ſūma. vnde Anẜ. in monol̓. caº 68º dicit ꝙ creatura rōnalis nihil diligere debet niſi ſūmam eſſentiā aut ꝓpter illam plura alia ſunt diligenda ex charitate ꝓpter ſūmam bonitatem: vel ꝓpter deū ſub rōe ſūmi boni: quoꝝ nume rū ⁊ etiam ordineꝫ debitū ponit Auguſt. li. 2º de doctri. xp̄iana ca. 2. dicens. 4º ſūt diligenda.ſ. quod ſupra nos eſt. ſcꝫ deus. quod nos ſumus. quod iuxta nos eſt. ſcꝫ ꝓximus. quod infra nos eſt. ſcꝫ corpus. Ad hec 4º reduci poſſunt omīa. Angeli enim cōtinent̉ nomīe ꝓximi vt dic̄ Au guſti.i. de doctrina xp̄iana. Corpus v̓o ꝓximi cōtinet̉ ſub quarto membro: qꝛ eſt infra nos ſicut noſtrū corpus. Ambꝰ autem ponit ſex diligenda ex charitate dicens. ante omīa deuꝫ. deinde noſip̄os. poſt ea parentes. deinde filios. deinde domeſticos. poſtea inimicos diligamus. Horū. 5. membra reducunt̉ ad 3ᵐ membꝝ Auguſti. ſcꝫ ad dilectiōem ꝓximi. nec eſt ibi cōtrarietas: quia Ambꝰ cōſiderauit differentias diligibiliū accidētales Auguſ. v̓o differētias ⁊ gradus magis eſſentiales. vt. jͣ. melius patebit. ¶ Sciēdum aūt ꝙ aliquid diligi poteſt ex charitate dupli citer. Uno mō per ſe. ſicut obiectuꝫ ad qd̓ dilectio terminat̉. Alio mō per accidens. ſicut aliquod bonum qd̓ obiecto illi ex di lectiōe optatur. vnde in actu dilectionis eius includit̉. Primo mō diligit̉ aliquid amore amicitie. 2º amore cōcupiſcentie. ¶ 2º modo: non pͥmo diligunt̉ ex charitate virtutes gratia ⁊ gloria eterna. Et quia accidens non facit numerū cuꝫ ſub iecto. ideo ip̄a non numerat Auguſti. vel Ambro. inter diligenda ex charitate. In tendunt eum aſſignare tm̄ numerū diligendorū ex charitate amore amicitie. Iteꝫ aliquid poteſt diligi ex charitate du pliciter. Uno modo ex charitate imperāte. ſic diligi debent ex charitate omīa que ſpectant ad ſalutem noſtrā ⁊ diuinā laudem. Alio modo ex charitate eliciente. ſic diligit̉ illud ex charitate ad quod tanqͣꝫ ad obiectū terminat̉ formalis ⁊ propriuſ actus charitatis.ſ. amor amicitie. tale enī non eſt ſummū bonum. ſiue illud qd̓ natum eſt beatificari in ſummo bono. primo modo creature irrōnales ⁊ inanimate di ligende ſunt ex charitate. ſed non 2º modo ẜm aliquos. vnd̓ ẜm eos earū dilectio a charitate imperat̉ ſed non a charitate: ſed potius a naturali volūtate elicit̓. ẜm v̓o aliquos a charitate elicit̓. vnd̓ ẜꝫ hos diligende ſunt ex charitate elicitiue non dilectiōe amicitie ꝓprie loquēdo. ſed inqͣ tum ex charitate volumus eas cōſeruari ad hominū vtilitatem: ⁊ dei honorem. ſic etiam deus eas diligit. ẜm illud ſap̄. ii. Diligis omīa que ſunt. Prime ſnīe fuit Bon̄. 3. di. 28. q. i. arti. i. c. 2ª Richari. ⁊ di. 28. q. i. arti. 4. c. Peccatores auteꝫ qui ſunt ꝓximi noſtri ratiōe nature ẜm quā ſunt capaces eterne glorie ſunt ex charitate diligendi. ſed ratiōe culpe ſunt odiendi. ⁊ hoc eſt ꝑfectum odium: de quo ꝓphe ta. Perfecto odio oderam illos. Et Proſper. Sic diligendi ſunt homīes: vt nō di ligant̉ eorū errores. Nec obſtat ꝙ in ſcriptura ſacra ſancti vident̉ optare peccato ribus mala ẜm illud pſal. Cōuertantur peccatores in infernum. quia huiuſmōi auctoritates intelligi poſſunt vel per modum prenūciatiōis vt ſit ſenſus cōuertātur.i. cōuertent̉: vel per modum optationis. Et hoc vt deſiderium attendat̉. vl̓ re ſpectu diuine iuſticie. vel reſpectu remouēde culpe. Diabolus autem ⁊ etiam demō eſt nomen nature in malicia obſtinate. ideo cōcedi non debet ẜm Richar. 3. diſ. 28. q. i. arti. i. c. 4ᵐ. ꝙ ſit diligēdus ex charitate niſi ratiōe nature que naturaliter bona eſt. Non eſt tamen natura ex chari tate diligenda amore amicitie quo vitaꝫ eternam optamus amato: ſed potius ex charitate debemus ī eius eterna pena dei iuſticiam diligere volendo eaꝫ ad dei gloriam permanere. ¶ Sed quid de inimiciſ nūquid tenemur ebs diligere ẜm affectū ¶ ℟ndeo dilectio inimicorū tripliciter po teſt intelligi. Uno modo inquātum ſunt inimici. 2º quo ad naturam ī vniuerſali 3º quo ad naturam in ſpeciali. diligē in imicos pͥmo modo eſt ꝑuerſum. quia hoc eſt diligere eos inquātum ſunt mali. 2º

.II. LXII. modo eſt ad ſalutem neceſſariū Math̓. 5 Diligite inimicos veſtros. ¶ 2º mō ſcilꝫ vt aliquis in ſpeciali moueat amore ad inimicuꝫ: non eſt de neceſſitate charitatis abſolutē: ſed ẜm p̄paratiōem animi.ſ. vt animꝰ ad hoc ſit paratus ſi neceſſitatꝭ oc curreret caſus. hoc enim p̄ter neceſſitateꝫ implere eſt de charitatis perfectione. Et ſic dicit Auguſti. ī ench̓. ꝙ diligere inimi cos non eſt tante multitudinis: quātā cre dimus exaudiri. cum in oratiōe dicit̉. Di mitte nobis debita noſtra: ſicut ⁊cͣ. Ulte rius nota. ꝙ dilectiōis affectus ē duplex ſ. innocētie ⁊ beneficentie. Prīo affectu te nemur oēs inimicos dilige̓: ne eis opemus mala per ſe.i. inqͣꝫtum ſunt mala. poſſumus tamē eis per accidēs optare mala ſ. inqͣꝫtum credimus illa eis vel reipublice expedire. vnde omēs tenent̉ inimicos nō odire: ⁊ de eoꝝ malis non gaudere: niſi forte ꝑ accidēs. vt dictum eſt ꝓuerb̓. 24. Cum ceciderit inimicus tuus: ne gaudea 2º affectus.ſ. beneficētie eſt duplex. vnꝰ eſt prīcipalis: quem charitas pͥmo ⁊ per ſe elicit. vt optare dilecto bona ſpūalia. ſcꝫ gr̄am ⁊ gloriam. Et hoc affectu: tenemur omēs diligere: etiam actu inimicātes. Al ter eſt ſecūdarius vt optare bona tꝑalia. Et hunc imperat charitas: ſed non elicit ẜm aliquos. ẜm alios v̓o etiam elicit: ſed non pͥmo ⁊ ꝑ ſe ⁊ pͥncipaliter: ſed per acci deus.ſ. inquātum bona temporalia credū tur aliquo mō expedientia eſſe ad ſaluteꝫ anime. Et hoc 2º affectu diligere inimicos non eſt neceſſitatis: ſiue ſint inimici perſo ne: ſiue eccl̓ie. ſed ſi ſunt inimici ꝑſone: eſt perfectiōis: niſi ꝑ accidens.ſ. inqͣꝫtum bo na temporalia eis vel alijs credunt̉ fore nociua. Inimicis v̓o eccl̓ie optare ꝓſperitatem temporalē eſt potius imperfectionis qͣꝫ perfectiōis: niſi per accidēs. Nūquid tenemur diligere inimicos etiā qͣꝫtum ad effectum. ℟º ſicut in affectu. ita ⁊ in effectu ab eo ꝓcedente diſtinguēduꝫ eſt. Dilectio autem inimicorū ẜm affectū adminus in cōi eſt de neceſſitate p̄cepti abſolute. In ſpāli autem non eſt abſolute ſed ẜm p̄paratiōem animi. vt sͣ. dictum ē ſimilit̓ etiam dicēdum eſt de dilectiōe ẜm effectum. Item quātum ad effectum īno centie omēs tenent̉.ſ. vt inimicis non infe rant mala: niſi forte per accidēs. ꝓpter bo num ꝑſone: uel reipublice. De effectu autem beneficentie diſtinguēdum eſt. quia beneficia quedaꝫ exhibent̉ cōiter alijs. vt cum quis ꝓ populo in ꝯmuni orat: vl̓ ei predicat: vel aliquod bn̄ficiuꝫ ei dat. ⁊ talia exhibere inimicis eſt de neceſſitate p̄ cepti. Si vero ab huiuſmōi excludant̉ in imici: hoc pertinet ad liuorem vindicte. cōtra illud Leuitꝭ. 19º. Non queres ultiōeꝫ ⁊ non eris memor iniurie ciuiū tuorum. Tenet̉ etiam quis ẜm Richarꝭ. 3. di. 30. q. i. ar. i. c. eis impendere effectum ſalutatiōis: que ꝯmunit̉ impendit̉ niſi in caſu ſcꝫ quādo timeret eos ꝓuocari cōtra ſe: vel aliquod malum oriri. Quedam vero beneficia exhibent̉ particularit̓ aliquibꝰ perſonis. Et hoc exhibere inimicis non eſt de neceſſitate ſalutis: niſi ẜm p̄parationem animi.ſ. vt ei ſubueniat̉ in caſu neceſ ſitatis. ⁊ tunc eſt opus iuſticie potius qͣꝫ amicitie. quia vt dicit̉. i. Io. 3. Qui habuerit ſubſtātiam huius mūdi ⁊ viderit fra trem.ſ. neceſſitatem habere: ⁊ clauſe. viſce ra.ſ. ab eo. quomō charitas dei manet in eo. Sic etiam intelligit̉ illud ꝓuerb̓. 25º. Si eſurierit inimicus tuus ciba illum: ſi ſitit: da illi potum. Extra v̓o caſum neceſſitatis huiuſmōi beneficia exhibere inimi co perſone eſt ꝑfectionis. vnde ſuꝑ illud Math̓. 5º. Benefacite his qui ode. vos. dicit glo. Benefacere inimicis eſt cumulus perfectiōis. ⁊ hoc eſt verum niſi ꝑ accidens.ſ. inquātum huiuſmōi beneficiuꝫ eſt ſibi: vel alteri occaſionalit̓ nociuum. tunc enim ſubtrahere eſt melius. vtilius enim vt dicit Auguſt. panis ſubtrahitur ſi de cibo ſecurus iuſticiam negligat qͣꝫ eſu rienti panis frangit̉: vt iniuſticie ſeductꝰ acquieſcat. Inimico v̓o eccl̓ie beneficiuꝫ ſubtrahere perfectius eſt ⁊ melius: niſi ꝑ accidens inquātum ſcꝫ ip̄m beneficium ſperat̉ vtile fore eccl̓ie. quia per benefici um ſperat̉ recōciliandus eccl̓ie. Predicta diſtinctio ſcꝫ inter inimicos eccleſie ⁊ perſone ponit̉ a Petro. 3. di. 30. q. i. arti. ⁊ c. ¶ Ad hoc nota ꝙ dimittere rancorem inimico eſt neceſſitatis. dimittere autem rancorem ⁊ ſigna rancoris eſt perfectio nis. ẜm Bon̄. 3. diſ. 30. q. 2. circa lr̄am. vnde ad hoc non tenet̉ homo niſi in caſu ſcꝫ quādo deuote ⁊ humiliter venia poſtulatur. ẜm autem Richarꝭ. 3. diſ. 20. q i. arti. 2. c. non tenetur homo inimico etiā petenti veniam remittere ſatiſfactiōem ſiue emendam ꝓ iniuria. ſed pro illa competit de iure actio in iudicio ꝯͣ iniuriātem n 4

T. Li. niſi forte ſit homo talis ſtatus: ſiue ligatꝰ tali obligatiōe: ratiōe cuius ſibi non con ueniat in iudicio cōueniri. Nec obſtat p̄dictis: quod dicit̉ Leuitꝭ. 19. Non queres ultiōem ⁊cͣ. quia per hoc ⁊ ſimilia intendit̉ actio cōtra iniuriantem zelo vindicte: ⁊ non zelo iuſticie. vel ſunt cōſilia mo nentia ad illud quod eſt ſuꝑerogationis ⁊ non neceſſitatis. hec Richar. vbi sͣ. c. ad argumēta in oppoſitū. ¶ Sed quod ē maioris perfectiōis ⁊ meriti.ſ. dilige amicum: vel inimicū. ℟ndeo ſuper hoc diuer ſi ſcribunt̉ a diuerſis: ꝗbus omiſſis: gr̄a breuitatis dicēdum eſt ad p̄ſens ꝙ ſic̄ tra dit Bon̄. 3. di. 20. arti. 6. c. ſi loquimur de iſtis actibus ꝓut ꝓcedunt ab eodem ha bitu charitatis: quodāmō ſunt equales: ſcꝫ reſpectu premij ſubſtātialis. ⁊ quodāmō mutuo ſe excedunt.ſ. reſpectu p̄mij ac cidētalis. Naꝫ motus dilectōis erga ami cos eſt intenſior ⁊ frequētior. erga v̓o ini micos eſt purior ⁊ difficilior. Et ideo per fectior ⁊ melior eſt ſimpliciter ille motus in amicum ẜm aliquos. ⁊ motus in inimicum ẜm alios Primū videt̉ approbar magiſter ſnīaꝝ liº 2º diſ. 30. 2ᵐ v̓o Auguſti. videt̉ ꝓbleuma face̓ dicēs in ench̓. caº 40. Magnū eſt erga eum qui nihil mali tibi fecit: eſſe beniuolū ⁊ beneficum. illud v̓o multo grauius ⁊ magnificētiſſi me bonitatis eſt: vt tuū diligas inimicuꝫ. Equit̉ videre de 4º.ſ. de charitate quātum ad ordinem ẜm quē eſt ex charitate vnus plus alio diligendus. de quo can. 2º. Ordinauit in me charitatem. Et ꝗdem ordinem hiꝰ Augꝭ. ⁊ Ambro. ponunt ſimul cum numero di ligendoꝝ ex charitate: ex verbis. sͣ. poſitis in pͥncipio articuli p̄cedentis. Sed differunt: quia ordo Augꝭ. reſpicit charitatem ẜm ſe. ⁊ ideo attendit̉ ẜm pͥncipales diffe rentias boni: que ſunt bonum ſupͣ nos. bonum intra nos. bonū iuxta nos. ⁊ bonum infra nos. que differentie attendūt̉ penes bonum. magis bonū. ⁊ maxime bonum. ¶ Ordo v̓o Ambro. reſpicit chari tatem ꝓut eſt in natura: quam dirigit ⁊ regit. Et hic ordo non attendit̉ tm̄ penes differētias boni: ſed etiam penes ratiōem ꝓprij ⁊ alieni: ꝓpinqui ⁊ remoti. Et hͦ ordo multiplicat in ſex differētias: vt habi tum eſt sͣ. ad quas ꝗdem omēs alie poſſunt reduci. pater enī ſpūalis reducit̉ ad patrem carnalem. ceteri cōſanguinei ad filios. dn̄s ⁊ ſeruus: diſcipulus ⁊ magiſter ⁊ etiam ẜm Petrū vxor ad domeſticos. ¶ Sciēdum igit̉ ꝙ ẜm ordinem quē ponunt Augꝭ. ⁊ Ambro. deus eſt ſuper omnia ⁊ ꝓpter ſe ex charitate diligendus. cū ip̄e ſit ſūme bonus. Et res tantū eſt amabilis: quātum eſt bona. vt dicit Anſ. li. 3º Cur deus homo. caº 14º Item plus debet homo ſe diligere qͣꝫ ꝓximum. quia ẜꝫ Au guſti. ii. de ciui. dei. caº 27. Hoc eſt amor in ſpūalibus qd̓ pondus in corꝑalibus. pon dus autem plus trahit corpus in quo eſt ad locū ſibi debitum qͣꝫ aliud corpus ſibi annexū. Nec eſt contra illud Auguſti. 8. de trini. caº. 8. Tantū charitatis debemus fratribus impendere: quātum nobis. ꝗa ibi tantū ſumit̉ ꝓ nota ſimilitudinis: nō equalitatꝭ. ¶ Sed nūquid debet ſe homo plus diligere qͣꝫ Chriſtū inquātuꝫ homo hendet Bon̄. 3. diſ. 28. q. 4. circa lr̄am: ꝙ hec determīatio imquātum. aut importat vnitatem perſone. ⁊ ſic Chriſtus inquātū homo eſt diligendus ſupͣ nos. quia ſic eſt noſter creator ⁊ redemptor. Aut cōditionem nature aſſumpte ⁊ ſic eſt noſter ꝓxi mus ⁊ iuxta nos diligendus. Et idem di cendum eſt de beata virgine. Debet etiaꝫ homo ſe plus diligere qͣꝫ totum aliū mun dum. vt expreſſe dicit Hugo liº de ſacram̄ tis parte 12. caº extra. debet tamen homo plus diligere ꝓximum qͣꝫ corpus ꝓpriuꝫ ⁊ hoc quātuꝫ ad ſaluteꝫ anime. Cōſociatio enim in plena participatiōe beatitudinis: que eſt ratio diligendi proximū: eſt maior ratio qͣꝫ participatio beatitudinis per redūdantiam: que eſt ratio diligendi corpus ꝓprium. Debet etiam homo magis diligere vnum ꝓximum qͣꝫ aliū: ⁊ affectū ⁊ effectu. Deus enim tanqͣꝫ obiectū formale charitatiue dilectiōis: ⁊ ip̄e diligens tanqͣꝫ efficiens per charitatem: ſunt pͥncipium charitatiue dilectionis. Et ideo ẜm maiorem ꝓpinquitatem diligibilis ad alterū iſtorū principiorū: eſt maior dilectionis affectus. quia in omībus in quibus inuenit̉ aliquod pͥncipium: attendit̉ ordo ꝑ cōparatōeꝫ ad ip̄m. vn̄ qꝛ qͣꝫto di ligibile ē meliꝰ: tāto ē deo ꝓpinꝗus tātoqꝫ magꝭ eſt diligēdū ceteris paribꝰ. Similit̓ quāto diligibile eſt diligenti ꝓpinquius: tanto magis eſt diligēdum ceteris paribꝰ Et ſic patet ꝙ homo debet magis ceteris paribus diligere ꝓximum: magis bonū. ⁊ ſimiliter ſibi magis cōiunctū. Ceteris

.II..LXII paribus dico quia vnus ita parū excede re poſſet alium in bonitate: ⁊ ita parū ex cedi ab eo in ꝓpinquitate ad diligēteꝫ q̄ magis deberet diligere meliorem extrane um qͣꝫ minus bonum ꝓpinquiorem. Qd̓ autem dicit Auguſti. pͥmo de doctri. xp̄ia. ꝙ omēs homīes ſunt eque diligendi. In telligi debet ratiōe boni optati ſcilꝫ eterne glorie: quam omībus optare debemus. ¶ Nota tamē ẜm Richarꝭ. 3. di. 29. arti. s. c. ꝙ ꝓpter eſſe qd̓ habet̉ a parētibus nō debet aliquis magis diligere aliquem qͣꝫ patrem ſuum: quantūcūqꝫ excedat eū in bonitatē: non pͥuilegiata: qd̓ dico ꝓpt̓ bonitatem humane nature Chriſti: ⁊ beat: virginis: qui magꝭ. debent diligi qͣꝫ pater ⁊ mater. quia per eorū bonitatem ꝓuenit nobis maius bonumqꝫ per parentes. Sed quid ſi parētes noſtri ſint mali. Reſpōdet Bon̄. 3. diſ. 29. q. 4. circa lr̄am: ꝙ duplex eſt amor. ſcꝫ cōplacentie ⁊ benefi centie. Amore cōplacentie diligit quis aliquem: quādo approbat eius facta. Sꝫ amore beneficentie diligit quis aliquem quādo vult ei benefacere ⁊ amat eū non tm̄: quia ſit bonus: ſed vt ſit bonus. In pͥmo amore p̄ponderat bonitas. in 2º ꝓpinquitas. vnde dato ꝙ pater meus ſit malus: ⁊ alius extraneus ſit bonus. magis debeo velle ⁊ deſiderare ⁊ ꝓcurare ꝙ pater meus ſit ⁊ remaneat bonꝰ qͣꝫ ꝙ alius extraneus. lꝫ eum: ⁊ facta eius qͣꝫdiu ē in peccato: non debeam approbare. Sic gͦ debeo patrem meum diligere ⁊ affectu in tenſiori ⁊ effectu maiori. Debeo tam̄ ma gis diligere illum extraneū bonum rōne boni maioris optati. ⁊ hoc ꝓ illo ſtatu: in quo ſunt ad p̄ſens. quia hoc requirit iuſticia dei. dum tamē pater meus eſt in ſta tu vie. debeo velle ꝙ ip̄e ꝑueniat ad bonū ſtatum ⁊ ad maius meritum. ⁊ per conſe quens ad maius p̄mium. ¶ Sed quem debet homo magis diligere. ſcꝫ pr̄em carnalem vel ſpūalem. ℟ndet Richari. 3. di. 29. arti. j. c. ꝙ patrem carnalem omībus penſatis magis inquā.i. intenſius: ⁊ optā do ſibi maius bonum. lꝫ enim maius bonum receperit a patre ſpūali qͣꝫ carnali. patet tamen ſpūalis non dedit illi niſi mi niſterialiter. pater vero carnalis dedit fi lio eſſe nature: ſicut cauſa efficiens. Exterius vero debet fieri aliqua reuerētia pa tri ſpūali: que non debet̉ carnali. quia vt dicit ph̓us 3º chiꝰ non omībus eadem reddendum: neqꝫ patri omīa. Diligendꝰ eſt igit̉ pater ſuper oēs alios proximos: ⁊ ſimilit̓ mater. vnde diligi debent plꝰ ex charitate: qͣꝫ filij: ceteris paribus. lꝫ filij magis diligant̉ dilectiōe naturali. ⁊ pluſ qͣꝫ vxor omībus penſatis. pater vero dili gi debet plus qͣꝫ mater ceteris paribus. fi lij autem debent plus diligi qͣꝫ domeſtici. Domeſtici tamen vt dicit magiſter ſnīa. li. 3. di. 29. c. 3. ſi ſint boni: ſunt malis filijſ p̄ponendi. hoc autem exponunt aliqui nō quātum ad affectum: ſed quātum ad effectum: nec qualēcūqꝫ: ſed illum qui ē col latio beneficiorū vel eleuatio ad regimen aliorū temporale vel ſpūale. Poteſt etiam ẜm Richari. 3. diſ. 29. in expoſitiōe circa lr̄am exponi quātum ad affectum. qꝛ beatitudo debet aptari bonis domeſticꝭ. non autem malis filijs pro ſtatu in quo ſunt. Pōt eē etiaꝫ tanta malicia in filijs: ⁊ tan ta bonitas in domeſticis ꝙ ſimpliciter ex affectu maiori: magis debet diligi profectus domeſticorū qͣꝫ filiorū. ¶ Unde not. induꝫ: ꝙ licet aliquādo p̄poſterare charitatis ordinem ſup̄dictum. hoc enim cō tingit fieri aliquādo ex debita cauſa. vt cum quis ꝯmune bonum ꝓprio bono p̄ponit in temporalibus. Et hoc lꝫ videatur p̄poſteratio: magis tamen eſt perfectior or dinatio ⁊ meriti cumulatio. Aliquādo p̄ ter cauſam debitam. vt ſi quis ex ſola libe ralitate voluntatis ſue ſe magis exhibeat alicui extraneo qͣꝫ domeſtico ⁊ cōſanguineo: ⁊ etiam patri ſuo: cōſiderando in eo magis aliquam ſtrenuitatem qͣꝫ dei volūtatem: vel meriti dignitatem: ⁊ in hoc nō meretur. Aliquādo cōtra cauſam debitā: vt ſi pater meus īdigeat: ⁊ eo neglecto ſb̓ueniam extraneo: ⁊ hoc eſt peccatū. ⁊ ſic dicit magiſter ſnīaꝝ li. 3. diſ. 29. c. i. Peccat qui prepoſtere agit. hec Bon̄. 3. di. 25 arti. ſ. c. ¶ Ad euidentiam autem maiorē huius materie eſt notandum ẜm Bon̄. ibidem arti. 6. c. ꝙ tripliciter poteſt affectꝰ accipi. Eſt enim affectus paſſio quedam mulcebris complacētie: qua ſcilꝫ delectō in alterius bono. Et eſt affectus motus.ſ. quedam rationalis eligentia: ⁊ ille eſt du plex. Quidaꝫ eſt a charitate elicitus quo ſcꝫ quis optat alij ſummū bonuꝫ. Quidā vero eſt imperatus quo ſcilꝫ quis optat alij temporale bonum ad cōſeruatiōem

T. Li. nature ordinatum. Eſt igit̉ triplex affectꝰ ⁊ pͥmum minime reſpicit ordo charitatis preſignatus. ſicut pꝫ ꝙ aliquis plus delectatur ⁊ gaudet in reſpiciendo ſocium p̄ſentem qͣꝫ in recolendo patrem abſentem lꝫ magis diligat eum. ¶ 2ᵐ vero affectuꝫ reſpicit principaliter. magis enim debet quis optare deum ſibi qͣꝫ alij. poſt ſe auteꝫ magis patri. ⁊ ſic deinceps. 3ᵐ vero reſpicit minus pincipaliter. vnd̓ ꝓ diuerſis oportunitatibus: ⁊ cōditionibꝰ: ordo ille quātum ad illum affectum variari poteſt ⁊ p̄poſterari. ¶ Similiter etiam effectus eius eſt triplex ſcꝫ ꝓcuratio eterne ſalutis. reuelatio temporalis neceſſitatis. ⁊ cō miſſio ſiue collatio beneficij ſpiritualis. ſcꝫ eccl̓iaſtici. primus ⁊ ſecūdus reſpiciūt perſonam. ſed tertius reſpicit vtilitateꝫ cō munem. Primū reſpicit ordo charitatis principaliter. prius enim homo debet ꝓcurare ſalutem ſuam: qͣꝫ proximi. ⁊ prius patris ſui qͣꝫ alterius. ⁊ ſic deinceps ꝓcedendo. ¶ 2ᵐ effectum reſpicit minus pͥn cipaliter vnde ẜm diuerſas oportunitateſ ⁊ cōditiones poteſt ⁊ debet homo magis ⁊ minus eſſe beneficus alijs. ¶ 3ᵐ effectū minime reſpicit ordo charitatis. ī col latione enim beneficiorū eccleſiaſticoruꝫ paruum: aut nihil ſanguinis ꝓximitas: ⁊ multum meriti dignitas debet attendi. ¶ Ad hoc nota ꝙ ordo charitatis preaſ ſignatus cadit ſub precepto. cum eniꝫ di citur Deutꝭ 6º. Diliges dominū deum tu um ex toto corde tuo ⁊cͣ. datur intelligi ꝙ deus debet ſuper omīa diligi. cum vero p̄cipitur ꝓximum diligi ſicut ſe. prefert̉ di lectio ſui dilectioni ꝓximi. Significatur etiam ꝙ ꝓximiores ſunt magis diligendi Et per illud. i. Io. 3. Debemus pro fratribus animas ponere.i. vitam corporalem. Innuit̉ ꝙ plus debemus diligere proximum: qͣꝫ corpus noſtrū ꝓprium. Et ad Gal̓. 6. Operemur bonuꝫ ad omnes: ma xime autem ad domeſticos fidei. Innuit̉ ꝙ inter ꝓximos meliores ⁊ ꝓximiores ſunt diligendi magis. ¶ Sed nūquid p̄dictus ordo charitatis in patria remane bit. ℟ndeo ẜm Richari. 3. di. 3. q. 3. arti 3. c. ⁊ Tho. 2ª. 2e. q. 26. arti. 13. c. ꝙ remanebit quātuꝫ ad hoc ꝙ deus eſt ſuper om nia diligendus. Ratiōe vero boni opta ti diliget meliores plus qͣꝫ ſe. Minus vero bonos diliget minus qͣꝫ ſe. ẜm vero in tenſiōem dilectionis plus diligit ſe qͣꝫ ꝓximum: etiam meliorem. ſed quo ad ordinem ꝓximorum ad inuicem: ſimpliciter magis diliget quis meliorem ẜm charita tis amorem. Cōtinget tamen ẜm Tho. ibi dem in patria ꝙ aliquis ſibi cōiunctum pluribus ratiōibus diliget. non enim ceſ ſabunt ab animo beati honeſte cauſe dilectōis. Omībus tamen ratiōibus alijs: ra tio dilectiōis ex ꝓpinquitate ad deuꝫ prefertur. Et ẜm Richarꝭ vbi. sͣ. c. in fine. ceteris paribus intenſius vult cōiunctiori ſibi illud bonū qd̓ habet. Equit̉ videre de 5º.ſ. de charita te quātum ad eius actū. Circa quod ſciēdum. ꝙ actuū charitatis: quidam ab ea imperant̉. ⁊ iſti ſūt plures ⁊ ẜm ſpeciem differētes. quia voluntas per charitatem imperat actus om niū aliarum v̓tutum. vnde. i. Corꝭ. 13. dicitur ꝙ charitas omnia credit: omīa ſperat ⁊cͣ. Quidam ab ea eliciuntur. ⁊ iſti eti am ſunt plures: per ordinem tamen ſe habentes. Ille tamen qui immediate elicitur a charitate ⁊ mediante quo alij actus ab ea eliciunt̉: non poteſt eſſe niſi vnus ẜm ſpeciem: qui eſt actus diligendi: mediante quo elicitur actus deſiderandi bonum fu turum: gaudendi de bono preſenti: odien di malum cōtrarium bono ex charitate amato: ⁊ fugiendi illud cum eſt futurum ⁊ triſtandi de illo cum eſt preſens. ¶ Po teſt autem queri de actu diligendi deum. vtrū habeat modum. ¶ ℟ndeo. aliquis actus tripliciter dicitur habere modum. ſcilꝫ aūt ẜm limitatiōem eſſentie. aut ẜm determiatiōem debitarum circūſtantiarū aūt ẜm ꝓportionem medij inter ſuperfluum ⁊ diminutū. Primo modo omīs actꝰ habet modum. ¶ 2º modo omnis actus virtuoſus. 2º modo omnis actus virtu tis cardinalis. Actus vero virtutuꝫ theologicarū: vt charitatis: eſt duplex ẜꝫ Pe trum 3º. diſ. 27. q. 4. arti. 4. c. Unus exterior in effectu. ⁊ hic habet modum. Alter interior in affectu: ⁊ hic non habet modum. quia menſuram accipit ex rōne ob iecti mouente que eſt immenſa. ꝓpter qd̓ nulla creatura poteſt deum diligere quan tum eſt diligibilis. vnde dicit Bern̄. li. de diligendo deum. Cauſa diligendi deum: eſt modus ſine modo. vnd̓ nimis ſe poteſt homo affligere ī ſeruitio dei: ſed nō nimis

.II. LXII. eum amare: eo ꝙ homo exterior ꝑ excellentias corrūpitur: ſed interior roboratur Excellentie enim ſenſatorū corrūpunt ſen ſum: ſed non excellentie intelligibiliū intellectum ex 2º de anima. ¶ Sed nūquid modus diligendi deum qui attendit̉ ẜm determinatiōem debitarū circūſtantiaruꝫ ⁊ qui precipit̉ Dentꝭ. 6º. ⁊ Math̓. 22º. Diliges dominū deum tuum ex toto corde tuo ⁊cͣ. impleri poteſt in via. ℟ndeo ꝙ ſic aliquo modo. Diligere enim deuꝫ ẜm totum cor ſuum poteſt tripliciter intelligi. Uno modo ita ꝙ totum cor homīs fera tur actu ſemper in deum. ⁊ hoc erit in patria. quia eſſe non poteſt in via ꝓpter hu manam infirmitateꝫ. ¶ Alio modo ꝙ ho mo ſtudium ſuum deputet ad vacādum deo ⁊ diuinis: omībus alijs p̄termiſſis: ni ſi quātum requirit neceſſitas vite preſentis. ⁊ hec poteſt eſſe in via. non tamen eſt munis omībus habentibus charitateꝫ ¶ Tertio modo ꝙ aliquis habitualiter ponat in deum totum cor ſuum: ita ſcꝫ ꝙ nihil velit diuine voluntati cōtrarium. hec eſt ꝯmunis omībus habentibus cha ritatem. prima totalitas vt terminus vie nobis oſtenditur. ſecūda cōſulitur. tertia precipit̉. De primo intelligit̉ illud quod dicit Auguſt. liº de perfectōe iuſticie: ꝙ in patria implebitur illud Diliges dominū deum tuum ex toto corde tuo ⁊cͣ. ¶ Circa modum vero diligendi ꝓximum nota. ꝙ homo diligere ꝓximum debet ſicut ſe ip̄m Math̓. 22º. Diliges ꝓximum tuuꝫ ſicut teip̄m. Et ibi tangit̉ ratio dilectiōis per ly ꝓximum. ſcꝫ ẜm naͣlem dei imaginem: ⁊ glorie capacitateꝫ. Nec refert vtꝝ dicat̉ ꝓximus: vel frater. vt dicit̉. i. Io. 4. vel amicus: vt Leuitꝭ. 19º. quia per hec omīa idem ſignificatur. Tangit̉ etiam ibi modus dilectiōis per hoc qd̓ dicit̉: ſicut teip̄m. quod non debet intelligi equaliter: ſed ſimiliter tibi. Et hoc triplicit̓. Primo vt diligas eum ꝓpter deum: ſicut teip̄ꝫ diligere debes. ¶ 2º vt velis ſibi tm̄ in bonis ſicut ⁊ tue voluntati ſatiſfacere debetm̄ in bonis. ¶ 3º vt non diligas eum ꝓpter aliam vtilitatem. ſed quia vis bonū ſibi ſicut vis tibi. ⁊ ſic dilectio ꝓximi erit ſancta ex parte finis. iuſta ex parte regule dilectiōis. ⁊ vera ex parte recte dilectionis. ¶ Sed nūquid charitatis actus po teſt eſſe mercenarius. ℟ndeo triplex eſt merces ſcꝫ deus ⁊ creatura. ſcilꝫ beatitudo quā beatificamur ī deo. ⁊ merces tem poralis. loquendo de prima mercede ⁊ ſecūda: actus charitatis poteſt eſſe mercenarius. vnde ad charitateꝫ pertinet ama re deum: non tm̄ amore amicitie: ſed etiaꝫ cōcupiſcentie. vnde Ambro. ſuper illud Luc. 15. Quanti mercenarij ⁊cͣ. Multi inquit mercenarij boni ſunt qui ſpe eternorum deo ſeruiunt. ¶ Et ſi obijciatur illud Bern̄. li. de diligendo deum ⁊ ſine p̄mio non poteſt deo ſeruiri. Seruiēdum tamen eſt ei ſine intuitu premij. Dicendum ꝙ intelligit̉ amore amicitie. ſi enim homo per affectum amicitie amicum ſine intuitu premij diligit. vt dicit ph̓us. multoma gis vult homo deo bonum amore charitatis: ſine intuitu alicuius mercedis. ſed per hoc non excluditur qn̄ charitas oꝑtet amore cōcupiſcentie illam ſummā merce dem obtinere. Illud quidem deſiderium non eſt amoris naturalis: nec acquiſiti: ſed potius gratuiti. precipue illud de quo dicit Apl̓us. Cupio diſſolui: ⁊ eſſe cum Chriſto. Et hec videtur eſſe ꝯmunis opinio. ¶ Aliqui tamen dixerunt: ꝙ cum amor charitatis ſit gratuitus: non intue tur premiuꝫ: ſed omnino liberaliter facit ſeruire deo ſicut patri filius. vnde ẜm eos intuitus mercedis non eſt a charitate: ſed bene poteſt eſſe cum charitate: ⁊ eſt ab effectu nature charitatem cōmunicante. Loquendo autem de mercede temporali: non eſt diligendus deus propter mercedem ſcilꝫ principaliter. ſed diligi poteſt ꝓpter talem mercedem ſicut ꝓpter aliquod adiuuans ad motum dilectionis. ſicut di ſtributio quotidiana eſt ratio aliqua: ꝙ canonicus vadat ad eccl̓iam ſed non dꝫ eſſe rō pͥncipalis. Equit̉ videre de 6º ſcilꝫ de odio. quod opponitur dilectiōi. Circa quod ſciēdum ꝙ odium dei ē maximuꝫ peccatoꝝ. ſemꝑ enim quod eſt ẜm ſe: eſt potius eo qd̓ eſt ẜm aliud. In odio autem dei voluntas auertit̉ a deo ẜm ſe. In alijs autem peccatis auertit̉ a deo nō ẜm ſe: ſed ẜm aliud ſcꝫ inquātum appetit aliquā inordinatam dilectiōem: que habet auerſiōem a deo annexam. vnde odi um dei ẜm Tho. 2ª. 2e. q. 24. ar. 2. c. i. eſt maxiᵐ pctm̄ in ſpm̄.ſ. ẜm ꝙ pctm̄ in ſpm̄ ſanctū nomīat aliqd̓ genus ſpāle peccati.

T. LI. LXIII. Ideo tamen non computatur inter ſpe cies eius. quia ī oī eius ſpecie inuenitur. ẜm Tho. ibidem. Intelligēdum tamē ꝙ ⁊ ſi deus: vt apprehendit̉ in ſeip̄o: nō poſſit odiri. quia vt dicit Diony. 4º caº de di uinis nomībus. Omībus amabile eſt pri mum bonum. odiri tamen poteſt a peruer ſis: ẜm ꝙ apprehendit̉ vt actor aliquoruꝫ effectuum: qui repugnant eorū inordina te volunati. cuiuſmōi ſunt inflictio penarum ⁊ ꝓhibitio peccatoꝝ. Odium etiam ꝓximi: cum opponat̉ charitati: eſt peccatum. vnde. i. Io. 2. Qui odit fratrē ſuum in tenebris eſt. ſcꝫ ſpūalibus: que ſunt pec cata. immo eſt etiam gͣuiſſimum peccatorum: que cōmittunt̉ in ꝓximum. Grauiſ ſimū inquam quātum ad volūtatis deor dinatiōem: lꝫ ea que cōmittunt̉ exterius ſint grauiora quātum ad ꝓximi leſiōeꝫ. Orit̉ autem odium ex inuidia directe ẜꝫ Tho. vbi sͣ. arti. 6. o. Et hoc vult Grego. z. moral̓. Ex ira vero diſpoſitiue. quidam vero dicunt: vt refert Richari. ꝙ potius odium oritur ex iracūdia. lꝫ aliqd̓ odiuꝫ ex aliqua inuidia oriat̉. gandis accidia. ⁊ ſidia. ille. Einde cōſiderādum eſt de effectibus cōſequentibus actum charitatis pͥncipaleꝫ ꝗ eſt dilectio. ⁊ de vitijs eis oppoſitis. Et pͥmo de effectibus interioribus. 2º de exterioribus. Inter vero interiores. primo de gaudio. 2º de accidia. 3º de inuidia que duo gaudio opponunt̉. ¶ Circa primuꝫ ſciēdum: ꝙ amor cauſat gaudium quando adeſt amatum. charitas autē eſt amor dei: qui ex hocip̄o ꝙ amatur: eſt in aman te per nobiliſſimū eius effectum ẜm illud i. Io. 4. Qui manet in charitate: ī deo ma net ⁊ deus in eo. ⁊ ideo ſpirituale gaudium quod de eo habet̉: ex charitate cauſatur. Equit̉ videre de 2º. ſcꝫ de accidia. ¶ Circa qd̓ nota: ꝙ accidia ẜm Damaſ. eſt quedam triſticia aggrauās: que ſcꝫ ita deprimit animum homīs vt nihil ei libeat agere. Et ideo accidia importat quoddam tedium operandi. vt patet ex glo. ſuper illud pſal. Omnē eſcam abho. eſt anima eorū. Et a quibuſdam dicitur: ꝙ accidia eſt torpor mentis bona inchoare negligentis. hec autem triſticia eſt ſemper mala: ⁊ peccatū. vnde interdicit̉ Eccl̓iaſtici 6º. Non accidi eris in vinculis eius. ſcꝫ ſpūalis ſapiētie. Et ẜm Alex. 2. t. 2. caº. de accidia. arti. i. c. ſcribit̉ per vnum. c. quia dicit̉ ab acedine vnde ꝓuerb̓. io. dicit̉. Sicut actum dentibus ⁊ ſumꝰ oculis. ſic piger his qui miſerunt cum. hinc comparat̉ pigritia ſiue acidia acto. quia ſicut actum infert detibus nocumētum corporale ſcꝫ acredinē Ita hoc peccatū infert anime nocumentū ſpirituale ſcꝫ quādam acredinem ſpiritu alem: ex qua ꝓuenit tedium ſpūale: boni ſpūalis. Scd̓m vero Hugꝭ. dicitur ab acgreco: qd̓ eſt cura ſiue anxietas animi. ẜꝫ vero grecum debet ſcribi cum aſpiratiōe ſicut achidia. vt dic̄ frater Ioh̓es Theu tonicus. Eſt autem accidia ẜm genus ſuum peccatū mortale: cum ẜm ꝓpriam ratiōem cōtrarietur charitati. Nam ꝓprineffectus charitatis eſt gaudium de deo. ut dictum eſt. sͣ. Accidia vero eſt triſticia debono ſpūali: inquātum eſt bonum diuinū. ⁊ ideo ẜm genus ſuum eſt mortalis. Et hoc eſt verū: quādo motus eius ꝑtin git vſqꝫ ad ratiōem: ita ꝙ procedit in fu gam: ⁊ horrorem: ⁊ deteſtatiōem boni di uini. quādo vero ſiſtit tm̄ in ſenſualitate tunc eſt venialis. Eſt etiaꝫ vitium capita le vt vult Gregorꝭ. 2º moral̓. ⁊ eius filie ſunt ſex ẜm Gregorꝭ. ibidem. ſcilꝫ malicia qua quis deteſtat̉ bona ſpiritualia rancor. ſcꝫ ꝯͣ hoīes ad bona ſpiritualia indu centes. puſillanimitas reſpectu cōſiliorū. deſperat torpor circa p̄cepta. vagatio men tis circa illicita. Equitur videre de 2º ſcꝫ de inuidia. ¶ Circa quam ſciēdum: ꝙ ſicut dicit Damaſ. in 2º lio. In uidia eſt triſticia d̓ bonis alienis. obiectū enim triſticie eſt ꝓprium malum. Et ẜm hoc de bono alterius poteſt eſſe triſticia ꝓut apprehendit̉ vt malum ꝓprium. ⁊ ẜm hoc dupliciter. vel inquātum ex eo nobis aliquod periculum imminet. ſcꝫ vt ab eo ledamur. ⁊ huiuſmōi triſticia non eſt in uidia. ſed eſt effectus timoris. vt dic̄ ph̓us 2º rhetorice. ⁊ poteſt eſſe ſine peccato. vt dicit Gregorius 22º moralium. vel in quātum eſt diminutiuū proprie glorie: vl̓ excellentie. ⁊ hoc eſt quando exceditur ab alio in illo bono. Et hec triſticia

C..II. LXIIII. eſt ꝓprie inuidia. ⁊ eſt ſemper praua. vt di cit ph̓us 2º rhetorice. ⁊ eſt ex genere ſuo ſemꝑ peccatū mortale: cum repugnet cha ritati. qꝛ dolet de bono ꝓximi: de quo cha ritas gaudet. Iob 5º. Paruulū occidit in uidia. Sunt tam en pͥmi motus inuidie quādoqꝫ etiam in perfectis viris: qui inſurgunt ex ſurreptiōe: qui ſunt veniales. Et ſimile eſt de inuidia paruulorū: in qui bus non eſt vſus ratiōis. ⁊ de motū inuidie: ẜm ꝙ eſt paſſio ſenſualitatis. ¶ 2º po teſt eſſe triſticia de bono alterius inqͣꝫtum deeſt nobis illud bonum: quod ip̄e habe. Et hec ꝓprie eſt zelus: vt dicit ph̓s 2º rhe torice. ⁊ ſi ſit de bonis honeſtis: eſt lauda bil̓ ẜm illud. i. Corꝭ. 12. Emulamini cariſ mata meliora. Si autem ſit de bonis temporalibus: poteſt eſſe cum peccato: ⁊ ſine peccato. Poteſt etiam eſſe triſticia de bonō alterius: inquātum ille eſt illo indignꝰ que ꝗdem triſticia: vt dicit ph̓us 2º reto rice: eſt de temporalibꝰ bonis. ⁊ dicitur ẜm eum nemeſis: ⁊ pertinet ad bonos moreſ Et hoc ideo dicit. quia reputabat illa ma gna. ſed ẜm fideꝫ quaſi nihil ſunt reſpectu futurorū bonorū: que ſeruant̉ bonis. Et ideo huiuſmōi triſticia ꝓhibetur in pſal. Noli emulari in malignātibus ⁊cͣ. ¶ Noͣ inſuꝑ ꝙ īuidia ẜꝫ ph̓m 2º rheto. opponit̉ nemeſy ⁊ miſericordie. ſꝫ miſericordie directe ẜm oppoſitiōem principalis obiecti triſtat̉ enim de bonis ꝓximi. miſericordia v̓o de malis. Nemeſy v̓o opponit̉ ex parte eius: de cuius bono triſtat̉. triſtat̉ eniꝫ de bono dignorū. nemeſys v̓o de bono in dignorū. Miſericordia autem virtus eſt ⁊ ꝓprius charitatis effectus. vnd̓ inuidia opponit̉ miſericordie ⁊ charitati. Eſt au tem inuidia vitium capitale: vt dicit Gregorꝭ. z. moral̓. ⁊ tamē eſt filia inanis glorie. dicit enim ph̓us 2º rhetor. ꝙ amatores honoris ⁊ glorie magis inuident. ⁊ forte ꝓpter hoc ẜm Tho. 2ª. 2e. q. j. arti. 4. c. i. non ponit̉ inuidia vitium capitale Neqꝫ ab Iſido. li. de ſūmo bono. Neqꝫ a Caſſiano li. de inſtitutis cenobioꝝ. Sꝫ tn̄ vt dicit Gregꝭ. ibidem vitia capitalia intm̄ ſunt ſibi cōiuncta: vt non niſi vnū de altero ꝓferatur. unde non eſt cōtra rōnē capitalis vitij ꝙ ex alio oriat̉. Inuidie v̓o filie ẜm Gregꝭ. z. mora. ſunt.§. ſcꝫ odium ſuſurratio: qua.ſ. quis diminuit glori am alterius in occulto. detractio: ſcꝫ quā quis diminuit maīfeſte. exultaº in aduer ſis ꝓximi. ⁊ afflictio in ꝓſperis eius. hec tamen vltima eſt vno modo ip̄a inuidia: inquātum.ſ. aliquis triſtat̉ de proſperis alicuius ẜm ꝙ habent quādam gloriam Alio modo eſt filia inuidie: ẜm ꝙ ꝓſpera ꝓximi eueniunt cōtra conatum inuiden tis. Emulatio autem ⁊ inuidia ꝓ eodem accipiunt̉ in ſcripturis ſanctis: inuidiam generaliter ſumēdo. ſumendo aūt vtrūqꝫ ꝓprie: ſic inuidia attendit̉ in actu interio ri. Emulatio v̓o in actu vel effectu exteri ori. vt dicit gl. ſuꝑ illud ad Gal̓. 5. Emula tiōes inuidie. ¶ De pace ⁊ vitijs oppoſiti. ti. 64. Oſtea cōſiderādum eſt de pace ⁊ vitijs ſibi oppoſitis. Et pri mo videndū eſt de pace. 2º de diſcordia: que eſt in corde. 3 de cōtentione: que eſt in ore. 4º de rixa. 5º de ſeditiōe. 6º de ſciſmate. 7º de bel lo. Hec enim. 4º vltima opponunt̉ paciquātum ad opus. ¶ Circa pͥmum ſciendum ꝙ vbicūqꝫ eſt pax: ibi eſt concordia non tamen ecōuerſo. ſi nomen pacis pro prie ſumat̉. Cōcordia enim ꝓprie ſumpta eſt ad alterū: ſcilꝫ inquātum voluntates diuerſorū cordium ſimul cōueniunt in vnum cōſenſum. Et ſic concordia importat vnionem appetituū diuerſorū appetentium. Et ẜm hoc concordia poteſt eſſe aliquorū impioruꝫ in malo. Super hanc autem vnionem addit pax vnionē appetituuꝫ ⁊ motuum vnius appetentis: ſcilꝫ appetitus ſenſitiui ⁊ appetitus intellectiui. ⁊ hoc non eſt impiorum. quia pax non eſt impijs. vt dicitur Iſa. 57º. Non eſt pax impijs. ¶ Pax autem vera ⁊ per fecta per quam omnes appetitus vniun tur quietati in vno: habetur tm̄ in patria Hec enim eſt vltimus finis creature ratio nalis: de qua in pſal. Qui poſuit fines tuos pacem. Pax vero que habetur in via eſt imperfecta. quia ⁊ ſi principalis motus anime quieſcat in deo: repugnāt tamen alij intus ⁊ extra: qui perturbant pacem iſtam. Appetunt tamen omnia pacem. vt dicit Auguſtinus 19º de ciui. ⁊ Diony. caº 9º de diuinis nomībꝰ. Om̄e enī appetens appetit tranquille ⁊ ſine impedimento peruenire ad illud qd̓ appetit: in quo cōſiſtit ratio pacis quam Augu. 19 de ciui. dei ordinis trāquillitatem diffinit.

T. LI. non tamē omēs appetunt veram pacem. ſed ꝗdam apparētem: vt mali appetunt in iquā pacem: mō ⁊ appetitu ſibi competēti bellantes etiam appetūt pacem: quia bellando ad ꝑfectiorem pacem qͣꝫ habeant: ꝑ uenire querūt. Sicut autem vult ph̓s ꝯ ethiꝰ. Ad amicitiā pertinet cōcordia ī bonis cōferentibus ad vitaꝫ: ⁊ p̄cipue ī ma gnis. vnde ⁊ Tullius de amicitia dicit: ꝙ amicoꝝ eſt idem velle ⁊ nolle. vnde diſſenſio de minimis ⁊ de opinionibꝰ non re pugnat imperfecte paci: que habet̉ in via Eſt autem pax ꝓprius effectus charitatꝭ. ẜm illud p̄s. Pax mul. dili. le. tu. Equit̉ videre de 2º.ſ. de diſcordia Circa quam ſciēdum ꝙ cum op ponat̉ ꝯcordie: hoc poteſt eſſe du pliciter. Uno mō per ſe. vt cum quis a bonō ꝓximi in quo cōſentire debet: diſſentit ſcienter: ⁊ ex intentōe. ⁊ hoc eſt peccatū mortale ex ſuo genere ꝓpter cōtrarietatē quaꝫ habet ad charitatem: ex qua cōcor dia cauſat̉. vnde ad Gal̓. 5. Diſſenſiōes i. diſcordie ponunt̉ inter opera carnis. de quibus ſubdit̉ ibi. Qui talia agūt regnū dei non ſubſequunt̉. Primi tamē motus huius diſcordie: ꝓpter actus imꝑfectiōeꝫ peccata ſunt venialia. ¶ Alio mō per accidens. vt quādo aliqui intendunt aliqd̓ bonum ꝑtinens ad honorem dei: vel vtili tatem ꝓximi. ſed vnus exiſtimat hoc eſſe bonū ⁊ alius non. ⁊ tunc diſcordia eſt ꝑ accidēs cōtra bonum ꝓximi. vt fuit int̓ Barnabā ⁊ Paulum. Actꝭ. 15º. qd̓ pertinebat ad defectum humanū: lꝫ hoc ip̄um fuerit ex diuina ꝓuidentia: ꝓpter vtilitatem cōſequēteꝫ ordinatum. Et tūc diſcor dia non eſt peccatū: nec repugnat charita ti: niſi ſit cum errore circa neceſſaria ad ſalutem: vel niſi ſit cum indebita pertinen tia. Eſt auteꝫ diſcordia filia inanis glorie vt dicit Grego. z. moral̓. Et hoc eſt verū loquēdo de diſcordia per quam quis ꝓſe quit̉ qd̓ ſuum eſt ⁊ recedit ab eo quod ē alterius. Ꝙ v̓o ab alterius volūtate rece dat pertinet ad inuidiā. vnde ẜm hoc ab inuidia cauſat̉. Equit̉ videre de 2º.ſ. de cōtentione. Circa quam ſciēdum: ꝙ pōt ſumi triplicit̓. Uno mō ꝓut dicit impugnatiōem veritatis ⁊ modū in ordi natuꝫ ẜm ꝙ dicit Ambro. ꝙ cōtentio eſt impugnatio veritatis cum cōfiden. clamoris. Et ſic eſt peccatū mortale. ¶ Nota ꝙ hec clauſula.ſ. cum cōfidentia clamo ris eſt circūſtantia aggrauans: vnde etiā ſine ea poteſt impugnatio veritatis eſſe cō tentio. vnde ẜm Alex. 2. t. 2. c. de cōtentio ne. arti. i. c. generalit̓ poteſt dici cōtentio impugnatio veritatis: perſiſtēs in ſermone cauſa vincendi. hec enim cōditio videt̉ poni in glo. 2. Thim̄. 2. ſuꝑ illud. No li cōtendere verbis. nemo inquit: ſe patitur vinci. lꝫ ſciat vera eſſe que audit. Alio mō ꝓut eſt impugnatio falſitatis: cum debita acrimonia. Et ſic eſt laudabilis. ¶ 3º modo poteſt ſumi ꝓut eſt impugnatio falſitatis cum mō inordinato. Et ſic poteſt eſſe peccatū veniale: niſi forte tan ta ſit inordinatio: ꝙ ex ea alij ſcandalizē tur. vnde Apl̓s cum dixiſſet. 2. Thim̄. 2. Noli cōtendere verbis. ſubdit. ad nihil ē vtile niſi ad ſubuerſiōem audiētium. Cō tentio aūt de qua dicit̉ Iob. 19º. Nūquid qui cōtendit cum deo tam facile quieſcit. ſumit̉ ibi ꝯmunit̉ ꝓ diſputatiōe. ¶ Iteꝫ ẜm Alex. vbi sͣ. arti. 2. q. 2. c. cōtentio poteſt fieri pluribus de cauſis. Primo cauſa malignitatis. vt cum quis vult īiuſte vin cere: vel animos ſimpliciū ſubuertere. Et ſic eſt peccatū mortale. ⁊ ꝓhibet̉. 2. Thi. 2. Noli cōtendere verbis. ſi tamē hoc in his in quibꝰ non eſt periculū ex quadam leuitate fieret: peccatū mortale non eſſet. ¶ 2º cauſa neceſſitatꝭ. ſic non eſt peccatū. vnde ſuper illud ꝓuer. Non cōtendas ad uerſus hominē fruſtra. gl. nō vetat cōten dere cōtra male faciētem: vt corrigat̉. ꝗa hec fruſtra non fit. quia certa neceſſitas cogit. ¶ 3º cauſa exercitatiōis. ſic non eſt peccatū mortale. lꝫ aliqn̄ ꝓpter indebituꝫ modum cōtingat eſſe veniale. ¶ 4º cauſa eruditiōis. ſic non eſt peccatū. ¶ ex qͣ dam titillatiōe glorie: vel honoris. ſic videt̉ eſſe peccatū veniale. ſic videt̉ Accipi Lucꝭ. 22º Facta ē ꝯtentio quis eoꝝ vide ret̉ eſſe maior. ¶ 6º poteſt dici cōtentio conatus bone operatiōis ẜm illud Lucꝭ. 13 Cōtendite intrare per anguſtā portam. Eſt autem cōtentio filia inanis glorie. eſt tn̄ affinis inuidie.ſ. inqͣꝫtum diſſentit ab eo cum quo cōtendit. Equit̉ videre de 4º.ſ. de rixa. Circa quam nota. ꝙ ſicut dicit glo. ad Gal̓. 5º. vbi rixe ponunt̉ inter opera carnis. Rixe ſunt quādo homines ex ira ſe percutiunt. ⁊ ideo rixa videtur eſſe quoddam priuatum bellum: quod

.II. LXIIII. agit̉ inter perſonas pͥuatas: non ex aliqͣ publica auctoritate: ſed magis ex inordi nata voluntate. ⁊ ideo ſemꝑ eſt peccatuꝫ. ⁊ in inuadēte iniuſte eſt mortale. in defen dente v̓o ſe qn̄qꝫ poteſt eſſe ſine peccato. vt ſi ſolo animo repellēdi iniuriam illatam: ⁊ cum debito moderamīe ſe defendat. und̓ nec rixa ꝓprie dici poteſt ex parte eius. Quādoqꝫ ſit cuꝫ peccato: vt ſi animo vin dicte: vel odij: vel etiam immoderate ſe defendat. ſed cum veniali ꝗdem: qn̄ animꝰ motus leuis vindicte: vl̓ odij ſe immiſcet vel cum multum excedit moderatā defen ſiōem. Cum mortali autē quādo animo effrenato inſurgit ī impugnātē ad occidē dum eum: vel grauiter ledendum. Inua dentes autem publica poteſtate nō dicun tur rixari. ſimilit̓ inordinate ſe defendētes reſiſtēdo publice poteſtati. Eſt auteꝫ rixa filia ire vt dicit Gregꝭ. 31. moral̓. ꝓuer. 15. ⁊.29. dr̄. Uir iracūdus ꝓuocat rixas ⁊cͣ Equit̉ videre de 5º.ſ. de ſeditione. hoc autem importat quādam cōtradictiōem. ⁊ in hoc cōuenit cū bello. ⁊ rixa. ſed differt ab eis in duobus. Primo quia illa important mutuā impugnatiōem in actu. ſed ſeditio poteſt dici: ſiue huiuſmōi impugnatio fiat in actu. ſi ue ſit p̄paratio ad talem pugnam. vnd̓. 2 Corꝭ. 12. dicit glo. ꝙ ſeditiōes ſunt tumultus ad pugnam.ſ. cum aliqui ſe p̄parant: ⁊ intentant pugnare. ¶ 2º quia bellū eſt ꝓprie ꝯtra extraneos ⁊ hoſtes quaſi mul titudinis ad multitudinē. Rixa autē eſt vnius ad vnum: vel paucoꝝ ad paucos Seditio v̓o ꝓprie eſt inter partes multitu dinis vnius: inter ſe diſſentientes. vt cuꝫ vna pars ciuitatis excitat̉ ad tumultum cōtra aliam. differt autem a ſciſmate. ꝗa ſciſma opponit̉ ſpūali vnitati multitudīs ſcilꝫ eccl̓iaſtice: importat tm̄ diſſenſiōem ſpūalem. Seditio v̓o opponit̉ vnitati mul titudinis temporali vel ſeculari. importat etiam p̄paratiōem ad pugnam corporalem. Eſt autem ſeditio peccatū mortale ex ſuo genere. vnde. 2. Cor. 12. ꝓhibent̉ ſedi tiones inter illa que ſunt peccata mortalia Et tanto eſt grauius qͣꝫto bonum cōe qd̓ impugnat̉ per ſeditiōem eſt maius qͣꝫ bonum pͥuatum qd̓ impugnat̉ per rixam. j. tinet autem peccatū ſeditionis pͥmo ⁊ pͥncipaliter ad eos qui ſeditiōem ꝓcurant: qui grauiſſime peccant. 2º ad eoꝝ ſequa ces. qui v̓o reſiſtunt eis ꝓ defenſiōe cōis boni: non ſunt dicēdi ſeditioſi. Perturbatio v̓o regiminis tyrannici: cum nō ſit iuſtum: quia non ordinat̉ ad bonum cō munc: ſed ad pͥuatum. vt patet ꝑ ph̓m ⁊ pol̓. ⁊ 8º ethiꝰ non habet ratiōem ſeditiōis vnde laudat̉ qui multitudinem liberat a tyrannica poteſtate: niſi forte quādo ſic inordinate perturbat̉ regimen tyranni. ꝙ multitudo ſubiecta patit̉ maius detrimētum ex perturbatiōe cōſequēti qͣꝫ ex regimine tyranni. Magis autē tyrannus eſt ſeditioſus: qui in populo ſibi ſubiecto diſcordias ⁊ ſeditiōes nutrit: vt tutius dn̄ari poſſit. hoc enim eſt tyrannicū. cū ſit ordinatum ad ꝓprium bonum p̄ſidentꝭ cuꝫ damno multitudinis. Non cōputat̉ aūt ſeditio inter peccata capitalia: nec inter ea que oriunt̉ ex illis. vt patet. 31. moral̓. ꝙ cōtinent̉ ſub diſcordia ſicut ⁊ ſciſma. Equit̉ videre de 6º.ſ. de ſciſmate. Sciſma autem ẜm Iſid̓. li. ethi. a ſciſſionē dicit̉ animoꝝ. Sciſſio v̓o opponit̉ vnitati: ⁊ iō ꝓprie pctm̄ ſciſma tis ē pctm̄ ſpūale ex hͦ ꝙ quis intendit ſe ſeparare ab vnitate quam charitas facit ⁊ ideo ꝓprie ſciſmatici dicunt̉: qui ſponte ⁊ ꝓpria intentiōe ſe ſeparāt ab vnitate eccleſie: que eſt vnitas pͥncipalis. Unde ſciſma a canoniſtis deſcribit̉ ꝙ eſt illicitꝰ ab vnitate vel cōmunitate diſceſſus. 24. q. i. ſciſma. Unitas autem eccleſie attendit in duobus.ſ. in cōnexiōe membroꝝ eccleſie ad inuicem. ſiue cōmunicatiōe. ⁊ ordina tione omniū membroꝝ eccl̓ie ad vnū ca put ſcilꝫ Chriſtum. cuius vicarius eſt papa. ⁊ ideo ſciſmatici dicunt̉: qui ſubeſſe re nuūt pape: ⁊ hoc cum quadam rebelliōe ſcilꝫ cum pertinaciter p̄cepta eius cōtemnunt: ⁊ eius iudicium ſubire refugiunt. ⁊ etiam illi qui membris eius cōmunicare nolunt. Differt autem ſciſma ab herci: quia hereſis ꝓprie opponit̉ fidei. ſciſma autem vnitati eccl̓iaſtice charitatis. vnd̓ ſunt diuerſa vitia. Et poteſt etiam dici ꝙ differunt ſicut ſpecies ⁊ genus. quia omnis hereticus eſt ſciſmaticus: ⁊ non ecōuerſo. niſi ſciſma durauerit. quia tunc in hereſim incidit. In fine enim ſibi confingit hereſim vt recte videat̉ ab eccleſia receſſiſſe. vt dicit Hierony. 24. q. z. inter he reſim ⁊ ſciſma. vnde infidelitas vel hereſis eſt grauius peccatū ſciſmate in genere ſuo. quia illa eſt contra deum ẜm ꝙ eſt in ſe veritas prima. Hoc autem eſt

T II cōtra eccl̓ie vnitatem: que eſt minus bonum deo. vnde hereſis primū locuꝫ tenet in penis. 32. q. 7. quid in omībus. Poſſet tamē cōtingere ꝙ aliquis ſciſmaticꝰ pec caret grauius qͣꝫ aliquis infidelis: vel ꝓ pter maiorē cōtemptum: vel ꝓpter maius ꝑiculum qd̓ inducit: vel aliud huiuſmōi. Hiero: tamē videt̉ ſentire ꝙ ſciſma ſit grauius peccatū hereſi: ⁊ omī alio peccato. qꝛ deus ip̄um grauius punit: ſicut patet p̄ci pue in Chore Dathan ⁊ Abiron quos viuos terra abſorbuit. Nume. 16. ⁊ 23. q. i. non afferamus. ¶ Ad qd̓ dici poteſt ꝙ ſciſma exquo eſt radicatum ⁊ firmatū ha bet hereſim annexam. vnde peccat cōtra illum articulū fidei. Unam ſanctā catholicam eccl̓iam. ⁊ ſic eſt idem crimem qd̓ hereſis ⁊ pena equalis. vel forte illi de ꝗbus dicit Hiero. cōmiſerunt ſciſma ex ma iori cōtumacia: ⁊ cōtemptū qͣꝫ alij idola triam: ꝓpter quod magꝭ peccauerūt. ⁊ iō grauius puniti fuerunt. Puniunt̉ auteꝫ ſciſmatici ⁊ a deo. vt p̄tactum eſt. ⁊ ab ho mine iudice.ſ. ſpūali per excōicatiōem. Et ſi non reſipuerint: deponunt̉. di. 22. in nomine dn̄i. Et ſi non poſſunt aliter deſtrui: inuocandum eſt brachium ſeculare. ii. q. i. petimus. Puniunt̉ etiam pecunialit̓. 22 q. 7. ꝙ autem. Quid autem iuris ſit de ordinatis a p̄latis ſciſmaticis: vide. jͣ. tracta tu de ſacramento ordinis. ti. a quo habēt ordines cōferri. Quid etiam iuris ſit de alienatiōibus factis a ſciſmaticis. vide. jͣ. tractatu de ſacramēto ordinis. ti. de cauſiſ ⁊ forma alienandi res temporales eccl̓ia rum. Sciſmaticus autem volens redire ad vnitatem eccl̓ie: cum om̄e ſciſma vix: aūt nunqͣꝫ ſit ſine hereſt. ſciſma debet abiurare: ⁊ ad mādatum eccl̓ie ſatiſfacere: ⁊ recipi cum manus impoſitiōe: vt accipiat ſanctū ſpūm qui extra eccl̓iaꝫ nō eſt: nec dari poteſt. 24. q. i. omnes. Si autem recōciliatus dicat ſecum circa ordinem mi ſericordit̉ diſpēſatum ꝓbare habet: ⁊ ꝙ ab eo qui pōt diſpēſa. c. exͣ eo. c. vlti. Equit̉ videre de 7º.ſ. de bello. de hoc autem habitum eſt sͣ. li. i. ti. de bellis. Nihilominꝰ tn̄ p̄ter ea que dicta ſunt ibi poſſunt hic plura queri. ſcꝫ vtrū bellare ſemꝑ ſit peccatum. ℟ndeo ꝙ non. Nam bellare iuſte ẜm legem diui nam eſt licitum. ⁊ etiam regibus ⁊ pͥncipi bus terre p̄ceptum. ẜm ꝙ dicit Auguſti. ad Bonifaciū comitem ſuper illud pſal. Et nunc reges intelligite ⁊cͣ. Quō inquit reges ſeruiunt in timore: niſi ea que ꝯtra dei iuſſa ſunt: religioſa ſeueritate ꝓhibendo: atqꝫ plectendo. alit̓ enim ſeruit rex: ꝗa homo. alit̓ quia rex. quia homo eſt: ſeruit deo viuendo fideliter. quia rex eſt: pugnā do ẜm legem iuſticie viriliter. Bellare au tem iniuſte illicitum eſt ⁊ ꝓhibitum ẜm ꝙ oſtendit̉ Barth. 3º. vbi dicit̉ de gigā tibus: qui ab initio fuerūt ſtatura magni ſcientes bellum. non hos elegit deus ⁊cͣ. Ad maiorē ergo euidētiam ſciēduꝫ ꝙ ad hoc ꝙ aliquod bellum ſit iuſtum requirunt̉. Primo auctoritas pͥncipis cuius mandato eſt bellum gerēdum. 22. q. 2. c. i. vnde ⁊ prīcipibus dicit̉ in pſal. Eripite paupe. ⁊ ege. de ma. pecca. liberate ℟º cauſa iuſta. vt illi ſcilꝫ qui impugnā tur: ꝓpter aliquam culpaꝫ impugnatiōeꝫ mereant̉. 22. q. 2. dn̄s. vnde Auguſ. in li. 83. queſtionū. Iuſta bella ſolent diffiniri: que vlciſcunt̉ iniurias. ſic gens vel ciuitas plectenda eſt: que vel iudicare neglexerit quod a ſuis improbe factum eſt. vel reddere quod ꝑ iniuriam ablatum eſt. Sunt autē iuſte cauſe plures.ſ. maloꝝ co hertio. bonoꝝ ſubleuatio. 23. q. i. apud. Rerū ablatarū repetitio. Iniurie a ſe vel ab alijs ꝓpulſatio. 23. q. 2. c. i. ⁊. c. dn̄s. Patrie defenſio. Infirmoꝝ ꝓtectio. 22. q. fortitudo. ¶ 3º requirit̉ vt intentio bellā tium ſit recta. 23. q. i. quid culpat̉. ⁊. caapud. vbi dicit Auguſt. li. de verbis dn̄i. Apud veros dei cultores etiam bella perpetrata ſunt qui non cupiditate aut crudelitate: ſed pacis ſtudio gerunt vt mali coherceant̉ ⁊ boni ſubleuent̉. ¶ 4º reꝗrit̉ modeſtia. ⁊ hec cōſiſtit in duobꝰ. Pri mo vt tantū accipiat quod ſibi reputet ſa tiſfactum: ⁊ non vltra. Miles enī habēs cōtra aliquem iuſtuꝫ bellum ſuū facit lici te: quicquid capit ab hoſte: vel ab adiutoribus eius: ſiue ſubditis: ſiue alijs: donec ſibi ſit ſatiſfactum ẜm ſuam cōſciētiam: de omī damno dato ⁊ labore: ⁊ operis: tam ſuis qͣꝫ hominū ſuorū. vel donec hoſtis ius offerat ⁊ ſatiſfacere velit. vltra hoc autem nihil accipere debet: niſi ꝓpter immanitatem criminis priuari meruerit omnibus bonis: vt propter hereſim vel crimen leſe maieſtatis. ẜm Ray. ⁊ Rod̓. ¶ Secūdo conſiſtit in hoc vt non ledat eos qui in nullo preſtant aduerſarijs ſuis auxilium: vel fauorem. Mouens.n. in

.II. LXIIII. ſtum bellum pōt non tm̄ aduerſariuꝫ: ſed etiam vaſallos ⁊ ſubditos eius: ⁊ complices ledere. extra de offi. delega. caº. i. Alij dicunt ꝙ nō poteſt res p̄dictorū capere: vel perſonas: niſi qͣꝫdiu pugnant cō tra cum: niſi forte de rebus illorū: vel edificijs lederet̉. hec Hoſti. exͣ de reſti. ſpo. olī Si aliquod hoꝝ deſit: eſt iniuſtum belluꝫ Si tamē hec omīa deſint: ⁊ tm̄ pro rebus repetendis quis bellet nō tenet̉ reſtituere niſi illud qd̓ abſtulit vltra illud quod habuit ille de ſuo. ¶ Sed obijcit̉ cōtra predi cta illud Math. 26º. Omīs qui acceperit gladium gladio peribit. ℟ndeo vt dicit Auguſ. li. 2º cōtra manicheos. Ille accipit gladium qui nulla ſuperiori: aut legiti ma poteſtate iubente vel cōcedēte in ſanguinem alicuius armat̉. qui v̓o ex auctoritate pͥncipis vel iudicis ſi ſit ꝑſona pͥua ta. vel ex zelo iuſticie imperiali qͣſi ex auctoritate dei. ſi ſit perſona publica: gladio vtit̉. non ip̄e gladium accipit: ſed ab alio ſibi cōmiſſo vtit̉. vnde ei pena non debet̉ Nec tn̄ illi ꝗ etiam cum pctō gladio vtun tur: ſemꝑ gladio occidūt̉. ſed ip̄i ſemꝑ ſuo gladio ꝑeunt. quia ꝓ pctō gladij eternaliter puniunt̉: niſi eos peniteat. ¶ Obijci tur iterū illud Math̓. 5. Ego aūt dico vobis nō reſiſtere malo. ℟ndeo ꝙ hiꝰ precepta: vt dicit Auguſ. li. de ſer. do. in monte. ſemꝑ ſunt ſeruāda in p̄paratiōe animi. vt ſ. homo ſemꝑ ſit paratꝰ nō reſiſtere: vel ſe nō defendere: ſi opus fuerit. Sed qn̄qꝫ tn̄ aliter agēdum eſt ꝓpter cōe bonum: ⁊ et eoꝝ cum ꝗbus pugnat̉. quia vt dic̄ Au guſtꝭ. in epl̓a ad Marcellinū. Cui licentia iniꝗtatis eripit̉: vtiliter vincit̉. ¶ Utrū in ſte bellans poſſit homīes caꝑe: ⁊ rebꝰ ſpoliare. ℟ndeo bellum aūt iuſtū eſt ſimplici ter. aut ex cā. ſi ſimpliciter: puta ex edicto pͥncipis: liberi homīes capti fiūt ſerui capientiū. ⁊ in dn̄iuꝫ eoꝝ tranſeūt res occupate. ff. de capti. ⁊ poſtli. reuer. l. hoſtes. Et tunc peccat ſeruus ſi a dn̄o receſſerit. 22. q.§. dicat. vnde res feudales in bello caꝑte: erunt occupantis. ſaluo tn̄ iure dn̄i in nocentis. exͣ de heretꝭ. excōicamus. Si v̓o ſit iuſtum ex cā. puta quia fit ad defenſio nem: ⁊ ꝓſecutiōem iuris: tunc aūt bellās habet iuriſdictiōeꝫ ſuꝑ illos ꝗbus mouet bellum. aut nō. ſi ſic: quia.ſ. ſubditi ſūt rebelles. tunc pōt res eoꝝ inuadē ⁊ ſuas fa cere. ff. de le. 2.l. i. Si autē non habet iuriſdictiōem iuſte tn̄ pugnat. quia alius inua dit eum. vim vi repellere pōt: ⁊ hominem ꝑcuter: cum moderamīe inculpate tutele. Non licet autem ei ꝑſonam vel bona eiꝰ capere vel detinere: ſed res ſibi ablatas po teſt vendicare. ff. de rei ven. l. in rem actio hec Hoſtien̄. extra de iurꝭ. iuran. ſicut. Si autem res eius ſint diſtracte ⁊ ip̄e loco ea rum tantūdem de rebus illius abſtulit: re ſtituere non tenet̉. Debet tamen penitentia ſibi imponi ꝓ rapina. ſicut dicit̉ de illo qui furatus eſt. io. lib̓. ei qui debebat ſi bi. 10. ¶ Utrū clericis ⁊ epiſcopis liceat fa cere bella. ¶ ℟ndeo ꝙͣ nō. ſcilꝫ bella illa que ad ſanguinis effuſiōem ordinantur. ꝗnīmo potius debēt eſſe parati ꝓpriuꝫ ſan guinem effundere ꝓ Chriſto vt opere imitent̉: quod gerunt miniſterio ſcilꝫ altaris in quo ſub ſacramento repreſentat̉ Chri ſti paſſio. Et ideo ſtatutum eſt vt effundē tes ſanguinem: etiam ſine peccato ſint irregulares. nulli autem alicui officio deputato licet illud per qd̓ redditur indignus illo officio. hinc dicit̉ Petro in ꝑſona ep̄i ſcoporū ⁊ clericoꝝ Math̓. 26º Mitte gladium tuum in vaginam. ac ſi aperte dicat. Hactenus tibi tuiſqꝫ p̄deceſſoribus in imicos dei corporali gladio licuit ꝑſequi. de cetero autem ī exemplum patientie gladium in vaginam cōuerte. 23. q. 8. caº. i. ⁊ caº clerici. ⁊ caº ſequēti. Poſſunt tamē p̄lati ⁊ clerici ex auctoritate ſuperioris bel lis intereſſe: non vt manu ꝓpria pugnet. ſed vt iuſte pugnantibꝰ ſpiritualit̓ ſubue niant: ſuis exhortatiōibus: abſolutiōibus ⁊ huiuſmōi ſpūalibus ſubuentiōibus. Poſſunt etiam diſponere ⁊ inducere alios ad bellandum iuſta bella. non eniꝫ in terdicit̉ eis bellare: quia ſit peccatum. ſed quia non cōuenit eis tale exercitium. 22 q. a. hortatu. In perſona vero ꝓpria debent vti armis ſpūalibꝰ ẜm illud. 2. Corio. Arma militie noſtre non ſunt carnalia: ſed ſpūalia. que ꝗdem ſūt ſalubres ad monitiōes: deuote oratiōes cōtra pertina ces: ſentētia excōmunicatiōis. ¶ Ad hāc etiam queſtiōem valent ea que dicta ſūt libro pͥmo titulo de homicidio. qōne. vtrū liceat cleric maleficos occidere. De hac materia hoſtien̄. extra de ſum. trini. ſuper decre. Innoc. xp̄i dilectio. ⁊ modo habetur in 6º. poſitis ſuper hoc diuerſorum ſententijs in fine ſententiam ſuaꝫ ponens dicit ꝙ clerici habentes iuriſdictionem temporalem indiſtincte pn̄t arma ſumere

II I pro ſua: ⁊ ſuorum defenſione. quia hec omnia iura ꝑmittunt. ⁊ probat̉. 23. q. i. noli. ⁊. q. fi. c. quicūqꝫ.§. 2. his ita. vſqꝫ ad .§. in regiſtro. Si v̓o temporalē iuriſdictio nem nō habe̓t. tene qd̓ notauit Io. ⁊ alij ſupͣdicti. ſcilꝫ ꝙ talibus non licet ſumere arma in ꝓpria perſona: niſi ad defenſiōeꝫ ſui. vel niſi hortando. vt. 23. q. fina.§. ecce. hec hoſtien̄. ¶ Utꝝ liceat vti inſidijs in bellis. ℟ndeo ꝙ ſic. aliquo mō in bellis iuſtis. Inſidie.n. ordinant̉ ad fallendum hoſtes. Duplicit̓ aūt poteſt quis ex dicto vel facto alterius falli. Uno mō ex hoc ꝙ dicit̉ ei falſum: vel non ſeruatur ei ꝓmiſſum. ⁊ hoc nūqͣꝫ licet. vnde hoc mo do nullus debet fallere hoſtes. Sunt autē q̄dam iura bellorū ⁊ federa et inter ip̄os hoſtes ſeruanda. vt dicit Amb̓. li. de offi. ¶ Alio mō ex eo ꝙ non aperit̉ ei ꝓpoſitū hoc autem nō ſemꝑ tenet̉ hō facere. Un̄ Dn̄s iuſſit Ioſue inſidias ponere habita torbus Hay. vt habet̉ Ioſue. 8. Et huius. mōi inſidie nō dicunt̉ ꝓprie fraudes. nec repugnāt iuſticie: nec voluntati ordinate Eſſet.n. inordinata voluntas: ſi ꝗs vellet ſibi nihil ab alijs occultari. ¶ Utrū in fe ſtis liceat bellare. ℟ndeo. obſeruatio feſtorū: nō impedit ea que ordinant̉ ad ho minū ſalutem: etiam corporalē. Un̄ Dn̄s arguit iudeos Io. 7º dicens. Mihi indignamini: quia totum homīem ſaluū feci in ſabbato. multomagis autē eſt cōſeruāda ſalus reipublice: qͣꝫ ſalus corꝑalis vni us homīs. Et ideo ꝓ tuitiōe reipublice fi delium licet iuſta bella exercere in diebus feſtiuis. ſi tamē hoc neceſſitas poſcit. al̓s non. 23. q. 8. ſi nulla. ¶ De miſericordia. ti. 63. Einde cōſiderādum eſt de miſe ricordia. huic ꝓprie opponit̉ in uidia. ut dictum eſt sͣ. Dicitur autem miſericordia. quia habe tur miſericordia ſuꝑ alterius miſeria. Un̄ dicit Auguſti. 9. de ciui. dei. Miſericordia eſt aliene miſerie in corde noſtro cōpaſſio qua ſi poſſumus: ſubuenire cogimur. Unde miſericordia non eſt ad ſe: niſi ſimilitudinarie. ſicut ⁊ iuſticia ẜm ꝙ in homine cōſiderant̉ partes diuerſe. vt dicit̉ 5º ethiꝰ. Et ẜm hoc dicitur Eccl. 20. Miſe rere anime tue placens deo. Eſt auteꝫ miſericordia potiſſima inter omēs virtutes ad ꝓximū pertinētes. ſic̄ eſt etiam actus potioris. ſupplere enim defectus alicuius: inqͣꝫtum huiuſmōi eſt ſuperiorꝭ ⁊ melioris Unde ſuper illud. i. Thim̄. 4º Pietas ad omīa vtilis eſt. dicit glo. Ambrꝭ. Summa diſcipline xp̄iane in miſericordia ⁊ pietate eſt. Et loquit̉ quātum ad opera exteriora. Interior tamē affectio chraitatꝭ que deo cōiungit dilectiōi ⁊ miſericordie in x. ximos prefert̉. ¶ De beneficentia. ti. cc. Oſtea cōſiderādum eſt de ex terioribus actibus vel effectibus charitatis. Et primo de beneficentia. 2º cōſiderandum eſſet de elemoſyna: que eſt quedam pars beneficentie. ſed de ip̄a dicetur. j. li. 5º. ti. 26º. 2º de correctiōe fraterna: que eſt quedam elemoſyna. 4º de offenſione ⁊ ſcandalo: que opponunt̉ beneficentie ⁊ correctiōi. De beneficentia autem ſatis dictum eſt titulo de charitate. arti. 3. ⁊. 4. ¶ Ad p̄ſens autem nota ꝙ benefaciendum eſt omībus ẜm illud Gal̓. vltꝭ. Duꝫ tempus habemus operemur bonum ad omnes. cum beneficentia ſit effectus cha ritatis que ſe extendit ad omēs. Et ſi omnibus nō poſſumus benefacere in ſpecia li. nullus tamē eſt de quo non poſſit caſus occurrere: in quo oporteat in ſpeciali ſibi bene facere. Et ideo charitas requirit vt homo: ⁊ ſi nō actu benefaciat: habeat tamen in animo ſuo vt cuiqꝫ benefaceret: ſi loci ⁊ temporis oportunitas adeſſet. Ali quibus tamen: vt excōmunicatis: ⁊ hoſtibus reipublice: potius ſunt ſubtrahenda beneficia: inquātum per hoc arcentur a culpa. Si tamen neceſſitas immineret eis ſubueniēdum eſſet: mō tamen debito. ne natura deficeret niſi ẜm ordinem iuſticie paterent̉. Lꝫ autem omībus ſit benefaciendum pro loco ⁊ tempore: magis tamen ceteris paribus nobis magis cōiunctis. Gratia enim ⁊ virtutes ordinem imitant̉ nature quem inſtituit deus. Eſt autem talis ordo nature: vt quodlibet agens naturale per prius magis diffundat actiōem ſuā ad ꝓpinquiora ſibi ſicut ignis magis calefacit ꝓpinquiora. Et ideo debemus eſſe magis benefici propinꝗoribus nobis. Propinꝗtas tamen vnius hominis ad alium attendi poteſt.

T..II. LXVII. ẜm diuerſa in ꝗbus ꝯmunicāt homines ad inuicem. vt cōſanguinei in naͣli ꝯiunctiōe. cōciues in ciuili. fideles in ſpūali. ⁊ ſic de alijs. Et ẜm diuerſas ꝯiunctiōes ſibi diuerſimode diuerſa bn̄ficia ſūt diſpen ſanda. hoc tn̄ pōt variari ẜm diuerſitatē locoꝝ ⁊ tꝑm ⁊ negocioꝝ. ¶ De correctiōe fraterna. fi. 6. Oſtea cōſiderādum eſt de correctiōe fraterna. Et pͥmo cuiuſ virtutis actus eſt correctio fraterna. 2º quid eſt fraterna cor fectio. 3º vtrū ⁊ quō ſit aliquis corripien dus. 4º de obligatiōe p̄cepti de correctiōe fraterna. 5º. vtrū p̄ceptum illud Math̓. is Si peccauerit in te frater tuus: vade ⁊ cor ripe ⁊cͣ. intelligi debeat tm̄ de peccāte occulte. 6º de ordine fraterne correctiōis. 7º de te ſtium adductiōe. 8º vtrū frater qui lucratus eſt fr̄em: corripiēdo eum inter ſe ⁊ ip̄ꝫ ſolum: teneat̉ p̄lato p̄cipienti per obedien tiam reuelare peccatū correptuꝫ. ¶ Circa pͥmuꝫ ſciēdum eſt ꝙ duplex eſt correptio delinquētis. Una que adhibet remedium peccato inqͣꝫtum eſt qͦddam malum ip̄ius peccantis. Et hec eſt ꝓprie correctio frater na: que ordinat̉ ad emendatiōem delinquentꝭ. remouere auteꝫ malū alicuius eiuſ dem ratiōis eſt ⁊ bonum eius ꝓcurare. ꝓcurare autē fratris bonum pertinet ad charitatem: per quam volumꝰ: ⁊ oꝑamur bonum amico. vnde ⁊ correctio fraterna actus eſt charitatis. quia ꝑ eam repellimꝰ malum fratris.ſ. peccatū. cuius remotio ī tinet ad charitatem: magis qͣꝫ etiaꝫ remo tio exterioris damni: vel etiam corporalis nocumēti. Alia v̓o correctio que adhibet remedium peccati delinquētis. ẜm ꝙ eſt ī malum aliorū: ⁊ p̄cipue in nocumentum ꝯmunis boni. ⁊ talis correctio eſt actus iuſticie: cuius eſt ſeruare rectitudinē iuſti cie vnius ad alium. Irca 2ᵐ ſciēdum ꝙ ſicut ex verbis Dn̄i: ⁊ ſanctoꝝ colligit̉ Fra terna correctio eſt admonitio fra tris: de emendatiōe peccatoꝝ ex fraterna charitate ꝓcedens. Ad cuius euidentiaꝫ ſciendum: ꝙ corripere fr̄em: eſt cor eius de malo ad bonum rapere. rapi autem dicū tur: que cito ⁊ qͣſi ſubito auferunt̉. Unde ⁊ ſyllaba corripi dicit̉ que raptim ⁊ qͣſi ſubito ꝓnunciat̉. Cito auteꝫ frater de malo ad bonum tranſfert̉ duplicit̓. Primo cum turpitudo peccati ſibi: ⁊ pulchritudo vel honeſtas boni oſtendunt̉. ¶ 2º cum pena inflicta ſentit̉: vel infligenda timet̉. Et ẜm hoc duplex eſt correctio. vna ē fra terna ī qua bonū fratri perſuadet̉: a quocunqꝫ. Et turpitudo peccati: vel pulchritu do boni dimiſſi oſtendit̉. Alia eſt poteſta tiua: in qua pena infligenda ꝯminat̉: vel iam infligit̉ vt de peccato ad ſtatuꝫ bonū correptus reuertat̉. Et hec eſt prelatorū. pͥma diffinit̉ hic ⁊ non 2ª. ¶ Et nota. q̄ cum dicit̉ correptio fraterna eſt admoni tio fratris. Nomīe fratris intelligit̉ omīs homo peccator. ſiue inferior. ſiue par. ſiue ſuperior. Omēs enī fratres ſumꝰ in Chriſto. potiꝰ tamē ponit̉ nomen fratris qͣꝫ hominis vel peccatoris. quia frater eſt nomē amoris ⁊ charitatis ⁊ huiuſmōi. Hec aūt correptio ſit vl̓ fieri debet ex fraterna cha ritate. vnde Augꝭ. de verbis dn̄i. ſuꝑ Ma theū. 6º. Debemꝰ amādo corriꝑe: nō nocē di cupiditate: ſꝫ ſtudio corrigēdi. ¶ Ad hͦ nota ꝙ corriꝑe interpretat̉.i. ſimul rape: vel cor rapere. Non tāſfert̉ autem nec ſu mit̉ in hac maͣ rapere ẜm ꝙ ſonat in vio lentiam. ſed ẜm ꝙ dicit feſtinatiōem: qͣſi ſubito de malo ad bonū tranſlatiōem. Audito.n. a corripiēte qͣꝫ turpe: qͣꝫ dānoſuum: qͣꝫ puniēdum ſit peccatū cōmiſſum. ⁊ qͣꝫtum ſit bonū dimiſſū merito raptim: ⁊ feſtināter dꝫ peccator pctm̄ dimittere: ⁊ ad virtutem redire. Irca 3ᵐ querunt̉ plura.ſ. vtꝝ ali ꝗs ſit corripiēdus. Ꝙ ſic ẜm illd̓ Math̓. 18º. Si pec. in te fra. tuꝰ ⁊cͣ. Eſt autē frater corripiēdus qͣdruplici de cā ẜm Auguſti. li. de cor. ⁊ gr̄a. Primo vt peccatum ſuum ⁊ ſe ꝯgnoſcat. ꝓuerb̓. 29 Uirga ⁊ correptio tribuūt ſapiētiam. 2 vt de peccato ꝯgnito dolorem: pudorem. ⁊ timorem habeat. 3º vt peccator ſe deformem ex peccato videns: reformatiōeꝫ deſideret: ⁊ deum oret ne in tali feditate maneat. 4º vt ſi corripiens correpto nō proficiat. tamen corripere ſibi valet: vt peccatū effugiat: ⁊ meritum ſibi acquirat vn̄. 22. moral̓. 2. c. dicit Gregꝭ. Charitatꝭ zelus mala: que corrigere non valet: incre pare nō deſinat ne ſe ꝑticipē delinquētiuꝫ ex ꝯſenſu taciturnitatꝭ adijciat. Et Aug. li. de cor. ⁊ gr̄a dic̄. Sine deſꝑatiōe corripi amꝰ. qꝛ ſi filiꝰ ē pacis quē corripimꝰ: reꝗe ſcet ſuꝑ eū pax nr̄a. ſin aūt ad noſ reuertet

T. LI. ¶ Sed obijcit̉. quia ꝓuer. 9º. dicit̉. Qui arguit impiū ip̄e ſibi maculā generat. Nō li arguere deriſorem ne oderit te. gͦ peccator nō eſt corripiēdus. ℟ndeo Salomo loquit̉ in cā non abſolute ẜm Gregꝭ. 3º moral̓. c. 5º. vbi exponit illud verbuꝫ. Qn̄ n. pctōr vel deriſor credit̉ ꝓbabilit̓ ex cor rectiōe peior futurus: tunc nō eſt corripi endus. vt dicit ibidem. Al̓r.n. qn̄ ſperat̉ correctio: eſt corripiēdus. In caſu etiā ali quo qn̄ non ſperat̉ correctio: corripit̉ tn̄ ne ꝓcedat plus in malo. Unde Augꝭ. de cor. ⁊ grati.i. Si aliqn̄ timore nō corripia mus: ne aliquis pereat. cur etiam timore nō corripiamus ne aliꝗs inde plus pereat. ¶ Utꝝ correptio fraterna ſit dure vel leniter facienda. ℟ndeo. lꝫ hic ſit diffici le certam ⁊ vnā legem de corripiēdo dare. quia lex non pōt dari de particularibꝰ in ꝑticulari. vt habet̉ 5º ethiꝰ. correptio aūt eſt actuū ſingulariū.ſ. peccatoꝝ. Pōt tn̄ diſtingui ex parte pctōꝝ. quia qn̄ pec catū ſit ex ignorātia ⁊ infirmitate: tūc de bemꝰ corripere lenit̉ ⁊ moderate. Gal̓. 6º. Fr̄es: ſi p̄occupatus fue̓it aliꝗs in delicto vos ꝗ ſpūales eſtis inſtruite hiꝰ in ſpiritu lenitatis. Qn̄ v̓o ſit pctm̄ ex paſſiōe ⁊ ſuꝑ inducta mala cōſuetudine: tūc eſt corripi endū partim lenit̉: partim dure. vt dicit̉ ethiꝰ 3º Iuuenis paſſionū ſecutor: non ſolum ꝑſuaſiōibus ⁊ monitiōibus corripiendus eſt: ſed etiam obprobrijs ⁊ cōtumelijs frequēter indiget. ꝓpter qd̓ Hely: qui ſilios ſuos iuuenes tales leniter corripuit ⁊ non dure: dicit̉ eos non corripuiſſe. Ꝙ aūt leniter corripuerit habet̉. i. Regꝭ. 2º Qn̄ autē pctm̄ fit ex ꝓteruitate: malicia: ⁊ certa deliberatiōe: tunc corripiēdum eſt autētice ⁊ dure. vnde Gregꝭ. in paſtorꝭ. Nōnulla peccata ſunt vehemēter increpā da. vt cum culpa ab auctore nō ꝯgnoſca tur: quāti ſit ponderꝭ: ab increpantis ore ſentiat̉. Ex parte etiam corripiētiū diſtin gue. quia illi qui corripiūt aūt ſunt p̄lati. aūt ſubditi. Si ſubditi. aūt ſunt iuuenes. ⁊ hi corriꝑe vel monere debent humilit̓. Si autē ſunt ſenes: corripiant iuuenes mode rate ⁊ mature. alios autē.ſ. cōſeniores re uerēter: ⁊ p̄latos humilit̓. Si autē ſūt p̄la ti corripiant ſeniores obſecrādo. iuuenes ꝑſuadendo. i. Thim̄. 5º. Seniorem ne incre paueris. ſed obſecra vt pr̄em. iuuenes vt fratres. Hoc dico cōſiderādo cōditiones corripiētium: nō ꝯditiōes al̓s peccantiū. quia quo ad hiꝰ vix breuis ⁊ cōis regula poterit inueniri. Quia tn̄ generoſus ē ani mus homīs. ⁊ ideo melius ducit̉ qͣꝫ trahat̉ ẜm Senecā. Dico ꝙ correptiōi dure ſemꝑ miſcēdum eſt aliquid blandiciei. ſaltem vt videat̉ correptio fieri ex cōpaſſi on. vnde Sen̄. ī ꝓuer. Semꝑ obiurgati om aliꝗd blandiciei admiſce. Qd̓ aūt di cit apl̓s ad Titum 2. Precipe doce cum omī imperio. exponens Gregꝭ. moral̓. 22º c. 21. dicit ꝙ Apl̓s hͦ dicens. ſ. Precipe ⁊cͣ. non dn̄atiōem potentie: ſed aucͣtatē ſuadet vite. cum imperio ꝗppe ſuadet̉ ꝙ pͥus agit̉ qͣꝫ dicat̉. Nam doctrina ſubtrahit fiduciam qn̄ cōſcīa impedit linguā Gual̓ Equit̉ videre de 4º.ſ. de obligatione p̄cepti de correptiōe fraterna Et circa hoc querunt̉ plura. ſcꝫ vtꝝ illud Math̓. 18. Si peccaue̓it in te fi tuus vade ⁊ cor. ⁊cͣ. ſit p̄ceptum vel cōſilium. ℟ndeo ẜm Gual̓. in queſtiōibꝰ diſputatis. Corripe frem nō oportet niſi de peccato. ẜm illud Math̓. 18. Si pec. in te fr̄ ⁊cͣ. Pctm̄ aūt eſt duplex.ſ. veniale ⁊ mor tale. correptio aūt fit ad lucrādum fratre amiſſum ꝑ pctm̄. Unde Math̓. 18º. Si au dierit te lucratus eris. f. tu. non amittitur fratris aīa niſi per pctm̄ mortale. pꝫ ergo ꝙ corripere fr̄em eſt p̄ceptū qn̄ peccat mortaliter. Et ſic dicit̉ Ecc. 17. Unicuiqꝫ mā dauit deus de ꝓximo ſuo. Eſt autē cōſiliū quādo peccat venialit̓. ⁊ hoc videt̉ dice Augꝭ. li. de ſer. do. dicens. Audiuimus ad monentē ⁊ magna cura p̄cipiēteꝫ. ſi pecin te fra. tu. va. ⁊ corri. ip̄m. Ita ꝙ admonitio intelligat̉ de pctō veniali. nō de mor tali. hec Gal̓. glo. etiam ſuꝑ p̄dictū v̓bū dicit. ita peccat qui fr̄em ſuum videt ⁊ tācet: ſicut qui peccanti nō indulget. hec glo. ſed p̄ceptum eſt peccanti indulgere. gͦ p̄ce ptum eſt fratrem corripe. ¶ Sed obijcit̉. quia Aug. i. de trini. c. io. dicit. Aliqn̄ a corripiēdis fratribus deſiſtūt homīes: vel ꝓpter laborem: vel ꝓpter verecūdiam: vel ꝓpter vitatiōem nocumēti tꝑalis quāuis diſpliceat eis malum eorū. Nec tamē inci dunt in illam damnatiōem q̄ poſt hanc vitā talibus preparat̉. ſed ſi correptio fra terna eſſet p̄ceptum deſiſtētes ab ea ꝓpter vitandū incōmodū tꝑale incurrerēt dam natiōis demeritū. gͦ talis correptio ſub pre cepto non eſt. ℟ndeo ẜm Richarꝭ. 4. di. 19. q. 2. ar. i. c. i. ꝙ deſiſtere a correptione fraterna poteſt cōtingere tripliciter.

.II. LXVII. ¶ Uno modo meritorie.ſ. quando homō deſiſtit corripere. quia tempus non eſt: nec locus. ¶ Alio mō pernitioſe. qn̄ ſcilꝫ homo ꝓbabiliter ſperat: ⁊ credit ꝙ poſſit ſuo verbo fratrem a pctō retrahere: ⁊ hoc omittit facere ꝓpter aliqd̓ com modū temporale. tunc enim ꝑuertit ordi nem charitatꝭ. plus diligens bonū temporale: qͣꝫ animā ꝓximi: ⁊ honorem dei. ¶ Tertio mō poteſt hoc omitti: ita ꝙ hͦ omiſſio non ſit peccatū: niſi veniale. qn̄ ſcꝫ ꝓpter aliquod temporale ꝯmodum habēdum: vel incōmodum vitandum. efficit̉ homo tardior vel minus diligēs circa proximoꝝ correptiōem. Non tam̄ in tm̄ quin ſi cōſtaret ſibi: ꝙ ip̄um poſſet a peccato mortali retrahere: hoc nō omit teret ꝓpter incōmoduꝫ temporale. ¶ Et hoc 2º modo intelligit̉ aucͣtas Auguſ. ¶ Utrū corripere alium ſit omībus preceptum. ℟ndeo. notauit Io. 2. q. i. ſi pec cauerit in te. ꝙ opi. dicētium: ꝙ omēs te nent̉ ad p̄ceptum de correptiōe fraterna dura eſt ⁊ teneri non debet: eo ꝙ cōſtituit omēs trāſgreſſores. Et ideo dicit ꝙ mandatū hoc extendit̉ ſolum ad eos qui ſunt in gradū vel magiſtratū cōſtituti. Sed ꝯͣriuꝫ hꝰ habet̉. 24. q. 3. tam ſa cerdotes. Ubi dicit̉ ꝙ tam ſacerdotes qͣꝫ reliqui fideles: omēs ſummā debent habere curam de his qui pereūt: quatenus eoꝝ redargutiōe: aut a peccatis corrigātur. aūt ſi incorrigibiles appareāt ab eccleſia ſeparent̉. vnde ad Eph̓. 5º. dicitur omībus. Nolite ꝯmunicare operibꝰ infructuoſis: magis autē redarguite. Ad illud autē quod timet Io. ⁊ dicit ꝙ eſſꝫ p̄ceptum omībus: omēs cōſtitueret trāſgreſſores. ¶ ℟ndet Gal̓. ꝙ nō eſt verum. quia eſt p̄ceptuꝫ affirmatiuū ligās tm̄ pro loco ⁊ tempore neceſſitatꝭ. vt patebit. jͣ. ¶ Dicēdum eſt ergo: ꝙ corripe fratrem peccātem infligendo penam: eſt tm̄ prelatoꝝ. ſed corriꝑe admonēdo ad ſui ⁊ peccati correctiōem: eſt omniū. Qd̓ patet primo ꝑ legem naͣlem: que dicit. Hoc facias alijs: qd̓ tibi vis fieri. Aug. Qd̓ tibi vis fieri.i. debes velle ficri. debes autem velle ꝙ alius te corrigat: qn̄ peccas: vt te emendes. igit̉ ⁊ tn̄ debes hͦ alij vnicuiqꝫ facere. ¶ Secūdo hoc patet per legem Moſaycā Deutꝭ. 22º Non p̄teribis bonem: aut ouem errantem. ſed reduces. Hoc de benignitate legis eſt ob ſeruādum ad lr̄am. magis autem tenet̉ quilibet fratri ſuo erranti: vel peccanti: qꝫ boni. ſi ergo bonem errantem tenetur reducere. ergo ⁊ fratrem errantem corri pere. quod eſt ad deum reducere. ¶ Ter tio hoc pꝫ per legem euāgelicā. Math̓. 18º. Nam ibi dicit̉ Si peccauerit in te fra ter tuus. non dicit ſubditus. Et ſubdit etiam. Lucratus eris fratrem tuū. Quia ergo omēs ſumus fratres: oēs tenemur inuicem corripere: quādo ꝯtingit aliquē noſtrū peccare. ¶ Sed obijcit̉. quia Math̓. 18º dicitur Si peccauerit in te ⁊cͣ Si ergo peccat in alium vel in deuꝫ: non teneris eum corripere. ergo corripere nō eſt omniū. ℟ndeo ꝙ illud Math̓. in te. intelligit̉ in te ſcientem: non in te leſum Ita ꝙ amore tui illuꝫ corripias ẜꝫ Au guſti. Uel dic ꝙ quicūqꝫ peccat in deum vel in quecunqꝫ ꝓximum: in te peccat. tum quia deus eſt caput noſtrū. tuꝫ quia membra ſumus eiuſdem corporis myſtici: ꝓpter quod dic̄ pſal. Particepi ego ſum omniū timentiū te ⁊ cuſtodien tiū mandata tua. hec Gual̓. ⁊ conuenit cum eo Richarꝭ. hoc eſt: hec ſnīa poteſt trahi a Richarꝭ in hac materia. ¶ Utrū peccator teneat̉ corripere delinquētem. ¶ ℟ndeo ẜm Gual̓. aliud ē cor ripere. aliud eſt ſine peccato corripere. pͥmum poteſt ⁊ debet peccator: peccato nō obſtante. Nam obligatiōem corripien di tria faciunt: que etiā ī peccatore poſſunt eſſe. Primū eſt iniūctio p̄cepti. corripere autem Math̓. 18. iniūgit̉ indiſtin cte omī homī: tam iuſto qͣꝫ peccatori. 2ᵐ eſt ꝯgnitio peccati. peccator autem po teſt peccatū fratris ſui ꝯgnoſcere: etiam melius qͣꝫ ip̄e. Unde etiam in dogmate ph̓orum dicit̉. Neſcio qua infirmitate impedimur: vt aliena peccata melius co gnoſcimus qͣꝫ noſtra. ¶ 3ᵐ eſt amor ꝓximi. lꝫ autem in peccatore nō ſit amor charitatis reſpectu fratris peccantis. eſt tamen in eo amor naturalis: vel amicitie: quo poteſt moueri: vt corripiendo ſb̓ ueniat illi ¶ Circa 2ᵐ principale noͣ ꝙ peccator corripiens peccātem in duobꝰ caſibus peccat ⁊ in duobus non. Peccat enim cum ip̄e maiora cōmittit ⁊ minora quaſi grauia rep̄hendit. vn̄ Hiero. ſuper illud Math̓. 7º. Quid vides feſtu cam ⁊cͣ. de his inquit loquit̉: qui cū crimine mortali detinent̉ obnoxij. mīora

T. Li. peccata fratribus non cōcedunt. ¶ Secūdus caſus ē: quādo ſic corripiēdo pec catum ſuum palliare intendit. ⁊ ī vtroqꝫ caſu eum ſcandalizat: quātum in ſe eſt. vnde Criſ. ſuper Math̓. Corripe fratrem vt ſalues ip̄m: non vt ſalues te ip̄m: ſcilꝫ vt per bonam doctrinam malos actus tuos poſſis operire ⁊ ſcientie laudem ab homībus querere. Non peccat auteꝫ qn̄ peccatum ſuum eſt occultum: ⁊ aliū corripit ex amore naturali: vel amicitie. bonum eſt enim quod facit ⁊ bonum intendit: nec ſcandalizat: hoc faciendo ꝓpter quod non peccat. ¶ Tertius caſus eſt quādo eſt peccator manifeſtus ⁊ cor ripiens alium peccantem ſimul ⁊ ingemiſcens corripit vel accuſat ſeip̄m. vnde Auguſti. 2º libro de ſermone dn̄i ī mon te. ⁊ de verbis dn̄i ſuper Math̓. ſermone. 16. Si quem vis rep̄hendere: vide an ei ſimilis ſis. ſi ſic: pariter ingemiſce. nec tamen ip̄m tibi oꝑtes obtemperare: ſed pariter conari: mone. ¶ Sed obijcitur quia Math̓. 7º ſuper illud Quid vides veſtucam ⁊cͣ. dicit glo. trabes totius ma licie eijciēda eſt: vt poſſis corripere. ergo cum peccator non eijciat totam maliciam: non poteſt iuſte corripere peccatoreꝫ ¶ ℟ndeo ꝙ trabes totius malicie eijcienda eſt vt poſſis corripere digne: nō vt poſſis corripere. hec Gal̓. Richarꝭ. aūt 4. diſ. 19. q. 2. arti. 2. c. ad p̄dictam qōneꝫ ſic breuiter reſpōdet ſcꝫ ꝙ peccatori cri minoſo manifeſto non licet fratrem corripere in publico: ꝓpter ſcandalum. Si autem peccator occultus fratrem corripiat in occulto: aut in manifeſto. ſi factū exigat. aut ſi manifeſtus corrigat in occulto: ⁊ hoc faciat humiliter: prauitatem ſuam recogitans ⁊ ſeipſū minus reputans pro eo ꝙ non laborat a ſe remoue re iniuſticiam quam rep̄hendit in alio: non peccat: ſed bene facit ⁊ loco ⁊ tempore facere tenetur. ¶ Utrū frater non ſperans ex ſua correptiōe fratrem peccantem corrigi: ſed potius timens eum deteriorari teneat̉ ip̄m corripere. Et in xta hoc queritur: cum corripere fratreꝫ peccantem ſit p̄ceptum affirmatiuum: ⁊ huiuſmōi p̄ceptum ligat ſemper: non au tem ꝓ ſemper: ſed tm̄ pro loco ⁊ tempore neceſſitatis: quādo ſit locus ⁊ tempꝰ neceſſitatis corripiendi fratrem peccantem: ita ꝙ qui non corripuerit: extunc tranſgreſſor ſit. ¶ ℟ndeo ẜm Gual̓. ad hanc vltimam queſtiōem ꝙ tribus cōcurrentibus ex parte corripiētis: ⁊ tribus alijs ex parte fratris peccātis: trāſgreſſor eſt: qui non corripit. al̓s non. Primū ex parte corripiētis eſt certa pec cati ꝯgnitio. ꝓpter quod dicitur Ecc. ij. Priuſqͣꝫ interroges nō vituperes quēqͣꝫ ⁊ cum interrogaueris: corripe iuſte. 2 eſt manſuetudo in corripiendo. quia cor ripiens cum ira magis ad peius prouo cat qͣꝫ corripiat. ideo dicitur in pſal. Su perueniat manſuetudo: ⁊ corripiemur. 3ᵐ eſt ꝙ in alio non ſit tanta ad corri piendum aptitudo. quia ſi ip̄m fratrem peccantem videant alij eque boni: ſicut ego vel meliores ⁊ ei forte magis famili ares vel prelatus ſuus. ꝓbabiliter ſupponere poſſum: ꝙ aliquis iſtoruꝫ in qui bus eſt debitum ⁊ aptitudo ad corripiē dum illum corripiat ip̄um. cum dicatur ꝓuerb̓. 12. Quis eſt filius queꝫ nō corri pit pr̄. ⁊ 3. Reglo. Cuſtodi virū iuſtū qui ſi lapſus fuerit: erit anima tua proanima ip̄ius. vnde non debeo creder̄ ꝙ prelatus ſuꝰ ſit immemor ſalutis ſue: qd̓ eſſet ſi negligeret ip̄m corripere. Si autē certum eſſet ꝙ omēs negligerent eū cor ripere: tunc teneretur. alijs tamen condi tiōibus cōcurrentibus. ¶ Primū vero illorū trium que cōcurrunt ex parte peccātis eſt ſpes ꝓbabil̓ de correctiōe. qꝛ cū correptio ſit inſtituta ꝓpter correptiōeꝫ vt patet Math̓. 18. Si hoc non ſperat̉ ſꝫ peioratio timeretur: correptio non debet fieri. vt prouerb̓. 9. Noli arguere deriſorem ne oderit te. 2ᵐ eſt ꝙ ſuum peccatum ſit mortale nō tm̄ veniale. quia cor reptio p̄cipitur vt corripiens fratreꝫ lucretur. Math̓. 18. Si te audierit lucratuſ eris fratrem tuum. 3ᵐ eſt ꝙ non ſit ſpes ꝙ habeat maiorem oportunitateꝫ temporis ad corripiēdum. vnde Auguſti. i. de ciui. ii. caº. Si ꝓpterea obiurgandis corripiendiſqꝫ male agentibus parcit. quia tempus oportunius inquirit: non eſt occaſio cupiditatis: ſed cōſilium charitatis. Dico ergo ꝙ cum corripere ſit preceptum affirmatiuū: ideo obligat ad executiōem ſui tempore neceſſitatis. tūc autem eſt neceſſitas quādo hec ſex con currunt ſimul: ita ꝙ ſi non ꝯcurrant lꝫ hoc precepto ligetur: non tamen ligatur ad exequēdum ideſt ad corripiendum.

.II. LXVII ſed poteſt differre ſine peccato quouſqꝫ hec ſimul cōcurrant. qd̓ dico de non p̄lato de quo ad preſens queſtio non fuit Per hoc etiam patet reſpōſio ad queſti onē pͥmam que ſoluit̉ per 4ᵐ membrū. dico enim ꝙ frater non tenetur corripe re fratrem quādo credit ꝓbabiliter ꝙ ex correptiōe peior ſiat. de prelato tamē in hoc caſu alia eſt queſtio. ¶ Sed obijcit̉. quia debemus imitari deum ⁊ ipſe illuꝫ corripit de quo ſcit ꝙ peior erit. vt patet de Iuda ꝓditore. ergo ⁊ nos ſimi liter. ¶ ℟ndeo ẜm Auguſti. deum vl̓ ꝓximum imitari debemus in operibus mi ſericordie ⁊ humilitatꝭ. ⁊ huiuſmōi. non in operibus iuſticie ⁊ excellentis poteſta tis. Iudam auteꝫ corripuit lꝫ eum futu rum peiorem ſciuerit. quia ex hoc plura bona elicere ſciuit ⁊ potuit non ſic eſt de nobis. quia nec talis potentie nec ſciētie ſumus. Uel dic ꝙ hoc fecit ex officio vt prelatus. vnde ⁊ prelatus debet ex officio corripere eum quem ſcit peioreꝫ ex hoc futurū vt alij terreant̉ ⁊ vt alijs ca ueatur: vt nihil ꝯmunis iuſticie omittatur. non ſic autem eſt de fratre reſpectu fratris. hec Gal̓. ⁊ cōuenit cū eo Guil̓. de mara. ⁊ Richari. quod poteſt haberi a Richarꝭ. 4. diſ. 19. q. 2. arti. i. ¶ Utrum ex illo precepto Math̓. 18. Si peccat in te frater tuus ⁊cͣ. teneat̉ inferior corripe re ſuperiorem. ¶ ℟ndeo p̄latus ſuperior eſt ex officio. pater ex beneficio. ſed ē frater ex fide: vel ex religione vel ſaltem nature cōformitate. peccator vero poteſt eſſe ex opere. quia ergo prelatus eſt ſuꝑi or debet ei ſubditus reuerētiam ⁊ honorem. quia pater debet ei amorem. qꝛ fra ter adiutorium. frater enim qui adiuua tur a fratre qͣſi ciuitas firma. ꝓuerb̓. 18º. ⁊ ſic debet ei correptiōem. ¶ Sed noͣ. ꝙ corripere aliquem cōtingit. 4ᵐ modis. Primo amicabiliter monendo. vn̄ Tul lius li. de amicitia. Monere ⁊ moneri amicorū eſt. vnum libere facere: aliud libenter reciꝑe. 2º reuerēter obſecrādo ⁊ ſic inferior poteſt corripere ſuperioreꝫ vnde Gregꝭ in paſtor. caº 27. Sunt ſb̓diti ne dum culpas p̄poſitorū cōſiderāt cōtra eos audaciores fiant. ſed ſiqͣ eorū valde ſunt praua ſic apud ſe diiudicent vt tamē dei timore cōſtricti: ferre ſub eis iugum reuerentie non recuſent. hec Gre gorꝭ. immo ⁊ ſuperior ſic debet corripere ſuum ſeniorem lꝫ officio ſubditū. i. Thi. 5. Senioreꝫ ne increpaueris: ſed obſecra vt patrem. glo. ſeniorem etate vel moribus. 3º aſpere increpando ita ꝙ ſuꝑue niat manſuetudo. pſal. Suꝑuenit manſuetudo ⁊ corripi. Et hic modus eſt ſeni orem ad iuuenes. prius enim vlcus ferro aperitur ⁊ poſt emplaſtrū mitigatiuū apponitur. Ecc. 26. Si eſt lingua curationis ⁊ mitigatiōis ⁊ miſericordie. ¶ penam infligendo quod eſt ꝓprie ⁊ tm̄ prelatorū: quibus Math̓. 18º. poſt illud. Si pecca. in te frater tuus ⁊cͣ. dicit̉ que cunqꝫ liga. ſuper terraꝫ: erūt ⁊cͣ. hͦ Gual̓ ⁊ cōuenit cum eo Richari. 4. di. 19. q. 2. arti. ⁊. c. qui etiam addit ꝙ hac correpti on que eſt actus vindicatiue iuſticie. in feriores corrigere non debent ſuperiores niſi manifeſte errarent in fide. tunc eniꝫ ſi non adeſſent ſuperiores vindicantes vel vindicare nolentes: ꝑ inferiores poſ ſent puniri. quia hereſis reddit hereticū catholico inferiorem: non tm̄ in foro interiori: ſed etiam exteriori. hec Rich̓. vbi sͣ. ¶ Hic tamen nota ꝙ ſubditi nunqͣꝫ debent ſibi aſſumere modum corripiendi p̄latorum: niſi in caſu p̄dicto. qꝛ p̄is nō licet alios punire. ſed prelati poſſunt ⁊ debent nōnunqͣꝫ aſſumere corripiendi modum aliorū. Debent eniꝫ aliquādo amicabiliter monere. aliquādo aſpere increpare. aliquādo obſecrare. vn̄ Gregorꝭ. ī paſtorꝭ. Uitia ſubditorū aliquādo ſunt leniter corripiēda. aliquādo aſpe re ⁊ dure increpanda. hec Richari. vbi sͣ. arti. i. c. 2ᵐ. ¶ Sed obijcitur. quia. 2. q. 7. Paulus Pltrum rep̄hendit ꝙ non auderet niſi ſe non imparem ſciret. hoc cōcludit ꝙ inferior ſuperiorem rep̄hendere non debet. ¶ ℟ndeo. reſiſtere corā omībus in faciem ſuo ſuperiori inferio rem non decet. ⁊ ideo Paulus non feciſ ſet: niſi aliquo modo par fuiſſet Petro: quātum ad fidei defenſiōeꝫ. ſed in occul to monuiſſet reuerēter. nec ītelligēdū eſt ꝙ Paulus par fuerit Petro in officio eccl̓iaſtice dignitatis. ſolus enim Petrꝰ inter apoſtolos gerebat pͥmatum vt dic̄ tex. hec Rich. 4. di. 19. q. 2. ar. 2. c. 4. ⁊ cōuenit cum eo Gual.

T. Li. Equit̉ videre de 5º.ſ. vtruꝫ illud Math̓. 18. Si pec. in te frater tu us ⁊cͣ. totum intelligi debeat de peccante occulte. ¶ ℟ndeo ẜm Gual. du plex eſt peccatum. occultum.ſ. ⁊ publicum. Occultum autem dicit̉ tribꝰ modis. Uno modo qd̓ ſolus deus nouit: vl̓ homo per cōfeſſiōem. ⁊ de hoc non ē que ſtio. quia hoc ſpectat ad deum: nō ad noſ quo ad iſtam correptiōis formam. vnd̓ glo. Math̓. 18. ſuper illud In te. quia ſi ī deum peccat non eſt noſtri arbitrij..i. ſolo deo ſciente. 2º dicit̉ occultum quod homo ſolus.i. non cum alio nouit. Gen̄. 2. Non eſt bonum homīem eſſe ſoluꝫ.i. nō cum alio. 2º modo dicit̉ peccatum occultum: qd̓ ſolus quis nouit.i. vnus cū paucis familiaribus. ſicut rex dicit̉ eſſe vel facere aliquid in occulto vel eſſe ſolꝰ quādo eſt cuꝫ paucis ſibi familiaribus Tren̄..i. Quomō ſedet ſola ciuitas plena populo.i. quomō que ſolebat plena eſſe populo eſt ſola.i. paucos habitatores ha bens. Dico ergo ſine p̄iudicio: ꝙ preceptum de correctiōe fraterna. Math̓. 18º. datum intelligit̉ de peccato occulto 2º ⁊ 2º modo dicto. Et de peccato publico ita ꝙ quilibet tenetur fratrem ſuum corripe re de hoc triplici peccato tentione tamen ⁊ obligatiōe affirmatiua qua ligat ꝓ loco ⁊ tempore. Ita tamen ꝙ cuilibet peccato aptetur modus ⁊ forma corripiendi ẜm ꝙ competit. Nam ſi fratrem peccantem ſolus non cum alio vidi vel no ui: debeo corripere inter me ⁊ ip̄m ſolum non cum aliquo alio. ſi me audit: lucratus ſum cum. ſi non audit. debeo adhibere mecum vnum teſtem: non duos. ꝓ batio ꝙ poſſum ⁊ ꝙ debeo. Ꝙ poſſū pa tet quia dn̄s ponit diſiunctiuā: dicens. Adhibe tecum vnum teſteꝫ vel duos. gͦ cum de diſtunctiua poſſim eligere parte ⁊ implere ſine tranſgreſſiōe poſſū vnuꝫ tm̄ ⁊ non plures adhibere. Ꝙ auteꝫ facere debeam patet. quia ſi duos vocareꝫ quādo ſcirem ſolus ⁊ nullus alius. poſſet frater ſcandalizari. vtpote quia pluribus dicerem qd̓ ſolus ſcirem. ⁊ qꝛ etiaꝫ videretur ꝙ eum ſb̓ teſtimonio plurium vellem capere in verbis ⁊ facere per teſtes duos ſi fateretur manifeſtum: quod fuit occultum. eſſet autem meum pericu lum. quia ſi coram duobus ſibi dicerem ſuum peccatum occultum: poſſet negare ⁊ me per illos duos teſtes a me ductos coram iudice cōuincer̄ ꝙ peccatum ſibi impoſui: quod ꝓbare non potui. ⁊ ideo ip̄m a me diffamatum poſſet cōqueri. Nec poſſem me defendere per euāgelium quia non dicit ꝙ adducaꝫ duos. ſꝫ vnū vel duos. ¶ Si dicat̉. igit̉ mihi licet alterū illorū quod voluero facere cum ſit diſiunctiua. ℟nderi poteſt ꝙ diſiunctiua eſt ꝓbabiliter ⁊ rōnabiliter adaptāda. non enim eſt credendum ꝙ dominꝰ noſter Ieſus Chriſtus auctor omīs pie tatis voluerit ꝙ duos adducerem ſuper peccato occulto: quod eſſe poſſet in fratris ſcandalum: ⁊ in meum periculum: precipue cum vnus ſolus adductꝰ cum perſona principali: ſufficiat ad intentionem dn̄i ꝓſequendam. vt. jͣ. patebit: Ꝙ etiam hoc ſit verum ꝓbatur per illud L uit. 5. Si peccaue̓it anima ⁊ audierit vocem iurantis teſtiſqꝫ fuerit ꝙ aūt ip̄e vi dit: aut cōſcius fuit niſi indicauerit: por tabit iniquitatem ſuam. glo. interlinearꝭ indicauerit ſacerdoti vel ei qui proſit: vl̓ non obſit ¶ Ibi autem loquit̉ textus de peccato quod ſolus: non cum alio noſti. Et dicit glo. ꝙ dicat ſacerdoti: nō ſacer dotibus: vel ei non eis. ergo in hoc caſu tm̄ vnus eſt adhibendus. Si auteꝫ nec ſic te audierit. dic eccl̓ie.i. prelato tm̄: qui ꝓdeſſe poteſt in occulto. ⁊ obeſſe non debet. Nam ſi diceres multitudini eccleſie: nihil valeret. immo tibi noceret: quia probare non poſſes. ſufficit ergo tunc p̄lato dicere ⁊ non alij qui p̄eſt eccleſie. vnde Auguſti. in regula. Frater peccās debet in ſecreto corripi: deinde ſi cōtradi xerit prelato oſtendi. ¶ Si vero ſit ſic occultuꝫ ꝙ tu ſolus non cum multis. ſꝫ cum paucis familiaribus noſti: tunc eti am debes tenere formam corripiendi ſic vt pͥmo inter te ⁊ ip̄m ſolum corripias. ſi te non audierit adhibe tecum vnum: vel duos teſtes de illis qui tecum nouerint: non alios: qui non nouerint. vt ẜꝫ Auguſti liº de verbis dn̄i. ſermone. 16º. Ubi malum contigit ibi moriatur. Duos inquam teſtes vt dicit glo. Math̓. is ſtudio corripiendi vel cōuincendi ſcilꝫ ꝙ peccaſti. ⁊ te ad meam correptionem emendare noluiſti. Si autem te nec alios audierit: dic eccleſie.i. p̄lato inqͣꝫtum

.II. LXVII preſidet eccleſie vt corrigat ad tuam de nunciatiōem: ⁊ illorū qui viderunt teſtimoniū: ſicut nouerit expedire. hec Gual⁊ cōuenit cum eo Richarꝭ. 4. diſ. 19. q. 3 ar. ī. o. ⁊ arti. 2. ⁊ Guil̓. de mara. Si autē peccatum fuerit publicum tunc ẜm Ri chari. vbi. sͣ. arti. i. o. ⁊ plures alios non eſt neceſſarium ſecretam admonitioneꝫ p̄cedere denunciatiōem. quia vt dicitur extra de pe. ⁊ remiſ. c. i. manifeſta peccata non ſunt purganda correptiōe occulta ſed manifeſta vt eius pena alij terreantur. Eſt etiam circa peccatum publicum dicta forma tenenda ſic ꝙ primo corripias inter te ⁊ ip̄m ſolum. ⁊ ſi te audierit: lucratus es fratrem tuum. nec vltra ꝓcedendum eſt a te: qui ſolum queris fratris correctiōem. Prelatus autē qui ex officio debet tollē ſcandalum: ⁊ alijs dare occaſiōem vitandi cōſimile pecca tum. poteſt ⁊ debet eum arguere in publi co: vt ceteri qui viderint terreant̉. vt di cit̉. i. Thim̄.§. Peccantes coram omni bus argue: vt ceteri timorem habeant. Si autem te non audierit: adhibe tecuꝫ teſtes ſtudio corripiēdi vel cōuincendi ſi te audierit: tunc vt prius. ſi vero non audierit: dic eccl̓ie.i. prelato publice: vt publice corrigat̉ quod publice peccat̉. Ꝙ autem hec forma euāgelica ſit in p̄cepto de peccato publico: lꝫ multi hͦ negent vt dictum eſt. tamen ẜm Gual̓. ꝓbatur per illam decretꝭ. extra de iudi. nouit. ⁊. ii. q. 3. precipue. ſcribit enim Nico laus papa regi Lothario de facto publi co ſic. Ceterū p̄caue ne quādo nobis ẜꝫ p̄ceptum dn̄i duos aūt tres teſtes adhibeamus. immo nec adhuc ſancte eccl̓ie dicamus qd̓ non optamus: de cetero fias ſicut ethnicus ⁊ publicanus. ¶ Sic ergo patet ꝙ p̄ceptum eſt fratrem peccā tem corripere ẜm formam in euāgelio. Math̓. is. datam tam de occulto quod ſolus quis nouit. qͣꝫ de occulto quod cū paucis nouit. qͣꝫ etiam de publico. Sed quia eſt p̄ceptuꝫ affirmatiuū ligās ſem per: ſed non ad ſemper: ſed tm̄ pro tempo re neceſſitatis: quod eſt quādo omnes ille ſex cōditiones cōcurrunt: non eſt timendum multum de tranſgreſſiōe hominis bone voluntatis. ¶ Sed obijcit̉. quia Petrus Actuū 5º manifeſte de ma nifeſto arguit Ananyam ⁊ Saphyraꝫ: dicens. Quid temptauit ſathanas cor tuum mentiri te ſpūi ſancto ⁊cͣ. nec tam̄ legitur aliquando eos corripuiſſe inter ſe ⁊ ip̄m ſolum quod tamen vt videt̉ fe ciſſet: ſi p̄ceptum domini de peccato ma nifeſto datum fuiſſet. ergo non eſt datū de peccato manifeſto: ſed tm̄ de occulto. ¶ ℟ndeo ꝙ Petrus illos duos corripuit inſpiratus a domino: qui prius vt credit̉ eos corripuerat. ẜm illud Apocꝭ. z. Ego ſto ad hoſtium ⁊ pulſo. ¶ Obicit̉ iterum. quia Paulus ad Gal̓. 2. cor ripuit tm̄ manifeſte Petrum: quia aper te deliquit. unde dicitur ꝙ in facie ſibi re ſtitit. ¶ ℟ndeo ꝙ Paulus ẜm quoſdā prius corripue̓it Petrū ī ſecreto: ſꝫ poſt ea ad tollendum ſcandaluꝫ alioꝝ in pu blico. Uel dicendum ꝙ neceſſitas fidei cōfirmande non permiſit differre correptiōem donec in ſecreto facere poſſet. hec Gual̓. Equitur videre de 6º. ſcꝫ de ordine correptiōis fraterne. ¶ Et queritur vtrū ſit p̄ceptuꝫ ꝙ cha ritatiua admonitio vel correptio p̄cedat denunciatiōem eccleſie faciendam. ℟n deo ẜm Gual̓. ſicut fraterna correptio ē ſub precepto: ita ⁊ ordo. ſcꝫ ꝙ denuncia tiōem precedat ſecreta correptio vel ad monitio. Eſt autem fraterna correptio nobis data ſub precepto affirmatiuo vt viſum eſt sͣ. ita etiam ⁊ iſte ordo. preceptum autem affirmatiuū ligat ſemper: ſed non ad ſemper. ſed tm̄ quando illud impleri eſt neceſſariū. Sunt autem 4 caſus in quibus ſecretam correptiōeꝫ p̄ mittere non eſt neceſſarium. Primus eſt quando frater venialiter peccat: non mortaliter. quia non eſt p̄ceptum niſi de peccato per quod frater amittit̉ ⁊ corre ptus lucratur. Math̓. 18º. Lucratꝰ eris fratrem tuum. ¶ Secūdus eſt quando corripiens fratrem ex ſua ſecreta correptiōe peiorem fore formidat. ¶ Tertius eſt quando lꝫ ſit ſpes correctiōis per ſecretam admonitiōem: tamen mora periculum habet. tunc omiſſa priuata corre ptiōe ſtatim denunciare debet. Nec hoc eſt contra formam legis euāgelice datā. de correptionis ordine. lex eniꝫ interpre tanda eſt pro vtilitate illius pro quo data fuit. ⁊ ex legiſlatoris intentiōe. cōſtat aūt ꝙ intentio Chriſti legiſlatoris fuit o 3

C. Li. correctio peccātis que etiam eſt vtilitas eiuſdem correptiōis. Et ideo lꝫ quando tu poſſis corripere fratrem. tamen mora traheret periculum: qd̓ periculum vitari poſſit per denunciatiōem: non eſt contra legem correptiōis ſed ẜm illaꝫ eſt dimit tere priuatam admonitiōem. vnd̓ Tul lius. i. rhetorice. c. 9. Ex vtilitate reipubli ce non ex legis inſpectiōe: que in lr̄is eſt leges interp̄tari debent: ob quam inſtitute ſunt. hoc enim eſt epileya vt habet̉ 5º ethiꝰ. ¶ Quartus caſus eſt. quando corripiens ſine culpa corripere non valet. vnde. 22º moral̓. caº. ij. dicit̉. Perfecte magnitudinis laus eſt perpeti exteri us fortiter: ⁊ interius clemēter. Naꝫ ſūt nōnulli qui in ip̄a familiariū cōuerſatio ne corrigi nequeunt: ſine culpa corrigētꝭ. atqꝫ ideo cum vel corrigētem inquināt vel non omīmō hoc agentes aggrauāt: magna myſterij arte diſſimulāda ſunt: recteqꝫ diſſimulatiōe toleranda. ¶ Sed obijcit̉. quia extra de accuſa. cum dilectus dicit̉ ſic. Si vobis cōſtiterit prefa tum epiſcopū non fuiſſe p̄monitum ab eiſdem: a denunciatiōe eoſdem repellatꝭ. ſed non repellerent̉ a denunciatiōe: niſi fuiſſet p̄ceptum admonitiōem p̄mittere. ergo p̄mittere eam eſt p̄ceptuꝫ. ¶ ℟n deo ꝙ lꝫ in foro cōtentioſo p̄termittens admonitiōem charitatiuam ſemꝑ a denuntiatiōe repellat̉: non tamen dicit de cretalis ꝙ p̄termittēs illam ſemꝑ peccat Nam ex cauſa ⁊ ex charitate aliquādo poteſt dimittere: ⁊ prelato denūciare: ſal tem in foro penitētie vel cōſcientie vbi ſolum agit̉ ad fratris correptiōem: non ad aliquam penam exteriorem. Uel dic ꝙ huiuſmōi iura que illum qui non p̄mittit monitiōem repellunt: ſunt data ī fauorem p̄latorum: ⁊ pacis. quia ſubditi de facili inſurgunt cōtra prelatos ꝓpter quod ius aliquātulum artauit for mam correctiōis euāgelicam qͣꝫtum ad forum extrinſecum ⁊ publicuꝫ: nō quātum ad forum penitētie priuatum. Obijcit̉ iterum qd̓ extra de accuſa. qua liter ⁊ quādo. dicit̉ ꝙ ſicut accuſatiōem p̄cedere debet legitima inſcriptio. ⁊ denū ciatiōem charitatiua admonitio: ita in quiſitiōem p̄cedere debet clamoroſa inſi nuatio. ergo illicitum eſt denunciare: niſi p̄cedat charitatiua admonitio vel correptio. ¶ ℟ndeo hec ratio verum concludit in forma iuris: non in forma pͥua te denuntiatiōis: vel amicabilis: que fit in viſitatiōe coram p̄latis religioſorum vnde in inquiſitiōibus viſitationū ī religionibus que de cōſuetudine vel ex ordi natiōe aliqua certo tempore fiunt non oportet obſeruare huiuſmōi formam.ſ. ꝙ p̄cedat clamoroſa inſinuatio. vnd̓ exͣ de accuſa. qualit̓ ⁊ quādo. in fine. poſtqͣꝫ egit de formā accuſatiōis: inquiſitiōis: ⁊ denunciatiōis: dicit ſic. Hunc autem or dinem circa perſonas regulares nō cre dimus vſqꝫquaqꝫ obſeruādum. Unde etiam in accuſatiōe non ſemper p̄exigitur inſcriptio: ſed ſufficit charitatiua ad monitio. vt patet. 2. q. 7. accuſatio. ſi ꝗs inquit aduerſus eos ſcꝫ p̄latos vel eoꝝ eccl̓ias ꝯmotus fue̓it prius ad eos cha ritatis recurrat ſtudio: vt familiari colloquio ꝯmoti ea ſanent: que ſananda ſunt. ¶ Ad oppoſitum autem ſcꝫ ꝙ ad monitio non eſt neceſſaria ante denun tiōem oſtendit̉ ſic. Chriſtus peccatum Iude denunciauit apl̓is qͣſi eccleſie. Io. 12º. nec tamen admonitiōem charitatiuam legit̉ p̄miſiſſe. ergo nec nos prius tenemur monere qͣꝫ denunciare. ¶ ℟ndeo ꝙ vel Iudam Chriſtus p̄monuit pͥus ſecreto interius in corde: vel forſan non p̄monuit. quia ex hoc peiorem fore p̄ſciuit. Uel dic ꝙ apl̓is non denūciauit vt prelato vel eccleſie: ſed vt illos per il lud quod eis iam notum aliquo modo erat inſtrueret. ¶ Obijcit̉ iterum ꝙ religioſi in capitulis ⁊ viſitatiōibus frequē ter denunciant defectus fratrum prelato nulla admonitōe p̄miſſa: nec hoc repro batur: nec precipit̉ eis vt premittant hu iuſmōi admonitiōem. ergo non eſt neceſ ſaria. ¶ ℟ndeo vt habet̉ extra de accuſa. qualiter ⁊ quādo. ꝙ huiuſmōi for ma denuntiatiōis ⁊ inquiſitiōis ⁊ ordo non ſunt vſqꝫquāqꝫ ſeruanda circa re gulares perſonas. vel dic ꝙ viſitatiōes religioſorū vt frequentius: immo quaſi ſemper ſunt de venialibus: de quibꝰ non datur preceptum correptiōis. ⁊ per cōſe quens nec ordo huiuſmōi eſt obſeruan dus. Uel dic ꝙ factum religioſoruꝫ in capitulis coram prelato non eſt propͥe denunciatio: nec accuſatio: nec inquiſi tio de quibus iura loquunt̉. ſed potius

.II. LXVII eſt quedam viſitatio ſuo tempore ẜm ſta tuta cuiuſcūqꝫ religiōis rōnabilia facienda ꝓut patres inſtituerunt. Et ideo modus cuiuſlibet religionis eſt approbā dus: ſi non eſt plane cōtra deum ⁊ charitatem fraternam. hec Gual. ⁊ cōuenit cum eo Guil̓. de mara. ⁊ Richarꝭ. 4. di. 19. q. 3. ar. i. o. ¶ Ad hoc nota reſponſio nem cuiuſdam magni doctoris ad queſtiōem pͥncipalem p̄miſſam. ſcꝫ ꝙ in his que tradit dn̄s ſeruanda: aliquando eſt p̄ciſe forma ſeruanda: vt in ſacramentis ⁊ in talibus: non licet recedere a preſcri ꝑtis verborū formis. quia in ip̄is virt̉ ſacramenti cōſiſtit. Aliquādo vero finis intentus magis debet attendi qͣꝫ forma verborū. vt cum deus dixit curato a lepra Math̓. 8º. Uide nemini dixeris. ⁊ tamen ille diffamauit eum. quia magis attendit ꝓpter quid dixerit qͣꝫ quid Similit̓ hic magis debet attēdi finis cor reptionis ſcꝫ emendatio peccantis qͣꝫ or do verborū. Si quando ergo videatur frater peccans ſalubrius corripi per alium qui poteſt ⁊ vult ꝓdeſſe per ſe ſecure poteſt ei indicare. Et hoc eſt quod dicit Anẜ. liº de ſimilitudinibꝰ. cauēdum eſt: ne quis aliquid ſiniſtrum alicui de aliquo loquatur: niſi vel vt ille de quo loquit̉ ab illo cui loquit̉ emēdet̉. vel ille cui loquit̉ ei familiaritate iungat̉: ⁊ ab ip̄o corripiat̉. Item Auguſti. exponens verba Chriſti Math̓. 18º. dicit. Aliquādo nobis ab vxoribus adulteria viroꝝ ſecreta produnt̉. nos vero non ꝓdimꝰ. ſed ſecrete corripimus. vt vbi malum cō tigit: ibi moriat̉. vnde cum vxores non reprehendant̉ de hoc ꝙ manifeſtant ſecreta peccata virorū. pꝫ ꝙ nō tenemur ſemꝑ ſeruare ordinem p̄dictum. Equitur videre de 7º. ſcꝫ de teſtium adductiōe. Et circa hoc queritur. vtrū teſtes ſint addu cendi ex neceſſitate p̄cepti anteqͣꝫ denun c. et eccl̓ie vel prelato peccatum ꝓximi. ¶ ℟ndeo ꝙ ſic. niſi ſubſit cauſa: quare hoc non expediat. vnde ẜm ordinem de bitum ꝯmuneꝫ frater corripiens fratrē peccantem: pͥmo debet eum inter ſe ⁊ ip̄ꝫ leniter corripere. ⁊ ſi ſic non ꝓficiat debet ſecūdo adhibere teſtem vnū vel du os ſtudio corripiendi vel cōuincendi: ẜm Auguſ. in glo. Math̓. 18º Et ſi ſic nō proficiat: debet tertio denūciare illius p̄lato: qui debet eum admonere vt ſe corri gat. ⁊ ſi prelatus ſic monendo non pro ficiat denunciatū cōuictum excōicando a membris eccl̓ie: ſicut membrum in fectum ſeparet: ne alios inficiat ẜm illud Math̓. 18. Si eccleſiaꝫ non audierit: ſit tibi ſicut ethnicus ⁊ publicanus. quecūqꝫ enim ligauerꝭ ſuper terram ⁊cͣ. Si tamen frater non ſperet fratrem peccantem per ſe: vel cum teſtibus adducendis poſſe corripere. ſed magis timet eum ex correptiōe peiorem fore: vel ex mora: ſi non denunciat periculum aliquod imminere. poteſt ⁊ debet teſtibus dimiſſis: ad monēdum ſtatim prelato denunciare: qui remedium adhibeat monendo: vel puniendo: ꝓut ſibi videbitur expedire. Et in tali caſu corripiens ſic facien do: non facit contra ordinem correctio nis euāgelice. ſeruat enim intentiōem le giſlatoris ⁊ attingit finem intentum ab ip̄o. quia vt dicit Auguſti. ad Macedo nem. Siue plectēdo: ſiue ignoſcēdo hoc bene agit̉: vt vita hominū corrigatur. hec Gual. ⁊ cōuenit cum eo Richar. 4 diſ. 19. q. 3. arti. 2. o. ⁊ Guil. de mara. ¶ Et nota ꝙ teſtium inductio de qua lo quimur hic ſit triplici de cauſa. Primo ad efficacius oſtendēdum fratri ſuū pec catum ⁊ reuocādum ip̄m ab eo. ¶ Secundo ad efficacius cōuincēdum eum: ſi iteraret peccatum. ¶ Tertio vt corripiens poſſit ꝓbare ꝙ fecerit quod in ſe eſt. quia qui non p̄monuit fratreꝫ: repel litur a denunciatiōe. extra de accuſa. cuꝫ dilecti. ⁊ ideo probare debet ꝙ p̄monuit eum. extra de iudi. nouit ille. hec Rich. vbi sͣ. ar. 2. c. i. ¶ Sed obijcitur. quia Auguſti. in regula: talem ordinem ponit ſcꝫ ꝙ primo frater inter ſe ⁊ ip̄m ſecreto debet corripi. Secūdo ſi non au dit illum debet prelato dici. Tertio debent teſtes adhiberi. Quarto in publicum adduci. ſed nomīe prelati: intelligitur eccleſia. ergo prius debet prelato vel eccleſie dici: qͣꝫ teſtes adduci. ℟ndeo ꝙ prelato peccatū fratris dici poteſt dupli citer.ſ. vel vt amico. ⁊ patri vl̓ vt iudici Primo modo loquit̉ Auguſti. ex quo enim te non audit. ⁊ ex quo ẜm formaꝫ dn̄i Math̓. 18. datam: oportet vnum teſtem vocare qui plus peccantem diligat o 4

T. Li. LXVII. ⁊ ꝓ quo ille plus faciat qͣꝫ prelatus: in quātum pater ⁊ frater ⁊ amicus. Secūdo modo loquit̉ dn̄s in fine auctoritatis: quādo dicit. dic eccl̓ie.i. prelato: vt iudici qui illum ab eccl̓ia expellat: niſi p̄ us ſue admonitiōi acquieſcat. ¶ Obij cit̉ iterum. quia. ii. q. x. p̄cipue. dicit̉ ſic. Precaue ne quādo nob̓ duos vel tres teſtes ẜm dn̄i p̄ceptum adhibeamus. gͦ nec vnus teſtis: ſed plures ſunt adduce di. ergo non bene videt̉ in euangelio di ctum. Adhibe tecum vnum. Math̓. 18º. ℟ndeo ꝙ illud capitulū Precipue: loꝗtur in perſona iudeis volentis ꝓcedere ad puniēdum: qd̓ facere nō poteſt: niſi ꝑ duos vel tres teſtes. Dn̄s autē Math̓. is. loquit̉ de perſona corripiētis: cui ſufficit vnus teſtis ad corripiēdum: ⁊ etiam ad teſtificādum iudici ꝙ admonitus eſt quia perſona corripiens vel denunciās in hoc cāu pro teſte accipit̉. ⁊ ille vnus adductꝰ eſt teſtis ſecūdus. ⁊ ſic ibi duo ſunt teſtes: qui ſufficiūt ſic accepti in cā denunciatiōis: vt dicit illa decretalis exͣ de teſti. in omī negocio. hͦ Gual. Equit̉ videre de 3º.ſ. vtruꝫ frater qui lucratus eſt fratrem per correptiōem inter ſe ⁊ ip̄m: teneatur prelato p̄cipienti per obediētiam reuelare peccatum fr̄is correctū. ℟ndeo ẜm Gual. peccatuꝫ pͥuata correptōe cor rectum: aut fuit publicum: aut occultū. Et ſi occultum. hoc eſt duplicit̓. quia vl̓ illud occultum pͥmo deuenit in aliorum ꝯgnitiōem: aut remanſit occultuꝫ: ſicut ante correptiōem. In pͥmo cāu tenet̉ pre lato p̄cipienti per iuramētū exigenti obedire: non tm̄ in caſu denunciatiōis: īmo etiam inquiſitiōis vel accuſatōis: ſi agē tur cōtra illū correctum: iſto vel illo mō do. quia lꝫ ſit correctum quātum ad illi us peccatoris conſcīam: non tam̄ quātum ad aliorū ſcandalum: ⁊ infamiam. In 2º cam etiam dicendum eſt prelato. ſed tm̄ coram illis: ad quorū noticiā de uenit. ⁊ non coram alijs: vt ibi infamia moriat̉: vbi habebat ortuꝫ. dicente Au guſti. de verbis dn̄i. ſermo. 16º. Ubi peccatum orit̉ ibi moriat̉. Et ſimili mō dico de infamia. In 2º cā etiam tenet̉ di cere p̄lato: ſed ip̄i ſoli: non coram alijs. non vt peccatum corrigat̉. quia iā correctū eſt. nec vt infamia tollat̉. qꝛ nulla eſt: nec fuit. ſed vt prelatus ſubditum ſu um ꝯgnoſcat ẜm illud ꝓuerb̓. 27º. Diligenter agnoſce vultum pecoris tui: ⁊ co gnitum ꝓut indiget cuſtodiat in bono: ⁊ cuſtodito a malo caueat ẜm illud. 3. Regꝭ. 20. Cuſtodi virum iſtum: qui ſi lapſus fuerit: erit anima tua pro anima eius. Sicut eniꝫ pix inquinat tangentē ẜm illud Eccl. 13. Qui tetigerit pice inqui nabitur ab ea. ⁊ ſicut vulnus corporis etiam curatum relinquit in corpore cica tricē. ſic ſunt nōnulla peccata ⁊ fere om nia: que etiam correcta relinquūt in eo qui illud cōmiſit aliquam ꝓnitatem ad illud iterum cōmittenduꝫ. verbi gratia Si quis peccauerit cum Berta. delectatio carnis guſtata ⁊ antiqua cōfidētia de iſta inclinat ad peccandum cum illa: etiam plus qͣꝫ cum alia. ⁊ ſic ſuo modo etiam eſt de alijs peccatis. Quia ergo p̄latus ſubditi ꝓnitatem ad malum cognoſcere ⁊ eum cuſtodire ⁊ ei cauere: vt paſtor non poſſet niſi ille qui ſolus ſcit ſi bi p̄cipienti diceret. Et ideo ſoli prelato non coram alijs tenet̉ dicere. vtpote illi qui debet poteſt ⁊ vult ꝓdeſſe ei: ⁊ non obeſſe ẜm glo. Auguſt. Leuitꝭ. 5º. ⁊ 22. q. §. hoc videt̉. hec Gual. ⁊ cōuenit cuꝫ eo Richarꝭ. ⁊ Guil. de mara. Et breuiter ꝙ libet doctor de ordine beati Franciſci ⁊ dicere cōtrariuꝫ foret regularis diſcipline maximū detrimētum. Addit etiā Ri charꝭ. 4. diſ. 19. q. z. arti. i. c. ꝙ talis denū ciatio non eſt in p̄iudicium fame fratris ſi prelatus ſit talis qualis eſſe debet. Si enim per ſigna valde ꝓbabilia timeret ꝙ ex illa denunciatiōe fratrem correctū infamare vellet: tunc crimen occultum fratris iam vere correctum p̄lato denun ciari non deberet. hec Richarꝭ. vbi sͣ. hͦ tamen dico ſuppoſito ꝙ ad hoc ſe exten dat poteſtas p̄lati. quia dicit̉ Matth̓. 23 Super cathedrā Moyſi ſederūt ſcribe ⁊ phariſei: omīa quecūqꝫ dixerint vobis: ſeruate ⁊ fa. glo. omīa ad cathedrā perti nentia. p̄lato ergo ad cuius cathedram pertinet plenitudo poteſtatis: obediendū eſt in hoc caſu: ⁊ in omībus. vt eſt ſum mus pontifex. prelatis autem qui ſūt vo cati in partem ſolicitudinis: obediendū eſt ẜm ꝙ datum eſt ipſorū cathedris. vt ſunt epiſcopi ⁊ inferiores illis. Similit̓ dico ꝙ p̄latis religionū tantū obediēdū

C..II. LXVIII eſt quātum ſpectat ad cathedram ipſorū i. quātum extendit ſe votum ipſoꝝ ſubditorū. vn̄ Bern̄. li. 2. de diſ. ⁊ p̄cepto. c. 6 Ponant p̄poſiti metam obedientie ſubditorum: ⁊ votis labiorū ſuorum. modꝰ obeditiōis eſt tenor ꝓfeſſionis. Illi ergo religioſi qui vouent obedire in omībus que non ſunt cōtra animā ſuam ⁊ regu lam: certum eſt ꝙ iſti in hoc caſu obedi re debent. Illi etiam in quoꝝ regula nō eſt exp̄ſſum ꝙ ſic in omībus obediant: exp̄ſſum tamen eſt ꝙ volūtatem ꝓpriaꝫ ſimlpicit̉ abrenūcient. puto etiam ꝙ in hͦ caſu obedire debent. Nam ſic obedi re eſt ẜm deum: nec cōtra votum eſt: ſed ẜm votum ipſoꝝ. eſt etiam ẜm euangelij intentiōem. pͥmum.ſ. ꝙ ſit ẜm deuꝫ: patet. dicit enim Bern̄. li. de diſ. ⁊ precepto caº. 8º Eadem cura obediēdum eſt deo: ⁊ dei vicario. Et idem caº. 9º. Prelatū queꝫ pro deo habemus: in omībus que non ſunt aperte cōtra deum: audire debemus ¶ 2ᵐ.ſ. ꝙ ſit ẜm ipſoꝝ votum patet per Bern. li. de diſ. ⁊ p̄cepto. caº 5º. Regularis inquit ꝓfeſſio qua ſe mīor ſponte ſb̓ dit maiori eque alligat: ⁊ p̄dictos ꝯmunis equidem pacti reor vtrūqꝫ pari ne ceſſitate teneri. vnum fidelis cure. alterū fidelis obedientie. cura autem nō tm̄ eſt ad curādum: ſed etiam ad p̄ſeruandum a peccato ⁊ caſu. Et hoc non poteſt fieri niſi peccatum correctum: exquo eſt pronitas derelicta: ꝯgnoſcat: nec ꝯgnoſcere poteſt niſi per te qui ſolus noſti. ergo teneris dicere ad bonum fratris tui. Et ꝓpter officium p̄lati qd̓ debet exequi: ⁊ et ꝓpter bonum obediētie ex ꝑte tui. 2ᵐ.ſ. ꝙ ſit ẜm intentionem euangelij patet. Nam dn̄s Math̓. 18º. c. Dans p̄ceptuꝫ de fratris correptiōe: non ſolum intendit peccatum cōmiſſum corrigere: ſed etiaꝫ correcto de reſiduo cauere: vel a peccato impoſterū p̄ſeruare. erat enim medicus Math̓. 9º. ⁊ Math̓. 9º. Non eſt opus va lentibus medico. p̄lati ⁊ etiam eius vicarij ſunt medici. Intentio ergo eius eſt ꝙ non ſolum peccatum qͣſi morbum cū rent: ſed etiam vlterius morbum caueant in ſubditis ⁊ p̄ſeruent. ¶ Sed obijci tur quia Bern. li. de diſ. ⁊ p̄cepto. dicit ꝙ is qui ꝓfitetur ſpondet obedientiam non tamē omīodaꝫ: ſed determinate ẜm regulam. nulla autem regula dicit ꝙ pec catum correctū ſit prelato p̄cipienti reuelandum. ergo nemo in hoc obedire tenetur. ¶ ℟ndeo lꝫ regula Nulla: hoc di cat explicite: dicit tamen implicite. tum quia dicit p̄lato voluntatem ꝓpriam eſſe renunciādaꝫ. tum quia vt dic̄ Bern̄. Non tm̄ obediēdum eſt in eo quod eſt in regula expreſſuꝫ. ſed etiā in eo quod eſt in ea implicitū. ¶ De onenſiōe ⁊ ſcandalo. ti. cs. Einde cōſiderādum eſt de of fenſiōe ⁊ ſcandalo: que oppo nunt̉ beneficētie ⁊ correptōi fraterne. Et pͥmo quid ē ſcandalum. 2º vtrum ſcādalum ſit peccatū ⁊ quale peccatū ſit. 2º vtrū ſit in viris ꝑfectis. 4º quid ſit omittēdum vel faciendū ꝓpter ſcandalū vitandū. ¶ Circa pͥmum ſciēdum ꝙ ſcandalum eſt dictū vel factum minꝰ rectum: p̄bens alteri oc caſiōem ruine. Et hec deſcriptio magis elicit̓ ex verbis Hiero. exponentis illud Math̓. 15. Scis quia phariſei audito hͦ verbo ſcādalizati ſunt ⁊cͣ. Ad cuius cui dentiam ſciēduꝫ ꝙ ſicut dicit Hiero. ibi dem quod grece ſcandalon dicit̉. Nos offenſiōem vel ruinā vel impactiōeꝫ poſ ſumus dicere. Cōtingit enim quādoqꝫ ꝙ aliquid exponit̉ alicui in via corpora li. cui impingēs diſponit̉ ad ruinam. ⁊ talis obex dicit̉ ſcandalū. Et ſimiliter in ꝓceſſu vie ſpūalis cōtingit aliquem diſponi ad ruinam ſpūalem per defectū vel factum alterius: inquātum.ſ. aliꝗs ſua admonitiōe vel inductiōe: aut exemplo alterū trahit ad pctm̄. ⁊ hoc ꝓprie dicit̉ ſcandalū. Nihil aūt ẜm ꝓpriam rōnem diſponit ad ſpūalem ruinam: niſi quod habet aliquē defectum rectitudinis. ꝗa illud qd̓ eſt perfecte rectum magis munit hominē cōtra caſuum: qͣꝫ ad caſū: vel ruinā inducat. Et ideo ꝯuenienter dicit̉ ꝙ dictū vel factū minꝰ rectū p̄bens occaſiōem ruine ſit ſcādalū. Noͣ ꝙ minus rectū hͦ: nō dicit̉ qd̓ ab aliqͦ alio ſupera tur in rectitudīe. ſed qd̓ hꝫ aliquē rectitudinis defectū. vel qꝛ eſt ẜm ſe malū: ſic̄ pctā. vl̓ qꝛ hꝫ ſpēm mali. ſic̄ cū aliꝗs in cūbit in idolo. qͣꝫuis.n. hoc ẜm ſe nō ſit pctm̄ ſi aliꝗs hͦ nō faciat corrupta īten tiōe. qꝛ tamē habꝫ quādam ſpeciem vel

T. LI. ſimilitudinē veneratiōis idoli poteſt alteri p̄bere occaſiōem ruine. Et iō Apl̓s monet. i. ad Theſſ. 5. Ab omni ſpecie mala abſtincte vos. Et ideo cōuenient̓ dicit̉ minus rectum vt cōprehendātur tam illa que ẜm ſe ſunt peccata: qͣꝫ illa qͦ habent ſpeciem mali. ¶ Nota etiā ꝙ qꝛ nihil poteſt homini eſſe ſufficiens cauſa peccati: quod eſt ſpūalis ruina: niſi propria voluntas. ideo dicta ⁊ facta alterius homīs poſſunt ſolum eſſe cauſa imꝑfecta aliqualit̓ inducens ad ruinam. Et ꝓpter hoc non dicit̉: dans cauſam ruine. ſed dans occaſiōem ruine: quod ſignificat cauſaꝫ imꝑfectam. ¶ Nota in ſuꝑ ꝙ dictum vel factum alterius poteſt eſſe cauſa peccandi alteri duplicit. Uno modo per ſe. Alio mō per accidens. Per ſe ꝗdem: quādo aliquis ſuo malo verbo vel facto intendit alium ad peccatuꝫ inducere. vel etiam ſi ip̄e non intendat hoc ip̄m tamen factum eſt tale: quod de ſui ratiōe habet vt ſit inductiuū ad peccanduꝫ. puta quādo aliquis publice fa cit peccatum: vel qd̓ habet ſimilitudinē peccati. ⁊ tunc ille qui huiuſmōi actū fa cit ꝓprie dat occaſiōem ruine. vnde vo cat̉ ſcandalum actiuum ¶ Per accidēs autem verbum vel factum vnius eſt ⁊ alteri cauſa peccandi: quādo p̄ter intentiōem operantis ⁊ preter cōditiōem operis aliquis male diſpoſitꝰ ex huiuſmōi opere inducit̉ ad peccandum. puta cum aliquis inuidet bonis aliorum. ⁊ tunc il le qui facit huiuſmōi actum rectum: nō dat occaſiōem quātum in ſe eſt: ſed alius ſumit occaſiōem ẜm illud Ro. 7. Oc caſione autem accepta ⁊cͣ. Et ideo hoc eſt ſcandalum paſſiuum ſine actiuo. ꝗa ille qui recte agit quātum eſt de ſe: non dat occaſiōem ruine. quaꝫ alter patitur Quādoqꝫ vero cōtingit ꝙ etiam ſit ſimul ſcādalum actiuum in pͥmo: ⁊ paſſiuum in altero. puta cum ad inductiōem vnius alius peccat. Quādoqꝫ vero eſt ſcādalum actiuum ſine paſſiuo. puta cū aliquis inducit verbo vel facto alium ad peccādum: ⁊ ille nō cōſentit. hͨ Tho. 2ª 2e. q. 42. arti. i. o. ⁊ cōuenit cum eo Richarꝭ. 4. diſ. 38. q. i. ar. i. c. ⁊ Alex. 2 t. 2. c. de ſcādalo. ar. i. o. Equitur videre de 2º. Et circa hoc querunt̉ plura. ſcꝫ vtrum ſcandalum ſit peccatum. ¶ Reſpōdeo ſicut iam. sͣ. dictum eſt: duplex eſt ſcandalum. ſcꝫ paſſiuum: in eo qui ſcandalizatur. ⁊ actiuum: in eo qui ſcandalizat: dans occaſiōem ruine. Scādalum autē paſſiuum eſt ſemper peccatum: in eo qui ſcandalizat̉. non enim ſcandalizat̉ niſi inquātum ruit aliqualiter ſpūali ruina. que eſt peccatum. poteſt tamen ſcandalum paſſiuum eſſe ſine peccato eius: ex cuius facto aliquis ſcandalizat̉. vt cuꝫ quis ſcandalizat̉ de his que alius bene facit. Similit̓ etiam ſcādalum actiuum ſemper eſt peccatum in eo qui ſcandalizāt. quia vl̓ ip̄m opus quod facit eſt pec catum. vel etiam ſi habeat ſpeciem pecca ti: dimittendū eſt ſemper ꝓpter proximi charitatem. quia tenet̉ vnuſquiſqꝫ ſalu ti ꝓximi ꝓuidere. ⁊ ſic qui non dimittit: cōtra charitatem agit. Poteſt tamen ſcādalum actiuum eſſe ſine peccato alte rius. ſicut. sͣ. dictum eſt. ¶ Sed obijcitur quia peccata non eueniunt ex neceſſitate. om̄e enim peccatum eſt volūtariuꝫ. vt sͣ. habitum eſt. Sed Math̓. 18º dicit̉ Ne ceſſe eſt vt ueniant ſcandala. ergo ſcandalum non eſt peccatum. ¶ ℟ndeo. ꝙ hoc quod dicit̉ Neceſſe eſt vt ueniant ſcādala: non eſt intelligēdum de neceſſitate abſoluta: ſed cōditionali: qua ſcꝫ ne ceſſe eſt preſcita vel p̄nunciata a deo eue nire. ſi tamen cōiunctim accipiatur. vl̓ neceſſe eſt euenire ſcandala neceſſitate finis. quia vtilia ſunt ad hoc ꝙ qui ꝓbati ſunt manifeſti fiant. Uel neceſſe eſt euenire ſcandala ẜm cōditiōem hominum: qui ſibi a peccatis non cauent. ſicut ſi aliꝗs medicus videns aliquos in debita dicta vtentes: dicat. neceſſe eſt ta les infirmari. quod intelligēdum eſt ſub hac cōditione ſcilꝫ ſi dietam non mutēt Et ſimiliter neceſſe eſt euenire ſcandala ſi homines cōuerſatiōem malaꝫ non dimittant. hec Tho. 2ª. 2e. q. 42. arti. 2. o. ⁊ conuenit cum eo Richarꝭ. 4º. di. 28. q. i. arti. i. c. 4ᵐ. ⁊ Alex. angli. 2. t. 2. caº de ſandalo. arti. 2. o. ¶ Eſt etiam neceſſa rium in vniuerſali. non in particulari. Scandalum enim non ſemper eſt mortale: ſed quandoqꝫ eſt veniale. vt dicetur. jͣ. vn̄ etiam ruina in diffinitōe ſcāda li ſumit̉ large.ſ. pro ruina vl̓ diſpoſitiōe ad ruinā. vn̄ etiā ī greco ſcādalonū tm̄

LXVIII .II. ſignificat ruinam: ſed etiam imꝑactōeꝫ pedis que eſt diſpoſitio ad ruinaꝫ: lꝫ nō neceſſaria. non enim omīs qui pedibus impingit ruit. hec Richarꝭ. vbi sͣ. ¶ Utrum ſcādalum ſit ſpeciale peccatum. ℟ndeo vt sͣ. dictum eſt. duplex eſt ſcandalum. actiuum ⁊ paſſiuum. Paſſiuuꝫ autem ſcādalum non poteſt eſſe ſpeciale peccatum. quia ex dicto vel facto alicuius aliqueꝫ ruere ꝯtingit ẜm quodcūqꝫ genus peccati. Nec hoc ip̄m quod eſt oc caſiōem ſumere peccandi ex dicto vl̓ fa cto alterius ſpālem ratiōem peccati con ſtituit. quia non importat ſpālem deformitatem ſpeciali virtuti oppoſitā. Scādalum autem actiuum poteſt accipi dupliciter. per ſe ſcꝫ ⁊ per accidens. ⁊ quid ſit vtrūqꝫ dictum eſt. sͣ. Scādalum autē actiuum per accidēs: non eſt peccatū ſpe ciale. quia qd̓ eſt per accidens non cōſti tuit ſpeciem. Scandalum autem actiuū per ſe eſt ſpeciale peccatum ꝓpter hoc ꝙ intendit̉ ſpeciale ꝓximi nocumētum. ⁊ opponit̉ directe correctiōi fraterne: in qͣ intendit̉ ſpūalis nocumenti remotio. Nam ex intentiōe ſpecialis finis: ſortit̉ peccatum ratiōem ſpālis peccati. quia fi nis dat ſpeciem in moralibus. vt habitum eſt. sͣ. hec Tho. 2ª. 2e. q. 42. ar. 30. ¶ Utrū ſcandalum ſit motale peccatuꝫ Andeo ſicut. sͣ. dictum eſt. ſcandalum importat impactiōem quādam per quā aliquis diſponit̉ ad ruinam. ⁊ ideo ſcandalum paſſiuū poteſt quādoqꝫ eſſe pec catum veniale: qͣſi habens impactiōem tm̄. puta cum aliquis ex inordinato dicto vel facto alterius cōmouet̉ motu ve nialis peccati. Qn̄qꝫ vero eſt peccatum mortale: qͣſi habens cum impactiōe rui nam. puta cuꝫ aliquis ex inordinato di cto vel facto alterius ꝓcedit vſqꝫ ad pec catum mortale. Scādalum autem actiuum ſi ſit ꝑ accidēs poteſt eſſe quādoqꝫ peccatum veniale. puta cum aliquis vel actuꝫ venialis peccati cōmittit: vl̓ actū qui non eſt ẜm ſe peccatum: ſed habꝫ ſpe ciem mali cum aliqua leui inductione. Quādoqꝫ vero eſt peccatum mortale: ſi ue quia cōmittit actum peccati mortaliſ ſiue quia cōtemnit ſalutem ꝓximi: vt ꝓ ea ſeruanda non p̄termittat aliquis facere quod ſibi libuerit. Si vero ſcanda lum actuum ſit per ſe. puta cum intēdit alium inducere ad peccādum: ſiꝗdem in tendat inducere ad peccādum mortali ter: eſt peccatum mortale. Et ſimilit̓ ſi intendat inducere ad peccādum venialit̓ per actum peccati mortalis. Si vero intendat inducere ꝓximum ad peccādum venialiter per actum peccati venialis eſt peccatum veniale. hec Tho. vbi. sͣ. arti. 4. o. ⁊ cōuenit cuꝫ eo Alex. 2. t. 2. caº de ſcandalo. ar. z. o. ⁊ Richar. 4. di. 38. q. io. ar. i. c. 4ª Equit̉ videre de 2º. Et circa hͦ querunt̉ plura. ſcꝫ vtrū ſcandalum paſſiuum poſſit in perfe ctos cadere. ℟ndeo ꝙ ſcādalum paſſiuum importat quādam cōmotiōeꝫ animi a bono in eo qui ſcādalum patitur. Nullus autem cōmouet̉ qui rei īmobi li firmiter inheret. Maiores autē ſiue ꝑ fecti ſoli deo inherent: cuius non eſt mutabilis bonitas. quia ⁊ ſi ſuis p̄latis in hereant: non tamen inherent eis niſi in quātum illi inherent Chriſto ẜm illud. i. Corꝭ. 4. Imitatores mei eſtote ſic̄ ⁊ ego Chriſti. Unde quantūcūqꝫ videant alios inordinate ſe habere in dictis vel fa ctis ipſi a ſua rectitudine non recedunt ẜꝫ illud pſal. Qui cōfidunt in dn̄o ſicut mons ſyon: non cōmouebit̉ in eternū. qui habitat in hieruſalē. Et ideo in his qui perfecte deo adherent per amorē ſcā dalum non inuenit̉ ẜm illud pſal. Pax multa diligētibus legem tuam ⁊ nō eſt illis ſcādalum. Unde Hierony. ſuꝑ illud Math̓. 18º. Qui ſcandali. vnum de puſillis iſtis. dicit nota. qui ſcandalizat̉: parnulus eſt. maiores enim ſcādalum non recipiunt. hec Tho. 2ª. 2e. q. 42. arti. 5. c. ¶ Utrum ſcādalum actiuum poſſit īueniri in viris perfectis. ℟ndeo ꝙ ſcāda lum actiuum ꝓprie eſt cum aliquis dicit vel facit qd̓ de ſe aptum natum eſt in ducere ad ruinam. qd̓ quidem eſt ſolum illud quod inordinate ſit: vel dicit̉. Ad perfectos autem pertinet ea que agunt: ẜm regulam ratiōis ordinare ẜm illud. i. Corꝭ. 14. Omīa honeſte ⁊ ẜm ordineꝫ fi ant in vobis. ⁊ p̄cipue hanc cautelā ad hibent in his in ꝗbus nō ſolū ip̄i offenderet: ſed etiā alijs offenſiōeꝫ pararēt. Et ſiꝗdem in eorū manifeſtis dictis vel factis aliꝗd ab hoc moderamīe deſit. hoc ꝓuenit ex infirmitate hūana ẜm quam

T. II. a perfectiōe deficiūt. non tamen in tm̄ vt multum ab ordine ratiōis recedatur. ſꝫ modicum ⁊ leuiter quod non eſt tam magnum vt ex hoc rōnabiliter poſſit ab alio ſumi peccādi occaſio. ¶ Sꝫ obijcit̉ quia paſſio eſt effectus actionis. ſꝫ ex di ctis vel factis perfectorū aliqui paſſiue ſcandalizant̉ ẜm illud Math̓. 15. Scis quia phariſei audito hoc verbo ſcanda lizati ſunt. ergo ī perfectis viris poteſt in ueniri ſcandalū actiuū. ℟ndeo ꝙ ſcandalum paſſiuum ſemper cauſat̉ ab aliquo ſcandalo actiuo. ſed non ſemper ab aliquo actiuo alterius: ſed eiuſdem qui ſcandalizat̉. quia ſcꝫ ſeip̄m ſcandalizat hec Tho. 2ª. 2e. q. 43. ar. 6. o. Equit̉ videre de 4º. Et circa hoc querunt̉ plura. ſcilꝫ vtrū bona ſpūalia ſint ꝓpter ſcandalū di mittenda. ℟ndeo ꝙ cum duplex ſit ſcā dalum. actiuum.ſ. ⁊ paſſiuū. queſtio iſta non habet locum de ſcandalo actiuo. qꝛ cum ſcandalum actiuū ſit dictum vel fa ctum minus rectum: nihil eſt cum ſcandalo actiuo faciendum. habet auteꝫ locuꝫ queſtio ſi intelligat̉ de ſcandalo paſſiuo.ſ. ſub hoc ſenſu. ¶ Utrū aliquis teneat̉ dimittere bonum opus ne ſcanda lizet̉ ꝓximus. Cōſiderādum eſt igit̉ ꝗd ſit dimittēdum ne alius ſcandalizet̉. Eſt auteꝫ de ſpūalibus bonis diſtinguendū Nam quedam horū ſunt de neceſſitate ſalutis: que p̄termitti nō poſſunt ſine pec cato mortali. Manifeſtum eſt autem ꝙ nullus debet mortaliter peccare: vt alterius peccatum impediat. quia ẜm ordinem charitatis plus debet homo ſuaꝫ ſa lutem ſpūalem diligere qͣꝫ alterius. Et iō ea que ſunt de neceſſitate ſalutꝭ: p̄termit ti non debent ꝓpter ſcandalum vitandū In his autem ſpūalibus bonis que non ſunt de neceſſitate ſalutis videtur diſtinguēdum. quia ſcandalum qd̓ ex eis ori tur quādoqꝫ ex malicia ꝓcedit cum ſcꝫ aliqui volunt impedire huiuſmōi ſpūalia bona: ſcandala cōcitando. Et hoc eſt ſcandalum phariſeorū: qui de doctrina domini ſcandalizabant̉. quod eſt ꝯtem nendum. vt docet Dn̄s Math̓. 25. Sini te eos ceci ſunt inquit ⁊ duces cecoruꝫ. Quādoqꝫ vero ſcandalum ꝓcedit ex in firmitate vel ignorantia. de quo Dn̄s de querentibus dragma: ait Petro. Vt au tem non ſcandalizemꝰ eos vade ad mare ⁊cͣ. Et huiuſmōi ſcandalum eſt puſillorum: ꝓpter quod ſunt ſpūalia opera vel occultanda: vel etiam interdum differenda vbi periculuꝫ imminet. quouſqꝫ reddita ratiōe huiuſmōi ſcandalum ceſ ſet. Si autem poſt ratiōem redditā ſcandalum duret: videtur iam ex malicia eſſe. ⁊ ſicut ꝓpter ip̄m non ſunt huiuſmōi ſpiritualia opera dimittenda. hec Tho. 2ª. 2e. q. 42. arti. j. c. ⁊ cōuenit cum eo Richari ¶ Utrum opus iuſticie ſit aliquādo ꝓpter ſcandalum dimittenduꝫ. ¶ ℟ndeo. duplex eſt opus iuſticie ſcilꝫ vnicuiqꝫ quod ſuum eſt reddere: ⁊ penā infligere. Primū nunqͣꝫ eſt ꝓpter ſcandalum dimittēdum: maxime quātuꝫ eſt de voluntate ẜm illud extra de regꝭ. iuris qui ſcandalizauerit. vtilius ſcandalum naſci permittit̉ qͣꝫ veritas relinquat̉. 2ᵐ vero ſcꝫ ſtatutas penas infligere po teſt aliquādo ſuſpendi ꝓpter pericula qͦ inde poſſunt euenire: ⁊ maxime quādo princeps vel multitudo eſt in ſcelere. ⁊ timet̉ ſi pena infligatur. inde ſciſma vel aliud magnum malum euenire ẜm qd̓ Auguſti. li. cōtra epiſtolā Permeniam docet. quia tunc pene inflictio non pertinet ad veritatem iuſticie. ¶ Diſtinguit̉ tamen vlterius. quia ſi tales peccatum quod faciunt quadam auctoritate defendant ad modum hereticorū quaſi non ſit peccatum: tunc cōtra tales dormire non debet ſeueritas diſcipline quin excōicētur. Nam ⁊ tales heretici poſſūt dici. de peni. diſ. c. c. i. in fine. ⁊ diſ. 40. do mino ſancto. ⁊ diſ. 8. plurimos. Si vero non defendant peccatum ſuum ⁊ timeatur ſciſma: vel aliud magnum malum: diſſimulari poteſt ⁊ debet. quia vt dicit Auguſti. ad Bonifaciū. Ubi multorum ſtrages latet detrahenduꝫ eſt aliquid ſeueritati: vt maioribus malis ſanandis charitas ſincera ſubueniat. diſ. 40. vt cōſtitueret̉. fiant tamen cōminationes de ſcripturis. Et interim alliciantur caute eoꝝ diſcretiores: quoꝝ aucto ritate cetera multitudo frangat̉. diſ. 44 oſtentatiōes. hec Alex. an. 2. t. 2. c. de ſca dalo. ar. a. q. d. c. ⁊ cōuenit cuꝫ eo Ray. ¶ Utrū doctrina ſit dimittenda propt̓ ſcandalum. ℟ndeo ꝙ circa doctrinam duo ſunt cōſideranda. ſcꝫ veritas que

.II. LXVIII docetur. ⁊ ip̄e actus docendi. quorū pri mum eſt de neceſſitate ſalutis: vt ſcꝫ con trariū veritati non doceat: ſed veritatem ẜm cōgruentiam temporis ⁊ perſonarū ꝓponat ille cui officium incūbit docendi Et ideo ꝓpter nullum ſcandalum quod ſequi videat̉: debet homo p̄termiſſa veritate: falſitatem docere. Sed ip̄e actꝰ docendi inter ſpūales elemoſynas computat̉. Et ideo eadem ratio eſt de doctrina ⁊ d̓ alijs miſericordie operibꝰ: de quibus agetur. jͣ. lio. 5. ¶ Ad hoc nota regulam Hierony. ſcꝫ ꝙ dimittendū eſt ꝓpt̓ ſcandalum om̄e qd̓ poteſt p̄termitti: ſalua triplici veritate. ſcꝫ vite: iuſticie ⁊ doctrine. vnde extra de regꝭ. iuris. qui ſcandaliza uerit: dicit̉. vtilius ſcandalum naſci permittit̉ qͣꝫ veritas relinquat̉.ſ. vite: iuſticie ⁊ doctrine. vnde verſus. Scandala ꝓ vita doctrina iuſticiaqꝫ. Tu non effu gies. ſunt in reliquis fugienda. Uel ſic. Scandala non vitent: iudex doctor: be ne viuens. Sunt alij duo verſus qui vi dentur cōtrarij premiſſis.ſ. iſti. Eſt veritas vite doctrine iuſticieqꝫ. Primū ſemper habe: duo ꝓpter ſcandala linque. Non ſunt tamen eis cōtrarij: ſi bene intelligant̉. vt patet ex ſupͣdictis: ⁊. jͣ. dicēdis. Diſtinguit̉ autem ẜm Alex. ang. 2. t. 2. caº de ſcandalo. arti. 6. q. i. ſcꝫ ꝙ ve ritas vite pertinet ad omēs. ⁊ cōprehen dit omīa precepta ⁊ cōſilia. Ueritas iu ſticie ad prelatos. ⁊ ꝯprehendit ſeuerita tem in puniendo reos ⁊ liberalitateꝫ in ſuſtinendo miſeros. Ueritas doctrine ad p̄dicatores ⁊ magiſtros. ¶ Nō etiam ẜm Tho. 2ª. 2e. q. 43. arti. ⁊ c. 4ᵐ. ꝙ ſub iſta triplici veritate non tm̄ cōprehendi tur illud qd̓ eſt de neceſſitate ſalutis: ſed etiam illud quo peruenit̉ perfectius ad ſalutem. ẜm illud. i. Corꝭ. 12. Emulamini cariſmata meliora. vnde etiam conſilia non ſunt ſimpliciter p̄termittenda. neqꝫ etiam miſericordie opera ꝓpter ſcandala ſed ſunt interdum occultanda: vel differenda ꝓpter ſcandalum puſillorū. vt di ctum eſt. Quādoqꝫ tamen cōſiliorū obſeruatio ⁊ impletio operū miẜicordie ſūt de neceſſitate. quod patet in his qui iam vouerunt cōſilia ⁊ in his quibus ex debito imminet defectibꝰ alioꝝ ſubuenire. vel in tꝑalibus: puta paſcendo eſurien tem. vel in ſpūalibus: puta docēdo igno rantē. ſiue hiꝰ fiant debita ꝓpter iniunctū officium. vt patet in p̄latis: ſiue ꝓpter ne ceſſitatem indigentꝭ. Et tunc eadē eſt rō de hiꝰ ſicut de alijs: que ſunt de ncc̄itate ſalutis. hec Tho. 2ª. 2ª. q. 43. ar. 7. c. 4ª ⁊ cōuenit cū eo Rich. 4. di. 28. q. i. ar. 2. c. ¶ Sed nūquid intermittēs ad tp̄s bonum ſuꝑerogatiōis ꝓpter vitandum ſcandalum ꝓueniens ex infirmitate vel ignorātia p̄iudicat merito ſuo. ¶ ℟º ẜm Rich̓. vbi sͣ. ꝙ non. quia talis intermiſ ſio meret̉ p̄miū equale p̄mio debito ope ri ſuꝑerogatiōis qd̓ omittit. vel maius. quia nihil de perfectiōe charitatis dimi nuit: ſed magis ad augmētum diſponit. Quid de operibus que ſunt indifferētia ex genere: cuiuſmōi ſunt carnes edere: vi num bibere. tꝑalia licite acquire. ⁊ hiꝰ hendeo ẜm Rich. ibidē talia opera quo rū omiſſio nulli p̄iudicat nec operāti: debent omitti ꝓpter vitādum ſcandalū ꝓximi ꝓueniens ex infirmitate vel ignorantia quādo ꝓbabiliter apparet ꝙ pro ximus ſcandalizabit̉ inde. Et ſi ſit ꝓba bile ꝙ ſcandalizet̉ mortaliter. omiſſio ē ſub p̄cepto. ſi aūt ſit ꝓbabile ꝙ nō ſcandalizet̉ niſi venialit̓: omiſſio eſt ſb̓ cōſilio. poſtqͣꝫ aūt eſt ꝓximo oſtenſū ⁊ debito mō ſuaſum: ꝙ ex tali oꝑe non dꝫ ſcandalizari: nō tenet̉ hō illud omittere. qꝛ ſi poſtea ſcandalizet̉ hͦ erit ex malicia eius ¶ Pone ꝙ aliꝗs habeat puram ꝯſcīaꝫ apud deum. multi tn̄ male ſuſpicant̉ de co. ⁊ ſic ſcandalizat̉. ꝗd aget. ℟º ꝑ hoc qd̓ dicit Augꝭ. ⁊ habet̉. ii. q. ⁊ nō ſūt au diendi. Nobis eſt nccͣia vita nr̄a: alijs fama nr̄a. ⁊ ideo qͣꝫtum eſt in ſe dꝫ illis ſatiſface̓ ſuam bonam intentiōem oſten dendo. ⁊ ſpēm mali ⁊ occaſiōem ſcādali ẜm ꝙ pōt remouēdo. Si aūt nolūt ſa tiſfactōeꝫ reciꝑe de pctō illoꝝ dꝫ dolē. ⁊ tunc ſufficit ei bona cōſcīa. quia iam ap paret ꝙ ſcandalū eoꝝ eſt ex malicia. Utrū liceat peccare venialit̓ ne aliꝰ pec cet mortalit̓. ℟ndeo quidam dixerunt ꝙ pctm̄ veniale eſt cōmittendū ꝓpt̓ vitandū ſcandalū. ſꝫ hoc implicat ꝯͣria. ſi n. faciēdum eſt: iā nō eſt malū neqꝫ pcc̄ꝫ Nam peccatum non poteſt eſſe eligibile. contingit tamē aliquid ꝓpter aliquam circūſtantiam non eſſe peccatum veniale: quod illa circūſtantia ſublata eſſet vt niale peccatum. ſicut verbum iocoſum

T. LI. LXVIII. eſt veniale peccatum: quādo abſqꝫ vtili tate dicitur. Si auteꝫ ex cauſa rationabili proferat̉: non eſt ocioſum: neqꝫ pec catum. Quis autem per peccatum veni ale gr̄a non tollatur: per quam eſt homi nis ſalus. inquātum tamē veniale diſponit: ad mortale vergit in detrimētum ſalutis. hec Tho. 2ª. 2e. q. 43. arti. 7. c. 5ᵐ ¶ Utrū temporalia ſint dimittenda ꝓpter ſcādalum. ℟ndeo circa bona tem poralia eſt diſtinguēdum. Aut enim ſūt noſtra. aut ſunt nobis ad cōſeruandum cōmiſſa. ſicut bona eccl̓ie cōmittunt̉ pre latis. ⁊ bona ꝯmunia quibuſcūqꝫ reipublice rectoribus. Et talium cōſeruatio: ſicut ⁊ diſpenſatio: imminet his quibꝰ ſūt. cōmiſſa ex neceſſitate. ⁊ ideo non ſunt ꝓpter ſcandalum dimittenda: ſic̄ nec alia que ſunt de neceſſitate ſalutis. Tēporalia vero quorū nos ſumus dn̄i: dimittere ea tribuendo ſi penes nos ea habeamus: vel non repetendo: ſi apud alios ſint ꝓpter ſcandalum. qn̄qꝫ quidem de bemus: quādoqꝫ autem non. ſi enī ſcandalum ex hoc oriatur: ꝓpter ignorātiam vel infirmitatem alioꝝ: quod sͣ. dixim eſſe ſcandalum puſillorū: tunc vel totali ter dimittenda ſunt temporalia. vel alit̓ ſcandalum ſedandum.ſ. per aliquaꝫ ad monitiōem. vnde dicit Auguſti. in li. de ſermone dn̄i in monte. dandum eſt qd̓ nec tibi nec alteri noceat: quātuꝫ ab homine credi poteſt. Et cum negaueris qd̓ petit: iudicanda eſt ei iuſticia. ⁊ meliꝰ ꝗd dabis: cum petentem iniuſte correxeris. Aliquādo vero ſcādalum naſcit̉ ex malicia: quod eſt ſcādalum phariſeorū. Et ꝓpter eos qui ſic ſcandala cōcitant: non ſunt temporalia dimittenda. quia hͦ etiā noceret bono cōi. daret̉ enim malis rapiendi occaſio. ⁊ noceret ip̄is rapientibꝰ qui retinendo aliena in peccato remane rent. vnde dicit Gregorꝭ. in moral̓. Quidam cum nobis rapiunt temporalia ſolūmodo ſunt tolerādi. quidam vero ſer uata charitate ꝓhibendi: non ſola cura ne noſtra ſubtrahant̉: ſed ne rapientes: non ſua ſemetip̄os perdant. ¶ Sed obijcit̉: ꝙ temporalia nullo cōuenientiori modo cōſeruare aut recuperare poſſumꝰ qͣꝫ per iudicium: ſed iudicio vti non licet ⁊ p̄cipue cum ſcādalo. Dicit̉.n. Math̓. 5º Ei qui vult tecum in iudicio cōtende re: ⁊ tunicam tuam tolle̓: dimitte ei ⁊ pallium. ergo ⁊cͣ. ¶ ℟ndeo ẜm Auguſti. l. de ſermone dn̄i in monte. illud preceptū dn̄i intelligenduꝫ eſt de p̄paratiōe animi vt ſcꝫ homo ſit paratus prius pati iniuriam vel fraudem qͣꝫ iudicium: ſi hoc ex pediat. qn̄qꝫ tamen non expedit. vt dictū eſt. ¶ Item obijcit̉. quia Apl̓us ſeminans ſpūalia non accepit ſtipendia tēporalia ne offendiculuꝫ daret euangelio Chriſti. vt patet. i. Corꝭ. 9. Et ex ſimili cā eccleſia in aliꝗbus terris nō exigit decimas ad vitādum ſcādalum. ergo mulmagis alia temporalia ſūt ꝓpter ſcanda lum dimittenda. ¶ ℟ndeo ꝙ ſcandalū quod vitabat Apl̓s ex ignorātia ꝓcede bat gentilium: qui hoc non cōſueuerāt. Et ideo ad tempus abſtinēdum erat: vt prius inſtruerent̉ hoc eſſe debitum. Et ex ſimili cauſa eccl̓ia abſtinet a decimis exigendis in terris in quibus non ē cōſuetum decimas ſoluere. hec Tho. 2ª 2º q. 43. arti. 8. o. ⁊ cōuenit cum eo Rich. 4. di. 2. q. i. ar. 2. o. ¶ Quid ſi quis pe tat a me rem meā nūquid teneor ſibi eā dare ſi ſciam eum ſcādalizari niſi dem illam ſibi. ¶ ℟ndet Alex. an. 2. t. 2. c. de ſcandalo. arti. 7. o. ꝙ reſpōdent quidam ꝙ rem dare oportet in caſu: non ſemper. aūt enim petit irrōnabiliter vel rōnabili ter. ſi pͥmo modo: non teneor duplici de cauſa. pͥmo ꝓpter bonum publicuꝫ ad quod pertinet: vt dn̄ium rerum ſine rōe non trāſferat̉. 2º vt petentium temeritas refrenetur. Si v̓o 2º modo vt cum pauper petit veſtem ⁊ tunc aūt eſt magis neceſſaria mihi qͣꝫ illi ⁊ tunc etiam non teneor. tum ꝓpter ſeruādum charitatis ordinem. tum ꝓpter reprimēdam peten tium temeritatem. Aut eſt magis neceſſaria illi qͣꝫ mihi. Aut ſuꝑflua mihi: neceſſaria autem illi. Et ſiue ſic ſiue ſic aūt ꝓpono rem illam alij dare: queꝫ ſcio ma gis indigere. aūt eam reſeruo ad tempꝰ in quo multos credo ꝓbabiliter indige re. ⁊ in vtroqꝫ caſu non teneor. tum vt petētium temeritas reprimatur. tum vt bonum publicum cōſeruet̉ ad qd̓ perti net: vt quilibet ſua diſpenſet ꝓut melius poteſt. aut nō ꝓpono eam alteri dare. ⁊ tunc teneor ſibi dare. ſi probabiliter cre dam ꝙ ſcandalizetur: niſi dedero ſibi. De hac materia vide. sͣ. li. i. titu. 44

T.II. LXIX. ar.§. qui eſt de precepto patiētie reſpectu ablatiōis rerum. ¶ De ꝑplexitatibus cōſcīe. ti. 69. Oſtea quia ratiōe ſcandali ꝑ plexitas ſepe oritur in ꝯſcien tia: dum timet̉ ex parte vna ꝓximi ſcandalum. ⁊ ex parte alia caſus in peccatum: cōuenienter poſt titulum de ſcandalo: ſubdit̉ hic titulus de pplexitatibus cōſcientie. Ubi pͥmo vi dendum eſt de multiplici pplexitate. 2 vtrū ſit ponere p̄plexitatem ꝓut eſt ineuitabilitas peccandi. 2º de ꝗbuſdam ca ſibus pplexis. ¶ Circa pͥmum ſcienduꝫ ꝙ ſicut notauit Alex. an. 2. t. 2. c. d̓ pple xitate cōſciētie. ar. i. in pͥncipio. triplex ē pplexitas. Prima eſt intelligentie verbo rum ſacre ſcripture. 2ª eſt ꝯgnitionis faciendorū. ⁊ tam iſta qͣꝫ pͥma poteſt eſſe in homībus bonis. 3ª eſt ineuitabilitapeccandi. Prima tollit̉ per cōſiderationem cauſarū dicendi in diuerſis loci ſacre ſcripture. quia intelligētia dictorū ex cauſis eſt aſſumēda dicendi. vt dic̄ Hylarius. 2ª tollitur ꝑ vnctiōem ſpiritus ſancti: que de omībus docet. 2ª per depoſitiōem cōſcīe erronee: de qua eſt ad p̄ ſens intentio. Irca 2ᵐ ſciendum ẜm eūdem Alex. an. 2. t. 2. caº de pplexita Ite cōſcientie. ar. i. c. ꝙ duplex eſt p̄plexitas. ſcꝫ iuris ⁊ facti. Iuris eſt: quādo due aucͣtates cōcurrunt circa aliquid faciēdum cōtrarie ẜm apparentiam. Facti eſt. vt cum quis ſic errat. ꝙ ſi vnum peccatū fugiat: aliud ſe perpe trare credat. Prima remoueri poteſt ab homīe: in quocūqꝫ ſit ſtatu. 2ª remoue. ri nō poteſt ab homīe manente in tali ſta tu. vt quādo aliquis ex peccato ꝓprio eſt pplexus. talis eniꝫ dum in illo ſtatu ma net vitare non poteſt: qn̄ peccet de nouo. ſcꝫ vel ꝓximum ſcandalizādo: vel ꝯtra cōſciētiam faciēdo. vt patebit. jͣ. in qui buſdam caſibus. qui tamē ſi de peccato peniteret: iam dubius ſiue pplexus non eſſet. De hac perplexitate Gregorꝭ ſu per illud Iob. 4º. Nerui teſticulorū leuiathan p̄plexi ſunt. loquens de ſuggeſtio nibus diaboli. dicit ꝙ plures ſic peccare facit: ꝙ ſi forte fugere peccatū appetāt hoc ſine alio peccati laqueo nō euadāt. ¶ Nota etiam ꝙ duplex eſt neceſſitas peccandi. ſcꝫ ꝓnitas ⁊ ineuitabilitas. de prima intelligit̉ illud pſal. Saluaſti de neceſſitatibus animā meaꝫ. Et illud qd̓ dicit Auguſti. liº de natura ⁊ gratia. ꝙ neceſſitas peccandi non eſt ex cōditiōe ſed ex vitio nature. audit ergo homo ac vt hec neceſſitas non ſit: dicat deo. De neceſſitatibus meis erue me. hec Augu. liberat enim deus a ꝓnitate: ita ꝙ non deducit̉ ad effectum. Si etiam a deo inſtanter peteret ꝓut deberet: in peccandi ineuitabilitatem non caderet. aliquādo etiam non caderet ſi prius peniteret. Irca 3ᵐ querit̉ de pluribus caſibus. Eſto ꝙ aliquis ſit ꝓmotus ſimoniace ad ſacerdotium: ⁊ ex officio teneat̉ perſonalit̓ celebrare. nūquid celebrabit: ſi ſic mortaliter peccat: ſi non populū ſcandalizat. ¶ Andet idem Alex. 2. t. 2. caº de pplexitate cōſcientie. ar. 2. caſu. ⁊. c. ꝙ ſi peccatū talis ſit occultuꝫ ſuſpenſus eſt ip̄o iure quo ad ſe tm̄. Et tunc ſi ſit in officio celebrandi cum dolore penitētiali perficiat miſſam ſic enim vitat maius malum. Si vero non dum ſit in officio celebrandi: dimit tat illud officium ꝓpter quod tenet̉ per ſonalit̓ celebrare: ⁊ expectet diſpenſatio nis gratiam: ſi poſſit eam obtinere. Si vero peccatum eius ſit manifeſtū: tunc dupliciter peccaret: ſcꝫ quo ad ſe ⁊ quo ad alios: quos ſcandalizaret. Quid de illo qui vitam heremiticam gerit ex voto: ⁊ vocat̉ ad ciuitatem: ⁊ dicitur ei ꝙ multas animas poteſt lucrari ſuo cōſilio ⁊ exemplo. ¶ Reſpōdeo ẜm eūdem Alex. ibideꝫ caſu 4º non debet ire. quia cōtra votum ⁊ ꝓfeſſionem ſponte venire: eſt manum ad aratrū mittere: ⁊ retro aſpicere. Nec ꝓdeſt homini totuꝫ mun dum lucrari ⁊ anime ſue detrimētuꝫ pati. Hoc dico excepto caſu: vbi fides peri clitaret̉: ⁊ per eum releuari creditur: vel etiam ſi per papam cogat̉. ¶ Quid de exiſtente in ſeculo: habente parētes pau peres: ac per hoc timente: ſi relinquat ſe culum tranſgredi p̄ceptum de parentibꝰ honorandis: ⁊ ex alia parte vouit relinquere ſeculum: quid talis agere debet: ¶ ℟ndet Alex. angli. vbi sͣ. caſu 8º. in 2º. vbi agit̉ de ſcandalo. ꝙ talis exquo vouit iam de conſilio: factum eſt ei preceptum relinquere ſeculum.

T. LI. LXIX. ¶ Sed vlterius eſt diſtinguēdum. quia aut vouit cum p̄finitione temporis. aut non. ſi ſic. infra tempus illud ꝓuideat parētibus ẜm ꝙ poteſt. vltra enim illud non licet ſibi differre ſine diſpenſatiōe. Si non. tenet̉ ad ſtatim: niſi aliqua cōditio interueniat impeditiua. ⁊ tunc etiā pendente illa cōditiōe ꝓuideat eis ẜꝫ ꝙ poteſt. al̓s tenet̉: vl̓ ſtatim intrare: vl̓ ad minus accelerare quātum poteſt dictan te cōſciētia: ⁊ cōſilio ſalubri. al̓r eſſet in periculo veritas vite. Si v̓o non interuenit obligatio: ſed eſt tm̄ cōſilium. In caſu poteſt ⁊ debet differri. p̄ceptum enim ꝓ tempore ꝓ quo eſt p̄ceptum: eſt implēdum. vnde vtrūqꝫ eſt implēdum ẜm pͥus ⁊ poſterius: non ꝙ tranſgrediat̉ ſi non adimpleat cōſilium. ſed vnum eſt implēdum: quia p̄ceptum. aliud vero eſt faciēdum: ſi velit eſſe perfectus. ẜm ꝙ dicit̉ in euangelio. Nec credit̉ ſemper eē differēdum cōſilium ꝓpter cōtemptum: nec deperit eius vtilitati ſpūali: ſi nūc nō implet cōſiliuꝫ. ſed ſi non implet quādo ſpiritus: qui omīa ſcrutat̉: dictat eſſe im plendū. ſpiritus enim dei quātum eſt de ſe: mouebit vt fiat eo modo quo meliori cōuenit. hec Alex. vbi. sͣ. de hac materia vide. sͣ. lio. i. ti. de. 4º precepto. ar. 3. q. fi. ¶ Quid de illo qui alicui iurauit ꝙ ſecre ta eius celabit. ⁊ poſtea ille cui iurauit. curat alicuius homicidiū. ꝗd ille aget. ℟ndeo ẜm Alex. an. 2. t. 2. caº de p̄plexi tate cōſcīe. ar. 2. circa operatiōes corꝑales. cāu 4º. monere debet eum in ſecreto fraterna correctiōe ꝓut dicit̉ Math̓. 18 ⁊ ſi nolit ceſſare: dicere poteſt in generali ei cuius homicidiū ꝓcurat̉. Aliquis te vult interficere: ita ꝙ non deprehendat̉ ab aliqua circūſtantia: quis ſit ille vt ha bet̉ extra de offi. ordi. ſi ſacerdos. vel ſi ſit periculū dicere illi. dicēdum eſt alicui qui poteſt ꝓdeſſe ⁊ non obeſſe in generali: vt p̄ſbytero ꝙ p̄moneat eum dum mō ſic dicat: ꝙ nullo mō ꝑſonam illam cōprehendat. Et hoc modo ille non eſt reus periurij: quia ſecretum illius nō indicat. Eccl. i. Denudare amici myſteria deſperatio eſt aīe infelicis. ¶ Nūquid po teſt quis cōmittere veniale: vt alius vitet mortale. Vndet Alex. an. vbi. sͣ. caſu 7. ꝙ ẜm quoſdam perfectus nō debet cō mittere veniale vt alius viter mortale. ſꝫ penam temporalē poteſt ſuſtinere. Imꝑfe ctus auteꝫ poteſt. ¶ Alij dicunt ꝙ etiam ꝑfectus poteſt cōmittere veniale: vt alius vitet mortale. ſed quodāmō cadit a perfectiōe. videt̉ auteꝫ ꝙ nulla ſit tentio ad peccatū veniale. ſed poteſt eſſe tentio ad ſaluādum alium a peccato mortali. ⁊ ſi non poteſt aliter qͣꝫ per veniale. ¶ Sed obijcit̉ illud ad Ro. 9º. Optabam fieri anathema ꝓ fratribꝰ meis.i. ꝓ ſalute eo rum. Dicēdum ꝙ anathema ibi ſumit̉ ꝓ illa pena que etiam aliquādo infligit̉ iniuſte. ⁊ tunc non eſt ibi niſi tm̄ pena. ⁊ talis pena eſt ſuſtinenda ꝓ ſua ⁊ aliena ſalute ſpirituali. ẜm autem ꝙ dicit penā iuſte inflictam: includit peccatum mortale ſi tota ratio iuſticie aſſit. Et hoc modo Apl̓us non optabat. Multi alij caſus p̄plexi poſſent hic poni: quos omitto qꝛ eos alibi poſui in alijs locis. Explicit ⁊ liber huiꝰ ſūme de caſibꝰ.

T..III..I. ¶ Iſti ſunt tituli tertij libri ꝗ ē de ꝯͣctibus ꝯmunibus. De appropͥatione rerum. i. De p̄ſcriptione. ij. De ꝯtractibus in ꝯmuni. iij. De obligatione ⁊ ſtipulatione. iiij. De renūciatōe bn̄ficioꝝ iuris. v. De pactis. vi. De tranſactione. vij. De emptione ⁊ uenditione. viij. De permutatione. viiij. De mutuo. x. De vſura. xi. De ſocietatis ꝯtractu. xij. De pignoribus. xiij. De locato ⁊ conducto. xiiij. De emphiteoſi. xv. De ꝯmodato. xvi. De depoſito. xvij. De feudis. xviij. De ſolutionibus. xix. De donationibus inter viuos. xx. De donationibus eā mortis. xxi. De legatis. xxij. De fideicōmiſſis. xxiij. De hereditate. xxiiij. De heredis inſtitutione. xxv. De ſubſtitutionibus. xxvi. Qui teſtari poſſunt. xxvij. De teſtamentis. xxviij. De ꝓuidentijs teſtium. xxix. De teſtibus teſtamentoꝝ. xxx. De teſtamento in ſcriptis. xxxi. De teſtamento ceci. xxxij. De cauſis quibus teſtamētū inutile redditur vel rumpitur. xxxiij. De codicillis. xxxiiij. De ſucceſſionibꝰ ab inteſtato. xxxv. Ad quid heres teneatur. xxxvi. De ſuffragijs defunctoꝝ. xxxvij. De orationibus exn̄tiū tā in patria qͣꝫ in purgatorio. xxxviij. De ꝯͣctu p̄carij q̄re in li. vi. ti. xxxvij. Incipit liber 3ꝰ de appropͥatōe reꝝ. ti. i. Initis per dei grām duabe ꝑtibus huius ſūme ſcꝫ pͥma d̓ p̄ceptis. ⁊ 2ª de v̓tutibꝰ ⁊ vitijs. reſtat proſequi tertiā ꝑte eiuſdē de ꝯͣctibus ⁊ volūtatibꝰ vltimis. Et qꝛ in ꝗbuſdā ꝯͣctibꝰ ⁊ volūtatibꝰ vltimis tranſferūt̉ reꝝ dn̄ia. que quidē trāſferri nō poſſent iuſte ſi nō eēt diſtīcta ⁊ appropͥata. ideo pͥmo ꝯſiderandū ē de reꝝ appropͥatiōe. Et circa hāc querunt plura.ſ. vtrū poſſeſſio rerum exterioꝝ ſit homini naturalis. ℟º. ꝙ ſic. ut on̄dit ph̓s p̄politicoꝝ. ꝑ hͦ ꝙ imꝑfectiora ſunt ꝓpter ꝑfectiora. hiꝰ enim exteriora ſoli deo ſubiacēt quātū ad ſuā naturā. quia ei ſoli oīa ad nutū obediūt. ſꝫ quantū ad uſū hꝫ homo naturale dn̄iū eoꝝ. qꝛ ꝑ rōneꝫ ⁊ voluntatē eis quaſi ꝓpter ſe factis vti pōt ad ſuā vtilitatē. vn̄ hͦ dn̄iū ꝯuenit homini ẜm rōem in qua dei imago ꝯſiſtit. qd̓ bene ofiditur gn̄. i. Faciamus hoīem ad ima. ⁊ ſil̓i. no. ⁊ preſit piſcibus maris ⁊cͣ. ¶ Utrū reꝝ dn̄ia in ſtatu īnocētie fuiſſent diſtīcta ℟º ẜm ſcotū. 4. di. 15. q. 2. ar. i. ꝙ non. īmo erāt ꝯmunia. ⁊ ẜm legē nature. ut patet ꝑ illud quod dr̄ di. 8. c. i. Iure v̓o nature ſūt oībus oīa ꝯmunia. ⁊. 12. q. i. dilectiſſimis. Et ẜm legē diui ſapiētis greci. vn̄ di. 8. quo iure. ⁊ ē dc̄m aug. ſuꝑ Io. Iure inꝗt dīno dn̄i ē terra ⁊ plenitudo eiꝰ. Iure v̓o huma nō dicit̉. hec domus eſt mea ⁊cͣ. Ratio aūt huius eſt duplex. vſus reꝝ enī ita ꝯpetere dꝫ hoībus ẜm rectā rōnē: ſicut ꝯgruit ad pacificā ꝯuerſatōeꝫ ⁊ neceſſariā ſuſtētati onē. In ſtatu aūt īnocentie ꝯmunis vſus reꝝ ſine diſtinctōe dn̄ioꝝ magis valuiſſꝫ ad vtrūqꝫ. qꝛ tunc nullus occupaſſet qd̓ alteri neceſſariū fuiſſꝫ. ſꝫ qd̓ quilibꝫ primo ſibi neceſſariū ad vſū occupaſſet: hoc ad vſū habuiſſet. hoc etiā mō tunc magꝭ ad ſuſtentationē uſus reꝝ cōis ſuffeciſſet qͣꝫ ſi ꝑ appropͥatōeꝫ vni factā alijs vſus p̄cluſus fuiſſet. Hec ſcotꝰ ibidē. ¶ Utrū p̄ceptū illud.ſ. de habēdo oīa cōia adhuc maneat ita ꝙ nulli rē aliquā ꝓpriā poſſidere liceat ℟º ꝙ nō. ſꝫ eſt poſt lapſum reuocatū. quin īmo dicit aug. de hereſibꝰ. ꝙ ſunt aliꝗ heretici qui ſe vocāt apl̓icos ex hoc ꝙ putāt nullā ſpem habere eos ꝗ vtunt̉ his rebus quibus ipſi carent.ſ. ꝯiugibus ⁊ aliquibꝰ poſſeſſionibꝰ qͣſi ꝓprijs. Eſt aūt poſt lapſuꝫ

T. Li..II. reuocatū rōnabil̓r. ꝓpter duo ſupradicta. pͥº qꝛ eſſet ꝯͣ pacifica ꝯuerſationē: vt ꝑ ſe patet. 2º qꝛ eēt ꝯͣ neceſſariā ſuſtētationē. qꝛ hoīes nō ita ſollicite cōia ꝓcurarēt. ⁊ etiaꝫ fortiores neceſſaria debilibꝰ auferrēt. Sci endū tn̄ ẜm tho. 2ª. 2e. q. 66. ar. 2. c. ꝙ circa huiuſmodi neceſſaria duo ꝯueniūt hoī.ſ. poteſtas ꝓcurādi ⁊ diſpēſandi. ⁊ quo ad hoc homini aliqua tāqͣꝫ ꝓpria poſſidere ē licitū ⁊ ē humane vite neceſſariū vt p̄dc̄ꝫ ē. Aliud ē vſus rei ip̄iꝰ: ⁊ quo ad hoc non dꝫ homo habere res exteriores quaſi ꝓpri as ſꝫ quaſi cōes. vt ſcilicꝫ facile cōicet eas alijs in neceſſitatibꝰ.i. thim̄. vlti. Diuitibꝰ huius ſeculi p̄cipe. ſeꝗt̉. Facile diſtribuere ⁊ ꝯmunicare. Et ſic dicit ambro. ⁊ habet̉ di. xlvij. ſicut hi. circa mediū capl̓i. Nemo inꝗt dicat ꝓpriū quod eſt ꝯmune ⁊cͣ. Sed dato ꝙ ſit reuocatū illud p̄ceptū: querit̉ ꝑ quā legē facta ſit appropͥatio reꝝ. Rn̄det ſcotꝰ vbi ſupra ꝙ nō ē facta ꝑ legē diuinā vt pꝫ di. 8. c. p̄allegato quo iure. nec ꝑ legē nature. qꝛ nō apparet ꝙ lex nature determinet ad oppoſita. ip̄a autē determinauit ꝙ oīa eſſent cōia. vn̄ videt̉ dicēdū ꝙ fc̄a ſit ꝑ legē poſitiuā. ⁊ ex hoc etiā ſeꝗt̉ ꝙ pͥ diſtinctio dn̄ioꝝ facta fuerit ꝑ aliquā legē poſitiuā. Ad hoc aūt ꝙ illa pͥma diſtīctio fuerit iuſte facta oꝑꝫ ꝙ illa lex eēt iuſta. ad hoc v̓o vt illa lex eēt iuſta neceſſariū fuit ꝙ eiꝰ lator hēret duo.ſ. prudētiā in ſe vel ī ſuis ꝯſiliarijs ꝑ quā diſcerneret ẜm rectā rōem ꝗd faciēdū erat ꝓ ꝯmunitate. Et 2º auctoritatē: ſine qua eiꝰ ſn̄ia nō ligarꝫ. Eſt aūt auctoritas ſiue pͥncipatꝰ duplex. vna ē paterna. ⁊ hec eſt iuſta ex lege nature qͣ oēs filij tenet̉ patribꝰ obedire nec ē ꝑ legē aliquā.ſ. moyſi vel euāgelij reuocata ſꝫ ma gis ꝯfirmata. Alia auctoritas ē politica q̄ eſt ſuꝑ exͣneos. ⁊ hec pōt eē iuſta ex ꝯmuni ꝯſenſu ⁊ electōe ip̄iꝰ ꝯmunitatis. vt talē auctoritatē hn̄s condere poſſꝫ legē ꝑ quā dn̄ia rerū diſtinguerēt̉. ⁊ hoc mō ꝓbabile ē factū fuiſſe. nā vel no poſt diluuiū diſtīxit terras filijs ſuis: vel ipſi diuiſerūt inter ſe. ⁊ lex aliqua ꝓmulgata ē vel a patre vlab aliquo ab eis electo in pͥncipē: vel a cō munitate. cui ſcꝫ clecto cōitas ipſa ꝯmiſit iſtā auctoritatē terras diſtinguēdi vel occupādi. q̄ lex fuit aūt potuit eſſe iſta. ſcꝫ ꝙ res tūc nō occupata illiꝰ eēt ꝗ pͥus eā occuparet. Et tūc diſꝑſerūt ſe ſuꝑ faciē terre: ⁊ vnus occupauit regionē vnā ⁊ alius aliā Hec ſco. 4. di. ij. q. x. ar. i. ¶ Obr̄ aūt. quia dicit̉ ab Iſid̓. 4. ethimo. ꝙ cōis oīuꝫ poſ ſeſſio eſt naͣlis. ℟º hoc ꝓ tāto dr̄. qꝛ ẜꝫ ius naͣle nō ē facta diſtinctio poſſeſſionū: ſꝫ ẜꝫ codicē humanū: qd̓ ꝑtinꝫ ad ius poſitiuū vn̄ ꝓprietas poſſeſſionū nō ē ꝯͣ ius naͣle ſꝫ ei ſuꝑaddit̉ ꝑ adinuētionē rōis humane. Secūdū aūt alex. an. 3. t. i. c. de ordīatis ad ꝓximū lege naͣli. q. 2. c. notādū ꝙ circa cō munitatē ⁊ ꝓprietatē reꝝ lex naͣlis aliꝗd dictat qꝛ debitū. aliꝗd qꝛ bonū. aliꝗd qꝛ equū. Quia debitū dictat ꝙ in neceſſitate oīa ſunt cōia. ⁊ hoc mō reꝝ cōicatio ē ſub p̄cepto. Quia v̓o bonū dictabat ī ſtatu na ture bn̄ inſtitute oīa. eē ꝯmunia. ī ſtatu v̓o nature corrupte dictat ꝙ bonū ē aliqua eē ꝓpria. Quia equū dictat aliqua eē inap propͥabilia: vt aerē mare littora. ⁊ ꝙ aliqͣ que ſunt appropͥabilia: ſi nulliꝰ ſint hoīs occupanti ꝯcedant̉. qd̓ enī ſub nulliꝰ eſt dn̄io ꝯcedit̉ occupāti. Et dicit Iſid̓. ꝙ na turalis eſt acꝗſitio eoꝝ que terra mariqꝫ capiunt̉: vt captio auium ⁊ piſcium. ¶ De p̄ſcriptione titulus. x. Oſtea ꝯſiderandū ē quō reruꝫ dn̄ia iuſte tn̄ferāt̉. hec aūt trālatio fieri pōt dupl̓r. Uno mō auctoritate publica.ſ. pͥncipis vel legis. Alio mō auctoritate pͥuata ipſi dn̄i īmediate poſſidētis. pͥª ſit in p̄ſcribēdo 2ª in ꝯͣhēdo vel donādo. Primo aūt ꝯſi derādū ē de pͥmo.ſ. de p̄ſcriptōe. ⁊ pͦ ꝗd ē p̄ ſcriptio. 2º quot ⁊ q̄ exigunt̉ ad p̄ſcriptio nē. 3º quot ſunt ſpēs p̄ſcriptōis. 4º. que res p̄ſcribi pn̄t ⁊ q̄ nō. 5º. quibꝰ modis interrū pit̉ p̄ſcriptio. 6º ꝗs ſit eiꝰ effectus. ¶ Circa pͥᵐ ſciendū ꝙ p̄ſcriptio vel vſucapio ē acꝗſitio vtilis dn̄ij vel directi ꝑ ꝯſeruationē poſſeſſionis tēporis legis diffiniti.i. ꝑ ſpa ciū tēporis a lege diffinitū. Eſt aūt dn̄ium directū illud qd̓ hꝫ verꝰ ⁊ pͥncipalis dn̄s rei. vtile dn̄ium ē illud qd̓ hꝫ ille ꝗ nō eſt dn̄s ẜm v̓itatē ſꝫ hꝫ rei vtilitatē ac ſi eēt dominꝰ eiꝰ. vt vaſallus feudatariꝰ ⁊ hiꝰ. Eſt aūt vſucapio ꝓprie p̄ſcriptio ī īmobilibꝰ ac etiā in rebꝰ incorporalibꝰ: vt ſūt ſeruitutes actōes ⁊ hiꝰ. exͣ. de cā poſ. ⁊ ꝓpri. cū eccl̓ia. Irca 2ᵐ ſciendū ꝙ in p̄ſcriptione canonica qͣtuor reqͥrunt̉. pͥᵐ eſt bona fides.ſ. ꝙ is ꝗ poſſidet rem quā poſſidet credat eē ſuā: vel credat tradētē eē dn̄ꝫ: vel hr̄e ius diſtrahēdi: lꝫ ī fcō erret. ff. de v̓. ſig. bone fidei. ⁊ hͨ bona fides

T..III..II. ſemꝑ p̄ſumit̉: niſi mala ꝓbet̉: cū p̄ſumat ignorātia niſi ꝓbet̉ ſcīa. ff. de ꝓba. v̓iꝰ. di etiā bona fides lꝫ erret ī iure. exͣ. d̓ iur̄ pacura paſtoral̓ lꝫ ſecꝰ ſit de vſucapiōibꝰ. ff. ē. de vſucapi. l. nūqͣꝫ.§. i. ẜm gon. hoſti. v̓o ⁊ ber. ītelligūt. c. cura. qn̄ p̄ſcribēs errat in ſco. vt qn̄ ep̄s dedit ſine ꝯſēſu capl̓i: ⁊ credit̉ ꝙ habuerit ꝯſenſū capl̓i. lꝫ.n. recipiēs erret ī ſcō: intelligit̉ tn̄ bonā fidē hr̄e. Sꝫ ⁊ ẜm ip̄ꝫ hoſti. dr̄ bona fides lꝫ erret ī iur̄ ſi vir dederit rē alienā vxori putāti donati onē vale̓: ex qͣ donatōe n̄ ſit factꝰ pauꝑior tūc.n. vxor vſucapiet ꝓ donato. ff. ꝓ dona to. l. ſi vir vxori. niſi forte an̄ vſucapioneꝫ ꝯpletā diuortiū fiat. ff. e. ꝓ dona. l. i. Si di cat̉ ꝙ error iuris in vſucapiōibꝰ nō ꝓdeſt vt dictū ē. Rn̄det hoſti. ꝙ ſpāle ē in hͦ caſu ꝙ error iurꝭ ꝓſit: cū nec al̓r bonā fidē hr̄et Credit.n. ꝙ vir ſit dn̄s ⁊ ſic errat in facto. ⁊ ꝙ poſſit dare: ⁊ ſic errat in iure. ⁊ iō cuꝫ ſit error mixtꝰ nō nocet error iuris. ff. eo. l. nūqͣꝫ. Dr̄ etiā ꝗs hr̄e fidē bonā lꝫ habeat ſcīaꝫ dubiā. ff. de vſurꝭ. ⁊ fructꝭ. l. qui ſcit.§. bone fidei. Preſumitur auteꝫ mala fides ſi denūciet̉ emptori ꝙ non emat. C. de rei ven. ſi fūdū. ꝑ totū. vel ſi ꝗs ꝯͣ leges merce tur. vt pꝫ li. ii. eo. ti. de agrico. ⁊ colo. ⁊ cen ſitis. l. quēadmodum originarios. ī fine. l. vel ſi emat a procuratore meo per colluſi ſionem. vel ſi quis emat a luxurioſo vel prodigo: cui alienatio bonoꝝ int̓dicta eſt cū ſciat eū pecuniā ſcorto datuꝝ. ff. ꝓ em̄ ptore. l. ꝗ fūdū.§. ꝗ ſciēs. ⁊. l. ſi ꝗs. Qn̄qꝫ tn̄ hꝫ ꝗs ꝯſcīaꝫ rei aliene: ⁊ tn̄ uſucapit eā vt ſi iudicis decretū īterueniat. exͣ. e. c. i. Sciēdū aūt ꝙ nō obeſt accipiēti mala fides tradētis. ar. exͣ. e. de qͣrta. qd̓ ē veꝝ in p̄ſcriptiōe. 30. vel. 40. ānoꝝ. dūmō nollit poſſeſſor vti acceſſiōe tēporis illiꝰ.ſ. tradē tis: ⁊ hͦ ſi recipiēs ignorabat illū malā fidē habuiſſe. ff. de acꝗ. poſ. pomponiꝰ.§. cuꝫ ꝗs. vn̄ nō obſtat. C. de p̄ſcrip. io. vel. 20. an noꝝ. in aucͣ. ſi fraude ⁊ dolo. l. male fidei. qꝛ intelligit̉ de p̄ſcrip. io. vel. 20. ānoꝝ ī qͣ ex vtͣqꝫ ꝑte reꝗrit̉ bona fides. ꝓbāt̉ hec oīa exͣ. e. ſi diligēti. ī glo. ꝑ totū. ¶ Ad hoc noͣ ꝙ exigit̉ bona fides emētis noīe ſuo. ſi v̓o ꝗs emat noīe alteriꝰ: vt ꝓcurator vl̓ ſeruus noīe dn̄i. diſtingue ẜm hoſti. de ẜuo ſcꝫ ꝙ aūt emit noīe peculiari. ⁊ tūc ſiue cuꝫ mādato dn̄i ſiue ſui ſcīa ſiue ignorantia. Ignorātia ſerui nō dn̄i inſpicit̉: niſi forte dn̄o pn̄te ⁊ nō ꝯͣdicēte emerit. tunc.n. ſcīa dn̄i in p̄iudiciū inſpicit̉: ſi tn̄ pn̄s ꝯͣdicere nō poſſet ei nō obeſſet. Aut emit noīe tm̄ dn̄i ⁊ eiꝰ mādato. ⁊ tūc aūt mādatū recipit de incerto: ⁊ tūc idē ē qd̓ sͣ. ⁊ ſi ſine māda to emat dn̄o ſeruū vitioſū. aut mādauit de certo: ⁊ tūc inſpicit̉ ſcīa dn̄i: nō ſerui. ⁊ idē dd̓ꝫ ē de vſucapiōibꝰ. Et ſicut ē diſtīctū de ſeruo: ita etiā diſtīguēdū ē de filio familias ẜm azonē. Qn̄ aūt ꝗs emit vt ꝓcurator ul̓ nūciꝰ: ſcīa vel ignorātia dn̄i tm̄ ē ſpectāda ¶ Itē notat hoſti. ꝙ ī vſucapiōibꝰ reqͥrit̉ tpūs traditōis nō tpūs ꝯͣctꝰ: vt ī emptiōe bona fides. puta credo me tibi debere. 10. libras ex ſtipulatōe: do tibi equū alienum quē poſſideo ī ſolutōeꝫ ꝓ his. io. libris. vti qꝫ vſucapies hūc equū. ff. e. l. i. Et ſic iuſtꝰ error dat titulū vſucapiōis. ſecꝰ ē de empti on. ſi.n. ex cā emptōis putē me tibi teneri ad traditōeꝫ eo: ⁊ iō trādo: nō hꝫ locū vſu capio ꝓ empto: qꝛ emptio nō p̄ceſſit: neqꝫ ꝑſolutū ex cā emptōis credat̉. diuerſitatis huiꝰ rō ē: qꝛ ī ceteris cauſis tp̄s ſolutio nis īſpicit̉. nō.n. refert cū ſtipulor: utrū illd̓ qd̓ ſtipulor ſciā alienū eē: vel nō. ſꝫ ſufficit ꝙ putē eē tuū cū ſolueris. In emptōe aūt īſpicit̉ tp̄s ꝯͣctꝰ ⁊ ſolutōis. ff. ꝓ emp. l. 2.§. i. ī fi. Secūdū aūt qd̓ reꝗrit̉ in p̄ſcriptōe ē iuſtꝰ titulus. exͣ. e. ſi diligēti. ⁊ dr̄ hͦ titulus cā poſſidēdi. vt donatio emptio ⁊ hiꝰ. exigit̉ aūt cā v̓a nō legitima ẜm go. qꝛ ſi legitima foret locū p̄ſcriptio nō hr̄et. qꝛ ead̓ res ex duabꝰ cauſis acꝗri nō poſſet. exͣ. de fide īſtru. int̓ dilectos.§. ceteꝝ memorati. in fi. v̓bi grā. in donatiōe q̄ fit ab ep̄o ſine ꝯſenſu capl̓i verꝰ titulus nō tn̄ legitimus nec ſufficiēs p̄ſtat cāꝫ poſſidēdi ⁊ p̄ſcribēdi. Et ẜm hͦ ītelligi pōt illud exͣ. e. de qͣrta. ſic ⁊ titulus erroneꝰ p̄ſtat cāꝫ p̄ſcribēdi. ff. ꝓ ſuo. l. fi. ẜm. go. vn̄ nō reqͥrit̉ ꝙ ſit iuſtꝰ titulus talis ꝗ tribuat dn̄iū. exͣ. e. veniēs. ſꝫ titulus aliqͣlis dat cāꝫ p̄ſcribēdi. vt exͣ. ē. ſi diligēti. in glo. vbi dr̄ ꝙ titulus ꝓ tāto dr̄ iuſtꝰ: qꝛ dat cāꝫ p̄ſcribēdi: licꝫ in v̓itate nō ſit iuſtꝰ. qꝛ tūc nō eēt p̄ſcriptio neceſſa ria. vn̄ minꝰ iuſtꝰ titulus dat cāꝫ p̄ſcriben di: ſi aſſit bona fides.ſ. vt credat titulū ſuf ficere. ¶ Sꝫ nūꝗd neceſſe ē titulū allegare ⁊ ꝓbare. ℟º. circa hͦ fuerūt plures opi. ſꝫ tene qd̓ notauerūt ber. ⁊ moderni ī. c. ſi diligēti. quoꝝ opīo approbat̉. li. 6. e. ep̄m vbi dr̄ ꝙ in p̄ſcriptōe ſufficit bona fides. vbi ius cōe vel p̄ſūptio nō ē ꝯͣ p̄ſcribētē. al̓ oꝑꝫ.i. neceſſe ē titulū allegare ⁊ ꝓbare niſi ſit tāti tꝑis p̄ſcriptio: cꝰ ꝯrij memoria nō exiſtat. vt ibidē. Et aduerte ẜm Io. an. p 2

T. Li..II. ibidē. ꝙ aliud ē eē ꝯͣ ius cōe. ⁊ aliud ꝯͣ ius pͥuatū. nō.n. ē ꝯͣ ius cōe ꝙ aliꝗs ī fundo meo ſeruitutē acꝗrat: ſꝫ potiꝰ ē p̄ter ius cōe eſt aūt ꝯtra ius meū. īputet̉ gͦ mihi: ſi ne gligēs fui. exͣ. c. vigilāti. vbi gͦ petitor fun dat intētionē ſuā ſuꝑ ius cōe: p̄ſcribēs hꝫ titulū ꝓbare: aliter nō niſi p̄ſumptio habe at̄ ꝯtra eū. Sꝫ quō ꝓbabit̉ p̄ſcriptio tāti tꝑis. ℟º ẜm hoſti. exͣ. de v̓. ſig. ꝙ ꝑ nouale ꝓbabit̉ ꝑ teſtes ꝗ dicēt ſe hēre talē ꝯſcīaꝫ ꝙ ſemꝑ viderūt ⁊ audier̄t ita eē: nec vnqͣꝫ ꝯtrariū: ⁊ ꝙ cōis ē ⁊ ſemꝑ fuit opīo ꝙ ſic fuerit. Si aūt aduerſariꝰ ꝯtra hoc ꝓbare velit: teſtes eius dicere debēt ſe talē hr̄e cō ſcīam ꝙ tali tꝑe ꝯtrariū a talibꝰ viderunt vel audierūt. Quid ergo ſi ꝑs vtraqꝫ ꝓbat ℟º p̄ferant̉ teſtes magis idonei ⁊ qui di cunt aptiora. exͣ. de teſti. in noſtra. vbi de hͦ ⁊ ſic dicētes ſe vidiſſe ꝯtrariū p̄ferri deberent cū alij ſatagāt negatiuā. 6. q. fi. actor. ꝑ totū. ¶ Quid ſi aduerſariꝰ vellet ꝓbare p̄ſcribētē nullo titulo poſſediſſe: ſꝫ potiꝰ ꝑ ui olētiā. ⁊ ſic mala fide ab initio. nūquid dꝫ audiri. Rn̄det ber. exͣ. e. qm̄. ꝙ ſic. qꝛ iſte poſtea p̄ſcribe̓ n̄ potuit. exͣ. e. vigilāti. ⁊ ī. c. i. qm̄ qd̓ reꝗrit̉ ē ꝯtinuatio poſſeſſionis.ſ. ꝙ res ſit poſſeſſa ꝯtinue vſꝫ ad finē p̄ſcriptōis ſine īt̓ruptōe. exͣ. e. illd̓ circa mediū .ſ.§. veꝝ ſi. gͦ ſi poſſeſſio īt̓rūpat̉. pͥª tꝑa ꝯti nuari nō pn̄t cū ſequētibꝰ. īmo reꝗrit̉ ſpa ciū. 30. ānoꝝ. ſi p̄ſcriptor poſtea nāciſcatur poſſeſſionē. vel. 40. annis poſtea p̄ſcribit̉. Itē niſi ī illo caſu qn̄ poſſeſſor recuꝑat ſit bone fidei. tūc enī forte ſtatuto tꝑe p̄ſcribe ret. C. de preſcrip. 30. āno. l. fi. Qn̄qꝫ tn̄ etſi poſſeſſio nō ſit ꝯtinua ꝑficit̉ p̄ſcriptio. inchoata enī a defūcto ꝑficit̉ vacāte heredi tate: ⁊ tn̄ poſſeſſio nō ē in hereditate. ff. de vſucapi. l. nūqͣꝫ. Et intellige ꝙ p̄ſcribēs. n̄ tenet̉ ꝓbare ꝯtinuationē poſſeſſionis. qꝛ hoc eēt impoſſibile. ſꝫ ſufficit ꝙ ꝓbet ſe poſ ſediſſe in tꝑis pͥncipio medio ⁊ fine. C. ne de ſtatu defun. l. ſi mater. ad fi. ¶ Quartū ē ꝙ res nō ſit vitioſa. res aūt dr̄ vitioſa ſi ſit furtiua: vel vi poſſeſſa. quā nō tm̄ fur vel raptor ſꝫ nec aliꝗs alius: lꝫ ab eis emerit: vel aliter bona fide habuerit: p̄ſcribere vlvſucaꝑe pōt. inſti. c.§. furtiue. ꝑ totū. Itē preter p̄dicta ẜm hoſti. reꝗrit̉ in vſucapione rei traditio vel quaſi. puta p̄ſumitur tradita ꝓpter patīam ⁊ ſcīam ⁊ hiꝰ. qꝛ nec ſine poſſeſſione que nō acꝗrit̉ ſine traditione vel quaſi: vſucapio ꝓcedit. ff. e. ſine poſſeſſionē. ꝑ totū. Reꝗrit̉ etiā ꝙ diſtrahēs ⁊ tradēs habeat bonā fidē. ſi enī male fidei poſſeſſor alienauerit rē alienā: dn̄o eius ignorāte: ſpectat̉ p̄ſcriptio. 30. ānoꝝ ſi aūt eo ſciēte imputet̉ ei: ſi infra ſua tꝑalite nō fuerit ꝯteſtatꝰ. Equit̉ videre de tertio.ſ. de ſpēbꝰ p̄ſcriptōis. he aūt ſunt due quātū ad materiā pn̄tē. vna ē lōgi tꝑis. vt decē ānoꝝ inter pn̄tes. qui.ſ. ſunt in ead̓ ꝓuincia: vel. 20. ānoꝝ inter abſentes.ſ. ꝙ ſūt in diuerſis ꝓuincijs. altera ē lōgiſſima vt. 30. vel. 40. ānoꝝ. ⁊ vtraqꝫ.ſ. pͥma ⁊ 2 p̄ſcriptio hꝫ locū ꝯtra laycos ⁊ ꝑſonas p̄ uatas. vt. 16. q. 3.§. pōt. hodie enī vt dictū ē sͣ male fidei poſſeſſore alienāte rē: igno rante rei dn̄o: ſpectat̉ p̄ſcriptio. 30. ānoꝝ Ip̄o aūt dn̄o ſciēte: ſi nō fuit litē ꝯteſtat̉ ſufficiūt decē āni inter pn̄tes. ⁊. 20. inter ab ſentes. vt in aucͣ. vt ſpon. largi.§. rurſus. totū. coll̓. 9. nec hoc credit hoſti. correctuꝫ eē ꝑ ꝯciliū. exͣ. e. qm̄. Sꝫ ꝗd ſi p̄ſcripſi re tuā te pn̄te ꝑ quinqꝫ ānos. ⁊ deinde te ab ſente ꝑ qn̄qꝫ. nūꝗd p̄ſcriptio ē ꝯpleta. ℟º ꝙ nō: ſꝫ ſicut duplicatur decēniū vbi nullo tꝑe fuiſti pn̄s. ſic de decēnio ꝗcꝗd te abſēte trāſit duplicari dꝫ. vt in. d. aucͣ.§. de p̄ſcriꝑ totū. Contra aūt oēs eccl̓ias neceſſaria ē p̄ſcriptio. 40. ānoꝝ. ſiue ꝑſona pͥuata eccl̓iaꝫ p̄ſcribat. ſiue vna eccl̓ia ꝯtra aliā exͣ. c. illud. in pͥn. ꝯtra tn̄ ep̄m negligenteꝫ ꝯuertere plebe ſuā ad fidē poſt ſex mēſes ꝯputando a tꝑe monitionis ſibi facte a uicinis ep̄is p̄ſcribit ꝑ tres ānos ⁊ ſex m̄ſes ꝯputādo a tꝑe monitōis ſibi facte. vacat. ei ꝗ ꝯuertit eā.ſ. vt habeat ip̄am. exͣ. e. c. i. ī tex. ⁊ in glo. Itē ꝯtra eccleſiā romanā eſt neceſſaria p̄ſcriptio centū ānoꝝ. exͣ. e. cum nobis. in pͥn. Uſucapio vero ꝯplet̉ triēio exͣ. e. c. i. in pͥn. etiā in rebꝰ eccl̓iaſticis mobilibꝰ ẜm hoſti. ⁊ gof. 16. q. 3.§. quas actiones. Quidā tn̄ dixerūt ꝙ nō implet̉ in hiꝰ rebus triēio ſꝫ quadriēnio: ſicut ī rebꝰ fiſci. vt inſti. e.§. res fiſci. hoc aūt triēiū ꝑ ficit̉ cū ad aliquā horā diei vltime ꝑueni tur. ff. e. l. in vſucapionibꝰ. Inſuꝑ nota o pͥuatus ip̄o iure vel ꝑ ſn̄iaꝫ hoīs que tena romana eccl̓ia vel alia nō p̄ſcribit illaꝫ minori ſpacio cētū ānoꝝ ꝯtra romanā eccleſiā: vel. 40. ꝯtra alias. Catholici v̓o ꝙ bona fide poſſederūt. 40. ānis bona here ticoꝝ poſt mortē ip̄oꝝ. qui ꝗdē catholici putabāt̉ ſuꝑ illis bonis ab eccleſia roma na vel alia: nō pn̄t moleſtari. li. C. e. ſi que

.III..II. Eꝗtur videre de 4º.ſ. q̄ res p̄ſcribi pn̄t: ⁊ q̄ n̄. Circa qd̓ ſciēdū ꝙ gn̄a lit̓ oēs res p̄ſcribi pn̄t. oē ius. oīs actio. exͣ. e. ad aures. in fi. Excipiūt̉ tn̄ q̄dā que nullo tꝑe pn̄t p̄ſcribi. vt eccl̓ie in cribꝰ nullo tꝑe p̄ſcribūt̉: ſꝫ potiꝰ ex tꝑis diuturnitate augent̉. exͣ. de ſimo. cū in eccl̓ie cor pore. Itē nō p̄ſcribit̉ ꝯtra obediam viſita tionē ⁊ ꝓcurationē: q̄ debet̉ rōe viſitatōis exͣ. e. de p̄ſcriptōibꝰ. cū nō liceat. ⁊. c. cū ex officij. Sꝫ ꝯtra. exͣ. eo. auditis. ⁊ de capel. mo. c. 2. ⁊ de pͥuil̓. cū olim ꝓpter. ⁊ de excep. cū venerabilis. in oībꝰ illis īnuit̉ ꝙ ꝯtra ſubiectionē ⁊ obedīaꝫ p̄ſcribit̉. Rn̄det ad hoc goſ. ꝙ ſubiectꝰ ꝑ ſe tm̄ nō p̄ſcribit.ſ. libertatē ꝯtra ſubiectionē. ſꝫ etſi pͥuilegiū libertatis ꝯcedat̉ in ip̄o caueri pōt ꝙ hiꝰ pͥ uilegiū reuocet̉. exͣ. de deci. dilecti. hoc tam̄ ius implorādi pōt a ſubdito preſcribi. ad qd̓ accedit. C. de fund̓. patri. l. fi. que lex fe derici incipit. Iubemꝰ oēs. li. ii. vel ſubditꝰ ꝯtra obedīaꝫ p̄ſcribit nō noīe ſuo ſꝫ eiꝰ cui ſe obedīaꝫ tāto tꝑe p̄ſtitiſſe allegat. vt preſcriptio ſit inducta. ſic videt̉ loꝗ. c. cū olī. .c. p̄allegato. pōt etiā ſubditꝰ ꝑ ſe p̄ſcribere aliqua q̄ ꝑtinēt ad p̄latū ſuū. vt exͣ. e. de qͣta. ⁊ de iure patro. cura ¶ Itē eccl̓ie ⁊ etiaꝫ loca religioſa necnō decime pͥmitie ⁊ obla tiones nō pn̄t a laycis p̄ſcribi. qꝛ nec poſſi deri. exͣ. e. ſi diligēti. ¶ Itē nō pōt preſcribi limes vel qd̓ adheret limiti ep̄atuū ꝓuin ciaꝝ vel parrochiaꝝ. 16. q. 3. lꝫ in regulis. ⁊. c. ſe. inter memoratos. ⁊ exͣ de parroch. ſuꝑ eo. Rō ē ne termini ꝓuinciaꝝ ep̄atuū vel parrochiaꝝ ꝯfundant̉. Iteꝫ nec liber homo ꝓ ſeruo poſſeſſus pōt p̄ſcribi. 16. q. .3.§. pōt. Nec publice functiones agroꝝ .i. penſiōes a colono p̄ſcribūt̉. vt ibidem. Nec colonus p̄ſcribit fundū quē colit. C. de p̄ſcrip. 30. vel. 40. āno. l. male agit̉. ꝑ to tū. Nec via publica amittit̉ nō vtēdo. ff. de via pub viā. ꝑ totū. Nec aqueductus. C. de aqueductu. diligent̓. li. ii. Nec q̄daꝫ inſignia eccl̓ie romane. di. ꝯ. illud. ꝑ totū De his v̓o exͣ. e. cū nō liceat. Equit̉ videre de quinto.ſ. quibꝰ modis interrūpit̉ p̄ſcriptio. circa qd̓ ſciendū ꝙ interrūpit̉ dupl̓r.ſ. naliter ⁊ ciuil̓r. naͣl̓r interrūpit̉ ꝑ aque inundationē. ꝑ violētā a quocūqꝫ factā deie ctionē. ⁊ ſi res ſit furto ſublata. ff. e. de vſucapio. naͣl̓r. ꝑ totū. Itē ſi habitā dimiſerit poſſeſſionē. vel aliquo alio mō amiſerit. ff. deſerui. vr̄. p̄. ſi edes mee ſeruiant. Ciuil̓r int̓rūpit̉ in iudicio ⁊ exͣ iudiciū. ī iudicio ꝑ libellū pͥncipi oblatū. ꝗnīmo ꝑ ſolā p̄cū oblationē ⁊ ad eas reſcriptionē. ⁊ hoc va let in ānalibꝰ ⁊ p̄torijs actionibꝰ que ꝑ hͦ ꝑpetuant̉.ſ. quo ad int̓rūpēdā quaſi p̄ſcri ptionē. C. qn̄ libellus pͥnci. datꝰ litis ꝯte. fa. l. i. ⁊. l. 2. Itē ꝑ querelā iudici factā ⁊ rei ꝯuētionē ſecuta. ⁊ hoc valet in oībꝰ actionibꝰ. C. de p̄ſcrip. 30. āno. ſicut in re. Itē ꝑ litis ꝯteſtationē. ⁊ hoc etiā in oībꝰ valet vt ibidē. l. fi. Itē ꝑ quaſi litis ꝯteſtationē. vt ꝑ denūciationē factā colono in iudiciū vocato. exͣ. vt li. nō ꝯte. qm̄ ad fi. Extra in diciū etiā multipl̓r.ſ. ꝑ ſolutionē vſuraꝝ. ⁊ ꝑ cautionē ſecūdā a debitore factā. C. de p̄ ſcrip. 30. an. cū notiſſimi. Itē ꝑ ꝓteſtationē factā corā iudice ordinario vel corā publicis ⁊ honeſtis ꝑſonis. cum.ſ. impeditus cā aliqua ꝓcedere nō pōt. exͣ. de appel. ſi iuſtꝰ. c. fi. Itē ꝑ denūciationē factā colono exͣ. vt li. nō ꝯte. qm̄. vt qn̄ citat̉ corā iudice ꝓ re quā poſſidet noīe alieno. Itē ꝑ ꝓclamationē ſynodalē.i. in ſynodo factā. vt cū aliꝗs p̄ſbr̄ clamat ꝙ alius p̄ſbr̄ tenet rē eccleſie ſue. Et idē ē ſi in ꝯcilio ꝓuīciali vel gn̄ali. exͣ. e. de p̄ſcrip. ſanctoꝝ. ⁊ de his fere oībꝰ noͣt̉ exͣ. e. illud. Sciendū aūt ꝙ ſunt quedā tꝑa in quibꝰ p̄ſcriptio nō int̓rūpit̉ ſꝫ quieſcit ſiue dormit. pͥº tꝑe prelati male alienātis.ſ. quo ad rē alienatā male .ſ. qͣꝫdiu viuit ⁊ tenet eccl̓iam. 16. q. 3. ſi ſacerdotes. 2º tꝑe vacatōis eccleſie. 3. qͣꝫdiu p̄ſbr̄ eccl̓ie ē hereticꝰ. exͣ. c. c. i. 4º tꝑe ſciſma tis. exͣ. e. cū nobis. 5º tꝑe excōicatiōis. excōicatꝰ enī nō pōt agere ad īterrūpēdā p̄ ſcriptionē que currebat ꝯtra eū. in tēpore ergo excōicatōis non currit p̄ſcriptio. qd̓ intelligit ray. ſi excōicatꝰ nō ſit negligens petere abſolutionē. ⁊ idē ē de ſuſpēſo. 6º. tē pore pupillaris etatis. C. in ꝗbꝰ cauſis nō ē neceſſaria in inte. re. l. fi. 7º tꝑe quo quis iuſta cā īpeditꝰ agere nō pōt. ⁊ iſte caſus ē gn̄alis exͣ. de appel. ex rōe. s. tꝑe patrie po teſtatis. hoc enī īpedit ne filio familias pre ſcriptio currat. C. de bo. que libe. in pote. cō ſti. l. quecūqꝫ. ad fi. ⁊ hoc ē veꝝ de aduenticijs. hec ray. 9º. nō currit p̄ſcriptio ī dote mulieris nō ſoluto mr̄imonio vel vergēte viro ad inopiā. C. de iure dotꝭ. in aucͣ. ī re bus. Decimo nō currit p̄ſcriptio debitori niſi adueniēte die vel exn̄te debiti ꝯditiōe vn̄ ſi ꝓmiſi creditori cētū libras ſi nauis mea venerit. nō currit p̄ſcriptio ꝯtra eū qͦuſqꝫ venerit nauis. ſimil̓r ſi credidiſti mihi pꝫ

T. Li. cētū libras vſqꝫ ad decē ānos non incipit currere ꝯtra te p̄ſeriptio niſi cōpletis illis decē ānis. C. de p̄ſcrip. 30. an. cū notiſſimi. Undecimo tꝑe abſentie vt ſi is ꝯͣ quē pre ſcribit̉ ſit ꝓfectꝰ in terre ſancte ſubſidium vel eccleſie. ſubducit̉ de tꝑe p̄ſcriptōis tm̄ tp̄s quātū fuit ī eiꝰ abſentia lapſū. vt. ff. ꝗ bus ex ca. ma. 25. l. videlꝫ. Alij v̓o dicunt tunc ſolū debere deduci tp̄s abſentie cū in eius abſentia vel parū poſt eiꝰ reditū p̄ſcriptio ē cōpleta. ⁊ hec accipiūt. ff. ex ꝗbꝰ ca. ma. 25. ab hoſtibꝰ. pͥma ſn̄ia videt̉ magis placere gos. ſꝫ pͥma ē equior. 2ª ſecurior ẜꝫ leges. de caſibꝰ p̄dictis noͣt̉. li. 6. e. cū liceat ī glo. fi. Quid de debitis ānuis vel īſtr̄is vel cuiuſlꝫ alteriꝰ tꝑis ſingularis. Et ꝙ ẜꝫ leges p̄ſcriptio currit nō ab exordio obligatōis ſꝫ a pͥnº cuiuſlꝫ āni vel mēſis vel al teriꝰ tꝑis. vt in. l. p̄alle. cū notiſſimi. qd̓ ītel ligit̉ ẜm mar. ⁊ pla.ſ. ꝙ opꝫ eē tot p̄ſcripti ones quot dicunt̉ eē ſolutiōes quibꝰ dicta lex fauere videt̉. Bulgarꝰ v̓o intelligit ꝙ ibi dꝫ eē tm̄ vna p̄ſcriptio.ſ. zo. an. ꝯputādo a pͥnº cuiuſlꝫ tꝑis quo ſolutio fieri debebat. ſꝫ ceſſatū ē in ſolutōe. C. de vſucapi. ꝓ emptore. eū ꝗ. Quidā v̓o diſtinguunt ꝙ ſi noīent̉ āni vt āni bini vel trini tot erūt ſti pulatōes quot āni. ⁊ tūc hꝫ locū ſn̄ia pͥª. Si vero dicat̉ generaliter. puta ſingulis ānis erit vna ſtipulatio: ⁊ tūc locū hꝫ ſia 2ª. Io. v̓o ⁊ azo diſtinguūt inter legata ⁊ ꝓmiſſa. in legatis.n. qꝛ tot ſunt actiōes qͦt debita tot eadē rōne oꝑꝫ currere p̄ſcriptio nes. ideo tale legatū nō vtēdo pōt amitti ⁊ in his ē v̓a ſn̄ia pͥma. in ſtipulatōibꝰ aūt ē vera ſn̄ia ſecūda. ẜm v̓o hoſti. prima eſt eꝗor ⁊ maior quo ad ius canonicum. Equit̉ videre de ſexto.ſ. de effectu p̄ſcriptiōis. circa qd̓ ſciēdū ꝙ ẜm gos. ex p̄ſcriptōe tā lōgi tꝑis qͣꝫ lō giſſimi acꝗrit̉ exceptio ꝯͣ dn̄m rei vel ven ditorē cui res fuit obligata. C. de preſcrip. zo. vel. 40. an. ſi quis empti. in pͥnº. Et cū exceptio ſit actiōis excluſio. ff. de excep. l. 2. pꝫ ꝙ directū dn̄ium remanet apud ve terē dn̄m. vn̄ ⁊ rē vendicare pōt a quolꝫ poſſeſſore p̄terqͣꝫ a p̄ſcriptore vel ab illo ꝗ poſſidet ab eo. p̄ſcriptor aūt hꝫ vtile dn̄iū C. de bonis maternis. l. i. vn̄ hꝫ vtilē rei vē dicationē etiā ꝯͣ dn̄m veterē. cū ẜm leges p̄ſcrip. dn̄ium mutet̉. ff. de vſucapi. eū qui edes. Nec mireris ſi ꝑ vſucapionē acꝗrit̉ dn̄ium directū reꝝ mobiliū. ⁊ ꝑ p̄ſcriptio ne vtile īmobiliū. qꝛ mobilia faciliꝰ tn̄ ſeūt ⁊ mutant̉ qͣꝫ īmobilia. vt pꝫ de ip̄o noīe. ⁊ pꝫ. ff. de acꝗ. poſ. ſi rē mobilē. Si querat̉ qͣre ꝑ p̄ſcriptionē tollat̉ actio hypothecaria. vt in. l. p̄alle. ſi ꝗs. ⁊ nō ꝑ vſucapionē triēnij. ff. de pigno. l. i.§. cū p̄diū. i. ℟º. qꝛ ꝑ p̄ſcriptionē acꝗrit̉ exceptio que excludit oēꝫ actionē. exͣ. e. ad aures. in fi. ſꝫ ꝑ vſuca pionē triēij acꝗrit̉ ſolū dn̄ium. intentio aūt pignoris ab intentōe dn̄ij ſeꝑat̉. vt in .§. p̄alle. cū p̄diū. ẜm Io. ⁊ azo. ſꝫ ẜꝫ hoſti. etiā ꝑ vſucapionē acꝗrit̉ exceptio. qꝛ cui dat̉ actio multo forti exceptio. C. de ꝓba. ſiue poſſidetis. dabit̉ gͦ rōne vſucapionis ⁊ p̄ſcriptōis legitime actio ſi nō poſſideat ⁊ exceptio ſi poſſideat. ſicut ait mar. ⁊ ꝓbat̉ in. l. quā ꝓ ſe adducūt. C. de p̄ſcrip. 30. vel. 40. an. ſi quis. l. emptionis. Quare qͦ aliud ē in vſucapi. ⁊ aliud in p̄ſcriptiōibꝰ. ℟º. ꝓlixius tp̄s hoc facit. hec tho. Ex p̄dictis pꝫ ꝙ in p̄ſcriptōe neceſſaria ē ꝯtinua bona fides ita ꝙ in nulla ꝑte tꝑis p̄ſcriptionis p̄ſcribēs ꝯſcīam habeat rei aliene exͣ. e. c. fi. in fi. ⁊ ita abrogate ſūt oēs leges q̄ admittūt p̄ſcriptionē cū mala fide ⁊ cō tinua.ſ. quo ad pͥnᵐ mediū ⁊ finē totius tꝑis p̄ſcriptōis. In longinqua tn̄ p̄ſcripti on reqͥrit̉ etiā ẜm leges bona fides ī pͥn lꝫ nō in medio vel in fine. 16. q. z. p̄ſcripti onū alie. nec miꝝ. qꝛ eccl̓ia ⁊ iura ⁊ alia ſecularia trahere pōt īdirecte ad foꝝ ſuū rōne poteſtatis cuius iudiciū ẜm corpus ⁊ animā ꝑtinet ad ip̄aꝫ. exͣ. de iudi. nouit. lex etiā dicit ꝙ ſacre leges nō dedignant̉ ſacros canones imitari. de hoc noͣ. exͣ. e. c. fi. in glo. 2ª. ſuꝑ illo v̓bo. qm̄ ciuilis. Sed ꝗd ſi tꝑe p̄ſcriptōis habuit ꝯſcīam leſam ⁊ poſtea incipiat habere nō leſā. nūquid ꝓpter hoc ē p̄ſcriptio interrupta. ℟º ẜm ber. exͣ. e. c. fi. in glo. 4. ⁊ Inno. ſuꝑ idē. c. nō videt̉. qꝛ fuit erronea. vn̄ eā deponere debet. ſꝫ ẜm hoſti. ei ꝯͣdicit exp̄ſſe exͣ. e. c. fi. vbi in nulla tꝑis ꝑte. ⁊ etiā. c. penul. ad fi. ibi. Si v̓o nōdū ⁊cͣ. vt enī ibi ꝓbat̉ ⁊ in p̄cedētibꝰ. ſi ꝗs p̄ſcripſerit. nō obeſt poſtea mala fides ſꝫ ꝯͣrius actus. ſi v̓o ē in p̄ſcribendo ſuꝑueniēte mala fide p̄ſcribere nō pōt. Nec dici pōt fuiſſe erronea. qꝛ aūt petens ꝓbauit ſe dn̄m. ⁊ ſic nō errabat in hͦ ꝙ putabat rē alienā. aut nō ꝓbabat. ⁊ ſic nō ē neceſſaria ꝓbatio p̄ſcriptōis. C. d̓ rei ven. l. fi. ⁊ ſic videt̉ ꝙ hec interruptio ſit naͣlis. qꝛ oībꝰ ꝓdeſt. vt etiā plene inuitur 34. q. 2. ſi v̓go neſciēs. Sed ꝗd ſi dubitet an res ſit ſuā: ⁊ hꝫ iuſtā cāꝫ dubitationis

.III..II. Rn̄det ber. ⁊ hoſti. in. d. glo. ꝙ adhuc dr̄ bone fidei poſſeſſor ⁊ vtetur fructibus ⁊ p̄ſcribit in hoc caſu lꝫ habeat cōſcīaꝫ du biā. qꝛ neſcit adhuc an ſit aliena. Inꝗrere tn̄ dꝫ de re illa ab alijs vt ſic ꝑueniat ad veritatē. ar. 23. q. 8. occidit fines. ⁊ etiā ī tex. in fi. Quid ſi p̄latꝰ ꝯſcīaꝫ habeat rei aliene ⁊ eccleſia habeat bonā fidē. Rn̄dꝫ ber. in glo. predicta. ꝙ dn̄o rei ſignificabit vt petat ⁊ ſic ꝯſcīam purgabit. qui ſi ueni at ⁊ petat in iudicio tenet̉ p̄latus defendē eccl̓iam ſꝫ nō oberit eccl̓ie ꝯfeſſio eiꝰ niſi de facto ſuo ageret̉. hoſti. v̓o dicit ꝙ caute faciat ſi ꝯſiliū habeat capl̓i ſui ⁊ alioꝝ ꝓboꝝ ⁊ qui melius nouerint v̓itatē. ⁊ ſi in uenerit ꝙ res ſit aliena nō ſua reſtituat cā Si v̓o p̄latus habeat ꝯſcīaꝫ leſam. capitulū aūt bonā: dicat p̄latꝰ. defendatis vos quāto meliꝰ poteſtis. 16. q. 7. filijs vel nepo tibꝰ. Ad hoc nota ẜm ꝙ tradit hoſti. ſicut enī mala fide nō preſcribūtur res ita nec actiones reales. ſi enī dn̄s remaneo non obſtāte p̄ſcriptōe cū mala fide. gͦ ⁊ ipſam re potero vendicare. ff. de rei ven. res alie nas. ſecus ē de ꝑſonalibꝰ actionibꝰ. vn̄ quo ad eas nō derogat̉ legibꝰ antiquis. Nā ⁊ ius canonicū exͣ. e. vigilanti. ⁊. c. qm̄ oē. ⁊ 34. q. 2. ſi v̓go. tm̄ in realibꝰ locū habeat. hoc ex eoꝝ lectione pꝫ. In his enī ꝯſiderat ius canonicū malā fidē poſſidētis reꝫ ꝯͣ ꝯſcīaꝫ ⁊ nō negligētiā nō petentis quā leges ꝯſiderāt nō curantes de peccato ut īnuit̉. exͣ. e. vigilāti. circa mediū. Et ideo ꝓpter aīe periculū nō p̄ſcribit aliꝗs cū ma la fide in realibꝰ. in ꝑſonalibꝰ vero ꝯſide rari nō pōt mala fides circa rē poſſeſſam cū nulla poſſideat̉. ſꝫ potiꝰ ē ꝯſiderāda ne gligentia nō agētis. nec.n. mortal̓r peccō ſi tibi nō ſoluo dūmō nō teneā te inuito maxime ſi ignoro. nā nullus regulariter alicui obligat̉ niſi ꝯſentiat. vn̄ ſi vēdis mi hi rē decē lib̓. vel mutuas mihi decē librās de volūtate tua habeo eas ⁊ d̓ facili poſſū obliuiſci ꝙ eas debeā tibi. ⁊ etiam ſi recor dor p̄ſumere poſſū ꝙ ſi nō petis vis dona re vel grām tꝑis facere. gͦ nec pecco nec malā fidē habeo. Etſi petas ⁊ ego ſoluere noli lꝫ ꝓpter mētū nō me voces in iudiciū in ꝑpetuū p̄ſcribo. ⁊ ſic equū eſt in oī caſu ꝯſiderare bonā fidē. C. de ac. ⁊ obli. bonā fidē. ꝑ totū. Hec hoſti. Pone ꝙ p̄ſcriptū ſit canonice ⁊ poſtea p̄ſcriptor incipiat ha bere ꝯſcīaꝫ rei aliene. nūquid tenet̉ reſtituere. videt̉ ꝙ ſic. qꝛ nō remittit̉ peccatū niſi reſtituat̉ ablatū. 14. q. 6. ſi res. ⁊ nullo iure ſe defendit. 34. q. 2. ſi v̓go. Sꝫ ꝯͣriū vi det̉: qꝛ p̄ſcriptōe ꝯpleta tutus ē p̄ſcriptor ẜm ius vtrūqꝫ. exͣ. e. de quarta. ⁊. c. ad aures. ⁊. 16. q. 3. c. 2. ⁊. 3. gͦ poſſidet iure. ⁊ ſi in re iuſte. ⁊ ſi iuſte bn̄. ergo iam nō poſſidet alienū ſꝫ ſuū. ergo retinēdo illud nō peccat 14. q. 4. quid dicā. ꝗ n. peccat legis auctoritate nō peccat. 23. q. 4. ꝗ peccat. in pͥn. iu re.n. humano hoc ē meū ⁊ hoc ē tuū. di. 8. quo iure. Preterea ꝯditor legis ⁊ canonis pōt dare rē alienā. ⁊ ſi donat tutus ſū ff. de euicti. luciꝰ. potuit ergo ſtatuere ꝙ ꝗ ꝑ. 40. ānos rē alienā poſſideret eius fieret. ℟º circa hoc diuerſi diuerſimode ſenſer̄t multi.n. theologi dicūt ꝙ talis reſtituere tenet̉ ꝓpter rōnes pͥmas ⁊ ſimiles. doctores vero iuris fere oēs dicūt ꝙ nō tenet̉. hͦ idē ſentit Io. ſco. 4. di. 15. q. 2. ar. i. Iſti fulciūt opinionē ſuā iuribꝰ.ſ. 2º allegatis ⁊ ſil̓ibꝰ. fulciebat etiā idē Io. rōnibꝰ. ⁊ vna ſumit̉ ex ꝑte pacifice ꝯuerſatōis. lator.n. legis iuſte ſtatuere pōt illd̓ qd̓ ē neceſſariū ad pacificā cōuerſatiōeꝫ. ſꝫ dn̄ium rei neglecte ſicut negligit̉ in p̄ſcriptione ⁊ vſucapionē tn̄fferri in occupātē ē hiꝰ. qꝛ al̓ lites eſſent īmortales ⁊ dn̄ia reꝝ eēt incerta ⁊ cōfuſa. ex hoc ſeꝗ poſſent multa ma la. ergo ⁊cͣ. ⁊ hec rō tangit̉. 16. q. 3.§. pōt. ⁊ exͣ. e. vigilāti. 2ª rō ſumit̉ ex ꝑte iuſte punitōis. pōt.n. lator legis iuſte punire tranſ greſſionē q̄ vergit in perturbationē pacis ſubditoꝝ. ſꝫ talis trāſgreſſio ē neglige tāto tꝑe rē ſuā. ergo ⁊cͣ. 3ª rō ē cōgruitatis.ſ. bona fides poſſeſſoris. ſi ergo papa ⁊ imperator quibꝰ deus regnum mūdi cōmiſit di. io. qm̄. hoc ſtatuerūt ꝓ vtilitate reip. ꝗs audeat ꝯͣdicere. ꝓpter hec ⁊ ſil̓ia dicit ꝙ talis reſtituere nō tenet̉. Et iura pͥmo īducta intelligūtur an̄ p̄ſcriptionē cōpletā. nā pꝰ p̄ſcriptionē legitime cōpletā res iā nō ē aliena ſꝫ ē ſua. vt in. c. ꝗd dicā. ⁊. c. qͦ iure Alanus v̓o diſtinguit. qꝛ poſſeſſor aūt ha buit rē ex cā lucratiua ⁊ tūc tenet̉. ar. ff. d̓ his que in fraudē cred̓. l. qui aūt.§. ſi quid cū pupillo. Aut ex cā nō lucratiua. ⁊ tunc nō tenet̉. ar. 14. q. i. qd̓ debet̉. ſꝫ hec opinio ẜm hoſti. reprobat̉. C. de p̄ſcrip. lon. te. in. l. pen. ⁊ exͣ. de don. apl̓ice. ℟º i. ad fi. Ray. v̓o diſtinguit. qꝛ talis poſſeſſor aūt habet cōſcīam remordētē.ſ. ꝙ nō poſſit rē p̄ſcriptā ſine peccato mortali retinere. aut nō. ſi ſic reſtituat eā. qꝛ ꝗ facit ꝯͣ cōſcīam etiā erroneā edificat ad gehēnā. ii. q. 3. cui eſt p 4

T. Li. III. illata ſi non habet conſcientiaꝫ conſulit ꝙ reſtituat eam ſaltem ꝓpter ambiguū dupli citatis.ſ. ne cupiditas excecauerit eū. ꝙ ſi nolit reſtituere nō diffinit preciſe cū ī ſta tu ſalutis vel dānatōis eē ꝑpetue. gof. v̓o dicit ꝙ facere ẜm primā opinionē. ē ꝯſiliū ⁊ arbitrariū nō neceſſariū. ⁊ facere ẜm ſecundā nō ē malū. de hac. q. exͣ. e. vigilanti in glo. Quid cōſulendū eſt ei qui ante p̄ſcriptionē cōpletā ꝑcipit eum a quo emit dn̄m non fuiſſe nec ius vendēdi habuiſſe nūquid ⁊ rem ⁊ preciū ꝑdet. Rn̄det ray. ꝙ vel denūciet dn̄o vt petat rē ab eo in iudicio vel ꝑſonā aliquā ſupponat que noīe dn̄i petat. ⁊ ita res ab eo ꝑ ſn̄iam euincat̉. ff. de nego. geſ. l. at quin natura.§. cuꝫ me abſentē. pͥus tamen qͣꝫ ſn̄ia legatur denun ciet venditori ꝙ res euincitur ab eo. ff. de cui. ſi rē.§. vltimo. ⁊ poſtea ſi ip̄e ꝗ emit n̄ fuerit abſens tꝑe ſn̄ie ꝓmulgate. nec ꝯtra ius ſn̄ia lata fuerit preciū a vēditore repetere poterit. aliter nūqͣꝫ poſſet. ff. de euic. ſi re .§. i. ⁊ exͣ. de emp. ⁊ ven. ſi creditori. Nec obſtat qd̓ dicitur. ff. de neg. geſ. at quin naͣ. .§. cū me abſente.ſ. ꝙ ei petenti ꝓ dn̄o dꝫ exceptionē obijcere ꝓcuratoriā.ſ. dicēdo ꝙ nō ē ꝓcurator vel aliā ſimilē. qꝛ bn̄ pōt obijcere exceptionē dilatoriā iudicij qͣlis ē hec. lꝫ nō dilatoriā ſolutionis. ff. man. ſi fideiuſſor. Sed quō iurabit iſte d̓ calūnia cū ip̄e ſciat ſe poſſidere mala fide. Rn̄det ray. ꝙ ſub hac forma. iuro ꝙ veni ad litigādū cā iuris mei ꝯſeruādi. ff. de bonis li. ſi quis libertū. vel pōt ſimpl̓r confiteri ꝙ res nō ē ſua nec contra vēditionē p̄iudica bit ſibi. qꝛ tenet̉ parcere ſuo pudori. qd̓ n̄ faceret ſi ſciēs veꝝ negaret. ff. man. ꝗntꝰ. ¶ De ꝯtractibus in ꝯmuni titulus 3. Einde ꝯſiderandū ē de ꝯtractu Et pͥmo in cōi. 2º in ſpāli. qꝛ v̓o in cōtractibꝰ ꝯͣhunt̉ obligatio nes ⁊ he aliqn̄ nō tenēt niſi ap ponant̉ renūciatiōes. ⁊ iteꝝ in ꝯtractibꝰ interueniūt pactiones: iō ad pleniorē īſtructionē pͥmo dicēdū ē de ip̄is ꝯͣctibus ī cōi. 2º. de obligatōibꝰ. 3º. de renūciatōibꝰ. 4º. de pactis. de ꝗbꝰ oībꝰ cōpēdioſe dicet̉ pl̓ima ſine iuriū allegatōibꝰ trāſeūdo cā breuita tis. Circa pͥmū vidēdū ē pͥmo ꝗd ſit ꝯͣctus 2º de diuiſionē ꝯͣctuū. 3º. de ꝯͣctibꝰ inutilibꝰ rōe ꝑſonaꝝ. 4º de ꝯͣctibꝰ inutilibꝰ rōe reꝝ Et hec quatuor ad expeditionē facilioreꝫ ⁊ breuiorē ponētur ẜm ꝙ ī ſūma rolādina ꝯtinētur. ⁊ ea q̄ de his dicētur fere omnia probari poſſent ꝑ inſti. de inuti. ſtip. Quō tū ad pͥmū igit̉ dicēdū ꝙ ꝯͣctus eſt ꝓprie vn̄ vltro citroqꝫ.i. hic inde orit̉ obligatio ꝓprie dr̄ ibi ad dr̄iam ꝯͣctus impropͥe vel etiā magis improprie dicti. in ꝯͣctu enim ꝓprie dicto pars vtraqꝫ mutuo obligatur vt in emptione ⁊ venditione. in locatōe ⁊ conductione ⁊ in arraꝝ datione. vt infra patebit de ſingulis hoꝝ. Impropͥe dr̄ con tractus quando vna pars obligatur non ecōuerſo. vt in mutuo. Magis īproprie dr̄ ꝯtractus quando ex nulla parte obligatio oritur: ſꝫ magis obligatio facta diſoluit̉. vt in tranſactione. Secūdū autem rod̓. ti. de nego. ſecularibꝰ. ꝯͣctus eſt vltro citroqꝫ obligatio ex volūtate ⁊ pacto ſur gens ꝑtium. vt emptio venditio ⁊ locatio Quaſi cōtractus ē obligatio qua quis obligat̉ alij ex aliquo officio licito ⁊ honeſto lꝫ nō interueniat exp̄ſſa volūtas vtriuſqꝫ partis. vt tutela ⁊ cura. tutor.n. pupillo ⁊ curator minori vel furioſo obligantur ex ſua admīſtratōe quaſi ꝯtraxiſſent cū eis. Conſtat aūt ꝯͣctus ex tribꝰ.ſ. ꝑſonis rebus ⁊ obligationibꝰ. ⁊ hoc in pluribus vt pꝫ ex predictis. Equitur videre de 2º.ſ. de diuiſione ꝯͣctuum. Circa quod ſciendū ꝙ ꝯͣctuū alij ſunt noīati. alij īnoīati. I ⁊ alij magis īnoīati. Noīati ſūt vt vēditio emptio locatio ⁊ conductio. cōmodatuꝫ depoſitū mādatū ſocietas ⁊ pignus. Qui ideo dicūt̉ noīati. qꝛ nomē cuiuſlibꝫ eoꝝ ita ꝓprie ſibi cōuenit vt nulli alij cōtractui accōmodari poſſit. Innoīati ꝯͣctus ſūt in quadruplici dr̄ia. vna ē do vt des. vt do tibi domū meā vt des mihi vineā tuā. 2ª ē facio vt facias. vt ſcribo tibi librū vt edi fices mihi domū. 3ª eſt do vt facias. vt do tibi equū vt ſcribas mihi libꝝ. 4ª ē facio vt des. vt doceo te grāmaticā vt des mihi tritici menſurā vnā. Dicūt̉ aūt iſti ꝯͣctus īnoīati. qꝛ eoꝝ noīa ita vaga ſunt ꝙ alijs ꝯͣctibꝰ noīatis accōmodari pn̄t. vn̄ do vt des pōt accōmodari emptioni ⁊ vēditōi. vēditor.n. dat rē vt emptor det preciū. do aūt ut facias pōt accōmodari locationi ⁊ cōductōi. qꝛ cōductor dat penſionē vt locator ſibi faciat.i. preſtet ptātē vtendi. Cō tractus magis īnoīati dicūt̉ pacta. ꝓ co ꝙ nomē pacti ē adeo generale ꝙ omnibꝰ ꝯͣctibꝰ noīatis ⁊ īnoīatis accōmodari pōt

T..III. III. ⁊ continet omnia que fiunt cauſa obliga tionis contrahende vel tollende. Equitur videre de tertio.ſ. de ꝯtra ctibus inutilibus rōne ꝑſonaꝝ. Circa qd̓ ſciendū ꝙ in vniuerſo colligi dn̄t. 13. or̄ie ꝑſonaꝝ quarū ꝯͣctus regulariter eſt inutilis. regulariter dixi. qꝛ alique ex eis in aliquibus caſibꝰ ſe pn̄t obligare vt infra patebit. Uiciat̉ aūt con tractꝰ ex ip̄is ꝑſonis: ꝗdā rōne etatis. ꝗdā rōne ꝯditōis. ꝗdā rōne morbi. ꝗdā rōne delicti. De quibꝰ oībꝰ ꝑ ordinē ē videndū Rōne etatis reddit̉ ꝯtractus inutilis in qͣtuor ꝑſonis. que ſūt īfans. maior īfante. ꝓximꝰ pubertati. ⁊ pubes. Ad quoꝝ eui dentiā ſciendū ꝙ oēs ꝑſone aūt ſunt etatis legitime aut nō. Etas legitima ē a. 25 ānis ⁊ sͣ. ⁊ hiꝰ etatis hoīes dicūt̉ maiores Etas aūt illegitima ē infra. 25. ānos. ⁊ hiꝰ etatis hoīes dicūt̉ minores. Et hoꝝ.ſ. minoꝝ alij dicunt̉ puberes. alij īpuberes. pu beres ſūt a. ix. āno ⁊ ſupra maſculi. ⁊. 12º. āno ſunt feīe. ⁊ hi etiā dicūt̉ adulti ⁊ adoleſcētes. Impuberes vero ſunt maſculi mi nores 14 ānis. ⁊ iſti etiā vocant̉ pueri. ⁊ puelle minores. 12. ānis. ⁊ ſi patrē nō hn̄t dicunt̉ pupilli ⁊ pupille. Impubeꝝ autē alij ſunt infantes.ſ. maſculi ⁊ feīe a die natiuitatis vſqꝫ ad ſeptimū ānū. Alij ſūt ꝓximi infanti vt ꝗ ſunt ſeptē ānoꝝ ⁊ sͣ vſqꝫ ad vndecimū ānū ⁊ dimidiū maſculi. feīe vſqꝫ ad decimū ⁊ dimidiū. deinde v̓o vſqꝫ ad. 14. maſculi ⁊ vſqꝫ ad. 12. feīe dicūt̉ ꝓxi mi pubertati. His viſis ſciēdū ꝙ infans nec naͣliter nec ciuil̓r pōt obligari alij nec aliū obligare ſibi. Ille aūt ꝗ maior ē infan te ſiue qui ꝓximꝰ ē infanti aūt ꝯͣhit alium obligādo ſibi. ⁊ hoc bn̄ pōt. qꝛ pōt ſuam vtilitatē facere etiā ſine tutoris auctorita te. vt. ff. rē pup. ſal. fo. l. ſeruū pupilli. Aut ꝯtrahit ſe obligando alij. ⁊ tunc diſtīgue. qꝛ aūt hꝫ tutorē. aut nō. ſi nō hꝫ ꝯtrahere nō pōt niſi in duobꝰ caſibꝰ.ſ. in ſponſalibꝰ de futuro ⁊ qn̄ ſit locupletior. Si aūt hꝫ curatorē aūt ꝯtrahit cū eo. aut cū alio. ſi cū eo nō tenet ꝯtractus nec obligat̉ naͣl̓r nec ciuil̓r. ſi tn̄ ꝯtrahat auctoritate alteriꝰ tutoris ſi hꝫ aliū tutorē: tunc licet ſi dece ptus eēt reſtitutionē petere poſſet: obligat̉ naͣliter ⁊ ciuil̓r. Si cū alio aūt ꝯtrahit cuꝫ auctoritate tutoris. ⁊ tūc obligat̉ naͣliter ⁊ ciuil̓r: licꝫ ſi deceptꝰ fuerit reſtitui poſſit. Aut ꝯtrahit ſine auctoritate tutoris. ⁊ tūc obligat̉ naͣliter tm̄. ſola tn̄ obligatio naͣlis eſt inefficax ad agendū tm̄. ⁊ ſic ꝯtractus ꝯſtat ex vno latere tm̄. qꝛ qui emit obliga tus ē pupillo. nō aūt pupillus ſibi niſi ſit factꝰ ditior. ff. de ac. emp. iulianꝰ.§. pen. per totū. Et qd̓ dictū ē de ꝓximo infanti dicen dū ē etiā de ꝓximo pubertati: excepto vno caſu.ſ. qn̄ ꝓximꝰ pubertati in ꝯtractu cōmittit dolū: tenet̉ in ſolidū. vt inſti. de iuti. ſtip.§. pupillus. ⁊.§. ſꝫ qd̓ diximus. ī tex. ⁊ in glo. ꝑ totū. Pubes minor. 25. an. ſiue ſit pater familias ſiue filiuſfamilias tenet̉ de ꝯtractu facto a p̄deceſſore ſuo. ⁊ hoc ſi ipſe p̄deceſſor tenebat̉. al̓ nō. De ꝯtractu aūt facto a tutore ſuo quondā tenet̉ pubes talis ſi tutor cōtraxit ſuꝑ rebꝰ que ſeuando ſeruari nō poſſent. nec reſtituit̉ niſi in duobꝰ caſibꝰ.ſ. ſi patiat̉ damnū vltra dimidiū iuſti precij. ⁊ ſi tutor dolū ꝯmiſit etiā in modica quātitate. Si v̓o tutor con traxit ſuꝑ rebꝰ que ſeruari pn̄t. aut interue nerūt ea que interuenire debent.ſ. decretuꝫ iudicꝭ. ⁊ cā legitima. vt ſi minor grauaba tur debito feneratico. ⁊ tūc tenet̉. de dāno tn̄ etiā modico reſtituitur. Aut non int̓uenerunt ſed aliquod eoꝝ defuit. ⁊ tūc nō te net̉. Circa v̓o ea que ip̄e pubes geſſit di ſtinguo. qꝛ aūt hꝫ curatorē. aūt nō hꝫ. Si hꝫ nō obligat̉ ſine tutoris auctoritate. ſi nō hꝫ obligat̉ naͣliter ⁊ ciuil̓r: ſi tn̄ ē deceptꝰ in modico dāno etiā minori dimidio iuſti p̄cij dūmō non ſit ita paruū ꝙ p̄iudi cet maiori rei vel ſūme. pōt reſtitutionē in integruꝫ petere toto tꝑe minoris etatis: ⁊ ea finita poſt quadriēniū cōtinuū. hāc aūt reſtitutionē poterit petere d̓ his que amiſit .i. dedit ⁊ de his que nō acquiſiuit. vt ſi delatā ſibi hereditatē repudiauit. ⁊ de hoc ꝙ alicui oneri ſe implicuit.i. ſi ꝓ alio fideiuſ ſit. Et ad hoc ꝙ reſtituat̉ dꝫ ſe minorē eē probare ⁊ ſe deceptū fuiſſe. Sunt tn̄ qn̄qꝫ caſus in quibꝰ minor de ꝯtractu inito ab eo nō reſtituit̉ etiā ſi probet ſe deceptum. pͥmus eſt ſi ſtatū mutauit ſe vēdēdo alicui vel alienādo ad p̄ciū vel lucrū ꝑticipādū qꝛ in hoc nō reſtituit̉. 2ꝰ ē ſi maiori rei vl̓ ſūme p̄iudiciū generetur.i. ſi petat reſtitui pro minima parte in qua dicit ſe deceptū. qꝛ melius eſt ꝙ toleret damnum illius mi nime partis qͣꝫ totus ꝯtractus infringat̉ Tertius eſt ſi minor ſit uſus iure cōmuni vt qꝛ hereditatē locupletē adijt: vel ſeruū neceſſariū emit ⁊ poſtea res nate perierūt vel ſeruus interijt. non enim videtur dece ptus ſi iure cōi ſit vſus. Quartus ē ſi dolū pꝰ

T. Li. in ꝯtractu ꝯmiſit. Quintus ē ſi iurauit. in quo diſtingue. qꝛ aūt iurauit ſe nō vētuꝝ ꝯtra cōtractū. aut iurauit ſe maiorē. ſi inrauit pͥmū v̓bo tm̄ iuramētum illud nihil oꝑat̉. ſꝫ ſi ſponte iurauit corꝑal̓r facit nale re cōtractū qui al̓ nō valeret: ⁊ pͥuat ip̄m minorē reſtitutōe. Si v̓o iurauit ſe maiorē ⁊ corꝑaliter nullo mō poterit petere reſtitu tionē. ſi aūt iurauit tm̄ v̓bo pōt petere reſtitutionē. ſi probet ſe minorē fuiſſe tēpore cōtractꝰ ꝑ inſtrumētū factū de die natiuita tis ſue. aliter nō audit̉ etiā ſi vellet hͦ probare ꝑ teſtes. Sed ꝗd ſi tm̄ v̓bo dicit ſe maiorē. ℟º aūt hoc dixit inductꝰ aduer ſarij calliditate. ⁊ tūc petere pōt reſtitutōꝫ aūt ſua ſimplici voce. ⁊ tūc ſi dixit hͦ ſciēs ſe minorē eē reſtitutionē non pōt petere. qꝛ videt̉ dolū ꝯmittere. Si vero hoc dixit cre dens ſe maiorē eē tūc pōt reſtitutionē pete ſꝫ ſi dubitat̉ nō pōt pete̓.ſ. de modico dāno qꝛ videt̉ dolū cōmittere: tn̄ de enormi pōt iuramēto nō obſtāte. Perſone aūt q̄ vitiant cōtractū rōne cōditiōis ſūt ī duplici dr̄ia.ſ. filiuſfa. ⁊ ẜuus. ꝓ eo ꝙ nō ſunt ſui iuris ſꝫ alieni. filiuſfa. igit̉ ꝗ ē ſubiectꝰ ptāti patris vel aui vel ꝓaui ſi cōtrabat cū pa tre ſuo vel auo vel ꝓauo nō obligat̉ alicui. qꝛ interp̄tatōe iuris ē eadē ꝑſona filij ⁊ patris niſi de peculio caſtrenſi vel quaſi caſtrēſi de quo pōt cōtrahere cū patre. qꝛ ī ip̄o tāqͣꝫ pater fa. habet̉. ſꝫ ſi cōtrahat cuꝫ quocūqꝫ alio naͣl̓r ⁊ ciuil̓r obligat̉: nō tn̄ ꝑmittit̉ ei rē patris obligare ſine ꝯſēſu eiꝰ In mutuo v̓o lꝫ naͣl̓r ⁊ ciuilit̓ obliget̉: defendit̉ tn̄ ꝑ exceptionē macedoniani ſena tuſſcōſulti. q̄ ē facta ī odiū feneratoꝝ. ⁊ iō nō pōt ei filiuſfa. renūciare. vn̄ ſi pecuniaꝫ vere ⁊ nō ficte recepit mutuo nō tenet̉ ad eā reddēdā nec pater eiꝰ. Ideo aūt dictū ē vere ⁊ nō ficte. qꝛ ſi mutuū ficte fiat vt ſi filiuſfa. emat vnū equū ⁊ nō ſoluat pecuniā: ꝓmittat tn̄ ſoluere: ⁊ notariꝰ inſtr̄m fe cerit de mutuo: filiuſfa. nō pōt opponere ex ceptionē macedoniani. īmo tenet̉. Sūt tn̄ aliꝗ caſus in quibꝰ ip̄e filiuſfa. vel pr̄ eius de mutuo ꝯtracto a filio tenet̉. pͥmꝰ ē ſi filiꝰ ſe patrē fa. mēdacit̉ dicat. 2ꝰ ē rōe publice ignorātie. vt qꝛ pater fa. pleriſqꝫ videbat̉ ⁊ ſic agebat. ſic conͣhebat. ſic muneribꝰ ſū gebat̉. 3ꝰ ē ſi pupillus ſine auctoritate tu toris: vel adultus ſine curatoris auctoritate filioſa. mutuauit. 4ꝰ ſi mutuū filij ſit v̓ſū in rē patris. vt qꝛ inde ſororē dotauit. vel patris familiā aluit. vel patris debituꝫ ſoluit. qꝛ tūc pater tenet̉ reddere pecuniaꝫ illā. 5ꝰ ſi mutuū accepit vſqꝫ ad quātitatē illā quā pater n̄ deberet recuſare dare ſibi qn̄ alibi degebat ꝓ aliqua cā ꝯpetenti: vt pro ſtudio vel ſil̓i. 6ꝰ ſi pater ꝯſenſit vel pn̄s nō ꝯͣdicit qn̄ filiꝰ mutuū accepit: vel ſi filiꝰ lr̄as patri deſtinauit ꝙ mutuū acce pat ⁊ pater hoc nō īprobauit. ⁊ hoc intel lige de patre in cꝰ ptāte ē filiuſfa. ꝯſentiēdo filio ſuo qui ē in ptāte aui ſui: ꝙ ceſſet exceptio macedoniani. 7ꝰ ſi mutuū accepit vt ſe liberaret ab aliquo creditore. quē nō poterat remouere. Lꝫ aūt noīe pecunie cōi ter ſūpte cōtineat̉ ꝗcꝗd ē in numero pon dere ⁊ mēſura. ff. de le ī. l. talis. in pͥn. hic tn̄ licite ſumit̉ ꝓ pecunia illa q̄ eſt in numero .ſ. qn̄ dictū ē sͣ. ꝙ filiuſfa. nō tenet̉ de pecunia mutuata. ſecus ē ſi accepit aliquid qd̓ ꝯſiſtat in pondere vel mēſura. qꝛ tūc tene bit̉ niſi fraus adhibita ſit a creditore. vt qꝛ dedit filioſa. frumētū vel viuū vt eo diſ tracto pecunia vteret̉. ¶ Ad hoc nota ꝙ exteptio macedoniani nō dat̉ tm̄ filiofa. ſꝫ etiā heredi eiꝰ ⁊ ſucceſſori eiꝰ. vn̄ eadē exceptōe defendit̉ fideiuſſor. ¶ Inſuꝑ nota ꝙ filiuſfa. qn̄ hꝫ peculiū caſtrenſe vel qͣſi caſtrenſe ceſſat macedonianū vſqꝫ ad illiꝰ pecunie quātitatē ¶ Itē ſi minor mutuaue rit pecuniā filiofa. maiori eā repetere pōt. ſi aūt filioſa. minori repetere non pōt ſi ſit ꝯſūpta vel ꝑdita. ff. de mino. 25. an. l. ſi minor. 25. an filioſa. Seruus de cōtractu cū ſuo dn̄o ciuiliter nō obligat̉: ſꝫ pōt paciſci cū exͣneo acꝗrendo dn̄o. hꝫ.n. ex perſona dn̄i ius ſtipulādi. nō obligat̉ aūt efficacit̉ alij cū pro mortuo reputet̉. Cōuenit̉ aūt dn̄s ex cōtractu ſerui de peculio eiꝰ vel de eo quod verſum ē inutilitatē ip̄iꝰ dn̄i: vel de cōtractu facto ab eo iuſſu dn̄i. Sūt aūt tres caſus in ꝗbus dn̄s de peculio ſerui nō tenet̉.ſ. cū ſeruus donat vel vouet vel fideiubet exͣ curā peculiarē. Simil̓r nec dominus paciſcens cū ſeruo ſuo obligat̉ ex hiꝰ pacto niſi de libertate paciſcatur. C. de tranſac. l. interpoſitas. in tex. ⁊ in gloſa. ¶ Perſone que uitiāt ꝯtractū rōe morbi ſunt tres.ſ. furioſus mutus ⁊ ſurdus. Furioſus.n. vel mēte captus tempore furoris contrahere non poteſt. ſi tamē contrahat recepta mente vel qn̄ habet lucidū interuallū contractus tunc ab eo initus valet Itē mutus ⁊ ſurdus natural̓r cū ſunt tales ꝯtrahere non poſſunt per ſtipulationē quia ſtipulatio habet fieri ꝑ interrogatōꝫ

III. IIII. ⁊ reſponſionē vtriuſqꝫ cōtrahentis quam vterqꝫ debet audire. quod predicti nō pn̄t facere. poſſunt tn̄ facere cōtractus qui ꝑficiunt̉ ſolo conſenſu. ¶ Perſone vero q̄ vitiant cōtractū rōne delicti ſunt quatuor .ſ. ꝓdigus hereticus apoſtata ⁊ cōmittēs crimē leſe maieſtatis. Prodigus eniꝫ cui hoc ius eſt interdictū non obligatur. reliquis tribus eſt interdictū a lege ꝯmerciū contrahēdi. Licet autem mulier nō ſit de predictis. 13. perſonis ⁊ ſe ſuo nomine poſ ſit obligare: tamen in fideiuſſione regula riter iuuatur beneficio uelleiani ſenatuſcō ſulti. vnde ſi mulier fideiubeat pro alio: ul̓ ſi det fideiuſſorem pro alio. vel ſe conſtitu at debitricem pro alio: vel ſuam rem proalio obliget pignori nihil actum eſt: etiam ſi hoc pro viro vel filio fecerit. Sūt aūt aliqui caſus in quibus mulier fideiubēdo tenetur: ⁊ hoc beneficio non iuuatur. vnꝰ eſt ſi fideiuſſit pro pecunia data pro p̄cio manumiſſionis ſerui domino eius. Secūdus ſi interceſſit pro dote mulieris alteriꝰ Tertius eſt ſi certificetur de beneficio ſupͣ dicto ⁊ nihilominus renunciet ei. Quartꝰ eſt ſi acceperit pro interceſſione precium vel aliquid loco precij. Quintus ſi volūerit decipere creditorem ſciens ſe eſſe tutā per beneficium ſupradictū: cum creditor illud ignoret. quia eius fragilitati nō calliditati ſubuenitur. Sextus ſi interceſſerit vel pignus vel fideiuſſorem ꝓ alio dedit: ⁊ poſt biennium a prima cautione computando iterum ſe ad idem obligauit. vel fi deiuſſorem vel pignus dedit. Septimus eſt ſi res ſit propria eius. Octauus ſi ſuc cedat ei qui ſoluere debet. Unde verſus. Caſibus in ſenis mulier ſpondēdo tenet̉. Pro libertate ꝓ dote renunciet et ſi Decipiat. precium capiat. caueatqꝫ ſecūdo. Caſus adde duos: quarto ſi propria res ſit. Uel ſi ſuccedat ei qui ſoluere debet. Ad hoc nota ꝙ mulier fideiubere vel ſe obligare non poteſt pro viro: etiam quali tercunqꝫ renunciet beneficio velleiani. qꝛ tunc videtur dare viro quod eſt prohibi tum ſibi: niſi ꝓpter nuptias vel cā mortis. Equitur videre de quarto ſcilicet de contractibus inutilibus ratiōe rerum. Circa quod ſciendum eſt ꝙ ſunt quedam res ſuper quibꝰ contrahi non poteſt ꝓpter iuris prohibitionē. Et q̄dam ſunt ſuper quibus contrahi non pōt propter ipſarum conditionē. De primis pͥmo videndū eſt. circa quod nota ꝙ ius prohibet alienari predia. ⁊ hoc ſiue ſint vrbana ſiue ruſtica. omneſqꝫ res alias mi noris ⁊ impuberis: que ſeruando ſeruari poſſunt. vt auꝝ argentum ⁊ veſtes precioſas ⁊ huiuſmodi. Et hoc niſi in tali alienatione interueniāt hec tria.ſ. auctoritas tutoris. decretum iudicis. ⁊ debitū īminēs qd̓ ſibi creditor ſolui vrget. vl̓ qd̓ ip̄m mi norem vſura grauat. Contingit tamē ꝙ predium minoris aliquando ſine decreto poteſt alienari.ſ. qn̄ defunctus ex cuius bonis prediū illud ad minorē deuenit hoc ī vltima voluntate iuſſit. vel etiaꝫ ſi minor hoc a principe impetrauit. Res v̓o alie mi noris que ſeruādo nō poſſent ſeruari pn̄t a tutoribꝰ ſine decreto vendi. Prohibet etiam ius filio familias alienare aliquid de rebus paternis ſine iuſſu patris. Prohibet etiā patrifamilias alienare res que obuenerunt filio ex peculio aduēticio: qd̓ ⁊ a filio alienari non poteſt ſine conſenſu patris: cum ꝓprietas peculij illius ſit filij. vſus vero patris quando tamen filio imminet debitū vrgens vel grauans: poteſt pater aduenticiū filij alienare. primo pōt mobilia ⁊ poſtea immobilia. De peculio vero profecticio non poteſt filiuſfamilias contrahere cum nihil ad eum ſed totum ad patreꝫ pertineat pleno iure. De peculio vero caſtrenſi vel quaſi caſtrenſi poteſt fi liuſfamilias cum patre ⁊ quolibet alio contrahere paciſci. qꝛ in eo vt pater fa. ha betur. ⁊ totū.ſ. ꝓprietas ⁊ vſus ſpectat ad filium ⁊ nihil ad pr̄em. ¶ Prohibꝫ etiam ius alienari fundum dotalem.ſ. ineſtimatum datum in dotem. ſi enim eſſet eſtimatus non diceretur dotalis ſed emptitius. vn̄ ad hoc vt ſit fundus dotalis requiritur ꝙ ſit legitimum matrimonium ⁊ ꝙ in dotem detur: ⁊ ꝙ ineſtimatus tradat̉. Idē etiam eſt de fundo quaſi dotali. ⁊ dicitur fundus quaſi dotalis ille qui legatus eſt ſeruo ineſtimatus dato in dotem. licet aūt fundus dotalis alienari ſponte non poſſit permittitur tamen in neceſſitate in caſibꝰ quibuſdam. de quibus videndum eſt īfra libro.s. titulo de dotibus. ¶ Prohibet etiā ius alienari illam rem quam teſtator ī ſua vltima voluntate prohibuit alienari appo nendo certam perſonam in quam res ꝑuenire deberet ſi heres eā alienare vellet. vel

T. Li. IIII. apponēdo certā penā ſoluēdā alicui certe ꝑſone ul̓ eccleſie. vt inſti. d̓ le. ad fi. Prohi bet etiam ius alienari rē litigioſā. ⁊ dicit̉ hic res litigioſa de cuius dn̄io cauſa mo uetur inter petitorē ⁊ poſſeſſorē. ⁊ ſit res litigioſa incōtinēti oblato libello. ⁊ quideꝫ iſte qui recipit eā titulo emptōis vel dona tionis vel cuiuſlibet alterius contractus ſcienter: cogitur rē reddere ⁊ etiā priuat̉ precio: quod etiā ille qui alienauit ⁊ ille qui recepit cogit̉ dare fiſco ⁊ tantūdeꝫ de ſuo. Si aūt ignoranter dꝫ rē oīno reddere ⁊ preciū ſibi reſtitui a vēditore qui etiam venditor tantūdē dabit de ſuo emptori ⁊ fiſco.ſ. iertiā partē emptori ⁊ reliquas du as partes fiſco. ⁊ hec pena etiā locū habꝫ in donatore rei litigioſe. vt.ſ. facta eius v̓a eſtimationē vterqꝫ puniat̉ in precio mō ſupradicto. ꝑmittit tn̄ lex alienari rem litigioſam ex cauſa dotis vel donationis ꝓpt̓ nuptias vel tranſactionis vel diuiſionis ¶ Inutilis etiā eſt ꝯtractus ſi quis rē ſuā pure ſtipuletur vel emat. Sed quid erit de precio. ℟º. aut emptor ſciebat rē eē ſuā ⁊ tunc perdit preciū. qꝛ videt̉ donaſſe. aut ignorāt qꝛ fuit inſtitutus heres. ⁊ tūc p̄ciū petere pōt. ⁊ idē ē ſi res ſit cōis mihi ⁊ tibi quā tn̄ habeo ad partē meā. C. de ꝯtrahē. emp. cū res. Si aūt ſub conditione emat valebit emptio in euentu ꝯditionis. vt ſi emat ſi res ſua deſinat. valet etiaꝫ emptio rei ꝓprie rōne poſſeſſionis quaꝫ emptor non habebat. vel rōne alterius quod ei ī re ſua deficiebat. De emptione aūt rei alie ne dicetur infra ti. de emp. ⁊ ven. Sunt etiā quedā res ſuper quibus contrahi nō pōt ꝓpter eaꝝ qualitateꝫ ſiue conditionē vt ſunt ille q̄ non ſunt in reꝝ natura nec fuerunt nec eſſe poſſunt vt chimera. vl̓ ea que impoſſibilis eſt dari vt mons aureus vel ea que lꝫ fuerint tn̄ modo nō ſunt vt equus mortuus. ſi tn̄ mora p̄ceſſerit mor tē vt cū quis equū dare ꝓmiſit ⁊ die ꝯſti tuta nō dedit ſꝫ ī mora fuit ⁊ poſtea equus obijt tenetur in eſtimatiōe eius. qꝛ fuit in mora. ¶ Contractus aūt ſuꝑ rebꝰ que future ſperant̉ tenet: vt ſi quis emat futuros partus vel fructus vel ſi emat iactū retis qꝛ ineſt conditio ꝙ ſi quid capiat̉ illud debeatur. Prohibet̉ etiā alienatio mācipij xp̄iani in iudeū. qꝛ nō licet iudeo poſſidē mancipiū xp̄ianū Itē ſeruus dū ē ī fugavendi nō pōt. ꝓcurator tn̄ ad hoc pōt cō ſtitui vt ip̄m querat ⁊ inuētū vendat. ff. d̓ cōtrahen. emp. ⁊ ven. l. qd̓ ſepe.§. ſi quis amico. ẜm hoc intellige illud. 12. q. 2. c. fu gitiui. ¶ Prohibet̉ etiā alienatio reꝝ illaꝝ que ſunt exēpte a ꝯmercio hoīum vt ſunt res ſacre religioſe ſancte publice ⁊ liber homo. Res ſacre ſunt que ꝑ ep̄os ſūt rite dedicate. Religioſe ſunt ſepulchra in ꝗbus hoīes mortui inferūt̉. Sancte ſunt porte ⁊ muri ciuitatū ⁊ municipioꝝ. qꝛ pena capitis imponit̉ violatoribꝰ eaꝝ. vt ſi quis ingrediat̉ ciuitatē vel municipiū aliunde qͣꝫ ꝑ portas. Publice ſunt portus ⁊ flumi na que dedicata ſunt vſui ppl̓i ⁊ foꝝ ⁊ ſta diū. Eſt igit̉ inutilis cōtractus initꝰ ſuper p̄dictis rebꝰ. ſi emptor ⁊ venditor ſciuerit res eē tales. īmo emptor qui rē hiꝰ ſcient accepit ꝑdit p̄ciū ⁊ rē. ſi aūt ignorās a ue ditore ſciente cōparauerit tenet̉ ſibi vēdi tor ad id qd̓ ſua intereſt ſe nō eſſe deceptū .ff. de ꝯtrahen. emp. l. 4. ꝑ totū. Fallit tn̄ hͦ in libero hoīe maiori. 20. ānis qui ad par ticipandū preciū uel aliud lucrū patitur ſe venundari vel alienari non ignarus ſue cōditionis. ſecus eſt ſi acceptor eiꝰ conditi onem ignoret ⁊ venditus in ueritate precium participet. Hec Io. 29. q. 2. ꝑlatū eſt. ¶ De obligatione ⁊ ſtipulatōe titulus. 4. Oſtea cōſiderādū ē de obligati onibꝰ. Et pͥmo ꝗd ē obligatio: ⁊ que eius diuiſio. 2º qualiter contrahat̉. 3º. que poſſunt obligari. 4º ſubnectūt̉ quedā de ſtipulatione. Eſt ergo ſciendū ꝙ obligatio eſt iuſtū vin culū quo neceſſario aſtringimur ad aliꝗd dandū vel faciendū per iura ciuitatis rōmane. Obligationū alia naturalis tm̄. alia ciuilis tm̄. alia naturalis ⁊ ciuilis ſimul. Naturalis obligatio ē que in ſe naturalē continet equitatē. hec naturalis obligatio cōtrahit̉ ꝑ naturale vinculū.i. ꝑ cōſenſū. ⁊ pōt fieri inter oēs hoīes ⁊ tollit̉ ꝑ actū ꝯͣriū naͣlē.ſ. ꝑ actū ꝑpetuū de nō petēdo. Et hac obligatōe ſola obligat̉ pupillus ꝓxi mꝰ pubertati ſine aucͣte tutoris nō factꝰ locupletior nec dolū cōmittens. Itē ẜuus cuiuſlꝫ ꝑſone. Itē pr̄ ꝓ filio ī eiꝰ ptāte exn̄ te. Itē filiꝰ pr̄i. ſꝫ nō tenet̉. qꝛ hiꝰ obligatio ē inefficax ad agēdū. Ciuil̓ obligatio ē cū ꝗs ſolēnitate iuris ē aſtrictꝰ: ſꝫ naͣlis eꝗtas cū teneri n̄ ſuadet. vt cū ꝗs fuit ꝯfeſſus ꝑ ſcripturā ſe ex cā mutui pecuniā recepiſſe ſub ſpe future nūeratōis quā tn̄ n̄ recepit.

T. III. IIII. vn̄ talis īfra bienniū pōt opponere excepti onē nō numeratōis pecunie. qd̓ ſi nō fecerit īputet ſibi. vn̄ hec obligatio ꝑ ſe ē īefficax ad agendū. Nālis ⁊ ciuilis obligatio ſil̓ ē cū ꝑſona que pōt efficaciter obligari ſe cū ſolēnitate iuris obligat.ſ. cū naͣlis eo tas vult eū teneri ⁊ iuris ſolēnitas interuenerit. ⁊ hec obligatio ē efficax ad agen dū. Obligationū aūt naͣliū ⁊ ciuiliū vt ha bet̉ inſti. de obli. alia ē ex ꝯͣctu. alia ex qͣſi ꝯͣctu. alia ex maleficio. alia ex quaſi male ficio. Obligatio ex ꝯͣctu ē q̄ pacto ꝯtͣhit̉ ⁊ que ex ip̄o pacto ⁊ ꝯtractu deſcēdit. vt em̄ ptio ⁊ vēditio. locatio ⁊ ꝯductio. donatio ⁊ hiꝰ. Et ex qͣſi ꝯtractu cū quis gerit ne gociū alicuiꝰ ſine mādato eiꝰ. vt tutor ⁊ cū rator ⁊ hiꝰ. Iſti.n. nō ꝯtraxerunt cū eo cō negociū gerunt. vn̄ qꝛ nō tenēt̉ ex ꝯtͣctu reſtat vt teneant̉ ex quaſi ꝯͣctu. Obligatio ex maleficio ē cū quis furtū vel rapinā vel iniuriā alicui facit. Ex quaſi male ficio ē cū quis nō directe deliꝗt ſed quaſi. vt cū ex eiꝰ domo ē aliꝗd effuſū qd̓ alteri nocuit. Equit̉ videre de 2º. qual̓r obliga tio ꝯͣhitur. Circa quod ſciendū ꝙ obligatio ꝯͣhit̉ quadrupl̓r. Uno more vt in mutuo debito ꝯmodato. depoſi to pignore. Alio mō v̓bis vt ſtipulādo. ē aūt ſtipulatio v̓boꝝ ꝯceptio ꝗbꝰ is qui in terrogat̉ datuꝝ vel factuꝝ illud de quo interrogat̉ ſpondet. ⁊ dr̄ ſtipulatio a ſtipulor. ſtipulū aūt idē ē qd̓ firmū deſcēdens a ſtipite. vn̄ ſtipulatio ponit̉ ꝓ interrogatōe debet.n. ſtipulatio fieri ꝑ int̓rogationē p̄ce dentē ⁊ rn̄ſionē incōtinenti ſubſequentē. ⁊ dꝫ fieri rn̄ſio p̄ciſe ſine ſuſpēſionē vocis vn̄ nec mutus nec ſurdus nec infans nec etiā abſens ꝑ ſtipulationē ꝯtrahere pn̄t. qꝛ exaudire ſe inuicē debēt. ff. de v̓. ob. cōti nuus. ⁊ inſti. de inuti. ſtip. mutū. 3º mō litteris. vt qn̄ quis in lr̄is cōfitetur ſe mutuo habuiſſe decē libras ſub ſpe future nu merationis. talis.n. niſi infra biēniū oppo nat exceptionē nō numerate pecunie aſtri ctꝰ erit naͣl̓r ⁊ ciuiliter pecuniā illā ſoluere 4º. ſolo ꝯſenſu vt in ſocietate mādato em̄ ptione venditōe locatōe. In his.n. nō reꝗritur ſcriptura neqꝫ pn̄tia. ſꝫ ſufficit eos ꝙ ꝯtrahūt cōſentire ꝑ ſe vel nunciū vl̓ ꝑ ep̄i ſtolā. Et hec oīa ꝓbātur ꝑ inſti. qui. mo. re. ꝯtra. ob. ⁊ pl̓ibꝰ alijs titulis ſe. Equitur uidere d̓ tertio.ſ. que res obligari pn̄t. Circa qd̓ ſciendū ꝙ obligari pn̄t quecūqꝫ nō ꝓhibetur obliga ri fauore religiōis. quedā ſūt que nō pn̄t alienari vt monumētū. C. que res pigno. ob. poſſūt. l. 3. ꝑ totū. Et eccl̓ie in aucͣ. de n̄ ali. re. eccleſie.§. alienationis. ⁊.§. his de. ⁊ .§. qm̄ v̓o Et vaſa ſacra vel veſtimēta vel ornamēta eccl̓iaſtica. C. de ſac. ſan. ec. ſancimus. nemini niſi iuſtiſſima neceſſitate vrgente. exͣ. de pig. c. i. de hoc etiā habitū ē sͣ. ti. precedenti. ar. 4. Equitur videre de quarto.ſ. de ſtipulatione. Circa quā ſciēdū ꝙ ſti pulatio q̄ ſit v̓bis ſine ꝯſenſu nul la ē. ff. de pac. l. i.§. adeo aūt. Itē oīs ſtipulatio ad heredes ⁊ ꝯͣ heredes trāſmittitur. C. de ꝯͣhen. ⁊ ꝯmit. ſti. veteris. hoc veꝝ eſt qn̄ eſt tale factū qd̓ pōt cōpleri ꝑ aliū ẜm glo. ibidē. Itē nullus alteri pōt ſtipulari vel paciſci niſi ſit eius ſeruus. vl̓ ꝓcurator vel filius qui eſtimat̉ eadē ꝑſona cū dn̄o vel cū patre. inſti. de inuti. ſtip.§. ſi ꝗs alij. Itē ꝑ iudices officiales executores ⁊ tabelliōes alteri pōt acquiri. ff. de in ius vo. eū pro quo. Nota tn̄ ẜm Io. i. q. 7. quotiēs cordis ocul. ꝙ ſi promitto tibi me daturū ticio decē libras teneor iure canonico maxime ſi iuro. Itē nemo factū alienū promittens obligatur ad illud niſi ad dandā operam quam pōt ꝙ ille faciat quod ip̄e promiſit. ff. de ver. ob. in illa ſtipulatione. ī pͥn. ⁊. l. ſtipulatio illa. Itē nō valet legatū vel ſtipulatio fundi in genere facta nullo fundo demonſtrato. ff. de in. do. cū poſt diuortiū.§. gener a ſocero. vn̄ ſi quis ſtipula tur inſulā fieri ⁊ nō adijciat locū vbi fieri debeat ſtipulatio nō valet. ff. de eo qd̓ certo loco. l. ⁊.§. ſi quis inſulam. tamen ẜm ꝟ. ſi dictum eſſet. tu facias domum mihi vbi voluero bene valeret. Nota etiam ẜm ꝟ. ꝙ aūt promittitur incertum re ſed certum genere. aut certum re ⁊ genere. aut incertum re ⁊ genere. Si pͥmo mō vt cū dr̄. bn̄ faciam hoc ꝓ tuo ſeruitio. tūc peti nō pōt a procuratore. C. man. ſalarium. ſecus eſt de aduocato qui ꝓ mō facūdie ⁊ negocij qͣli tate petit ſalariū incerte pollicitationis. ff. de varijs ⁊ exͣordi. cog. l. i.§. ī honorarijs. Si ſecundo modo vt cuꝫ promitto equū poteſt petere ⁊ agere preſcriptis verbis ⁊ taxabit̉ arbitrio boni viri. C. de man. l. i. ī fine. Si tertio modo vt cū promitto talem equum tunc peti poteſt. Item ſi promiſiſti mihi rem dari ⁊ vacuam poſſeſſionem tradi veniunt fructus in ſtipulationem.

C. Li..V. Si aūt promiſiſti tātū mihi rem dari non veniūt fructus in ſtipulationē. ff. de vſur. ſi ſtipulatus. in pͥn. Itē qn̄ quis ꝓmittit īfra certos dies ſiſtere iudicio tūc dies in qua cautio promittit̉ ⁊ dies in qua ſiſtere dꝫ nō cōputant̉ inter illos dies. ff. ſi ꝗs cau.l. i. in pͥn. Itē ſi quis calendas ianuarij ſti pulatus fuit de illis calendis intelligi dꝫ d̓ quibꝰ eſt actū inter partes. ſꝫ ſi nō appareat de quibꝰ eſt actū tūc de primis ealendis ianuarij intelligi dꝫ. ſi aūt in ip̄o die calē daꝝ tūc de calēdis ſequētibꝰ. ff. de v̓. oblieū qui calendis. in pͥn. Itē actus ſtipulā tis ⁊ cōpromittētis debet eē cōtinuus vt nullū fere momētū interuenire poſſit. ſi v̓o poſt int̓rogationē ſe diuertat ad alia nihil ꝓderit licꝫ eodē die promiſiſſet. vt ibidē. l. continuus. Itē in oībus obligationibus in quibus dies nō ponitur pn̄ti die debet̉ ff. de re. in in omnibꝰ expreſſe ponitur. Itē ſi promiſſum fuerit ſic.ſ. faciā hoc cū cōmodū erit hͦ ē cū potero ſine meo īcōmo do. ff. de v̓. ſig. nepos Itē oīs ſtipulatio aūt fit pure vt cū quis ſpondet libras qn̄qꝫ. ⁊ tunc illud ſtatim pōt peti. aut in diē. ⁊ tūc ſtatim debet̉ ſꝫ peti nō pōt an̄qͣꝫ dies veniat. nec etiā ipſa die in qua ſtipulatio facta fuit peti pōt. qꝛ tota dies illa arbitrio ſol uentis tribui debet. aut ſub conditione. ⁊ tunc ille qui ſtipulatus fuit lꝫ an̄ cōditōeꝫ deceſſerit poſtea exn̄te cōditiōe heres eius agere pōt. Et idē ē ex ꝑte ꝓmittentis. iſti. de v̓. ob.§. oīs ſtipulatio. ⁊.§. cū quis. Hec ad pn̄s de obligatōe ⁊ ſtipulatōe ſufficiāt vt iuriſpitis alia de hac materia relīquāt̉. De renūciatōe bn̄ficioꝝ iuris titulus. 9. Einde cōſiderādū ē de renūcia tōe bn̄ficioꝝ iuris. Et pͥmo ꝗd ē renūciatio. 2º de bn̄ficijs ꝗbꝰ renūciari nō pōt. 3º de bn̄ficijs ꝗbꝰ renūciari pōt. 4º. de bn̄ficijs quibꝰ renūciari pōt ẜm ꝗd ⁊ ẜm quid nō pōt. ⁊ hec quatuor notabūtur grā breuitatis ẜꝫ ꝙ in ſūma rolandina cōtinēt̉. 5º. notāt̉ in gn̄ali cui iuri tm̄ ⁊ cui nō pōt renūciari. Circa primū ſciēdū ꝙ renūciatio ꝓprie eſt rei vel iuris ſpontanea refutatio. ſꝫ ad pn̄s ē tm̄ intētio de renūciatōe iuris ſine qͣ qn̄ꝫ obligatio nō tenet. Sciēdū ergo ꝙ defenſi ones exceptōes ⁊ bn̄ficia a legibꝰ inuēta q̄dā ſūt ī fauorē q̄dā ī odiū ītroducta. Et iſte ꝑſone ꝓ quibꝰ ſūt ītroducta ꝑ illa inuant̉ ne de illis obligatōibꝰ quas fecerūt obligētur. Quāuis aūt regulariter liceat renūciare his qͥ ꝓ ſe ſūt ītroducta aliqua tn̄ ſūt quibꝰ renūciare nō impedit quominus ip̄a bn̄ficia ⁊ exceptiōes pn̄t opponi. Aliqua aūt ſūt quibus renunciatio facta tenet ⁊ iuuari ꝑ ea impediret. Aliqua aūt ſūt quibus renūciari pōt quo ad quid ⁊ quo ad quid nō. de ſingulis hoꝝ ē uidēd̓. Equitur videre de 2º ſ. de bn̄ficijs quibus renūciari nō pōt ita ꝙ re nūciatio facta impediat ne poſſint opponi. Sciēdū igitur ꝙ quoddā ē bn̄ficiū.ſ. bn̄ficiū macedoniani ſenatuſcōſulti. ⁊ cōpetit filioſa. qui pecuniā accepit mutuo ſine patris volūtate. ⁊ cōpetit ei nō tm̄ dū ē ī ptāte patris ſꝫ etiā poſtqͣꝫ factus eſt ſui iuris. ⁊ etiā cōpetit heredi filij fa. ⁊ eius fideiuſſori. ⁊ huic bn̄ficio renūciari nō p̄t. qꝛ ē in feneratoꝝ odiū ītroductū. Eſt ⁊ aliud bn̄ficiū.ſ. bn̄ficiū reſtitutōis qd̓ cōpe tit minoribus toto tꝑe minoris etatis. ⁊ eo etiā finito infra quadriēniū cōtinuū ſi ī minori etate decepti fuerint eoꝝ facilita te vel aduerſarij calliditate. huic etiā bn̄fi cio renūciari nō pōt. qꝛ eo ip̄o minor deciperet̉ ſi renūciaret. Eſt aūt ⁊ aliud bn̄fici um.ſ. vt quis cōdēnet̉ inquātū facere p̄t ⁊ nō vltra. ⁊ habita rōe ne egeat. ⁊ hͦ bn̄ ficiū cōpetit viro ⁊ eius patri qn̄ cōuenit ab vxore. competit etiā vxori ⁊ eius pr̄i qn̄ cōuenit̉ a viro. competit etiam pr̄ono qn̄ cōuenit̉ a liberto. ⁊ ſocio qn̄ cōuenit̉ a ſocio. ⁊ patri qn̄ cōuenit̉ a filio vel filia ⁊ huic bn̄ficio renūciari nō pōt. Eſt aliud bn̄ficiū ne liber homo ad onus alienū ob liget̉.i. pignoret̉. ⁊ huic bn̄ficio nō poteſt renūciari. qꝛ hec renūciatio eēt ꝯͣria liber tati. Eſt aliud bn̄ficiū ſiue pͥuilegiū.ſ. fori. qd̓ cōpetit foreſi.ſ. ꝙ reus cōueniri debet ſub iudice ſuo. ⁊ hoc ē veꝝ an̄ litē ꝯteſtatā. nā lite cōteſtata nō pōt reus opponere pͥuilegiū fori. quia videtur in illum iudicem conſenſiſſe ſub quo conteſtatus ē litē ⁊ huic priuilegio.ſ. fori ſolo pacto non renunciatur. ſed ad hoc ꝙ reus conueniri poſſet alibi qͣꝫ in foro ſuo ſufficit ſi ꝓmittit ſolutionē facere vbicūqꝫ petitum fuerit ab eo. Eſt aliud beneficium ſiue priuilegiuꝫ fori quod competit clericis.ſ. ꝙ non tenē tur reſpondere corā iudice ſeculari. ⁊ huic priuilegio iuris aliquo modo renunciari nō pōt. qꝛ ē introductū ī fauorē totiꝰ cleriExceptio nō numerate pecunie ſiue non

T..III. V. tradite vel reddite rei. aliqn̄ cōpetit infra duos ānos. aliqn̄ īfra. 30. dies. aliqn̄ īfra ānū. aliqn̄ infra tres mēſes. Debitor enī q̄ ꝯfitet̉ ſe pecuniā mutuo recepiſſe quā n̄ recepit opponere pōt exceptōeꝫ nō numeratōis pecunie infra duos ānos a die cōfeſſionis. Creditor v̓o ꝗ ꝯfeſſus ē ſub ſpe future numeratōis pecuniā traditā ſe rece piſſe a debitore hꝫ exceptionē nō ſolute pecunie infra. 30. dies. Uir aūt ꝗ ꝯfeſſus eſt ſub ſpe future numeratōis ſe dote recepiſſe hꝫ exceptionē nō numerate dotis qͥ debet opponi vel infra ānū poſt mr̄imoniū ſolutū ſi mr̄imoniū durauit minꝰ biēnio. vel in fra tres mēſes ſi mr̄imoniū durauit plus biēnio vel minꝰ decēnio. ſꝫ vltra decē ānos nō extēdit̉ renūciatio pecunie nō numera te. Predictis aūt exceptōibꝰ renūciari nō pōt quo minꝰ infra p̄dicta tꝑa opponi poſ ſint. ꝓdeſt tn̄ renūciatio qͦ ad aliquid.ſ. qꝛ ſi renūciatio nō eēt facta debebat aduerſa riꝰ ꝯfitentis ꝓbare ſe pecuniā ſoluiſſe. ſed poſtqͣꝫ ē facta renūciatio incūbit ꝯfitenti ⁊ renūciāti ꝓbare pecuniā nō eē ſolutam. Lex v̓o illa rubri ⁊ nigri titl̓i codicis.ſ. ne fideiuſſores vl̓ mādatores dotiū dent̉ ꝓhi bet fideiuſſorē dari ꝓ dote reſtituenda ſi eueniat ꝙ reſtitui debeat. huic legi ſi renū ciet̉ renūciatio nō valet. qꝛ talē fideiuſſorē lex ꝓhibet dari. ⁊ quod ſit ꝯtra legem pro non facto debet haberi. Equitur videre de tertio.ſ. de bn̄fi cijs illis ꝗbus renūciari pōt ita ꝙ renūciatio īpedit ne poſſint opponi. hec aūt ſūt plura. vnū ē noua ꝯſtitutio de pluribꝰ reis debēdi q̄ dicit. ſi ſint plures rei debēdi.i. plures debitores ꝗ omnes ſunt idonei ⁊ ſoluendo hn̄t bn̄ficiū diuiſiōis. qꝛ dicere pōt ꝗlibꝫ ꝙ tm̄ ꝓ ſua ꝑte tenet̉. Ad hͦ v̓o ꝙ ꝗlꝫ teneat̉ inſolidū ſe obliget ⁊ dicto bn̄ficio renūciēt. Alteꝝ ē epl̓a diui adriani q̄ ē q̄dā lex dicēs ꝙ ſi ſint pl̓es fideiuſſores ꝗ ſunt idonei ſoluēdo dꝫ ꝗlꝫ ꝯueniri ꝓ rata. ad hͦ v̓o ꝙ ꝗlꝫ teneat̉ in ſolidū oꝑꝫ ꝙ renūciēt epiſtole p̄dicte. Tertiū ē noua ꝯſtitutio de fideiuſſoribꝰ dicēs ꝙ ſi pͥncipalis ⁊ fideiuſſor ambo ſint ido nei ⁊ ſoluēdo pͥncipalis dꝫ ꝯueniri prius qͣꝫ fideiuſſor. Ad hͦ v̓o vt fideiuſſor ꝯueniri poſſit qn̄cūqꝫ creditor voluerit p̄dicte ꝯſtitutōi renūciabit. Et nota qn̄ pl̓es pͥnci pales ſe pͥncipal̓r obligāt ⁊ inſolidū: locū hn̄t ibi oēs tres p̄dicte renūciatōes. ⁊ de bēt poni hͦ mō. renūciātes nouaꝝ ꝯſtituti onū de duobꝰ reis debēdi ⁊ fideiuſſoribꝰ ⁊ epl̓e diui adriani bn̄ficio. vnꝰ.n. ꝓ alt̓o intercedit qn̄ ſe obligat vltra ꝑte q̄ ſe con tingit. Am ē ꝯditio indebiti q̄ dicit. ſi ꝗs indebite ſoluit. vt qꝛ nō tenebat̉ ſoluere: pōt petere illud. huic ꝯditōi bn̄ renūciat̉. ẜm ē ꝯditio ſine cā q̄ dicit ꝙ ſi ꝗs ē obligatus ab initio ſine cā vel ex iniuſta cā n̄ tenet̉. ⁊ hͦ ē veꝝ niſi ꝑ ſtipulationē ſit obligatꝰ. qꝛ tūc bn̄ tenet̉. ⁊ huic bn̄ficio renū ciari pōt niſi hoc fieret ꝓpter dolū. um eſt exceptio doli mali.ſ. ꝙ aliꝗs dicat ſe dolo⁊ calliditate alicꝰ inductū eē. ⁊ huic exceptioni renūciari pōt. 7mē bn̄ficiū fori qd̓ ꝯpetit ſcholaribꝰ. ſcholaris.n. ꝗ morat̉ bononie ꝑ hoc bn̄ficiū non pōt ꝯueniri ſub iudice cōitatis bon̄. ſi velit potiꝰ ꝯueniri corā ſuo doctore. ⁊ huic bn̄ficio renūciari pōt. 8m ē bn̄ficiū ꝯditōis incertū qd̓ hꝫ locū qn̄ aliꝗs heres inſtitutꝰ ē rogatus he reditatē vel certā eiꝰ ꝑtē alteri reſtituere. vel qn̄ aliꝗs ē inſtitutꝰ heres. ⁊ ſi ip̄e deceſ ſit ſine liberis ē ei ſubſtitutꝰ alius heres. qꝛ ſubſtitutꝰ hꝫ ius in ip̄a hereditate. eo ꝙ adueniēte ꝯditōe dꝫ in eū hereditas ꝑuenire. ⁊ hoc tale fideicōmiſſū dr̄ incertum ꝯditōis. qꝛ incertū ē an heres inſtitutꝰ de cedat ſine liberis. ⁊ huic ꝯditōi ſubſtitutꝰ ille renūciare pōt. 9ᵐ ē bn̄ficiū iuris hypo thecaꝝ qd̓ ꝯpetit vxori ī bonis mariti. qꝛ oīa bona viri ſūt ei tacite obligata ꝓ dote ſua. ⁊ huic bn̄ficio pōt vxor renunciare ⁊ viro ⁊ ꝯͣhentibꝰ cū eo. ⁊ hͦ ſi certificetur de bn̄ficio p̄dicto. ⁊ ei exp̄ſſe dicat̉ illud qd̓ ꝯtinet̉ in ip̄o. Cōpetit etiā dictū bn̄ficium creditori ſi bona ſui debitoris ſint ei tacite vel exp̄ſſe obligata. ⁊ huic bn̄ficio pōt cre ditor renūciare. Decimū ē bn̄ficiū velleiani ſenatuſcōſulti.ſ. ꝙ ſi mulier pro alio fideiubeat.i. obliget ſe regularit̓ nō tenet̉. ⁊ huic bn̄ficio mulier renūciare pōt ſi certificet̉ de eo. Ad hͦ noͣ ꝙ qn̄ mulier recipit tutelā filij. vel auia tuitionē eiꝰ nepotis dꝫ renunciare ſecundis nuptijs. Equitur videre de quarto.ſ. de bn̄ ficijs illis ꝗbꝰ quo ad ꝗd renūcia ri poteſt ⁊ quo ad quid nō. ⁊ hec etiā ſunt plura. Primū eſt bn̄ficiū redibi torie ⁊ ꝯpetit ei qui ignoranter emit rem morboſam vel vitioſam. ex hoc beneficio poteſt emptor agere ꝯtra venditorem vt reddat ſibi p̄ciū ⁊ recipiat rē. ⁊ hec redibi toria ꝯpetit infra ſex menſes. 2ᵐ ē bn̄ficiū qd̓ dr̄ qͣꝫto mīoris. qd̓ dic̄. ſi ꝗs emit aīal

T. Li. VI. vel re vitioſā ignorāter pōt agere ꝯtra ue ditorē petēdo ꝑte illā p̄cij ſibi reddi quā n̄ dediſſet ſi vitiū eiꝰ p̄ſciuiſſet. ⁊ hoc bn̄ficiū ꝯpetit īfra ānū. p̄dictaꝝ aūt actionū bn̄ficio pōt emptor renūciare. ⁊ renūciatio ꝓdeſt vēditori ſi vitiū ignorabat. ſi aūt illd̓ ſciebat nec emptorē certificauit: nō ꝓdeſt renūciatio ꝓpter dolū ab eo ꝯmiſſū. 3ᵐ bn̄ficiū ne quis vocet̉ in ius diebꝰ feriatis aliqn̄ tn̄ ꝯtingit ꝙ renunciari pōt ferijs ⁊ diebꝰ feriatis. ⁊ aliqn̄ nō. ſi enī ſint feriati rōe meſſiū vel vindemiaꝝ pōt ip̄is ferijs renūciari volūtate litigātiū. ſi tn̄ ſint feria ti ob honorē dei nō pōt. Irca quintū noͣ ꝙ renūciari pōt iuri pͥuato. extͣ de pͥuil̓. ſi de terra. ⁊ ff. de pac. paciſci. ⁊ hoc niſi pactū ſit factū in crimīs odiū. vt ſi ꝗs vēdat an cillā tali pacto ꝙ nō ꝓſtituat̉. pactū hiꝰ po ſtea remittere nō pōt. qꝛ factū ē in odiū cri minis. ar. C. ſi mācipiū ita venerit ne ꝓſtituat̉. l. i. Renūciari aūt nō pōt iuri publico ſi ſit ītroductū nō tm̄ ī fauorē aliqͦrū ſꝫ etiā ī odiū aliquoꝝ. ſicut ē illud.ſ. ꝙ cleri ci nō teneāt̉ rn̄dere corā iudice ſeculari. extͣ de fo. ꝯpe. ſi diligēti. ꝑ totū. ⁊ illud.ſ. ꝙ clerici nō pn̄t ſe ſubijcere v̓beribꝰ alicuiꝰ layci. exͣ de ſen. ex. ꝯtīgit. Hec enī duo ſūt ītroducta ī fauorē clericoꝝ ⁊ odiū laycoꝝ ꝗ nimis clericis ſunt īfeſti. 2. q. 7. laycos. Si v̓o ius publicū ſit ītroductū tm̄ ī fauo rē ei renūciari pōt. vn̄ renūciari pōt vellei ano. qꝛ ītroductū ē tm̄ in fauorē.ſ. mulie rū. ff. ad vell̓. l. vlti.§. penul. ī fi. ſꝫ nō mace doniano. qꝛ introductū ē nō tm̄ ī fauoreꝫ .ſ. filiorū fa. ſꝫ etiā ī odiū creditoꝝ. vn̄ etiā poſt ſn̄iam ex eo exceptio dat̉. ff. ad mace doni. ſꝫ ⁊ ſi pater. vel etiā nō pōt aliꝗs renūciare iuri ſuo cū ex eiꝰ renūciatōe p̄iudicat̉ iuri alteriꝰ. vn̄ clericꝰ n̄ pōt renūcia re foro ſuo. qꝛ ex hoc p̄iudicaret ep̄o ſuo. .ii. q. i. clericū.i. ⁊ clericū. 2. hec go. ti. de re nun. ⁊ hec extͣ de foro ꝯpe. c. p̄al. ſi dilgēti ¶ De pactis titulus 6ꝰ Oſtea cōſiderādū ē de pactis. Et pͥmo ī generali. 2º ī ſpeciali. .ſ. de trāſactōibꝰ que ſūt q̄dam pacta. Circa pͥᵐ vidēdū ē pͥmo ꝗd ſit pactū ⁊ vn̄ dr̄. 2º de diuiſionibꝰ pa ctoꝝ. 3º. ad quos porrigunt̉ vires pacto rū. 4º ſuꝑ ꝗbꝰ rebus pōt ꝗs paciſci. 5º. de pactoꝝ effectu. 6º de cōditōibꝰ appoſitis ī ꝯͣctibꝰ. Circa pͥmū ſciēdū ꝙ pactū ē cōſen ſus duoꝝ vel pluriū in idē alteri ab alt̓o paciſcētiū dandū vel faciēdū. ſi enim pa ciſcar tecū inuito ticio ꝙ ip̄e det petro aliꝗd pactū nullū erit. Si v̓o paciſcar tecuꝫ ꝙ des ticio pactū erit. qn̄qꝫ tn̄ vtile qn̄qꝫ inutile ad agēdū. ff. de v̓. ob. ſtipulatio iſta Lex tn̄ talē cōuentōem pactū vocat. C. c. debitoꝝ. ⁊ extͣ. e. c. vlti. Dicit̉ aūt pactū a pactōe. pactio v̓o dr̄ a pace ⁊ actione. qͣſi pacis actio. Nā ꝗ paciſcunt̉ ex diuerſis ⁊ contrarijs motibꝰ aīoꝝ poſt multa ⁊ varia certamina ī vnā cōſonā ſn̄iam deducū tur. Eſt aūt nomē pacti gn̄ale ad omnia q̄ inter ꝑtes agūtur cā cōtrahēde vel tollēde obligationis. Pōt aūt hic notari ad maiorē euidētiā dr̄ia inter pactū. pollicitationē. cōuētionē. ſtipulationē. ⁊ ꝓmiſſio nē. qꝛ pactū ē duoꝝ vel pluriū conſenſus ad aliꝗd dādū vel faciēdū v̓bis exp̄ſſus. ita ꝙ v̓ba p̄mittant̉ a ꝓmittēte ⁊ ſubſequēter a recipiēte. vt dabo tibi decē vt tu vendas mihi libꝝ. ⁊ tu rn̄des placet. ſꝫ ſi recipiētis v̓ba p̄mittent̉ tunc eſſet ſtipula tio. vt inſti. de ver. ob. in pͥnº. Pollicitatio v̓o eſt ſolius offerentis ꝓmiſſio. oꝑꝫ autē ꝙ ibi ſit ꝑſona pn̄s cui fiat pollicitatio. ff. de pac. l. i. Nomē aūt cōuētōis ē gn̄aliſſimū. nā ⁊ ſcholares ī ſcholis ⁊ clerici ī ca pitulo ⁊ ppl̓s ī foro cōuenire dicunt̉. vt ibidē.§. cōuētionis. Promiſſio v̓o referri pōt vel ad pollicitationē vel ad nudū pa ctū ⁊ ſtipulationē. ff. de edil. edicto. l. ſcien dum.§. 2. Equitur videre de 2º.ſ. de diuiſiōe pactoꝝ. Circa qd̓ ſciēdū ꝙ pacto ruꝫ q̄dā ſiunt ī rē q̄dā ī ꝑſonā. In re ē pactum quotiēs paciſcor ne petā. In ꝑſonā vero ē quotiēs paciſcor ne petam a ꝑſona. ff. e. l. iuriſgē.§. pactoꝝ. ⁊. l. idē.§. ꝑ ſonale. Itē pactoꝝ aliud ē cōuētū vt illd̓ qd̓ ē ex certis v̓bis exp̄ſſum ⁊ ſub certa formā redactū. aliud ē tacitū vt illud qd̓ nō ē factū ſꝫ habet̉ ex aliqua lege ſpeciali ac ſi eēt factū. vt res cōductoris domus illate ī illā tacite ſūt obligate pignori dn̄o domus. Itē pactoꝝ q̄dā ſūt vtilia quedā inutilia. vtilia ſūt pacta q̄ ſunt veſtita rōe ꝑſonaꝝ ⁊ reꝝ. ⁊ que fiunt iuris ordine. hoc eſt ꝙ perſone que paciſcunt̉ ſe obligare poſſunt vt res ſuper quibus ſit pactū non ꝓhibeantur alienari a iure. ⁊ ordo iu ris ſeruetur in obligatione. vt ſupra dictū eſt de ꝑſonis rebꝰ ⁊ obligatōibꝰ. Inutilia ſunt q̄ deficiūt in aliquo iſtoꝝ predictoꝝ.

T..III. VI. ⁊ hoc vt aperte vel cū predium minoris alienat̉. ſine decreto. ⁊ ſimilia. l̓ fraudulēt̓. Fit aūt ibi fraus multipl̓r. pͥº. de ꝑſona ad ꝑſonā. vt cū tutor emit de bonis pupilli ī int̓poſitā ꝑſonā ſuo tn̄ noīe. 2º de re ad revt cū ꝗs filio familias nō mutuat pecuniā qꝛ ꝓhibet̉: ſꝫ aliā rē vt ip̄e illa vēdita vtat̉ pecunia. 3º. de ꝯͣctu ad ꝯtractū: vt cū vir ⁊ uxor ꝯſtāte mr̄imonio nō donāt īuicē. qꝛ ꝓhibet̉: ſꝫ cā donatōis vēdūt. 4º de noīe ad nomē: vt cū ille ꝗ ꝓhibet̉ eē ptās aliterre ſe facit eligi in defenſorē vel ꝓcurato. rē. qd̓ idē ē: mutato tn̄ noīe. 5º. de facto ad factū: vt cū quis vēdit tibi ancillā ſuā eo pacto ne ꝓſtituas eā in lupanari. tu vero poſuiſti eā in caupona vt ibi miniſtret. qd̓ ē idē quātū ad effectū. ¶ Itē pactū rei tur pis vel pactū turpe: vel pactū impoſſibilis rei de iure vel de facto nullā obligationem inducit. vt exͣ. e. c. vlt. pactū aūt rei turpis ē ſi dicā. ꝓmitto tibi ꝙ int̓ficiā talē. pactū turpe ē pactū turpiter ſiue turpi ꝯditiōe dere licita factū. vt ꝓmitto tibi decē ſolidos ſi interfeceris talē. pactū impoſſibile de iu⁊ de facto ē ſi ꝗs ꝓmittat ſolē penetrare. im poſſibile de iure: ſꝫ poſſibile de facto ē: ſi ꝗs promittat rē ſacrā. poſſibile. ſꝫ ſub ꝯditione īpoſſibile ē. ſi ꝗs ꝓmittat mihi. io. ſolidos: ſi dedero ſibi ſolē. Si v̓o ſit pactū poſſibile de iure ⁊ de facto valet exͣ. e. c. 2. ꝑ totū. Si aūt poſſibile de iure ⁊ īpoſſibile de facto: ſi īpoſſibilitas ſit ꝑpetua nō valet. ſi ſit tꝑal valet. ſꝫ expectat̉ donec poſſibilitas adueniat: niſi ſit ꝯͣ bonos mores. ¶ Itē pactū inter ꝯͣhentes vt dolus p̄ſtet̉: nō tenet. hoc enī ē iudicio bone fidei ꝯͣriū. ff. de re. iuris. ꝯͣctus. ¶ Itē pactoꝝ alia ſūt nuda: alia veſtita. nuda ſunt illa q̄ nō ꝯtinēt cāꝫ. nulliꝰ enī efficacie ē alicꝰ rei traditio ſine cā. ⁊ eti am dicūt̉ nuda pacta illa q̄ nō veſtiūtur aliqͦ ſex infraſcriptoꝝ. ⁊ hec pacta nuda nō ſūt efficacia ad agēdū vel obligādū: lꝫ poſſint ad defendēdū. Pacta v̓o ueſtita dicūtur ſex modis.ſ. re. v̓bis. lr̄is. ꝯſenſu. coherētia ꝯͣctus. ⁊ interuētu rei. de pͥmis qͣtū or ſunt exēpla ſup̄ poſita ti. de obli. ar. 3. de coherētia ꝯͣctꝰ ē exēplū tale. vēdidi domū ⁊ in ip̄a venditōe interuenit pactū: ꝙ ego debeā morari in ip̄a domo vſqꝫ ad ānū. hͦ pactū ſi ꝑ ſe nudū eēt nō valeret. ſꝫ qꝛ ve ſtitū ē coherētia ꝯͣctus vel vēditōis valet. De int̓uentu rei tale pōt exēplū poni. ꝓ miſi aliꝗd dare tibi: vt dares vel faceres aliud mihi. vn̄ ſtatim cū dedero tibi qd̓ ꝓmiſi veſtitū erit pactū ex ꝑte mea. ⁊ ideo interuētu eiꝰ qd̓ dedi tibi es obligatꝰ mihi ad dādū illud qd̓ p̄miſiſti mihi. vn̄ hiꝰ pacta veſtita ſunt efficacia ad obligādum. ad agēdū. ꝓbat̉ hoc inſti. de v̓. ob. ¶ Item pactoꝝ alia ſunt clara. ⁊ hec ſi ſint ſolēnit̉ facta ſunt oīo ſeruāda. Alia ſunt obſcura: vt illa que poſſunt habere duplicē intelle ctū. ⁊ hec ſunt interp̄tanda ꝯtra ꝓferētē. quia in eius fuit poteſtate ea apertius proferro ff. eo. l. veteribus. Equit̉ videre de tertio.ſ. ad quos porrigūt̉ vires pactoꝝ. Circa qd̓ ſciendū ꝙ porrigunt̉ ad ꝑſonas illas inter quas ſunt pacta facta regulari ter. porrigūt̉ etiā ad ꝑſonas alias in caſibꝰ aliquibꝰ. vn̄ ꝙ dicit̉ ꝙ pacta inter alios acta alijs obeſſe nō debēt. exͣ. de trāſac. veniens. circa fi. hoc veꝝ ē qn̄ ſunt oīo alij. obeſt enī ⁊ ꝓdeſt pactū ꝓcuratoris dn̄o debitoris fideiuſſori: magiſtri ſocietatis ſo cietati. ꝓdeſt etiā pactū tutoris pupillo. ſerui dn̄o filij patri. ⁊ de his oībꝰ. ff. de pac. De pͥmo mō pꝫ. l. nā ⁊ nocere. ⁊. l. ſe. ⁊ notetur. de 2º. l. vlti. ⁊ de 3º. l. magr̄i. de 4º. tu toris. de 5º. ⁊ 6º. l. ſi tibi ite. ⁊. l. ſe. Itē pactū p̄deceſſoris obligat ſucceſſorē. ſicut patris filiū: ſi fuerit pactū vtile eccl̓ie. exͣ. de ſolu. .c. i. al̓ ſecus eſt. exͣ de p̄ca. c. 2. Quartū.ſ. ſuper quibus non poſſumus ⁊ ſuꝑ quibꝰ poſſumus paciſci pꝫ ex ſupͣdictis in ti. de ꝯtractibus inutilibus rōne reꝝ. Nota tn̄ hic ꝙ multa poſſum facere ad q̄ nō poſſū me aſtringere pacto. poſſū enī mihi aliquē heredē ꝯſtituere: nō tn̄ ad hoc me poſſum aſtringere pacto. Itē pactū de futura ſuc ceſſione nō tenet niſi de ꝯſenſu eius cuiꝰ ē hereditas. C. e. l. vlti.§. ſꝫ nobis oēs. Iteꝫ nullus paciſci pōt de rebꝰ alteriꝰ niſi de vo lūtate eius vt ibidē: Equit̉ videre de ꝗnto.ſ. de effectu pactoꝝ. Circa qd̓ ſciendū ꝙ pactoꝝ effectꝰ ē vt illud qd̓ in pactū deducit̉ obſeruet̉. exͣ. e. c. i. ⁊. 3 Et lꝫ ẜm leges ex nudo pacto nō oriat̉ actio: vt etiā dictū ē sͣ. ⁊ habet̉. ff. e. iuriſgētiū.§. ſꝫ cum nulla. niſi in ꝗbuſdā caſibꝰ: ẜm tn̄ ius canonicū ex nudo pacto ⁊ ſimplici v̓bo aliꝗs efficaciter obligat̉ ⁊ ꝯͣ eū actio dat̉. exͣ e. qual̓r. Et ē ratio. qꝛ cū ꝗs venit ꝯͣ ſimplex v̓bū mortal̓r peccat. 22. q. i. predicandum. ¶ In ſumma igitur nota ꝙ ẜuādū ē oē pactū ſi ſit tale qd̓ ẜuari poſſit ſine detrimēto ſalutis eterne vel ſalutis corꝑalis

T. Li..VI. ⁊ ſi ſit licitum ⁊ poſſibile. ſecus eſt ſi ſit illici tū ⁊ īpoſſibile ⁊ inhoneſtū. exͣ. e. c. vlti. Inde ē ꝙ ex pacto n̄ hꝫ locū ſucceſſio ī eccl̓ia dei. exͣ. e. accepimꝰ. nec pōt augeri cenſus. exͣ. e. cū clerici. pactū tn̄ auctoritate pape factū ē ſeruādū. exͣ. c. c. 2. al̓ ſi ſit īpoſſibile de iure vl̓ de facto nō tenet: vt dictū ē sͣ. ff. de re. iurꝭ. impoſſibiliū. etiā ſi int̓ueniat iuramētū. Noͣ etiā ꝙ frāgēti fidē nō ē fides ſeruāda: etiā ſi ſit iuramēto firmata. exͣ. de ſimonia. dilectꝰ.i. in fi. ⁊. C. e. cū ꝓponas Itē pactū qd̓ ſit dolo initū nō valet. exͣ. ⁊ re. pͥmū. cū vniuerſoꝝ. Item ſi ſit alteri captioſū. ff. de reſcī. vendi. l. ſi id qd̓. in fi. Ad hec etiā nota ꝙ pactū poſteriꝰ p̄iudicat pͥori. C. e. pacta nouiſſima. ar. exͣ. de cen. cū olim. Itē ꝯͣctus ex ꝯuentiōe ſiue pactiōe legē ⁊ formā accipiūt. ff. de re. iurꝭ.§. ꝯͣct. Itē ſi in pactiōe ꝯͣctus appoſita ſit pena: ſoluta pena ꝯͣctus nō tenet: niſi ſit dictum ꝙ pena ſoluta ꝯͣctus maneat firmus. ff. de trāſac. ꝗ fidē. Itē qn̄ ꝯͣctus nō tenet: pena appoſita nō tenet. exͣ. de foro ꝯpe. ſi diligē ti qn̄ v̓o ꝯͣctus tenet: pena tenet. ar. exͣ. de arbi. dilecti. ⁊ ar. ff. d̓ precarijs. l. 2. in glo. Itē volūtates contrahentiū magis qͣꝫ cōceptio v̓boꝝ ſunt inſpiciēde. C. q̄ res pig. obli. poſ. l. vlti. Itē qn̄ dubitat̉ de ītētōe ꝯͣhentiū: tūc forme ꝯͣctꝰ ē ſtandū. exͣ. de pig. illo. nos. ſꝫ ſi ꝯſtaret de ꝯͣctu ſcriptura eſſet inſpiciēda. C. plus va. qd̓ agit̉. l. i. ⁊ 3. ⁊ ī .c. p̄alle. illo nos. in glo. Itē pacto pͥuatoꝝ iuri publico nō derogat̉ nec renūciari pōt exͣ. de foro ꝯpe. ſi diligēti. vbi dr̄ ꝙ clerici nō pn̄t renūciare iuri illi.ſ. ꝙ clerici nō te neātur rn̄dere corā iudice ſeculari. qꝛ hͦ ē introductū in fauorē totiꝰ cleri. Diſtīguit aūt go. ti. de p̓ui. ꝙ ſi ius ſit publicū aucto ritate.ſ. inſtituētis: ⁊ vtilitate.ſ. cōitatis: pa ctis pͥuatoꝝ tolli nō pōt. vt ſi paciſcar ne furti ꝯmittēdi noīe agā. hoc.n. ius. ſ. ut ma leficia puniāt̉ ē ius publicū auctoritate ⁊ vtilitate. ⁊ iō ꝑ pactū tolli n̄ pōt. ff. d̓ pac. ſi vnꝰ.§. pacta. ⁊ idē ē de ſil̓ibꝰ. Si v̓o ius ſit publicū auctoritate: ⁊ pͥuatū vtilitate: vt tutele ⁊ cure: circa hāc actionē.ſ. iuxta tutelā ⁊ curā tollēdā hꝫ pactū ⁊ renūciatio locū. vt. C. ⁊. ff. de pac. in pl̓ibꝰ. l. habet̉ ⁊ idē ē de ſil̓ibꝰ. Ius gͦ publicū ꝯtīgēs vti litatē nō cōem ſꝫ pͥuatā ꝑ pactū tolli pōt. Itē ea q̄ ꝓmittūt̉ ob nimiā reuerētiā alicuius nō obligāt. vn̄ ſi libertꝰ ob nimiam patroni reuerētiā ꝯſtringit ſe penali obligatione: ſi patronū offenderet nō obligat ff. qͣ reꝝ ac. nō da. l. i.§. n̄ onerāde. ⁊.§. ſi onerāde. Itē oīa que ꝯͣ bonos mores in pacto vel ſtipulatōe deducūt̉ nulliꝰ ſūt momēti. C. de inuti. ſti. ex eo. Itē ẜm can̄. ſi ꝓmiſi nō accuſare: debeo denūciare. ſi v̓o ꝓmiſi nō denūciare pactū ē illicitū. exͣ. eo. c. vlti. in glo. ¶ Itē pacta ꝯuēta q̄ neqꝫ dolo malo neqꝫ hͦ leges: neqꝫ in ꝗbus fraus alicui ſit facta ſūt ẜuāda. ff. eo. l. iuriſgē.§. p̄tor ait. ¶ Itē pactū pena vallatū ſi ſit ꝯͣ leges ſiue ꝯͣ canones nec pactū tenet nec iuramētū ſuꝑ hͦ p̄ſtitū. vt ibidē.§. ⁊ gn̓al̓r. Si v̓o ſit p̄ter leges: nō tenet pactū: ſꝫ pena tenet p̄ter lege. eo ꝙ fiat ſtipulatio alteri. vn̄ ſi talis ſtipulatio fuerit vallata pena: pena tenet: ſꝫ nō pactū. ff. de v̓. obli. ſtipula tio iſta.§. alteri. ſi aūt ſit ẜm leges: tūc tenet ⁊ pactū ⁊ pena. ita tn̄ ꝙ alteꝝ qd̓ voluerit petet. ff. e. reſcriptum.§. ſi pacto. Hec Inno. ¶ Itē ſi quis ꝓmittat gn̓al̓r alicui dicēs. ꝗcꝗd petieris dabo tibi: in tali ꝓmiſ ſione intelligunt̉ excepta oīa illicita: ⁊ ea q̄ ſpāl̓r nō ꝓmiſiſſꝫ. hec ber. exͣ. de homi. cum iuramēto. ar. exͣ. de iurei. veniēs. Inſuꝑ noͣ ꝙ pacta inita ꝑ frēs minores vel p̄dicatores vel alios mēdicātes cū rectoribꝰ parrochialiū eccl̓iaꝝ ſuꝑ iuribus ꝑrochialibꝰ. puta exhibitōe ſacr̄oꝝ: oblati onibꝰ iure funerādi: ⁊ ſil̓ibꝰ: vl̓ ſuꝑ alijs ꝗ buſcūqꝫ: ſi facta ſint ꝑ priores vl̓ guardia nos de ſuoꝝ ꝯuētuū ſiue locoꝝ ꝯſenſu: lꝫ auctoritas ſedis apl̓ice nō interuenerit. ul̓ licētia ſui gn̓alis p̄lati vl̓ capituli: ſunt ẜuā da: dūmodo ſint al̓ licita ⁊ honeſta. li. 6. e. quāuis. Equitur vide̓ de ſexto.ſ. de ꝯditionibus appoſitis in ꝯtractibꝰ. ⁊ ꝙ dē de ꝯditionibus appoſitis in cōtractibus ſponſaliū ⁊ matrimonij dicetur infra li. 8. vbi agitur de ſponſalibꝰ ⁊ matrimonio. vn̄ hic agēdum ē tm̄ de ꝯditionibꝰ appoſitis in ꝯtractibus alijs. Circa quod nota ꝙ in ꝯtractibꝰ alijs apponi pōt ꝯditio ꝯtractū ꝯſtituēs. v̓bi grā. dono tibi hͦ ſi feceris aūt dederis mihi illud. te.n. donā te vl̓ faciēte illud donatio ꝯſtituit̉. ff. de cō di. ⁊ de. cauſ. mo. eo. ꝗ inte. ꝗ heredi. qn̄qꝫ addi pōt ꝯditio ꝯͣctū ꝑimēs ſeu adimēs. v̓bi gratia. dono vl̓ lego talē fundū ſi non manumiſeris talē ſeruū. ſtatim enim dona tio vl̓ legatio tenꝫ vl̓ valet. ſꝫ ſi manumiſeris adimitur vtrunqꝫ. vt ibidem. l. cū ſub hac ꝯditione. ¶ De tranſactionibus titulus. 7º.

T..III. VII. Einde ꝯſiderandū ē de tn̄ ſactionibꝰ. Et pͦ ꝗd ē trāſactio: ⁊ vn̄ dr̄. 2º ſuꝑ quibꝰ trāſigi pōt. 3º quis ē trāſactōis effectꝰ. Circa pͥm ſciēdū ꝙ trāſactio ē de re dubia ⁊ lite incerta: nec dū finita nō gratuita pactio. ff. e. l. i. ꝙ autē dr̄. ⁊ lite incerta. ponit̉ trā ſitiue. q. d. ⁊ re incerta lite.i. ꝓpter liteꝫ. qꝛ qͣꝫdiu lis pendet facit rē dubia ⁊ incertaꝫ. Litē aūt intelligo pn̄tē ⁊ futurā. qꝛ etiā an̄ lite ꝯteſtatā tn̄ ſactio fieri pōt. ff. d̓ ꝯdi. īde. clegāt̉.§. ſi ꝗs poſt. Litē etiā ītelligo iuſtā vel īiuſtā C. e. l. 2. ſi tn̄ agēs credat ſe iuſtā cām fouere. alioqn̄ ꝯͣ. ff. de ꝯdi. inde. in ſū. ita tn̄ ꝙ diſtinguat̉ inter inſiſtētē ⁊ reſiſtē tē: vt ſi actor per calūniā inſiſtat: nulla fit trāſactio. ſi v̓o reus ꝑ calūniā reſiſtat: tūc actio quo ad eū valꝫ. C. e. ſuo p̄textu. lꝫ ꝑ aliā viā: hoc ē ꝑ actionē de dolo vel replicationē doli ꝯſulat̉ actori: vt ibidē dr̄. qn̄ reus dolo īducit actorē ad trāſigēdū. Nō gratuita ideo dr̄: qꝛ trāſactio vllo dato ul̓ ꝓmiſſo vel retēto nō ꝓcedit. exͣ. e. ſuꝑ eo. ⁊. C. eo. trāſactio. Nō finita iō dr̄: qꝛ ſi in dicatū eēt. nec appellari nec retractari ſnīa poſſet. nec ſi dubitaret̉ de ea trāſactio nō teneret. ff. e. ⁊ poſt rē. pōt enī eē ꝙ reus dic̄ ꝯdēnatꝰ ſū tibi ad decē ſolidos: ⁊ veꝝ ē ꝙ debeo. ſi tn̄ vis eē ꝯtētꝰ de qn̄qꝫ. ſtatī dabo. ⁊ tc̄ tn̄ ſactio nulla eēt. ſꝫ et ſi iudicatū nega ret: ꝓbatio tn̄ ita aꝑta eēt vt negare non poſſet adhuc idem eēt. C. de poſt. quidā. dr̄ aūt trāſactio quaſi actōis trāſitio. eo ꝙ ꝗ trāſigit ab actōe trāſit ⁊ diſcedit. ⁊ ita dr̄ ꝓprie tn̄ſigere actor. īpropͥe v̓o reꝰ. C. e. l. 2. Equit̉ videre de 2º.ſ. qui trāſigere pn̄t. Circa quod ſciendū ꝙ trāſigere pn̄t dn̄s compos mētis hn̄s liberā adminiſtrationē. maior. 2º. an. minores enī hic ſicut alibi vel ꝯſeruāt̉ illeſi vel reſtituūt̉ in integrū. ſi fuerint adulti tu tores nō hn̄tes. Item tutores ⁊ curatores eoꝝ ⁊ p̄ſides ꝓuinciaꝝ ⁊ p̄lati eccl̓iaꝝ ⁊ ꝓcuratores hn̄tes mādatū ſpāle: vel etiā gn̄ale cū libera adminiſtratōe. Itē dati ī rē ſuā. ff. de ꝓcu. mādato. Item capitulum trāſigere nō pōt vacāte ſede. ar. exͣ. ne ſe. va. c. 2. ⁊ 3. Itē p̄latꝰ trāſigere nō pōt ī cā eccl̓ie ſine ꝯſēſu capl̓i. exͣ. e.ſ. de trāſac. ꝯtingit. ſic̄ nec pōt alienare. io. q. 2.§. hoc ius. Si v̓o hēat lr̄as de rato a capl̓o ſuo.ſ. ꝯti nētes ſimpl̓r ꝙ ꝗcꝗd ſuꝑ tali negocio fe ceritratū hēbit. trāſigere pōt. vt in. c. 3. in tex. ⁊ in glo. Et qd̓ dr̄ ibi ꝙ ſi trāſactio fu erit ẜuata aliquot ānis: capl̓ꝫ cā reuocare nō poterit: ac ſi ī eā nō ꝯſenſerit. hoc iō di cit̉: qꝛ ſi trāſactio fiat ẜm formā iuris: pōt reſcindi infra qͣdriēniū: ſi eccl̓ia ſe leſā ꝓba uerit. exͣ. de reſti. in inte. reꝗſiuit. al̓ nō pōt venire ꝯͣ trāſactionē: etiā ſtatim exquo cō ſenſit. C. e. qͣꝫuis. Et ẜm hoc ſupple maxīe. qꝛ idē eēt ſi ẜuata nō fuiſſꝫ. ſic exponit gl. ber. Ponit̉ etiā ibi alia expoſitio quā omit to. Nota etiā ꝙ ſi trāſactio ⁊ ꝯpoſitio fc̄a inter ꝑſonas aliquas ꝑ ſuꝑiorē.ſ. ordinariū ꝯfirmet̉.ſ. a pͥncipio ē realis ⁊ ꝑpetua al̓ eſt ꝑſonalis. vn̄ nō durat niſi qͣꝫdiu viuit ille ꝗ trāſegit. Ille tn̄ ꝗ trāſegit eā reuocare nō pōt. exͣ. e. veniēs. in tex. ⁊ in glo. Cōfirmatio tn̄ pape trāſactionē q̄ qͣꝫtū ad ꝑſonas erat ꝑſonalis: facit realē: ſi papa hͦ faciat ex certa ſcīa: ꝗ etiā facere pōt ꝙ illa que nulla ē ſit aliqͣ. 16. q. ī. c. fi. qd̓ ē maius Hec ber. Ep̄s v̓o ⁊ alij īferiores nō poſſūt īmutare nam rei. ⁊ iō ſi trāſactio ē ꝑſonal̓ ꝑſonalē ꝯfirmat. ſi realis reale̓. ita videtur ꝗbuſdā. Itē qn̄ trāſactio vel pactū ab ini tio nō valuit: ꝑ pape ꝯfirmationē vigoreꝫ ſumit. exͣ. e. c. z. in tex. ⁊ glo. Equit̉ videre de 3º.ſ. ſuꝑ ꝗbꝰ tn̄ ſigi pōt. Circa qd̓ ſciēdū ꝙ trāſigi po teſt in oībꝰ ciuilibꝰ. C. e. cās. in cri minibꝰ aūt int̓uenire pōt trāſactio in his q̄ penā irrogāt ſanguīs. C. e. trāſigere. ⁊. 2. q. 3.§. notādū quoqꝫ ē ꝙ ſicut in v̓. ī oībꝰ. actor tamē tūc incidit in turpilianū. ff. ad turpili. ſe. cō. l. ab accuſatione. ſꝫ hoc nihil ad reū cui ignoſcit̉: ſi tali mō redimat ſan guinē ſuū. ff. de bo. eoꝝ q̄ an̄ ſn̄iaꝫ ⁊cͣ. l. i. h̓. tn̄ fallit in adulterio. vt in. l. p̄allegata. trāſigere. qd̓ tn̄ videt̉ hodie correctū in aucͣ. vt nulli iudicū.§. adulteriū. vel forte obtinet ſpecial̓r in marito. vel veriꝰ nō tn̄ſigit̉ ibi de re dubia vel lite īcerta. ſꝫ recōciliatur ꝯiūcta. In cribꝰ v̓o qͥ nō irrogāt penā ſāguinis nō pōt fieri tn̄ ſactio: ſꝫ fit gratuita pactio ul̓ remiſſio. ff. de iure fiſci. l. ī fiſci. Et idē de adult̓io pōt dici. Si aūt reꝰ data pe cunia trāſigat cū actore: tranſactio nulla eſt ⁊ reus habetur pro confeſſo. ff. de preua ricato. in omnibus. ⁊ ī dicto.§. prenotato notandū. v̓. in omnibꝰ. hoc aūt fallit in cri mine falſi. C. e. trāſigere. Secūdū tn̄ canones cū nullū crim̄ irroget penā ſāguīs. 23. q. 8. his a ꝗbꝰ. ⁊ exͣ. ne cle. vel mo. ſn̄iaꝫ. in pͥn. in nullo gͦ crimine tranſigitur. Iteꝫ in alimentis non trāſigitur niſi cum decreto pretoris: qd̓ nec alter mandare pōt: inꝗrit tn̄ p̄tor de cā de mō ⁊ de ꝑſonis: ſi tn̄ alimē ta ſint futura ⁊ debita ex volūtate vltima

T. Li..VII. vel donatōe mortis cauſa. vel ſi aliquod hoꝝ defuerit trāſactio nō tenebit. In caſu tn̄ nō reꝗrit̉ pretor.ſ. cū alimētarius ꝯdi tionē ſuā meliorat. C. eo. de alimētis. Item in ꝯtrouerſis ꝓficiſcentibꝰ ex teſtamēto nō pōt tranſigi niſi inſpectis v̓bis teſtam̄ti ff. e. l. nō ē ferēdus. ¶ Itē trāſigit̉ ſuꝑ ſeruili vel aſcriptitia ꝯditione. ff. e. l. fi. Item non tranſigit̉ in actionibꝰ famoſis deſcendentibꝰ ex maleficio: vt in actione furti ⁊ bonoꝝ raptoꝝ. iniuriaꝝ. ſecus ē ī actōibꝰ deſcēdētibꝰ ex ꝯtractu: vt in actione man dati. tutele ⁊ depoſiti. ff. de his qui no. infa. .l. furti.§. pactū. ⁊. l. in actionibus. In ſpū alibꝰ aūt nō pōt tranſigi.ſ. vt det̉ aliquod tēporale ꝓ ſpūali. qꝛ hoc ſimonia cū eſſet. exͣ. eo. ꝯſtitutꝰ. īmo ſi aliꝗ litigent ſuꝑ bn̄fi cio nō pn̄t trāſigere. ita.ſ. ꝙ vnꝰ expēſas in lite factas ſoluat. ⁊ alter liti cedat. exͣ. d̓ pac. cū p̄deꝫ. pōt tn̄ in eis amicabilis ꝯpō fieri. exͣ ē. ſuꝑ eo. Secūdū tn̄ goff. in ſū. e. ti. ⁊ exͣ. e. c. 2. ⁊ hoſti. ſi tēporale det̉ ꝓ ſpūali auctoritate iudicis ſiue ſuꝑioris ꝓ bono pacis: expiat̉ vitiū ſimonie. exͣ. de prebē. niſi eēt. tn̄ bern̄. videt̉ ibidē ſentire ꝯͣriuꝫ dicēs ꝙ ſi papa nō toleraſſꝫ ꝯpoſitōeꝫ ibi factā: auctoritas iudicis nō ſufficiebat. qꝛ hoc de iure nō poterant. vn̄ dicit ibi papa. Nos eā hoc adhibito moderamine toleramus. ⁊ ad tēpus tm̄. vt ſequitur ibideꝫ Pōt tn̄ fieri trāſactio in ſpūalibꝰ vt detur ſpūale ꝓ ſpūali. ſicut dicimꝰ in ꝑmutatiōe exͣ de reꝝ ꝑ. ad qōnes ī tex. ⁊ glo. ⁊ Inno. exͣ. e. ſtatuimꝰ. Diſtinguūt tn̄ ꝗdā ꝙ dare ſpūale ꝓ ſpūali eiuſdē gn̓is ē licitū. vn̄ pōt fieri trāſactio talis.ſ. ꝙ vnus accipiat de cimas in vna parrochia ⁊ alter in alia. vl̓ vnus bn̄ficiū vnū ⁊ alius aliud cū ꝯſenſu epiſcopi. ſicut ſit in ꝑmutatōe. dare v̓o ſpirituale ꝓ ſpūali alterius generis ē illicitū: vt bn̄ficiū ꝓ iure patronatꝰ. ⁊ dicūt ꝗdaꝫ ꝙ hoc ber. inuit. c. ſuꝑ eo. in ſuis exemplis. Itē trāſigi nō pōt ſuper iniuria illata ſine iudicis auctoritate. ff. qui. no. infa. l. furti. Itē nec in iure patronatꝰ cū ſit ſpūale. exͣ. e. p̄terea.i. Itē nec in iure ſubiectōis ſpūal̓. exͣ. e. preterea. 2. gratis tn̄ remitti pōt. exͣ. de pͥuil̓. cū olim. Epūs vero pōt in remiſſiōe reſtituere cenſū ſibi in recognitioneꝫ dn̄ij ſoluēdū. exͣ de cenſibꝰ. oīs aīa. vel ad percepte libertatis indiciū. exͣ de priui. recepimus. venit aūt in generalē remiſſionē remiſſio oīuꝫ tēporaliū. nō aūt viſitatio nec procuratio. exͣ. de dona. paſtoralis. nec ca thedraticū. vt ibidē. vn̄ nec iuriſdictio. 16. q. 2. viſis. in fi. nec reuerentia. C. de bo. li. l. vlti. Sed ⁊ ẜm ꝟ. exͣ. eo. preterea quarto loco. ⁊ hoſti. nō tenet facta trāſactio etiā ī ſubiectione tēporali que ē inter dn̄ꝫ ⁊ ẜuū niſi ſit dubiū vtrū ſit ẜuus ille de quo q̄rit̉ C. e. interpoſitas. hortādus tn̄ ē dn̄s ẜuare pactū. C. de liberali cā. cū affirmes. in tex. ⁊ glo. ¶ Quid ſi ſuꝑ eccleſia agat̉. nūꝗd trāſigi poterit. Rn̄deo ꝙ nō. exͣ. e. ꝯſtitur quod intelligit̉ qn̄ agit̉ de eccl̓ia tanqͣꝫ de titulo ſiue bn̄ficio eccl̓iaſtico. exͣ. e. ſuꝑ eo. Si tn̄ duo ep̄i vel duo monaſteria agāt d̓ eccl̓ia ꝯtendētes de ꝓprietate eius vel de ꝓprietate alicuius predij. vt. 16. q. z. inter memoratos. tunc tranſactio locū hꝫ ſicut ⁊ ꝑmutatio. dū tn̄ nō det̓ tēporale ꝓ ſpūali exͣ. de re. pͥmū. ad qōnes. puta ꝙ vnꝰ hēat vnā eccl̓iā ⁊ alter aliā. vel vnus habeat aliqua ſpūalia in vna eccl̓ia ⁊ alter ī alia. Hec goff. ⁊ ber. in. c. ſuꝑ eo. ⁊ idē ino. exͣ. ē. c. ſtatuimꝰ. Nota inſuꝑ ꝙ q̄dā ſūt ī ꝗbꝰ nec ꝯpoſitio nec diſpēſatio nec tranſactio locū habꝫ: vt ꝙ vir dimittat vxorē ⁊ aliā ſubducat. ꝙ monachus exn̄s monachus ꝓpriū habeat. ꝙ ſubiectꝰ ſuꝑiori in licitis ⁊ honeſtis nō obediat. ⁊ in ſil̓ibꝰ. exͣ. e. c. fi. Equit̉ videre de 4º.ſ. de trāſactōis effectu. Circa qd̓ ſciēdū ꝙ trāſactiōis effectꝰ ē vt oē inſtr̄m ꝑtinēs ad cām ſuꝑ qua ē trāſactū. ⁊ ꝗcꝗd aliud ē qd̓ opē partibꝰ ferre pōt: ſit oīo caſſū ⁊ ſola trāſactio robur obtineat ꝑpetuū. exͣ. e. .c. i. hoc ē veꝝ ẜm glo. niſi dolo talis trāſactio ſit extorta. qꝛ tūc nō ualeret. C. e. ſub p̄textu. ille tn̄ qui dolū adhibuit eā reuocare nō pōt. vn̄ lꝫ poſtea inſtr̄a reperiant̉: n̄ tn̄ lis reſtaurabit̉. C. de trāſac. l. 2. ⁊ extͣ. de ſen. ⁊ re. iu. c. inter monaſteriū. ⁊. c. ſe. Hec ber. ¶ Itē trāſactio pena vallata manet ī firmitate ſua etiā ſoluta pena. ff. de trāſac. ꝙ fidē. Itē trāſactio tenet etiā ſi trāſigēs decipiat̉ vltra dimidiū iuſti p̄cij. qꝛ magnum ꝯmodū ē a lite recedere. ff. ad trebel̓. luciꝰ. .§. fi. ⁊ extͣ. de em̄. ⁊ ven. cū cā. vbi plura d̓ hoc in glo. ſi tn̄ trāſactio inita fuerit ex falſo inſtr̄o: lꝫ interuenerit iuramētū retͣctari dꝫ quātū ad illud qd̓ fuerit ꝯpoſitū ex in ſtrumēto falſo: alijs manētibꝰ firmis. C. e. .l. penul. Itē ex eo dat̉ exceptio in oī eo de quo fuerit actū ⁊ tn̄ ſactū. vn̄ ſi fuerit gn̄al petitio ⁊ gn̓alis trāſactio in oībꝰ obſtabit exceptio. C. e. ſub pretextu. niſi reus occultauerit dolo ſpēꝫ de qua deceptus ē actor.

T..III. VIII. ff. de pac. tres fratres. Si vero ſit general̓ petitio ⁊ de ſpē facta tranſactio: tm̄ in illa ſpecie nocet exceptio. Et idē ē ſi ſit ſpālis petitio ⁊ gn̓alis quantū ad v̓ba trāſactio ff. e. cū acꝗliana. ⁊. l. qui cū tutoribꝰ.§. fi. Et idem eſt multo fortius ſi vtraqꝫ ſpālis fuerit. ff. de pac. ſi vnus.§. pacta. Si vero petitio ſit indefinita: ſic quecūqꝫ trāſactio ſequat̉ nō obſtat niſi in ſpēbus in iudiciū deductis. C. e. ſi ex falſis. Et hic eſt effectꝰ tranſactōis ex parte rei. Ex ꝑte vero acto ris nō dat̉ actio de tranſactione vt illud detur vel fiat quod conuenit dari vel fieri vt recederet̉ a lite. qꝛ redire pōt ad veterē actionē. Et ſi opponat̉ exceptio ex tranſa ctione replicabit actor ꝙ fides non debet ei ſeruari qui vult ꝯtra pacta verſari. C. ē. ſiue apud acta. ⁊ exͣ. de iurei. ꝑuenit. 2. Si aūt actori nō ſupereſt actio vetus dat ci conditio ob cām ꝯtra reū: vt ſe reponat ad primā obligationē. ff. de ꝯdi. cā data. ſi quis. Ul̓ datur actori actio p̄ſcriptis v̓bis ad intereſſe. qꝛ eſt ꝯtractus do vt des. vt h̓ remittere ſit dare. ff. de p̄ſcrip. v̓. ob eā cāꝫ. de dolo aūt nō agit actor. qꝛ ad trāſigēdū dolus nō fuit. lꝫ ex poſt facto reus dolo ꝗdem nō ſeruauerit. ff. de dolo. l. 2.§. ſi quis Si autem actor ad trāſigendū dolo indu ctus fuiſſet: de dolo agēt. C. e. l. actione. ¶ De emptione ⁊ venditione titulus. gꝰ. Oſtea ꝯſiderandū ē de ꝯtractibus in ſpeciali. Et primo de em̄ ptione ⁊ venditionē. Circa qd̓ vidēdū pͥmo de arris que ſolēt dari vt in pluribus ante vēditionē. 2º ꝗd eſt venditio ⁊ emptio. 3º. de venditionis diuiſione. 4º de quo quelibet venditio ꝑfi ciatur. 5º. ad quē ſpectet periculū rei vendi te. 6º. ad quid tenetur venditor emptori. ⁊ de actione vnius ꝯͣ aliū vt faciat quod debet. 7º de impedimēto preſtito ꝯtractui ꝑ errorē dolū vel deceptionē. 8º. quid iuris de ponderibꝰ vel mēſuris falſis. 9º. de caſibꝰ in quibꝰ cogit̉ ꝗs vēdere rē ſuā. Decimo de negociatōibꝰ ſiue mercatōibꝰ q̄ ꝯſiſtūt in vēdendo vel emendo. Undecimo de ꝗ buſdā caſibꝰ dubitabilibꝰ circa materiam iſtā. Duodecimo de monopolijs. ¶ Circa pͥmū videndū eſt ꝗd ſit datio arraꝝ: ⁊ ꝗd operetur: ⁊ que ſit pena arraꝝ. Circa pͥn ſciendū ꝙ donatio arraꝝ ē argumentum emptionis ⁊ vēditōis ꝯtracte. vn̄ bn̄ pōt emptio ⁊ vēditio ꝯtrahi ſine arra. ſꝫ ꝑ eaꝫ ſit euidentius inter ementē ⁊ vendentē de precio ꝯmiſſo. ff. de ꝯtrahen. emp. qd̓ ſepe in pͥn. Si etiā interuenerit arra nihilominus pōt vterqꝫ recedere ab emptione vel vēditione: lꝫ penitēs penā arraꝝ incurrat niſi illud qd̓ ē datū loco precij vel partis p̄cij interueniat. vt qꝛ dicat emptor. do hͦ noīe arre ⁊ ꝓ parte ſolutionis p̄cij. tūc.n. altero eoꝝ inuito nō recedet̉ a contractu venditionis. qꝛ cū p̄ciū vel pars precij ſit ſoluta res deſinit eē integra. qd̓ nō fieret ſi noīe tm̄ arre datū eēt. hoc ꝓbat̉. C. qn̄ li. ab emp. rece. l. 2. arra enī nō p̄cia ſꝫ pigno ra dicunt̉. Operat̉ autē datio arraꝝ vt partes ꝯtractum ꝑficiant metu pene arre. Arre aūt pena eſt vt.ſ. ea interueniēte ſi ꝑ emptorē ip̄m dantē ſteterit quominꝰ īpleatur perdit quod dedit. Si v̓o ſteterit ꝑ vē ditorē arram recipiētē reſtituere cogit̉ du plū.i. illud qd̓ recepit ⁊ tantū de ſuo: ſiue venditio ſit celebrata in ſcriptis ſiue ſine ſcriptis. vt inſti. de emp. ⁊ ven.§. ī his aūt. ⁊ nihilominꝰ ẜm bulg. ⁊ Io. agetur ad in tereſſe. ſꝫ ẜm mar. ⁊ accur. ſatis ē ꝙ amittant̉ arre. ẜm vero hoſti. ſi arra det̉ ꝓ arra ⁊ ꝓ ſolutionē vera eſt ſentētia pͥma. ſi aūt tm̄ ꝓ arra vera eſt ſecūda. Sꝫ nūquid idē eſt de pignoribꝰ datis.ſ. ꝙ is ꝑ quē ſte terit ꝑdat pignus. ℟º ꝙ ſic. qꝛ arre vt di ctū ē pignora ſunt. ⁊ ſimil̓r ꝑ dationē pignoris res nō deſinit eſſe integra. Et hoc intelligo ſi illud quod ē datū ſit pignꝰ ſim pliciter ⁊ ineſtimatū. ſi v̓o eſtimatū ſit ⁊ adiectū ꝙ cedat pro arra ⁊ ſolutione: tūc res deſinit eē ītegra ſicut dictū ē sͣ de arra ar. C. de reſcin. ven. precij. Equitur videre de 2º.ſ. quid ē ven ditio ⁊ emptio. Circa qd̓ ſciendū ꝙ venditio ē alicuiꝰ rei ꝓ certo p̄ cio datio. Et emptio ē alicuiꝰ rei ꝓ certo p̄ cio acceptio. Et ſic colligit̉ ꝙ in hoc ꝯͣctu debent eē duo.ſ. res ⁊ p̄ciū. Res quidē ex parte vendētis. ⁊ ꝯplectit̉ hoc nomē rei tā corporalia.ſ. que de ſui natura pn̄t tāgivt fundus veſtis ⁊ ſimilia. qͣꝫ īcorporalia vt iura ⁊ actiones. tā pn̄tia vt que iā ſunt in reꝝ natura. qͣꝫ futura vt que nō ſunt ſꝫ futura ſperantur. vt futuri fructus: ancille ⁊ iumenti partus. tam demonſtratiua ad oculū vt que ſubiacent ſenſui viſus ⁊ tactus. qͣꝫ demōſtratiua ad intellectū vt que percipiunt̉ ſolo intellectu. vt ē dimidia vel tertia pars ſumendo ꝓ indiuiſo. Et ſic res

T. Li. omnes vendi poſſunt: dūmodo ſint tales ꝙ ſuper his ꝯtrahi poſſit. ſunt enim alique res ſuꝑ quibꝰ ꝯtrahi nō pōt vt habitū eſt sͣ de contractibꝰ inutilibꝰ rōe reꝝ. Ex ꝑte v̓o ementis debet interuenire preciū verū ⁊ certū ⁊ conſiſtens in pecunia numerata verū dico.i. vero aīo debet ſolui. nō ſimulatū. qꝛ ſi preciū apponat̉ imaginarie vel ꝑ ſimulationē nulla ē venditio. debet etiaꝫ preciū eē certū quātitate.ſ. certā ꝯtinens quātitatē. vt. 10. vel. 12. ſolid̓. vt inſti. c.§. p̄ciū aūt. Et debet eē quantitas illa pecunie numerabilis. qꝛ preciū in ſola pecunia ꝯſiſtit. aliter nō eēt venditio ſed ꝑmutatio vl̓ alius ꝯtractus īnoīatus. vt inſti. e.§. p̄ciū ¶ Ad hoc noͣ ꝙ p̄ciū nō debet nec pōt cō ferri in arbitriū alicuius ꝯtrahentiū. vt di cat̉. vendo tibi quanti voluero vel quāti volueris. qꝛ nulla eēt venditio vt. C. de cō trahen. emp. in vendentis. tn̄ ſi preciū vel etiā rei que emitur vel augmentū vel dīminutio in alteriꝰ ꝑſone tertie arbitriū ꝯfe rat̉: tunc ſi ille tertius noīatus fuerit ⁊ pre ciū arbitret̉: tenet vēditio. ſi tn̄ ille inique arbitret̉ ad arbitriū boni viri.i. iudicis re currat̉. ff. de v̓. ob. ꝯtinuus.§. cū ita. ⁊ habet hoc locū in ꝯtractibus bone fidei ⁊ in ꝯtractibus ſtricti iuris. ut. ff. de operis li. ſi libertꝰ. Si v̓o nihil arbitret̉ nō tenet ven ditio: nec ad alterius arbitriū recurritur. vt. C. de ꝯtrahen. emp. l. vlti. Equitur videre de tertio.ſ. de diui ſionē venditionis. Circa qd̓ ſcien dū ꝙ venditionū quedā dicunt̉ fieri in ſcriptis. quedā ſine ſcriptis. Dicit̉ aūt venditio ⁊ quilibet alius ꝯtractus fie ri in ſcriptis quando in ꝯtractu vel ante partes conueniunt vt inde ſcriptura fiat. Sine ſcriptis vero dicitur quando non agitur inter partes vt inde fiat ſcriptura. etſi etiā peſtea fiat ad cautelā: tn̄ exquo n̄ fuit actū hoc ab initio dicit̉ fieri ſine ſcripto ⁊ multo magis poſtea ſi fiat nulla ſcri ptura ſicut in venditōibꝰ reꝝ exiſtētiū in numero pondere ⁊ menſura. In vēditōe enī taliū nō ſolēt fieri inſtrumēta. Equitur videre de quarto.ſ. quō quelibet venditio ꝑficiatur. Circa quod ſciendū ꝙ venditio illa que ſit ſine ſcriptis ſolo ꝯſenſu ꝑtiū de p̄cio ⁊ de re ꝑficit̉. ex hoc enī cogit̉ ⁊ vēditor rē tradere vel intereſſe p̄ſtare. vt. ff. de. ac. em̄. l. i. ⁊ emptor preciū ſoluere. ut ibidē. l. iulia nus.§. offerri. venditio vero que fit ī ſcriꝑtis requirit ⁊ cōſenſū ⁊ finale ip̄ius ſcripture cōplemētū. quod tūc eē factū intelli go qn̄ ſolēnis ſtipulatio ē ſuꝑ illo ꝯtractu celebrata ⁊ teſtibꝰ adhibitis factū ē man datū a notario ꝙ vtraqꝫ parte pn̄te ſcribat. vt. C. de fi. inſtru. cōtractus. ⁊ anteqͣꝫ iſta ſint facta quelibet pars recedere pōt a ꝯtractu: ⁊ neuter agere pōt vt ibidem. Si tn̄ venditor anteqͣꝫ predicta ſint completa rē tradat: bn̄ tranſfert dn̄i. ſꝫ ⁊ age̓ pōt ad rē recuperādā niſi p̄ciū ſoluat̉. C. de reꝝ pͥmū. rebꝰ. Equitur videre de ꝗnto.ſ. ad quē ſpectet ꝑiculū rei vendite. Circa quod ſciēdū ꝙ ſi vēditio fiat pure ſine ſcriptis de re certe ſpēi que deguſtatio nē nō exigit: omnē ꝑiculū rei empte ſpectat ad emptorē etiā ſi res nō ſit emptori tradita. inſti. e.§. cū aūt. preter caſuꝫ publi cationis: niſi pactū culpa vel mora interueniat. pure ideo dixi. qꝛ ſi venditio eſſet conditionalis ante conditionis euentū pe riculū īmineret ad venditorē: ſꝫ deterioratio ad emptorem. vt. ff. de pericū. ⁊ com. rei ven. l. illud. ideo aūt dixi ſine ſcriptis. qꝛ ſi fiat in ſcriptis periculū ſpectat ad vēditorē anteqͣꝫ ſcriptura ꝑficiatur. vt. C. de fide inſtru. cōtractus. Ideo vero certe dicitur. qꝛ ſi ſub alternatione fiat emptio diuerſa rū rerū periculū primi ꝑtinet ad vēditorē vt ſi tibi vēdā ſtichū uel ticiū: periculū pri mi ꝑtinet ad venditorē: periculū ſecūdi ad emptorē. vn̄ ſi ſtichus obijt dabit̉ ticius. vt. ff. e. ſi in emptiōe.§. ſi emptio. Ideo aūt dixi ſpē. qꝛ ſi fiat vēditio in gn̓e periculū ꝑtinet ad emptorē. vt cū vēdo hominē ⁊ nō dico quē. qꝛ quod debet̉ in gn̄e nō po teſt ꝑire. C. ſi certū pe. incēdiū. Quid ſi nē dam incertū de certis. vt vnū de ſeruis me is vel quinqꝫ corbes ex hoc dolio: ⁊ oēs pereant. Rn̄det hoſti. ꝙ emptor repetet p̄ciū. ſi dedit. qꝛ ſine cā ē apud me: ⁊ ſi non dedit habet exceptionē. ⁊ ſic non pertinet ad eū ꝑiculū. Ideo aūt dixi. que deguſtationē nō exigit. qꝛ ſi ſit res q̄ deguſtationē deſideret. vt vinū ingiber ⁊ hiꝰ: ⁊ vēdat̉ ī ſpe poſt deguſtationē nō an̄ perit ⁊ deterio. ratur emptori. Si v̓o vēdatur in gn̄e: tunc ſunt duo neceſſaria vt pereat ⁊ deterioret̉ emptori.ſ. deguſtatio ⁊ ꝯmēſuratio ſiue pō deratio. ⁊ hoc ẜm Io. bul. ⁊ plac̄. ſꝫ azo di xit ꝙ de vino ē ſpāle: vt ſtatī facta vēditio ne in ſpē etiā an̄ deguſtationē pereat ⁊ deterioret̉ emptori. ff. e. ꝙ ſepe.§. in his. Itē

.III. VIII. periculum publicū pertinet ad vēditorē. vt. ff. loca. ⁊ ꝯduc. ſi fundus. Itē ſi ſit īcer tū pactū ꝙ periculū reſpiciat venditorē: n̄ periret emptori ſiue de caſu fortuito dictū eēt ſpāliter ẜꝫ bul. ſiue generaliter ẜꝫ mar. Idē eſt ſi vēditor fuerit in culpa vel doloꝙ res pereat vel deterioret̉. Idē etiā eſt ſi vēditor fuerit in mora. qꝛ periculū ſpectat ad moroſū etiā ſi res erat ꝑitura penes ali um ẜm Io. ⁊ azo. ſꝫ mar. dicit ꝯtrariū. vltima v̓o mora ſemꝑ nocet illi qui facit eā ff. de peri. ⁊ com. rei. ven. illud. hec inſti. e. .§. cū aūt. in glo. Et hoſti. addit ꝙ ſi calliditas interueniat ex parte vēditoris.ſ. qꝛ bonitatem duraturam affirmauit. vel etiam ſciuit nō duraturam ⁊ tacuit. imputa tur ei. ff. de peri. ⁊ cōm. rei ven. ſi ꝗs vina. ¶ Itē ſicut periculū ꝑtinet ad emptorē ita ⁊ ꝯmodū. ff. de reg. in. ẜm naturā. ⁊ iō qd̓ ꝑ alluuionē accreſcit ⁊ fructꝰ ⁊ partus rei vēdite ſpectat ad emptorē. C. de ac. emp. ⁊ ven. l. fructus poſt. ⁊. l. penul. ¶ Itē ⁊ actio nes ei ſunt credēde. ff. de ac. emp. ⁊ ven. l. iulianus.§. ſi fructibꝰ. Quid ſi res vēdita apud uēditorē ſit furto ſublata. ℟º. aut inter eos ꝯuenit de cuſtodia. ⁊ tūc damnū erit ipſiꝰ venditoris. aut nō cōuenit. ⁊ tūc ſufficere debet ꝙ veditor talē cuſtodiā ad hibuerit qualē bonus pater familias adhibet rebꝰ ſuis. quod ſi fecerit in nullo tene tur. ff. e. ꝙ ſepe.§. ſi res. Equitur videre de ſexto.ſ. ad ꝗd tenetur vēditor emptori ⁊ con uerſo. Circa quod ſciendū ꝙ ven ditor tenet̉ rē tradere ita ꝙ emptor hēat vacuā poſſeſſionē: hoc ē ita ꝙ emptor ſit potior in poſſeſſione ita ꝙ ab ea nō poſſit aduocari nā ſi quis eā aduocauerit ꝑ inde ē ac ſi tradita nō fuiſſet. vt. ff. de ac. em ⁊ ven. l. i.§. i. hec aūt traditio facit ēptorē dn̄m ſi vēditor erat dn̄s. ſi v̓o nō erat dominus obligat̉ noīe euictōis: dūmō p̄ciū ſit ſolutū vel eodē noīe ſatiſfactū. vt ibidē ff. de ac. emp. ⁊ ven. l. exēpto.§. i. Si v̓o vē ditor nolit re tradere tenetur ad intereſſe vt ibidē. l. i. Sed nūquid manū militari ab inuito vēditore res vēdita poterit extorqueri. ℟º. hoc viſū ē dn̄o mar. ꝙ ſic per legē. ff. de rei ven. l. qui reſtituere. Sed ẜm gos. ar. ꝯtra per legē. C. de ac. emp. ⁊ ven. emptor. ℟º i. Debet enī prius p̄ciū offerre qͣꝫ vēditor rē tradere. quinimo in vēditōe nō trāſfertur dn̄ium etiā re tradita niſi p̄ ciū ſit ſolutū vel al̓ ſatiſfactū. ſecus eſt de p̄ mutatōe ⁊ alijs ꝯtractibus. hoc dico niſi venditor fuerit ſecutus fidē emptoris. inſti. de reꝝ diui.§. ꝑ traditōeꝫ. ⁊.§. vendite Si v̓o neuter fidē habeat de altero p̄ciū ⁊ res deponat̉ apud ſequeſtrū. ff. de ſolū. l. ſi ſoluturus. hec ber. exͣ de ſimo. in tm̄. vnde emptor agere n̄ pōt ex ēpto anteqͣꝫ ſoluat vel offerat. p̄ciū vēditori. vt in.§. vēdite. ¶ Notādū aūt ꝙ ſi quis mādauit tribꝰ de re ſua vēdēda ⁊ vnꝰ eoꝝ emat vēditio nō valet ⁊ reuocari pōt. qꝛ videt̉ mādatū ut alij vendāt. ff. e. nō licet. hec ber. in qōibꝰ ¶ Itē ſi vēdo tibi alternatim rē illā vel il Iā habeo optionē nō in. niſi ſit aliter dictū .ff. e. ſi ita diſtrahat̉. hec azo. ¶ Itē. ſi vēdi dero tibi bibliotecā.i. armariū libroꝝ hac ꝯditōe.ſ. ſi poteris hēre locū in quo eā ponas: ⁊ ꝑ te ſteterit quominꝰ locū habeas agere poſſū cōtra te ex vēdito quaſi ꝯpleta ꝯditōe. cū ꝑ te ſtet quominꝰ. cōpleatur. fle. l. cum ab eo. ⁊. l. labeo ſcribit. ſi mihi. ¶ Itē qn̄ cōtractꝰ ſit ſic.ſ. vt liceat emptori a cōtractū diſcedere ſi emptio diſpliceat. tic vſqꝫ ad.40. dies ⁊ non vltra emptor diſcedere pōt: niſi decēs ſit ꝙ qūcūqꝫ velit diſcedere poſſit. ff. de edil. edic. ꝙ ſi nolit ⁊ exͣ. de pigno. illo. in glo. ¶ Itē ſi quis prediū emerit cui aqueductus debet̉. ius aq̄ ſic ad emptorē ꝑtinet etiā ſi nō ſit dictum ſicut ⁊ ip̄e fiſtule ꝑ quas aqua ip̄a ducit̉: lꝫ ſint exͣ edes. ⁊ hoc ē rōne acceſſionis. ff. e. ſi aqueductus. ¶ Itē ſi quis p̄dia vē diderit hac ꝯditōe.ſ. vt emptor ſatiſfaciat reipublice: ſi emptor nō ſatiſfecerit nō id̓o ꝯtractꝰ caſſat̉: ſed venditor agere pōt ad intereſſe vt fiat quod cōuenit. C. de reſcin. ven. ea cōditōe Itē ſi vinū quod ē in dolio ſit vēditū hoc videt̉ actū.ſ. vt expediat̉ doliū. cōpetēti tꝑe ꝓpter nouā vindemiā. vnde vēditor illiꝰ nō an̄ habebit doliū ex peditū qͣꝫ emptor euacuet ip̄m: niſi vinde mia ſuꝑueniat: vl̓ niſi vēditor ſit vini mer cator qui cōſueuit emere ⁊ reuēdere vinū ff. de peri. ⁊ cōmo. rei ven. l. i.§. vlti. hͦ gof. Un̄ ſi emptor nolit acciꝑe pōt vēditor mē ſurare ⁊ effundere corā teſtibꝰ: ſi vaſa ſint neceſſaria ſibi ẜm hoſti. ¶ Itē ſi res ſit vē dita duobꝰ potior eſt ſecūdus ſi pͥmo ſibi tradat̉. ⁊ idē ē de donatōe. C. de rei ven. qͦtiens. niſi pͥmus emptor emiſſet noīe eccleſie. hoc enī ē ſpāle ꝙ dn̄ium acꝗritur ſine traditōe. ar. exͣ de cōſue. ex lr̄is. ⁊ expreſſe C. de ſac. ſan. ec. ut inter diuinū publicūqꝫ Et etiā ſi ſecūdus emerit noīe eccl̓ie p̄fert̉ q 2

T. Li. primo. ff. de procu. in cauſe. ſꝫ venditor tenet̉ crimine ſtellionatꝰ. vt pꝫ ad. l. cornel̓. de falſis. l. i. ⁊. ff. de cri. ſtel. l. 3. Item lꝫ res ſit empta mea pecunia: nō ideo ſit mea niſi ematur noīe meo. C. de rei ven. ſi ex ca. Fallit aūt hoc in re empta de pecunia eccleſie. ar. exͣ. de pecu. cle. c. 2. ⁊. c. penul. vl̓ d̓ pecunia militis vel pupilli vel minoris vl̓ data coniugi. C. de rei ven. ſi vt ꝓponis. ⁊ C. arbi. tu. l. 3. ⁊. ff. de dona. inter virum ⁊ vxo. l. vxor marito. vl̓ de pecunia vſuraria exͣ de vſu. cū tu. in.§. fi. ẜm quoſdā. de quo dic vt infra ti. de vſu. ar. de penis vſurario rū. Inſuper nota ꝙ de re vendita euicta agit emptor de euictōe. hoc tn̄ fallit ī multis caſibus.ſ. ſi emptor ſuꝑ re vendita impetitus nō nūciat venditori vel fideiuſſori ſi venditor ſit abſens: vel ſi emptor cōtumaciter abfuit tꝑe ſentētie: vel ſi ꝓpter iniu riā ſuā ꝯtra eū lata fuit ſentētia. exͣ. e. c. vl. vel ſi non tēpeſtiue denūciet ſꝫ iam ꝓpe ſen tētiā. vt. ff. de euic. ſi rē quā.§. vlti. niſi ſit ī ꝯtractu remiſſa neceſſitas nūciandi. vt. ff. de euic. l. vlti. Sūt etiā ⁊ alij caſus ī ꝗbus ēptor nō agit de euictione.ſ. ſi cōpromiſit ⁊ ſentētiā ꝯtrariā reportauit. vt. ff. de euic. ſi dictū.§. ſi in arbitrū ꝯpromiſero. Iteꝫ ſi ſua culpa poſſeſſionē amiſit vt ibidē. l. ſi rē quā.§. ſi duple. Itē ſi habuerit rē ꝓ de relicta vt ibidē. l. ſi ſecutū ē. Itē ſi ancillā emptā ꝓſtituat. vt ibidē. l. ſi mācipiū. Itē ſi emptor vſuceperit rē emptā. vt ibidē. rē alienā. ¶ Itē ſi venditore abſente emptor ꝯdēnatꝰ nō appellauit. vt ibidē. l. herēniꝰ. ¶ Itē ſi rē alienā ſcienter emit: niſi de cuictione ſpāliter ſibi ꝓſpexerit. C. de euicti. ſi fundū. vel niſi aliquod caſuale contingat C. cōia de l̓. l. fi. ⁊ exͣ. de re. eccle. nō alie. ad audiētiā. Itē ſi vēditor volūtate emptoris in loco vēdito ſepultꝰ fuerit. ff. de eui. ſi ꝑ imprudētiā.§. ſi quis locū. Itē ſi em̄ ptor vſucaꝑe potuit ⁊ nō vſucepit. vt in. l. p̄alle. ſi dictū.§. ſi cū poſſet. ⁊ exͣ. e. c. fi. in gloſa. vbi plura habent̉ de hac materia. Itē venditor tenet̉ emptori re vēdita eui cta in ſimplū tm̄ ⁊ ad intereſſe ⁊ in rebus p̄cioſis cuiuſmodi ſunt indumenta ornamenta p̄cioſiora. vel ē hoc relinquendum arbitrio iudicis.ſ. que ſint res p̄cioſe. ⁊ tūc cogit̉ in duplū ꝓmittere: aliter ꝯdēnabit̉ in duplū. ſic intellige. ff. de euic. ⁊ duple ſti. .l. 2. ⁊. l. emptori. ⁊ intelligit̉ duplū precij conuenti. ff. e. l. cū fundus. ſtipulatio tamē pōt fieri ex cōuentiōe in quātūcūqꝫ uolūt partes. C. de euic. l. ſi tibi liberā. Equitur videre de ſeptimo.ſ.& im pedimēto p̄ſtito ꝯtractui ꝑ errorē dolū vel deceptionē. Circa qd̓ ſciē dū ꝙ vēditio nō tenet ſi erret̉ pͥmo ī p̄cio vt ſi putē vendere tibi ꝓ. io. ſol̓. ⁊ tu putes emere ꝓ quinqꝫ. ſecus ē ſi ecōuerſo. ff. loca ſi decē. Secūdo in cōtractu. vt ſi putē ven dere ⁊ tu putes donari. ff. de re. cre. ⁊ ſi cerpe. l. eius qui. Tertio in corpore: vt ſi putē vendere vnū fundū: ⁊ tu putes emere nō illū ſꝫ aliū. ff. e. in venditionibꝰ. ſꝫ ſi vendā tibi petrū cōcum cū nō ſit ⁊ is qui ē voca tur hugo. ſi noīa ſeruoꝝ ſint nota. tūc is de bet̉ qui ē noīatꝰ. ſi v̓o ſint ignota: tunc is videt̉ venditꝰ cui artificiū ē adiectū. ff. de rebꝰ dubijs. qui habebat. Quarto in maͣ vt ſi vēdat̉ auricalcū ꝓ auro. ff. e. in venditionibꝰ. Pignus nō tenet ſi ꝗs obliget es ꝓ auro. ff. de pigno. ⁊ hypo. l. i. Quinto in ſubſtātiali qualitate. vt ſi vendat̉ actū pro vino qd̓ ab initio fuit actū. ſecus eſt ſi ab initio fuit vinū ⁊ poſtea coacuit. ut ibi de. Si etiā in parte erret̉ in qualitate ſub ſtantiali nō tenet ꝓ parte in qua errat̉. ff. .c. l. ꝗd tn̄. Tamē error aūt qualitas accidentalis nō vitiat ꝯtractū. vt ſi quis emit agrū ſterilē quē credit eē vberē. 29. q. i.§. his ita rn̄det̉. Hoc eſt veꝝ ẜꝫ Io. an. niſi in tribꝰ caſibꝰ. vnus ē ſi deceptꝰ ē vltra dimidiū iuſti p̄cij. Secūdus ē ſi ager peſtiferas herbas haberet. C. de edilitijs actōibꝰ .l. penul. ⁊ tertius ſi dolus cām cōtractui dediſſet. ff. de dolo. l. elegāter. Sexto in ſexu vt cū puto vendere puellā ⁊ tu putes emere pueꝝ. ſꝫ ſi putes emere virginē ⁊ eſt corrupta emptio tenet. ff. e. alioquin.§. ꝙ ſi ego. ſꝫ vēditor ſciēs eē corruptā tenetur accione ex empto ad reſoluēdū cōtractū. ff. de ac. em̄. ⁊ ven. ex empto.§. ſi quis vir ginē. Septimo in eēntia vt ſi ꝗs vēdat domū que ē cōbuſta. ⁊ vterqꝫ ignorat hͦ. ſi enim res vēdita credat̉ extare cū nō ex tet nulla ē emptio. ff. e. domū. Sed ſi vēda tur domus ꝓ maiori parte combuſta: tūc aut vterqꝫ.i. emptor ⁊ venditor igͦrat domū eē cōbuſtā. ⁊ ſic nō tenet. ⁊ tenet̉ em̄ ptor vēditori ad intereſſe. Aut ſolus emptor ſciuit. ⁊ tūc vēditio tenet ⁊ tenet̉ ſoluere p̄ciū totū. Aut vterqꝫ ſciuit eā eē cōbuſtā aūt totā aūt ꝓ maiori parte. ⁊ tunc nihil ē actū ⁊ dolus dolo cōpenſat̉. ff. e. do mū. Et ꝙ dicitur nihil actū eē intelligitur quantū ad partē cōbuſtā. hoc accurſiꝰ ⁊

.III. VIII. hoſti. ¶ Octauo in ꝑſona. vnde ſi quis ē pactus ſe venditurū agrū petro: ⁊ poſtea venit ticius dicēs ſe eē petrū ⁊ emat agrū ab eo: ille nō dicitur vendidiſſe agrū ticio ſꝫ petro. 29. q. i.§. his ita rn̄det̉. ¶ Iteꝫ cōiractuū quidā ſunt ꝯtractus ſtricti iuris. vt mituū ⁊ trāſactio. quidam bone fidei. In primis ſi dolus det cām contractui vl̓ incidat in cōtractū tenet ꝯtractus. ſꝫ actio ex eo eliditur ꝑ exceptionē. ff. de v̓bo. ob. .l. ſi quis cū aliter.§. i. In cōtractibꝰ autē ſecundis.ſ. bone fidei aūt dolus interruēit aūt nō. ſi ſic aūt ergo dat cauſā cōtractui: aūt incidit in contractum. ſi primo modo aūt dolus eſt adhibitus ꝑ contrahentes. aūt per mediatorē. ſi per contrahentes ſic non tenet contractus. vt ſi dolo te induxi ad vendendā rem quam aliter non ven didiſſes. verbi gratia. tu volens emere de cretales meas queris a me ſi volo vende eas. ⁊ reſpondeo ꝙ nō. ⁊ tu dicēs. ſi ſcires illud quod ſcio.ſ. aliam cōpilationē eē vē turam libenter venderes. ⁊ ideo vendo tibi: non tenet contractus. Si vero dolus ſit adhibitus per mediatorem: ſic tenet cō tractus. ſꝫ datur actio de dolo cōtra mediatorem. in ſubſidiuꝫ tamen etiam emptor tenetur ẜm hoſti. ff. de dolo. l. elegāter.§. i. petitur auteꝫ ſalariū quod ei debetur dari iure licito. ff. de proſenet̉. l. i. Si autē dolus incidit in contractum. puta venditurꝰ erā ſed propter dolum tuum vendidi pro minori. tenet contractus ſed agitur ad reſiduum cōplementū. ff. de ac. em̄. iulanꝰ.§. ſi venditor. Si autē non interuenit dolus aūt ergo cōtrahens eſt deceptus in re ip̄a ſine alterius dolo. aut non. ſi non tenet cō tractus. Si ſic aūt eſt deceptus in materia rei. ⁊ ſic non tenet. vt ſi vēdatur aurum ꝓauricalco. Aut in quantitate rei. ſic agitur ad ſupplemētū etiā ſi deceptus ſit circa dimidiū rei: niſi fuiſſet depoſitus terminus menſurandi rem illam ⁊ ille qui accepiſſꝫ de quantitate non renunciaſſet. vt ſi vendidi tibi quatuor modios vinee ⁊ dixi ꝙ infra decem dies menſurares ⁊ mihi de qͣꝫ titate renūciares. ſi mihi nō renūciaueris ⁊ minus habueris damnū erit tuum. ff. e. qui fundū. Et ſi menſure denūciatio fradulenter fuit dilata tenetur actionē de dolo. hec ber. exͣ. e. cū dilecti. Aut in precio. ⁊ tunc ẜm hoſti. ſi in precio ſit deceptus n̄ ex propoſito contrahentis. ſiquidem vldimidium iuſti precij agit deceptus vt cō tractus reſcidatur. vel iuſtū preciū ſupple atur data optiōe decipiendi. C. de reſcin. ven. l. 2. Sed ad hoc tamen ber. dicit ꝙ clectio eſt emptoris quando minus dimidio iuſti precij emitur. exͣ. e. cum dilecti. ⁊. c. cū cām. ergo a contrario ſi vltra dimidiū inſti precij vt ſit emptor deceptus. ſic dabit̉ electio venditori. ſic intelligit azo. Emit̉ autem ẜm azo. res minus dimidio iuſti p̄cij ſi res valet decem ſol̓. ⁊ venditur ꝓ ꝗn qꝫ minus vno denario. ⁊ ſic decipitur ven ditor. ſi aūt valet decē ⁊ ematur pro. 15. ⁊ vno denario deceptio eſt vltra dimidium iuſti precij. ⁊ ſic decipitur emptor. Alij dicunt ꝙ tunc eſt deceptio vltra dimidiū iuſti precij quando res valens decem emit̉ pro. 21. ſꝫ prima ſententia verior eſt ẜm ho ſti. ⁊ ber. Si vero deceptio non excedat ul tra dimidiū iuſti precij: ⁊ vterqꝫ contrahē tium eſt maior ⁊ priuatus: toleratur ẜꝫ leges. qꝛ licet contrahētibꝰ ſe inuicē deciꝑe naturaliter.i. bona fid̓.ſ. ꝙ vēditor credat vendere iuſto precio. idem ſi alter ſciat: dūmō nihil dicat ꝙ alter moueat̉ ad emē dū ẜꝫ accur. ar. optimū. ff. de dolo malo. ꝙ venditor. Minor vero ⁊ eccleſia reſtituerent̉ ſi grauiter lederentur. ⁊ ſimiliter reſ publica. Hec hoſti. Quandoqꝫ tamen con tractus non tenet ⁊ tamen ex eo agitur ut ſi quis colludente meo ꝓcuratore emerit ab eo paſſū aget̉ ex empto. vel vt emptio maneat in totū: vel vt reſtituatur in totū. ⁊ ſimil̓r ſi quis minorē. 25. annis circūuenerit minori datur actio ex empto vt em̄ ptio in totū remaneat vel in totū deſtrutur. ff. de ac. em̄. iulianus.§. ſi ꝗs. hec ber. exͣ. e. cū dilecti. Nota tn̄ ẜm ꝟ. ꝙ ſi quis ſciēter emerit rē vltra dimidiū iuſti precij nō ſuccurrit̉ ei li. 6. de re. iurꝭ. ſcienti nō infertur dolus ar. contra. qꝛ ius nō diſtīguit ſi ſciuit vel ignorauit. Nota etiā ꝙ in cō tractu debet attendi tempus venditionis. vnde ſi ſilua que eſt vendita ꝓ. 60. libris valeret tm̄ decē tꝑe venditionis. ⁊ poſtea tēpore litis ꝯteſtate cōiter valeret. 30. ven ditio reuocaret̉. exͣ. e. cū dilecti in. glo. Sed quid ſi aliquis iurauerit contra ven ditionē nō venire. nūquid audiet̉ ſi deceptus vltra dimidiū iuſti precij velit agere Rn̄det ber. exͣ. e. cū cām. ꝙ talis ſi ſit ma ior nō audiet̉. ſi vero minor audiet̉. qꝛ ꝑ iuramētū nō excludit̉ niſi beneficiū quod habet ex etate ⁊ nō ius cōe. vn̄ iure cōi po teſt agere vel ad ſupplendū preciū vel ad qꝫ

T. Li. reſcindēdū contractū. ſꝫ reſtitutionē in integrū petere nō pōt ꝓpter iuramētū. ſi aūt iuraſſet nō repetere rē ex eo ꝙ eēt deceptꝰ vltra dimidiū iuſti precij: tunc nulla via audiret̉. hec ber. Io. aūt. 10. q. 2.§. hoc ius videtur ſentire ꝙ non licet ꝯtrahentibus ſe deciꝑe. lꝫ hec lex cōcede̓ videat̉. Pone ꝙ res empta minus dimidio iuſti p̄cij pereat apud emptorē. nūquid vēditor agere pōt ad ſupplemētū iuſti p̄cij. Rn̄det bar. in qōnibꝰ. ꝙ pōt. qꝛ emptor tenebat̉ vel reꝫ reſtituere vel iuſtū p̄ciū ſupplere. vn̄ cū nō poſſit facere vnū tenet̉ ad alteꝝ. Sꝫ quo iure agit̉ ad ſupplendū iuſtū p̄ciū vel reſci dendū cōtractū. dicūt ꝗdā ꝙ officio iudicis. C. de reſcin. ven. l. 2. ⁊ ẜm hoc tm̄ aget̉ vſqꝫ a quatuor annis. ⁊ vſqꝫ ad illud tp̄s ꝯpetit reſtitutio in integrū. C. de reſ. in inte. l. vlti. Alij dicūt ꝙ ꝯditione ex. l. 2. C. de re ſcin. ven. ⁊ ẜm hoc aget̉ vſqꝫ ad. 30. an. qꝛ cū oēs ꝯditiones ſint ꝑſonales ſunt ꝑpetue. Inno. v̓o credit ꝙ agit̉ ex ꝯtractu.ſ. ex vendito. hoc etiā exͣ. c. cū cauſa. in glo. circa finem. Equitur videre de octauo.ſ. de mē ſuris ⁊ ponderibꝰ puta publica au ctoritate vel ꝯſuetudine inſtitutis. Et qui eas cā lucri mutauerit peniteat. 30 diebꝰ in pane ⁊ aqua. exͣ. e. c. 2. ⁊ excōica ri pōt ſi pn̄iaꝫ agere nolit. 24. q. 3. ſi quis romipetas. Ad pleniorē aūt notitiā huiꝰ materie diſtinguit hoſti. ꝙ ſi falſis menſu ris ⁊ ponderibꝰ mēſurat̉: ⁊ nō fuit dictuꝫ quibꝰ mēſuris ⁊ ponderibꝰ ſtaret̉: ⁊ emptor ſciens vel ignorās plus iuſto recipit ⁊ dn̄iuꝫ ē tranſlatū venditor repetit quod plus iuſto dedit ꝑ cōditionē indebiti. ff. de dolo malo. l. arbitrio iudicis.§. de eo ꝗ ſciens. Si v̓o dn̄iuꝫ nō ſit trāſlatū eſt locus rei vēdicationi ⁊ actioni furti ⁊ ꝯditioni furtiue. ff. de furtis. ſi ꝗs vxori.§. ſi maiora ⁊ hoc vbi emptor ſciēs plus iuſto recipit. ſi v̓o ignorās plus recipit nō facit furtū. cū dolo careat. vn̄ tūc tenet̉ ꝯditione inde biti grā poſſeſſionis ⁊ rei vendite. ⁊ forte actione ex cōtractu. exēplū huiꝰ ē quādo vēditor dicit. ego trādo tibi. ⁊ tn̄ apparet ꝙ plus iuſto tradidiſſeꝫ. dn̄iuꝫ tranſferre volo. ſi aūt quātū debuit indiſtincte tenet̉ venditor actiōe ex empto. ff. de dolo malo .l. vt sͣ. Et ſic pꝫ quō vnꝰ agit ꝯtra alium qn̄ nō ē dictū ꝙ ſtetur ponderibꝰ illis. Si enī hoc dictū ſit ⁊ vterqꝫ illa ſciebat eſſe falſa: neuter agit. Si v̓o vterqꝫ ignorabat dicūt quidā ꝙ deceptus agere pōt. ⁊ male ff. de heredi. vel acc. ven. ꝙ ſi in venditōe Si vero deceptꝰ hoc ſciebat ⁊ alter ignorabat nō agit. qꝛ a ſe decipit̉. ff. de rei. ven. lis qui ſe. Sꝫ ſi deceptus ignorabat ⁊ alt̓ ſciebat: tunc agere pōt. qꝛ ſciens p̄dicere debuit ꝙ erāt falſa. ff. de heredi. vel acc. ve. hoc aūt. Et ſic in hoc caſu pōt intelligi ꝙ debet agere pn̄iaꝫ. zo. dieꝝ. vt dictū eſt sͣ. Hi aūt qui falſas mēſuras tenēt vocant̉ in legibꝰ dardanarij a quodā dicto dardano. qui maximā dabat operā vt ānona carior fieret emendo oēꝫ quā inuenire po terat vt poſtea ſolus venderet ſicut vellꝫ. ⁊ tales ẜm leges penis varijs puniūt̉. aliqn̄.n. eis negociatio interdicit̉: aliqn̄ relegant̉ ⁊ habiliores ad opꝰ publicū dant̉. ſꝫ ⁊ dn̄s adrianꝰ tenentes eas lege corne lia de falſis dixit teneri. ſi fuerāt eis v̓ſi. ſi v̓o nō ſūt inuenti eas habere pn̄t relegari vel aliter exͣordinarie puniri. ff. de penis. l. in dardanarios. quō aūt teneant̉ ꝯmodantes falſa pondera: dicetur infra titulo de commodato. Equitur videre de nono.ſ. de caſibus in ꝗbꝰ quis cogitur vendere rē ſuā. Circa qd̓ ſciendū ꝙ nemo regulariter ab initio inuitꝰ diſtrahere vel emere cogit̉. C. e. inuitū. ⁊. l. dudū. Si ꝗs tn̄ rē exponat venalē ⁊ p̄ciū quo vult ven dere ſit iniuſtū: cogi pōt ꝑ iudicē vt tempe ret illud. exͣ. e. c. i. ⁊. ff. de offi. p̄fec. vr̄. l. i.§. cura carnis. Nota tn̄ ꝙ quis cogit̉ vēde re rē ſuā in pluribꝰ caſibꝰ. pͥmo qn̄ ꝗs hēt ſeruū cōeꝫ cū alijs. tunc.n. pōt manumittere ſeruū alijs ſocijs inuitis. ita tn̄ ꝙ det ſerui p̄ciū. ⁊ ita cogunt̉ ei vendere parteꝫ quā habe̓t in ſeruo. C. de cōi ſeruo. manu. l. i. 2º. quando ꝗs hꝫ ſepulchrū ⁊ nō habꝫ iter ad ip̄m. tūc.n. pretor coget vicinū ſibi reddere iter in loco opportuno vbi nō pa tiat̉ detrimētū. ff. de reli. ſi ꝗs ſepulchꝝ. qn̄ ꝗs hꝫ p̄diū cōe cū fratre: ſi frater vēdi derit alteri partē ſuā: ille pōt agere cōi iur̄ diuidūdo ꝯͣ emptorē ita ꝙ eſtimabit̉ totꝰ fundus: ⁊ dabit ille preciū emptori ꝓ ſua parte. vel partē ſuā vēdet. ⁊ hoc ſi preciū nō poſſit ꝯmode diuidi. al̓ vt̓qꝫ obtinebit ſuā partē. C. cōi. di. l. i. 4º qn̄ ꝗs domū hꝫ ruinoſā quā qui pauꝑ ē reficere nō poteſt ⁊ ideo vt a dāno vicinoꝝ caueat̉: eā vē dere alteri qui eā reficiat coget̉. aut de pu blico ei ſoluet̉. ff. ad ſe. con. ſil. l. lege corne lia.§. i. ⁊. l. i. leges. 5º. quando ꝗs hꝫ ſeruū

.III. VIII. ꝯtrahente cū ancilla alterius dn̄i qui eſt in alia ꝓuincia tunc cogit̉ vnus dominus alteri vendere ſeruū. Io. i. q. i. eos. 6º. qū quis habet rem cōmunē cū alio vendere pōt eā reſtituendo parte precij illi cū quo habet eam cōmune ꝓ vita. C. cōi. diui. ad officiū. 7º. quando quis hꝫ plus iuris ī re C. de dona. ſancimꝰ.§. ne alias. vbi dicit̉ ꝙ qui hꝫ maiorē ſūmā in re donata pōt ⁊ preciū offerre alijs ⁊ rē donatā poſſidere. Equitur videre de decimo.ſ. de ne gociationibꝰ ⁊ mercationibꝰ que ꝯſiſtūt ī emēdo ⁊ vendēdo. Circa qd̓ plura q̄runt̉.ſ. vtrū ſit licitū negociari vel mercari. ℟º. ad maiorē huius. q. euidentiā diſtinguēdū ẜm alex. an. 3. t. 2. c. de iudicialibus. circa. 19. actionē. ar. i. c. ꝙ ali ꝗd dr̄ illicitū multipl̓r. vno mō illud qd̓ ē de ſe malū ex ip̄a inordinatōe actus vt ē vſura ⁊ fornicatio. ⁊ ſic nō eſt illicita negociatio ꝓprie ſumpta. ⁊ ẜꝫ hoc dicit aug. li. qōnuꝫ noui ⁊ ve. te. Fornicari hominibꝰ ſemꝑ nō licet: negociari v̓o aliqn̄ licet aliqn̄ nō. Alio mō dicitur illicitū qd̓ ē ex aliqua circūſtātia malū. puta ex circūſtā tia cauſe. perſone. modi. temporis. loci. cōmercij. ⁊ oībus his modis negociatio pōt fieri licite ⁊ illicite. Ex circūſtātia enī ꝑſone ē illicita negociatio cū clericꝰ negociat̉ vn̄ aug. in. e. li. An̄qͣꝫ eccl̓iaſticus quis ſit licet ei negociari. facto aūt iā nō licet.ſ. ſi retinere velit pͥuilegiū clericale. ſit aūt ꝗs eccl̓iaſticus.i. ꝑſona eccl̓iaſtica ꝑ pͥmā tōſurā. Ex circūſtātia cauſe ē illicita negoci atio etiā layco cū ꝓpter cupiditatē. vel aliū malū finē negociat̉. ⁊ ẜm hoc Caſſiodorꝰ dicit ſuꝑ illd̓ p̄s. Nō cognoui lr̄aturā. ubi alia lr̄a dicit negociationē. ꝙ negociatores illi exterminant̉ qui ꝑ inordinatā am bitionē pecunia polluunt̉. Ex circūſtantia modi ē illicita negociatio qn̄ exercet̉ cum mendacijs ⁊ ꝑiurijs. ⁊ ẜm hoc dicit Criſo. ſuꝑ Math. 21. c. ꝙ mercator ꝓijciat̉ de ec cleſia. loquit̉.n. de illo qui cū mēdacijs ⁊ ꝑiurijs negociat̉. vn̄ ſtatim ſubdit. merca tor ſine mēdacijs ⁊ ꝑiurio eē n̄ pōt. i. vix pōt. Ex circūſtātia tꝑis eſt illicita negoci atio. cū ſit diebꝰ feſtiuis orōni ⁊ vacatiōi diuine deputatis. Ex circūſtātia loci ē illi cita. cū ſit in loco diuino cultui deputato. vn̄ dn̄s Math. 21. eiecit em̄. ⁊ ven. de tem plo. quod exponit̉ diligēter. 16. q. 7. Ex cir cunſtantia ꝯmercij eſt illicita. cū res cariꝰ vendunt̉ tranſeūtibꝰ qͣꝫ manētibꝰ. vn̄ dic̄ ꝯciliū alba. Preſbyteri plebes ſuas moneant vt hoſpitales ſint ⁊ nō cariꝰ vēdāt tranſeūtibꝰ qͣꝫ in mercatu vendere poſſēt. exͣ. de em̄. ⁊ ven. placuit. Licita aūt negoci atio ē cū exercet̉ a ꝑſona ꝯgrua vt layca ⁊ cā neceſſaria vel pia. vt.ſ. poſſit familie ſue in neceſſarijs ꝓuidere vel oꝑa miſericordie exercere. Et modo debito.ſ. ſine ꝑiurio ⁊ mēdacio. Et tꝑe competēti vt in die nō feſto. Et in loco cōceſſo ⁊ tali exercitio apto. Et iuſta eſtimatione rei ⁊ ꝯmercij ꝓ ut cōiter vendit̉ in illo loco in quo nego ciari contingit. Et ẜm hoc dicit canon ex epiſtola Clementis ꝙ negocia mundana ⁊ oꝑa ſecularia ſibi inuicē exhibeant vacantes layci. Sic ergo dicēdū eſt ꝙ negociatio ſiue mercatio ſi ſit p̄miſſis circūſtā tijs veſtita ē licita ⁊ etiā a iure naturali ap probata. Cū n. ſit vnus princeps omniuꝫ vt ſacra ſcriptura ⁊ ſancti teſtant̉. qd̓ etiā nō latuit gētiles vt dicit ph̓s. 12. met. Unergo ē princeps. cōſtat ꝙ oēs hoīes ẜm re ctū dictamē nature debēt ſibi inuicē ī ſuis neceſſitatibꝰ ſubuenire inquantuꝫ viuunt ſub vno pͥncipe. ille aūt pͥnceps ē deꝰ. Nūc aūt ita ē ꝙ alique ꝑtes mūdi abundāt in aliquibꝰ vtilitatibꝰ ad vſū humanū in ꝗbꝰ alique terre deficiūt. ⁊ ideo rectū iudiciū rōnis naturalis dictat ꝙ terra illa q̄ abū dat in vna re humano vſui apta ſubueni at de illa alij terre que deficit in ip̄a. ſꝫ quia ẜm phum.s. ethi. difficile erat portare rē ꝓre quotienſcūqꝫ hoīes indigent maxime ꝓpter longa ſpacia terraꝝ ⁊ ꝑicula viarū ideo inuēta ē cōis mēſura venaliū. ⁊ hec ē nūmiſma. ¶ Utrū mercationes poſſint ſimul eē iuſte ⁊ lucratiue. ℟º. vt dictū ē sͣ. rectū iudiciū rōnis naturalis dictat ꝙ ter ra illa que abūdat re humano vſui apta: de illa ſubueniat alij terre que deficit in ip̄a Conſtat aūt ꝙ in terra que abundat in blādo minus reputari debet bladum qͣꝫ in terra que deficit in blado. ⁊ ſimiliter dico de vino ⁊ alijs rebꝰ vite neceſſarijs. cuꝫ gͦ terra que deficit in blādo ⁊ abūdat ī uino recipit ſextariū blādi ⁊ miniſtrat doliū vi ni in illa terra. ⁊ illi terre que deficit ī vino ⁊ abūdat in blādo ſit mercatio ẜm rectū rōnis iudiciū. ⁊ tūc dat vnus quantū re cipit alius. ⁊ ſic eſt mercatio iuſta. ⁊ tamē eſt etiā lucratiua. dimidius enim modius blādi valet hic.§. lib̓. ⁊ in illa terra vbi de ficit bladū valet. s. lib̓. ⁊ doliū vini valet ī illa terra.§. lib̓. ⁊ hic. 8. lib̓. ſi gͦ ego accipio

T. Li. §. lib̓. quod ē hic preciū dimidij modij bla di. ⁊ do alicui de terra illa ꝓ dolio vini ⁊ fa cio illud huc deferri ⁊ vendo ꝓ octo libris quantū hic valet. remanebūt forte mihi d̓ lucro deductis expenſis vecture. 30. ſolidi ⁊ ſic vendo doliū vini quātū valet in illa terra ⁊ vendo etiā hoc ip̄m quantum hic valꝫ. feci mercaturā iuſtā ⁊ nihilominꝰ lucratiuā. ¶ Sed forte dicet aliquis ꝙ tūc n̄ poſſit eē iuſta mercatio qua homo mercatur cū ſuo vicino in eadem villa. ℟º ꝙ vnus indiget blādo ⁊ ſuꝑabūdat in vino ⁊ alius econuerſo. ⁊ tunc ſi vendat menſu rā vini ⁊ de pecunia īde recepta emat mē ſurā blādi lucratur. qꝛ pro re ſuꝑabūdāte ⁊ nō neceſſaria ip̄e acquirit rē neceſſariā ſibi. ⁊ hoc eſt lucrū lꝫ ille res ex parte ſua ſint equalentes. Et ſimil̓r dicendū eſt de illo qui deficit in vino ⁊ ſuꝑabūdat in bla do. ꝙ predicto modo faciendo lucratur. ⁊ ſic vnꝰ vicinus cū alio iuſte lucrat̉ merca do. Preterea forte ille qui vinū emit defert illud ad terrā que in blādo deficit ⁊ lucrabit̉ vterqꝫ. ille de blādo quod emit ma gis qͣꝫ fuiſſet lucratꝰ de vino quod vēdidit qꝛ forte ꝯmodiꝰ ire pōt ad terrā deficiētē ī blādo qͣꝫ ad terrā deficiētē ī vino. ⁊ forte melius ſcit vendere blādū qͣꝫ vinū. alius aūt econuerſo. ⁊ ſic vterqꝫ eſt lucratꝰ ꝓpt̓ contractū licitū cū vicino ſuo. ¶ Poſſent etiā poni aliqui alij modi mercationū lu cratiuaꝝ ſeruata equitate iuris naturalis de quibus dicitur infra ti. de vſura ar. 6. Hec ricar. quolꝫ. 2. q. 23. c. ar. i. Breuiter aūt ẜm ſcotū 4. di. 15. q. 2. ar. 2. circa ꝯmu tationē negociatiuā ſunt duo attendēda ad hoc ꝙ ſit iuſta. Unū eſt ꝙ talis ꝯmutatio ſit vtilis reipublice. puta quia vtile eſt reipublice habere aliquos conſeruato res reꝝ venaliū vbi ꝓmpte poſſint īueniri ab indigentibus eas emere volentibus Utile etiā eſt reipu. habere aliquos deferē tes ad patriā aliquā illa neceſſaria quibꝰ nō abundat illa patria. Et ex hoc habet̉ ꝙ ille qui talia ꝯſeruat ⁊ ad patriā aliqͣꝫ in talibus deficientem apportat actu vtili reipublice ſeruit. Secūdū ē ꝙ quilꝫ ẜuiēs reipu. de honeſto ⁊ vtili oꝑe: p̄ciū ſuo labori ſollicitudini induſtrie ⁊ periculis correſpondēs digne ⁊ iuſte pōt accipere. Et ex his patet quō ſunt vituꝑabiles mercatores illi qui res venales nec tranſferūt nec ꝯſeruant nec ſua induſtria meliorant: nec certificat̉ aliquis alius ſimplex de valore rei emende. ſꝫ modo emunt vt ſtatim ven dant. ſine oībus cōditionibꝰ iſtis tales a repu. eēt exterminādi vel exulādi. qꝛ faciunt quodlibet venale vel vſuale carius ementi ⁊ vilius vendenti qͣꝫ eſſe deberet. Hec ſcotus ibidē. Si quis aūt forte velit inculpare negociatores ꝓpter mendacia ⁊ ꝑiuria que dicūtur ibi. rn̄det aug. ſuper illud p̄s. Qm̄ nō cognoui lr̄atu. ⁊cͣ. loquēs in ꝑſona negociatoris ſic. Ego mentior. n̄ negociū. poſſem.n. dicere ſine mendacio tanto em̄i. tanto vendā. ſi placet emē. oēs artifices mentiunt̉ ſutores agricole ⁊ alij ſi ergo ꝓpter mendacia ſutoꝝ vel agricolaꝝ nō eſt in culpa ars ſutoria vel agricultura. ergo negociatio culpari nō debet ꝓpter negociatoꝝ mēdacia. Si quis etiā culpare velit negociatores ꝓpter cupiditatē acquirendi. qꝛ negociatores optāt tp̄s caꝝ vt ānonā quā ſeruauerūt carius vēdere poſſint. rn̄det aug. ibidē. hoc nō faciunt boni negociatores ſicut nec boni agricole. hec enī ſunt peccata hominū nō rerū nec negociatio facit me malū ſꝫ iniquitas mea ⁊ mēdaciū meū. ¶ Utrū aliquis poſ ſit vendere licite rē pluſqͣꝫ valet. vel minꝰ emere qͣꝫ valet. ℟º ꝙ nō ſi faciat hͦ frade adhibēdo. ſi v̓o nō adhibeat fraudem tunc diſtinguo. qꝛ de emptione ⁊ venditio ne contingit loqui dupl̓r. vno modo ẜm ſe. ⁊ ẜm hoc emptio ⁊ venditio vident̉ in troducta eē pro ꝯmuni vtilitate vtriuſqꝫ. dū.ſ. vnus indiget re alterius ⁊ econuerſo. vt pꝫ ꝑ phum.i. poli. quod aūt pro cōi vtilitate eſt inductū nō debet magis eē in grauamen vnius qͣꝫ alterius. ⁊ ideo debet ẜm equitatē iuſticie contractus inter eos interuenire. quantitas aūt reꝝ que veniūt in hoīs vſum menſurat̉ ẜm preciū datuꝫ ad quod inuentū eſt nūmiſma ẜm phum §. ethi. ⁊ ideo ſi preciū quantitatē valoris rei vel econuerſo res excedat preciū: tolle tur equalitas iuſticie. ⁊ ideo carius vendere aūt vilius emere rē qͣꝫ valet eſt ẜm ſe iniuſtum ⁊ illicitum. Alio modo poſſu mus loqui de emptione ⁊ venditionē ẜm ꝙ per accidens cedit in vtilitatem vnius ⁊ detrimentum alterius. vt cum aliquis multum indiget re aliqua. ⁊ alius leditur ſi careat illa. ⁊ tunc iuſtum precium erit ſi attendatur non tm̄ ad rem que vendit̉ ſꝫ etiam ad damnum quod venditor inde patitur. Et ſic licet aliquid vendere plus qͣꝫ valet ẜm ſe. licꝫ non vendatur plus qͣꝫ

.III. VIII. valet habenti. ſi v̓o aliꝗs iuuet̉ multū ex re alt̓iꝰ quā emit. ille v̓o qui vendit non damnificet̉ carēdo nō decet eū ſuꝑuēdere qꝛ vtilitas que accreſcit nō eſt ex vēdēte: ſꝫ ex emētis ꝯditionē. Nullus aūt vēdere debꝫ qd̓ nō ē ſuū. lꝫ.n. vēdere poſſit dānū qd̓ inde patit̉. ille tn̄ qui ex re alteriꝰ acce pta multū iuuatur ſponte poteſt vendenti aliquid ſuꝑerogare: quod ad eius ꝑtinet honeſtatē. Hec Tho. 2ª. 2e. q. 77. ar. i. c. Et Scotꝰ. 4. di. 15. q. 2. ar. 2. Nota etiā ꝙ. io. q z. hoc ius. dicit glo. ꝙ ſi in venditione offeratur plus qͣꝫ res valeat: etiā recipere nō debet niſi iuſtū p̄ciū. qꝛ iuſtus ꝯtractꝰ nō debet facere dolū. exͣ de dona. per tuas ¶ Utrū liceat alicui negociando carius aliquid vendere qͣꝫ emit. ℟º. negociari eſt ꝯmutationibꝰ reꝝ inſiſtere. ꝯmutatio v̓o reꝝ ē duplex vt dicit phus.i. poli. vna ē q̄ ꝑtinet ad hyconomicos vel politicos habentes curā de rebꝰ neceſſarijs ad vitam domui vel ciuitati vel etiā ꝓuincie. ⁊ hec ē laudabilis. qꝛ deſeruit naturali neceſſita ti. Alia ē que ſit ꝓpter lucrū. querēdū. ⁊ hͦ vituꝑabilis. qꝛ quātū ē de ſe ſeruit cupidi tati lucri. lucrū tn̄ quod ē talis negociationis finis ordinari pōt ad aliquē finē ne ceſſariū vel etiā honeſtū. ⁊ ſic negociatio licita videret̉. vt cū quis lucrū moderatū quod negociando querit ordinat ad ſue domus ſuſtentationē vel etiā paupeꝝ ſub uentionē: vel etiā cū quis intendit negoci ationi ꝓpter publicā vtilitatē. ne.ſ. neceſſa ria ad vitā patrie deſint. ⁊ lucrū cōſtituit nō quaſi finē ſed quaſi laboris ſtipendiū Si quis etiā aliquid ꝓ ſe emat: ⁊ poſtea ꝓpter aliquā cām illud vendat: licite pōt illud carius vendere. vel quia illud meli orauit: aut quia preciū rei eſt mutatū ẜm diuerſitatē loci vel tꝑis: vel ꝓpter periculū cui ſe exponit ⁊ laborē quē habꝫ: vt in tn̄ ferendo rē de loco ad locū. Sed obijcit̉ qꝛ Criſo. ſuꝑ Mat. z. c. dicit. Quicūqꝫ rē ꝯparat vt integrā ⁊ īmutatā vendēdo lu cret̉: ille ē mercator qui de tēplo dei eijcit̉. ergo ⁊cͣ. Rn̄det alex. an. 3. t. 2. c. de legibus. circa. 19. actionū. ar. i. c. 2ᵐ. ꝙ facienda eſt vis in hoc ꝙ dicit rē integra ⁊ īmutatā: ⁊ in hoc ꝙ dicit. vt lucret̉. Loquit̉ enim de illo negociatore qui in negociando ītēdit lucrū tanqͣꝫ finē vltimū ⁊ cupit ſine labore ⁊ ſollicitudinē ex auaricia diuitias cō gregare. vnde predictū verbū nō habꝫ locū in eo qui negociatur ꝓpter ꝓpriā neceſſi tatē vel reipublice vtilitatem: vel ꝓximi pietatē. nec etiā in eo ꝗ vendit rē īmutatā quantū ad ſubſtantiā: mutatā tn̄ quantū ad locū. quia talis rōne laboris ⁊ periculi licite poteſt querere mercedē. Nec etiā in eo qui in emendo conſiderat empte rei pe riculū in ſeruando. quia poteſt deteriorari vel cremari vel furto perdi. talis enim pōt mercedē querere rōne incertitudinis euētus futuri ⁊ ſuſpicionis periculi. vnde in emendo non eſt certus vt integrā ⁊ īmutatā vendendo lucret̉. Obijcit̉ iteꝝ qꝛ ſuper illud p̄s. Qm̄ nō cognoui lr̄a. ⁊cͣ. dic̄ Caſſiodorus. ꝙ negociatio eſt ꝯparare vilius ⁊ diſtrahere carius. quod xp̄us reprobauit dū hoc facientes de templo eiec̄. ſentētia eius ē ibi. Rn̄det ad hec Alex. an. vbi sͣ. ꝙ intelligit de his diuitibꝰ cupidis qui ſibi totū foꝝ reꝝ venaliū accipiunt: vt poſtea ad libitū ſuū carius alijs vēdāt qͣꝫ in foro venderent̉. ⁊ hoc faciunt de fru mento ⁊ alijs rebus humane vite neceſſa rijs. tales enī ſunt deo abhoīabiles. ⁊ exēplo xp̄i eēnt ab eccl̓ia eijciendi. Predictis omnibꝰ cōſonat Tho. vbi sͣ. Ad hoc no ẜm Ray. ꝙ illi qui tēpore meſſiū blādū: ul̓ tꝑe vindemie vinū emunt vilius vt vendant carius ꝯmittūt peccatū ⁊ turpe lucꝝ ⁊ hoc ītelligitur vt ip̄e poſtea dicit de illis qui faciunt hec nulla penſata neceſſitate vel vtilitate ſed ex ſola cupiditate. grauiꝰ aūt peccant hoc faciendo. ci qͣꝫ layci. ar. 14. q. 4. quicūqꝫ tꝑe. ⁊ bn̄ conſonat ſupͣ dictis Inno. ⁊ Hoſti. exͣ. ne cle. vel mo. c. i. Et addit Ray. neutros.ſ. nec clericos nec laycos dico teneri ad reſtitutionē certe ꝑſone: ſꝫ debꝫ tale lucrū in vſus paupeꝝ ero gari. ⁊ idē ſentit Goſ. ti. de vſuris. hoc aūt intelligit Rod̓. de ꝯſilio non de neceſſitate. Equitur videre de vndecimo.ſ. de ꝗbuſdā caſibꝰ dubitabilibꝰ circa emptionē ⁊ venditionē.ſ. vtrū lice at alicui emere ad vitā ſuā vel hereditarie .i. ꝓ ſe ⁊ heredibꝰ ſuis certā quātitatē pecunie ānuatim ſibi reddēdā. ℟º. quidā di cunt ꝙ talis ꝯtractus ē illicitus. quia pecunia ē ad hoc inuenta vt ſit mediū ⁊ pre ciū ⁊ menſura in emptione ⁊ venditione. nō aūt ad hoc vt emat̉ ⁊ vendat̉: ⁊ ideo ī tali emptionē ē vſus pecunie ad illud ad quod nō eſt inſtituta. Sed ſi quis vtitur aliqua re ad illud ad quod non ē īſtituta: abutitur ea. ergo in tali emptōe ē abuſus. ⁊ ſic ex ſua forma eſt contractus illicitus:

T. Li. ſiue fiat hereditarie ſiue ad vitam p̄cipue cū talis ꝯtractus nō videat̉ poſſe reduci niſi ad cōtractū mutui recipiēdi nomine emptionis. In ꝯtractu aūt mutui accipere vltra ſortē eſt vſura. vn̄ in euangelio. Mu tuū date nihil inde ſperātes. Luce. 6. Que etiā auctoritas recitat̉ exͣ de vſur. ꝯſuluit Alij vero dicunt ꝙ nō ē ibi ꝯtractus mutui ſꝫ emptionis ⁊ vēditionis. neqꝫ ē ibi cō tractus illicitus ex ſua forma. quia ibi nō emit̉ pecunia ſꝫ ius percipiēdi tale quanti tatē pecunie ānuatim ſuper bonis ipſius vēdētis. tale aūt ius nō ē pecunia: ſꝫ cum iure iſto quod vēdi pōt tranſit pecunia q̄ non pōt emi neqꝫ vēdi. ſicut videmus ꝙ ius patronatus directe non pōt emi nec vēdi. ⁊ tamē tranſit in fundo p̄dij vl̓ ville que emit̉. licet alia de cauſa non poſſit vēdi ius patronatus. quia.ſ. ē ānexū ſpūali. ⁊ alia de cauſa pecunia vt patet ex p̄dictis vn̄ homo pōt licite ꝓ cētum. libris emere vnū p̄dium ⁊ ip̄m poſſet dare alicui hereditarie vel ad vitā ſuā ſub tali pacto.ſ. ꝙ ip̄e ⁊ heredes ſui obligarētur in ꝑpetuū vl̓ ad vitā eius ad reddēdū ei vl̓ heredibus eius certā pecunie ſūmā ānuatiꝫ mediāte emptione ⁊ vēditione p̄dij ipſiꝰ. ergo cum in cōſpectu dei nō differat hoc facere mediate vel īmediate: videt̉ ꝙ licite poſſit ꝗs emere ius percipiēdi quolibet āno ſiue he reditarie ſiue ad vitā ꝓ certa quantitate pecunie. cōtractus ergo talis non eſt illici tus ex ſua forma. Non ē tamē cōtractus talis ita honeſtus ⁊ ita decens ſicut ē con tractus p̄dialis. eo ꝙ nō clare videt̉ ꝗd ē qd̓ emitur in hoc cōtractu ſicut in cōtͣctu p̄diali. quia etiam in fructibus predioruꝫ īpedimēta multa poſſunt accidere: ⁊ opor tet multā ſollicitudinē ⁊ laborē apponere ideo in cōtractu p̄diali pōt equalitas clarius apparere qͣꝫ in cōtractu in quo emit̉ ius percipiēdi quolꝫ āno ſiue hereditario ſiue ad vitā certā pecunie ſūmā. Pōt etiā ille cōtractꝰ male fieri ex parte emētis vel ex parte vēdētis. puta quando nō ſeruat̉ equalitas iuris naturalis inter emētem ⁊ vēdētē. de quo vide infra ti. de vſu. ar.§. q. .6. 7. 7. Si dicat̉ ꝙ intētio recipiēdi vltra ſortē facit vſurā. exͣ. de vſu. ꝯſuluit. ſꝫ in cō tractibꝰ p̄dictis emens intēdit̉ reciꝑe vltra ſortē. ergo ibi ē vſura. ℟º. ꝙ prima ꝓpoſi tio eſt vera in contractibus mutui. in ſupͣ dictis autem contractibus non ē mutuuꝫ ſed emptio ⁊ venditio. Hec Ric. quolꝫ. 2 q. 23. ar. 4. ¶ Sed dubitatur ſuper predictis. dictum enim eſt ꝙ quando in empti on eſt notabilis exceſſus precij ſuper reꝫ emptam vel rei empte ſuper preciū. ita ꝙ clarū eſt ibi emētē vel vendentem notabiliter ledi per cōparationē ad rem emptam contractus eſt illicitus. ſed quando emit̉ hereditarie vel prediū vel ius percipiendi certam quantitatē pecunie quolibet anno eſt notabilis exceſſus rei empte ſuper pre ciū. quia valor fructuū quos ꝑcipit emēs ⁊ eius ſucceſſores incōparabiliter excedit preciū ab ipſo emente datū. ergo talis cōtractus eſt illicitꝰ. ℟º ius naturale dictat ꝙ homo id quod emit magis diligat ſibi qͣꝫ filio: ⁊ magis filio qͣꝫ nepoti: ⁊ magis nepoti qͣꝫ ꝓnepoti. vnde nullū ius natura le nec etiā poſitiuū dictat ꝙ emens iſtam rem hereditarie tantum pro ea teneat̉ dare quantum probabile eſt ꝙ ipſe ⁊ eiꝰ ſuc ceſſores debeant inde percipere. quia ſicut illud quod emitur hereditarie non poſſet bn̄ cadere ſub eſtimatione. ſed cōſiderādo quantū ipſe emens diligere debēt rē quā ipſe emit pro ſe ⁊ heredibus ſuis vſqꝫ ad aliquē gradū determinatū. ⁊ ſimul etiam penſando quātū preciū quod emens dat eē poteſt vtile vendenti ⁊ heredibus ſuis vſqꝫ ad aliquē gradum determinatū debet emens ꝓporcionare preciū rei empte. ⁊ ſic contractus eſt licitus. quia res emit̉ quātum valet. vel ſaltem nō apparet ibi aliꝗs notabilis exceſſus. Hec ricar. vbi ſupra. ar. 7. Sed pone ꝙ mulier vigintiquinqꝫ ānoꝝ redditus ad vitaꝫ emat pro precio tali ꝙ infra octo annos recipiat ſortē. nun quid talis contractus eſt licitus. ℟ꝰ ꝙ nō talis enim mulier licet mori poſſet infra octo ānos: tamē clarū ē ⁊ probabilius ꝙ viuere debeat in duplo. quia hoc frequen tius accidit. ꝙ aūt mulier. 25. an. ſana īfra octo ānos moriat̉ raro accidit. ⁊ ſic ē claꝝ in tali ꝯtractu ꝙ emens probabil̓r habet notabiliter parte meliorē. ⁊ ideo ſaluo me liori iudicio credo ꝙ talis ꝯtractus ē illicitus. niſi mulier illa eēt infirmitatibꝰ grauata: vel tot periculis expoſita ꝙ nō clare videret̉ qd̓ hoꝝ eēt probabiliꝰ.ſ. an ip̄am viuere ꝑ tantū tempus ꝙ vendens notabiliter lederetur ẜm exigentiā rei vēdite. aut eam mori infra octo ānos. vel niſi aliquod ꝓbabile periculū eēt de impedimēto ſolutōis rei empte. tantū.n. periculū poſſet eē de impedimēto ſuꝑueniente rei empte ꝙ

III. VIII. dubitatio poſſidendi rē emptā pacifice cō tractū ad equalitatē poſſet reducere. Hec Ric. quolꝫ. 2. q. 23. ar. 7. Utrū poſſint emiredditꝰ ꝑcipiēdi vel ius ꝑcipiēdi redditꝰ. puta molēdini vel pedagij ꝓ minori p̄cio. qꝛ ſtatim.ſ. ſoluitur qͣꝫ daretur ſi ſolutio ſin gulis ānis expectaret̉. ℟º. ꝙ ſic dūmodo detur p̄ciū iuſtū.ſ. vt tantū detur quantum res valet tempore ꝯtractus. in iuſta.n. eſti matione nō attēditur tp̄s ſequēs ſꝫ tempꝰ pn̄s.ſ. quo ſit cōtractus. vnde res q̄ vendit̉ non debet eſtimari quantū ē valitura toto tꝑe cōtractꝰ. ⁊ ideo emens licite plus recipit tēpore ſequenti qͣꝫ dederit. qꝛ totum illud quod percipit ē de ſorte exquo vēdit ⁊ iuſte emit. Sed ꝯtra. ſicut ſe habet emptor ad vēditorē ita econuerſo vēditor ad emptorē. ſꝫ vēditor ſi plus accipiat rōe di latōis ſolutōis ē vſurariꝰ. ergo ſimil̓r em̄ptor ſi minꝰ det ꝓpter anticipationē ſoluti onis erit vſurariꝰ. ſꝫ ſic ē hic. qꝛ minꝰ dat̉ eo ꝙ p̄ciū anticipat̉. Ad hoc dicendū ꝙ illud de anticipatione tꝑis habet locū qn̄ res que vēdit̉ ſtatim nō traditur. ſꝫ p̄ciuꝫ ſtatim datur ⁊ res expectat̉. ſꝫ in ꝓpoſito res que vēdit̉.ſ. ius ꝑcipiēdi ſtatim tradit̉ lꝫ vſus ſiue fructꝰ vel redditꝰ expectet̉. vl̓ ſucceſſiue ꝑcipiat̉. Preterea nō debet pre ciū iudicari minꝰ qd̓ ē iuſtū ⁊ ꝓporcionatū rei vēdite reſpectu tꝑis quo res vēditur. lꝫ ſit forte minꝰ reſpectu tꝑis futuri. Licet aūt predicti duo caſus quoꝝ vnꝰ ē ex ꝑte emētis ⁊ alter ex parte vendētis videātur differre penes anticipationē ⁊ dilationem tꝑis: poſſūt tn̄ ambo reduci ad dilationeꝫ qꝛ in vtroqꝫ ē aliquid expectādū: lꝫ ī vno caſu res ⁊ in altero p̄ciū. Hec alex. lōbardus in quadā qōe de vſuris in ſuis quolꝫ ¶ Quid ſi cōmunitas aliquos redditꝰ ſu os vēdiderit alicui vſqꝫ ad certū tempus pro precio certo ⁊ minori qͣꝫ ſi ꝯmunitas ſolutionē faciēdā certis terminis expectaſ ſet. rn̄deo idem ē dicendū qd̓ in pn̄ti caſu. talis.n. contractus nō peccat nec ex parte rei vēdite. quia ē vēdibilis. nec ex ꝑte p̄cij qui ſupponit̉ ꝙ ſit iuſtū. nec etiā ex hoc ꝙ aliꝗd ꝑcipit̉ vltra p̄ciū. quia totū illd̓ qd̓ inde ꝑcipit emēs eſt de ſorte eius.ſ. emētis Hec alex. lombardus vbi ſupra. Sꝫ eſto ꝙ p̄dicta ꝯmunitas infra aliud tp̄s recuperare voluerit ⁊ recuꝑauerit inuito ēpto re redditꝰ illos. ita tn̄ ꝙ emptor ille hēat ānuatiꝫ ꝓ redditibꝰ illis certā pecunie qͣn titatē.ſ. octo libras. ⁊ nihilominꝰ ip̄a ꝯmunitas qn̄ vellet illū emptorē ad pͥſtinū ſta tū.ſ. ꝑcipiēdi redditꝰ illos reduce̓ poſſꝫ: ⁊ ip̄e emptor tandē in hec oīa ꝯſenſerit. reſpondeo. ille cōtractus videtur eē licitus. quia videtur ibi eē ꝑmutatio iuſta. dūmō ſeruetur ibi equitas iuris naturalis. ꝑmutatur.n. ibi ius ꝑcipiēdi redditꝰ illos ī ius ꝑcipiēdi redditus.ſ. octo libras ānuatim. Huius ſentētie fuit alex. lombardus vbi ſupra. ¶ Eſto ꝙ aliquis habeat cētū lib̓. in banco alicuius recipiēdas vſqꝫ ad quā tuor menſes. nunquid liceret alicui emere illas cētū pro. 8. ita ꝙ licite poſſet reciꝑe cētū pro. 80. Ad hoc dicūt multi ꝙ ſic. ꝗa non emit̉ pecunia ſꝫ ius. ius aūt centum libraꝝ minꝰ valet qͣꝫ cētū libre. tutiꝰ eſt enī pignori incūbere qͣꝫ in ꝑſonā agere. ⁊ ſil̓r rē habere qͣꝫ ius ꝓ re. inſti. de obli. que ex delic. na.§. furti. ⁊ ideo minori p̄cio poteſt emi. Alij dicunt quibꝰ aſſentiebat alexā. lombar. vbi ſupra. ꝓpoſitū caſū ec dubiū. ⁊ hoc ideo qꝛ emēs plus ⁊ minus dat ẜꝫ ꝙ plus ⁊ minus ſolutionē expectat. ita ꝙ lucrū ibi ꝓuenire videt̉ ꝓpter dilationē tē poris ⁊ minoritas p̄cij ꝓpter anticipatōeꝫ ſolutionis. lucrū aūt qd̓ ꝓuenit rōne tꝑis nō ē licitū. exͣ de vſu. in ciuitate. ⁊. c. nauiganti. cauēdus ē ergo cōtractus ille ex eo maxime qꝛ videt fieri in fraudē vſuraꝝ. ⁊ videtur eē indirectū mutuū. vt quaſi ꝗs mutuet in pn̄ti. s. ſcꝫ ꝓ. 20. poſtea recipien dis vltra ſortē. Ad rōnē de iure dicēdū ꝙ ſi pecunia vel res alia recipiēda in ꝑiculo eēt in manu alicuius a quo ſine ſumptu ⁊ labore recuꝑari nō poſſꝫ tunc minꝰ da re ⁊ reciꝑe plus liceret. qꝛ res que ē in periculo ceteris paribꝰ minus valet qͣꝫ que ē exͣ periculū. Secus ē aūt in ꝓpoſito. quia pecunia in banco nō ē ꝓbabil̓r in ꝑiculo al̓ hoīes merces vendētes nō eēt ꝯtenti expectare ibi fiendas ſibi ſolutiones. Qui vellet tenere opīonē pͥmā dicet ꝙ illd̓ qd̓ dr̄ de vſur. c. ī ciuitate. ⁊. c. nauigāti. n̄ obſtat. qꝛ ibi n̄ ius ſꝫ res ip̄a vēdit̉ q̄ ſtatim tradit̉ ⁊ p̄ciū differt̉. hic aūt p̄ciū ſtatī tra dit̉ ⁊ ius recuꝑandi ip̄aꝫ rē ⁊ nō res dat̉ ⁊ ſtat pecunia ipſa ꝑiculo emptoris iuris. ¶ Eſto aliꝗs ſale detulit ianuaꝫ ⁊ vēdidit ꝓ certo p̄cio recipiēdo.ſ. tūc qn̄ alij vēdide rūt etiā ſalē eidē coītati. mō ille nolens tā diu expectare ſolutionē vult vendere ius qd̓ hꝫ ſuꝑ cōitatē. nunꝗd licebit emēti ius

T. Li. illud minus pro illo dare vt. 20. lib̓. ⁊ in poſteꝝ plus recipere. 25. Rn̄deo caſus iſte non videtur differre a p̄cedēti. ⁊ ideo idē videt̉ hic ⁊ ibi. Utrum vēditio reddatur iniuſta ⁊ illicita ꝓpter defectum rei vēdite. ℟º ꝙ ſic ſi venditor defectum rei vendite cognoſcat: ꝯmittit fraudem in venditione vn̄ peccat: ⁊ vlterius tenetur reſtituere. Et hoc dico ſiue defectus ſit ẜm rei ſpeciem. vt cum aliquid alterius rei ē admixtum. vt aqua vino. vl̓ ẜm quantitatem que ẜm mēſuram cognoſcitur vl̓ ẜm qualitatem: vt ſi animal aliquod infirmum vēdatur quaſi ſanum. ſi vero ignorat non peccat: tenetur tamen cum ad noticiā eius perue nerit damnū emptori recōpenſare. Et idē intelligēdū eſt de emptore. contingit enim quandoqꝫ ꝙ venditor credit rem ſuā eſſe minus ſpecioſaꝫ quo ad ſpēm. vt ſi vēdat auꝝ loco auricalci emptor hoc ſciens iniuſte emit: ⁊ ad reſtitutionē tenetur. ⁊ ſimi liter eſt de defectu quantitatis ⁊ qualitatis Hec Tho. 2ª. 2e. q. 7. ar. 2. c. Utrū vendi tor teneat̉ emptori dicere vitiū rei vēdite. ℟º ꝙ ſic ſi eſt occultū aliter erit illicita ⁊ doloſa venditio. quia dat emptori dānuꝫ ⁊ periculi occaſionē. vnde tenet̉ ad dānū recōpenſandū. Si vero ſit manifeſtū vt ſi equus eſt monoculus. vel ſi vſus eſt re lꝫ non ꝯpetat venditori. poteſt tamē aliquis conuenire. aut ſi ꝓpter huiuſmodi vitium ſubtrahat partem quantā debet de precio: non tenetur manifeſtare vitium rei. quia forte propter huiuſmodi vitium emptor vellet plus ſubtrahi de precio qͣꝫ ſubtrahē dum eſſet. Unde venditor licite poteſt indēnitati ſue conſulere rei vitiū reticendo. Hec Tho. vbi ſupra. ar. 3. c. Quid ſi res vendatur alicui ſeruituti grauamini vl̓ cō ditioni ſubiecta. nunꝗd hoc venditor em̄ ptori dicere tenet̉. ℟º ſi hoc ſciebat ⁊ doloſe celauerit emptori tenebitur actiōe ex empto ad intereſſe. Si autem ipſe ignora bat vt. ff. de ac. emp. l. i.§. venditor. ſecus ſi ſciebat. Si vero venditor hoc ignorabat nihilominus tenebitur emptori non ad in tereſſe ſed tantū quanto minoris.i. ad re ſtitutionē illius. partis precij quam non dediſſet ſi hoc ſciuiſſet. C. de ac. em̄. l. i. ⁊. l. 2. Quid ſi venditor dicat ꝙ nullā ſeruitutē debebat: ⁊ ſi aliqua appareret teneri nolebat. Rn̄deo ſi ſciebat ẜuitutē deberi pactū non proderit ei quin teneatur ad ītereſſe ſi vero ignorabat proderit ei pactum. ff. de ac. em. l. i.§. i. ¶ Quid ſi equum vendens ī ſpatula patientē: in qua tamen non apparebat pati niſi poſt fatigationē: interrogatus ab ēptore an eēt morboſus reſpondet inſidioſe. vendo tibi equū recalcitranteꝫ ſiue habentē ſꝑatule vitiū. rn̄deo licꝫ ille expreſſerit vitiū. quia tamen non exp̄ſſit hoc vere: emptor credidit ip̄m nō habere ſpatule vitiū. ſed quia inſidioſe dixerit ta lia emptor poteſt agere actiōe redibitoria .ff. e. de ꝯtrahen em̄. l. ea que.§. fi. Hec ꝟ. dur. ¶ Item venditor cuiuſlibet animalis preſtare debet animal ſanū potēs comede̓ ⁊ bibere vt oportet ſiue vendat ꝓpriū ſiue alienū. C. de ac. em̄. emptor. ⁊. ff. de ac. em. l. ex empto.§. i. ¶ Itē ſi quis vendat vas ui tioſū ſcienter tenet̉ ad intereſſe intra rem ⁊ exͣ rem. ff. loca. l. ſꝫ addes.§. i. Nota tam̄ ꝙ aūt vēditor nullo mō tradit rē vēditaꝫ ⁊ tūc tenet̉ ad intereſſe intra re. aūt tradit eā ſꝫ vitioſam. puta vēdidit pecus morboſum. ⁊ ſi ſcienter tenetur ad intereſſe ītra rē ⁊ exͣ rē. ſi vero ignoranter: tunc tenet̉ emptori quanto minoris erat empturus. ff. de ac. em̄. iulianꝰ.§. ¶ Quid ſi vēditor ſciat rē quam vēdit in proximo eē futurā minoris valoris qͣꝫ pro ea recipiat. pro coꝙ ipſe ſcit negociatores in proximo ſuꝑ uēturos qui de illa re abunde deferēt ſecū. quod tamē ab emptoribꝰ ignorat̉. rn̄det hoſti. ꝙ vēditor qui vēdit rē ẜm ꝙ preciū inuenit non videt̉ facere ꝯtra iuſticiā. ſi quod futuꝝ ē nō exponat. ſi tam̄ exponet vel de precio ſubtrabe̓t abūdantioris vir tutis eēt. lꝫ ad hoc ex debito iuſticie teneri minime videat̉. ¶ Quid ſi quis vēdat aurū vel argētum alchimice factū pro vero auro vel argēto. Rn̄det Tho. 2ª. 2e. q. 77. ar. 2. c. i. ꝙ ſi non habeat verā ſpēꝫ auri vel argēti ē vēditio fraudulēta ⁊ iniuſta: p̄ſertim cum ſint alique vtilitates auri ⁊ argēti veri ẜm operationē naturalē eoruꝫ que non cōueniunt alchimico auro. ſicut ꝙ habet ꝓprietatē letificandi ⁊ ſanat quaſ dam infirmitates. ſepius etiā poteſt poni in operatione ⁊ diutius manet in ſua puritate. ſi autē fieret alchimice verū aurum non eēt illicitū illud pro vero vēde̓. quia nihil prohibet artē aliquibus cauſis naturalibus vti ad producēdum naturales effectus ⁊ v̓os vt dicit Aug. 3. de trini. loquēs de his que fiūt demonis arte. Quid faciet confeſſor de mercatoribus ⁊ pellipa rijs ⁊ huiuſmodi qui nec emere ſciunt:

III. VIII. nec vendere fine mēdacijs ⁊ qn̄qꝫ ꝑiurijs Rn̄dꝫ ray. ⁊ hoſti. ꝙ quotiēs quis ſciēter ⁊ cā decipiēdi ꝓximū ꝑiurat vel mētit̉ pec cat mortal̓r ⁊ tenet̉ ad reſtitutionē inquā tū decipit ꝓximū eidē decepto vel heredi eiꝰ faciēdā ſi pōt. ſi aūt nō pōt: ꝓcedat vt dicet̉ infra de vſurarijs. ſi aūt ignoranter dicat falſū credēs dicere veꝝ. vel etiā ſciē ter. ſꝫ intēdat ꝑ illud mēdaciū ſibi ꝓdeſſe vt ſe ſic ſeruet indēnē. ⁊ ꝓximo nō obeſſe qꝛ nō decepit eū vnā rem ꝓ alia vēdēdo. nec in rei valore. qꝛ nō vēdit ei vltra debitū valorem. tale mēdaciū ẜm ray. pōt dici forte veniale. ſic pōt intelligi. 22. q. 2. pͥmū. ẜm hoſti. aūt exquo aſſidue ⁊ ꝯſuetudina rie mētitur mortale videt̉ ſicut ebrietas ſi ſit aſſidua ē mortalis. di. 25.§. alias. ſi v̓o ꝑiurat peccat mortal̓r vel venial̓r ẜm diſtinctionē poſitā de ꝑiurio sͣ. Debet etiaꝫ iſte talis preter reſtitutiōeꝫ induci ad largas elemoſynas faciēdas ꝓ aīabꝰ illoꝝ dequoꝝ rebꝰ ignoranter aliqua habuerit. Ad hoc nota ꝙ in vēditōibꝰ illud qd̓ cōmēdādi cā dicit̉ ꝓ non dicto habet̉. ff. de dolo. qd̓ vēditor. Aut.n. ꝯmēdans ſiſtit ī gn̄e dicēs. ille ē bonꝰ ſeruꝰ. vel hec ē bona domꝰ. ⁊ tūc nō obligat̉ niſi ſciēter ꝯmendetrē vitioſa. qꝛ tūc de dolo tenet̉ vt ibidē dr̄. aūt deſcēdit ad ſpālia. ⁊ tūc tenet̉ ex eo qd̓ ꝯmēdādo plus vēdidit. vt ſi dicat ſeruū eē bonū artificē vl̓ lr̄atū hoc p̄ſtare dꝫ niſi qd̓ ꝯmēdatur in euidēti ſit. vt ſi dicat ancillā eē ſpecioſā ⁊ domū bn̄ edificatā. ff. .c. de ꝯtrahen. em̄. l. ea q̄ ꝯmēdandi. ⁊ 19. .q. 2. c. 2. ⁊. 29. q. i.§. his ita. Quid de illis qui faciūt vel vēdūt gladios quarellos ⁊ hiꝰ quibꝰ hoīes occidūt̉. Quid de illis etiā qui faciunt ⁊ vendūt venenū vel toxicū. Quid etiā de illis qui faciūt vel vēdūt ſotulares pictos ⁊ aurifrigiū ⁊ ſimilia q̄ nō deferūtur ad neceſſitatē vl̓ ad vſū ſꝫ ad va nā gloriā ⁊ abuſū. Rn̄det ray. ꝙ in talibꝰ ē intētio reqͥrenda. ſi.n. aliquis faciat hiꝰ vel vēdat vel tribuat alicui quē credat ta libꝰ abuſuꝝ: talis inquā intentio ē peccatū mortale grauiſſimū. ⁊ qui ſic facit ē co operator oīum ſcelerū inde ꝓueniētiū. ⁊ iō eſt pro oībus puniendus. 2. q. i. notū ī ſūma. Si vero credebat illū talibꝰ ad aliqd̓ licitū vſurū. vel nihil ſuper hoc cogitabat. vel ignorabat ꝙ talia facere vel vendere eēt illicitū. tunc diſtinguo. quia talia aūt ad aliquē vſum licitū eē poſſunt vtilia. vt arma in bellis iuſtis. aurifrigiū in ornamē tis eccleſiaſticis. ⁊ venena quedā in qui buſdā medicinis. ⁊ tunc non peccat. aut ta lia ad nihil valent niſi ad peccandū vt quedā venena mortifera ⁊ ſuꝑflue ⁊ ſum ptuoſe ſuture camiſiaꝝ quas p̄cipue faciunt hiſpani. ⁊ tunc peccat qui talia facit tenet vendit vel alias alienat. ar. de libello famoſo quē non debet aliquis oſtēdere ſꝫ deſtruere. al̓ grauiter peccat.§. q. i. per totū. ⁊ eſt optima lex. ad hoc. ff. de ꝯtrahen. em. ꝙ ſepe.§. veneni mali. vbi ponit̉ p̄dicta di ſtinctio de veneno. Et de tali illud pōt intelligi ꝙ qui occaſionē damni dat dānuꝫ dediſſe videt̉. exͣ de iniur. ſi culpa. Quid de factoribus taxilloꝝ ſcacoꝝ ⁊ alearum. Rn̄det rod̓. ꝙ non videt̉ eē tutū de hiꝰ artificijs viuere. quia eoꝝ vſus eſt vt frequē tius ad malū. lꝫ aliquando ſit ad recreati onē ⁊ remediū triſticie ⁊ cogitationū noxi arum. de talibus ergo ẜm intentionē ē iudicandū. Quid de illis qui faciunt ſerta de floribus maxime in feſtis. Rn̄det rod̓. ꝙ non credit eos eſſe excuſabiles propter periculū quod ex hoc poteſt de facili cōtin gere. qꝛ ſunt incitatiua luxurie ⁊ ſigna laſciuie. lꝫ talia qn̄qꝫ valeāt ad ꝯfortationē nature. Uiolat̉ etiā obſeruātia dici feſti. de hoc sͣ. li. i. ti. 22. Equitur videre de 12.ſ. de monopo lijs. Circa qd̓ nota ꝙ hec ſunt ꝓhibita. Eſt aūt monopoliū corpus ſiue ſocietas monopolaꝝ. vel ē etiā opus vel pactū inter ſe vel etiā cū ciuitate monopolaꝝ. Eſt aūt hec monopola vl̓ mono polus ppl̓s is qui impetrat ꝙ ſoli ſibi lice at in ciuitate aliqua ſpecialia vendere vel emere vel facere. ⁊ monopole dicuntur o impetrant ꝙ ipſis ſolis liceat huiuſmodi facere. vel etiam in vendendis rebꝰ certis certum precium ſtatuere contra quod nemini liceat vendere. Et quidem ſi ſcribat̉ per duplex. l. dicitur a monos quod ē vnꝰ ⁊ polla quod eſt venditio. eo ꝙ vni vel ill̓ qui ſunt de vna ſocietate tm̄ liceat illa ven dere. Uel ſi ſcribatur per vnum. l. dicitur a polis quod eſt ciuitas. eo ꝙ in ciuitate ſit tm̄ vnus vel ſocietas vna ex pacto hoc fa ciens. Pacta aūt talia ſiue cōmercia ſunt prohibita. Nec valet pragmatica ſanctio ſuꝑ hoc impetrata. Si quis autē hoc exercuerit perpetuo exilio damnatur. bonis ꝓ prijs ſpoliatur. pͥmates v̓o ꝓfeſſionū vna libra auri pena afficiūt̉. pͥnceps aūt terre ſi diſſimulauerit penam. 40. libraꝝ patit̉

T. Li. IX. C. de monopolijs. l. vnica. ¶ De ꝑmutatione titulus. 9ꝰ. Einde cōſiderandū ē de ꝑmutationē que ē vicina ſiue ſiliemptioni. vt. C. e. l. ꝑmutationē Circa quod vidēdū ē pͥmo ꝗd eſt ꝑmutatio. Secūdo qual̓r ꝯtrahit̉ ⁊ denatura eiꝰ ⁊ ꝯueniētia ⁊ dr̄ia cū vēditōe. Tertio que res ꝑmutari poſſint. ⁊ que ꝓquibꝰ. Quarto cū quibꝰ ꝑſonis pōt eccl̓ia permutare. Quinto de arte campſoria. ¶ Circa pͥmū ſciēdū ꝙ ꝑmutatio ē vnius rel ꝓ altera vicaria p̄ſtatio. C. e. de re. pͥmū. .l. p̄alle. in fi. ⁊ ē ꝑmutatio cōtractꝰ īnoīat qꝛ multū ē incertꝰ eo ꝙ large ꝯprehēdit omnē ꝯtractū exquo aliꝗd dat̉ vel accipi tur. nā vēditio ⁊ locatio pn̄t dici ꝑmuta tio. Contractꝰ etiā īnoīatꝰ puta do vt des pōt dici ꝑmutatio. ⁊ ſic adaptari pōt con tractibꝰ noīatis ⁊ īnoīatis. ⁊ ideo habet nomē gn̄ale nō ſpāle. ꝓpter qd̓ merito cō tractꝰ īnoīatꝰ cenſet̉. Irca 2ᵐ ſciendū ꝙ ꝓprie ꝑmuta tio ꝯtrahit̉ tunc qn̄ ꝯuenit̉ inter aliquos vt ſpēs certa det̉ ꝓ ſpecie certa. vt iſte equus ꝓ iſto bone. Si v̓o det̉ res incerta ꝓ incerta vt bos in gn̓e ꝓ bo ue in gn̓e: nō erit ꝓprie ꝑmutatio: ſꝫ alius ꝯtractꝰ īnoīatus. puta do vt des. ff. de preſcrip. ver. naͣlis filius.§. i. ⁊. 2. Eſt ergo naͣ ꝑmutatōis vt reꝝ interuētu ꝯtrahat̉ non ſolo pacto. qꝛ ex ſola ꝯuentiōe ꝑmutatōis nulla re hinc inde ſecuta neutri ꝯpetit aliqua actio. vt. C. c. ex placito. Sunt vero ſimiles ꝑmutatio ⁊ venditio. qꝛ ex vtraqꝫ p̄ſtat̉ cauſa vſucapiendi ⁊ emptio ⁊ redi bitio. Itē ſicut actio deſcendēs ex venditi one ē bone fidei vt inſti. de act.§. actionū aūt quedā bone fidei ſūt. ita ⁊ actio deſcē dens a ꝑmutatōe. Sūt aūt diſſimiles. qꝛ venditio ſine ſcriptis ꝑficit̉ ſolo ꝯſenſu. ꝑ mutatio vero non ꝑficit̉ niſi re ab altera parte ſecuta. Un̄ ei qui rē ſuā tradidit datur actio.ſ. ex pacto ꝯtra eū qui rē ſuā nō tradidit. vt in. d. l. ex placito. Itē in vendi tione vnus eſt emptor alter venditor. in ꝑmutatione aūt vterqꝫ eſt ꝑmutator. Iteꝫ ꝑmutatio habet locū in ſpūalibus. nō aūt emptio. ratio huius ē ẜm ber. exͣ. e. ad q̄ſti ones. qꝛ nulla ē emptio ſine precio quod in quantitate ⁊ pecunia numerata ꝯſiſtit quod nō eſt in pͥmutatione. ſꝫ vterqꝫ ē qͣſi emptor ⁊ venditor. Item in venditione emptor cogitur facere precium accipiētis ⁊ venditor nō tenetur facere re ementis. qꝛ ſufficit ꝙ venditor de euictione ſe obliget. ſꝫ in ꝑmutatiōe vterqꝫ cogitur rē a ſe datā facere accipiētis. ar. ff. e. l. i. circa pͥn. Sed ſuper hoc diſtinguit̉. qꝛ ſi quis re n̄ ſuam ſꝫ alienā ꝑmutauit: ꝑmutatio tenet donec euincit̉. ⁊ ideo pōt agi cōditiōe obcām datoꝝ ad repetēdū quod datū ē qͣſi nihil ab altera ꝑte ſit datū. vt. ff. e. l. i. ī fi. Equit̉ de tertio.ſ. que res ꝑmutari pn̄t. ⁊ que ꝓ quibus. Circa quod ſciendū ꝙ ꝑmutatione ſpecialiter ſumpta ꝓut ē vniꝰ rei pro alia vicaria p̄ ſtatio: ꝑmutari pn̄t tꝑalia cū tꝑalibꝰ: non aūt ſpūalia cū tēporalibꝰ. vnd̓ nec decima cū pecunia. exͣ. e. c. vlti. ꝑ qd̓ pꝫ ꝙ laycus nō pōt eximere ſe a p̄ſtationē decime lꝫ det partē fundi. Spūalia aūt cū ſpūalibꝰ eiuſ dem generis ꝑmutari pn̄t. ⁊ ſic eccl̓ia cuꝫ eccl̓ia. dignitas cū dignitate canonia cū canonia. bn̄ficiū. cū bn̄ficio. ⁊ decime cuꝫ decimis. nō aūt bn̄ficiū cū iure patronat qd̓ ē ſpūale alteriꝰ gn̓is ꝑmutari pōt. et ratione poſſeſſionū vnius eccleſie ſi p̄ponde rēt poſſeſſionibus alterius eccl̓ie pecunia pōt refundi dūmodo cōtractus adinuicē minime miſceantur. ita ꝙ ſeparatim fiat contractus eccleſiarum a ꝯtractu poſſe ſionū. vel ẜm Inno. hoc vult dicere ꝙ ca ueant ꝑmutatores ne occaſione ſpūalium iuriū de quibus plus habet vna eccleſia qͣꝫ alia: pecunia tribuatur. exͣ. e. ad qōnes. 16. q. fi. nemini. non obſtante ꝙ aliquis expectet proximo vacaturam. li. 6. e. licet. hoc intellige quando ſit auctoritate ſuperi oris. vt ibidem. exͣ. de cenſi. prohibemus. al̓s non licet. exͣ. e. queſitum. ⁊ de preben. maioribus. ⁊ ſi qui hanc permutationem auctoritate propria fecerit ſunt eis priuā di. exͣ. e. cū olim. niſi ſimplicitati venia det̉ exͣ. e. cum vniuerſorum. Unde ſi obijciat̉ ꝙ ꝑmutatio nō ē cōtractus gratuitus. ff. e. l. i. ergo non poteſt interuenire in ſpiritu alibus que ſunt gratis conferenda.i. q. i. gratia ſi non gratis. ⁊ ſimilia. dicendū ꝙ hoc totum ſoluit auctoritas ſuperioris ex cuius arbitrio omnia pendent. vt. 16. q. fi. nemini. ⁊ exͣ. de cenſi. prohibemus. Notat auteꝫ rod̓. ꝙ huiuſmodi permutatio eccleſiarum pro eccleſiis non habet locum inter perſonas que non habent niſi vſufructum eccleſiarum. ⁊ hoc tantuꝫ ad vitam ſuam. ſed inter perſonas eccleſiaſticas

C. III. IX. ꝗbus ꝓprietas taliū eccl̓iaꝝ in perpetuuꝫ eſt conceſſa vt. c. p̄alle. ad qōnes ⁊cͣ. Notandū etiā ꝙ bn̄ficiū pōt ītelligi ꝑmutari dupl̓r.ſ. aūt tāqͣꝫ ꝓprietas: ſic ꝑmutari pōt cū bn̄ficio. vt cū duo ep̄i litigant ſuꝑ aliqͣ eccleſia quā vnꝰ dicit eē debere ſibi ſubiectā ⁊ alter negat qui poſſidꝫ eā. ꝑmutatio fieri pōt ꝙ vnꝰ habeat vnā eccleſiā ⁊ alt aliā. Aut tāqͣꝫ bn̄ficiū vt cū quis ad p̄lati onē recipit̉ vel ad aliqd̓ bn̄ficiū intitulat̉. ſic nō pōt bn̄ficiū cū bn̄ficio ꝑmutari ſine auctoritate ſuꝑioris. vt dictū ē sͣ. Sꝫ nūꝗd ſufficit auctoritas ſuꝑioris vbi nō ad eū ſꝫ ad capitulū ꝑtinet collatio ⁊ īſtitutio p̄bēdaꝝ. ℟º. ꝙ nō. ar. exͣ. de offi. archi. ad hͦ nos dn̄s.§. fi. ⁊ de offi dele. ſuꝑ eo. ad fi. Nūquid ſufficit in eodē caſu capituli auctoritas. ⁊ videt̉ ꝙ nō. qꝛ nō ꝯcedit̉ ei ꝙ diſpenſare poſſit ꝯͣ cōſiliū: ſꝫ tm̄ ep̄o. exͣ de p̄ben. vacante ẜm hoſti. Ubi v̓o collatio ꝑ tinet ad ep̄m ⁊ capitulū: fiet libera reſigna tio in manibꝰ vtriuſqꝫ. ⁊ ſi ſint in diuerſis dyoceſibꝰ illa bn̄ficia: ꝗlibet reſignabit in manu ſui ep̄i. vel alicui alteri ꝯmutet. qd̓ meliꝰ videt̉. ad hoc exͣ de ſen. ex. cū illoꝝ. Si vero ad canonicos pertineat electio ⁊ ad ep̄m cōfirmatio: neceſſe erit ꝙ interue niat cōſenſus illoꝝ qui hn̄t eligere. ar. exͣ. de offi. archi. ad hec in fi. ẜm Io. an. Si v̓o ep̄s ꝑmutet cū capitulo facere debꝫ hoc au ctoritate archiep̄i. exͣ. de re. ec. nō alie. c. i. Si v̓o ꝑmutet cū alijs ſufficit ꝯſenſus capituli ẜm hoſti. Mācipia aūt eccl̓iaꝝ cū mancipijs priuatoꝝ ꝑmutari nō pn̄t niſi ad libertatem.i. ad hoc vt liberi fiāt. exͣ. e. mancipia. qd̓ eſt veꝝ ẜm hoſti. niſi vbi ex pediret eccl̓ie cui donari poſſint. 12. q. 2. ec cleſiaſticis vtilitatibꝰ. multo fortiꝰ ꝑmuta ri. hoc enī ẜm Laur̄. ꝓhibitū fuit. quia ad laycoꝝ ſuggeſtionē ſepe inutilia mancipia ꝑmutabāt̉ ꝓ vtilibꝰ. ſꝫ ceſſante cā ceſſabit ꝯſtitutio di. i.§. his oībꝰ. ⁊ exͣ. e. mācipia in glo. Un̄ ẜm Inno. fugitiui ꝑmutari pn̄t ⁊ diſtrahi. exͣ. e. de reꝝ ꝑ. iniuſtū. quod eſt veꝝ exquo redierunt patefacto vitio emptori ẜm ber. ſecus ē ſi ſint in fuga. C. ad .l. flaui. de pla. in fuga. Et ꝙ dicit ſeruum eccleſie poſſe ꝑmutari ad libertatē: intelligas ſi duo alij dent̉ ſibi. al̓ nō. 12. q. 2. ep̄s qui mancipium. Equit̉ de quarto.ſ. cū quibꝰ ꝑſonis pōt eccl̓ia ꝑmutare. Circa qd̓ ſciendū ꝙ ꝑmutare pōt vna eccl̓ia cū alia indēnitate ſeruata vtriuſqꝫ. io. q. 2. hoc ius. ⁊ etiā cū pͥncipe dūmō recipiat rē equiualētē interueniēte pragmatica ſanctiōe. hoc ẜm hoſti. veꝝ ē ſi pͥnceps egeat tali ꝑmutatione. lꝫ aliter intelligat̉ ab illis exͣ. c. c. i. Nā ſi tm̄ eccl̓ie vtilitas attēdat̉ vt videt̉ velle ber. nullū erit pͥncipis pͥuile giū ẜm hoſti. Eſt aūt pragmatica ſāctio illud qd̓ pͥnceps de cōſilio ꝓceꝝ ſtatuit ⁊ ſanxit. C. de diuer. reſcrip. l. vlti. Sed cū pͥuatis eccl̓ia ꝑmutat ita demuꝫ ſi ip̄i eccl̓ie expediat. vt exͣ de re. eccle. nō alie. vt ſuper in fi. Et ſi ꝑmutatio incōſulte facta ſit ſucceſſor pōt reuocare. exͣ. e. c. 2. Equit̉ de quinto.ſ. de arte campſo ria in qua cōmutat̉ pecunia ꝓ pe cunia. ⁊ querit̉ vtrū ſit licita. Reſpondet̉ ẜm alex. lombardū in quolꝫ. q. d̓ vſuris. ꝙ ſic. cꝰ ſignū ē ꝙ eccl̓ia dānat ⁊ ꝑſeꝗtur vſurarios: nō aūt campſores: ſed potiꝰ eis fauet. vt patꝫ in eccl̓ia romana. Ad cuiꝰ euidētiā ſciēdū ꝙ oportuit eē cam ꝑſores. tū ꝓpter diuerſitatē nūmiſmatū in diuerſis regionibꝰ ſicut in eadē diuerſificant̉. tum pro vtilitate legatoꝝ diuerſas regiones circūeūtiū. tū ꝓ ꝯmutatione reꝝ neceſſariaꝝ vite hominū. reꝝ enim ꝯmū tatio ē neceſſaria que nō pōt fieri ꝯmode ſine nūmiſmate. qꝛ res ꝯmode ferri n̄ poſſent ad loca remota ꝓ ꝯmutatōe faciēda ⁊ ideo neceſſariū fuit nūmiſma. Neceſſaria igit̉ fuit ars campſoria. nō autē habꝫ locū in tali ꝯmutationē rō mutui. qꝛ non ſperat̉ ibi lucrū ꝓpter temporis dilationē. nec iteꝝ reddit̉ ſors campſori eadē ſpecie vel numero. qꝛ dat monetā vniꝰ generis ⁊ recipit monetā alteriꝰ generis. Non eſt etiam ibi ꝓprie emptio vel vēditio: ſed po teſt ſimpliciter dici permutatio. Ulterius ē attendendum ꝙ valor nūmiſmatis ſiue monete poteſt penſari dupliciter. vno mō ẜm naturam rei vel ponderis vel materie Alio modo ẜm taxationem legis poſitiue ⁊ ex hoc accidit ꝙ aliquod genus monete in aliquo loco non tantuꝫ valet ẜm ma teriam ſuam quantum valet in alio loco ẜm legem poſitiuā. Et ideo quando cam pſor aliquod genus monete accipit non ẜm eſtimationem legis poſitiue ſed ponde ris vl̓ materie. ⁊ aliud genus monete dat ẜm eſtimationem legis poſitiue: ſit ibi recō penſatio ⁊ equalitas īter datū ⁊ acceptū ꝯparando illud quod valꝫ moneta data

T. Li. X. ẜm legē poſitiuā ad illud quod valet moneta recepta ẜm pondus ſuū ⁊ materiā. ⁊ ſeruatur ibi iuſticia ſimilis illi que ē ī em̄ ptione ⁊ vēditionē. qꝛ ſit ibi recōpenſatio ẜm ampliorē vtilitatē dati apud recipiētē a campſore qͣꝫ recepti ab eo. Et ideo non pōt dici ꝙ ſit ſimile de iſta ꝑmutatione ⁊ mutuo. qꝛ nō requirit̉ ꝙ contractus talis ſit gratuitus ſicut mutuū. ꝓpter quod hic ſperari pōt lucrū ⁊ nō ibi. ⁊ pōt lucrū trā ſire in dn̄ium ꝑmutantis ⁊ nō in dn̄ſum mutuantis. hec alex. lombardus vbi sͣ. ¶ De mutuo titulus decimus. Oſtea cōſiderandū ē de ꝯtͣctu mutui. ⁊ circa hoc videndū eſt primo vn̄ dicat̉. 2º. in quibus rebꝰ cōſiſtit ſiue cōtrahitur. qualiter cōtrahit̉. ¶ Circa primū ſciendū ꝙ mutuū dicit̉ quaſi de meo factū tuum. ⁊ dicūt aliqui ꝙ eſt nomē cōpoſitū ex cor rupto ⁊ integro. qꝛ quod fuit meū mutuando facio tuū. ff. ſi cer. pe. l. 2.§. appellata. Alij vero dicūt ꝙ nō ē nomē cōpoſitū ſed ſimplex deriuatū a muto mutas. quia ab vno mutat̉ in aliū. ⁊ ꝙ dicitur mutuū qͣſi de meo factū tuū ē ethimologia nō cōpoſi tio. ⁊ a muto dicit̉ mutuo mutuas mutua re. qd̓ ē neutrū. ⁊ mutuor mutuaris mutu ari qd̓ eſt deponēs. ⁊ ſignificant̉ duo. qꝛ mutuare eſt mutuū dare. mutuari v̓o eſt mutuū accipere: vnde verſus. Mutuo tra dendo ſed mutuor eſt accipiēdo. ita dicit Papias. Equit̉ videre de ſecūdo in ꝗbus cōtrahit̉ mutuū. Circa qd̓ ſciendū ꝙ cōtrahit̉ tm̄ in his ⁊ de his rebꝰ q̄ conſiſtūt tm̄ in numero pondere ⁊ menſura.i. in his rebꝰ q̄ dant̉ ad numeꝝ vt q̄libet moneta q̄ proprie dicit̉ pecunia numerata. ⁊ q̄ dant̉ ad pondus vt es au rū ⁊ hiꝰ. ⁊ q̄ ad menſurā vt granū vinum oleū. inſti. ꝗbꝰ mo. re contra. obli. circa pͥn Sed nūquid eſt mutuū ſi decē brachia depāno ſcanforti vel alio dant̉ vt totidem ī termino certo reddant̉. videt̉ enim ꝙ ſic. qꝛ talia vident̉ conſiſtere in menſura. Reſpondit rod̓. ꝙ eſt veriꝰ ibi contractꝰ permutationis qͣꝫ mutui. ⁊ nomen menſure reſtrigit̉ hic ad modios ⁊ lagenas ⁊ alia vaſa quibꝰ menſurari ſolent grana ⁊ liꝗ da. poteſt tamen huiuſmodi contractꝰ in fraudem fieri vſurarū. Quid ſi dem libꝝ ad pondus vel oues ad numeꝝ receptu rus librum tanti ponderis vel oues tanti numeri. ℟º. nō erit mutuū. qꝛ in mutuo debet attendi natura vel aptitudo ⁊ cōſue tudo reꝝ vt dent̉ ad pondus vel numeꝝ. ff. de contrahen. emp. ⁊ ven. l. i. vt frumēti naturalis aptitudo ⁊ cōſuetudo eſt vt ad menſurā det̉. ⁊ eris vt ad pondus. ⁊ monēte vt ad numeꝝ. Libroꝝ vero equoruꝫ ouiū ⁊ ſimiliū non eſt naturalis aptitudo ⁊ conſuetudo vt dent̉ tali modo ſꝫ ẜm eſti mationē valoris eoꝝ. qꝛ cū res mutuata non eadē ſꝫ ſimilis debeat reddi nō poſſet in hiꝰ rebꝰ ſimilitudo omnimoda reperiri. ita ꝙ ſuper omnes oīno ſil̓is redderetur. hec azo. Equit̉ videre de tertio. Circa qd̓ ſciēdū ꝙ ꝯtrahit̉ mutuū tali mō. ſcꝫ vt dās mutuū dare intelligat̉ īmētōe recipiēdi in termino nō eandē re ſꝫ ſimile ⁊ tantūdē in eodē gn̄e ⁊ eiuſdē uti litatis ⁊ precij ⁊ eodē mō. vt ſi dedit pecu niā nō eandē ſꝫ ſimilē. ſi granū nō idē ſed ſil̓e. ſi.n. idē numero recipi deberet nō mutuū ſꝫ ꝯmodatū vel depoſitū eēt. ff. de ꝯͣhē. emp. l. 2. res etiā eiuſdeꝫ gn̓is debet reddi. qꝛ ſi redderet̉ alteriꝰ gn̄is vt ꝓ vino granū nō eēt mutuū. ſꝫ ꝯtractꝰ īnoīatꝰ.ſ. do vt des. ff. ſi cer. pe. l. i. Nec ſic debitor liberaret̉ ſi fieret creditore inuito vt ibidē ſi cer. pe. .l. 2. niſi in caſibꝰ quos reꝗre infra. ti. de ſolutionibꝰ. ar. s. circa pͥn. Sed ꝗd ſi argen tū ad pondus recipiat̉ ⁊ pecunia ad numeꝝ reddat̉. ẜm azo. videt̉ ꝙ liceat. vt. ff. de au. ⁊ ar. lega. l. i.§. vl. ⁊ hoc ſi ſit pecunia argentea nō ꝯtaminata ere. tunc.n. idem genus reddit̉ ⁊ tantūdē. non accipit̉ eniꝫ genus hic ſicut accipit porphiriꝰ. ſꝫ ponit ſpāliter pro quibuſdā rebus que ſunt in numero pondere ⁊ menſura nō pro alijs Hec azo. Item in mutuo debet conſide rari non tm̄ natura ſed etiam actus. ſi enī pecuniam dedero non in quantitate ſꝫ in ſacculo vt mihi tm̄ pecunie ſacculum reddas: non erit mutuū. qꝛ lꝫ qd̓ eſt datū ha beat naturā mutui. non tamen ſic ē datū vt mutuū. debuit.n. in quātitate dari. debꝫ ergo inſpici natura ⁊ actus cū his q̄ data ſunt: quoꝝ ſi qd̓ defuerit mutuū nō erit. vn̄ ſi querat̉ an ſic fiat mutuū cū do tibi panē vel vinū vt mihi reddas eque bonū aliū. dicēdū ē ꝙ nō. ſꝫ ꝯtractꝰ īnoīatus. vt do vt des. hec azo. Itē ꝯtrahit̉ mutuum dupl̓r. vno mō ſola rei mutuate traditiōe

T. III. XI. dū.ſ. creditor re debitori tradit cā ſibi mutuans vel ponderans vel mēſurans. vnd̓ tunc dicit̉ obligatio cōtrahi. inſti. quibus mo. re contra. obli. in pͥn. Et dicitur tale mutuū naturale. qn̄.ſ. res tradit̉ nō ſecuta ſtipulatione que ē de iure ciuili. vt. ff. ſi cer. pe. certi ꝯditio.§. numeraui. in fi. Et ideo n̄ dat̉ certi cōditio de mutuo niſi in tantum quantū eſt datū: nō vltra. ſi enim tibi dem vt mihi reddas nō cōtrahit̉ ip̄o iure obligatio. vt. ff. de pac. in. l. ſi tibi decē. ī pͥn. Nō .n. obligatio re ꝯtrahi pōt niſi īquātū datū ē. ſic ergo debitor reddere tenet̉ tm̄ illd̓ quod recepit ex mutuo. nec liberat̉ ītētōe C. ſi cer. pe. cū te eo ꝙ a ml̓tis. nec alio caſu fortuito. vt. C. ſi certū pe. l. incediū. inſti. qui. mo. re contra. obliga.§. item. Secus ē ſi data ſit pecunia in ſacculo conſignato. vt. ff. ſi cer. pe. ꝙ ſi ab initio. Alio mō con trahitur obligatio mutui non tm̄ rei tradi tione ſed etiam ſtipulationē. vt ſi paꝝ an̄ vel parū poſt pecunie numerationē creditor ſtipulet̉ illā pecuniā ſibi reddi. al̓ ſtipulatio nō valeret. ff. de ver. ob. l. i. Et tūc mu tuū dicit̉ naturale ꝓpter numerationē in qua operat̉ natura: ⁊ ꝓpter ſtipulationē q̄ eſt de iure ciuili. inſti. de acc̄.§. de pecunia aūt. Etſi ſtipulet̉ ſibi plus reddi qͣꝫ tradi dit ꝯͣ naturā mutui faceret ⁊ ꝯͣ equitatem iuris naͣlis. vt patꝫ ex iā dictis: ⁊ patebit plenius ex his que dicēt̉ in ti. ſe. de vſuris Ex p̄dictis pꝫ naͣ ꝯͣctus mutui ad qd̓ etiā valēt ea q̄ dicūt̉ ti. ſe. ar. 3. in fi. ſolutōis q̄ ſtionis pͥme. de dr̄ia inter mutuū ⁊ ꝯmoda tū. ⁊ ea q̄ dicūt̉ in. 4. ar. ca. io. de dr̄ia int̓ mutuū ⁊ locatū. Cui aūt actio ex mutuo det̉ ⁊ ꝯͣ quē ⁊ qualis actio ē: ad pn̄s iuriſ peritis relinquat̉ grā breuitatis: p̄cipue cū talis ꝯſideratio ſit forma iudicial̓ n̄ pn̄ial̓ ¶ De vſura titulus. ii. Einde ꝯſiderādū ē de vſura ꝙ ꝯmittit̉ in ꝯtractu mutui. ⁊ pͥquid ſit vſura ⁊ vn̄ dicat̉. 2º quot ⁊ q̄ ſint ſpēs ⁊ modi eius 3º. vtrū vſurā acciꝑe corporalē ſit peccatū. 4º vtrū liceat in aliquo caſu reciꝑe aliꝗd vltra ſortē. 5º de ꝗbuſdā caſibꝰ dubitabi libꝰ vtrū ibi ſit vſura. 6º de penis vſurario rū ꝗbꝰ ẜm ius poſitiuū puniunt̉ ⁊ ad reſtitutionē ꝯpellūt̉. 7º de reſtitutōe vſuraꝝ 8º. de forma inſtrumēti obligatōis vſurarij vel etiā raptoris ad reſtituendū male ab lata. Circa pͥmū ſciendū ꝙ diuerſi diuer ſimode deſcirbūt vſurā. ſꝫ hoſti. in ſūma ſua videt̉ deſcribere ip̄aꝫ ꝯpletiꝰ dicēs. ꝙ vſu ra ē quodcūqꝫ ſolutioni rei mutuate accedit ipſius rei vſus grā pactione int̓poſita vel hac intētionē habita in ꝯtractu: vl̓ ex actione habita poſt ꝯtractū. Quodcunqꝫ ideo dicitur. qꝛ ꝗcꝗd ſit illud ⁊ quodcūqꝫ nomē ei imponat̉: ſiue illud ꝯſiſtat ī dando ſiue faciēdo: vſura ē exquo vltra ſortē exigitur. vt. 14. q. z. vſura. ⁊. c. pleriqꝫ. Rei mutuate ideo dicit̉. qꝛ vſura hꝫ locuꝫ in ꝯtractu mutui ẜm goſ. ⁊ ray. ⁊ quaſi oēs. Et adde ẜm hoſti. regulariter. qꝛ in ꝗbuſdā caſibꝰ ⁊ in ꝯtractibꝰ bone fidei vel lega tis ⁊ fideicōmiſſis ex mora vel quaſi mo rā auctoritate legis vſure dāt̉. lꝫ ibi nullū mutuū ſit cōtractū. v̓bi grā vt referā vnū ex multis. ſi quis legauit mihi rē aliquaꝫ vt ea vendita vterer pecunia: ⁊ heres ī tra dendo mihi eā adhibuit morā: mihi tene tur ad vſurā. ſed ſi mihi legauit eā vt vtere ip̄a non capiam vſurā ſine verecundia vt. ff. e. in fideicōmiſſi.§. vlti. in fine hec tn̄ ẜm ius canonicū ⁊ diuinū non ꝓcedūt. ut etiā dicūt gos. ⁊ hoſti. niſi vſura pro intereſſe petatur. ꝙ ergo ſcribit ray. vſurā non ꝯmitti niſi tm̄ in his rebus in quibus cō ſiſtit mutuum. intelligit hoſti. quo ad contractum. quia in alio contractu non dicit̉ regulariter vſura cōmitti. vt dictum eſt. ſꝫ aliud eſt quantum ad vſus naturam ſi quid tibi mutuem ⁊ tu ꝓ hoc mutuo mihi promittas veſtem vel equum vel prediuꝫ vel aliquid aliud quod non conſiſtat in pondere numero vel menſura. vt. 14. q. 3. pleriqꝫ. ⁊. c. vſura. Ipſius rei vſus gratia dicitur ideo quia ſi non gratia vſus.i. cō ſumptiōis ſed loco pene apponeretur ſine fraude: ſecus eſſet. vt patet exͣ. de arbi. dile cti. ⁊. 12. q. 2. fraternitas. Eſt autem differē tia inter vſuram ⁊ penam. quia vſura da tur ratione certi ſpacij temporis vt mēſis aūt anni. vt. C. e. in aucͣ. ad hec. ⁊ etiaꝫ da tur vt ſors non ſoluatur ſed potius ſortis ſolutio differatur. exͣ. e. cōſuluit. Pena v̓o datur non ẜm ſpaciuꝫ alicuius temporis ſed ẜm ꝙ partes inter ſe conueniunt. exͣ. de penis. conſtitutus. Datur etiam quia non ſit quod conuenitur. vel quia non ſol uit̉ quod debet̉. exͣ de arbi. dilecti. Pacti on int̓poſita id̓o addit̉. qꝛ ſi nullo pacto ab initio int̓ueniēte: nec habita ex poſt cō exactione: debitor aliquid gratis offerret:

T. Li. ſine aliquo peccato recipi poſſet dūmō ab initio intētione mala carniſſēt. nullam.n. maculā oblatio ſuſcipiēti ingerit: qͥ nō exigētis pactione ꝓceſſit. i. q. 2. ſicut ep̄m. ī fi. Utrū aūt is qui ſola ſpe cōmittit vſurā teneat̉ ad reſtituēdū ea q̄ vltra ſortē accepit. dicet̉ infra de reſtitutōe vſuraꝝ. q. ꝗd de eo qui ſola ⁊cͣ. Dicit̉ aūt vſura ab vſu rei. qꝛ dat̉ ob vſū rei. i. pecunie. vn̄ dicitur vſura quaſi vſus rei. vl̓ vſura.i. vſus eris .i. pecunie. vel quaſi ex eris vſu ꝓcedēs. ⁊ hec expoſitio in idē redit cū priori. Noīe aūt pecunie cōtinetur ꝗcꝗd hoīes hn̄t ī bonis.i. q. 3. totum. Equit̉ vide̓ de 2º. quot ⁊ q̄ ſint ſpēs ſiue modi vſure. Circa quod ſciendū ꝙ ſunt due. vna ē ſpūalis ⁊ qua. de qua Math. 25. Nōne oportebat te pecuniā dare nūmularijs: ⁊ ego veniēs cū vſuris exegiſſem eaꝫ. ⁊ ſumit̉ hec vſura metaphorice ꝓ ſupexcreſcētia bono rū ſpūaliū quā exigit deꝰ a nobis volēs ꝙ proficiamꝰ ſemꝑ in bonis ab eo acceptis. qd̓ ē vtilitas noſtra nō ſua. vn̄ hanc debemꝰ exercere di. 46. ſicut nō ſuo. Et aug. Miſer homo cur feneraris homini. fenerare deo ⁊ centuplū accipies ⁊ vitā et̓naꝫ poſſidebis. Et ꝓuer. 19. Fenerat̉ deo ꝗ miſcret̉ pauꝑi. Alia vſura ē corporalis ⁊ iniqua de qua agitur hic. ⁊ hoc dicit̉ īpro bū fenus. ꝗ hanc ſecūdā exercet ip̄o iure ē infamis etiā ẜm legēs. 3. q. 7.§. tria. ẜm v̓o canones in vtraqꝫ peccatū mortale cō mittit̉ ⁊ infamia irrogat̉. 6. q. i. infames. ¶ Itē vſuraꝝ alia ē vſura directe. alia in directe. Directe dupl̓r. ſine pacto ⁊ cū pa cto. Sine pacto dupl̓r. vno mō cū inſinu ationē. vt cū dicit vſurariꝰ nō facio pactū ſꝫ mihi dabis ad libitū tuū: qui niſi lucruꝫ inde ſperaret pecuniā non mutuaret. Alio mō qn̄ ſimpl̓r mutuat̉ nihil dicēdo. pͥncipal̓r tn̄ mutuat vt aliqd̓ lucrū inde p̄cipi at. vſura enī cōmittit̉ ſola volūtate ẜm il lud Luce. 6. Mutuū date nihil inde ſperā tes. ⁊ tūc vſura ē periculoſior. quia in foro cāꝝ repeti nō pōt. Itē cū pacto cōmittit̉ tripl̓r. pͥmo qn̄ capitale ⁊ lucrū ponitur in certitudine. vt cū dicit̉. mutuo. 20. ſol̓. pro 25. Secūdo qn̄ capitale ponit̉ in certitudine ⁊ lucrū in fortuna. vt cū dicit̉. mutuo tibi. 10. ⁊ ſi lucratus fueris mihi tantū de lucro vel ad volūtatē tuā dabis. ſi v̓o nihil lucratus fueris nihil dabis. ſꝫ ꝗcꝗd de lucro fuerit mihi reddes penitus capita le. Tertio qn̄ lucrū ponit̉ in certitudine ⁊ capitale in fortuna vt faciūt qui mutuant ad fortunā maris. vt ſi nauis ꝑiclitet̉ ſibi reddere nō tenet̉ etiā capitale: de quo vſure modo. exͣ e. nauiganti. Indirecte aūt ſit vſura qn̄ ſit in fraudē p̄cepti mutā do cōtractum. vt ſi dicat̉: non mutuo tibi pecuniā ſed vendo. mutat enim cōtractū mutui in cōtractū ficte venditionis ⁊ intēdit hincinde lucrari. Idē eſt ſi is qui ī ve dēdo omni die merces ſuas ꝓpter dilatio ne ſolutōis cariꝰ vendat eas. niſi v̓iſimil̓r dubitet utrū plus vel minꝰ in folutōis termino ſint valiture. vt dicet̉ infra. Sunt ⁊ alie ſpēs vſure ẜm leges quas omitto grābreuitatis. oēs.n. ſunt ꝓhibite. ⁊ leges per mittentes eas ſunt abrogate vt dicetur ī ar. ſe. ⁊ iō eas hic ponere eēt modicū utile Equitur videre de tertio.ſ. vtrū ac ciꝑe vſurā corporalē ſit peccatū. Ad cuius euidētiā ꝯſideranduꝫ ꝙͣ actus humani ex electione ꝓcedētes ꝙ dā ſunt de ſe boni: pn̄t tn̄ male fieri. vt dare elemoſynā ē de ſe actus virtutis. pōt tn̄ male fieri vt ſi fiat ꝓpter vanā gloriā. ꝗdā aūt ſunt d̓ ſe ⁊ ẜm ſe boni. ⁊ ideo non pn̄t male fieri. ut deū vel ꝓximū dilige̓ ex cha ritate. quidā ſunt de ſe mali: qui tn̄ cū debitis circūſtātijs pn̄t bn̄ fieri. vt homicidiuꝫ lꝫ de ſe ſit malū: poteſtati tn̄ ſeculari zelo iu ſticie ē licitū ⁊ bonū. quidā ſunt de ſe ⁊ ẜm ſe mali ⁊ ideo nō pn̄t bn̄ fieri. vt odire deū proximo inuidere. que nullo mō ex nulla circūſtātia pn̄t bn̄ fieri. quidā ſunt indiffe rētes qui nec boni nec maͣli ſunt de ſe nec ẜm ſe. vt ambulare vl̓ loqui. Dicendum igitur ad. q. ꝓpoſitā ꝙ vſura ē ꝗcꝗd accedit in mutuo ſorti pacto vel intētione pͥncipali. ⁊ ſic ē de ſe ⁊ ẜm ſe peccatū. ⁊ nulle mō nullo caſu pōt bn̄ fieri. Et hoc on̄dit̉ pͥmo rōne. 2º aucͣte. Oſtēdit̉ aūt ad pn̄s duplici rōe ꝙ vſura de ſe ſit mala ⁊ ẜm ſe pͥmo qꝛ ē cōtractus cupiditatis nō neceſſitatis. vt aūt vult aug. li. de fide ad petrū. venenū charitatis ē cupiditas. Et ſi dicatur ꝙ neceſſe ē eē aliquos ſic p̄ſtantes. di co. ꝙ neceſſitas ⁊ vtilitas non ē attēdēda in republica quando ē cum damno ⁊ inequalitate. in vſura aūt vt patebit ē dāno ſa vtilitas ⁊ pernicioſa inequalitas. Seeundo quia ē contra rationē ⁊ ordinem charitatis ẜm quam debet homo ꝓximo indigenti ſubuenire. ⁊ quāto magis indi get tanto magis tenet̉. ⁊ ſic magis peccat

III. XI. ſi vult ei vendere quod tenetur ei dare. ⁊ ſic neceſſitas proximi quā quidā aduertentes lꝫ inaduertenter in fenoris excuſa tionē fenus aggrauat ⁊ ꝯdēnat ẜm veritate. vnde. i. Io. 2. dicitur. Qui viderit fra trē ſuū neceſſitatē habere: ⁊ clauſerit viſce ra ſua ab eo quō charitas dei manet ī illo. quaſi dicat nullo modo. Ꝙ autem vſura non tm̄ de ſe ſed etiam ẜm ſe ſit peccatum oſtenditur triplici rōne. primo per hoc ꝙ eſt ꝯtra rōnem naturalis ꝓprietatis pecu nie. ad quod ſequitur vlterius ꝙ ibi venditur illud quod non eſt. Ad cuius euidē tiā ſciendū ꝙ q̄dā res ſunt quaꝝ vſus eſt ip̄aꝝ rerum conſumptio ſicut vinū conſu mimus vtendo eo ad potuꝫ ⁊ ꝯuertendo ad cibū. vnde in huiuſmodi non debet cō putari vſus rei ſeorſuꝫ a re ip̄a. ſed cuicūqꝫ vſus rei ꝯceditur eo ip̄o res ip̄a ꝯceditur ⁊ ideo in talibus per mutuū trāſfertur dominiū. ſi quis ergo vellet ſeorſum vendere vinum ⁊ ſcorſum vſum vini vēderet eandem rem bis ⁊ venderet illud quod non eſt. vnde manifeſte peccaret per iniuſticiaꝫ Simili ratione ꝯmittit iniuſticiā qui mu tuat triticū vel vinum petens ſibi fieri du as ꝯpēſationes. vnam quidem reſtitutio ne equalis rei. alteram vero preciuꝫ vſus quod dicitur vſura. Quedā vero res ſūt quaꝝ vſus nō eſt ip̄aꝝ reꝝ ꝯſumptio ſic̄ vſus domus eſt inhabitatio: non autē diſ ſipatio. ⁊ ideo in talibus pōt ꝯcedi vtrūqꝫ ſeorſum: vt cū quis tradit alteri dominiuꝫ domus reſeruato ſibi vſu eius ad aliqd̓ tempus. vel econuerſo concedit vſum domus retento ſibi dominio ipſius. ⁊ ideo li cite poteſt homo recipere precium pro vſu domus ⁊ poteſt petere donum moderatuꝫ vt patet in conductōe ⁊ locatione domus Pecunia aūt ẜm ph̓m. c. ethi. ⁊. ī poli. prin cipaliter eſt inuenta ad ꝯmutationes faciendas. ⁊ ita ꝓprius ⁊ principalis vſus pe cunie eſt eius ꝯſumptio ſiue diſtractio ẜm ꝙ in ꝯmutationibus expenditur. ⁊ ideo ẜm ſe eſt illicitū pro vſu pecunie mutuate preciū acciꝑe quod dicitur vſura. quia hͦ eſt vendere idem bis vel vēdere illud qd̓ nō eſt. per quod inequalitas manifeſte cō ſtituit̉ q̄ iuſticie ꝯtrariat̉. vn̄ ph̓s.i. poli. dicit ꝙ vſura dicitur a cathos quod eſt partus. quia contra naturaꝫ rei.ſ. pecunie vult vſurarius ꝙ pecunia pariat. dicit enī in vſura cathaos ſeip̄m facit vnde ⁊ illud nomē accepit. ſimilia eniꝫ parta gn̄antibꝰ ipſa ſunt. cathos aūt ſit nūmiſma ex num miſmate: quare ⁊ maxime preter naturā iſta pecuniaꝝ acꝗſitio ē. hec ph̓s. Et hanc rōnem ponit tho. 2ª. 2e. q. 78. ar. i. c. Secū do oſtenditur ꝙ vſura eſt peccatuꝫ ẜm ſe. qꝛ eſt contra rōnē mutue ſocietatis. quia cum labore ⁊ periculo ꝓximi ſtat certum lucrū vſurarij. hoc autē eſt inequalitas. aūt enim pecunia mutuo accepta tranſit ī dn̄ium debitoris ita ꝙ ſit ſua. aut nō tn̄ ſit: ſed eſt ſemꝑ ipſiꝰ creditoris. ſi primo mō hoc eſt ſequalitas magna.ſ. ꝙ aliquis in re ſui proximi ⁊ que proximo ſuo ſtat ⁊ cadit neceſſario lucrū requirat: cū nullum damnum inde quicꝗd de re ꝯtingat: īcur rat. Si ſecūdo modo adhuc ē inequalitas maior.ſ. ꝙ res dn̄o ſuo non poſſit perire cū ip̄emet poſſit deficere. hoc enim non patit̉ natura nec conditio portat humana. Pre terea nullū fructū habꝫ pecunia ex ſua naͣ ſed tm̄ ex vtentis induſtria quam nō acce pit ab illo a quo accepit pecuniā. ergo ille querit iniuſte fructū ex ea. Et hāc rōeꝫ tan git ſco. 4. di. 15. q. 2. ar. 2. Patet igit̉ ineqͣli tas ⁊ iniuſticia que maxime ē in vſuris. Tertio qꝛ ē ꝯtrectatio rei aliene manētis aliene. ⁊ hoc inuito dn̄o. ⁊ priuat̉ volūtas abſoluta nō ꝯparata. debitor enī ſimplici ter nollet dare aliquid vltra ſortē. magis tn̄ vult aliquid ultra ſortē dare qͣꝫ pecunia carere. ſicut eniꝫ ſciēter cognoſcere vxorē alienā manētē alienā eſt malū in ſe ⁊ ẜm ſe. ſic ex mutuo reciꝑe rē alienā manenteꝫ alienam ⁊ eam contrectare vt ſuaꝫ ē ꝯtra ius naturale. Et hec tertia ratio eſt alexā. de an. 3. t. 4. c. de p̄cepto mutui. ar. 3. c. 4ᵐ. ⁊. c. ⁊ ric. 4. di. 15. q. j. ar. 6. c. qui volunt ꝙ illud quod accipitur vltra ſortem ex vi mutui nō trāſit ī dn̄iuꝫ creditoris recipiē tis. q̄ rō nihil valet ẜm illos qui dicūt ꝙ trāſit. Predicte etiā opi. fuerūt bon. 4. di. 15. parte. 2. q. 2. ar. i. c. ⁊ ſcotus vbi sͣ. ar. 3. ⁊ hū. ⁊ ray. in ti. de decimis. Cōtrarie v̓o opinionis fuerūt go. ti. de decimis. ⁊ ber. exͣ de deci. ex trāſmiſſa. lꝫ hoc nō dicat exp̄ſſe glo. ij. q. 4. ſi ꝗs. Ꝙ etiā vſurā acciꝑe ſit ẜm ſe malū oſtēdit̉ multiplici aucͣte ſacre ſcripture. dr̄.n. ezech̓. 18. Si genuerit ꝗs filiū latronē effūdētē ſāguinē ⁊ vxorē ꝓxi mi polluētē: pignꝰ n̄ reddētē: ad idola leuā tē oculos ſuos ad vſuras dātē ⁊ amplius accipientem: nunquid viuet qui vniuerſa deteſtanda hec fecerit. Ubi conſideranduꝫ ē ꝙ oīa ibi poſita cū vſura ſūt de ſe ⁊ ẜꝫ ſe

T. Li. ſe mala ⁊ peccata mortalia. gͦ ſimiliter ⁊ vſura. Itē p̄s. Do. quis habi. in ta. t. ⁊cͣ. poſtea ſubdit. Qui pecuniam nō dedit ad vſurā. quaſi dicat. ſi dederit ad vſurā nō habitabit in tabernaculo dn̄i. ſꝫ nullus ex cludit̉ a tabernaculo dn̄i niſi ꝓ peccato mortali. ergo ⁊cͣ. Itē p̄s. Nō defecit de pla teis eius vſura ⁊ dolus. et iteꝝ. Ex vſuris ⁊ iniquitate redimet animas eoꝝ. Dolus auteꝫ ⁊ iniquitas ſunt mala ẜm ſe. ergo ⁊ vſura que cum eis ponitur. Itē cū vſurarius aliena appetat ⁊ ꝯtrectet facit contra duo precepta.ſ. ꝯtra illud. Non furtū facies. ⁊ ꝯtra illud. Nō cōcupiſces rē ꝓximi tui. Per que oīa patet ꝙ vſura eſt ẜm ſe mala ⁊ peccatū mortale. Ulterius crimē vſure eſt ꝓhibitū omni iure.ſ. diuino ⁊ na turali canonico ⁊ ciuili. De iure diuino patet ex ſupradictis ⁊ exo. 22. Si pecuniā ꝯmodaueris populo meo pauꝑi qui habi tat tecū nō vrgebis eū quaſi exactor nec vſuris opprimes eū. Et etiā ī multis alijs locis vet̓is teſtamēti. Et Luce. 6. Mutuum date nihil inde ſperantes. vbi non tm̄ actus ſed etiā ſpes accipiendi a proximo vltra ſortē ꝓhibetur. Et breuiter quotiēs in ſacra ſcriptura dilectio proximi p̄cipit̉ ꝓhibetur. Et ſic etiā eā vtriuſqꝫ teſtamēti pagina deteſtat̉ exͣ. e. ſuper eo. Eſt etiā ꝓhibita iure canonico. di. 47. qm̄ multi. vn̄ ⁊ ip̄m ius canonicū vſuras reſtitui cogit. vt infra patebit. quinimo etiā ẜm ip̄m ſi quis pertinaciter aſſerat vſuras exercere nō eſſe peccatū: ē vt hereticus puniēdus: ⁊ procedi debet ꝯtra diffamatos vel ſuſpe ctos de huiuſmodi errore. ſicut cōtra diffa matos de hereſi vel ſuſpectos. li. 7. de vſur. ex graui. Eſt etiā ꝓhibita iure ciuili: quod oſtēditur dupl̓r in glo. 14. q. 4. quid dicā Primo ꝑ hoc ꝙ imperator iuſtinianus dicit ſe amplecti qͣtuor concilia generalia adeo vt pro ea ſuis legibꝰ derogetur.ſ. nycenū conſtātinopolitanū epheſinū ⁊ calcedon. in aucͣ. de ecc. ti. coll̓. 9. circa pͥnᵐ. In cōcilio aūt nyceno ꝓhibent̉ vſure di. 47. qm̄ multi. Et hec prima rō tangit̉ etiā exͣ de vſu. qꝛ in omnibus. in glo. i. Secūdo ꝑ hoc ꝙ dicit imperator ꝙ ſacre leges non dedignant̉ ſacros canones imitari ſpālit̓ in matrimonijs ⁊ vſuris in aucͣ. vt clerici apud proprios ep̄os conue. ad fi. coll̓. 6. 2. q. 3.§. hinc colligitur. ⁊ de no. ope. nun. intelleximus. Si ergo vſure ꝓhibent̉ ẜm ſacros canones. ergo etiā ẜm leges. Nec obſtat ꝙ ille canon.ſ. qm̄ multi. loquit̉ tm̄ de clericis. qꝛ auctoritas ibi poſita que eſt Qui pecuniā ſuā nō dedit ad vſurā. clericis ⁊ laycis ē cōmunis. Non obſtat etiaꝫ ꝙ ẜm leges. C. ⁊. ff. e. poſſunt peti vſure. qꝛ lex ſupra allegata que eſt in aucͣ. eſt poſte rior illis. vn̄ oēs leges vſuras ꝑmittentes ſunt abrogate. Sciendū tn̄ ꝙ iuſtinianus prius ꝑmiſit vſuras leuiſſimas nō quaſi eſtimans eas eē licitas ſꝫ ad maius malū vitandū. nam hoīes imperij ſui vidit eſſe pronos ad dandū vſurā. ⁊ ideo ꝯꝑatiua ꝑmiſſione ꝑmiſit minus malū vt nō fiet peius. Ille tamē leges q̄ ꝑmittunt vſuras exigi rōne intereſſe vel rōe more ſunt bone ⁊ approbāde ſi intelligāt̉ ſane ẜm rayConſtat igitur ex predictis crimen vſure eſſe deteſtabile. ẜm omnē rōnē ⁊ legē. Aggrauāt aūt multa crimē vſuraꝝ: que tn̄ p̄ termitto grā breuitatis: de quibꝰ in ſūma de vitijs ſufficienter poteris inuenire. Sic ergo conſtat ꝙ vſura nō tm̄ ē peccatū qꝛ a deo ꝓhibitū ſicut fuit laborare ī ſabbato apud iudeos: vel in dn̄ica apud xp̄ianos. īmo vſura ē prohibita qꝛ ē peccatuꝫ ⁊ ẜm ſe ē malū ⁊ ꝯtra dictamē iuris natu ralis ita ꝙ nullo modo ⁊ nullo caſu poteſt bn̄ fieri ⁊ in ea nō pōt diſpēſari. vnde etiā nō debet fieri pro redimēdis captiuis. exͣ. e. ſuper eo. Non enim debet impietas p̄tex tu pietatis ꝯmitti. i. q. i. non eſt putanda. Ad hoc aūt vt ſciatur melius natura mu tui in cuius ꝯtractu tm̄ regulariter vſura cōmittit̉ vt dictū ē ſupra. notanda eſt dif ferentia mutui cōmodati ⁊ locati. Scien dū igit̉ ꝙ ſicut habetur ex glo. 14. q. 3. in pͥn. ſuper v̓bo illo mutuū. vt etiā dictū ē sͣ in p̄cedēti ti. cōſiſtit in his rebus que dāt̉ ad pondus numeꝝ ⁊ menſurā. ⁊ ille res que dant̉ ſic ꝙ in dn̄ium accipientiū trāſ ferunt̉: ⁊ nō cedē ſed alie eiuſdeꝫ qͣlitatis ⁊ generis reddūtur. vnde dicitur mutuū qꝛ de meo ſit tuū. Cōmodatū v̓o ē qd̓ alicui tradit̉ nō vt ſit ſuū ſꝫ vt vtat̉ eo: ⁊ ab eo idē reſtituat̉. cōmodare enī ē ad vſum tradere. in hoc aūt ꝯueniunt ꝙ vtraqꝫ de natura ſua volūt eē gratuita. vnde ꝗcꝗd in mutuo plus exigitur eſt vſura. ⁊ in hoc ſolo caſu cōmittit̉ vſura.ſ. regulariter vt dictū ē. In cōmodato v̓o ſi quid exigat̉: ſtatim cōmodatū eē deſinit ⁊ in aliā ſpēꝫ ꝯtractus tranſit. qꝛ aūt aliquid exigit̉ ꝓ re ip̄a ꝯmodata. aut pro vſu eius. ſi ꝓ ip̄a re aūt pecunia: ⁊ tūc eſt uēditio ⁊ emptio

.III. XI. aut res alia. ⁊ tūc ē ꝑmutatio. Sil̓r ſi pro vſu rei aūt pecunia. ⁊ ſic ē locatio ⁊ cōductio. aut res alia. ⁊ ſic ē cōtractꝰ īnoīatus qꝛ do vt des vel facies. Omnes iſti ꝯtͣctꝰ ſunt liciti ip̄is laycis. De dr̄ia v̓o mutui ⁊ locatōis vide infra ti. ſe. can̄. 10. ¶ Sꝫ ꝯͣ hoc obijciunt̉ plura. dicit enim Ambro. vt habetur. 14. q. 4. Ab illo exige vſuras cui merito nocere deſideras. cui iure inferūtur arma ſibi legittime inferūtur vſure. Ex his videtur ꝙ vſure poſſint exigi ab aliquibꝰ. Et idē videtur ꝑ illud deutꝭ. 23. Non feneraberis ꝓximo tuo ſꝫ alieno. Preterea fenerari ꝑmittit̉ ꝓ lege ſeruata in p̄miū deūt. 15. Feneraberis gentibꝰ mul tis: ⁊ ip̄e a nullo fenus accipies. ergo non ē peccatū. Preterea p̄termittere ꝯſilia nō obligat ad peccatū. ſꝫ Luce. 6. dicit̉. Mutu um date nihil inde ſperātes. ponit̉ int̓ alia ꝯſilia. al̓ ſi eēt preceptū quilꝫ peccaret qui nō mutuaret. qd̓ nō credit̉. ergo qui ꝯtra facit nō peccat. ⁊ ſic vſura videt̉ eē licita. Preterea argētū in vas formatū ⁊ argē tū monetatū nō differūt ſpecie. ſꝫ licet accipere aliquid vltra ſortē pro vaſe argenteo ergo ⁊ ꝓ moneta. Preterea ꝗ accipit mu tuū pōt ſcit ⁊ vult vſurario dare rē ſuam. dicit enim do tibi p̄ter ſortē pecuniaꝫ iſtā. ponat̉ ergo ꝙ det pecuniā ſibi: pecunia illa fit ⁊ ē ipſiꝰ vſurarij. ergo vſurarius non facit rē alienā manētē alienā inuito dn̄o tanqͣꝫ ſuā. ⁊ ē ꝯtra illud qd̓ ſupponit̉ ſupra in vltima rōne poſita in ſolutōe q̄ſtionis. Preterea pecuniā reciꝑe pro eo qd̓ nō tenet̉ quis facere nō videt̉ eē peccatū ẜm ſe ſꝫ nō in omni caſu tenet̉ homo habēs pecuniā pecuniā mutuare. ergo ⁊cͣ. Pret̓ea cuilibet licet in ꝯtractibꝰ ſeruare ſe īdēneꝫ ſicut vēdens pōt vēdere ꝓpter vitationē dāni precio maiori: maxime qn̄ inducit̉ ab emēte. ergo ſimiliter ſi ille qui mutuat inducat̉ ab eo cui mutuat: licet ſibi ſe ſeruare indēnē. Preterea ſi vſurarius ē fui ⁊ raptor: quare iudex ſecularis vſurarios viuere ſuſtine: cū alios fures ⁊ latrones ad mortē ꝯdēnet. ¶ Ad primū hoꝝ dicēdū ꝙ de illo verbo Ambro. ſunt diuerſe opiniones ⁊ varie expoſitiones. quaruꝫ due ſufficiāt ad pn̄s grā breuitatis que vidēt eē rōnabiliores ⁊ ꝯmuniores. Una eſt ꝙ debet intelligi ⁊ exponi de paganis ⁊ hoſti bus reipu. ſicut littera ſonat plane. talibꝰ enim ea que male detinent modis omnibꝰ quibꝰ poſſumus aperte ⁊ inſidioſe tanqͣꝫ ab indignis debemus auferre. ſecus eſt de iudeis qui ſūt noſtri ſerui ⁊ ſeruire nobis ꝑati. 23. q. 8. diſpar. ⁊ ea. q. 7. c. i. ⁊. 2. Alia opīo que ē ꝯmunior ẜm Ray. ē ꝙ a nullo hoīe xp̄iano pagano vel alio licet vſuraꝫ exigere. Et ẜm hoc illud verbū intelligi dꝫ hyronice ⁊ negatiue ſic. ab illo vſurā exige tu quicūqꝫ es cui merito deſideras nō cere. ſꝫ nulli merito nocere debes deſiderare ergo a nullo debes vſurā exigere. Et hec duplex ratio habet̉. 14. q. s. cū homo ab hoīe. in glo. ¶ Ad 2ᵐ dicēdū ꝙ ꝓ caſu iſto quo filij iſrael iniuſte ab alijs patiebā tur ⁊ bona eoꝝ detinebant̉: licuiſſet eis ꝑ vſuras bona ſua recuꝑare. ſicut dicitur d̓ clerico qui prebēdā ſuā occupata violent̓ pōt in pignus reciꝑe. nec tenet̉ illud quod inde recipit in ſortē ꝯputare. exͣ de vſuris. plures clericoꝝ. in fi. Uel iudeis ꝓhibituꝫ fuit vſurā reciꝑe a fratribꝰ ſuis.ſ. iudeis ꝑ quod dat̉ intelligi ꝙ vſurā acciꝑe a quo cunqꝫ hoīe ē ſimpl̓r ꝓhibitū. qꝛ quilibet homo debet haberi quaſi ꝓximꝰ ⁊ frater. potiſſime in ſtatu euāgelij ad quē omnes vocant̉. vn̄ in pͣs. Qui pe. ſuā nō dedit ad vſu. Et Ezech. 18. Qui vſurā nō accepit. ꝙ aūt ab extraneis vſurā acciꝑent: non fuit eis ꝯceſſū quaſi licitū: ſꝫ ꝑmiſſuꝫ ad maiꝰ malū vitandū.ſ. ne a iudeis deū colētibus vſurā acciperēt ꝓpter auariciaꝫ cui dediti erant. vt habet̉ Iſa. 56. Dicit̉ aūt ꝙ ī v̓a littera nō fuit illa additio ſꝫ alieno. ſꝫ fuit ꝑ iudeos appoſita in ſui excuſationē talem qualē. Ex hoc habemus ẜm Alex. de an. .3. t. 4. c. de p̄cepto mutui. ar. i. c. pͥmū argu mētū ꝙ ſi nō poſſumꝰ obtinere ab vſurarijs ꝙ totū reddāt debemus facere ſi poſſu mus ꝙ ſaltē partē reddant. ¶ Tertio pōt dici ẜm aliquos ꝙ illa acceptio vſure a gentibus inter quos habitant iudei potiꝰ erat ſue rei recuꝑatio qͣꝫ vſura. qꝛ tota illa terra fuit iudeis a dn̄o data. ⁊ iniuſte poſſi debat̉ ab illis. ¶ Ad tertiū dicēdū ꝙ ibi fenus ſumit̉ large ꝓ omni mutuo ẜm illd̓ Eccle. 19. Fenerare ꝓximo tuo in tꝑe neceſſitatis. Iudeis ergo promittit̉ in p̄miū abundantia diuitiaꝝ ad qd̓ ſolet vel pōt feneratio ſequi. vn̄ ponit̉ ibi cōſequēs pro an̄cedēte. q. d. tantā abūdātiā habebis ꝙ pot̓is multis fenerare ſi volueris ⁊ a nul lo mutuari indigebis. ¶ Ad quartū dice̓ dū ꝙ p̄ſtare in certis caſibus nō tm̄ ē ꝯſi liū ſꝫ etiā p̄ceptū. ⁊ iō nihil ē vltra ſortem exigēdū. ſi aūt nō ſunt tales caſus n̄ tenet̉

T. Li. homo p̄ſtare. ſi aūt p̄ſtet tenet̉ vltra ſortē nihil reciꝑe pacto vel principali intētione p̄eunte. Sic ergo dare mutuū nō tenet̉ hō ſemꝑ. ⁊ ẜm hoc ponit̉ inter ꝯſilia. ſꝫ ꝙ hō ex mutuo lucrū nō querat hoc cadit ſub p̄cepto ¶ Ad 5ᵐ dicēdū ꝙ vſus pͥncipalis vaſoꝝ firgēteoꝝ nō ē ip̄a eoꝝ ꝯſumptio. ⁊ iō vſus eoꝝ pōt vendi ſeruato rei dn̄io. vſus aūt pͥncipalis monēte ē diſtractio pe cunie in ꝯmutationē. vn̄ nō licet eius vſū vēdere cū hoc ꝙ aliꝗs velit eiꝰ reſtitutōeꝫ qd̓ mutuauit. Sciēdū tn̄ ꝙ ſecūdariꝰ vſus vaſis argētei pōt eē ꝯmutatio. ⁊ talē eius vſū vēdere nō licet. Et ſil̓r pōt eē aliquis vſus ſecūdariꝰ pecunie argētes. vt ſi quis pecuniā ſignatā ad on̄tandū ſe diuitē vel pignorādū concederet. ⁊ talis vſus licite poſſet vēdi. vt etiā habebit̉ infra ti. ſe can̄. .9. ¶ Ad ſextū dicēdū ẜm Alex. de an. 3. t. 4. c. de p̄cepto mutui. ar. 4. ꝙ argumētū nō valet. ille pōt ſcit ⁊ vult trāſferre rē ſuā ī dn̄iuꝫ alt̓iꝰ. dicit.n. ei do tibi pecuniā iſtā ergo trāſfert. lꝫ.n. poſſet trāſferre nō tn̄ ſic pōt trāſferre. qꝛ hiꝰ ꝯtractꝰ ē omni iure ꝓhibitꝰ. iō nullo mō pōt fieri ipſiꝰ vſurarij. lꝫ etiā ꝓferat verbum dandi nō tn̄ dat. de v̓bis.n. nulla ē queſtio ſꝫ de intētōe. Inten tio aūt feneratoris ē ꝙ rē manētē alienaꝫ faciat ſuā. ¶ Ad ſeptimū dicēdū ꝙ ille ꝗ nō tenet̉ mutuare recōpenſationē eius qd̓ fecit: pōt acciꝑe. ſꝫ amplius nō dꝫ exigere ẜm aūt iuſticie equalitatē ſibi recōpenſat̉ ſi quantū mutuauit ei tantū reddat̉. vn̄ ſi ampliꝰ exigat ꝓ vſu rei que aliū vſū non hꝫ niſi ꝯſūptionē ſb̓e: exigit p̄ciū eiꝰ quod nō ē. ⁊ ita exactio eiꝰ ē iniuſta. ¶ Ad octa uū dicēdum ꝙ ſi ille qui mutuat nō vult damnificari reſeruet pecuniā ſibi neceſſa riā. qꝛ nullus eū neceſſitat ad mutuandū ſꝫ ſi ip̄e mutuat neceſſitat̉ ex lege vt non vitiet mutuū.ſ. accipiēdo aliꝗd vltra ſortē ¶ Ad illud qd̓ poſtea querit̉ dicendū ꝙ iudex ſecularis repu. gerit quātū ad tꝑalia. ⁊ iō lꝫ vſurariꝰ ſit fur tn̄ qꝛ ē fur dome ſticus nec ꝑ violētiā furat̉: ⁊ ex furto eius etiā utilitas aliqua reipu. quātū ad tꝑalia ꝓuenit: vſurarios viuere ꝑmittit. ſecus ē de alijs furibꝰ ⁊ raptoribꝰ ¶ Utrū ꝗs poſſit ꝓ pecunia mutuata aliqd̓ ꝯmodū expete̓. ℟º ꝙ nō. vn̄ Ezech. 18. Qui ad vſurā nō ꝯmodat ⁊ ampliꝰ nō accipit vita viuet. Et Luce. 6. Mutuū date ⁊cͣ. Hec etiā ꝓbant Aug. Hiero. ⁊ Ambro. 14. q. 3. c. i. 2. ⁊. 3. ⁊ ē exp̄ſſum exͣ. e. ꝯſuluit. ẜm. n. ph̓m.§. ethi. omne illud ꝓ pecunia habet̉ cuius p̄cium pōt pecunia mēſurari. ⁊ iō ſicut ſi quis ꝓ pecunia mutuata vel quacūqꝫ re alia que ꝯſumit̉ ex eius vſu pecuniā expetit vel ex petere intēdit ꝯͣ iuſticiā vſurā cōmittit vt ſupradictū ē. ita etiam ſi expetit vel ſperat quācūqꝫ rē aliā cuius p̄ciū mēſurari pōt pecunia. Recōpenſationē v̓o eoꝝ que nō mēſurant̉ pecunia exigere ꝓ mutuo licet. vt beniuolētiā ⁊ amorē eiꝰ cui mutuauit: vel aliquid hiꝰ. ¶ Sꝫ obr̄. qꝛ pro pecunia pōt homo pignꝰ acciꝑe vt domū vl̓ agrū: cꝰ vſus p̄cio vēdi poſſet. ergo ⁊cͣ. ℟. ꝙ tūc mutuans vſū illiꝰ pignoris in ſortē ꝯputa re tenet̉. exͣ. e. c. 2. al̓ vſurā ꝯmittit niſi for te eēt talis res cuiꝰ vſus inter amicos ſine p̄cio ꝯcedi ſolet. vt pꝫ de libro ꝯmodato ẜm Tho. 2ª. 2e. q. 78. ar. 2. c. ſextū. De hoc infra ti. de pigno. ar. 6. q. quid ſi ꝗs equū ¶ Utrū liceat pecuniā mutuo acciꝑe ſub vſura. ℟º ꝙ nullo mō licet īducere ad pec candū. licet tn̄ vti peccato alteriꝰ ad bonū ſuū. nā ⁊ deꝰ vtit̉ oībꝰ peccatis ad aliquod bonū. qꝛ ex eis elicit aliqd̓ bonū. vt dicit Aug. in ench. Ita etiā ī ꝓpoſito nullo mō licet inducere aliquē vt mutuet ad vſurā: licet tn̄ ab eo qui paratus ē hoc facere ⁊ vſuras exercet: acciꝑe mutuū ad vſuram ꝓpter aliqd̓ bonū qd̓ ē ſubuētio neceſſita tis ſue vel alteriꝰ. Hec Tho. 2ª. 2e. q. 78. ar. 4. c. Nec intelligit̉ ẜm Ric. 4. di. 15. q. j. ar. 5. c. vltimū. hic neceſſitas illa que ē extrema. ſꝫ qn̄ homo dānificaret̉ notabil̓r vel notabile penuriā pateret̉ ſi nō acciꝑet ad vſurā. Et ẜm monaldū ꝓ quanta ncceſſitate liceat hoc facere nō determinat ars ul̓ ſcīa ſꝫ intētio charitatis. Equit̉ videre de quarto.ſ. vtrū in aliquo caſu liceat aliꝗd acciꝑe vltra ſortē. Circa qd̓ ſciēdū ꝙ qͣꝫuis regularit̓ veꝝ ſit ⁊ firmiſſime tenēdū ꝙ n̄ licet aliquid acciꝑe vltra ſortē: hͦ tn̄ fallit ī aliquibꝰ caſibꝰ. pͥmo qn̄ eccleſia a vaſallo ſuo fendū qd̓ ab eadē hꝫ tenet in pignore ſic tn̄ vt interim vaſallus de feudo nō teneat̉ ſeruire. exͣ. e cōqueſtꝰ. ⁊ exͣ. de fe. c. i. Et ẜm Ber. ibidē ſi vaſallus vult eccleſie ſeruire ꝓpter hoc vt fructꝰ cōputet̉ ī ſortē nō debet admitti. quod dicūt quidam vt Ray. Rod̓. ⁊ Ber. in. c. ꝯqueſtꝰ eē ſpāle in feudo eccl̓iaſtico. ⁊ ē veꝝ ꝙ de feudo layco nō inuenit̉ exp̄ſſū. Arguit aūt ꝯͣ eos Hoſti. ſic. aut ē licitū aūt illicitū. ſi licitum ergo ⁊ in layco qꝛ eadē ratio. ergo ⁊ ideꝫ

.III. XI. ius. exͣ. de ꝯſti. tranſlato. Si illicitū multo minus dꝫ cōcedi clerico qͣꝫ layco. exͣ. e. c. .i. ⁊ 2. multo fortiꝰ ergo hoc locū habet in ſeculari feudo. Preterea ex tenore dicti capituli primi de feudis apparet ꝙ nō eſt priuilegiū ſꝫ ad ꝯſultationē factā rn̄det̉ de iure. Preterea ſi vſura ſit ibi quō papa pͥ uilegiabit aliquē conͣ p̄ceptū dei. Rō autē huius ẜm eūdē Hoſti. naturalis aſſignari pōt de vtroqꝫ. qꝛ vaſallus ẜm aliquos nō ē dn̄s lꝫ habeat vtile actionē. vl̓ ẜm alios nō ē maior dn̄s ſiue directe ſꝫ vtil̓r tm̄. vn̄ vaſallus p̄ſumit̉ velle dare fructꝰ. qꝛ ē ad antidota obligatꝰ. exͣ de teſta. cū in officijs Res etiam in id de facili redit qd̓ ab initio ius ⁊ natura ſibi ꝯceſſit. exͣ de cen. cū venerabilis. ibi nec intelligat̉ ⁊cͣ. Sꝫ dicēs ꝙ trāſfert̉ aliqn̄ nō ſemꝑ fendū in vaſallū īmo ſepe is qui poſſidet ⁊ aliene recognoſcit illud ab alio ſponte recipit. vel vt a tyrānis defendat̉. ⁊ ſic dicta rō deficere videt̉. ℟º. ꝙ lꝫ ſic ſepe fiat: tn̄ naturā feudi recipit. ergo ſicut feudū iudicādū ē. ar. exͣ de ſta. mo. recolentes.§. fi. ¶ Quid ergo de vſufructuario ⁊ ꝓprietario obligantē. Reſpondet Hoſti. ꝙ idē videt̉ ſi ip̄e cām ha beat liberā a ꝓprietario. al̓ con. Notauit tn̄ Ray. ſub ti. de deci.§. ꝗd ſi miles. ꝙ qui dā volūt ad colonias extēdere hͦ pͥuilegiū ⁊ male. qꝛ hoc nō inuenit̉ exp̄ſſū. q. d. qͣ excuſat ab vſura hoc priuilegiū. ſꝫ in hoc nō bn̄ dixit. vt pꝫ ex p̄dictis ẜm Hoſti. C Quid ergo de emphiteota obligante dn̄o emphiteomata. Rn̄det Hoſti. ꝙ forte eſt idē. qꝛ eadē eſt rō. Uel dicēdū ꝙ nō ē ſil̓e qꝛ emphiteota non ita gratuite recipit ſic̄ vaſallus cū ꝓ introitu certā pecunie quā titatē donauerit. vel dicēdū ſuꝑ hoc papā cōſulēdū. Hec Hoſti. ¶ 2º qn̄ clericꝰ poſſet ſionē tꝑalē alicꝰ eccleſie aſſignatā ſibi pro bn̄ficio a layco ꝗ tenet eā iniuſte redemit ſibi mutuando. pōt.n. ille clericus vel illa eccleſia eā in pignorē reciꝑe. ⁊ ibidē res ⁊ fructus eiꝰ vltra ſortē reciꝑe. ſꝫ hoc nō fit cauſa lucri ſi clericus redimat de manu la yci. qꝛ ſic forte reuertet̉ ad eccleſiā que al forte nō poſſet recuꝑari. nec ē vſura. qꝛ re cipit tm̄ ſuū. exͣ. e. c. i. ⁊. c. ꝯqueſtus. Sil̓r laycus redimere poſſꝫ hoc mō poſſeſſionē ſuā de manu detinentis iniuſte. Alienā v̓o poſſeſſionē ſic nō poſſꝫ redimere. qꝛ fructꝰ illi nō ſūt ſui. vn̄ ſi eos retineret vſura eēt Idē eēt de clerico qui poſſeſſionē eccleſie que ꝓ bn̄ficio ſibi aſſignata nō eēt taliter in pignꝰ reciꝑet. niſi de licentia eccl̓ie hoc faceret. quaſi ꝑcipiēdo eos noīe eccl̓ie. hec oīa exͣ. e. c. i. in glo. ¶ 3º qn̄ ſine omni pa cto dat̉ gratis oblatū. dūmō intētio non ſit corrupta ex parte creditoris. vt ſi forte credidiſſet pecuniā pͥncipaliter ꝓpter ſpem lucri. in quo caſu vtrū teneat̉ ad reſtituti onē dicet̉ infra de reſtitutione vſuraꝝ. q. ꝗd de eo qui ſola intētōe. ¶ 4º rōne dubij vt ſi quis dat. 10. ſol̓. circa paſca vt in autumno totidē ſibi grani vini vel olei men ſure reddant̉. que lꝫ tꝑe ꝯtractꝰ valeant plus qͣꝫ. io. ſol̓. tn̄ v̓iſimiliter dubitat̉ vtrū plus vel minꝰ qͣꝫ. lo. ſol̓. ſint ualiture tēpore ſolutōis. ſi v̓o daret in autūno. io. ſol̓. qn̄ talia ſolēt eē parui p̄cij vt ad paſca totidē mēſure taliū ſibi redderet̉. qn̄ hiꝰ ẜm ꝯſuetudinis vſū ſolēt eē cariora eēt vſura. qꝛ nō v̓iſimiliter dubitat̉ ſꝫ ꝓbabiliter credit̉ ꝙ plus valebunt tꝑe ſolutōis qͣꝫ valeant tꝑe ꝯtractꝰ. Rōne etiā dubij excuſat̉ qui pānos vinū granū oleū ⁊ ſimilia vendit ita vt amplius recipiat in certo termino ꝓeiſdē qͣꝫ valeant tꝑe cōtractꝰ. ſi tn̄ tꝑe con tractꝰ nō fuerat ea vēditurus. exͣ. e. nauigāti.§. i. ⁊. 2. ſatis tn̄ cōſulte hoīes agerēt ſi a tali cōtractu ceſſarēt cū cogitationes deo nequeant occultari. exͣ. e. in ciuitate. Si tn̄ ad terminū lōge maiori p̄cio qͣꝫ tꝑe cōtractꝰ valeant vēderet vſura eēt. qꝛ tūc nō v̓iſimil̓r dubitaret̉ vtrū plus vel minꝰ ſint valiture. ſꝫ p̄ſumit̉ ꝙ longe minꝰ. exͣ. ē. cōſuluit. rōne.n. dubij ẜm Alex. lomb̓. poteſt equitatē iuſticie facere. ⁊ ꝑ ꝯn̄s ab vſura excuſari lꝫ plus recipiat qͣꝫ det̉ quia rō huius dubij.ſ. de valore rei eſtimat va lorē reꝝ ẜm naturā eaꝝ que in tali ſpecie pn̄t plus vel minus valere in vno tꝑe qͣꝫ ī alio. vn̄ cū nō cā tꝑis ſꝫ cauſa dubij de va lorē rei plus accipit̉ ab vſura excuſatur. Sic etiā videtur excuſare rō ꝑiculi ꝑ quā abūdātia pōt recōpēſari. res.n. exͣ ꝑiculū exn̄tes plus valēt qͣꝫ res eiuſdē ſpēi in peri culo exiſtētes. Et ſic hec recōpenſatio reducit̉ ad naturā rei que ꝓpter ꝑiculū eſti mat̉ plus vel minꝰ valere. Et ſic periculū ⁊ dubium excuſant ab vſura.ſ. qn̄ in ſunt rei de qua ſit cōtractꝰ ex natura ſua. Ubi aūt periculū nō ineſt ex natura rei nō ex cuſat ab vſura. vt patꝫ in mutuo pecunie nautice. de quo exͣ. e nauiganti. vt dicitur infra ar.§. vbi dicitur ꝙ ſi aliꝗs alicui na uiganti pecuniā ꝓpter ſpem alicuius lucri ꝯmiſerit vſurā ꝯmittit etiā ſi ꝑiculū ſortis r 2

T. Li. proprie ſuꝑ ſe accepit. Si etiā aliquis mutuauit alicui cētū libras vſqꝫ ad.§. annos ita ꝙ ſi infra. io. ānos alter eoꝝ deceſſerit qui mutuū accepit a debito liberatus ſit. ſi v̓o ambo ſuꝑuixerint dabit qui mutuum accepit. 20. libras ei ꝗ mutuū dedit. tale ꝑiculū nō excuſat. qꝛ ꝯtractū ad equalita tē iuſticie nō reducit. talis.n. ſuꝑabūdātia nec ex labore nec ex vſu rei ꝓprie nec per recōpenſationē alteriꝰ rei reducit̉ ad equa litatē. Hec alex. lombar. in quolꝫ. q. d̓ vſu. ¶ Quid ſi credat̉ pecunia pro pecunia. vt marca argēti ꝓ alia marca ad terminum ꝑſoluenda. ⁊ granū ꝓ grano. vinū ꝓ vino ad eādē mēſurā. ℟º ẜm rod̓. ſi v̓iſimile ſit ꝙ talia nō ſint futura p̄cioſiora tꝑe ſoluti onis qͣꝫ ſint tꝑe ꝯtractꝰ nō ē vſura. Si v̓o ſit v̓iſimile ꝙ ſint futura p̄cioſiora tꝑe ſolutionis diſtingue. qꝛ aūt creditor nō erat ſeruaturus illā pecuniā ⁊ tūc ē vſura. aut erat ſeruaturus eā vt ſic ſeruādo ad tēpꝰ certū lucraret̉ cū ip̄a. ⁊ tūc iteꝝ diſtīgue. qꝛ aūt creditor aufer̄t debitori libertatem interim ſe liberandi ⁊ debitū ſoluēdi. ⁊ tūc ē vſura. qꝛ p̄ſumit̉ ꝙ iō credit eā vt debito rē ꝑiculo oneret ⁊ ſe exoneret. Aut nō anfert ei ſꝫ ꝯcedit vt pecuniā reddat ſibi qn̄cūqꝫ voluerit infra terminū. ⁊ tūc meret̉ ſi faciat hoc ex miſericordia vt releuet inopiā debitoris. ſi aūt hoc faciat intētōe corrupta.ſ. vt ſe exoneret ꝑiculo eā ſeruandi: peccat. nō tn̄ eſt cogendus ad reſtituendū lucrū. licꝫ hoc eēt in pn̄ia cōſulēdū. vel ꝙ pauꝑibꝰ daret. Similiter etiā diſtinguen dū ⁊ videndū qn̄ dat̉ ſpēs. pro ſpecie ad terminū vt granū ꝓ grano vinū ꝓ vino ⁊ huiuſmōi. ⁊ hec debēt intelligi ſi ea tēpore cōtractus nō fuerat vēditurꝰ. ar. exͣ. e. nauigāti.§. 2. Quid de his qui emūt certos equos ſibi reddēdos a vēditore in certis nūdinis emūt inqͣꝫ minori p̄cio qͣꝫ valeāt tꝑe ꝯtractꝰ. ℟º ẜm rod̓. ꝙ ē vſura niſi v̓iſil̓r dubitet̉ equos illos tꝑe ſolutōis plus vel minꝰ valituros. vt dictū ē ſupra in qui buſdam caſibꝰ. vel niſi ſciat̉ vel ꝓbabilit̓ credat̉ ꝙ tantūdē plus vel minꝰ ſint vali turi. Quid ſi petrus exn̄s ianue emat a ti cio turonēſes recipēdos in francia in tali bus nūdinis. ℟º ẜm alex. lomb. vbi ſupͣ. ꝯtractꝰ videt̉ illicitus ſi minꝰ det emens ꝓ pter tꝑis dilationē. ⁊ maxime ſi pecunia recipiēda in termino ꝓbabil̓r credat̉ plus valitura tunc.n. videt̉ eē mutuū indirectū puta ut ſi ꝗs det minꝰ ꝓbabil̓r recepturꝰ in termino plus. ſecus eſt ſi dubiū eēt ſicut di ctū ē in p̄cedēti caſu. Similiter ẜm Hoſti. qn̄ ꝗs emit fructꝰ alicꝰ agri ad tp̄s: lꝫ fru ctus quos inde ꝑcipit multo plus valeāt qͣꝫ dederit vēditori. tn̄ nō tenet̉ aliꝗd reſar cire rōne dubij ſiue incertitudinis. vt. C. ē. l. ſi ea lege. ſꝫ aūt iſte cōtractꝰ nō ſit vſurariꝰ ex forma ꝯtractꝰ: pōt tn̄ fieri ī frau dē vſuraꝝ vt ſi ager ſit tantus ⁊ talis ꝙ v̓iſimile ſit ꝙ fructꝰ inde colligēdi valeāt multo plus qͣꝫ emptor dederit. puta ēptor dedit. io. libras. ⁊ v̓ſimile ē ꝙ valebūt. 25. vel. 20. maxime ſi talis ē ꝑſona q̄ ꝯtractꝰ hiꝰ cōſueuit exercere. In hiꝰ.n. ad p̄ſumptiones ē recurrēdū in foro cāꝝ. In foro aūt penitētiali ſtabit̉ eiꝰ cōfeſſioni. ⁊ multū ē p̄ſumēdū ꝯͣ talē: ⁊ ei in pn̄ia ē reſtitutio īdicēda ſi v̓iſſimiliter credebāt̉ lōge plus vale̓ ſi iuſtꝰ emptor inueniret̉. ſi aūt ꝓba biliter dubitat̉ vtrū ſint plus vel minus valituri nō ē vſura. ar. in. c. nauiganti. Sed obr̄ con ſupradicta. qꝛ licet contrahētibꝰ deciꝑe ſe inuicē citra dimidiū iuſti p̄cij. exͣ. de emp. cū dilecti. ergo licet alicui vēde̓ piper valens. 5. lib. pro. 7. lib. ℟ndēt Ber. Inno. ⁊ Hoſti. ſuꝑ illud. c. ī ciuitate. ꝙ emēs pro. ⁊ lib. illud qd̓ valet.§. lib. aut ſciēter plus dat ꝓpter dilationē ſolutiōis ita ꝙ ip̄e nō decipit̉ in iuſto p̄cio. ⁊ ſic nō ē vſura qꝛ licet cōtrahētibꝰ mutuo ſe deciꝑe vſqꝫ ad dimidiū iuſti p̄cij. ſꝫ ẜm hoc ille ꝗ decipit ex malo ſuo lucrū ꝯſequit̉: qd̓ n̄ facit ille qui nō decipit. pͦ videt̉ ẜm hoc ꝙ mercator poſſit vēdē merces ſuas p̄cio maiori alicui ſimplici qui neſcit valorem rei qͣꝫ alicui ſapiēti. quod iniquū videt̉ eē cū ẜm leges p̄tor nō ſubueniat ſcienti ſed ignoranti. ff. qd̓ falſo tu. l. i. in fi. Ideo alij diſtinguūt de ignorantia ⁊ de deceptione. Nō.n. ꝯtingit decipi niſi ignorātē. ē auteꝫ duplex ignorātia.ſ. in diſcernēdo ſiue iudicādo. ⁊ hec opponit̉ ſciētie. ſic.n. nullus ſciens eſt ignorans. Alia eſt ignorantia ī eligēdo. ⁊ hec ignorantia nō opponit̉ ſcīe multi.n. ſciētes in iudicando ſunt ignorā tes ī eligēdo. Similiter duplex ē deceptio .ſ. in iudicando. ſic nūquā decipit̉ ſciens ī cōtractibꝰ.ſ. qn̄ ſcit rem aliquā nō valere tantū tamē ꝓpter affectionē quā habet ad re magis eligit cōparare precio qͣꝫ re deſi derata carere. vtroqꝫ modo licet cōtrahē tibꝰ ſe deciꝑe. ⁊ 2º mō magis licet qͣꝫ pͥmo mō vt credūt. lꝫ Ber. cōtrariū dicat. ſed de hoc vide infra. ar.§. q. quid de his qui

.III. XI. emunt ab eccleſia ⁊cͣ. ¶ Ad hoc nota ẜm aliquos ꝙ lꝫ vendētes non poſſint ꝓpter dilationē ſolutōis preciū augere: poſſunt tamē ꝓpter accelerationē ſolutōis preciū minuere. vnde eſto ꝙ mercator ſtatuat in corde ſuo ꝙ pānum quē habuit ꝓ. 6. ſol̓. velit dare ꝓ. o. ita ꝙ omni volēti ſibi dare tantū ſiue ſtatim incōtinēti ſiue ad ter minū certū dare velit ⁊ longe libētius ſta tim ſoluenti qͣꝫ vſqꝫ ad terminū aliquem. ſi talis mercator hoc apud ſe deliberans ſimulqꝫ cū hoc de lucro parate ſolutionis cogitans apud ſe dicat. licꝫ in corde illud lucrū taxauerim: quicūqꝫ tamē preciū pa ratū haberet cū quo de lucro mō aliquid ordinare poſſem: de precio taxato diminū erē: talis nō ē vſurariꝰ vt volūt aliqui. hec de tabula Ioh̓is. Quidā etiā dixerūt ꝙ lꝫ cōtractꝰ quo quis vēdit maiori precio ꝓpter dilationē ſolutionis ſit de ſe vitioſus tamē excuſari pōt ex parte vendētis. puta ſi nō intēdat vēdere carius ꝓpter tempus ſꝫ ꝓpter damnū ⁊ laborē quē īminere ſibi videt in ꝓcuratōe ſolutōis habēde. Et rectitudo huius intētōis apparet qn̄ mallet nō vēdere talibꝰ qͣꝫ vendere eis ad credē tiā. ⁊ qn̄ libentius venderet alijs ꝓ precio minori qͣꝫ iſtis pro precio maiori vnde lꝫ hic caſus ſit dubius: nō pōt tam̄ excuſari ſi ꝓpter credētiā rē plus vendit ſimpl̓r vl̓ qͣꝫ ſit v̓iſimiliter valitura tꝑe ſolutōis vel ſi nō venderet alicui niſi ꝓpter credentiaꝫ plus reciꝑet. Hec alex lomb. in quolꝫ. q. de vſu. ¶ Quid ſi quis vendat pro p̄cio qd̓ mō currit bladū: ita tamē ꝙ ſi plus value rit vſqꝫ ad paſca: vel ꝙ ſi illud plus ſibi deſit: nihilominꝰ tamē nō vult ꝙ p̄ciū minuat̉. ℟ndet Hoſti. ꝙ ē vſurariꝰ cū claudicet ī p̄cio. ar. C. de ſolu. l. penul. ¶ Quid ſi vendā tibi hoc pro tanto quantū valebit illa die qua curret pro maiori precio vſqꝫ ad paſca. Iſte caſus eſt multū vicinus p̄cedēti. ℟ndꝫ Sco. 4. di. 15. q. 2. ar. 2. ꝙ talis ꝯtractus ē vſurariꝰ. ⁊ ponit duas regulas circa iſtā materiā obſeruandas. vna ē ꝙ ꝯmutans nō ꝯmutet vel vendat tempus. qꝛ non eſt ſuū. 2ª ē ꝙ non ponat ſe in tuto de lucro ⁊ illū cui vēdit in dāno. in tuto dico vel ſemꝑ vel vt in pluribꝰ. Et ꝯͣ hanc regulā fieret in ꝓpoſito caſu. quia vēditor certificat ſe de lucro etiā vltra qͣꝫ humana induſtria ꝑtingere poſſit ſi quis ꝯſideret. 5º qn̄ vſure petunt̉ qͣſi intereſſe. vt ſi fideiuſſor vſuras creditori ſoluat: p̄t eas a debitore petere pro quo fideiuſſerat. qꝛ nō ſūt vſure quantū ad eū: ſꝫ potius in tereſſe.i. vitatio dāni. exͣ de fideiuſſo. ꝯſtitu tus. Simil̓r ſi paratus ſim emere merces pro centū libris in quibꝰ erā lucraturꝰ ẜm ſanā ꝯſcīam ⁊ ſpem futurā. io. lib. vſqꝫ ad menſem: ipſis ad certū locū deductis. ⁊ tu ꝓpter nimiā inſtātiā tuam me impedis ne emā ⁊ hanc pecuniam recipis: ⁊ ꝓmittis mihi infra mēſem reddere. 100. ⁊. io. lib. nō ē vſura ẜm Hoſti. qꝛ loco intereſſe ſuccedit. ⁊ ſimilis caſus ponit̉ in arti. ſe. q. 4. Quid ſi quis denarios ſub vſura recipiat ⁊ poſtea auctoritate propria alicui amico ſuo ſub eadē vſura vl̓ etiā minori mutuat ℟º. ſcribit monaldus ꝙ tenet̉ ad reſtituti onē illi amico ſuo. qꝛ ip̄e fuit pͥncipalis in hac vſura. ſi aūt tm̄ eēt mediator vel fide iuſſor ita ꝙ obligatio eēt de amico ad vſu rariū facta: nō tenet̉. ſꝫ rō p̄dicta nō videt̉ valere. Eſto.n. ꝙ aliquis ad preces alicuius amici ſui accipiat pro eo pecuniam ad vſurā ab aliquo qui ē inimicus eius: tunc nō eēt obligatio de illo amico ad vſurariū ſꝫ ad eū qui mutuatus fuerat pecuniaꝫ vt illi mutuaret eā recepturus ab eodē capitale ⁊ vſurā de qua ꝯuenit cū vſurario: ⁊ tamē ille ſic faciēdo vſurā nō cōmittit. ſed damnū ſuū euadit. ⁊ idē videt̉ dicendū d̓ caſu p̄miſſo ꝙ ſine vſura fieri poſſit. ¶ Itē ẜm Hoſti. qn̄ is qui mutuauit occaſione mutui laborē ſubijt: in cuius recōpenſatōꝫ fructus ꝑceptos facit ſuos: qd̓ pertinet ad intereſſe. vt exͣ de re ec. nō alie. ad noſtrā. vel illud papa qui eſt dn̄s eccleſie fecit vt res eccleſie citius recuꝑare poſſit. ar. ibidē ad audiētiā. ¶ Itē rōne more vſure petūt̉ quaſi intereſſe ẜꝫ Lau. ⁊ Ber. exͣ. e. ꝯque ſtus. qn̄ vēdo tibi fundū pro certo precio quod mihi teneris infra certū tp̄s ſoluere ⁊ non ſoluis elapſo termino poſſum vſuras petere: cū facias fructus tuos rei ven dite. vt. C. e. l. 2. Et idē ē de cōtractibꝰ bone fidei. ⁊ tunc nō petit̉ quaſi vſura ſꝫ ꝙ int̓ſit morā adhibitā nō fuiſſe. ff. pro ſocio. ſo ciū. quod intellige qn̄ intereſſe eſt intra rē vt cū petit̉ cauſa damni vitandi: nō lucri captandi. ff. de ac. em̄. ⁊ ven. ſi ſterilis.§. cū ꝑ vēditorē. ⁊ ideo caute dicit canon īcremēta ſuſceperit. 14. q. 4. ſi quis oblitus. ẜꝫ Goſ. ⁊ Ber. exͣ. e. ꝯqueſtus. vel dicit in hͦ caſu actionē ꝯpetere ex cōtractu vel officio iudicis: non ad vſuras ſꝫ ad intereſſe. qd̓ eſt verius ẜm Hoſti. C. de ac. em̄. ⁊ vē

T. Li. l. 2. ⁊. ff. de ac. em. l. 2. ⁊ ẜꝫ Gof. 14. q. 4. qm̄ Licite.n. poteſt quis agere vt reddat̉ indemnis. extͣ de fideiuſ. ꝯſtitutus. ⁊. c. ꝑuenit. Similiter ſi debeas mihi centū libras in termino certo: ⁊ noluiſti mihi ſoluere ī illo tꝑe. ⁊ ideo ꝓpter mea negocia tractan da oportuit me pecuniā ſub vſura recipe: ſi ſolui eā teneris mihi illā reſtituere: vel ſi nō ſolui teneris liberare me ab ip̄a obliga tionē ẜm Ray. ꝓbant̉ hec extͣ de fideiuſſo. ꝑuenit. ⁊. c. ꝯſtitutꝰ. Itē intelligi pōt de caſibus in quibus ex mora veniunt vſure ẜm leges. quia ibi nō dicitur aliquid rece ptum vltra ſortē. ſꝫ potius intereſſe. ⁊ ẜm canones ītereſſe peti pōt. 14. q. 4. qm̄ mul ti clerici. ⁊ 12. q. 2. c. ſi ꝗs de clericis. ibi ad queſtū. Et idē forte ē vbi pena permittit̉ a lege: ⁊ ſuccedit loco pene nō fraudulente. Nec obſtat illud. 14. q. z. pleriqꝫ. quia illd̓ in mutuo locū habet. Et qd̓ dicit̉ quicꝗd accedit ſorti ē vſura: illud eſt veꝝ qn̄ exce ptio dat̉: vel aliquid in fraudē vſuraꝝ ex cogitat̉. Hec Hoſti. ⁊ Ber. extͣ. e. ꝯqueſtꝰ ¶ Diuina etiā pagina ī multis locis vſu rā ī mutuo tm̄ ꝓhibere videt̉. in euagelio Mutuū date nihil inde ſperantes. Et ī pͦs Qui pe. ſu. nō de. ad vſu. Hec Hoſti. ꝗ ꝗdē ponit ſub tribꝰ caſibꝰ ea que pono ſub hoc quinto caſu. ⁊ hoc ideo facio. quia in his omnibꝰ eſt excuſatio ab vſura rōne intereſſe. ¶ 6º. licet acciꝑe vltra ſorte qn̄ poſſeſ ſiones ſunt a ſocero ꝓ numerata dote pi gnori genero obligate. tunc.n. fructus nō ꝯpuiant̉ in ſortē. extͣ. e. ſalubriter. v̓. ſane geneꝝ. Cuius rō eſt. qꝛ dos ꝯſtituit̉ ꝓpter mr̄imōi onera ſupportāda. extͣ de do. poſt di. re. ꝑ veſtras. vn̄ ſicut ex aliquo honeſto lucro ſuſtentarent̉ onera matrimonij: ſic ex fructibꝰ poſſeſſionū que ſuccedūt loco precij. extͣ. e. cū tu. in fi. hoc autē intelligecū vir ſuſtinet onera matrimonij. al̓ non. vt īnuit̉ in fi. predicte decretalis ſalubrit̓. Poteſt etiam ⁊ alia ratio huius caſus aſ ſignari ẜm Hoſti. hoc.ſ. vt dos ſalua ma neat mulieri: que al̓ ꝯſumeret̉. ⁊ ſic vtilitas publica lederet̉. ff. ſo. ma. l. i. pͦ nullū mutuū ibi ꝯtrahit̉. ratio.n. prima pōt mu tuo adaptari. ſi.n. recipiā a te prediū mihi obligatū pro. io. lib. quas mutuo tibi: ⁊ de quaꝝ lucro viuere ꝓponā: p̄diū ſuccedit loco p̄cij: ⁊ tn̄ fructꝰ debēt in ſortē ꝯputari extͣ. e. c. 2. ⁊ rō eſt. qꝛ mutuū ibi ꝯtrahitur in quo regulariter: ⁊ nō in alio contractu locū hꝫ vſura. vt dictū ē ſupra. nec etiam ibi vtilitas publica verſat̉. Nota etiā ẜm Hoſti. extͣ. e. ſalubriter. ꝙ dictū pͥuilegium extendit̉ ad viꝝ qͣꝫdiu tenet̉ vxorē alere. heredes aūt nō habent hoc priuilegiū. Quid in caſu ꝯuerſo vt ſi ſoluto matrimo nio heredes viri poſſeſſionē aliquaꝫ obligent mulieri ꝓ ſua dote: quia non habēt quid ſoluāt. nūquid fructus ꝯputabunt̉ ī ſortē. Rn̄det Hoſti. in ſū. ꝙ ſic. ff. de ſolu. ticia. ⁊ idem vult extͣ. e. ſalubriter. Et idem vult Inno. ibidem. Mulier diſcreta non recipiat rem obligatā: ſed potius faciat eā diſtrahi. vel accipiat in ſolutū. al̓ fructus extenuabūt ſortē. ¶ Quid ſi gener poſſeſ ſionē taliter ſibi obligatā cū iure quod ibi habet ꝯcedat alij: recepta ab eo ſūma q̄ fuerat ſibi ꝓ dote ꝓmiſſa. nūquid iſte pōt lucrifacere fructus ꝑceptos: donec ei pecunia predicta fuerit ꝑſoluta: ſicut poterat gener. ℟º ẜm Rod̓. ſi gener animo dādi totū ius quod habet in pignore: nō ꝓpter ꝯtractū pecunie ab eo receptē: ſꝫ quia ē eiꝰ ꝯſanguineus: vel al̓ cōiūctus amicus: ⁊ ille nō ꝓpter fructus lucrifaciēdos ei nu merat pecuniā: ſꝫ ꝓpter dilationē aūt grauamen: pōt abſqꝫ periculo vſure fructus lucrifacere. nec ē ille cōtractus veri noīs mutuū: niſi ſit ductū in pactū ꝙ gener ei teneatur pecuniā reddere: ſi ille voluerit repetere ⁊ ideo mutuauit. in quo caſu eēt vſura: ſi fructus lucrifacere vellꝫ. ¶ 7º qn̄ vendo tibi predium tali pacto ꝙ ſi vſqꝫ ad duos annos ego vel heres meus tibi ſoluero: ego vel heres meus prediū recuperabo. hoc eniꝫ facit fructus ſuos. vt. C. de pac. inter emptorē ꝯmiſſorie. quod ītel ligitur quando precium eſt iuſtuꝫ: ⁊ nihil ſit in fraudē vſuraꝝ. al̓ con. extͣ de ꝯtrahē em̄. ad noſtrā. ⁊ extͣ de pig. illo. ⁊. C. de pac. inter em̄. ſi fundū. preſumit̉ aūt talis ven ditio fieri in fraudē vſuraꝝ ex eo ꝙ ē mo dicū preciū reſpectu valoris rei. ⁊ ex eo ꝙ aliquid vltra ſūmā receptā ſoluit̉: qn̄ ve ditio reſcindit̉. ⁊ ex eo ꝙ emptor vſurarius eē ꝯſueuit. Probant̉ hec in dictis. c. p̄allegatꝭ. ad noſtrā. ⁊. c. illo. Hec Hoſti. ⁊ Ber. extͣ. e. cōqueſtus. ¶ 8º qn̄ pecunia no mine pene ꝓmittit̉. vt pecunia metu pene certo die ſoluat̉. ⁊ hec pena ꝯuentionalis dicit̉. qꝛ de cōſenſu vtriuſqꝫ partis appo nit̉. Pōt tamē hoc fieri in fraudē vſuraꝝ vt ſi creditor credit aūt ſperat debitorē incurre̓ penā. 12. q. 2. fraternitas. ⁊. c. ī legibꝰ ⁊ extͣ de ar. dilecti. Hec Hoſti. Sꝫ nūquid

.III. XI. licet exigere talē penā ad intereſſe tm̄: an etiam vltra intereſſe. Rn̄det Rod̓. ꝙ vbi ſine fraude ē pena appoſita: exigi pōt tota qꝛ publice vtilitatis intereſt pacta ſeruari ⁊ creditores a debitoribꝰ nō fraudari. pre ſumit̉ aūt talē penā in fraudē vſuraꝝ apponi: ſi ille ꝗ appoſuit vſurariꝰ eſſe ꝯſueuit ff. de ac. em̄. ⁊ ven. iulianꝰ.§. idem. ⁊ exͣ. de pig. illo. in fi. Preſumit̉ etiā ſi ꝑ ſingulos mēſes vel ānos dicat̉ cōmitti. C. de vſu. in aucͣ. l. ad hec. Et idem ē de ſimilibꝰ: que ſolent ab vſurarijs ſpāliter exerceri. talia.n. inducunt ſemꝑ p̄ſumptionē facie pͥma ꝙ ſit vſura. In iudicio tn̄ aīe ſtandū ē ſue cō feſſioni: ſꝫ ꝓpter p̄ſumptionē cōtrariā dili genter ⁊ caute debet ꝯſcīa eius examina ri. ẜm enim Hoſti. p̄ſumēdū ē cōtra apponentē penaꝫ in mutuo: niſi forte pena que loco intereſſe ſuccedit petat̉. vt ſupradictū ē vel niſi ex honeſtate ꝑſone releuet̉. ar. exͣ. de ꝓcura. in noſtra.§. nos v̓o. Demū Hoſti. hoc eē arbitrariū dicit. ẜm v̓o ſcotū 4. di. 15. q. 2. ar. 2. ſignū ē manifeſtū ꝙ non apponit̉ in fraudē vſure: qn̄ creditor mallet ip̄o die prefixo ſibi pecuniā ſolui. ⁊ per cōtrariū eſt in fraudē vſure qn̄ nō mallet Eſt aūt alia pena que dicit̉ iudicialis vt ſi iudex p̄cipiat debitori ꝙ infra menſem ſatiſfaciat ſub pena. io. ſol̓. vel ſimili. hͦ etiam non ē vſura. quia eſt appoſita pro punien da debitoris cōtumacia. ar. di. 23. quanqͣꝫ. ¶ 9º. qn̄ pecunia cōmodat̉ ad pompā. qꝛ tunc nō ē mutuū ſꝫ potius cōmodatū ſiue locatū. ff. cōmoda. l. 3.§. vlti. ⁊. l. ſe. ⁊. 14. q. z. ſi feneraueris. in glo. ⁊ exͣ. e. conqueſtus in glo. ¶ Decimo in ꝯtractu locationis. in quo vltra rē locatā recipit̉ merces provſu ipſius rei locate. Sed quare magis licet exigere vltra ſortē in locatione qͣꝫ in mutuo. ℟º. huius rō eſt ẜm aliquos. quia periculū rei mutuate ſpectat ad debitorē. ff. de rei ven. ſi nauis. ſꝫ periculū rei locate ad locatorē: niſi ſit expreſſum in cōtractu ꝙ pertineat ad conductorē. di. 88. eijciens. ⁊ 14. q. 3. ſi feneraueris. in glo. ſꝫ ẜm hͦ fenus nanticū eēt licitū. quod ē falſum. vt videbit̉ infra. Secundū v̓o alios ē rō. qꝛ mutuū debet eē gratuitū: nō ſic locatio. Nec iſta ratio videt̉ valere. qꝛ exquo pecunia interueniret: mutuū in locationē tranſiret Secundū Hoſti. aūt ⁊ Goſ. ⁊ Alex. an. 3. t. 4. c. de precepto mutui. ar. i. c. 4ᵐ. rō eſt. quia locās retinet dn̄ium rei locate: adeo ꝙ cōductor queſtionē ei de ꝓprietate non pōt referre. C. de pig. ac. l. neqꝫ creditores. ⁊ ideo ipſe locans ꝓ vſu rei ꝓprie quā cō cedit pecuniā recipit licite. qꝛ nemo cogit de ꝓprio alicui bn̄ficiū facere. 12. q. x. p̄carie. ſꝫ rei mutuate dn̄ium in accipiētē trāfert̉. Ideo vſus rei locate ē ſine cōſūptōe vſus v̓o rei mutuate nullus ē ſine cōſum ptionē. Itē res locata deteriorat̉ vſu: qd̓ nō ꝯtingit in mutuo: vbi nō eadē pecunia que mutuo recipit̉: ſꝫ alia generis eiuſdeꝫ reddit̉. ff. de rebus credi. cū quid. ⁊ ponit̉ ratio. 14. q. 3. ſi feneraueris. in gloſa. ponit̉ etiā a Goſ. Et ſic patet ꝙ nō ē ſimile de domo ⁊ de pecunia. Patēt etiā quinqꝫ dr̄ie inter mutuū ⁊ locationē: quaꝝ prima 4 ⁊ tangunt̉ di. 88. eijciens. quod. c. eſt Greg. vt dicit Ray. qui allegat ip̄m. aliꝗ tn̄ libri nō hn̄t illud. Equit̉ videre de quinto.ſ. ꝗbuſdā caſibꝰ dubitabilibus: vtrū ibi ſit vſura. Et circa hoc querunt̉ pl̓a .ſ. vtrū ſola ſpes recipiendi aliquid vltra ſortē faciat vſurariū. ℟º quidā fauentes vſurarijs dicūt ꝙ nūqͣꝫ vſura ꝯmittit̉ niſi ex pacto det̉. ſꝫ hoc eſt cōtra illud Luce. 6. Mutuū da. ni. in. ſpe. Glo. Ultra ſortē ſuꝑ ple ab hoīe: ſꝫ a deo. dicit etiā ibi glo. Spirituū ponderator ē deꝰ.i. volūtatū. ꝓuer. 16. Sola ergo voluntas recipiendi aliꝗd vltͣ ſortē vſurā facit apud deū: ſicut etiam ſola voluntas occidēdi hoīem homicidam. i. Io. 3. Qui odit fratrē ſuū homicida ē. Iō dicendū ē ẜm opinionē ꝯmunē ⁊ veriorē ꝙ lꝫ ẜm legē humanā ſola ſpes ſiue volū tas talis nō faciat vſurā. qꝛ talis lex cohi bet manū: nō animū. facit tn̄ ẜm legeꝫ di uinā que cohibet vtrūqꝫ. vn̄ talis nō pote rit vſurarius cenſeri in foro iudiciali. exͣ. ē. in ciuitate. ſꝫ in pn̄iali ſic. exͣ. e. ꝯſuluit. Sciendū tn̄ ꝙ ſicut dicit̉ ibidē in glo. ali ꝗs pōt alicui mutuare pecuniā ꝓpter ſpem dupliciter. vno mō pͥncipalr̄ qn̄ n̄ mutuaret niſi inde lucrū ſperaret. Alio mō ſecun dario. vt ſi ſibi al̓ mutuaturꝰ eēt ⁊ ſecūda rio ſperaret vt ei ſubueniret vel retribueret Dicēdū ergo ꝙ ſpes lucri pͥmo mō facit vſurariū. ⁊ hoc īnuit glo. ſuꝑ illud. Nihil inde ſpe. Glo. Nō ab hoīe ſpem mercedis figentes. Nō figentes.ſ. ita ꝙ al̓ nō mutu artis: niſi inde lucrū ſperaretis. exͣ. e. c. i. ⁊ .c. cōſuluit. ⁊. 14. q. 3. ſi feneraueris. ſꝫ ſpes lucri ſecūdo mō nō facit vſurariū. ar. di. .i. quid proderit. ⁊ di. 7. in ſingulis. Cū enī aliquis dat alicui mutuū ſcit vel ſcire

T. Li. orbet eē ſibi debitorē ad antidota naͣliter obligatū. ar. i. q. 2. qͣꝫ pio. ⁊ exͣ de teſta. cuꝫ ī officijs. Et ſic ſecūdario aliquid ſperare ⁊ etiā ex tali ſpe aliquid reciꝑe nō ē maliexͣ. e. ꝯſuluit in glo. Rod̓. v̓o dicit ꝙ ſi cre dat ꝙ ei ſit datū nō ꝓpter dilectionē: ſꝫ ꝓpt̓ mutuū reſtituere tenet̉. al̓ nō. De hͦ vide infra in. 8. ar. q. quid de co qui ſola ſpe ⁊cͣ. ⁊. q. ſe. Utrū aūt ille qui mutuauit pͥncipa liter ꝓpter ſpem lucri teneat̉ reſtituere ea que vltra ſortē accepit habet̉ infra de reſti tutione vſuraꝝ. Utrū ſit uſura ſi accipiat̉ aliquid ꝓ pecunia nautica vel traiecticia circa quod ſciendū ꝙ nautica pecunia dicit̉ que nautis dat̉ traijcienda vel tranſuehenda. eadē tn̄ dicit̉ traiectica. qꝛ traij cit̉. dat̉ aūt ꝑiculo creditoris. vt. ff. de nau feno. l. i. ⁊. l. periculi. ſꝫ locuꝫ hꝫ nauigio accepto vel prius qͣꝫ nauē nauigare ꝯuenit. vt ibidē in. l. 3. qd̓ veꝝ ē niſi debitori poſſit aliquid imputari. vt qꝛ nauigij locum nō ſeruauit. vel qꝛ merces ꝓhibitas tranſpor tauit. tunc enim qꝛ non ex maritima tēpe ſtate: ſꝫ ex auaricia vel audacia debitoris detrimētū accidit imputatur debitori. C. de na. fene. l. cū ꝓponas. Ad hoc quoqꝫ ſciendū ꝙ ibi eſt vſura non obſtante ꝙ creditor in ſe retinet periculū pecunie. vt pꝫ exͣ. e. nauiganti. Cuius rō naturalis ẜm Hoſti. quicquid dicant alij: eſt quia recipi ens aūt iuuat ſe de illa pecunia. aut nō. ſi n̄ iniquū eſt ꝙ creditor ab eo lucrū petat qd̓ nō habuit. ſi ſic. ergo dn̄ium nō remanēt apud creditorē. qꝛ in cōſumptione amitti tur ⁊ alterius efficit̉. vt. ff. de ſolū. ſi alicui vnde res empta debitoris efficit̉: lꝫ eā eme rit pecunia aliena. C. de rei ve. ſi ex ea. qͣre patet ꝙ ab eo nō debet lucrū exigere ſi re vtat̉ ꝓpria ⁊ lucrat̉ ex ea. periculuꝫ igitur qd̓ in ſe retinet in nullo cū releuat. ſꝫ potiꝰ onerat. Imputet ergo ſibi qui tale pactuꝫ appoſuit. periculū enim in ſe reciꝑe potuit ⁊ ideo videlꝫ pactū vltra ſortem exigere voluit ſꝫ non potuit. vt exͣ de pac. c. fi. partē lucri ſtipulari potuit. vt exͣ de dona. inter vi. ⁊ vxo. ⁊ ſi neceſſe. ſed noluit. ⁊ ideo nō habebit. Secundū vero Goſ. ratio eſt qͣre in pecunia nautica eſt vſura. quia ⁊ ſi is qui pecuniā dat periculū in ſe recipiat. pe cunia tn̄ ſalua manente vltra ſortem habe bit ſiue mercator inde lucret̉ in mercibꝰ: ſiue perdat. Secundū aūt Ric. 4. di. 15. q. .§. ar.§. c. ratio eſt. quia raro accidit: niſi fu erit culpa vel negligentia eius qui accipit ꝙ illa pecunia pereat. vnde tradens eam habꝫ in fauorē ſuū illud quod ſepe accidit ⁊ contra ſe non habet niſi illud qd̓ raro accidit. Idem dicendū de eo qui mutuat eunti ad nundinas pecuniā recepturus aliquid vltra ſorte pro eo ꝙ in ſe periculū ſuſcepit.i. ſi pecuniā vel merces ex ea emptas ſaluas portauerit: aliter non teneat̉ ſibi etiā de ſorte. vt in. c. nauigāti. ⁊. 14. q. .3. putant. in glo. ¶ Idem etiā dicendū ē deeo qui mutuat centū aureos ianue vt totidem recipiat rome. quia ſcit vel credit eos ibi plus valere. recipit tn̄ periculū in ſe ſic̄ predicti. Hec Ray. ar. in. c. predicto. Pōt tn̄ hic excogitari ẜm Ray. ⁊ Hoſti. in. c. nauiganti. caſus in quo nō eēt vltra ſortē aliquid acciꝑe vſura. puta dū ego emo vl̓ paratus ſum emere certas merces de pecunia: ⁊ tu ꝓpter nimiā inſtantiā me ceſſare facis a tali emptiōe vt mutue tibi. ⁊ dico ego volo ꝙ ibi reddas mihi tantū quātū habiturus eſſem de mercibus iſtis: ſi illuc eas deferrē. recipio tn̄ in me periculū. vt di ctū eſt ſupra. ſi tali modo vltra ſortē aliꝗd recipio nō eſt vſura. quia recipio illud tā qͣꝫ intereſſe. Dicit aūt Rod̓. ꝙ receptio periculi in ſe potiſſimū excuſat ab vſura. ſꝫ tunc eadem ratione excuſaret ab vſura in p̄dicto caſu de nautica pecunia. vn̄ melius videtur dicere Ray.ſ. ꝙ vitatio dāni excuſat. ¶ Pone ꝙ aliqua ciuitas mutuo recepit centū libras a quodā eius habita tore ſub tali pacto.ſ. ꝙ donec ſibi redderꝫ nihil pro collectis ſolueret: ⁊ ſic diu ē ſeruatū: demū cōitas ſoluit ⁊ ab eo collectas non ſolutas tanqͣꝫ vſurā repetit. quid erit iuris. ℟ndet ꝟ. in ſpeculo ti. de vſu. ꝙ nō eſt ibi vſura. quia aliud eſt de ſuo lucro nō tribuere. ⁊ aliud non capere. ff. de damno infec. proculus. Et aliud eſt non acꝗrere: ⁊ aliud non amittere. ff. de col. bo. l. i.§. ſi is qui bona. ⁊ aliud eſt lucrū ⁊ aliud ſum ptus quos quis erat facturus. ff. de le. 2. cuꝫ filius. ⁊ aliud ē penā euadere: ⁊ aliud aliquid lucratiue ꝑcipere. ff. c. imperator. Sed moueor in cōtrariū ꝑ hoc ꝙ idē eſt remittere quod dare. exͣ de teſti. veniēs.i. ⁊.s. q. 3. talia. ⁊. ff. de calum. quin etiā. cum ergo in caſu predicto ciuitas collectas remittat eas etiā dat. ergo ibi ē vſura. Quid ſi aliquis dū vellet vſqꝫ ad certū tempus emere terra valentē ſingulis ānis. io. lib. ad inſtantiā alterius dedit ei preciū qd̓ vo lebat dare pro illa terra eo pacto ꝙ ipſe

.III. XI. vel heres eius ſolue̓t ei tantū de redditibꝰ ānuatim vſqꝫ ad illud tp̄s. ℟º. ẜm Rod̓. ſi licitus fuit contractꝰ primꝰ.ſ. ꝙ volebat emere terram vel verius fructus: credo ꝙ etiā ſecūdus ſit licitus. aliter aūt non. ſil̓is caſus habet̉ in. c. p̄cedenti. caſu. 5º. in pͥnº ¶ Quid de his qui oues vendūt ⁊ donāt ⁊ tradūt monaſterijs ſub hoc pacto ꝙ ꝓ qualibet oue recipiant ānuatim dū vixe rint duos ſol̓. cū fructus cuiuſſꝫ ouis valeat quinqꝫ. ſol̓. ⁊ lꝫ oēs oues tradite mori ant̉: nihilominus remanꝫ ex pacto mona ſteriū ac ſi viuerēt obligatū. poſt mortē tn̄ tradētis ꝑtinent ones ad monaſteriū: etiā ſi idē locupletatus eēt ex vi pacti. Rn̄det Hoſti hoc licitū eē. nec pōt eccleſia reſtitu tionē petere exquo leſa nō fuit in traditione lꝫ mortalitatis euentus ſequat̉. quod veꝝ eē intelligas niſi oues eēt infecte ⁊ ad mortē parte: ⁊ nō ꝓſpexit monaſteriū mortē euenire poſſe. vt. ff. de mino. veꝝ.§. ſi locupletior. Cōſuluit tn̄ idē hoſti. tradēti ꝙ ſi caſus talis euenerit in ſuſpecto lucro qd̓ monaſteriū fecit in ouibus quas forte longo tꝑe habuerat: in ſolidū nō exigat: vel remittat ⁊ patiat̉ ⁊ ſentiat partē dāni nec cū iactura monaſterij velit locupleta ri. ff. de ꝯdi. inde. nā hoc natura. Itē caue at ſibi tradens ꝙ niſi ꝯuentus totꝰ ꝯſenti at: nō tenet̉ monaſteriū de ouibus abbari vel cellerario ſub pacto p̄cedēti vel ꝯſimili traditis vel donatis. ex de depoſi. c. i. ⁊ de dona. c. 3. Hec Hoſti. Quid de his ꝗ emūt ab eccleſiis vel monaſterijs certas poſſeſſi ones tenendas toto tꝑe vite ſue: ita ꝙ poſt mortē eoꝝ debēt ad eccleſias redire. ℟º ẜꝫ Goſ. ꝙ talis ꝯtractus eſt vſurarius. quia homines ſperant diu viuere: ⁊ tales ſic cō trahentes ſperant ꝑcepturos fructus vali turos maiorē pecuniā qͣꝫ dederit. ⁊ ſola ſpe ꝯmittit̉ vſura vt dictū ē ſupra. Sꝫ ſi quis eccleſie vnā poſſeſſionē dederit: ⁊ equalētē receꝑit: vſurus ⁊ fruiturus vtraqꝫ in vita ſua. ⁊ poſt mortē eius adhuc ambe ad eccleſiā cū pleno dn̄io reuertant̉: ille ꝯͣctus licitus erit. nō enim ē ꝯtractus pecuniaꝝ īmo in hoc caſu licet ab eccleſia reciꝑe poſ ſeſſionē in duplo plus valentē qͣꝫ ſua quā ꝯfert. ſꝫ ſi ſuā ex nūc velit in eccleſiā tranſ ferre oīo: vt ip̄e ea nō vtat̉ ſeu fruat̉: pot̓it ab eccleſia poſſeſſionē in triplo valentem reciꝑe: vt. 12. q. 2. p̄carie. hec Goſ. Hoſti. v̓o ſentit ꝙ ita bn̄ ē licitus ꝯtractus pͥmus.ſ. emptionis ⁊ vēditionis. ſicut ſecundus.ſ. p̄cariaꝝ. niſi fiat in fraudē vſuraꝝ. vt̓qꝫ enī approbat̉ a iure. vt exͣ de em̄. ⁊ ven. ⁊ de preca. ꝑ totū. Sunt etiā hoīes ita ſperan tes lucrū in ſecūdo ꝯtractu ſicut in pͥmo. Ip̄e etiā Goſ. ſcripſit ꝙ vſurā nō hꝫ locū niſi in mutuo. Iō dicēdū ꝙ ꝯtractus ille ratiōe incertitudinis excuſat̉. C. e. l. 2. hec Hoſti. Ad illud aūt qd̓ dicit Goſ. ꝙ ſola ſpes facit vſurariū: dicendū ꝙ hoc ē veruꝫ de ꝯtractu mutui. qꝛ ibi ſperat̉ aliquid qd̓ nō eſt de ſorte: etiā ẜm Ric. quolꝫ. 2. q. 23. ar. 3. talis ꝯtractus eſt licitus. dūmō ẜuet̉ ibi equalitas iuris naturalis. Ad hoc enī ꝙ ꝯtractus emptōis ⁊ venditōis ſit licitꝰ requirit̉ ꝙ inter ementē ⁊ vendētē equali tas iuris naturalis ſeruet̉ que eſt ꝙ tātū valeat res que emit̉ quantū valet qd̓ ꝓea dat̉: ⁊ econuerſo. hec tn̄ equalitas ma gnā latitudinē habꝫ. vn̄ paruus exceſſus equalitatē illā nō corrūpit. ſꝫ tunc tm̄ corrumpit eā: qn̄ eſt ibi tantus exceſſus ꝙ in equalitas ibi clare videt̉. ⁊ talis exceſſus ꝯtractū vitioſum reddit. Et hoc qn̄qꝫ tm̄ in ꝯſpectu dei ſiue in foro ꝯſcīe vt qn̄ ē cit̉ dimidiū iuſti p̄cij. qn̄qꝫ etiā in foro iudici ali. vt qn̄ ē vltra dimidiū iuſti p̄cij. Qn̄ gͦ prediū aliquod vel aliquid ſimile emit̉ he reditarie vel ad vitā ementis eſt cōtractꝰ licitus ex forma ſua. qꝛ ē ꝯtractus v̓e emptionis ⁊ venditionis. Et dico ex forma ſua. qꝛ poſſet eē in emente ⁊ vendente intētio corrupta. Eſt inquā licitus ſi ibi ẜuet̉ tanta equalitas ꝙ ꝯpenſatis omnibꝰ circū ſtantijs ẜm rectā rōnē ꝯſideratis ex omni parte nō apparet manifeſte quis.ſ. vēdēs vel emēs habeat in illo ꝯtractu parte notabil̓r meliorē. ⁊ tunc vnus alteri reſtitue̓ non tenet̉ ꝗcꝗd ꝯtingat. ſi vero appareat manifeſte ꝙ alter habeat ibi partē notabi liter peiorē: tunc ē ꝯtractus illicitus. qꝛ ibi corrumpit̉ equalitas iuris naturalis que ſeruari debet inter ementē ⁊ vēdentē. Hec Ric. vbi ſupra. ⁊ cū eo ꝯuenit Hoſti. ī ſū. ⁊ in glo. ſuꝑ. c. in ciuitate. ⁊ Inno. ſuꝑ idē .c. ¶ Preſumit̉ autē talis venditio fieri in fraudē vſuraꝝ ex circūſtantijs poſitis ſup̄ in arti. j. huius ti. can̄. 7º. ſic etiā ex etate ⁊ ſanitate ex quibꝰ pōt haberi vtrū parū vel multū debeant viuere. qꝛ ẜm hoc maius vel minus rei empte p̄ciū debet eē. In iudicio tn̄ anime ſtandū ē ꝯfeſſioni ſue. ſꝫ examina ꝯſcīam eoꝝ ꝓpter ꝯtrarias preſumptiones diligenter ⁊ caute ne decipia ris. Si tn̄ in tali venditione monaſterium

T. Li. eēt deceptū enormiter vel manifeſte: ſꝫ ibi fuerit pura venditio ⁊ recta intentio: nec fuerit dolus habitus. ⁊ ideo excuſetur ab vſura. Ille tamē qui decipit debet remoue deceptionē vel preciū iuſtū ſupplendo vel reſtituendo: precio de re vendita qd̓ hūit ſibi reddito. exͣ de em̄. ⁊ ven. cū dilecti. Fi at aūt eſtimatio deceptionis nō ẜm tēpus pn̄s in quo foro res ē multū meliorata: ſꝫ ẜm tempus in quo fuit venditio facta. exͣ de em̄. cū cauſa. Non tenet̉ etiā fructus quos ꝑcepit tēpore medio ꝯputare in pre dicto. excuſat̉ enim ꝑ bonā fidem ⁊ iuſtū titulū ⁊ laborē ⁊cͣ. exͣ de rebus eccle. nō ali. ad noſtrā. ⁊ 12. q. 2. vulterane. exͣ. de reſti. in inte. requiſiuit. hec Ray. Et intelligitur ẜm Rod̓. hec enormis deceptio nō tm̄ vltͣ medium iuſti precij: ſed etiam citra. ⁊ hoc credo ſeruandū in deceptione priuate perſone maxime ſimplicis. ⁊ ſi nō iure fori tn̄ iure poli. Si tamen ille qui decepit nollet aliquid reſtituere taliter decepto: non eſſet propter hoc ei neganda abſolutio: cū iura ciuilia ſuſtineant ꝙ cōtrahentes citra dimidiū iuſti precij ſe inuicē re ipſa decipiāt. dū tamen ſine dolo ⁊ fraude hoc faciant. quando vero deceptio eſt vltra dimidiuꝫ iuſti precij non tm̄ eccleſia ſꝫ etiā perſona priuata pōt agere ad reſcindendū venditi onē: vel ad recipiendū ab emptore iuſti p̄cij ſupplemētū. ita tamē ꝙ in optione em̄ ptoris ſit facere qd̓ hoꝝ duoꝝ ſibi placue rit. Hec Rod̓. Secūdū aūt Ric. in. q. ſupra dicta qn̄ exceſſus notabilis apparet manifeſte ex parte ementis: ſiue ſit vltra dimidiū iuſti precij ſiue citra: tenet̉ emens aūt preciū iuſtū ſupplere: aut totū qd̓ vltra ſor tē recepit reſtituere ⁊ cōtractū quitare. qn̄ v̓o eſt ex parte vendentis tenetur vendēs aut illud quod vltra iuſtū preciū accepit reddere: aut ſaltē quitare cōtractū: aut dimittere rē emptā in manu illius qui emerat: quouſqꝫ de re empta ſortem recepit. vt qn̄ prediū emit ad vitā ſuam ⁊ morit̉ ante qͣꝫ ſortē recepit. Hec Ric. quolꝫ. 2. q. 23. ar3. ⁊. 4. ⁊ ꝯuenit cū eo Tho. 2ª. 2e. q. 7. ar. i. c. ¶ Quid de illis qui a cōitatibꝰ ciuitatū vel a monachis emunt certos redditꝰ ānu os vel certos modios ānuos ad vitā ſuā nūquid eſt vſura. ℟º. ẜm Rod̓. ꝙ nō.ſ. ex forma cōtractus: cū hiꝰ ānuus redditꝰ ſit ꝑſonalis ſiue burſalis: nō predialis. lꝫ ꝗdē legiſte cōtrariū dicant ꝙ ſit ꝯtractꝰ illicitꝰ tū qꝛ creditor facile poſſꝫ emptoris mortē deſiderare vt ſic liberatus eēt. tū qꝛ nulluꝫ periculū ē emptoris de terre ſterilitate aūt tēpeſtate. quod periculū ⁊ detrimētū empto res ſepe ſuſtinent predioꝝ. Inſuper notat Rod̓. ꝙ quando emunt̉ aliqui ꝓuentus vel redditus ad vitā venditoris ſeruatis debitis circūſtantijs: huiuſmodi emptio ē tolerabilis. qꝛ nō eſt periculū ꝙ alter mor tē alteriꝰ deſideret. ſed quando emit̉ ad vi tā emptoris. tunc nō eſt tutū ne vendens deſideret mortē emptoris. ideo eſt inhibita ꝓmiſſio prebende non vacantis. Non tn̄ preciſe dicendū eſt eē peccatū mortale nē dere vel emere ad vitā ementis. quia hoc nō inuenit̉ ꝓhibitū vbi ſeruant̉ debite cir cunſtantie. Hec Rod̓. Quicꝗd aūt dicat Rod̓. tenendū eſt ꝙ cōtractus talis eſt ex forma ſua licitus: dūmodo ſeruet̉ equitas iuris naturalis de qua dictū eſt in p̄cedēti q. hoc enim tenuit Ric. vt ſupra patuit. Hoc idem Alex lomb. frater minor ī quo dam ſuo quolibet ianue. licitū eē determinauit. ⁊ etiā cōmuniter omnes doctores pariſienſes quos viderat preter vnū hoc ſenſiſſe me preſente dixit. Et etiā ẜm hoſti. talis cōtractus ꝓpter vite incertitudinem excuſatur. vt patet ex his que dicta ſūt ẜꝫ eūdē in queſtione īmediate precedenti. ⁊ ſupra.§. ar. huius tituli. caſu quarto.§. ſimi liter. ẜm Hoſti. ¶ Sed nunquid ſi emant̉ certi redditus annuatim in perpetuū. ℟º idem dicendū ē quod in predicto caſu di cunt predicti doctores.ſ. Ric. ⁊ Alex. vbi ſupra. in omnibꝰ alijs a pecunia ſiue emā tur ad tempus ſiue in perpetuum. ¶ Sed quid de illis qui emunt oues vel bones a pauperibus quos forte non habent. ℟º ẜm Rod̓. quando quis emit huiuſmodi animalia a paupere vel diuite que ſcit vel credit eum non habere: ⁊ quaſi iaꝫ ei tra didiſſet. locat ei pro certa annua penſione vſura eſt. vel preſumendū eſt hoc fieri in fraudem vſurarū. ¶ Idem eſt de his qui n̄ habent. ſi aūt ſine fraude ⁊ bonafide emptio fiat huiuſmodi: nō eſt credēdū qͣꝫdiu bona fides durat emptorē peccare. Quid ſi quis mutuet pecuniā recepturus ī termi nō auꝝ vel argentū vel alterius generis monetā. ℟º. ẜm Goſ. ſi hoc faciat vt eſtimatione lucret̉: vſurarius eſt. ⁊ ideꝫ dicit Hoſti. exͣ. e. conſuluit. ⁊ de hoc habitum ē ſupra. 4. ar. caſu. 4. ¶ Quid ſi ꝗs mutuet veterē ānonā vt recipiat nouā. ℟º. vſura riꝰ ē: ſi hoc ideo facit vt meliorē recuperet.

III. XI. ẜm Ray. ⁊ Goſ. ſi aūt hͦ faciat ne ſua ſibi pereat: vel forte vt recipienti grām mutuando faciat nō ꝯmittit vſurā. Et hoc eſt ẜm Rod̓. dūmodo nō auferat libertatē ſe infra terminū liberādi ueterē ſoluendo. vel ſi ꝓbabiliter dubitet̉ vtrū plus vel minꝰ ſit ſolutionis tꝑe valitura. ¶ Quid ſi mutue̓ tibi pecuniā pro precio vt iteꝝ rem tues mihi. nūquid es vſurarius. ℟º ꝙ ſic licet enim obligeris mihi ad antidota. ff. de pe. heredi. ſed ⁊ ſi lege.§. conſuluit. ⁊ exͣ de teſta. cū in officijs. Illā tamē obligatōꝫ naturalē deducere in ciuile eſt ſpēs lucri. ⁊ ideo eſt vſura ẜm glo. 14. q. 3. ſi feneraueris. ⁊ ẜm Ray. ⁊ Goſ. Mouet̉ tn̄ Hoſti. in cōtrariū. qꝛ hic nihil accedit ſorti. ⁊ al̓ illud quod ſine pacto debet̉ licite pōt in pactū deduci. exͣ de elec. ſignificaſti. Quid enim ſi debes mihi decē que nō poſſum re cuꝑare ⁊ mutuo tibi alia. io. cū hoc pacto vt ſatiſdēs opportune ꝙ infra certū tēpus ſoluas mihi. 20. Nec obſtat illud Luce. 6. Mutuū da. ni. ⁊cͣ. quia illud intelligit̉ hoc modo nihil.ſ. ad lucrū vel ſuꝑabundantiā vel ꝙ ſit plus. exͣ. e. conſuluit. ⁊. 14. q. 3. per totū. quia tamen multi caſus poſſent acci dere in quibus pecuniā mutuatā amitteres ⁊ ego lucrarer. ideo opinioni pͥme eſt adherendū etiā ẜm Hoſti. quia quod eſt tutius eſt tenendū. exͣ de ſpon. iuuenis. Sꝫ quid ſiue quantū tenebit̉ reſtituere in hͦ caſu. ℟º ẜm monaldū ꝙ tenet̉ reſtituere tantū quantū eſt alter damnificatus. ſiue tantū quantū tot denarij valere ſolent: vel ẜm quoſdam quantū inde fuerit lucratus tamen ſi ꝯponat ſe ad libitū eius liberatꝰ erit ẜm quoſdam ¶ Quid ſi quis mutuet pecuniā hac ſpe ſiue intentionē pͥncipalit̓ alicui vt ille alia vice remutuet ſibi. ℟º mutuās ſperare illud pōt in ſimili caſu ab accipiente. non tamē ex vi mutui ſꝫ ex accipiētis charitatē. Et quia ex precepto dei tenemur mutuare indigenti: ſi hac intētōe pͥncipaliter mutuet: non eſt ſibi meritoriū quia non ponit finem deum: īmo dicit̉ Luce. 6. Mutuū date nihil ⁊cͣ.ſ. ab homine ſꝫ a deo ẜm Alex. de an. 3. t. 4. c. de precepto mutui. ar. 2. c. 2ᵐ. ꝯtra rn̄ſionē aliquoruꝫ. vnde ẜm Rod̓. ſcholares ꝗ mutuant cam ꝑſoribus vel alijs ſcholaribꝰ pͥncipaliter hac intentione vt illi remutuet ſibi qn̄ indigebunt: vſuram ꝯmittunt. ⁊ idem ſentit Goſ. ⁊ Hoſti. ¶ Quid de dn̄is molēdinoꝝ qui pecuniā piſtoribꝰ mutuant vt in eorū molendinis molant. ℟º rod̓. vſurarij ſunt accipiunt enim vltra ſortē in faciendo: ⁊ auferunt debitoribꝰ libertatē molendi vbi voluerint. ſi tamē debitores ꝓpter hoc non ſunt dānificati non tenet̉ eis ad reſtitutio ne faciendā: niſi quatenus eſtimari debet libertas molendi vbi vellēt: penſatis etiā circūſtantijs de maiori ⁊ minori remotiōe molēdinoꝝ ⁊ facilitate ⁊ difficultate molendi. ¶ Quid de notarijs qui ſuꝑ vſuris ſciēter ꝯficiunt publica inſtrumēta. ℟º ꝑiuri ſunt. qꝛ qn̄ creant̉ iurant ꝙ bn̄ faciēt ⁊ nō male. ergo nec decetero teſtificari po terunt: nec cōficere inſtrumēta. ꝑiurus.n. teſtificari nō pōt quātūcūqꝫ egerit pn̄iam exͣ de teſti. ex parte. ⁊. c. fi. Et hi etiā ſūt in fames quibus ſunt actus legitimi int̓dicti exͣ de teſti ſꝫ ex quadam. ℟º. i. ad fi. Hec Hoſti. ¶ Quid de prelatis contractibꝰ vſu rarioꝝ ſubſcribentibus ⁊ ſigilla apponēti bus. ℟º ẜm Hoſti. ſi prelatus tenorē non legerit: vel ſi legerit: vſura tn̄ ſit velata qꝛ forte ibi ponit̉ maior quantitas qͣꝫ mutuata ſit in veritate: nec diligenter ſcrutat̉ ⁊ examinat ⁊ ideo nō ītelligit: fatue agit ſed in veritate non cōſentit. ff. de pigno. ac. gaius. Si vero legerit ⁊ veritatē īuenerit: particeps ē criminis vſurarij ſed nō ꝯmodi. Nam ſubſcriptio in multis iuris articulis conſenſum ⁊ approbationē inducit. exͣ de re iudi. cum inter. Hec Goſ. ⁊ hoſti. ¶ Eſto ꝙ cōmunitas alicuius ciuitatis indigeat pecunia pro cuius recuꝑatione imponit mutuū ciuibꝰ ſuis. poſt hec auteꝫ predicta cōmunitas nolēs ciues ſuos aggrauare ſꝫ releuare: aſſignat cuilibet ꝙ mu tuauit ſuper aliquibꝰ redditibus ſuis pro certa quantitate mutui certam quātitateꝫ pecunie ānuatim reddendam. vt pro cētū lib. 8. libras ānuatim. Modo querit̉ vtrū talis excreſcentia vltra ſortē licite recipi poſſit. ℟º. dicūt aliqui ꝙ ſic. primo qꝛ ſuꝑ ponit̉ ꝙ ibi mutuū a pͥnº fuerit ⁊ ex poſt facto ſemper ſit violentū ⁊ nō volūtariū. de rōne autem vſure eſt ꝙ cōmittit̉ circa mutuum voluntarium. Secūdo quia cōgruum eſt ⁊ rōni cōſonū ꝙ cōitas ſi pōt releuat ciues ſuos quos mutuare coegit. Et huius ſn̄ie fuit frater Io. de ſaxonia ꝙ fecit tabulā iuris ẜm ꝙ fert̉ rn̄diſſe. ẜm āt alex. lomb. in qͦlꝫ. q. de vſurꝭ. ꝓbabiliꝰ dicūt dicentes caſum ꝓpoſitum non eſſe licituꝫ. quia rōne mutui non licet accipere aliꝗd vltra ſortē ẜm illud Luce. 6. Mutuū d. ⁊cͣ.

T. Li. Diſtinxit auteꝫ. quia releuatio poteſt fieri dupliciter. vno modo ꝑ modū gratitudīs quia.ſ. ꝯmunitas gratis ⁊ liberal̓r releuat mutuantes. ⁊ tūc licite recipit̉. Alio mō ꝑ modū obligatōis. qꝛ.ſ. cōmunitas ad hoc faciēdū ſe obligauit. ⁊ tunc nō ꝑcipit̉ licite Et ſpecial̓r qꝛ ex tali obligatōe mutuū inci pit eſſe volūtariū ⁊ fieri ꝓpter ſpem lucri. Mihi aūt videt̉ ſaluo ſemꝑ iudicio meliori ꝙ ſi is qui mutuauit ſemper mallet ſi poſſet ſuū mutuū recuꝑare qͣꝫ ꝓuentꝰ hr̄e licite poſſit eos reciꝑe. p̄cipue cuꝫ ꝯmunitas ad hoc ſe obligauerit ſponte: vt ſuppo nit̉ ad pn̄s. ¶ Quid ſi ciues predicti velit vendere ius quod hn̄t ſuper cōi ſuo ꝓ ca pitali ⁊ ꝓuentu ꝓ eo ꝙ nolūt expectare ul̓ etiā dubitant ſibi periculū in cōi īminere. nunꝗd licite poterint iſti ius illud vendere ⁊ alij emere ꝓ p̄cio tanto vel minori qͣꝫ de derint vel p̄ſtiterint. ℟º ad hoc fert̉ reſpō diſſe ſupradictus Ioh̓es ꝙ ſic. qꝛ iuſto titulo ius aliquod iuſte poſſidens iuſte pōt vendere ⁊ alius iuſte emere ius illud. qꝛ qd̓ iuſte vendit̉ nō iniuſte emitur. ⁊ hoc precio equali vel minori vel maiori qͣꝫ fu erit datū. qꝛ res tantū valet quantū vēdi pōt. ¶ Quid ſi quis habens aliquā mone tā quā dubitat ſequēti tꝑe minus qͣꝫ nūc valiturā ẜm ſtatutū legis poſitiue mutuat eā ſub tali pacto.ſ. vt ſibi reddat̉ in precio equali in quo eſt tꝑe mutui. nunquid hoc licebit ſibi. ℟º aliquibꝰ videt̉ ꝙ non. alijs ꝙ ſic. qꝛ qͣꝫuis in mutuo nō liceat ſperare lucrū: licet tamen vitare damnū. quod hic mutuans intendit. debitor etiā tantū accepit quantum reddere tenet̉. huius ſecūde opi. fuiſſe videt̉ Alex. lomb. in quolꝫ. q. de vſu. ¶ Nunquid licet mihi mutuare cōi meo ꝓ aliquo officio habēdo: ex quo ſpero cōſequi magnū honorē ⁊ lucrū. Ad hͦ fert̉ predictus frater Io. rn̄diſſe ꝙ nō. qꝛ mutuās exp̄ſſe recipit ex mutuo vltͣ ſortē. ¶ Nunquid licite poſſum emere ab aliquo debēte recipere a ſuo cōi: vel ꝓ ſuo ſalario: vel qꝛ mutuauit cētū lib. ꝓ aliquo officio hn̄do: ius ꝓpter qd̓ reciꝑe dꝫ p̄cio minori qͣꝫ reciꝑe dꝫ. Ad hoc fert̉ dictꝰ frater Io. rn̄diſſe ꝙ hoc licet: dūmodo hoc cū mode ramine ⁊ ſine fraude fiat. Equit̉ videre de 6º.ſ. de penis vſurarioꝝ. ꝗbꝰ.ſ. puniunt̉ ⁊ ad reſtitu tionē ꝯpellūt̉. hec aūt ē multiplex qꝛ alia īponit̉ a canone. alia a iudice. alia ab aduerſario ꝑ exceptionē. Eſt gͦ pͥmo cō fiderandū de illa q̄ imponit̉ a canone. hec aūt ē multiplex. vſurarij manifeſti nec ad cōionē altaris admittunt̉: nec ad xp̄ianā ſepulturā in hoc peccato decedētes recipiunt̉: ſꝫ nec viuoꝝ oblationes recipi debent Sꝫ ſi ꝗs clericus ꝯtra uenerit.ſ. ſepeliēdo vel recipiēdo cogit̉ reddere qd̓ accepit: ⁊ ab officij ſui executione manet ſuſpenſus: donec ad arbitriū ep̄i ſui ſatiſfecerit. exͣ. e. quia. de quo ꝯſilio ſemꝑ dꝫ fieri mentio ī lr̄is ꝯͣ vſurarios īpetratis: cū dicit̉ eos ad reſtituendū quicꝗd vltra ſortē ꝑceperunt per penaꝫ in latranenſi ꝯſilio ꝯͣ vſurarios editā ꝯpellatis. exͣ de em̄. ⁊ ven. ad noſtrā vn̄ ab hac pena ſemꝑ ē incipiendū tāqͣꝫ a minimo exͣ de teſti. cū tu. in glo. Eſt aūt dictus canon. qꝛ ẜm hoſti. ⁊ Ber. ibidē ſententie nō late ſꝫ ferende. ſi.n. vſurariꝰ ꝗ eſt pͥncipalis nō incurrit penas exp̄ſſas ī iure multo minus talis clericus. Sꝫ cui reſti tuet clericus oblationē quam accepit. ℟º alanus dixit ꝙ ep̄o loci. ⁊ aufert̉ eccleſie in penā recipiētis. ſicut pꝫ. 20. q. 3. ꝯſtituit. ꝟ. aūt naſo dicit ꝙ reſtituet illi ꝗ obtulit ī opprobriū eius. ar. exͣ. e. cū tu.§. ſuꝑ his. ⁊ exͣ de homici. ſicut dignū.§. eos. Ber. v̓o dicit exͣ. e. qꝛ. ꝙ reſtituet ei a quo recepit: vt ip̄e reſtituat ei a quo habuit. ar. in ꝓxi mis dictis. c. Hoſti. v̓o in. c. quia. tenet cuꝫ Alano. vt.ſ. detur epiſcopo qui reſtituat ei a quo vſurarius accepit ſi inueniatur. al̓ pauperibus erogetur. ar. 20. q. 3. conſtituit ¶ Qui dicuntur hic manifeſti vſurarij. ℟º vſurarij notorij ſunt qui habent euidē tiam facti. vt quando vſurarius menſam tenet paratam ad mutuandū cuilibet ſub vſuris: ſicut meretrix in proſtibulo patet cuilibet. ar. exͣ de coha. cle. tua. ⁊. c. fi. ⁊ in hoc caſu ipſo iure ſupradictam penam ca nonis patiuntur. ſiue ſint notorij iuris: vt quia ſunt per epiſcopū publicati. Secus ē ſi adhuc ab eccleſia tolerant̉. ar. exͣ de coha. cle. veſtra. Nā ſi manifeſti ſint ꝑ famā tm̄ non tamē notorij: non patiuntur hanc penam ip̄o iure. ſꝫ ꝑ publicationē. ſic intelli ge illud exͣ. e. cum tu. ℟º. i. ẜm Hoſti. Sufficit autē ad publicationē faciendā ꝙ vocati confiteantur: vel per teſtes cōuincant̉ vt exͣ de coha. cle. tua. ſufficiunt etiam certa argumenta cum fama. vt exͣ. e. de coha. cleri. tua. lꝫ autem nullus accuſator ſuꝑ hͦ appareat: ꝓcedet tn̄ nihilominꝰ epiſcopus ex officio. vt ibidem. qͣꝫ cito autem ſatiſfaciūt ceſſat hec pena. vt ibidem. Hec Hoſti.

III. XI. Satis tn̄ poſſet dici quantū ad caſuꝫ iſtū vſurarius manifeſtus ẜm Io. an. ⁊ ꝟ. na ſonē qui corā p̄ſbytero ⁊ teſtibꝰ fatet̉ ſe eē vſurariū ⁊ mādat vſuras reſtitui tradēs forte librū rōnū. ¶ Quid ſi ſit notoriū aliquē recepiſſe vſuras: hi tn̄ qui ſoluerūt n̄ repetūt: vel qꝛ nō audent: vl̓ qꝛ iurauerūt nō repetere. ℟º. ẜm Hoſti. eccleſia ad denunciationē alicuius vel ex officio ſuo ꝓcedet: ⁊ eū reſtituere coget. exͣ. e. cum tu. ⁊ exͣ de iurei. ad noſtrā. 2. ¶ Quid ſi ep̄s ī vita vſurarij recipiat oblationē: ſꝫ eū poſt mortē ad ſepulturā nō admittat. ℟º ꝙ ſe puniendū affirmat. vt exͣ. e. qꝛ in oībus. in fi. Nā cui cōicamus viuo ⁊cͣ. exͣ de ſepul. ſacris. ¶ Quid ſi publicatus decedat. he res tn̄ de vſuris ſatiſfaciat. ℟º. ẜm Hoſti. cū nō eē ſepeliendū: niſi de ꝯtritione certis ſignis appareat. ar. exͣ. de ſen. ex. a nobis. 2. 2. 24. q. 2. nec quiſqͣꝫ. ¶ Sunt aūt ⁊ alie pene vſurarioꝝ preter penas p̄dictas: que ponunt̉ li. 6. e. vſuraꝝ. vbi inhibet̉ ne collegiū vel vniuerſitas vl̓ aliqua ſingularis ꝑſona. cuiuſcūqꝫ ſit ꝯditionis dignitatis aut ſtatus: alienigenas etiā ſi ſint ciues vl̓ incole. ẜm Io. an. vel alios non oriundos de terra eoꝝ: qui.ſ. nō ſunt ciues vel incole publice pecuniā fenebrē exercētes vl̓ excicere volētes. ad hoc domos in terris ſuis ꝯducere vel cōductas habere: aut ab habitare ꝑmittant. ſꝫ hiꝰ vſurarios manifeſtos oēs infra tres menſes.ſ. a tꝑe publica tionis huiꝰ ꝯſtitutionis expellant: nunqͣꝫ aliquos tales decetero admiſſuri. Precipi tur etiā ibidē ꝙ nemo illis ad exercēdum fenus domos locet vel ſub quocunqꝫ alio titulo cōcedat. qui v̓o ꝯͣ fecerint: ſi fuerint ꝑſone eccleſiaſtice: pr̄iarche archiep̄i vel ep̄i ſuſpenſionis. minores v̓o ſi ſint ꝑſone ſingulares excōicatōis. ſi aūt collegiū vel vniuerſitas interdicti ſentētias ſe nouerit ip̄o facto incurſuros. quā ſi ꝑ mēſem aīo indurato ſuſtinuerint: terre eoꝝ qͣꝫdiu in ip̄is morant̉ eccleſiaſtico ſubiaceant inter dicto. Ceteꝝ ſi layci fuerint: ꝑ ſuos ordinarios ab hiꝰ exceſſu: ceſſante omni pͥuile gio: ꝑ eccleſiā ꝯpeſcant̉. Inſuper quia ſta tutū erat: vt habitū ē ſupra: vſurarios ma nifeſtos ī hoc crimine decedētes nō debere admitti ad ſepulturā. vt exͣ. e. qꝛ in oībus. ipſi aūt vſurarij: vt penā illā deluderet: ī vltima voluntate mandabant ſatiſfieri: ⁊ ita ſepeliebant̉: ⁊ ſic dicta pena deludebatur: ſtatutū eſt poſtea li. 6. e. quanqͣꝫ. ꝙ lꝫ mandent ſati fieri: deneget̉ tamen eis eccleſiaſtita ſepultura: donec de vſuris fuerit ẜm facultates eoꝝ plenius ſatiſfactū: vel idonec cautū illis quibus debent reſtitui: vbi ſunt preſentes: vel alijs qui poſſunt eis ac quirere: vel eis abſentibus loci ordinario vel eius vicario: vl̓ preſbytero parrochie in qua habitat vſurarius: vel tabellioni d̓ mandato ordinarij. ita ꝙ certa quātitas exprimatur in cautione.ſ. vel quantitas manifeſta exprimatur ſi apparet. vel ſi nō apparet quantitas manifeſta: exprimatur quātitas illa ẜm arbitriū eius qui recipit cautionē: qui ſi ſcienter minorē poſuit qͣꝫ veriſimiliter creditur: ad reſiduū tenebit̉ .ſ. ꝓpter eius maliciā vel negligentiā. Sꝫ quid ſi nullam quantitatē ponat. Rn̄det Io. an. ꝙ tenetur. in totum. ergo caute faciat ſi certā veriſimiliter quantitatē expri mat. ⁊ addat etiā ꝙ etiā vltra illud ſatiſfi et inquantū cōſtabit eū rōne vſuraꝝ tene ri. ¶ Intelligunt̉ aūt noīe idonee cationis pignora vel fideiuſſores. ff. man. ſi mandato ticij.§. fi. Al̓ cautio ſignificat nudaꝫ promiſſionē. C. de v̓. ſig. ſancimus. ¶ Sed quid ſi cautōes pignora vel fideiuſſores dare nō poſſꝫ. ℟º. ẜm Gar. ⁊ Io. an. iuret ſe hoc dare nō poſſe ⁊ facturū qd̓ cauet. li. 6. de ſen. ex. c. fi.§. illis. ¶ Nota etiam ꝙ illi qui poſſunt acquirere nobis ſunt filij quos habemus in poteſtate noſtra. Item ſerui ꝓprij. item ſerui in quibus habemus vſufructū. item ſerui alieni quos bona fide poſſidemus. itē liberi quos bonafide poſſi demus tanqͣꝫ ſeruos. inſti. ꝑ quas ꝑſo. no. acꝗ.§. i. ¶ Sꝫ nūquid ꝓcurator acquiret dn̄o abſenti hanc ꝑſonalem obligationē. ℟ndet Gar. ⁊ Io. an. ꝙ non ꝑ. l. ff. de acꝗ. poſ. l. quēadmodū. ⁊. l. generaliter. ⁊. l. ꝙ meo. Itē ꝑ loci ordinariū intelligo ẜm Io. an. ep̄m de iure. ⁊ idē de decano archip̄ſbytero vel abbate qui al̓ de ꝯſuetudine iuriſ dictionē haberet in ſpūalibꝰ. Et intellige de loco in quo vſurariꝰ deget. Itē qd̓ dicit de p̄ſbytero ſiue rectore parrochie in qua vſurarius habitat: multo fortius intellige de rectore parrochie illius leſi cui reſtitui debet. cum ſit quaſi iudex ⁊ miniſter eius ẜm Gar. ⁊ Io. an. ff. de in ius voc. l. eū pro quo. ¶ Itē ꝑ hoc ꝙ dicit mandato ordinarij arguit Io. an. ꝙ tabellio in hoc caſu nō acꝗrit actionē extraneo ex ſua ſtipula tōe: niſi faciat iſtud de mandato ordinarij Ult̓iꝰ oēs ſiue religioſi ſiue alij manifeſtos

T. Li. vſurarios recipientes ad eccleſiaſticam ſepulturā ꝯͣ formā ſupradictā: ſubiacet pe ne in lateranēſi cōcilio ꝯͣ vſurarios ꝓmul gate. li. 6. e. qͣꝫqͣꝫ.§. oēs autem. de ꝯcilio illo exͣ. e. qꝛ in oībus. Et ex hoc notat Gar. ibi de. ꝙ tales nō ſunt recipiēdi. ſicut nec uſu rarij manifeſti ī vita ad cōionē: nec ī mor te ad eccleſiaſticā ſepulturā. Sed Io. an. notat cōtrariū.ſ. ꝙ hic nō habet locū pena ſtatuta ꝯͣ vſurarios: ſꝫ penā ſtatuta ꝯͣ recipiētes eos ad oblationes ⁊ eccleſiaſticā ſe pulturā. nōdū ibi in lateranenſi ꝯcilio ꝯͣ vſu rarios ſubaudit edita. ¶ Itē teſtamētis vſurarioꝝ manifeſtoꝝ nullus interſit: nec eos ad ꝯfeſſionē admittat ſiue abſol uat: niſi de vſuris ſatiſfaciant: vel de ſatiſfa ciēdo pro ſuaꝝ facultatū viribꝰ preſtent vt ſupradictū ē idoneā cautionē. teſtam̄ta v̓o eoꝝ facta al̓.ſ. nō facta ſatiſfactōe: nec preſtita idonea cautōe: nō valēt. vt. c. qͣꝫqͣꝫ .§. fi. ¶ Quid ſi teſtamentū facit ⁊ poſtea cauet. nūquid poſtqͣꝫ cauerit teſtamētum valebit. ℟º dixit Gar. ꝙ nō. qꝛ ab initio nullū fuit. li. 6. de re. iu. nō firmat̉. ſꝫ ẜꝫ Ioan. ſatis videt̉ ſufficere ſi cauit an̄ mortē: cū teſtamētū in mortē firmet̉. Nec obſtat regula illa.ſ. nō firmat̉. qꝛ de ſolo tractu tē poris loquit̉. Et quidē Io. equitati melio ri īniti videt̉. eo ꝙ ad ꝯſeruationē teſtam̄ toꝝ nitit̉: ꝓut oīa iura nitūt̉. vt. C. de ſac. ſan. ec. l. i. Facit etiā ꝓ eo quantū ad legata ad pias cās. ꝙ ẜm legēs. ff. de le. 3. l. i.§. i. legata relicta a filio familias vel a ſeruo: lꝫ tꝑe teſtamēti inſpecto nō valeāt: ſi tamē ſeruus manumiſſus: vel filius emācipatꝰ in eadē volūtate ꝑſeuerauerit: ualebūt. ac ciꝑe.n. cautionē ē qn̄cūqꝫ acciꝑe. ſic ⁊ dar̄ ē qn̄cunqꝫ dare.i. q. i. eos. ¶ Quid de cōdi cillis. nūquid valebunt facti ab vſurario manifeſto. ℟ndꝫ ꝟ. Gar. ⁊ Io. an. ꝙ nō ⁊ idē ē de qualꝫ alia vltima volūtate. vt pꝫ ex pͥnº. d. c. qͣꝫqͣꝫ. ⁊ ar. exͣ de teſta. cū eſſes. qꝛ etiā codicillus large dicit̉ teſtamētū. qꝛ teſtatio mētis. 13. q. 2.§. ſed aliud. Quid ſi iſte vſurarius ẜm formā predictā ſatiſdedit. nūquid ex hac ſatiſdatione tenebit̉ ſoluere ſi ꝯualuerit. ℟º dicunt ꝟ. Gar. ⁊ Io. an. ꝙ ſic. ar. hoc. ⁊ qꝛ etiā ſi nō ſatiſdē diſſet cogendus eſſet ſoluere. exͣ. e. cum tu ¶ Circa v̓o penaꝫ que imponit̉ vſurarijs a iudice: que qn̄qꝫ ſequit̉ ex pena inflicta a canone ſi ꝯtumacia exigat. eſt ſcienduꝫ ꝙ ſi vſurarius ſit clericus: ab officio bene ficioqꝫ ſuſpendit̉. vt exͣ. e. preterea. ſuſpendi tur inquam a beneficio obtento ⁊ multo magis repellit̉ ab obtinendo. exͣ de exceſ. p̄la. c. inter dilectos. pōt tn̄ cū tali diſpenſare epūs poſt ſatiſfactionē ⁊ pn̄iam. qꝛ hͦ nō ꝓhibet̉. vt dicit̉ in glo. d. c. p̄terea. Et ſi adhuc nō deſiſtat eſt degradādus. vt exͣ ē. c. i. ⁊. 14. q. 4. canon. quā tn̄ penā euadit ſi deſiſtat. nā de iure cōi ē de gradādus niſi peniteat. ſic intellige dicta iura. di. 47. c. j. ⁊. 2. ẜm Goſ. ⁊ Hoſti. Exinde ſi fuerit incorrigibilis ẜm Ray. ad mandatū ep̄i: ſi nō pōt aliter corrigi: coercebit̉ ꝑ potētiaꝫ laycalē. exͣ de iudi. cū nō ab hoīe. ⁊ di. 17. n̄ licuit. Si v̓o ſit laycꝰ ⁊ prima pena īflicta nō deſtiterit: maiori excōicationē ꝑcutiet̉ exͣ. e. quanto. ⁊. c. p̄terea. in fi. Et hec intelligas qn̄ delegatus eſt cui mādat̉ ꝙ a pena ꝯcilij incipiat. ſecus ē ſi mandet̉ ei ꝙ per cenſurā eccl̓iaſticā eū cogat. ſecus eſt etiaꝫ ſi ordinarius ſit. qꝛ talis a pͥncipio poterit cū excōicare. ſic intellige illud exͣ. e. tuas. ⁊ de iurei. debitores. Hec Hoſti. ¶ Sed quare iudex eccleſiaſticus magis ītromit tit ſe de pena vſurarioruꝫ qui ſunt fures ⁊ raptores: vt habitū ē ſupra: qͣꝫ de pena ali oꝝ fuꝝ ⁊ raptoꝝ. ℟º. ꝓpter dānū ſpeciale quod ex vſura videt accidere. ⁊ etiā ꝗa vſurarij cū ꝯtemptū p̄cepti diuini ⁊ dāno proximi adinuenerūt ſibi officiū ⁊ modū viuendi ⁊ ditādi. Nec obſtat illud Aug. ad macedo. ⁊ habet̉. 14. q. 4. quid dicam Uelleꝫ inquit ꝙ reſtituerent̉ vſure: ſꝫ nō ē qͦ mō iuſte repetant̉. Hoc.n. dicit ad factū nō ad ius reſpiciendo. ⁊ loquit̉ ꝓ tꝑe quo nōdū reſtitutio vſurarum erat ordinata. vt patet ibidē in glo. Nunquid etiā heres vſurarij cogit̉ reſtituere vſuras. ℟º ꝙ ſic ⁊ hoc etiam premiſſis modis ⁊ penis. ⁊ hͦ ſiue heres ſit filius ſiue extraneus. vt exͣ ē. tua nos. ⁊. c. michael. ⁊ tenet̉ heres in hͦ quod ad eum peruenit. ar. 12. q. 2. epūs ꝗ filios. ⁊. 16. q. 6. ſi epiſcopū. Exquo enim ī integrū ſibi ſuccedit p̄ſumit̉ ad eū res ꝑue niſſe. vt exͣ. e. tua. ẜm Hoſti. Sed Laurē. ⁊ Alanus dicunt ꝙ heres non tenetur niſi quatenus vires hereditatis patiuntur. vt exͣ de appel. qua frōte. ⁊ exͣ de rapto. ī lr̄is. quibus cōſentit Hoſti. ⁊ Ber. in. c. tua. ⁊ Io. an. libro. 6. de vſuris. quanqͣꝫ. ¶ Quid ſi alter heredum factus ſit non ſoluendo. nunquid alter tenetur in ſolidum. ℟º ẜm Hoſti. ī ſū. ꝙ tenet̉ in ſolidū: inquātū ſaltē ad eū ꝑuenit de hereditate. Nā ⁊ res here ditaria videt̉ obligata. exͣ. e. de vſu. cū tu.

III. XI. .§. fi. ⁊ idē dicit Ber. ī. c. tua. Hoſti. tn̄ ī gl. dicit ꝙ predicta opinio eſt ab omnibus approbata. ⁊ ideo contra dicere nō audet Cōſiderata tn̄ veritate ⁊ ſubtilitate iuris cū certū ſit multos aliqua poſſidere: que notū ē fuiſſe vſurarioꝝ: qui nūqͣꝫ de vſuris ſatiſfecerunt: duruꝫ eſt ſentire ꝙ oēs tales ea que poſſidet taliter reſtituere teneant̉: maxime cū forte. 40. āni vel plures ſint ꝙ illi vſurarij deceſſerūt. ⁊ grauiꝰ eſt tot aīas ꝯdēnare. Ideo diſtīguit ꝙ is qui ē heres tenet̉ in ſolidū: ſi nō fecit inuentariū. al̓ ſe cus ē. Is aūt qui nō ē heres ⁊ ad quē al ꝑuenit nō videt̉ teneri: etiā ſi ex cā lucratiua res ad eū ꝑuenit. vt. C. de donati. eris alieni. niſi ſaltē eēt de pecunia fenebri empta. de quo etiam ſunt opiniones. vt infra dicetur. ¶ Quid ſi de pecunia vſuraria ſit poſſeſſio empta. nūquid is qui dedit illam agere pōt actione reali. vt.ſ. agat ad ven dicandā poſſeſſionē illā emptā de ſua pecu nia. ℟º. Alanus dixit ⁊ Ray. ꝙ ſic. ⁊ hoc eſt ſpeciale: ſicut etiā alibi ꝯtingit. vt. C. de rei ven. ſi ex ea pecunia. Goſ. tn̄ hoc nō ad mittit cui etiā cōſentire videt̉ Hoſti. īmo dicit indiſtincte agēdū eē actione ꝑſonali ꝯtra vſurariū vel heredē eius. ⁊ iudex ex officio ſuo coget eū vſuras reddere: ſi hꝫ vn̄ ſoluat ſine diſtractionē. al̓ ad poſſeſſiones vendēdas eū coget. ⁊ ſic fatiſfieri de vſuris faciet. Et ſic intellige exͣ. e. cū tu.§. poſſeſſiones v̓o. ¶ Quid ſi creditor de pecunia fenebri poſſeſſiones ematꝭ ⁊ dn̄ium vendat: ⁊ de pecunia recepta ꝓ ipſis alias emat. nūꝗd idē ius ē de his ſecūdis poſſeſ ſionibꝰ quod in primis. ℟º. ẜm Goſ. ꝙ ſic qꝛ ſuccedūt loco prioꝝ. ar. exͣ. vt lite pen. eccleſia. ⁊. ff. de le. 2. l. imperator. ¶ Quid ſi poſſeſſio empta ex pecunia fenebri trāſeat in aliū. nūquid is qui pecuniā illā dedit be neficiū idē habebit ꝯͣ extraneū poſſeſſorē quod hꝫ cōtra vſurariū vel eius heredē: vt vendere cogat̉ ⁊ ſatiſfacere agenti. ℟º ẜꝫ Goſ. ꝙ nō: niſi extraneus poſſideat ex cauſa lucratiua. ⁊ vſurariꝰ vel eius heres ꝯuentus excuſat̉ ſi nō ſit ſoluendo. ar. iſti. de le.§. ſi aliena. Secus eſt vt dicit Ber. exͣ. e. cū tu. ſuꝑ illud vendi. ⁊ Rod̓. ſi ipſe extraneus emiſſet vel ex alia cauſa non lu cratiua adeptus eēt rem illā bona fide ab vſurario: nō credens forte eū eē vſurariū: aūt credēs rē illā nō eē emptā de pecunia fenebri. aut vſurariū alit̓ habere vn̄ poſſꝫ redde vſuras. ¶ Quid ſi res empta de fenebri pecunia ꝑueniat ex titulo lucratiuo ad eū qui vſuras ſoluit. nūꝗd ille ad quē prius ex ſimili cauſa ꝑuenit res eadē libe rat̉ vt contra eum agi non poſſit. ℟º ẜm Goſ. ꝙ ſic. ff. de acti. ⁊ obli. oēs debitores. vſurariꝰ tamen vel eius heres ẜm Hoſti. minime liberat̉. ff. de ſolu. quotiēs vnus. Circa penā aūt que eſt ab aduerſario con vſurariū excipiēdo: ſciendū ꝙ ꝑ exceptōꝫ remouet̉ a dignitate: ſi forte ſit electus ⁊ in ludo mutuauerit. 47. di. c. i. ⁊. 2. Nō obſtat ꝙ dicat ſe hͦ cauſa ludi feciſſe ſub obtentū alicuius ꝯſuetudinis ſeu corruptele vt exͣ de exceſ. prela. inter dilectos. ¶ Itē ſi quis litteras ſuper vſuris impetrauerit nō audit̉: niſi primo reſtituat ſi quas vſu ras quandoqꝫ extorſit. quia fruſtra legis inuocat auxiliū qui in legē cōmittit. vt exͣ c. de vſu. quia fruſtra. Nec ſufficit in tali caſu cautio de reſtituendo. ar. exͣ de re iudi. cum aliquibus. niſi forte interueniat magna cauſa. vt. ff. de re iudi. l. 4.§. ait pretor in fine. puta quia non eſt ſoluēdo. tunc.n. ſufficit cautio ⁊ debet audiri. vt poſtea reſtituat al̓. vt exͣ de ſolu. odardus. vel ſi is cui debetur ſit contentus. exͣ de re iudi. ꝙ ad ꝯſultationē. Hec Hoſti. ⁊ Ber. extͣ. eo. quia fruſtra. ¶ Quid ſi nullus apparet ꝙ agat contra ip̄m. ℟º ẜm Io. ⁊ tanc̄. facta denunciatione in publico ſi nullus appare at audietur. ẜm vero Hoſti. ⁊ Ber. exͣ. eo. quia fruſtra. ⁊ Gar. li. C. e. quanqͣꝫ. ⁊ Io. an. ibidem. ẜm ꝙ dictuꝫ eſt ſupra. ſi ſit pu blicus ⁊ notorius: iudex ex officio ſuo repellet eū. lꝫ nullus apꝑeat. ar. exͣ. de iureiu. ad noſtram. 2. ⁊ exͣ. de excep. exceptionē. ⁊ exͣ. e. cum in tua. quia etſi nullus petat: tamen reſtituere tenetur. vt exͣ. e. cuꝫ tu.§. .i. Si autem occultus erat: ⁊ aduerſarius obijciat: ⁊ incōtinenti ſit paratus probare: audietur. ⁊ hoc probato repelletur. ar. exͣ ē. de reſtitu. ſpo. litteras.§. ꝓpterea melius. ⁊ maxime ſi probet infra octo dies. exͣ de excep. pia cōſideratione.§. ſi quis igitur. excōmunicationē. ⁊ exͣ de deci. tua. in fine. Si vero ſit occultus ⁊ nihil obijci atur: non repelletur. vnde tunc tenet ſentē tia Ioh̓is ⁊ Tanc̄. Nota hic ꝙ exͣ. c. cum in tua. dicitur ꝙ licꝫ contra vſurariuꝫ nō appareat accuſator: ſi tamen alijs argumentis conſtiterit eoſdem eſſe vſurarios manifeſtos: poterit iudex in eos penam contra manifeſtos vſurarios in concilio lateranenſi editam libere exercere.

L. Li. Et obijcit Ber. ꝙ ſi loquit̉ de manifeſtis notorijs: nō eſt opus alijs argumētis. ſi n̄ de notorijs tunc euidens ꝓbatio requirat̉ ẜm ordinē iuris. ii. q. 3. eoꝝ qui. ⁊ rn̄dꝫ ad hoc ꝙ hic notoriū nō habet ꝑſeuerantiaꝫ facti. vnde requirunt̉ alia argumēta. vel dic ꝙ ſolēnis fama docet iſtos eē vſurari os. ⁊ ideo puniunt̉ ꝓpter famā ⁊ argumē ta alia. qꝛ ad cōdēnationē nō ſufficit ſola fama. exͣ de iurei. ex litteris. Quid ſi notoriū ſit ꝙ vſuras habuittis tn̄ a quo extor ſit eas nō inuenit̉ nec heres eius. ℟º iu dex faciet pecuniā fenebrē pauꝑibꝰ exhiberi: quo facto petitio eius admittit̉. exͣ. e. cū tu.§. i. ẜm Hoſti. ⁊ ẜm Ber. vel ẜm Io. an. li. 6. e. c. quanqͣꝫ. epūs pōt vſuras illas reciꝑe ⁊ ſoluere eis a quibus habuit vſuras ille qui petit. ¶ Quid ſi littere obtente ſint cōtra aliquē vſurariū ⁊ ip̄e moriat̉ an̄ citationē. nūquid heres ꝑ hiꝰ lr̄as poterit cōueniri. ℟º ꝙ nō ẜm Goſ. ⁊ Hoſti. ꝑ illd̓ c. exͣ de reſcrip. ſignificauit. niſi fiat ibi mē tio de herede. vt exͣ de offi. dele. cū olī. Nec obſtat illd̓ exͣ. e. tua. qꝛ illud de ordinario habet locū qui heredē iudicare poterit vt defunctū. ¶ Quid ſi debitor iurauit ſoluere ℟º. tunc habet duo remedia. vnū vt denū ciet eccleſie vt cogat ꝑ cēſurā eccleſiaſticā creditorē ꝙ iuramētū relaxet: vel ab exactione ceſſet. exͣ. de iureiur. c. i. ꝑ totū. ⁊ exͣ ē. de vſu. tuas. qui ſi velit excōicationē potius ſuſtinere qͣꝫ iuram̄tū relaxare. puniri pōt ꝑ poteſtatē tꝑalē nimia ꝑtinacia exige̓ te: cū eccleſia vltra hoc nō habeat ꝗd faci at. vt exͣ de cle. excō. c. 2. ⁊ de iudi. cū nō ab hoīe. circa fi. qui eū forte velut hereticū cō dēnabit. ii. q. z. rurſus. ⁊ exͣ de hereticis. ex cōmunicamꝰ.§. i. ⁊. 2. vel ſicut fit in quibuſdā locis. vt in anglia: capiet̉ ad mandatū ordinarij. vel quolibꝫ menſe ſoluat certā pecunie quantitatē ſicut ſit ī frācia. ⁊ ſpecialiter in partibus tholoſanis. ſed ni hilominus adueniēte die propter iuramētū ſoluere tenetur: niſi papa interim cū ab ſoluat. vel etiā epiſcopus exigente contumacia vſurarū excōmunicati in penā con tumacie eius. ¶ Secūdū ē ꝙ ſi ip̄e ſoluerit propter iuramentū: tamen pōt repetere. vt exͣ de iureiur. debitores. ẜm Goſ. ¶ Quid ſi iurauit ſoluere ⁊ non repetere. ℟º non debet in iudicio repetere ꝓpter vim iuram̄ ti. hoc enī eēt directe repetere. pōt tn̄ indirecte repetere: crimen eius denunciando ec cleſie. exͣ. e. tuas. in glo. ⁊ iudex ex officio ſuo pōt cogere eū ad relaxandū iuramētū ꝙ ſi ad hoc induci nō potuerit: poteſt euꝫ cogere ad reſtituendū. Aliqua tn̄ noua cā poſſet ſuꝑuenire rōne cuius poſſꝫ repetere puta ſi vſurarius in fine penitens ordina ret ꝙ heredes ſui omnibꝰ illis vſuras reſtituerent qui ſe vſuras dediſſe probarent. exͣ de iureiur. ad noſtrā.i. in tex. ⁊ in glo. ¶ Quid ſi iurauit nō denunciare. ℟. iura mentū tale eſt temerariū ẜm omnes. quia ad hoc quilibet tenet̉. vnde non tenet̉ ſeuare ip̄m. exͣ de iureiur. quēadmodū. in fi. ẜm Go. ⁊ Hoſti. in ſum. ⁊ Ber. ſuꝑ. d. c. ad noſtrā. 2. Hoſti. tn̄ in apparatu diſtinguit ꝙ ſi talis magis mouet̉ zelo iuſticie ⁊ cor rectionis fraterne qͣꝫ amore rei ſue recupe randē: denunciet. ſi v̓o ecōuerſo: nō denunciet ne periuret. ⁊ ita occurrit̉ fraudibꝰ vſu rarioꝝ. ¶ Quid ſi iurauit etiam non reci pere. ℟º iuramentū tenet. vt exͣ de renun. cum inter. p. ⁊ de his que vi. ad audientiā Cogi tamen debet vſurarius ꝙ iuramētū relaxet. ar. exͣ. de iureiur. c. i. vel ſi ad hoc pͥ mo induci non poterit: non audiet̉ anteqͣꝫ ſe liberauerit. In hoc ergo caſu erit paupe ribus eroganda: ſi fiat fides eccleſie. aliter non audiet̉: niſi papa eū abſoluerit. ⁊ hoc pōt denunciare eccleſie debitor: predicto iuramento non obſtante. hec Hoſti. in ſū. ¶ Quid ſi is contra quē ſunt lr̄e impetͣte appellet. nūquid repellet̉ in cā appellatōis ℟º ꝙ non exͣ de excep. cum inter priorē. ⁊. c. fi. Idem dicendū eſt ſi vſurarius qui litteras impetrauit appellet. ſuper prīcipali tamē nunqͣꝫ audiet̉: niſi prius reſtituerit. vt ſupra ẜm Hoſti. Et etiam ẜm hoc pͥus expediet̉ cauſa appellationis qͣꝫ audiatur ſuper principali. ar. exͣ. eo. quia fruſtra. ibi niſi prius reſtituerit vſuras quas pr̄ ſuus pͥus extorſit ab alijs. vt exͣ. e. michael. cū .n. ex ꝑſona patris agat: tenet̉ eū defende̓ .ff. de reg. iur. ex qͣ ꝑſona. ẜm Ber. ⁊ hoſti. ¶ Quid ſi nō fiat in lr̄is mētio de pr̄e. nūꝗd ꝯͣ eū excipi poterit ex ꝑſona ſine facto pr̄is. ℟ndet Ber. ⁊ arguit ſuꝑ hͦ ꝓ ⁊ ꝯͣ. exͣ. c. michael. ⁊ deinde dicit ꝙ credit ꝙ ſic qꝛ tenet̉ vſuras reſtituere quas pater eiꝰ extorſit: cū ſuccedat ei in bonis. Hoſti. v̓o dicit ꝙ ſi ſit heres vel vniuerſal̓ ſucceſſor bona ēpta de pecunia vſuraria poſſidēs ex cā lucratiua pōt excipi ꝯͣ eū: cū ſit ſucceſſor vitioꝝ. ar. in p̄noīatis q̄ſtionibꝰ in p̄ce denti arti. q. nunquid heres. ⁊. q. quid ſi de pecunia. ⁊. ff. de calum. in heredē aūt.§. i.

III. XI. Secus ē ſi n̄ ſit heres nec poſſideat bona empta de pecunia vſuraria. lꝫ bona alia ti tulo donationis a patre recepit bona fide vt. C. de dona. l. eris alieni. ⁊. l. ſi patri tuo. Quid ſi ꝗs tutor curator vel ꝓcurator vſuras receperit nō noīe ſuo ſꝫ alieno. ℟º quidā dicūt ut Ber. exͣ. e. michael. ꝙ non repellet̉. qꝛ nec ille vſure repeti pn̄t ab eo: cū nihil v̓ſum ſit in vtilitatē eiꝰ. ſꝫ male dic̄ ẜm Hoſti. ⁊ ẜm Io. vt habet̉ in glo. di. 46. .c. vlti. qꝛ in delictis illud nō attēdit̉ ſꝫ ip̄ꝫ factū ⁊ delinquētis volūtas ⁊ ꝓpoſitū. 22. q.§. qui ꝑiurat. ⁊ exͣ de ſen. ex. cū volūtate Nā et ſi ꝓcurator meus te deijciat de fūdo tuo teneor tibi interdicto vn̄ vi. nihilominus ⁊ ip̄e ſꝫ nihil ad eū ꝑuenerit. vt. ff. de vi ⁊ vi. ar. l. 3.§. cū ꝓcurator. Is tn̄ in cꝰ vtilitatē verſum ē pͥncipal̓r tenet̉ ⁊ primo. aliꝰ v̓o in ſubſidiū. ff. de eo ꝑ quē factū erit ex hoc edicto. Et ſic talis tenet̉ ſi pͥncipa lis nō vult vel nō pōt. vn̄ ſi tutor vſuras recipiat pupilli noīe: functo officio tutele poſſū ab eo vſuras reciꝑe. qꝛ ꝓ alio nō debuit peccare. e. di. 46. c. vlti. ſꝫ in alijs contͣctibꝰ nihil ab eo poſſū petere. C. de admi. tu. ſi nō ſubſcripſiſti. lꝫ ſecus ſit de ꝓcura. tore. ff. de ꝓcura. ꝓcurator ꝗ ꝓ euictionē. qꝛ tutor ſit volūtate ꝓcurator neceſſitate. Equit̉ videre de 7º.ſ. reſtitutione vſuraꝝ. Et circa hoc q̄runt̉ plura .ſ. vtrū vſurarij teneāt̉ ad reſtituti one vſuraꝝ. ℟º ꝙ ſic. ⁊ hoc pꝫ pͥmo ꝑ indiuinū. Luce. 19. Si aliquē defrādaui reddo quadruplū. ait illi Ih̓s. Quia hodie ſa lus domui huic facta ē. ergo priuſqͣꝫ habe̓t volūtatē reddēdi defraudato nō erat ei ſa lus. 2º hoc pꝫ ꝑ ius poſitiuū.ſ. ꝑ ius cano nicū ẜm ꝙ ꝗlꝫ tenet̉ vſuras reſtituere ſiue xp̄ianꝰ ſiue iudeus ſiue clericus ſiue laycꝰ vt exͣ. e. c. i. ⁊. 2. ⁊. c. poſt miẜabilē. ⁊. c. qͣꝫto. Et ꝗdē qual̓r ad hoc cogat̉ xp̄ianꝰ dictū ē ar. p̄cedēti. Preterea quicūqꝫ hꝫ alienū tenet̉ illud reſtituere. ſꝫ illud qd̓ ꝗs accipit pro mutuo vltra ſortē ē alienū: nō ſuū. nō .i. tranſit in dn̄ium eiꝰ. ꝓbatio. quicunqꝫ eſt alicuiꝰ rei dn̄s ē aliquo iure nō iniuria dn̄s eiꝰ. ſꝫ rei acꝗſite ꝑ vſurā vſurariꝰ nō ē aliquo iure dn̄s. qꝛ nec iure emptiōis nec liberalis donatōis nec locatōis. certū ē.n. ꝙ in locatione nō trāſit dn̄ium rei locate. nec iure ꝑmutatiōis: nec iure mutui. qꝛ ac ciꝑe ꝓ mutuo nō eſt ius ſꝫ iniuria. ⁊ ſic de alijs. ergo vſurarius nō ē dn̄s rei quā acꝗſiuit ꝑ vſurā. ergo tenet̉ eā reddere ſiue reſtituere. Preterea vſurariꝰ illud qd̓ accipit vltra ſortē: accipit conͣ oīa iura vt patꝫ ex ſupradictis.ſ. ꝯͣ naturale diuinū canonicū ⁊ ciuile. ergo nō acꝗrit illd̓ ꝑ aliquē titulū iuſtū. ⁊ ꝑ ꝯn̄s nec aliꝗd acꝗrit. quia iniuſtꝰ titulus ꝓ nō titulo ē habēdus. ff. de peti. here. nec vllā. Et male fidei poſſeſſor dicit̉ ꝗ cōtra legū interdicta mercat̉. C. de agrico. quēadmodū. ergo. ⁊cͣ. Un̄ vſure oīiure ſunt ꝓhibite ⁊ indebite ⁊ in nullo caſu ꝯceſſe. nec etiā ꝓ captiuoꝝ redēptione. exͣ. e. ſuꝑ eo. ideo repeti pn̄t ſolute vt habitū ē sͣ. Preterea eſto ꝙ vſura trāſeat in dominiū vſurarij: nihilominꝰ eam reſtituere tenet̉ ſicut mutuū tranſit in dn̄ium recipi etis: ⁊ tn̄ tenet̉ tantūdē reſtituere creditori. Et qꝛ vſurarij ſic vt plurimū ꝯtrahūt vſu rā ꝙ vix cōuinci pn̄t. ideo cū aget̉ de vſu ris cōdices rōnū ſuaꝝ exhibere cēſura ec cleſiaſtica ſunt cogēdi. li. 7. de vſu. ex graui Et ꝓcedi pōt in cauſis de vſuris decetero ſimpl̓r ⁊ de plano ac ſine ſtrepitū ⁊ figura iudicij. li. 7. de iudi. diſpēdioſam. Itē nota ꝙ quicūqꝫ cōmunitatū officiales fauore vſurarioꝝ aliꝗd ſtatuēdo vel iudicādo ꝙ eiſdē vſurarijs vſure ſoluant̉ vel ꝙ ſolute nō repetant̉ vel nō reſtituant̉ fecerint: ip̄o facto ſunt excōicati vt in. d. c. ex graui. de quo pleniꝰ tanget̉ infra. li. 7. ti. 2. caſu. 82. ⁊. 83. 7. 84. Sed quare etiā ius ciuile nō cogit ad reſtitutionē vſuraꝝ. ℟º qꝛ aliter iudicat alienū lex diuīa ⁊ aliter humana. Lex eniꝫ diuina iudicat alienū quicquid poſſidetur cōtra legē dei. qui eſt verus dn̄s omniū. ſic autem poſſidet vſuraꝫ vſurariꝰ Lex autem humana iudicat alienū quod poſſidet̉ preter voluntatē eius qui ē verꝰ dominꝰ ipſius. vn̄ qꝛ in vſura ē volūtariū mixtum qd̓ nō eſt in furto ⁊ rapina: ideo magis iudicat alienū in his qͣꝫ in vſura. ⁊ magis cogit in his ad reſtitutionem qͣꝫ in vſura. ⁊ etiā qꝛ ꝑ illa ledit̉ magis bonum cōe qͣꝫ ꝑ vſura. Lex aūt diuina iudicat in vtroqꝫ eē alienū.ſ. tā illd̓ qd̓ ē ꝯͣ legē d̓i. vt ī vſura: qͣꝫ illud qd̓ ē ꝯͣ legē dei ⁊ volūtatē ꝓximi vt ī furto ⁊ rapina. ⁊ iō iudicat reſtitutōeꝫ fieri ī vtroqꝫ. hͦ alex. lomb. Sꝫ nūꝗd vſurariꝰ reſtituere tenet̉ rē eādē in numero quā accepit ꝑ vſura ſic̄ tenet̉ fur ⁊ raptor. ℟º ꝙ nō. hꝰ rō pͥma ē. qꝛ qd̓ accipit̉ ꝓ vſura nō ē oīo īuolūtariū. 2ª rō ē qꝛ vſura ſit in ꝯͣctu mutui ī quo nō requirit̉ ꝙ ille ꝗ accipit mutuo reddat mutuāti id̓ numero: ſꝫ ſufficit ꝙ reddat equale ī p̄cio.

T. Li. Et idē dicēdū videt̉ de eo quod accipitur vltra ſortē rōe mutui.ſ. ꝙ ſufficit ꝙ redda tur equale in p̄cio. Hec Alex. lom. ¶ Sꝫ conͣ p̄dictā rōnē ſecūdā poſſet obijci ꝙ nō ē ſimile de eo quod accipit̉ mutuo ⁊ de eo quod accipit̉ ꝓ vſura. qꝛ res que accipit̉ mutuo trāſit in dn̄ium recipiētis. res uero q̄ accipit̉ ꝓ vſura nō tranſit vt dictū ē ſupͣ ẜm cōmuniorē opi. ergo ⁊cͣ. ꝓpter qd̓ dici pōt etiā ẜm cūdē ꝙ quantū ē de lege diui na cogi dꝫ ad reſtituēdū rē eādē numero: ſi res maneat apud eū ⁊ ſit in eiꝰ poteſtatē niſi ꝑ aſſenſū repetētis liberet̉. al̓ tenet̉ reſtituere equiualētē ſi res ſit ꝯſumpta vel ī dn̄iuꝫ alterius qui ſit bone fidei poſſeſſor tranſlata. ¶ Quid de cōmunitatibꝰ vl̓ col legijs dātibꝰ pecuniā ad vſuram. nūquid oēs ⁊ ſinguli ſunt vſurarij ⁊ tenēt̉ ad reſti tutionē. ℟º ꝙ ſic ẜm Ray. oēs illi.ſ. quoꝝ auctoritate vel cōſenſu fit hͦ. ar. exͣ. e. conq̄ ſtus. ⁊. 7. q. i. ſicut vir. ⁊. 24. q. z. ſi habes. ⁊ ẜm Hoſti. omnes illi ꝗbꝰ hec in mente ſua placent ⁊ ratū habēt ⁊ cōſentiūt ⁊ ꝓhibē pn̄t ⁊ nō faciūt. exͣ. de ſen. ex. quante. Nū quid ſinguli de collegio vel ciuitate tenēt̉ reſtituere in ſolidū quod habuit collegiuꝫ ex vſuris. ℟º ẜm Rod̓. lꝫ illi quoꝝ aucto ritate ⁊ cōſenſu talia fiūt ſint vſurarij vt dicit ray. tn̄ nō tenent̉ ad reſtitutionē niſi quātū ad eos ꝑuenit de vſura. vel quantū releuati ſunt ab expenſis quas de ſuo feciſ ſent in ſuſtinēdis oneribꝰ ꝯmunitatis niſi forte p̄ſtiterint auctoritatē cōpellēdo aūt p̄cipiēdo cōmunitati taliter fenerari q̄ alit̓ hec factura nō eēt. in quo caſu in ſolidum tenent̉. ¶ Quid de regibꝰ ⁊ alijs dn̄is qui cogūt debitores dare vſuras. ℟º ẜm rod̓. ꝙ tenent̉ ad reſtitutionē etiam ſi nihil ad eos ꝑuenerit. ẜm v̓o alex. lomb. dn̄i ꝗ vſurarūs fauēt vel eos in terris ſuis retinent nihil reſtituere tenent̉ ſi nihil ad eos ꝑue nit de bonis eoꝝ. ſꝫ al̓ peccent. ¶ Quid de illis dn̄is qui multa recipiūt a iudeis cum ſciant eos nihil habere niſi vſuras. ⁊ ꝙ bona eoꝝ que poſſidet ad reſtitutionē nō ſufficerēt. ℟º ẜm rod̓. ꝙ tenēt̉ ad reſtitutōeꝫ taliter ꝑceptoꝝ ſi ex cauſa lucratiua ꝑceperunt. poſſūt tn̄ ab eis acciꝑe quod ſibi debent ſicut ⁊ alij creditores. ¶ Quid de vxo re ⁊ familia nō mercenaria vſurarij. ℟º idem dicēdū ē quod de vxorē raptoris di ctū ē ſupra ti. de raptoribꝰ. Et pōt hic addi ꝙ vxori vſurarij cuiꝰ dos ē de vſura ⁊ virnō habet niſi de vſura ſuccurrit̉ vt viuere poſſit de his que ſunt in domo viri ſi ipſa laborat in domo ſiue nendo ſiue ſuendo ſiue etiā bona ne pereant cuſtodiendo. qꝛ hoc in creditoꝝ cedit vtilitatē. Si etiā virhabeat bona plura incerta tunc auctori tate ep̄i qui debet pauperibꝰ ꝓuidere licite pōt de eis viuere. ar. di. 72.§. generaliter. ⁊. c. epūs. cauere tamē debet. aliter tenet̉. Sed nūquid pōt vxor reſtituere male ab lata viro ip̄o viuēte ⁊ ignorante. ℟º. ꝙ n̄ cū non ſit dn̄a reꝝ. dixerūt tamē quidaꝫ ꝙ licet vxor nō ſit dn̄a reꝝ tamē data ē viro in adiutoriū cuius ſalutē ꝓcurare te net̉. ⁊ ideo ſicut de bonis ꝓprijs viri pōt facere elemoſynas moderatas viro ignorante ⁊ nō ꝓhibēte. quia ſic agit cauſam eius. ita eodē mō pōt facere reſtitutioneꝫ: ⁊ ſi reſtituat viro ſciēte ⁊ nō cōtradicente tutiꝰ facit. ſi aūt vir ſciat ⁊ cōtradicat ⁊ ꝓhibeat vxor tenet̉ nō reſtituere. qꝛ etiam al̓ nō tenet̉ ad illud bonū ex neceſſitate. Pro viro aūt de furto nō tenet̉ reſtituere niſi quantū ad eā de bonis eiꝰ ꝑuenit vel inquātū bonis eiꝰ vſa fuerit. Si v̓o nihil de talibꝰ bonis ꝑuenit vel etiā in domo eiꝰ de dote ſua vel etiā aliūde expēſas ſufficiē ter habuerit in nullo tenet̉. qꝛ nihil inde hūit qd̓ nō recōpenſauerit mulier. ¶ Quid de genero raptoris vel vſurarij: nūquid po teſt acciꝑe dote de bonis eiꝰ cū ꝗcꝗd habꝫ nō ſufficiat ad reddēdū qd̓ talis habuit de vſura. ℟º ẜm rod̓. licꝫ dos nō ꝓueniat ex cauſa lucratiua ſꝫ accipiat̉ ꝓpter onera matrimonij ſupportāda. ſi tamē talis veri tatē ſciēs aūt craſſa ignorātia ductus con traxit cū filia talis nō debꝫ dotē reciꝑe de rebꝰ hiꝰ de equitate canonica. lꝫ de ſubtili tate iuris ciuilis aliter forte poſſet dici. Si aūt fuit ductus ignorantia ꝓbabili puta qꝛ credebat ſoceꝝ nō eſſe vſurariū vel al̓ ſoluēdo eē: pōt recipere dotē lꝫ poſtea intel ligat v̓itatē. ¶ Quid de creditore: nūquid recipere pōt quod ſibi debet̉ a tali vſurario vel raptore: cuius.ſ. omnia bona q̄ hꝫ nō ſufficerēt ad reddēdū ſua male ablata ℟º. ẜm rod̓. hic non ē opꝰ diſtinctione p̄cedēti: ſꝫ diſtinguēdū ē aliter.ſ. ꝙ ſi creditor credidit talē pecuniā vt ex ea cōmodū ſuū faceret ⁊ ex ea lucrādo forte ſe libera ret: tūc pōt reciꝑe debitū ſuū de rebꝰ talis. nec ē ſil̓e de genero qͣꝫtū ad dotē. qꝛ ſocer dādo dotē genero pauꝑior efficit̉ niſi qͣte nus ab onere alede filie releuat̉. ſꝫ debitor n̄ ſit pauꝑior recipiēdo rē l̓ rei uēdite p̄ciū

III. XII. Si aūt credidit mala fide pecuniam. puta ad aleas ludēti vel meretrici daturo: vel hiſtrioni: vel aliter bona ſua dilapidāti: n̄ debet huiuſmodi p̄ciū reciꝑe de bonis p̄di ctis. ſimil̓r nec ille ꝗ ex cā lucratiua agit. Omnes aūt alij quibꝰ ex ꝯtractu debetur vel quaſi ex maleficio reciꝑe poſſūt ex hiꝰ rebꝰ quod ſibi debet̉: dū tn̄ rē furtiuā vel raptā vel vſurariā in ip̄a ſpecie nō recipi ant: maxime ẜm illos qui dicūt ꝙ ī vſura dn̄ium nō trāſfert̉. ẜm etiā eos qui dicūt ꝙ tranſfert̉ dn̄ium in vſura credo ꝙ ip̄a res vſuraria in ſpecie in ſolidū recipi non dꝫ. qꝛ debitor qui dedit eā ꝯtradicere pōt ſi extat. nec eo inuito creditor aliā pro ea ſoluere poſſꝫ. Hec rod̓. Quid de ſeruiētibꝰ vſurarioꝝ. rn̄deo ẜm rod̓. aūt ſeruiūt vſurarijs in licitis ⁊ honeſtis ⁊ neceſſarijs. ⁊ ſic pn̄t acciꝑe mercedē de hiꝰ rebꝰ. qꝛ vtili tas quā ꝯſequunt̉ vſurarij ex oꝑibꝰ eoꝝ cōpēſat̉ cū mercede quā dāt eis. vn̄ non pn̄t dici pauꝑiores ꝓpter mercede̓ datā: cū loco mercedis habeant ꝯmoda opeꝝ. Aut ſeruiūt in illicitis ⁊ in inhoneſtis. ⁊ ſic nō debet reciꝑe mercedē de hiꝰ. Idē di cēdū ē de cultoribꝰ predioꝝ ⁊ mercenarijs alijs vſurarioꝝ. Sꝫ nūquid illi ſeruiētes vſurarioꝝ qui ſeruiūt eis in fenerādi offi cio.ſ. pro eis pecuniā ad vſurā numerādo ⁊ vſurā accipiēdo de eoꝝ mādato ad reſti tutionē tenent̉ cū nihil ad eos ꝑuenerit. ℟º ẜm rod̓. ꝙ nō tenent̉ p̄ſertim cum idē vſurarij ꝑ ſe vel ꝑ alios miniſtros exercerēt hiꝰ vſuras lꝫ nō ꝑ iſtos. Aliqui v̓o vt monaldus diſtinguūt dicētes. ꝙ ſeruiens aūt mutuat pecuniā dn̄i ſui ad vſuram de gn̄ali mandato dn̄i dicētis ſibi ꝙ mutuet cuicūqꝫ voluerit pecuniā ad vſurā ſub no mine ip̄iꝰ dn̄i. ⁊ tūc ſeruiēs tenet̉ ad reſti tutionē ſi dn̄s nō reſtituat. qꝛ ē in hoc pͥn cipalis ⁊ in optionē eiꝰ eſt mutuare ⁊ nō mutuare. Aut hoc facit de ſpāli mandato dn̄i ſic mandantis ſibi. mutua de pecunia mea. io. libras noīe meo. ⁊ tūc lꝫ peccet hͦ faciēdo: tn̄ nō tenet̉ ad reſtitutionē. Quid de illo qui ſine mandato gerēdo negociuꝫ alienū fenerat̉ ad opꝰ eiꝰ cuiꝰ gerit nego ciū. rn̄deo ẜm rod̓. ꝙ tenet̉ ad reſtitutionē qꝛ fuit ꝯtractus vſurarij miniſter ⁊ actor ¶ Quid de illo qui cū vellē mutuare pecu niā alicui gratis induxit me ꝙ nō darem eā ſibi niſi ſub vſura. rn̄det rod̓. ꝙ reſtitue̓ tenet̉. qꝛ impediuit indebite vtilitatē ꝓxi mi ꝓcurando ne mutuū gratis ſibi daret ¶ Quid de illo ꝗ cōſulit alicui vt feneret Quid etiā de eo qui dat amico vel cōſanguineo: vel cōmodat gratis pecuniā vt ex ea feneret̉. Quid etiā de eo qui ꝯtrahit ſocietatē cū alio ad fenus exercendū. Quid etiā de eo qui mutuat vſurario pecuniā ad participationē lucri vſuraꝝ. Rn̄deo ẜm aliquos tales qui inducūt aliquos ad fenerandū tenent̉ in ſolidū: ſi aliter n̄ erant feneraturi. ſi aūt al̓ erāt feneraturi nō tene tur niſi quātū ad eos ꝑuenit. ẜm v̓o rod̓. in neutro caſu tenēt̉ niſi quantū ad eos ꝑuenit. ⁊ melior ē ꝯditio taliū in hoc caſu qͣꝫ in furto ⁊ rapina: vbi ꝗ p̄ſtant auctori tatē ad reſtitutionē tenent̉ etiā ſi nihil ad eos ꝑuenerit de maleficio. ⁊ hoc iō qꝛ rapi na ⁊ furtū ꝯͣ volūtatē dn̄i fiūt qui patitur dānū. ſꝫ vſura de volūtate dn̄i ꝑuenit ad creditorē. nec inueni ꝙ iura dent actioneꝫ debitori ꝯͣ hiꝰ inductores ad repetēdū vſu ras ab eis quas debitores ſoluerāt taliter inductis ꝑ alios cū ad inducētes nihil inde peruenerit. ¶ Quid de eo qui pecuniaꝫ deponit apud vſurariū. rn̄deo ſi ꝗs ꝯmitteret pecuniā ſuā vſurario nō habēti al̓ vn̄ vſuras exerceret: vel hac ītētione vt inde copioſius ꝑ vſurā lucraret̉: ei materiā pec candi daret. vn̄ ⁊ ip̄e culpe ꝑticeps eēt. Si v̓o vſurario al̓ habēti vn̄ vſuras exerceat aliquis pecuniā ſuā ꝯmittat vt tutiꝰ ſeruet̉ nō peccat. ſꝫ vtit̉ ad bonū hoīe malo. Hec Tho. 2ª. 2e. q. 78. ar. 4. c. 3ᵐ. ¶ Quid de eo qui ſola ſpe ſine intētōe pͥncipali vſuram ꝯmiſit. nūꝗd tenet̉ reſtitue̓ ea q̄ vltra ſortē accepit. ℟º tali ẜm Goſ. ⁊ etiā Ric. 4. di. 15. q. x. ar. 5. c. paꝝ an̄ mediū. in hoc eius ſequace nō ē opꝰ reſtitutione ad purgatio nē delicti: ſꝫ ſola pn̄ia ſufficit ſibi ſicut ī ſimonia mētali. exͣ de ſimo. c. fi. Sꝫ cōtrariū ſentit Hoſti. ⁊ Ber. ⁊ Rod̓. qꝛ ꝯͣ Goſ. ex. p̄ſſe ē illud. c. exͣ. e. ꝯſuluit. vn̄ ẜm eos talis vſurariꝰ ad reſtituēdū ea q̄ recepit vltra ſortē ē efficaciter inducēdus ⁊ tenet̉ ī foro pn̄iali. qꝛ dictū ꝑ dn̄ꝫ ē Luce. 6. Mutuuꝫ da. ni. ind̓ ſpe. Et tenet̉ ẜm Rod̓. reſtitue̓ ꝗcꝗd vltra ſortē ꝑceꝑit quacūqꝫ intētōe ei debitor dederit ſiue propter dilectionem exortam propter mutuum ei datum. vel propter aliud: ſiue propter recipiendum ad ꝓlixiorē terminū. quando tamē debitor dat creditori propter ſolam dilectōeꝫ nō pōt repetere nec per retētionē ſibi ꝯſule ſi forte habeat al̓ aliquid de bonis credi toris. De hoc ſupra ar. 5. circa pͥncipiū.

¶ II Quid ſi nō ſit corrupta intētio creditoris debitor tamē ꝓpter mutuū acceptū vel vlterius retinēdū dat ei aliꝗd. nūquid credi tor tenet̉ reſtituere illud. ℟º ẜm rod̓. nō te net̉ de ꝯſumptis fide bona nec etiā de extantibꝰ quādiu probabil̓r credit ꝙ ex ſola dilectione ei dederit. ſi aūt credat vel ꝓba bil̓r dubitet ꝙ ꝓpter illā cām illi ſeruierit. reſtituere tenet̉. qn̄ aūt debitor nō gratis dat. vel creditor nō gratis mutuat ſi ab ha beat de bonis creditoris. ⁊ ꝑ retētionē ſibi ꝯſulat de vſura quā dedit n̄ ē cogēdus ad reſtituēdū in foro pn̄iali. ¶ Quid de illis qui veniēte ſolutōis termino nolūt dare dilationē debitori qui iuramēto aſtrictus ē ſoluere: niſi data eis pecunia aut aliquo equipollēte: exp̄ſſe tn̄ aliꝗd nō petunt. ℟º tenent̉ ad reſtitutionē. exͣ. e. conſuluit. ẜm ray. ſi tn̄ debitor creditorē volētē reciꝑe pe cuniā ſuā preueniat muneribus gratis regās eū vt det ſibi dilationē ꝓpter amicitiā vl̓ ꝓpter deū. ⁊ gratis recipiat creditor illa munera rōne preteriti tꝑis nō futuri. lꝫ po ſtea det indigēti beniuole dilationē quam al̓ nō daret ſi eū ingratū vidiſſet. det dico principal̓r ꝓpter amicitiā vel ꝓpter deū. ſe cūdario v̓o ꝓpter gratitudine debitoris. ⁊ hec faciat rōe preteriti tꝑis nō futuri. nō ē vſura. vn̄ ille nō tenet̉ ad reſtitutionē eo rū que ſic accepit ẜm quoſdā. hec de Mo naldo. ¶ Quid ſi quis vēdat bladū alteri pro. 20. ſol̓. in meſſe. quod ē tm̄. 15. ſol̓. ẜm boni viri eſtimationē in prefixo termino valituꝝ: ⁊ poſtea cariſtia veniat ⁊ dictus emptor illud blādū pro. 25. ſol̓. vendat. nū quid primus vēditor aliquid emptori reſtituere tenet̉. ⁊ videt̉ ꝙ nō. quia emptor in nullo ē dānificatꝰ īmo lucratus. Sꝫ ꝯͣ. qꝛ cōtractus ille fuit vſurariꝰ. ergo tenet aliquid reſtituere vēditor primo emptori ℟º. vēditor.ſ. ille ẜm monaldū tenet̉ emptori primo reſtituere totū illud quod ſuꝑ uēdidit vltra ẜm eſtimationē boni viri. qꝛ lꝫ emptor nō ſit dānificatus hic ꝓpter euē tū rei qui nō excuſat ab vſura. danificatꝰ tn̄ fuit quia multo plus emit qͣꝫ in termino valebat ẜm eſtimationē boni viri. Quid ſi quis det vſurario modiū blādi ꝓ vſura qui modo valet. 10. ſol̓. ⁊ poſt ānū idē mo dius valet. 20. ſol̓. nūquid vſurariꝰ tenet̉ reſtituere modiū blādi illi qui dedit in va lore in quo modo ē vel quo fuit qn̄ dedit. ℟º. ſcripſit monaldus ꝙ hoc erit ī optiōe recipiētis. qꝛ cū vſurarius vſqꝫ modo non reſtituit ⁊ mora reſtituēdi p̄iudicare debeat ſibi: reſtitutio ẜm optionē recipiētis dꝫ fieri vt dictū ē sͣ. Sed quoꝝ ſolutio pͥus debet fieri.ſ. male ablatoꝝ vel debitoꝝ vel legatoꝝ. rn̄deo ẜm alex. lombar. rō videtur on̄dere ꝙ prius ſunt reſtituenda male ablata qͣꝫ ſoluēda debita. qꝛ reſtitutio ma le ablatoꝝ tollit īiuriā factā deo ⁊ ꝓximo ⁊ maxime in furto ⁊ rapina. in ſolutione aūt debitoꝝ nō tollit̉ iniuria ſꝫ ſaluat̉ iuſticia. ⁊ ideo videt̉ hoc prius faciēdū. Et ſi fiat cōtrariū vt in pluribus hoc fieri uidet̉ qꝛ debita ſunt clara ⁊ manifeſta. reſtitutiones aūt nō ſic ſꝫ ſunt inꝗrende. cetis aūt paribꝰ clarū p̄cedit incertū. Prius aūt ſunt reſtituēda male ablata qͣꝫ ſoluēda legata. qꝛ donatio legatoꝝ ē ex deuotione legantis. ⁊ ideo ē ſuꝑerogatōis. ſꝫ reſtitutio ablatoꝝ ē neceſſitatis iuſticie. prius āt oportet ſoluere illud quod eſt neceſſitatis qͣꝫ quod ē ſuꝑerogatōis. vn̄ ẜm Io. an. li. 6. de vſuris. quāqͣꝫ. prius deduci debēt vſu re ⁊ male ablata tāqͣꝫ es alienū qͣꝫ ſoluāt̉ legata ⁊ alia que ſūt titulo lucratiuo relicta. intelligit̉.n. hereditas deducto ere ali eno. C. d̓ lega. ſi vniuerſe. De hac materia vide infra de teſta. ti. ad ꝗd heres tenet̉. q. ſꝫ ꝗbus ſatiſfaciet primo. ¶ Utrū vſurariꝰ teneat̉ reſtituere nō tm̄ vſurariā pecuniā: ſꝫ etiam quicꝗd lucratꝰ ē cū illa ⁊ fructus ꝑceptos ex re empta de pecunia vſuraria. Rn̄deo ſicut ſupra dictū ē. reꝝ quedā ſūt quaꝝ vſus ē eaꝝ ꝯſumptio que nō habēt vſuffructū principal̓r ẜm iura. ⁊ ideo ſi tales res ſint ꝑ vſurā extortē vt denarij triticū vinū ⁊ hiꝰ. nō tenet̉ homo ad reſtitue̓ dū niſi illud quod accepit. qꝛ illud qd̓ de tali re ē acꝗſitū nō ē fructꝰ huius rei ſꝫ hu mane induſtrie ⁊ laboris. cuiꝰ ip̄e homo ē dn̄s. niſi forte ꝑ receptionē vel detētionē talis rei debitor ſit dānificatꝰ amittēdo ali quid de bonis ſuis. tūc.n. tenet̉ ad recōm pēſationē nocumēti. vt ſi domū ſuā vel ali quid hiꝰ oportuit eū ꝓ precio viliori diſtra here qͣꝫ valeret vt vſuras ſolueret. Quedā v̓o res ſunt quaꝝ vſus nō ē eaꝝ ꝯſūptio ſeu diſtractio. ⁊ he habēt vſufructū. vt domus ager ⁊ ſimilia. ⁊ ideo ſi quis alterius domū vel agrū extorſiſſet: nō tm̄ tenet̉ reſtituere domū vel agrū ſꝫ etiā fructꝰ indeꝑceptos deductis priꝰ laboribꝰ ⁊ expenſis qꝛ ſunt fructꝰ reꝝ quaꝝ alius ē dn̄s: ⁊ iō debentur ei. Hec Tho. 2ª. 2e. q. 78. ar. 3. c. Ricar. 4. di. 15. q. j. ar. 6. c. ⁊ Rod̓. cū ꝗbus

.III. XI. etiā Hoſti. ꝯcordare videt̉ dicēs ꝙ vſura rius tenet̉ ad reſtituēdū vſuras ⁊ ītereſſe debitoris in quo quidē dānū ⁊ lucrū ſuuꝫ ē ꝯputādū. ſicut ſatis exp̄ſſe legit̉. ff. de eo quod certo loco. l. 2.§. penul. ⁊.§. fi. ⁊ etiaꝫ .l. ſe. vn̄ nō placet ei interp̄tatio quā ray. ꝑ vſurario facit ꝯſulens ꝙ vſurariꝰ poſtqͣꝫ ſatiſfecerit de vſuris petat a debitore veniā ad cautelā. qꝛ forte teneret̉ ei amplius ali quid reſtituere ꝓ intereſſe ⁊ dāno. nō vl̓ ctiā Hoſti. ꝙ debitor vltra ſuum intereſſe poſſit lucruꝫ petere. qꝛ hoc eēt ſuū repetere cū vſuris. Idē etiā dicēdū ē ẜm rod̓. de lucro habito de re furtiua vel rapta ꝑ negociationē vel ꝯparationē redditꝰ vel predij factā de re hiꝰ furtiua vel rapta. ¶ Utruꝫ aliquis teneat̉ reſtituere dānū qd̓ īcurrit ille cui rē abſtulit ex illiꝰ ablationē. ℟º. du pliciter ꝗs dānificat̉. Uno mō qꝛ ſibi aufert̉ illud qd̓ hꝫ actu. vt qꝛ aliquis dirupit domū eiꝰ. ⁊ tūc dꝫ ſibi reſtitui quantuꝫ valet domꝰ. Alio mō qꝛ aufert̉ ſibi nō illd̓ quod hꝫ: ſꝫ qꝛ impedit̉ ne habeat id ad qd̓ habendū in via erat. ⁊ tunc nō debet eqͣle ſibi reſtituere. qꝛ.ſ. minꝰ ē habere in poten tia ⁊ eē ī via ad habēdū qͣꝫ habere ī actu. vn̄ ſi quis effodiat agrū alicuius ſeminatū: nō tenet̉ reſtituere totū valoreꝫ meſſis future. Alij dicūt ſic.ſ. ꝙ in reſtituēdo duo debēt attēdi.ſ. valor rei ablate. ⁊ illa eadeꝫ ē reſtituēda vel equalēs. Et dānū ſecutuꝫ ex ablatione illius rei. hoc aūt dānū aūt ē ꝯſecutū inde pͥmo ⁊ ꝑ ſe: ⁊ hoc directe. aut ꝑ accn̄s. pͥmo mō dānificās tenet̉ reſtitue̓ dānū illd̓. v̓bi grā. alicui ē ablata pecunia ex qua volebat neceſſaria emere: vel etiā empta vel debita ſoluere: ⁊ ideo oportuit cū poſſeſſiones vtiles ſibi vendere: vel pecuniā mutuo ad vſurā acciꝑe. tūc tenetur dānū ſic ſecutū reſtituere. Si vero illud ſit ſubſecutū indirecte ⁊ ꝑ accn̄s. puta quia dānificatꝰ nō ē ꝯſecutus lucrū qd̓ ex pecu nia ſibi ablata cōſequi ſperabat: tale dānū dānificās reſtituere nō tenet̉. qꝛ pecunia de ſui natura nō multiplicat̉. Secus autē ē ẜm iſtos in his que ex natura ſua multi plicari pn̄t: vt in aīalibus. ⁊ ideo ſpoliator taliū tenet̉ reſtituere tantū quātū erāt valitura tꝑe reſtitutiōis. De hoc tn̄ ē dubiū .ſ. vtrū teneat̉ ad tantū. tū qꝛ talis valor eſt in potentia. tū qꝛ aīalia poſſent interim mori. ¶ Quid ſi is qui vſuras extorſit ad inopiā deuenerit. ℟º. lꝫ vſurariꝰ intelligat̉ ſemꝑ in mora eē. vt. C. de furtꝭ. ancille ſubtracte. tn̄ ſi pauꝑtas eū excuſet vel bonis cedat ē excuſatus eſt abſoluēdus: tenet̉ tn̄ ſatiſfacere ſi ad pinguiorē fortunā ꝑuene rit. i. habita rōe ne egeat. ff. de reg. in. in cō denationē.§. i. ſuꝑ quo exponet idoneam cautionē. vt exͣ. e. cū tu.§. penul. ⁊ de ſolu. odoardus. Et pōt quilꝫ cedere an̄ lite ꝯte ſtatā in pn̄tia: vel etiā in abſentia: ꝑ nūciū vel ꝑ epl̓am. vt. ff. de ceſ. bo. l. penul. ⁊ vlti. Et hͦ ē veꝝ in iudicio ꝯtentioſo. Sꝫ nūꝗd ita ē in foro pn̄iali. ℟º ẜm Goſ. ꝙ nō. īmo dicet̉ eī ꝙ totū reſtituat ablatū. exͣ. e. cū tu. a. 14. q. 6. ſi res. ablatū dico ſiue ꝑ rapinā ſiue ꝑ furtū ſiue vſurā. 14. q. c. ſi quid inueniſti. hoc videt̉ etiā velle Ber. in. c. cū tu. in glo. ſuꝑ illud facultatibꝰ. Sꝫ in ꝯͣrium opponēs Hoſti. dicit ꝙ n̄ amittit pͥuilegiū ex cauſa iuſta ſibi datū. Nam ſi tꝑe famis licet alienū ſine peccato acciꝑe: multo fortius retinere. Hec Hoſti. Alij aūt volūt ꝙ ſi talis ꝯtritus nō potens ē ſatiſfacere: pete re tenet̉ dilationē vel remiſſionē ſibi fieri cā elemoſyne ab illis quibꝰ tenet̉ reſtituere ⁊ ſic erit ī ſtatu ſalutis. al̓ nō. 14. q. 6. ſi res Sꝫ hoc videt̉ nimis duꝝ. vn̄ credo ꝙ ad ſalutē ei ſufficiat ꝙ ſi ad pinguiorē fortunā venerit: reſtituere firmiter ī corde ꝓpo nat. ¶ Sꝫ nūꝗd clerici vſuras quas hn̄t vel habuerūt de rebꝰ eccleſie reſtituere pn̄t ℟. ẜm ray. ꝙ nō. qꝛ tales res ſunt paupe rū: niſi quatenus ex pecunia vſuraria vel qualibet alia ſua expēdiſſent in vtilitateꝫ eccleſie. ſꝫ potiꝰ reſtituere debēt de rebꝰ ſuis pr̄imonialibꝰ qͣꝫ de eccleſia acꝗſitis fidelit̓ iuxͣ ſuū poſſe. Rod̓. v̓o credit ꝙ ſi hoc n̄ poſſint de bonis ſuis facere: de fructibꝰ eccleſie quos ꝑceperūt legitime pn̄t ſe libera re. ¶ Cui ē vſura reſtituēda. ℟º. ſi ſciat̉ a qͦ extorta ē: reſtituēda ē ei: ſi ſit pn̄s. exͣ. e. cū tu.§. ſuꝑ his. Si v̓o ſit abſens: eiꝰ here di vel ꝓcuratori ſi ſit. ſi v̓o nec ip̄e nec heres eiꝰ vel ꝓcurator ſit pn̄s: ⁊ vſurarius no uit vbi ille habitat: debꝫ ei mittere aliquo mō ſi pōt fieri fidelit̓ ⁊ ſecure. hoc.n. ſemꝑ faciēdū ē: qn̄ ꝯmode fieri pōt. Et ẜm quoſ dā vt Ber. mitti dꝫ ſumptibꝰ ipſius debitoris abſentis. ar. ff. de ope. li. oꝑe enī. ſi tam̄ expēſe itineris nimis excedūt ſūmā illius vſure: tūc dꝫ pauꝑibus erogari. vt. 2. q. 6. anterioꝝ. ⁊ exͣ de iudeis. cū ſit. ⁊ exͣ. e. cū tu in glo. Hoſti. v̓o diſtīguit ꝙ ſi vſurariꝰ qui ē malefidei poſſeſſor alibi ſe trāſtulit qͣꝫ vbi vſuras exercuit: tūc ꝓprijs ſumptibus mit tere tenet̉. Si v̓o is a quo vſuras extorſit

T. Li. vel heres eius alibi ſe tranſtulit. tunc locū hꝫ quod illi alij dicunt. ⁊ probat̉ hoc. ff. de rei ven. ſi res. ⁊. l. ſi v̓o. ⁊. l. ſe. ⁊ in oībꝰ ẜm ꝙ Rod̓. dicit penſande ſunt circunſtantie ⁊ quantitas rei debite. remotio loci. expēſe que fierent in mittendo ⁊ pauꝑtas vel di uitie eius cui reſtitutio dꝫ fieri. qꝛ tā ꝑua poſſet eē ſūma rei reſtituende ⁊ tante expē ſe que fierent in mittendo: ⁊ taꝫ diues cui debet reſtitui: ꝙ nullo mō deberet velle prore tam modica ꝓximū tantū grauari. vn̄ nō oportet ꝙ tunc mittat. ⁊ in talibus recurrendū ē ad arbitriū boni viri. hec rod̓. Ceteꝝ ſi de eius aduētu ꝓximo ſperet̉ tūc pecunia deponet̉ ⁊ ꝯſignabit̉. C. de vſu. ac ceptā. ẜm go. Itē ſi res eēt magni valoris ⁊ nō poſſet illi cōmode mitti cuius ē: deberet in aliquo tuto loco deponi ⁊ ei ſignificari ẜm Tho. 2ª. 2e. q. 62. ar.§. c. 3ᵐ. Si v̓o vſurarius neſciret nec ſperaret ꝙ de facili ſcire poſſet vbi ille habitaret. nō.n. tenetur vagari vt querat ⁊ inueniat eum. ar. ff. de oꝑis li. l. ꝙ niſi fiat.§. 2. ⁊ exͣ. e. cū tu ī glo. vel ſi ſciret ei tn̄ cōmode mittere nō poſſet: debet cā pauperibꝰ erogare. 2. q. 6. anteriorū. ⁊ melius exͣ. e. cū tu. ẜm ray. ⁊ Ber. ibi dē. Et idē intelligendū ē ſi ſcire nō poſſit a quo eā receperit. Et quod dictū ē de eo a qͦ extorte ſunt vſure idem intelligendū ē per oīa: ſi ille nō ſit ſuꝑſtes de eius herede fieri debere. Sed nūquid pͥus debet fieri reſtitutio vni qͣꝫ alij. ℟º ꝙ ſic in caſu. vt qn̄ re ſtitutio vnius eſt clara ⁊ determinata. alte rius aūt nō ſic. tunc.n. videt̉ ꝙ ceteris pa ribus prius ſit faciendū iſti qͣꝫ illi. Ceteris etiā paribus videt̉ prius reſtituendū pau peri qͣꝫ diuiti. Si aūt vterqꝫ ſit eque pauꝑ vel diues videt̉ ꝙ reſtitutio ſit prius illi fa ciēda cui prius facta ē iniuria. hec alexan. lomb. ¶ Quid ſi nō ſufficiat hereditas ad ſatiſfaciēdū omnibꝰ. nūquid ſatiſfiet pͥmo veniētibꝰ. ℟º dixit ꝟ. li. 6. e. qͣꝫqͣꝫ. ꝙ non. īmo ſatiſfiet eis ⁊ alijs ꝓ rata. ar. exͣ de teſta. relatꝭ. 2. in fi. ⁊. ff. de pac. ſi plures. Io. aūt an. dicit ꝙ ſatis videt̉ in hoc caſu tp̄s ꝯſiderandū. vt qui primo ſoluit qd̓ ſuū eſt integre recipiat. ⁊ ſic de ſingulis. li. 6. de re. in. qui prior. ſꝫ primū dictū magis placet mihi. ⁊ de hoc infra ti. 36. q. ſed quibꝰ. Cu ius auctoritate male ablata incerta ſunt pauperibus eroganda. ℟º. Ric. 4. di. 15. q. 5. ar. 4. c. 2ᵐ. dicit ꝙ auctoritate ordinarij qui eſt pater paupeꝝ. vbi cōſuetū ē talia fi ri ꝑ ordinariū. vbi aūt nō eſt ꝯſuetū pōt facere ꝑ ſeip̄m. nō.n. interdicit̉ ꝑ ius ſcriptū ei qui tenet̉ reſtituere ī dicto caſu ero gare pauꝑibꝰ ꝑ ſeip̄m: ſi faciat hoc fidelit̓ ⁊ de ꝯſilio bonoꝝ viroꝝ. Secūdū v̓o ray. ī ſū. eius. 2. li. ti. de rap. iuxta fi.§. forma re ſtitutōis. reſtituenda ſunt male ablata incerta ad cōſiliū epiſcopi vel pn̄iarij diſcre ti. Secūdū v̓o hoſti. in ſū. eiꝰ. ti. de pn̄ia.§. vlti. ad fi. ſub.§. ſed quā forma. v̓. itē ⁊ ubi reſtituenda ſunt ad cōſiliū ep̄i. ⁊ ē ꝓ eo. 12 .q. i. p̄cipimus. Dn̄s v̓o Guido de baſio archidiaconus bonon̄ auditor ꝯͣdictarū in curia pape: qui fecit apparatū ſuꝑ decretū ⁊ ſextū decretaliū: interrogatus ſuꝑ hoc ſic ſcriptis rn̄dit.ſ. ꝙ ſūma hoſti. ē v̓a vbi nullus ē deputatꝰ a teſtatore qui hoc exequat̉. 12. q. 2. de laycis. in fi. vbi v̓o certa ꝑ ſona ē deputata illa dꝫ exequi. vt ibidē. 12 .q. i. c. ep̄s eccl̓iaſticaꝝ. ⁊. C. de ep̄is ⁊ cle. .l. nulli licere. ⁊ exͣ de teſta. tua nobis. ⁊. c. Ioh̓es. ⁊ in aucͣ. de eccle. ti.§. ſi quis. īmo etiā ip̄e qui hꝫ bona incerta que debent pauperibus dari: pōt ea pauperibꝰ erogare ſine auctoritate ⁊ licentia ep̄i vel alteriꝰ iudicis eccleſiaſtici. vt colligit̉ exͣ de vſur. cū tu.§. i. v̓. vel his. in tex. ⁊ glo. hoc etiam inuit clare exͣ de homi. ſicut dignū.§. eos ſuꝑ illud aliena. Nec obſtat illud exͣ de iu deis. cū ſit. qꝛ loquit̉ de iudeo cuius diſpēſatio merito habet̉ ſuſpecta quo ad paupe res xp̄ianos ab eccleſia. ⁊ ideo bn̄ ibi dr̄ ẜm ꝓuidētiā dioc̄ ep̄i. que ſuſpicio ceſſat ī xp̄iano fideli. Hec archidi. Et ſic epūs ẜꝫ eū nō hꝫ ſe intromittere de talibꝰ in defectu Scotus v̓o ad. q. iſtā rn̄dens. 4. di. 15. q. 2. ar. 4. dicit ꝙ vbi lex diuina vel eccl̓iaſtica nō determinat ꝑſonā. ſequenda ē rō naͣlis hec aūt dictat magis ꝙ ille qui tenet̉ reſti tuat pauꝑibꝰ ꝑ ſe qͣꝫ ꝑ aliū: nō tn̄ excludēdo alteriꝰ boni viri ꝯſiliū. qꝛ tali ꝯmittere poſſet qui nō bn̄ fidel̓r diſpenſaret. Dicit aūt ꝟ. dupl̓r in ſpe. ꝙ ī hoc caſu ꝓponi dꝫ publice edictū in locis a quoꝝ incolis vſu re ſunt extorte: ꝙ oēs a quibꝰ ſunt extorte veniant. ⁊ ſi qui appareant quibꝰ fides ſit adhibenda: potius illis reſtituet̉ qͣꝫ paupe ribꝰ eroget̉. ad hoc ar. exͣ de homi. ſicut di gnū.§. eos. ⁊ cōuenit cū eo Io. an. ¶ Sꝫ pone ꝙ xp̄ianꝰ receꝑit vſuras a iudeo. cui reſtituet. ℟º liberabit̉ eidē reſtituendo. cō ueniētius tn̄ ē ẜm Ray. ⁊ Hoſti. ꝙ ip̄e nō noīe illius iudei cū auctoritate eccl̓ie illis xp̄ianis ſatiſfaciat a quibꝰ ille iudeus vſu ras exegerat: vel quibꝰ al̓ obligatus erat

.III. XI. ⁊ ſic liberatus erit. ff. de ne. ge. ſoluendo. ⁊ .l. cū pecuniā. vel apud edē ſacrā vel aliū locū tutū cū auctoritate eccl̓ie noīe illiꝰ iudei pecuniā deponat. vt cū iudeus ille reſti tuerit. ei reſtituat̉. Et idē intelligendū ē ẜꝫ Ray. qn̄ debꝫ fieri reſtitutio vſuraꝝ rece ptaꝝ a xp̄iano vſurario. Qd̓ āt dictū ē sͣ ꝙ ꝯuenientiꝰ ē ꝙ ip̄e noīe illiꝰ ⁊cͣ. ẜm rod̓. ē veꝝ qn̄ factū ē occultū ⁊ nō timet̉ ſcandalū nec ꝑiculū taliter ſoluētis. al̓ ſufficit ꝙ reſtituant̉ illi a quo ſunt accepte. Qn̄ dꝫ fieri reſtitutio. ℟º ꝙ ſtatim. nō.n. remit tit̉ peccatū niſi ablatum reſtituat̉. vt dicit Aug. li. de v̓bis dn̄i. tenet̉ autē hoc facere quantū in ſe ē vt ei remittat̉ peccatū. exͣ. de ſi. matheus. ibi celeriter. ⁊. c. cū in eccledicit̉ ꝙ tanto ſunt grauiora crimina qͣꝫto diutius detinēt īfelicē animā alligatā. In caſu tn̄ ille qui reſtituere debꝫ nō ē ī mora nec imputat̉ ſibi ſi nō reſtituit ſtatim. ⁊ pͦ ſi reſtitutio ſit ꝯͣ bonū ꝓximi: ꝓpter qd̓ nō tenet̉ ꝗs reddere gladiū furioſo. 2º ſi fiat hoc de libera volūtate eius cui reſtitui dꝫ. 3º. qn̄ expectat̉ opportunitas reſtituēdi cū maiori pace ⁊ honeſtate. vt ſi ille cui reſtitui dꝫ debitū ignoret ⁊ non ſine ſcandalo vel inhoneſtate aliqua ſtatim ſibi reſtitui poſſꝫ. 4º ſi facultas nō aſſit. ar. 14. q. 6. ſi res aliena. ibi. ſi reddi poſſit. ⁊ exͣ. de vſurꝭ. cū tu. ibi. in facultatibꝰ. Eſto ꝙ ille ꝗ dꝫ reſtituere non poſſit reſtituere ſine grandi diſpēdio ſuoꝝ bonoꝝ. puta qꝛ forte nō in uenit qui bona eius ꝓ ꝯpetenti p̄cio emē velit. quid faciet. ℟º dici. pōt ꝙ talis ab eo cui reſtituere dꝫ differendi reſtitutionē licētiā petat ⁊ obtineat. aut ei de dāno qd̓ incurrere pōt ex dilatione ſatiſfaciat. aut tantū det de rebꝰ ſuis eidē quantū res vel pecunia reſtituēda valet. ¶ Quid ſi is qui dꝫ reſtituere ſit indigens multū ⁊ quaſi in extrema neceſſitate. Ad hoc rn̄det Alex. lomb. ꝙ ille cui talis reſtitutio fieri dꝫ aūt eque indiget ſicut ip̄e. aut nō multū īdiget In pͥmo caſu videt̉ ꝙ debeat ſtatim reſti tuere. qꝛ nullus facere debet ꝓfectū ſuum cū alieno ⁊ dāno eius cuiꝰ ē: ip̄o inuito. In ſecūdo caſu aūt ille qui reſtituere dꝫ eſt in tanta indigētia ꝙ ſi ſciret eā is cui reſtitu ere dꝫ ẜm dictamē recte rōis ⁊ charitatis teneret̉ ſibi ſubuenire vel remittere in toto vel in parte: vel dilationē dare. Aut nō ē in tanta indigētia quin.ſ. reſtituere poſſit ī toto vel ī parte. In pͥmo caſu pōt differri de ꝯſilio iudicis eccl̓iaſtici: dūmō reſtitue̓ ſit paratus fi ad fortunā venerit pinguio re. In ſecūdo caſu ſtatim reſtituere dꝫ. Sꝫ nūquid ſufficit vſurario in mortis peri culo cōſtituto condere teſtamentū in quo ordinet ſuoꝝ male ablatoꝝ reſtitutionē. ℟. ꝙ nō. qꝛ teſtamētū ē de his que quis vult fieri poſt mortē eius: qn̄ iā nō ē locus pn̄ie ⁊ ideo oportet ꝙ in vita velit reſtitue̓ al̓ nō remittit̉ ſibi peccatū. ſi ergo hꝫ pecu niā eā exponat reſtitutōi priuſqꝫ moriat̉. vn̄ ſi ſit vſurariꝰ manifeſtus: dꝫ ei ſepultu ra eccleſiaſtica denegari: donec ẜm ꝙ eius patiunt̉ facultates plenarie fuerit ſatiſfa ctū vel quibꝰ reſtitui dꝫ ſi preſto ſint: aut alijs qui eis acquirere poſſint. vel eis abſentibꝰ: loci ordinario aūt vicē eius gerēti ſiue rectori parrochie in qua teſtator inha bitat. li. 6. de vſurꝭ qͣꝫqͣꝫ. vt habitū ē ſupra ī arti. p̄cedēti. ⁊ fiat ẜm ꝙ dicit̉ ibi. ¶ Quid ſi fenerator ꝑte pecunie fenebris ei a quo ip̄e habuit vel heredi eiꝰ reſtituat: ⁊ de eius voluntate partē retineat. ℟º. dicūt quidā indiſtincte eū nō eē liberatū: niſi offerat to tū. ẜm v̓o Goſ. ⁊ Hoſti. ſi hͦ ex pacto fiat: liberatus nō ē. ar. exͣ de ſimo. veniēs. ſi v̓o partē liberal̓r ⁊ ſine pacto offerat ⁊ ſoluat ⁊ de reſiduo miẜicordiā petat: ⁊ debitor liberal̓r remittat: liberatꝰ ē. nec vltra reſtitu ere tenet̉. Tamē ẜm Hoſti. iudex ex certis ꝯiecturis animi ſui modū formabit. ſi enī debitor ſit pauꝑ ⁊ vſurariꝰ diues ⁊ potes: nō ē p̄ſumēdū ꝙ debitor ex corde remittat ſꝫ hoc facit vt ſtatim illud modicū habeat ⁊ nō totū ꝑdat. ſi aūt ſit diues ⁊ potens ꝗ ſolet etiā mimis tantū de ſuo tradere: p̄ſumi pōt ꝙ hͦ faciat ex corde. ¶ Ad hec nō ẜm aliquos ꝙ ſi reſtituens vult reſtituere ad ſalutē duo dꝫ on̄dere ei cui tenet̉. ſcilꝫ velle ⁊ poſſe ⁊ adminus velle ſi nō habet poſſe. Et ita ſiue totū ſiue partē ſiue nihil recipiat creditor: ſolutꝰ ē debitor. qꝛ aliꝗs ē qui habet poſſe ⁊ nō velle: qui dicit creditori. ſi volueris ꝯcordare mecū ego con cordabo tecū. hoc ē dictū tibi ſatiſfaciā ſi volueris ad volūtatē meā non ad tuā. qꝛ ſi crederet ꝙ totū vellet acciꝑe nihil daret ⁊ creditor potius vult aliꝗd habere qͣꝫ ni hil. talis.n. ſatiſfactio nō ē ſalutifera. qꝛ nō fatiſfacit alteri ſꝫ ſibi. Itē alius on̄dit velle ⁊ nō poſſe dicēs. libenter tibi ſoluere oīa: ſꝫ nō habeo vn̄. nec iſta ē ſalutifera ſi poteſt. quia creditor audiēs īpotentiā velit nolit oportet ꝙ.ſ. abſoluat eū. qꝛ ait lex. inanis ē actio quā inopia debitoris excludit. hoc

T. Li. de monaldo. Itē pone ꝙ quidā vſurarius offerat libere tota pecuniā creditori oſtendēs plenariā volūtatē: cū tam̄ nō habeat qꝛ ſi crederet ꝙ aliꝗd acciꝑet non offerret ei. creditor aūt nihil penitꝰ vult acciꝑe ſed liberal̓r dimittit totū. nūquid talis ſatiſfec̄ ℟º ꝙ iſte plenarie ſatiſfecit ꝓximo ſꝫ non deo. ⁊ ideo poſtmodū ſufficit ei ſola ꝯtritio vt ſatiſfaciat deo. vn̄ cōſulēdū ē nō ꝯtritis vt adminꝰ liberā ſatiſfactionē pͥus deo faciant. Secūdū hoſti. v̓o intelligit̉ eē ſatiſ factū creditori exquo remiſit ſibi ex corde qual̓rcunqꝫ ſatiſfactū fuerit ſibi. dūmō ſit talis ꝙ remittere poſſit. que remiſſio exqͦ ē facta nō reuocat̉ pn̄ia. ¶ Itē ſunt aliqui vſurarij qui nitunt̉ deciꝑd deū: ꝗ numera ta vſura ⁊ accepta tunc exponūt eā danti credētes ꝙ nō accipiat. qꝛ ſi crederent ꝙ retineret nō pn̄tarent. at ille verecūdia vl̓ timore ductꝰ nihil vel paꝝ recipit reſiduū donās eis. ⁊ tales ſatiſfacere ſe dicunt qd̓ nō ē veꝝ. Idē ē de eis ꝗ ꝯcordāt recipiē do vſuras. oꝑꝫ ergo ꝙ poſtmodū denouo ſatiſfaciant on̄dendo liberā voluntatē. hec de monaldo. Itē nota ꝙ quinqꝫ ſūt modi ſatiſfaciēdi ẜm aliquos. pͥmus ē cū pecu nia libere offert̉ ſine malicia ⁊ fictōe. ⁊ hic ē perfectus. 2ꝰ cū nō habēs pecuniā offert pignora ſufficiētia. 3ꝰ ē cū nec pecuniam habens nec pignora ſufficiētia: facit tn̄ in ſtrumētū vt poſtea tam ip̄e qͣꝫ heres poſſit ad ſolutionem cōpelli qn̄ venerit ad pīgui orē fortunā. 4ꝰ ē cū mediāte ſacerdote vl̓ aliqua religioſa ꝑſona ſit libera ⁊ volūta ria cōcordia. iſta tn̄ media ꝑſona ſemꝑ dꝫ on̄dere creditori velle ⁊ poſſe libeꝝ debito ris. ita ꝙ nulla ſit coactio creditoris directa vel indirecta. 5ꝰ ē cū de cōſenſu ⁊ mera ac libera volūtate creditoris ponit aliquā poſſeſſionē in manu alicuius honeſti viri ex cuius fructibꝰ ꝓceſſu tꝑis oīa debita ꝑſoluant̉. ⁊ poſtea poſſeſſio redeat ad here des. vel ita remaneat in ꝑpetuū ſi debitor voluerit ꝓ īcertis. Et ſciēdū ꝙ ẜm quoſdā lꝫ hoc fiat de licētia ep̄i vel ſacerdotis diſcreti: ſi tn̄ fiat abſqꝫ libera volūtate ⁊ con ſenſu creditoris nō ſufficit ad ſalutē. qn̄ ſci unt̉ certe ꝑͤ ꝗbꝰ reſtitutio fuerit faciēda. Equit̉ videre de octauo.ſ. de forma inſtrumēti obligatōis vſurarij vel raptoris ad reſtituēdū aliena Circa quod ſciendū ꝙ tale inſtrumētū dꝫ fieri manu publica.ſ. tabelliōis. cui aūt de beat fieri ſupra habitū ē in hoc ti. ar. 6.§. inſuꝑ qꝛ ſtatutū. dicet̉ aūt ſic. Dn̄s petrus volēs ſaluti ſue aīe cōſulere ꝑ reſtitutionē plenā oīum que indebite ⁊ īiuſte acꝗſiuit habꝫ ⁊ habuit ꝓmiſit dn̄o. C. p̄ſbytero ta lis eccleſie in cuius parrochia habitat: ꝓmiſſionē recipienti ⁊ ſtipulāti noīe ⁊ vice omniū quoꝝ intereſt. reſtituere oīa ⁊ ſingula que ad eū vel patrē ſuū vel auū: vel aliū eius noīe ꝑuenerūt ex cauſa vſurarū vel alia quacūqꝫ cauſa iniuſta vel indebita acquiſitōe vel exactōe: omnibꝰ ⁊ ſingu lis ꝑſonis vniuerſitatibꝰ ⁊ collegijs: a ꝗbꝰ ip̄m vel patrē eiꝰ vel auū vel aliū eius no mine hoc uel aliquid eoꝝ apparuerit habuiſſe vel ꝑcepiſſe: ſiue hͦ apparuerit libris vel ſcriptis rōnū ſuaꝝ vel inſtrumētis: ſiue alia legittima fide vel ꝓbabili rōne. Et etiā quibus reſtituendū videbit̉ dicto domino. C. vel fratri tali ꝯfeſſori ſuo de pura ⁊ ſimplici cōſcīa eoꝝ. cōfitet̉ nāqꝫ ⁊ recolit nōnulla indebite habuiſſe: que n̄ poſſet legitima rōne ꝓbari. Itē ſcit ſe feciſſe mu tuādo cū aliquibꝰ ꝑſonis quoſdā ꝯͣctus vſurarios quadā palliatiōe vellatos: de ꝗ bus cōfecta ſunt inſtrumēta in quibꝰ vſu ra nō poſſit facile dep̄hendi. Itē ꝓmiſit reſtituere tali decē lib. itē tali cōitati cētū lib. quas quantitates habuit a p̄dictis ꝑ vſu rariā prauitatē vel aliā iniuſtā exactionē. Itē ꝓmiſit dare p̄dicto dn̄o. C. vel fr̄i. N. cōfeſſori ſuo. 25. lib. ſoluēdas ꝑ eū ⁊ cōuer tendas in his ⁊ circa ea que ſibi ſecrete cō miſit. Itē cū ſciat ſe quedā illicite p̄cepiſſe ⁊ habuiſſe que.ſ. a quibꝰ habuit apud ſe ē incertū: ꝓ aīabꝰ omniū eoꝝ a quibꝰ ha buit ip̄a dare ꝓmiſit centū lib. p̄dicto dn̄o C. diſtribuēdas ab eodē de cōſilio ⁊ volū tate p̄fati. N. ꝯfeſſoris ſui. vl̓ ſi ip̄e n̄ poſſit int̓eſſe ad ꝯſiliū ⁊ volūtatē gardiani aſtēſ mō quo magis aīe ſue viderit expedire. Itē ꝓmiſit ſupradicto dn̄o. C. noīe ⁊ iure quo ſupra reſtituere oībꝰ ⁊ ſingul̓ ꝑſonis collegijs ⁊ vniuerſitatibꝰ oīa pignora mobilia ⁊ īmobilia que hꝫ ⁊ que ſunt ſibi obligata ꝓ vſuris ⁊ alijs īiuſtis ⁊ indebitis cauſis incōtinēti ꝓ ſola ſorte. Oēs quoqꝫ vſuras ab eo recipiēdas. iuramenta. fideiuſſores ⁊ obligatōes ꝓinde ſibi factas relaxat remittit ⁊ abſoluit. inſtrumēta irritat ⁊ caſſat. ita. ꝙ ꝑ ea niſi ad ſolā ſortē ⁊ inſtā ſolutōeꝫ nō poſſit aliquis cōueniri vel in aliquo moleſtari. Itē ꝓmiſit dare ⁊ tra dere incōtinenti in manus ⁊ poteſtatē p̄di cti dn̄i. C. omnia inſtrum̄ta ad predictas

.III. XI. cauſas ꝑtinētia que habet apud ſe ⁊ apd̓ notarios: vel al̓ poterūt inueniri. Pro p̄di ctis aūt oībꝰ ⁊ ſingulis faciēdis ⁊ plenarie exequendis obligauit ſupradicto dn̄o. C. iure ⁊ noīe ſupradicto talē domū ſpāliter ⁊ gn̄aliter oīa bona ſua habita ⁊ habēda mobilia ⁊ īmobilia. dans ⁊ tribuēs ei plenā ac oīmodā poteſtatē ⁊ mādatū vt abſqꝫ eius ꝯͣdictōe vel heredū ſuoꝝ ꝓpria au ctoritate accipiat ⁊ acciꝑe poſſit p̄dictam domū ⁊ alia bona eius que voluerit. ⁊ ea que ex eis voluerit poſſit diſtrahere vēdē ⁊ obligare. ꝯuenire. de p̄cio illud recipere. poſſeſſionē tradere. de euictione cauere. ⁊ ob illud certa bona obligare. ⁊ omnē ī eis ⁊ ſuꝑ eis ꝯͣctū facere. quēadmodū ip̄e facere potuiſſꝫ. Itē dans ⁊ tribuēs ei plenā ⁊ oīmodā poteſtatē ⁊ mandatum agēdi ⁊ exercēdi actōes ſuas petēdi exigēdi ⁊ retinēdi: tranſigēdi quoqꝫ ac paciſcēdi. ꝯueni endi ⁊ cōpromittēdi. refutandi. quitatōeꝫ faciēdi. ⁊ in aīaꝫ eiuſdē de calūnia ⁊ v̓itate dicēda iurandi. ⁊ quodlꝫ licitū iuramētū preſtādi. cū ꝑſonis illis ⁊ ꝯͣ eas que bona ſua mobilia ⁊ īmobilia detinēt vel poſſidēt ⁊ ꝯͣ debitores ſuos oēs: vel ſpecial̓r ꝯͣ tales ⁊ ꝯͣ illos quos ex eis voluerit eligere ⁊ ab eis ſufficiētē quantitatē ex debitis exigēdi petēdi ⁊ retinēdi ꝓ dictis omnibus ⁊ ſingul̓ ꝑficiēdis ⁊ plenarie exequēdis. Nec nō etiā dans ⁊ tribuēs ei ſuꝑ oībꝰ ⁊ ſingu lis ſupradictis gn̄ale mandatū cū libera adminiſtratōe. Et oēs p̄dictos ⁊ ſingulos ꝯſtituit ꝓcuratores in bonis ſuis tanqͣꝫ in rē ſuā. Itē ꝓmiſit dicto dn̄o. C. noīe ſupra dicto reficere ⁊ reſtituere oē damnū mutu um expenſas ⁊ intereſſe que fiet ꝓ oībus ⁊ ſingulis ſupradictis exigēdis recuperan dis ⁊ etiā exequendis in iudicio vel exͣ. quocunqꝫ mō oībus ⁊ ſingulis quoꝝ intereſt vel interfuit ꝑ ſe vel ꝑ nuncios ſuos credendo eis de predictis ⁊ quantitate eorū ſuo ſimplici v̓bo ſine teſtibꝰ ⁊ ſacram̄to Et hec oīa ⁊ ſingula ſupradicta ꝓ ſe ſuiſqꝫ heredibus ꝓmiſit ⁊ iurauit ad ſimplicem reꝗſitōeꝫ ſine petitōe libelli ⁊ dilatōis implere ⁊ rata ī ꝑpetuū habere ⁊ tenere: nec ꝑ ſe nec ꝑ aliū de iure vel de facto ꝯuenire. renūciās exceptōi doli mali ⁊ actōi in factū: ⁊ ꝯditōi ſine cauſa vel ex iniuſta cā: ⁊ pͥuilegio fori: ⁊ oībus ferijs ⁊ inducijs: ⁊ omni ſtatuto vel capitulo ciuitatis vel loci: ⁊ ſpāliter talis: ⁊ omni alij legū auxilio quo vel quibus ſe defendere poſſet quo minus oīa predicta ⁊ ſingula adimpleret Et quotiēſcūqꝫ ip̄e vel heredes ſui vel aliꝰ noīe eius venerit ꝯͣ p̄dicta vel ꝯͣ aliqd̓ p̄dictoꝝ: totiens ſe ⁊ ſuos ꝯdēnauit cā pene cētū lib. dn̄o ep̄o tali vel dn̄o tali applican daꝝ: qua pena ſtipulata vel ꝓmiſſa ſoluta vel nō: nihilominꝰ predicta oīa ⁊ ſingula executioni mandent̉. Pro p̄dictis autem oībus ⁊ ſingulis attendēdis ⁊ obſeruan dis. p. ⁊. h. quilibet eoꝝ ⁊ pͥncipaliter ⁊ in ſolidū ꝯſtituerūt ſe fideiuſſores ⁊ pͥncipa les debitores ⁊ pagatores ſub obligatiōe omniū bonoꝝ ſuoꝝ pn̄tium ⁊ futuroꝝ: ⁊ ſub pena p̄ſcripta ꝓmittētes p̄dc̄o dn̄o. C. recipiēti ⁊ ſtipulanti vice ⁊ noīe ſupradc̄o oīa ⁊ ſingula ſupradicta attendere ⁊ obẜuare: renūciantes epiſtole diui adriani: ⁊ cōſtitutioni de duobꝰ reis debendi ⁊ pͥuile gio fori ⁊cͣ. vt ſupra. ¶ Forma autē inſtrumenti vēditiōis facte a ꝯmiſſarijs de rebꝰ teſtatoris pōt eē talis. Cū. a. in ſuo teſtamēto cētū lib. ꝓ reſtituēdis male ablatis: vel ꝓ aīa ſua reliquiſſet reſtituendas ⁊ diſ tribuēdas: ꝓut diſpoſuit ⁊ legauit ꝑ manus dn̄i. C. preſbyteri vel. N. confeſſoris ſui quos ſuos ad hoc inſtituit ꝯmiſſarios ⁊ reliquit dans eis plenā ⁊ liberā poteſta tē licētiā ⁊ auctoritatē vēdēdi obligādi ⁊ alienandi de bonis ipſius teſtatoris ⁊ de ꝙ bus voluerint ſine ꝯͣdictione ſuoꝝ heredū vel alterius ꝑſone ꝓ ipſis male ablatis re ſtituendis. vel ꝓ legatis ſoluendis. vt hec patent ꝑ eius teſtamētū vel ꝑ publicū inſtrumētū ſcriptū ꝑ manus talis notarij. Ideo idem dn̄s. C. vel idē ꝯmiſſarij ipſi us. a. vel ipſiꝰ teſtatoris volūtatē fideliter adimplere ⁊ eius aīam ⁊ ſeipſos de huiuſ modi ꝯmiſſo vel de p̄dictis exonerare vo lentes: cū ꝑ aliā velociorē vel ꝯmodiorē viā de bonis ipſius. a. pecuniā ꝓ predictis ꝑficiēdis nequeant ꝑcipere vel habere: ex poteſtate licētia ⁊ auctoritate eis ab eodeꝫ tradita. vt ſupra ꝯtinet̉. ꝯmiſſario noīe ⁊ vt ꝯmiſſarij olim. a. ſup̄dc̄i. dederūt vēdide rūt ⁊ tͣdiderūt ticio domū vnā ex bonis ſi ue hereditate dicti. a. poſita in tali loco ⁊cͣ. ꝓut habet̉ in inſtr̄is vēditiōis: ꝓ precio centū lib. qd̓ preciuꝫ dicti ꝯmiſſarij ꝯfeſſi fuerunt ⁊ ꝯtenti ſe ab ip̄o emptorē hūiſſe ⁊ recepiſſe dandi ⁊ ſoluendi in reſtitutōe male ablatoꝝ vl̓ in ſolutōe legatoꝝ dicti a. quā domū p̄dicti C. ⁊. N. ꝯmiſſario no minē ⁊ vt ꝯmiſſarij olī dicti. a. ſe pro ipſo T. ⁊ eius noīe ꝯſtituerūt poſſidere donec

T. Li. XII. ipſe. T. ip̄ius domus poſſeſſionē acceperit corporalē: quā accipiēdi ſua auctoritate ⁊ retinēdi deinceps licētiā dederūt ꝓmitten tes ꝯmiſſario noīe ⁊ vt ꝯmiſſarij olī dictia. dicto. T. ꝓ ſe ⁊ ſuis heredibꝰ ſtipulāti lite vel cōtrouerſiā ⁊cͣ. vt in inſtrumētis neditōis vſqꝫ ad omniū bonoꝝ obligatōeꝫ Et tūc infra dicit̉. ꝓ quibus omnibus obſeruādis idem cōmiſſarij cōmiſſario noīe ⁊ vt ꝯmiſſarij dicti. a. obligauerūt omnia bona ipſius. a. ¶ De ſocietatis cōtractu titulus. 12. Einde qꝛ vſura ē illicita: ⁊ ſocictas debito mō facta ē licita. ⁊ aliqn̄ ſub pallio ſocietatis latet vſura. iō ꝯſiderandū ē de ꝯͣctu ſocietatis. Et pͥmo quid ē. 2º quō ꝯͣhitur. 3º inter quos. 4º in quibꝰ rebus. 5º. quis modus vel quod pactū apponi poſſit. c. quot ⁊ quibꝰ modis ſoluit. 7º. que actio ⁊ qn̄ ex ea naſcit̉ ⁊ ad quid ⁊ quibꝰ ⁊ ꝯtͣ quos det̉: ⁊ qualis ſit. Circa pͥmū ſcien dū ꝙ ſocietas ē duoꝝ vel pluriū conuētio cōtracta ob cōmodiorē vſuꝫ ⁊ vberiorem queſtum. Hec deſcriptio habet̉ a Marco tullio. ⁊ accedit ad hoc ꝙ dicit̉ vniꝰ indu ſtriā. ff. e. ſi nō fuerit.§. plerūqꝫ. Irca ſecundū ſciendū ꝙ ſocietas ꝯͣhit̉ ſolo cōſenſu. vnde ſi meus ſocius aliquē admiſerit quē meū ſo ciū eē noluit: ei ſolus ſociꝰ ē: nō mihi. ff. e. qui admittit̉. Et ꝯͣhit̉ ad tempus ⁊ in per petuū.i. dū viuit ſocius. ⁊ ſub conditōe. vt ff. e. l. i. ⁊. C. e. l. penul. Ineternum aūt.i. vt ſine fine duret nō pōt. ff. e. l. nulla. Irca tertiū ſciēdū ꝙ ſocietas ꝯͣhi tur inter perſonas illas que al̓ pn̄t cōtrahere ⁊ obligare ſe. de quibus habitū ē sͣ. ti. de cōtractibꝰ in cōi. ar. 3 Irca 4ᵐ ſciendū ꝙ ſocietas ꝯͣhit̉ qn̄qꝫ vniuerſoꝝ bonoꝝ. qn̄qꝫ alicuius negociatiōis tm̄. qn̄qꝫ vniꝰ rei. ff. e. l. vlti. In re aūt turpi ⁊ flagitioſa cōtrahi nō pōt. ff. e. nemo poteſt. Irca 5ᵐ ſciendū ꝙ in ſocietate cō trahenda nō pōt modus adu̓ci. vt quecūqꝫ ex ſocietate obueniūt cauſa donatōis ꝑtineāt ad ſociū meum: ⁊ ego nihil habeam. qꝛ tunc magis videre mercenarius tuus qꝫ ſocius. ff. e. l. j.§. fi. Itē nō pōt adijci vt ſocius de dolo nō teneat̉. vn̄ ſi a pͥncipio dolo te inducam vt mecū cōtrahas ſocietatē quā al̓ nō cōtra heres nō tenet ſocietas ip̄o iure. ff. e. l. 3.§. vlti. Itē nec vt trāſeat ad heredes. ff. eo. nemo pōt. ⁊. l. nemo ex ſocijs. ⁊ hoc in ſoci etate vectigaliū publicoꝝ tranſit ſocietas ad heredē. ⁊ hoc ſi fuerit dictum. ⁊ ꝑſona heredis ſit ſocietati cōueniens. ff. e. adeo morte. ⁊. l. veꝝ ē. Si aūt in ſocietate ꝯͣhen da aliquid expͥmat̉ de lucro ideꝫ tacite di ctuꝫ videt̉ de dāno. ⁊ ecōuerſo. inſti. e.§. illud. eadē.n. dꝫ eē rō cōtrarioꝝ. ar. ff. de le. 3. l. vlti. Et hoc ē veꝝ de dāno qd̓ caſu cōtingit. ſi.n. cōtingit dolo ſocij vel culpa ex qua teneat̉ ex qua deducit̉ ex ſocietate dānū tale. ſed potiꝰ inducit̉ actio ꝓ ſocio. quā ꝯuentus ille qui dānū dedit damnū cogit̉ reſarcire. ff. e. nō ob eā. Itē ī ſocieta te pōt adijci pactū vt partes ſocietatis cō ſtituant̉ arbitrio ticij. ⁊ ſi ip̄e nihil arbitre tur ſocietas nihil valet. ff. e. ſi coita. Si v̓o ticius inique arbitret̉: ad arbitrium boni viri.i. iudicis recurrit̉. ff. de v̓. ob. cōtinuus .§. cū ita. ¶ Sꝫ quid de ſocietate que con trabit̉ inter aliquos.ſ. ꝙ vnus ponat pecuniā ⁊ alter oꝑam. nūquid talis ſocietas ē licita. ℟º. ꝙ ſic. dū tamen cōmuniter ſen tiant lucrū ⁊ damnū. qn̄qꝫ tamē ſocietas ita pōt coiri vt alter nullā partem ſentiat damni ⁊ lucrū ſit cōmune. vt ſi tanti ſint oꝑa quanti ē dānū. ſepe.n. tanta ē ſocij in duſtria vt plus conferat ſocietati qͣꝫ pecu nia. vt ſi ip̄e ſolus nauiget. ſolus ꝑegrinet̉ ſolus ꝑicula ſubeat. ff. e. ſi nō fuerit.§. i. ſuꝑ illo v̓bo. plerūqꝫ enī tanta. Quid ſi ꝑiculū ꝑtineat in ſolidū ad recipiētē. ⁊ lucrū in ſolidū ad tradētē. ℟º ꝙ talis ſocietas eſt illicita ⁊ etiā leonina. vt ibidē.§. fi. Quid ſi recipiēs in ſolidū ſentiat ꝑiculū vt ꝑcipi at lucrū. ℟º Albertus dicit ꝙ talis ſocie tas ex vi pacti: nō iure ſocietatis ē licita. ſꝫ quintus mucius dicit ꝙ oīno eſt illicita. ⁊ huic ſentētie adheret Io. ⁊ archidi. ⁊ alij doc. Nā quantū ad ſocietatē pertinet: niſi aliud dictū ſit: partes ſunt equales. agi tn̄ pōt in cōtrariū.ſ. ꝙ ad vnū ꝑtineant due partes lucri. ad aliū tertia: dū is qui plus recipit: ſocietati plus pecunie vel opere vel cuiuſlibet artis cōtulit. ff. e. ſi nō fuerit.§. .i. Aliter v̓o qꝛ ſocietas ē alicuiꝰ firmitatis vt ibidē. l. veꝝ. ⁊ iō ex vi pacti talis ſocie tas nō valebit: lꝫ in alijs cōtractibꝰ teneat oppoſitū pactū. Nec obſtat inſti. ꝓ ſo.§. ⁊ adeo contra. quia ibi dicit poſſe cōueniri vt quis partē lucriferat dāno non teneat̉

T..III. XII. quod oꝑꝫ de lucro mercimonij intelligi: vel oꝑe nō capitali. Et hoc ē qd̓ dicit̉ ſuperius. neqꝫ.n. lucrū intelligit̉ niſi oī dāno deducto. nec damnū niſi oī lucro deducto. Ideo ſic ſcripſit Goſ. in ſū. ti. de vſurꝭ. Uis dare pecuniā alicui mercatori ſine peccato pone pecuniā ⁊ ip̄e oꝑam ꝑſonalē. nec pecuniā tantā vel minorē. plurimū.n. quod de eſt pecunie oꝑa ſupplet̉. ⁊ ꝯmunicetis pe ricula damna ⁊ lucra. ff. e. l. 6.§. i. ⁊. l. ſi nō fuerit. ⁊ ſe. Hec hoſti. Eſto ꝙ tradat aliquis alicui quātitatē tātā pecunie ad operādū fideliter ⁊ diligēter cū ea in tali arte. vl̓ ad mercandū in tali mercatōe vſqꝫ ad ānū tali pacto.ſ. ꝙ in fine āni ſi lucratꝰ fuerit inde ſortē ⁊ quartā partē lucri ip̄i. A. dabit. ſi aūt damnū euenerit ip̄e. C. dāni tres partes. A v̓o quartā partē portabit. nūquid cōtractus talis licitus erit. ℟º ẜm aliquos ꝙ nō. īmo erit vſurariꝰ hac rōne. qꝛ ſi cōtingat illā pecuniā vel illā rē ex ea emptā diuino iudicio vl̓ caſu fortuito ꝑdi ip̄e C. debitor tres partes ſentiet damni. qꝛ quicꝗd ꝯtīgat tres ꝑtes ſortis reddet̉ ip̄i A. creditori. ⁊ iō ꝗcꝗd A. ꝯſequit̉ de lucro quantū ē ꝓ illis tribꝰ ꝑtibꝰ que nō ſubiacet eius periculo: eſt vſurariꝰ. qd̓ aūt ꝑcipit quantuꝫ ē de quarta parte q̄ ꝑtinet ad eius periculū eſt licitū lucrū. ¶ Pone ꝙͣ A. tradat ip̄i C. boues duos eſtiatos ad 20. lib. ad laborandū cū eis fideliter ⁊ di ligenter vſqꝫ ad ānū tali pacto.ſ. ꝙ ip̄e C teneat̉ ip̄os bones fideliter ſeruare cuſto dire paſcere ⁊ tenere oīo de expēſis ſuis: ⁊ in fine termini eoſdē boues vel p̄dictā eſti mationē cū quarta parte lucri: ſi lucratus inde fuerit. vel eo tanto minus ip̄a eſtima tione quantū fuerit quarta pars damni: ſi dānū inde euenerit: teneat̉ ip̄i A. dare ⁊ ꝯſignare. nūquid talis ꝯtractꝰ erit licitꝰ. ℟º. ille caſus ē ſimilis p̄cedēti: vt pꝫ intue̓ ti. ideo dicēdū videt̉ idē hic ⁊ ibi. Erit aūt licitꝰ ille caſus: ſi addat̉ in pacto ſic.ſ. ꝙ ſi damnū aliqd̓ ſine culpa vel negligētia vl̓ dolo ipſiꝰ C. vel eius nūcij vel familiaris venerit: ad ip̄m A. totū ⁊ total̓r ꝑtinebit. Dictū tn̄ damnū nō tenebit̉ dictꝰ A. ſibi ꝯputare niſi ip̄e C. ꝑ teſtes tres legales ⁊ bone opiniōis ꝗ nō ſint ei familiares vel ꝯſortes potuerit on̄dere. Sil̓r ſi in pacto caſus p̄cedētis clauſula ꝯſimilis ei ꝯpetēs appoſita fuerit: licitꝰ erit. Debꝫ aūt lucrū intelligi illud qd̓ deductis eſtimatōibꝰ operū ⁊ laboꝝ ip̄iꝰ debitoris: ⁊ expenſis factis de bonis eiuſdē in illa arte vel mercatiōe: vel in bobus ⁊ eoꝝ oꝑatōe reꝑit̉ ſuꝑeſſe: facta diligēti ⁊ fideli ꝯputatione ⁊ eſtima tione. Quid de eo qui tradit bones alteri ꝓ certis ſextarijs blādi vſqꝫ ad ānū tali pacto.ſ. ꝙ ſi moriant̉ vel deteriorent̉: ꝯdu ctor ſubeat medietatē dāni. ſi aūt meliorā tur hꝫ medietatē lucri. ℟º. ita licet alteri locare bones ad certū terminū ꝓ certo p̄ cio ſicut equos: dūmō ibi ſeruet̉ equitas iuris naturalis. qd̓ ſit qn̄ non apparet eui dēter cuiꝰ ſit ꝯditio melior vel deterior. ſcꝫ locatoris vel cōductoris. In pacto aūt ꝓpoſito videt̉ notabil̓r deterior ꝯditio ꝯdu ctoris. qꝛ vix aūt nūqͣꝫ habere pōt tantū ꝯmodū de boum melioratōe: quātū dāni ficari pōt de morte. ſi tn̄ locator ꝓpter hoc tale pactū apponat: qꝛ timet ne ꝯductor boues grauet firmiter ꝓponēs ꝙ ſi bones perierint ſine culpa eius vel nuncij ſui: nul lā recōpenſationē peteret: non peccaret: niſi forte ꝓpter malū exemplū eius intentionē ignorantiū. Ueꝝ ē tn̄ ꝙ ꝯductor pōt in ſe reciꝑe periculū rei cōducte: quantū ē de naͣ ꝯͣctꝰ. tamē ī caſu ꝓpoſito nō ē ſoluꝫ locatio ⁊ cōductio: ſꝫ etiā ſocietas in boum melio ratōe ⁊ deterioratōe. ¶ Pone ꝙ A. tradat ip̄i C vnā vaccā ꝓ. 5. lib. eſtimatā tali pacto ꝙ ip̄e C. teneat̉ eā ⁊ oēm eius futurū fetū ⁊ fructū fidel̓r ⁊ diligēter cuſtodire ſer uare paſcere ac tenere oīo de ſuis expenſis ⁊ ip̄aꝫ vel aliquē eius fetū vel fructū non vendere vel alienare ſine ip̄ius A. licētia ſpāli. ex fructibꝰ v̓o ⁊ fetibꝰ eius pͥoribus tantū ip̄i A. dare ⁊ ꝯſignare: donec ſibi de dicto p̄cio ſit integre ſatiſfactū. quo facto totius eius lucri qd̓ ab eis hic inde fuerit habitū: ip̄i A. dare dimidiuꝫ: ⁊ ſibi tenere reliquū. ſi tn̄ vacca aūt aliquis eius fructꝰ vel fetus ip̄iꝰ C. vel nuncij eius vel famili aris culpa aut dolo vel mala cuſtodia perierit: aut ꝑditꝰ aūt vaſtatꝰ fuerit: reſtituet ip̄e C. integre p̄ciū p̄dictū cū oī damno ⁊ intereſſe ſuo ip̄i A ſi aūt hoc iudicio diui no vel caſu fortuito euenerit: ad ipſum A damnū oīmode pertinebit. nūquid talis ꝯtractus licitus erit. Et videt̉ ꝙ ſic. qꝛ ip̄e A. ī ſe diuini iudicij ⁊ caſus fortuiti pericū lū ſuſcipit. ⁊ iō nō dꝫ videri graue ſi pͥus ſortē recipiat qͣꝫ aliꝗd inde ꝑcipiat. Sꝫ in cōtrariū ē. qꝛ euidēter alteriꝰ ꝯditio.ſ. ip̄iꝰ C. ē deterior. quia forte euenire poterit ꝙ poſtqͣꝫ ip̄e A. ſortē recepit: vacca cū omni fetu ⁊ fructu ſuo peribit. ⁊ ſic de oībus ſuis

T. Li. expenſis ⁊ laboribus circa vaccā habitis nihil habebit: quod impiū eē videt̉. Et iō dicendū ꝙ nō ē licitꝰ cōtractus. Nota tn̄ ꝙ ſi ad hunc caſū addit̉ ꝙ paſtor mox vt cura aīaliū ſe intromiſerit: habeat omnē fructū de lacte veniētē: quouſqꝫ dn̄s ouiuꝫ ſortē de lana ſubleuabit: non videt̉ quare ſit illicitū. ¶ Eſto ꝙ ip̄e A. tradat ip̄i C. 20 oues eſtimatas ad. 10. lib. tali pacto: ꝙ ip̄e ei medietatē ſortis ꝓuentuū reddat. ſcꝫ.§. lib. quicquid poſtea de ouibꝰ cōtingat. nūquid hoc licebit. ℟ndet Rod̓. ꝙ hoc per idem eſt ac ſi A. creditor dediſſꝫ ip̄i C. mu tuo.§. lib. ex quibꝰ emptis. io. onibus ſocie tatē adinuicē cōtraxiſſent: ⁊ oīa ꝯmunia haberēt. In hͦ caſu ſi A. ip̄m C. rōe mutui grauet. vſura eſſet. Eſto ꝙ aliquis emat duas vaccas. ⁊ eas tradat alicui agricole tali pacto.ſ. ꝙ ip̄e illas paſcat: ⁊ cū eis terram colat: ita tn̄ ꝙ ip̄e emptor de fructibꝰ primis eaꝝ recipiat medietatē p̄cij: quo re cepto medietas earum erit agricole ⁊ alia medietas emptoris: ⁊ equaliter diuident fructꝰ. hoc acto īter eos fiat pactū ꝙ agricola dare debeat ānuatim vnū ſextarium tritici emptori eo ꝙ colit terrā cū vaccis. ⁊ ſi vacce moriant̉ cōicabunt eque dāna nunꝗd cōtractus ille ē licitus. ℟º ꝙ ſic. ⁊ eſt magis ibi ꝯͣctus locatōis qͣꝫ ſocietatis quia ille locat vnā vaccā que eſt ſua pro vno ſextario tritici ānuatim ⁊ pro paſtu vacce ⁊ ſctus eius. al̓ vero nihil recipit. qꝛ illa n̄ ſūt ſua ſed agricole. ¶ Pone ꝙ A. tͣdat. zo. oues ipſi C. vſqꝫ ad duos annos tali pacto: ꝙ ipſe C. teneat̉ eas ⁊ omnes fetus eaꝝ ⁊ fructus futuros diligenter cu ſtodire ⁊ ſaluare paſcere ac curare omnio de ſuis expenſis. fructuū vero ⁊ fetuū me dietatē fideliter ip̄i. a. ꝯſignare ⁊ dare ⁊ ī fine termini ip̄as eaſdē oues vel alias que ex eis tūc temꝑis extabunt ip̄i. a. reſtituere ⁊ ꝯſignare. ſi tamen ip̄e oues. aut aliqua eaꝝ aūt ipſaꝝ fetus. vel fructus ip̄ius. C. vel eius nūcij ſiue familiaris. culpa vel dolo aūt mala cuſtodia pierint. aut p̄diti vel deuaſtati fuerint. ad ip̄m. C. totū damnū ſpectabit. ¶ Si vero diuino iudicio vl̓ ca ſu fortuito hoc euenerit: ad ip̄ꝫ. a. ꝑtinebit dūmō ip̄e. C. ip̄i. a. per p̄ſentationē cutis ouis mortue vel aliter fecerit plenā fidem. Nunquid talis cōtractus licitus erit. ℟º credo ꝙ ſic. ꝗa ſatis videt̉ eque bona cōdicio vtriuſqꝫ. Quid de eo qui tradit. 10. oues alicui cuſtodiēdas. ⁊ paſcendas ſub precio certo. ℟ndet Rod̓. ꝙ talis ꝯͣctus ē licitus ſi dn̄s ſibi ꝑiculū diuini iudicij ⁊ fortuiti caſus oīo retinet: nec alter in cōnē tōibꝰ alteꝝ grauet. Ad hec nota qd̓ nōt Rod̓. gn̄aliter ꝙ vbi ꝓbabiliter dubitatur vtrū huiꝰ vel illius ſit deterior cōditio ī for ma pacti adhibiti in ſua ſocietate: nō ē pec catū. vbi autem alterius cōditio ē deterior ad arbitriū boni viri. peccatū ē ex ꝑte grauātis: ſi fiat hͦ ſcient̓ ⁊ tenet̉ ad reſtitutōꝫ Nota etiā ꝙ ſi vnꝰ fratrū aliquid lucrat̉ de pecunia cōi dꝫ lucrū alijs cōicare. ff. de vſu. ⁊ habi. ſi ita.§. fi. ¶ Itē ſi det̉ aliꝗd vni fratrū ꝓpter negociatōeꝫ cōem cū alijs: dꝫ illud diuidere cū eis. Si v̓o det̉ ei propter aliquod ſeruitiū ſpāle quo ſibi meruit aliquid dari: nō diuidet cū eis. inſti. ꝑ quas ꝑſonas nobis ac.§. 3. ⁊.§. ꝑ eū quoqꝫ. Itē ſi ſint. 10. ſocij ⁊ oēs p̄ter vnū cōcedāt mihi ſeruitutē in fundo cōi: nihil acꝗrit̉ mihi ⁊ tamen qui cōceſſerūt reſilire nō poſſūt. ff. de ſer. r. predi. ꝑ fundū. Equit̉ videre deo quot ⁊ quibꝰ modis ſocietas ſoluit̉. Circa qd̓ ſciēdū ꝙ ſocietas ſoluit̉ pͥmo mō morte hominū naturali: niſi ſuꝑſtites rein tegrent ſocietatē. ff. e. actione.§. morte. ⁊. l. plane. ſi hi. Ul̓ niſi ſit actū ꝙ vno mortuo inter ſuꝑſtites duret. inſti. e.§. ſoluit̉. ¶ ciuili morte vel capitis diminutiōe maxīa vel media. 3º morte reꝝ vel naturali. vt cū eē deſierūt. vl̓ ciuili: vt cū cōditionē mutauerunt. quia cōſecrate ſunt vel publica te quantū ad vſuꝫ ⁊ ꝓprietatē. ff. e. veꝝ.§. vlti. ⁊. l. actione.§. publicatōe. 4º volun tate. vt cū quis renunciat ſocietati. ſi.n. re nunciat tēpeſtiue ⁊ infra tp̄s pacto cōprehenſum: nō aget̉ ꝯͣ eū ad intereſſe. ff. e. ſꝫ ⁊ ſocius.§. vlti. niſi aliter ſit dictū: ꝙ etiā tē peſtiue renūciari poſſit. Pōt etiā quis intēpeſtiue renūciare: ſi cōditio appoſita nō ſeruat̉ ſibi. vel etiā qꝛ ſociꝰ ē ita dānoſus vel iniurioſus ſibi vt non expediat eū pati. vel etiā quia nō licet frui vel vti illa grā cuiꝰ negociatio ē ſuſpecta. vel etiā qꝛ cā reipudiu ⁊ inuitꝰ ē affuturꝰ. nec pōt ꝑ aliū ſocie tatē adminiſtrare vel ſocio idoneo cōmittere. al̓ nō eēt excuſatꝰ. ff. e. ſi conuenerit. ⁊ .l. idēqꝫ. ⁊. l. ſꝫ ⁊ ſociꝰ. Si aūt quis renūciet ſocietati dolo malo.i. vt aliqd̓ lucrū obueniēs ipſe ſolus habeat. puta hereditatem delatā ſibi cū eēt oīum bonoꝝ ſocius: cōmodū hereditatis illius ſocio cōicare tene tur. dānū aūt ip̄e ſolus ſentit. qd̓ auteꝫ eſt

.III. XII. acꝗſitū poſt renūciatōeꝫ nō tenet̉ alter ſocius renuncianti cōicare. inſti. e.§. manet aūt. ⁊. ff. e. actōe.§. diximꝰ. hec aūt renūciatio fit ꝑ ip̄m ſociū: nō ꝑ eiꝰ dn̄m. ff. e. ſi ſer uus ſocietatē. ⁊ ſit ſocio pn̄te: nō abſente: an̄qͣꝫ ſciat eē ꝙ renūcians acꝗrit exquo n̄ ſciuerit abſens: ſeruant̉ p̄dicta. ff. e. ſꝫ ⁊ ſoci us.§. ſi abſenti. ¶ 5º. ſocietas ſoluit̉ cū ꝗs ex ſocijs cedit bonis ſuis: ⁊ ꝓpter eiꝰ debita publica nō pͥuata ſubſtātia ſua vendit̉. in hoc tn̄ caſu ſi ꝯſentiant in ſocietatē: videt̉ inciꝑe ſocietas noua. inſti. e.§. penul. 6ºſt ſocietas ſit ꝯͣcta in vna re cui impoſitꝰ eſt finis. inſti. e.§. itē ſi alicꝰ. 7º actōe ꝓ ſocio ꝑempta vel mutata. vt ſi qd̓ mihi debeas actōe ꝓ ſocio aīo nouādi ab alio ſtipuler vel ꝯͣ aliū litē ꝯteſter vt liberer tacite.n. vi det̉ renūciatū ſocietati. ff. e. veꝝ.§. penul. ⁊. l. actōe. Et hiꝰ renūciatio pōt fieri ꝑ ip̄ꝫ ſociū tm̄: vel ꝑ ꝓcuratorē eiꝰ ſpāle vl̓ etiā gn̄alē qui liberā habeat adminiſtrationē. Alia aūt ſimplex renūciatio quā nō extī guit̉ actio ꝓpria fiet ꝑ ꝓcuratorē gn̄alem forte ſi nō hꝫ liberā adminiſtrationē: niſi dn̄s renūciare ꝓhibuerit: cū ꝯͣrio renūciari nō pōt ꝓcuratori ſocij vt renūciās liberet niſi ip̄e ſocius ratā habeat renunciatiōeꝫ. ff. e. actōe.§. renūciare. 8º ſoluit̉ ſocietas ſocij qui ſeruus erat manumiſſione vel ali enatōe. Et ſi in eadē mutato ſtatu ꝑmāſerit: alia inchoat̉. ff. e. ſi id.§. penul. Equit̉ videre de 7º ſ. de actione proſocio. Circa qd̓ ſciendū ꝙ naſcit actio ꝓ ſocio demū finita ſocietate vt. C. e. tā diu. niſi in caſu.ſ. in ſocietate vectigaliū: cū nō ꝓfert̉ in mediū qd̓ ꝑuenit ad alteꝝ. vel cū neutri expedit a ſocietate diſcedere. ff. e. actionē.§. nōnūqͣꝫ. Et forte idē eēt in pͥuata ſocietate: ſi nō cōicet̉ a ſocio quod ē cōicandū: ⁊ ſi nō expediat ad huc ſocietati eā diſſolui. Itē ſcholaris ſoci us repatriare volēs ẜm ꝟ. nō pōt aliū in ſua camera ponere alijs ſocijs inuitis: niſi aliud ſit actū in ꝯͣhēdo. ff. e. actione.§. ſocie tas. Nec pōt petere partē cōmuniū rerum nec alij ſocio dare: niſi finito vſu ad quem ſunt empte. ff. e. ſꝫ ⁊ ſociꝰ. vt ſi aſinus fuerit emptꝰ ad portādū ligna de nemore: lignis portatis pōt ſociꝰ partē aſini petere. Cōpe tit aūt actio ꝓ ſocio ad faciēdū collatōem. Sꝫ attendendū ē. an̄ ꝯͣcta ſit ſocietas oīuꝫ bonoꝝ exp̄ſſe: aut ſimpl̓r: an alicꝰ negocij. .ff. e. l.§. ſi.n. ꝯͣhat̉ pͥmo mō: tūc ꝯmunioni acꝗrit̉ hereditas ⁊ legatū ⁊ qd̓ donatū ē aūt alia rōne acꝗſitū. vū ſtatim oīa bona corporalia ſunt cōia. ſecus ē de incorporali bꝰ.ſ. iuribus ⁊ actionibus. ff. e. canon. ſic ⁊ oīo expenſe debēt eē cōes. ¶ Itē qn̄ aliꝗs ē dānatus ſoluere iuſte vel iniuſte: ex cōmu ni ſolui dꝫ: niſi ꝗs cupa ſua vt ꝓpter ꝯtumaciā ſit dānatꝰ: ob qd̓ maleficiū acꝗrit̉ nō ꝯfert̉. ſi tn̄ in medio ſit collatū cōe erit lucrū. In quo caſu ſi ex illo maleficio poſtea fuerit dānatꝰ: totū illud in quo dānatꝰ es de cōi ſoluere potes: ſi mihi ſciēti tuuꝫ maleficiū cōicaſti lucrū. ſi aūt mihi ignoranti cōicaſti: tolles illud tm̄ qd̓ cōicaſti. Et hoc totū eſt ſeruandū cū ſocietas ꝯͣcta in qua cōicatū ē furtū erat licita. ſi. n pͥncipal̓r ꝯͣheret̉ in delictis nulla eēt. ff. e. cū du obus.§. vlti. ⁊. l. ſe. Si vero ſocietas ꝯͣhat̉ 2º mō.ſ. ſimpl̓r: tūc acꝗrit̉ cōioni oē illud. ⁊ ſolū illud qd̓ ꝓuenit ex queſtu.ſ. lucrū ꝓueniens ex venditōe emptōe ⁊ ꝯductione ⁊ locatōe. queſtus.n. intelligit̉ qd̓ ex opera cuiuſcūqꝫ deſcēdit. ff. e. l. coiri. ⁊. l. queſtus. Si v̓o ꝯͣhat̉ ſocietas 3º mō.ſ. in re vna vl̓ pluribꝰ vel aliquo negocio: omne illud ⁊ ſolū illud qd̓ ex illis acꝗrit̉ cōicandū ē. ff. ē. cū duobꝰ.§. cū duo. Quid ſi cōuētio facta fuerit: ꝙ ſi iuſta hereditas obuenerit ſit cōis. ℟º. hoc nō videt̉ eē dictū niſi de hereditate que ab inteſtato defert̉: non ex teſtamēto. ff. e. l. 3.§. de illo. De hereditate .n. certi hoīs fieri nō poſſet pactū. qꝛ ꝓhibitū ē paciſci de futura ſucceſſionē. vt etiā habet̉ sͣ ti. de pac. uenit bona fides vt aſſit Itē in hanc actionē venit bona fides ſiue aſſit. Itē culpa ſi nō p̄ſtet diligentiā illam quā in rebꝰ ſuis habere ſolet. vltra v̓o nō tenet̉. Imputet aūt ſibi ꝗ ſociū paꝝ diligentē aſſumit. inſti. e.§. vlti. Nec releuatur ſociꝰ a culpa. qꝛ pleriſqꝫ alijs ſua diligētia lucrū ſocietati cōtulit. ff. e. non ob eā. puta lucrat̉ ī ſale ⁊ negligēter agit in vino. Sꝫ cū in eadē negociatōe lucrat̉ in vno ⁊ ne gligēter in alio: tunc ſit recōpenſatio. Itē venit ꝑcipiendū oē es alienū qd̓ manente ſocietate ē pure ꝯͣctū. Si v̓o ſit ꝯͣctū in die vel ſub cōditōe caueri dꝫ de indēnitate. ⁊ ſi vnꝰ ſocioꝝ ſoluēdo nō ſit: dānū hoc ad ceteros ſocios ꝑtinebit. ff. eo. l. omne. ⁊. l. ſi ſocij. Itē ſi ſint tres ſocij ⁊ vnꝰ eoꝝ agens ꝯͣ ſociū cōſeꝗt̉ integre partē ſuā. reliquus aūt agēs ꝯͣ eundē nō poſſet integre cōſeꝗ partē ſuā. qꝛ ille nō hꝫ vn̄ ſoluat eā: ꝑtes erūt adequāde. ff. e. veꝝ.§. ſi cū res. Item neutri ſocio recōpenſandū ē dānū oē qd̓

T. Li. XIII. incurrit de cōmuni ſinc ſua culpa gerēdo negocia ſocietatis: ſiue illud caſu fortuito euenerit: ſiue a latronibꝰ illatū fuerit tam in rebus qͣꝫ in pecunijs: qͣꝫ etiā in expenſis in medicos ⁊ medicinas impenſis: ſine ſe ſiue pro ſuis. ff. e. cū duobꝰ.§. quidē. Itē veniūt expēſe in refectiōe rei cōis īpenſe. vt l. cū duobꝰ.§. idē. Itē ⁊ ſi al̓ in rē cōeꝫ impendā agā pro ſocio vel cōmuni diuidundo. ſꝫ ſi ꝓpter ſocietatē ꝓficiſcens agāpro ſocio: nō cōmuni diuidūdo: quia in rē cōmunē nō ſeparando. Itē agi pro ſocio poteſt vel de cōmuni diuidundo ꝯͣ ſociū: ſifructus ex re cōmuni percipiat: vel in ea damnū dederit: vel ꝑ fallaciā vel dolū reꝫ cōmunē amouerit. vel eā aīo celandi con trectauerit. Pro damno etiā agi pōt aqui lia: ⁊ pro furto actione furti ad penā dupli vel quadrupli. ff. e. l. pro ſocio.§. ſi tecū ⁊. l. rei cōmunis. ſocius tamē ita demū futi tenet̉: ſi cū dolo malo eius cōtrectaſſe rē cōmunē aꝑte probet̉. Dat̉ aūt hec actio ſocio ⁊ heredibꝰ eius ꝯtra ſociū ⁊ heredes eius. ⁊ ē directa ex vtraqꝫ parte. quia vnꝰ nō ē magis ſocius qͣꝫ alter: ⁊ vterqꝫ ad idē .ſ. ad lucrādū tendit. inſti. de. pe. te. liti.§. ex quibuſdā. Eſt aūt hec actio famoſa. dāna tus.n. ea ſit infamis. vt ibidē. In ꝯdemna tione tn̄ debꝫ diſcretio adhiberi. vt.ſ. ipſe ſocius non in ſolidū ſꝫ in quantū pōt face re cōdemnet̉: quod tꝑe rei iudicande ſpectat̉: niſi dolo ſuo vel pacto bn̄ficiū illud amiſerit. Dolū accipe ſiue ꝯueniat̉ ex eo qd̓ fecit dolo: ſiue ex eo qd̓ fecit culpa. nec extendit̉ hoc beneficiū ad heredes vl̓ pa trē vel dn̄m ſocij. Defenſor vero ſocij hoc bn̄ficio gaudet. Quiſqs etiā hoc bn̄ficiuꝫ habet gaudet nuda ꝓmiſſione de hoc ꝙ ad preſens ſoluere nō pōt. ff. eo. veꝝ. poſt .§. i. 2. ⁊ 3. ⁊.§. tempꝰ. Itē hec actio ē ꝑſonalis ꝑpetua ⁊ bone fidei. Et hec de ꝯtͣctu ſocietatis ad p̄ſens ſufficiāt grā breuitatꝭ. ¶ De pignoribus titulus. 13º. Einde qꝛ vſura ſepe ꝯmittit̉ eo ꝙ fructꝰ pignoris in ſortē non ꝯputant̉. ꝯn̄ter cōſiderandū ē de pignoribꝰ. Et pͥmo ꝗd ſit pi gnus ⁊ vn̄ dicit̉. 2º quot ⁊ que ſunt or̄ie pignoꝝ. 3º. que res pn̄t pignori obligari. 4º quō pignoris obligatio ꝯͣhit̉. 5º. ad ꝗd dator ⁊ ad quid receptor pignoris tenet̉. 6º de venditōe pignoris. Circa pͥmum ſciēdū ꝙ pignus ē res obligata pro debito ad ſecuritatē creditoris ẜꝫ Goſ. vel ē obligatio rei licite ꝓ debito. ita ẜm Hoſti. ꝙ tutius ē pignori inſiſtere qͣꝫ in ꝑſonā agere. inſti. de ob. que ex delic. nas.§. furti. ẜm aūt grāmaticos differētia eſt inter pignus pignoris ⁊ pignus pigneris. vn̄ Grecimus Pignora natoꝝ dicunt̉ pignera reꝝ. ſed nō inueni hanc dr̄iam in iure poni. Dici tur aūt pignꝰ ꝓprie rei mobilis. quaſi res a pugno ſiue manu tradita. ff. de v̓. ſig. plures. rei etiā īmobilis traditione pignoris obligatio contrahit̉ ac pignorāticia actio naſcit̉. Ubi aūt res in creditorē nō tn̄ ſit hypotheca dicit̉. ff. de pig. ac. ſi rē. quātum tn̄ ad actionē hypothecariā nihil refert in ter pignꝰ ⁊ hypothecā. vocē.n. tm̄ differūt. .ff. e. res hypothece. Et dicit̉ hypotheca ab hypos qd̓ ē ſub ⁊ theſis poſitio. inde hypo theca.i. ſuppoſitio vel res ſuppoſita ſcilicet obligationi. Irca 2ᵐ ſciendū ꝙ pignoris dr̄ie ẜm leges ſunt tres.ſ. pignus ꝯuē tionale: qd̓ ſic dicit̉ a cōuentiōe Dignus pretoriū ſic dictū a pretore. vt ſi fiat ꝓpter illud qd̓ pretor iubet fieri. puta vt caueat̉ de damno infecto vel alio ſimili Et pignus iudiciale ſic dictū a iudice: vt cū iudex mitti iubet in poſſeſſionē: vel ſen tentiā diffinitiuā mandat executioni. ⁊ dr̄ qn̄qꝫ pignus iudiciale pretoriū: ⁊ p̄toriuꝫ iudiciale. qꝛ vtrūqꝫ ꝯſtituit̉ a iudice. C. de pretorio pignore. Irca tertiū ſciēdū ꝙ pignori pn̄t obligari quecūqꝫ poſſunt vendi. q̄ aūt nō poſſunt vendi non poſſunt pignori obligari. ff. que res pig. obli. poſ. l. .2.§. vlti. Quedā tamē pignori nō poſſunt dari que poſſunt vendi. aliena enim poſſu mus vendere. ff. de ꝯͣhen. em̄. ⁊ ven. rē alie nā. nō aūt niſi noſtra poſſunt pignori obligari. C. que res pig. obli. poſ. ꝗ filios. ꝙ āt dictū ē rē alienā poſſe vēdi eſt veꝝ de mobilibus. qꝛ ſi res aliena īmobilis vendat̉: furtū ꝯmittit̉: ⁊ iō nec emptio nec vēditio ꝯͣhit̉. ff. de ꝯͣhen. em̄. ⁊ vē. ſi in emptōe. Rō aūt ẜꝫ Goſ. quare aliena pn̄t vēdi: nō aūt pignori obligari ē. qꝛ in vēditione agit̉ vt res tradat̉ ⁊ vēditor de euictiōe obliget̉. vt. ff. de ac. em̄. ⁊ ven. ex empto. ſꝫ de pigno re agit̉ vt ius in re ꝯſtituat̉. vn̄ cōuētio pi gnoris creditori parit actiōeꝫ in rē. ff. e. ti. pignoris. vn̄ creditor ꝗ accepit alienā rein pignore non habet in ea ius pignoris

T. III. XIII. hypotheco. qꝛ creditor qd̓ nō habebat nō potuit dare. Iteꝫ obligari pn̄t res pn̄tes ⁊ future vt fructꝰ pēdentes. partus ancilla rū. fctꝰ pecoꝝ. ⁊ ea que naſcūt̉. Itē res cor porales ⁊ incorporales. vt cautōes ⁊ noīa debitoꝝ. Itē ſeruitutes ꝑſonales: vt vſufructꝰ. ⁊ ẜuitutes p̄diales ruſtice. ꝓbat̉ hec oīa ꝑ iura. ff. e. Itē ꝗ obligauit inſtr̄a ſuoꝝ agroꝝ de ip̄is agris cogitaſſe videtur. C. q̄ res pig. ob. poſ. l. 2. Nō pn̄t aūt obligari pi gnori iura predioꝝ vrbanoꝝ. ff. e. ſi is.§. vlti. Rō diuerſitatis hiꝰ eſt ẜm Goſ. ne ex varietate vſus ⁊ vtētiū edificia deſtruant̉. ⁊ īutilia fiant. Dici tn̄ poſſet ꝙ ꝯmoditas ſeruitutū p̄dioꝝ vrbanoꝝ obligari pōt ſic̄ hoc ꝯtingit in ruſtico. vt.ſ. liceat ire ⁊ agere creditori. ff. e. l. ſꝫ ⁊ an vie. ẜm Goſ. Nec hoīes liberi pn̄t ꝓ debitis etiā ſi res defuerit detineri. exͣ. e. c. 2. qd̓ ē veꝝ ſi bonis cedant. al̓ in carcere detrudēt̉. C. qui bo. ce. poſ. l. i. vt dicit̉ ibidē in glo. Tenet tamē in caſu obligatio liberi hoīs. vt in redēpto ab hoſtibꝰ qui ꝑ ꝗnquēniū iubet̉ ſeruire niſi poſſit p̄ciū ſoluere. C. de in. poſtlimi. l. ab hoſtibꝰ. ⁊. l. vlti. Et ꝓpter famē pōt pater filiū obligare. qꝛ etiā pōt vēdere eū. C. de pa. ꝗ fi. diſtra. l. 2. Pōt etiā liber homo cōſētiēs in obſtagio poni. exͣ. de iurei. ex reſcripto Nō tn̄ vt ius cōſtituat̉ in re: ſꝫ vt qd̓ cōue nit fiat. Uel nō pōt homo liber ꝓ pecunia obligari: ſꝫ ꝓ pacto pacis ineunde vel cōſimili. exͣ de arbi. expoſita. ẜm Goſ. in ſū. ⁊ ẜm Ber. exͣ. e. c. 2. ⁊ ſuꝑ. c. expoſita. ⁊. c. ex reſcripto. Nō pn̄t etiā obligari pignori eccleſie. in auc. de alie. emphi.§. qm̄. nec res eccleſie niſi ꝓ certis cauſis. vt. 12. q. 2. auꝝ ſicut nec pn̄t alienari ſicut dicet̉ pleniꝰ in fra li. 6. ti. 37. Nec etiā eccleſiaſtici reddit̉ vel ſtipendia ẜm Inno. ⁊ Ber. exͣ de fideiuſ. ſuꝑ. c. ꝑuenit. pn̄t obligari ſpāli ꝯuētōe ſꝫ a iudice ꝓ debito canonici ⁊ cā iudicati pn̄t obligari ¶ Itē pignoratōes quas vul gus vocat rep̄ſalias ꝓhibent̉ in vtroqꝫ iure.ſ. ciuili ⁊ canonico obligari. ⁊ ꝗcūqꝫ eas ꝯͣ ꝑſonas eccl̓iaſticas vel earuꝫ bona ꝯcedit ⁊ cōceſſas extēdit quantūcūqꝫ ge neral̓r p̄textu cuiuſuis ꝯſuetudinis: niſi reuocauerit hec infra mēſeꝫ.ſ. a tꝑe ꝯceſſiōis vel extēſionis: ſi ſit ꝑſona ſingularis ē excōicatus. ſi ſit vniuerſitas ſubiacet eccleſi aſtico interdicto. li. 6. de iurei. ⁊ ſi pigno. ratōes. de quo habet̉ pleniꝰ infra li. 7. ti. 2. caſu. 49. Sꝫ nūquid predicte pignorati ones ſiue repreſalie poſſunt eē aliquo mō licite quantū ad laycos. videt̉ ꝙ nō. qꝛ ut dicit̉ in. c. ⁊ ſi pignoratōes. ciuili cōſtituti on ſunt ꝓhibite tanqͣꝫ graues legibꝰ ⁊ eꝗ tati naturali cōtrarie. Et ẜm leges ꝗcunqꝫ aliū pignorat quadruplum reſtituit: ⁊ ab actione ꝓ quā hoc facit cadit: vt in aucͣ. ne fiat pig. que aucͣ. ponit̉. C. ne vxor proma. l. vlti. ⁊ incipit. ⁊ oīo. Sꝫ ꝯͣ. 23. q. 2. dn̄s deus iubet. vbi dicit̉. iuſta bella diciſolēt que vlciſcunt̉ iniurias. ſic gens ⁊ ciuitas petenda ē.i. impetenda que vel iudi care neglexerit qd̓ a ſuis improbe factū ē vel reddere qd̓ ꝑ iniurias ablatū ē. Rn̄dꝫ ad hoc Io. an. ſuꝑ. c. ⁊ ſi pignoratiōes. ꝙ doc. dicūt ꝙ hoc. c. dn̄s noſter. ē correctuꝫ ꝑ illud. c. ⁊ ſi pignoratōes. qn̄ nō vult facere iuſticiā dn̄s. vel ciuitas debito modo requiſita. ita tamen ꝙ etiam tunc ad perſonas eccleſiaſticas nullatenus extendat̉. Irca quartū ſciendum ꝙ pignus contrahitur quandoqꝫ generalit̓ vt cum quis obligat omnia bona ſua. in quo caſu intelligunt̉ obligata habita ⁊ habēda ⁊ etiā ſeruus. ff. que res pig. ob. poſ. l. vlti. In hac tamē obligatōe gene rali nō ꝯtinent̉ ea que veriſimile ē quēqͣꝫ nolle obligare. vt ſuppellex veſtis manci pia valde neceſſaria. ff. e. obligatōe. Qn̄qꝫ ſpecialiter. vt ager liber equus ⁊ ſimilia. Item contrahitur pignus quandoqꝫ expreſſe. quandoqꝫ tacite. Tacite enim obligata ſunt bona miniſtri eccleſie pro admi niſtratione rerum eius ipſi eccleſie. ar. 13. q. 2. illud. ⁊ bona viri vxori pro dote. ⁊ ſi militer eius bona qui dotem promiſit obligantur. C. de re. vxo. act. l. vna. ⁊ exͣ. e. ex litteris. Et bona contrahentis cum fiſco ipſi fiſco. ⁊ bona tutoris pupillo. ⁊ bona curatoris minori. ⁊ bona conductoris in uecta ⁊ illata pro penſionē. Patet hec oīa per iura. ff. e. ¶ Sciendū autē ẜm Hoſti. ꝙ bona conductoris inuecta ⁊ illata in ruſti co predio domino ſciente: niſi ad tempus inferant̉: domino tacite obligant̉ ꝓ penſi on. In vrbano autem non diſtinguitur: vtrum dominus ſciat vel neſciat. C. quibꝰ cauſis pig. ta. obl. l. quāuis. Sed ⁊ bona patris tacite obligant̉ filijs pro rebus ad uenticijs ⁊ precijs earūdē. Item bona matris ſecundo nubentis ſunt filijs primi viri tacite obligata: vt eis reſtituant̉ que a primo viro fuit lucrata. Item tacite obligantur bona defuncti pro legatis ⁊ fide cōmiſſis.

C. Li. XIII Irca ẜm ſciendū ꝙ dator pignoris tenet̉ ſoluere debitū etiam ſi pr̄ gnus perit ſine culpa creditoris. niſi ſit actū ꝙ amiſſio pignoris liberet debitorē. C. de pig. ac. que fortuitis. Itē ſi ꝗs dꝫ ꝓbare amiſſionē pignoris non oꝑꝫ ꝙ probet ꝙ ſiue dolo ſiue culpa amiſerit. qꝛ eo ip̄o ꝙ dolus nō ꝓbat̉: preſumit̉ ꝙ ſine dolo amiſerit. vt in. l. ſi creditor. C. eo. Itē impenſas ī pignore bonafide factas a cre ditore dꝫ reddere: niſi fuerint īmoderate. ff. de pig. ac. ſi ſeruos. Itē rē impignoratā vni nō dꝫ impignorari alteri. al̓ ſtelliona tus crimine poterit accuſari. C. de cri. ſtel. l. i. niſi ſit talis res que ſufficiat vtriqꝫ. Itē ſi debitor ſciēter rē alienā ſine dn̄i volūtate obligauerit vel obligatā ſubripuerit crimi nis ſtellionatꝰ reus erit. C. de cri. ſtel. l. 2. Pi gnoris aūt receptor.ſ. creditor nō dicit̉ ꝓ prie pignus poſſidere. ff. ꝗ ſa. da. co. l. ſcien dū. Et nullo tꝑe pōt illud preſcribere. C. de vſurꝭ. pignoribꝰ. ⁊ debito ſibi ſoluto inte gre pignus tenet̉ reddere. Ideo dixi integre. qꝛ ꝓ parte tm̄ ſoluto debito: pignꝰ tātū remanet obligatū. C. de diſtrac. pigno. l. qͣ diu. ¶ Itē tenet̉ reddere pignus nō alij ob ligatū nec deterioratū. ff. e. creditor. Et ſi perierit vel deterioratuꝫ fuerit tenet̉ debitori ſatiſfacere pignorāticia actiōe. hoc ē verū ſi culpa eius vel dolo hoc euenerit. nō aūt in caſu fortuito ſine culpa eius. C. de pig. ac. l. 2. 3. 4. ⁊. 5. Et ſi creditor illd̓ impigno rauerit. nō tn̄ ip̄m in plus obligare potuit qͣꝫ ſibi fuerat obligatum. exͣ. de iure pa. ꝙ aūt. in fi. ⁊ exͣ. e. cū ꝯͣ. in glo. 5. Tenet̉ etiā ip̄m reddere debitori qn̄cūqꝫ venerit niſi ſit diſtractū. C. de diſtrac. pig. ſi prius. Itē lꝫ pignus poſſit pignorari. ſortē tn̄ exten ant fructꝰ ꝑcepti. Et ideo quicūqꝫ ſit poſſeſſor pignoris mei: tenet̉ illud reſtituere mihi: lꝫ obligauerit illud alij: dūmō pͥmo ſatiſfaciā creditori. Et per quaſcūqꝫ manꝰ poſſeſſio tranſierit idem ius erit. exͣ. e. illo. Hec Hoſti. Et ſtatim cum fructꝰ adequat̉ ſorti dn̄o ſuo debꝫ reddi. tenet̉.n. poſſeſſor in ſortē ꝯputare non tm̄ fructus quos ip̄e ꝑcepit ſed etiā oēs quos anteriores a tꝑe primi contractus perceperunt: niſi ipſemet debitor obligauerit pignus ſecūdo debito ri. Tenetur aūt debitor in ſortem computare vſuꝫ pignoris ſiue fructū: deductis ex penſis. exͣ. de vſur. c. i. ⁊. 2. Et expēſe iſte nō debent eſſe ſuꝑflue. ar. ff. de rei ven. ī fūdo. Et ille tm̄ expenſe ſunt deducende que in ip̄a re ⁊ pro fructibꝰ colligendis ſūt neceſſario facte. C. de pig. in fi. poteſt ergo retine re rem donec deduxerit expenſas. hoc ber. exͣ. de viurꝭ. c. i. Sed ſi debitor eum expen ſas deducere non ꝑmittit quid faciet credi tor. ℟º ẜm Ray. petere poteſt actione per ſonali coram iudice. C. de pig. quāuis ꝑſonali. Pōt etiā pignus ſibi obligatū alij pi gnorare. C. ſi pignus pi. da. ſit. l. i. Sed ſi creditor rem reddit prius qͣꝫ expenſas deduxerit poſt quid faciet. ℟º ẜm Ber. exͣ. ē. c. i. petat per conditionē indebiti. ff. de im pen. in re dota. factis. l. qd̓ dicit̉.§. ſi dos. vel per contrariam pignoraticiā. ff. de pig. ac. ſi neceſſarias. Equitur videre de ſexto.ſ. de venditione pignoris. Circa quod diſtinguendū eſt ſic.ſ. ꝙ aūt debitor conuenit cum creditore ꝙ vendere poſſet. aūt ꝙ non venderet. aut de hoc nulla men tio fuit. In primo caſu debꝫ creditor pͥmo debitori denūciare ⁊ poſtea poterit ẜm formam cōuentā vendere. al̓ nō. In ſecūdo caſu debet ſibi pͥus ter denūciare vt ſoluat ⁊ inter vnā denūciationē ⁊ aliā debet triduum eē ſicut in citatione accuſati abſētis .ff. de pub. iudi. inter accuſatoreꝫ. ⁊ de pig. ac. ſi conuenerit. in glo. Hodie tamē accuſati ſunt citandi ꝑ interuallū. 30. dierum. ꝙ ſi non ſoluerit vendere poterit. Si vero ante trinā denunciationē vendiderit furti tenet̉. In tertio caſu ſemel denūciare ſuffic̄ ⁊ poſtea elapſo bienio vendi poterit. ꝓbātur hec. ff. de pigno. acti. ſi conuenerit de ditrahendo. Et ſi vendito pignore bonafide creditor minus accepit forte pōt ad reſi duum agere. ſi vero plus tenetur debitori reſtituere. C. de iure do. l. vlti. Si vero nul lus velit emere ⁊ creditor velit iure dn̄ij pignus poſſidere: tunc poſt biēniuꝫ adeat creditor iudicem ꝗ debet ſtatuere debitori tempus certum intra quod debet pignus redimere. Et ſi debitor non inuenitur tūc iudex certū tēpus taxabit intra quod pignus redimere poſſit. Ꝙ ſi tēpore ſtatuto inuentus non fuerit: vel totā pecuniam nō ſoluerit: tunc creditor iudicem adeat ⁊ petat ꝙ ſibi ius dominij illius rei adiudicet. ⁊ poſtqͣꝫ hoc factum fuerit ſi debitor infra bienniū offerat creditori qui iam eſt factꝰ dominus cū vſuris ⁊ damnis quas ſuo ſa cram̄to creditor declarabit recuꝑat pignꝰ ſuū. poſt biēniū aūt recuꝑare non pōt. ff. e. ſi conuenerit. ⁊. C. de iure doti. l. vltima.

T. III. XIIII. Quid ſi quis equū ſibi īpignoratū ad ſua negocia equitat vel al̓ locat. ℟º talis eſt vſurariꝰ: ſi ille cꝰ ē equus ſoluit cibaria eiꝰ Idē ē de veſte ⁊ ſimilibus ꝗbus creditor vtit̉ ad ſuā vtilitatē cū dāno alteriꝰ. quin īmo talis furti tenet̉. ff. de fur. ſi pignore. ſi tn̄ creditor ip̄m paſceret: ⁊ eū ſine periculo ⁊ grauamine ip̄iꝰ.ſ. equi eꝗtaret: vſura nō eēt qꝛ ꝓximū nō grauaret: ſꝫ potius equū paſcēdo iuuaret. vn̄ ī hiꝰ caſibꝰ ꝯſiderādū ē vtrū ſit equalis vtilitas hic inde mutuo circūſcripto. ⁊ ſi ſic: nō ē ibi vſura. ¶ Idē ē de eo ꝗ pignorat alicui domū ſuā inutileꝫ ſibi. qꝛ nō vult eā locare alteri: ⁊ mutuās ea vtit̉ ⁊ ꝑ eū a ruina p̄ſeruat̉. de hͦ sͣ. ti. de vſurꝭ. ar. 3. in. ſolutōe ar. 2e. q. ¶ Ad hͦ nota ꝙ qn̄qꝫ aliꝗ colore q̄ſito fraudē faciūt iuri canonico qd̓ vſuras ꝓhibet ⁊ eaꝝ repetitioni fauet: dū.ſ. trāſeūt de ꝯͣctu pignoris ad ꝯͣctū emptōis: qd̓ ꝗdē ꝯmittit̉ ex forma ꝯtractꝰ: ⁊ ex ꝯꝑationē p̄cij ad rē ēptā: ⁊ ex qualitate creditoris. exͣ. e. illo. ⁊ exͣ. d̓ em̄. ⁊ ven. ad noſtrā. ¶ Nō inſuꝑ ꝙ ſi fiat pactū inter creditorē ⁊ debitorē: ꝙ niſi debitor ſoluat ad terminū pignus ſit credito ris: nō valet oīno pactū tale. qꝛ ē ꝯͣ bonos mores. ⁊ iō ē a lege ꝓhibitū. ſꝫ ſi fiat pactū ꝙ ſi pecunia nō fuerit ſoluta: creditor poſſi deat iure emptōis rē pignorāticiā iuſto p̄ cio eſtimādā: tenꝫ pactū. qꝛ ē q̄dā vēditio ꝯditōalis. ⁊ dr̄ pactū p̄cedēs pactū legis ꝯmiſſorie ſiue pactū cōmiſſoriū: qd̓ ꝗdeꝫ reprobat̉ in pignoribꝰ. ⁊ ſi fiat nō obſtat ꝗn pignꝰ reddi debeat. ſi tn̄ iuramētū inter uenerit ſuꝑ tali pacto: tenet̉ illud ſeruare. exͣ de iureiu. cū ꝯtingat. in glo. Nō repro bat̉ aūt pactū tale.ſ. ꝯmiſſoriū in vēditio nibꝰ. ſi.n. ſic dicat̉. vēdo tibi fundum tali pacto: ꝙ ſi infra mēſeꝫ nō ſolueris: fūdus ſit inēptus. licita ē vēditio. ff. de lege ꝯmiſ.l. i. ⁊. l. 2. Hec pauca de pignoribꝰ ad pn̄s ſufficiāt. pl̓a.n. de ipſis in iure ciuili tradūt̉ q̄ ſi ꝗs ꝓſeꝗ vellet lōgū reqͥreret tractatū. ¶ De locato ⁊ ꝯducto titulus. i. 4º. Oſtea ꝯſiderandū ē de ꝯͣctu locatōis ⁊ ꝯductōis. ꝗ etiā valde ſil̓is ē ꝯͣctui ēptiōis ⁊ vēditiōis vt. ff. e. l. i. Et pͦ dicēdū ē ꝗd ſit locatio ⁊ ꝯductio: ⁊ ꝗs dicat̉ locator ⁊ ꝗs ꝯductor. 2º. qual̓r ꝯͣhat̉. 3º ꝗbꝰ p̄dia loca ri nō pn̄t. 4º. q̄ locari pn̄t. 5º. quo tꝑe pēſio dꝫ ſolui. 6º. in quibus caſibꝰ pōt expellere dn̄s inꝗlinū. 7º de ꝗbuſdā dubitatiōibus circa iſtū ꝯͣctū. 8º. q̄ actōes naſcūt̉ ex loca to ⁊ ꝯducto. Circa pͥmū ſciēdū ꝙ locatio ē ꝑſone vel rei ad vſuꝫ facta ꝯceſſio: mecede in pecunia numerata ꝯuenta. Al̓ ſi dealia re danda vel faciēda ꝯuenerit: n̄ erit locatio ſꝫ ꝯͣctus īnoīatꝰ. ⁊ aget̉ preſcriptis v̓bis. vt. ff. depoſi. l. i. Locator dr̄ qui re ſua ꝑmittit aliū vti mercede ſibi ꝯuēta. vt cuꝫ ego loco tibi domū meā ad habitandū di cor lotator ⁊ tu ꝯductor. exͣ. e. c. i. Aliqn̄ v̓o locatio dr̄ firma. vt exͣ. e. veſtra. qd̓ in telligit Goſ. dictū ẜm vulgare alicuiꝰ ꝓuī cie. Aliqn̄ etiā locatio ponit̉ ꝓ emptionē: ⁊ ecōuerſo. vt. ff. de ac. em̄. ⁊ ven. veteres. Irca 2ᵐ ſciēdū ꝙ locatio ⁊ ꝯductio ꝯͣhit̉ ꝗbuſcūqꝫ modis ꝯͣhitur emptio ⁊ vēditio. Et iō illa q̄ ſup̄dicta ſunt in ti. de em̄. ⁊ ve. de ꝯſenſu rebꝰ ⁊ p̄cio: hic intelligas repetita. Locatio fieri pōt in ꝑpetuū ⁊ ad tp̄s. Et ſi moriat̉ cōdu ctor infra tp̄s locatōis ſuccedit heres ī in re cōductōis. ſecus ē in vſufructu ꝗ ē ꝑſo nalis. ⁊ extinguit̉ cū ꝑſona. vt. C. e. viam. Irca 3ᵐ ſciendū ꝙ militibꝰ p̄dia locari nō pn̄t: ne omiſſo vſu armo rū ſe cōferāt ad opus rurale. C. e. milites. ⁊. l. curialis. ⁊. l. vlti. nec monachis exͣ ne cle. vel mo. c. i. niſi cā neceſſitatis hͦ faciāt. vt cū p̄dia ſufficiētia nō hn̄t. exͣ. de deci. dilecti. Si tn̄ locaui militi tāqͣꝫ paganō ignoranter: poſſum ab eo exigere mercede. ff. e. ſi ignorans. Irca 4ᵐ ſciēdū ꝙ locari poſſunt oīa q̄ vēdi pn̄t. ⁊ q̄ nō pn̄t vēdi nō pn̄t locari. Seruitutes ꝑſonales n̄ pn̄t locari a ꝓprietario. ſꝫ ſi locēt̉ ab vſufru ctuario: tūc ꝑ mortē ip̄iꝰ vſufructuarij extinguit̉ locatio. C. de iure do. ſi ſocrus. Hec Hoſti. Dicūt̉ aūt ẜuitutes ꝑſonales vſus ⁊ vſufructꝰ. qꝛ cū ꝑſona moriūt̉ ⁊ finiūt̉. Reales aūt dicūt̉ ſeruitutes p̄dioꝝ ruſti coꝝ. vt iter actus ⁊ via. Irca quintū ſciendū ꝙ cōductor debet ſoluere locatori mercedeꝫ ⁊ penſionē ẜm Goſ. eo tꝑe quo int̓ ſe cōuenerunt. ꝙ ſi non appareat ſeruanda eſt cōſuetudo regionis: que ſi appareat quia forte inuenitur varia: quod minus eſt ſeruabit̉.ſ. vt in fine āni exigatur. ff. de regꝭ. iurꝭ. ſemꝑ in ſtipulatōibꝰ. vn̄ ꝗ ſoluere promittit in certū diē vel ānū vel in certis nūdinis: ſemꝑ trāſactis nundinis vl̓ āno vel die ſoluere dꝫ. ff. de v̓. ob. eū ꝗ calēdis.

T. Li. Si v̓o ſingulis ānis ꝓmittat aliꝗd dare dꝫ in pͥncipio āni ſoluere. ff. qn̄ dies lega. cedat. nec ſemel in pͥncipio. Hec Inno. ⁊ Accur. ibidē. l. i. Un̄ v̓ſus. Annua ſi debes tūc inſpicies caput āni. Anno ſi debes in fine teneberis āni. Licꝫ aūt debito tꝑe dn̄s poſſit exigere: tn̄ ſi inquilinꝰ ſponte nō ſatiſfaciat ſibi: impune poterit eum expellere. vn̄ ſi locator ꝓmiſit penā ſi vi ꝯductorem expelleret: intelligit̉ hec ꝯditio.ſ. ſi ꝯductor ſolueret penſionē. ff. e. quero. Irca 6ᵐ ſciendū ꝙ dn̄s pōt inꝗli nū expellere in quatuor caſibus. Primꝰ ē ſi domꝰ locata ſit eiꝰ habi tatōi neceſſaria. qd̓ intelligo cū tꝑe locationis aliā domū habuit q̄ caſu perijt. ſi enī tūc aliā nō habuit etiā ad habitādū recuperare nō poterit. hoc.n. a pͥncipio ꝓuidere debuit. ff. e. ſi quis domū. 2ꝰ ē cū domus eget refectōe qꝛ minat̉ ruinā quā nō minabat̉ tꝑe locatōis. al̓ ſecus ē in caſu premiſſo. Et in his duobꝰ caſibꝰ ẜm oēs fiet remiſſio penſionis ꝓ rata tꝑis: vel ꝓuidebit dn̄s inꝗlino de domo eque idonea ad habitandū. ff. e. cū in pl̓es. 3ꝰ ē ſi ꝯductor in domo ꝑuerſe ꝯuerſet̉. ⁊ ī hoc caſu etiaꝫ fiet ẜm aliquos remiſſio penſionis ꝓ rata tꝑis. ẜm v̓o alios nō fiet: ſꝫ dn̄o domꝰ dabi tur actio legis aquilie con cōductorē. hec Goſ. Hoſti. v̓o dicit ꝙ ſi cōductor meretrices publicas tenet: expellit̉ ⁊ nihil remit tit̉. ſꝫ ſi al̓ ꝑuerſe cōuerſet̉.ſ. arbores incidendo: vl̓ p̄diū ſuo tēpore nō colendo: vel porcos ī ſolario locādo: faciēda ē remiſſio. Et agat dn̄s ꝯͣ colonū de dāno ſibi dato. ff. e. que res. Hec Hoſti. exͣ. e. ꝓpter ſterili tatē. 4ꝰ ē cū inꝗlinus ānonā ꝑ biēniū n̄ ſoluit.ſ. cū ꝗs cōduxit domū ad aliqd̓ lon gū tp̄s. vt ad ſex vel deceꝫ annos. niſi cito poſt biēniū ſoluerit. exͣ. e. ꝓpter ſterilitatem. Secus aūt ē in re data vbi ẜm leges ſtatuit̉ triēniū inter pͥuatos. C. de iure. emph. l. 2. ſꝫ in re eccleſie biēniū. exͣ. e. potuit. fiſcus vero nō ſoluentē ſtatim expellere pōt. ff. de pub. ⁊ vec. vectigalia. Hec hoſti. De qua tuor p̄dictis caſibꝰ habet̉ exͣ. e. ꝓpter ſterilitatē. in tex. ⁊ glo. nō pōt tn̄ fiſcus recuperare agros publicos ꝗ ꝑpetuo ſunt locati: niſi auctoritas pͥncipis accedat. vt ibidē. Hec Hoſti. ⁊ Ber. exͣ. de dila. lr̄e. Equit̉ videre de 7º.ſ. de ꝗbuſdā du bitatōibꝰ circa cōtractū locatiōis ⁊ cōductōis.ſ. vtrū merces vel pē ſio ſit minuēda vel etiā total̓r remittenda vel augenda in aliquo caſu. ℟º ip̄e locās aut locat corpora. aut agros. aut res. aut operas. Si corpora ſic nocet locatori caſus fortuitus.ſ. vt nō habeat mercedē niſi pro rata. vnde ꝓpter ſterilitatē remittitur penſio. Si vero locet res: aut ſtat ꝑ locato rē quominus re cōducta vtat̉. aūt ꝑ con ductorē. ſi per locatorē: aut ſtat ꝑ eū pure: ⁊ ſic tenet̉ ad intereſſe. vel ꝑ caſum in per ſona eius ꝯtingentē. ⁊ ſic penſio remittit̉. Aut ꝑ ꝯductoreꝫ: ⁊ ſic tota penſio ſoluit̉: ſiue ſtet per eū pure: ſiue per caſum ꝑ eum contingentē. Si aūt locet quis oꝑas: aut ſtat ꝑ locatorē quominus oꝑas ſuas p̄ſtet aūt ꝑ ꝯductorē. ſi ꝑ locatorē: aut ſtat ꝑ eū pure: ⁊ ſic tenet̉ ad intereſſe. vel ꝑ caſum fortuitū in eius ꝑſona cōtingentē: ⁊ ſic te net̉ penſionē remittere vel reddere ꝓ rata tꝑis quo nō p̄ſtitit eas. Si aūt ꝑ ꝯducto rē: ſic locator mercedē totiꝰ tꝑis cōſequit̉ ſiue ſtet ꝑ cōductorē pure: ſiue ꝑ caſū for tuitū ꝑ eū cōtingentē. ff. loca. ex cōducto. ī tex. ⁊ glo. ¶ Circa ſterilitatē v̓o ⁊ vberta tem rei cōducte ſic diſtingue.ſ. ꝙ ꝯductor ꝓpter ſterilitatē aūt afficit̉ damno paruo: ⁊ tunc nihil remittit̉. aut magno: ⁊ hoc vl̓ caſu fortuito: vel culpa coloni: vel vitio rei Si pͥmo mō penſio remitti dꝫ ꝓ rata.ſ. in toto vel in parte: ita ꝙ ſi nihil recipit nihil ſoluat: niſi ſterilitas ꝑ vbertatē āni ꝓximi p̄cedētis vel ſequentis poſſit cōpenſari. tūc .n. integra penſio illiꝰ āni quam remiſerat poterit exigi: niſi aliud in locatiōe ſit actū C. e. licet. ⁊ exͣ. c. ꝓpter ſterilitatē. vn̄ vbertas anni interpolati nō ꝓdeſſe ſꝫ nocere vi detur. Si vero hoc cōtingat ex vitio rei cōducte: hoc poteſt eſſe vel ſine culpa vel cum culpa coloni. ſi ſine culpa: vt qꝛ terra nō poteſt ſuſtinere magnam ſiccitatem vel pluuiam ⁊ colonus nō poteſt occurre re quin ſufficetur: tunc idem eſt quod in precedenti caſu. Si vero cum culpa coloni. vt quia herbas peſtiferas non extirpauit vel ſimilia: non remittitur penſio. ff. ē. ex ꝯducto.§. i. Dicitur autem ſterilitas ẜm aliquos cū n̄ ꝑcipit̉ etiā ſemē. vt in.§. p̄dicto. Goſ. v̓o ⁊ Io. ītelligūt ſterilitatē ⁊ vbertatē ẜm vulgi opīonē: vt cū dicūt ho mines cōiter bonū tp̄s ē l̓ malū. ff. de ſū. in ſtru. l. de latōe.§. lꝫ. ſil̓r de vbertate dd̓ eſt ꝙ ſi ꝯtīgat caſu fortuito: augēda ē pēſio. ſi v̓o diligētia coloni: n̄ ē augēda. ar. ff. eo. ex ꝯducto.§. i. hec ber. exͣ. e. ꝓpter ſterilitatē. Hec aūt q̄ dicta ſunt intelligant̉ de colono

III. XIIII. qui dat ānuatim certam quātitatē pecunie vel etiā certos corbes. nō aūt de pecunie preciario qui dānū ⁊ lucrū partit̉ cuꝫ dn̄o ff. e. ſi merces.§. apparet. Nō etiam ꝙ ſicut remittit̉ penſio ꝓpter caſum fortui tū ſic etiā ꝓpter neceſſariā refectionē edis ff. e. l. ſꝫ addes. vn̄ ẜm Hoſti. in ſum. ſi con ductor fundi aliquid neceſſario vel vtilit̓ expendit angēdo vl̓ edificando vel inſtruendo: agēt ꝯͣ locatorē vt illud recipiat. lꝫ nō ꝯuenerit: ⁊ ꝑ doli exceptōeꝫ ſumptus retinere poterit. Quid ſi ꝗs locauit ſaltū paſcuū ī quo creſcit herba peſtifera. ita ꝙ inde pecora fiūt morbida vl̓ deteriora. ℟ talis aūt locat ſcienter: ⁊ tunc tenet̉ ad in tereſſe. aut ignorant̉: ⁊ tūc non petet penſi onē. ff. e. ſꝫ addes.§. i. ¶ Sciēdū aūt ꝙ ius ciuile ſicut in emēdo vel vendēdo ꝯcedit qd̓ pluris ē minoris emere. ⁊ qd̓ minoris pluris vēdere. ⁊ ita ſe īuicē deciꝑe circa di midiū iuſti p̄cij. ita etiā in locādo ⁊ cōdu cēdo. ff. e. l. itē ſi p̄cio. Secus aūt ē ẜm ius diuinū ⁊ ius naturale. videt̉ etiā ẜm Io. .i. q. 2.§. hoc ius. ſentire hoc illicitū eē: lꝫ lex hͦ videat̉ ꝯcedere. ¶ Quid ſi quis locet rē ſuā tali pacto ꝙ ſi qual̓rcūqꝫ ꝑdat̉ recuperet eius valorē. ℟º dicūt aliqui ꝙ ē ibi vſura. qꝛ res extimata loco pecunie intercedit. vnd̓ nō ē ibi vere locatio. qꝛ locator rē ſuo ꝑiculo tradit. ꝓ qua mercedem ſibi cōuētam recipit. hic v̓o ꝯductor rē ſuo pe riculo accipit ⁊ inſuꝑ mercedē addit. vt ſi mihi equū loces vſqꝫ ad certū terminū ꝗ valet. 10. lib. ⁊ ego tibi teneor in. io. lib. ſi pe rierit equus quocūqꝫ mō. puta ſi etiā peri erit morbo vel fulmine. ſi.n. cōductoris cul pa vel negligētia periret nō ē dubiū quin eius valorē reſtituere deberet. Quid ſi locaui alicui bones meos cuſtodiēdos data ſibi certa mercede ⁊ tēpore noctis eos in paſcuis dimiſit in quibꝰ alia aīalia dimitti ſolebant. venit aūt fur vel lupus ⁊ eos ab ſtulit vel occidit. nunquid cuſtos ille mihi tenet̉. videt̉ ꝙ ſic. qꝛ mercedē ꝓ cuſtodia recipit. ergo de ꝑiculo cōuenit̉. ff. loca. qui mercede̓. debuit.n. eos cuſtodire ⁊ nō ſine cuſtodia dimittere. ar. ff. ꝯmo. l. ſi vt certo loco.§. cuſtodiā. Et certe in culpa eēt ſi cu ſtode minꝰ bonū reliquiſſet. ff. de p̄ſcrip. v̓. apd̓ labeonē. quāto magis ſi nullū reliꝗt. Diligētiꝰ.n. eos cuſtodiſſem niſi in eo cōfiſus fuiſſem. nō igit̉ debeo ſub eiꝰ ſpe de ceptus eē. Ecōuerſo videt̉. qꝛ ibi ⁊ alij ſic eos dimittere ſolent. ergo ſi ſic fecit ſatis ē. C. de pig. ac. pignus. diligēs.n. fuit ſicut alij. ſecurus igit̉ dꝫ eē. ff. de ꝯͣhen. emp. qd̓ ſepe.§. ſtres. Credo ꝙ excuſat̉ a mala opinione qui opinatus ē qd̓ alij opinant̉. gͦ innocens ē a mala eius cuſtodia qui cu ſtodit ſicut alij vicini cuſtodiūt. ar. C. de te ſta. l. i. Et maxime quo ad hoc valet ſi dn̄s boum in illis paſcuis boues ſuos aliunde ſine cuſtodia dimittebat. ar. ff. de pig. obli. ¶ Pͣ qn̄ quis legat nūmos: nūmi illi debet̉ qui in ꝯſuetudinē habent̉. ergo qui cuſto dire ꝓmiſit de cuſtodia ꝓmiſiſſe videt̉ qͦ in regione illa fieri conſueuit. ar. ff. de reg. in. ſemꝑ. Hec Mar. Eſto ꝙ facultates eccleſie que dare debēt ānuatim penſionē ſint augmētate nūquid dꝫ penſio augeri. ℟ndet Ber. exͣ. de pac. cū clerici. ꝙ nō: ſi diligētia ſit dānoſa. C. de allu. l. vlti. ſi autē aliunde ſint augmētate: pōt ⁊ debꝫ penſio augeri. qꝛ iuſta cā ſubeſt augēdi. ar. exͣ. de cenſi. quanto. de hͦ etiā habet̉. e. ti. c. ꝓhibemus. in glo. Quid ſi quis locet vas vi tioſū. ℟º. tenet̉ ad intereſſe ſiue fecerit hͦ ſciēter ſiue ignorāter. ſecus ē de vaſe vitioſo cōmodato: vbi tm̄ ſciens ad intereſſe te net̉. vt in.§. p̄dicto. Quid ſi quis locet ec cleſiā ſuā ad aliqd̓ tp̄s ſub cenſu ānuo. ⁊ infra tp̄s illud moriat̉. nunquid ſucceſſor cōtractui ſtare tenet̉. ℟º. ſi pecunia iā ſoluta cōuerſa fuit in vtilitatē eccleſie: tenet̉ ratū hr̄e. ſi nō: nō tenet̉ niſi forte īpetratū eēt a pͥncipe ꝓpter ſtudiū vel aliā cām. C. d̓ his ve. qͣ eta. ipe. l. i. Hec Hoſti. exͣ ne p̄la. vi. ſu. c. 2. Eſto ꝙ aliꝗs cōueniat cū eccleſia aliqua ꝙ molēdinū eiꝰ.ſ. eccl̓ie ꝑpetuo ſibi ⁊ ſue familie molat: cōſtituta ſibi certa pēſiōe. poſtea decedēs relīquat filios pl̓es quoꝝ quilꝫ tātā familiā hꝫ quātā hēbat pater. nūquid eccleſia tenebit̉ omnibꝰ illis molere: cū ſint oēs de familia defuncti. ℟º obſeruādū ē qd̓ actū ē. qd̓ ſi n̄ apꝑeat: eccleſia nō tenebit̉ vltͣ illud qd̓ defūcto tene bat̉. vn̄ tātū molet oībꝰ heredibꝰ qͣꝫtū molebat defūcto. qꝛ nō ē v̓iſil̓e ꝙ eccl̓ia ſe ob ligaret ī īfinitū. ff. de ꝑicu. ⁊ cō. ſi ꝗs vina. hec bar. in qōnibꝰ ſuis. Quid ſi ꝗs locet horreū ꝓponēs ſe nolle ī ꝑiculo ſuo recipere auꝝ argētū ⁊ hiꝰ. ⁊ poſtea ſcient̓ patiat̉ hͦ inferri. ℟º obligatꝰ erit ac ſi ꝓpoſitū remi ſiſſꝫ. ff. e. cum in pl̓es.§. locator. Quid ſi ꝗs locet fundum ad medium alicui colono. ⁊ ip̄e colonus ſeminet ipſuꝫ: ⁊ locator eū vendat. nunquid emptor poterit colonū expellere ⁊ omnes fructus colligere.

T. Li. XV. ℟º ꝙ non. ſꝫ colonus medietatē habebit. Si v̓o emptor omnes fructus ꝑcepit colonus aget ꝯͣ venditorē. ff. de le. i. nihil. in fi. de colono tamē fiſci ē ſpāle priuilegiū fiſci. Hec ꝟ. ¶ Quid ſi quis locet fundū alicui ad mediū nulla facta mentione de arbori bus: nunquid colonus aliquā partē habe bit fructuū. ℟º ꝙ nō. ſed locator habebit eos omnēs. ff. de vſur. fructus. Et ſi colonus arbores deſtruat tenet̉. ſi aūt aliquis eius arbores odio eius excidat eiꝰ culpe imputat̉. ff. e. ſi merces.§. culpe. ¶ Quid ſi ſcriptor alicui oꝑas ſuas locet: ⁊ poſtea ꝑ mēſeꝫ ſtet ꝙ nō ſcribat. quia ille nō dat ſibi ad ſcribendū. ℟º ſi talis interim oꝑas ſuas non locet pōt petere intereſſe illiꝰ mē ſis. ff. e. qui operas. ſi aūt locet nō petet. ff. c. ſed addes. Hec ꝟ. ¶ Quid ſi quis. loca uit operas ſuas duobus. ℟º ſatiſfaciat pͥº .ff. e. in oꝑis. ¶ Quid ſi quis ꝯduxit vaſa tranſportanda ⁊ illa frangant̉: nunquid tenet̉. ℟º ꝙ vel frangunt̉ culpa ſua: vel eoꝝ quoꝝ vtit̉ oꝑa. ⁊ ſic tenet̉. vel adhibuit tantā diligentiā quaꝫ pater familias diligens adhiberet. ⁊ ſic nō tenet̉. ff. eo. ſi merces. Itē ſi quis accepit ad poliendū veſtimēta mea ⁊ mures roſerūt ca: de cul pa tenet̉. Et ſimilit̓ ſi vitulos ad paſcēdū vel geminā ad ſculpēdū vel includēdū: te net̉: niſi vitio materie frangat̉. tunc.n. nō tenet̉ niſi ꝑ pactū ſpeciale. Simil̓r auriga ſi quis dū curꝝ nimiū extēdēdo alios ire nō ꝑmittit ip̄m curꝝ euertit: ⁊ ſeruū vl̓ bouē occiderit tenet̉ ex locato. debuit.n. tem perare curꝝ ⁊ volūtatē ſuā. ⁊ hec etiā ꝓ bant̉. ff. e. l. i. ¶ Quid ſi vnus magiſter cō duxit ſcholas: ⁊ alius poſtea ſcholas illis ita ꝓpinquas ꝙ voces eoꝝ adinuicē con fundant̉. ℟º pͥmus expellet vltimū. C. de ſtu. li. vr. rome. l. vnica. li. ii. Et hec cā tra ctari pōt in ferijs meſſis. hec hoſti. exͣ. e. de iudi. ſignificauerūt. ¶ Utrū lite pendente ꝯductor debeat ſoluere pēſionē. ℟º. ꝙ ſic. 16. q. x. volumus. Sed ꝯͣ. ar. C. de agri. ⁊ cenſi. litibꝰ. li. ii. vbi dicit̉ ꝙ lite pendente colonus denegat dn̄o penſionē. ℟º. qn̄ eſt ꝯtētio inter dn̄m ⁊ colonū. vt qꝛ colonus negat ei dare pēſionē quā petit dicēs eū n̄ eē dn̄m ꝗ ſibi rē ab initio dedit: tūc penſio ſequeſtrat̉. qꝛ dn̄s ē ſuſpectꝰ: niſi colonus ſoluiſſet lōgo tꝑe pēſionē. Si v̓o ſit ꝯtētio inter dn̄m ⁊ aliū: tūc nō ſit ſequeſtratio pē ſionis. qꝛ lite pendente nihil eſt īnouandū exͣ. e. ſcꝫ vt. lite. pen. c. i. Equit̉ videre de 8º.ſ. que actiones naſcant̉ ex locato ⁊ ꝯducto. Circa qd̓ ſcienduꝫ ꝙ ex hoc ꝯtractu naſcunt̉ due.ſ. actio ex locato que dat̉ locatori. ⁊ in hac venit pͥmo merces ſoluenda de qua cōuenit. veniunt ⁊ alia de ꝗbꝰ actū ē ſupra in tractatu. vt. C. e. legem. Et actio ex cōducto que dat̉ ꝯductori. vt ibi dē. ⁊ quidē ſi ꝯductor fuerit bone fidei hꝫ actōeꝫ ꝯͣ locatorē alienantē. 12. q. 2. vulterane. ſi autē malefidei tunc nō hꝫ. 16. q. 3 .§. iteꝫ decime: ſuper v̓bo vniuerſas terras niſi de euictiōe ꝓſpexerit ſibi. C. de euic. ſi fundū. ¶ Ad hͦ noͣ ꝙ locatio facta n̄ ꝓbat dn̄ium nec poſſeſſionē. exͣ de fi. inſtru. inter dilectos. Et hͦ iō quia etiā cōductor loca re pōt rem ꝯductā ſi nihil aliud conuenit .ff. e. qui inſulā. Et hͦ intelligit̉ ẜm glo. de eque idoneo ⁊ ad eundē vſum. Itē ꝯductor nō pōt litigare cū locatore de ꝓprieta te rei locate. puta domus. niſi pͥus poſſeſſi onē reſtituat locatori. C. e. ſi ꝗs ꝯductōis. Inſuꝑ noͣ ꝙ dn̄s hꝫ ius hypothece in re locata. ſi.n. locet̉ p̄diū ruſticū oīa inuecta ⁊ illata tacite obligant̉ dn̄o. ſi eo ſciēte ſint intromiſſa. ſi aūt prediū vrbanū obligat̉ hͦ intelligūt ꝗdā etiā ſi ſeptē partes ꝑierūt Alij v̓o hͦ intelligūt ſi medietas remāſit. qd̓ ē eꝗus ẜm hoſti. ar. ff. de vſufruc. pe. l. ⁊ ꝑtis. etiā dn̄o ignorante. C. e. certi. Dicit̉ aūt p̄diū ruſticū qd̓ ē ſine oī edificio: p̄ter domūculā ꝓ fructuū repoſitōe. Urbanuꝫ v̓o dicit̉ vbi eſt edificiū ad habitandū. Et etiam pōt eē in villa ſicut in ciuitate etiaꝫ pōt eſſe prediū ruſticum.ſ. ad vſus ruſtica nos. vt ad cuſtodiendū oues ⁊ boues. ff. de v̓. ſig. vrbana. ¶ De emphiteoſi titulus. 15º. Einde cōſiderandū eſt de ꝯͣctu qui dicit̉ emphiteoſis. qui ꝗdē eſt mediū int̓ ꝯtractū locatōis ⁊ venditōis. vt in ſequentibus patebit. Eſt aūt nomē grecū: ⁊ idē emphi teoticus ca. cū. Inde cōtractus emphiteo ticus. cōceſſio emphiteotica. inſtrumētum emphiteoticū. Et īde dr̄ emphiteoticariꝰ a. ⁊ ſumit̉ ꝓ illo cui ꝯcedit̉ in emphiteoſim Et inde etiā ꝓ eodē hic ⁊ hec emphiteota. Et inde etiā hoc v̓bū emphiteoteco tecas. care.i. in emphiteoſim ꝯcedere. Uidendū eſt igit̉ quid ſit emphiteoſis. Secūdo in quibus ꝯſiſtit. 3º. qualiter cōtrahitur.

T III. XV. .4º quid dn̄s ibi ꝯcedat retineat recipiat: ⁊ qn̄ pōt emphiteotā expellere. 5º. vtrū em̄ phiteota ſuas melioratōes ⁊ ſua emphite omata poſſit deſtruere. 6º. in ꝗbꝰ ꝯuenit cū vēditōe ⁊ locatōe: ⁊ in ꝗbꝰ differt ab eis. ¶ Circa pͥmū ſciēdū ꝙ ꝯtractus emphitepſis eſt ꝯtractꝰ melioratōis ꝓpriā habēs naturā ſuis pactionibꝰ fulciēdā: lꝫ vēditōi ⁊ locationi multū ſimilē. Iſte.n. ꝯtractus fuit inuentus p̄cipue vt ꝯcederet̉ ad tp̄s res ſterilis alicui qui diligēter eā excolen do melioraret ⁊ fertilē redderet fructꝰ ſibi interim applicando. Emphiteoſis.n. grece melioratio dicit̉ latine. vn̄ olim emphiteoticabant̉ tm̄ ſterilia. nūc emphiteoticant etiā fertilia. C. de ſac. ſan. ec. aucͣ. ꝑpetua. vnde alio mō pōt dici emphiteoſis poſſeſſio rei īmobilis ad certuꝫ tp̄s alteri facta cōceſſio: dn̄o ꝓprietate retenta ſub ꝯditōe penſionis ānue ⁊ renouatōis finito ꝯceſſi onis tꝑe faciēde. Et ille cōtractꝰ ẜm diuer ſaꝝ terraꝝ diuerſas cōſuetudines diuerſis noībus noīat̉.ſ. emphiteoſis. p̄caria. li. bellus cōceſſus. fiſcū. ⁊ pluribꝰ alijs. ⁊ ful cit̉ diuerſis pactōibꝰ ẜm diuerſas ꝯͣhētiū volūtates. Et ẜm hūc modū pōt dici em̄phiteoſis ab en qd̓ ē fides. ⁊ theſis quod eſt poſitio. quaſi in fide. i. in bone fidei contractu poſitio. Irca 2ᵐ ſciendū ꝙ conſiſtit contractus iſte tm̄ in rebus īmobilibꝰ vt in aucͣ. de alie. emphi. ꝯͣctu.ſ.§. licentiam. Irca 3ᵐ ſciēdū ꝙ ꝯͣhit̉ ꝯͣctus iſte ſcriptura interueniēte. nō alit̓. vt C. de emp. iure. l. i. Et pōt cōtrahi ī ꝑpetuū.i. ſine tꝑis p̄finitōe: vl̓ ad certū tp̄s vl̓ vſqꝫ ad certā ꝑſonā ⁊ gn̓ationē.ſ. ſecū dā vel tertiā. hoc ē vt res ſit penes emphiteotā ⁊ 2ᵐ ⁊ 3ᵐ ſucceſſorē. Pōt etiā ꝯͣhi ſic. vt cū ad quartā ꝑſonā ꝑuenerit: reuocatio fiat. Cōtrahit̉ etiā ſic: vt tꝑe ꝯceſſio nis aliꝗd ꝓ ꝯceſſiōe dn̄o det̉. Itē nouus emphiteota pōt ī poſſeſſionē induci ꝑ dn̄ꝫ nō ꝑ aliū. C. de emphi. cō. l. vlti. in fi. Irca 4ᵐ ſciendū ꝙ in contractu iſto concedit̉ ſola poſſeſſio naͣlis. dn̄s aūt in ſe retinet dn̄ium ⁊ ꝓpri etatē: ⁊ hꝫ ciuilē poſſeſſionē. ⁊ hīc ē ꝙ em̄ phiteota dꝫ dare dn̄o ānuatī pēſionē. vt inſti. d̓ loca.§. adeo. dꝫ aūt ſolui ſemꝑ tota ꝯuenta pēſio: niſi res pereat ex toto. C. de emphi. iure. l. i. Sciēdū aūt ẜm Hoſti. ī ſū. ꝙ in hoc cōtractu venit culpa leuis cum vtriuſqꝫ grā celebret̉: ſꝫ aliꝗ cōtrariū dixerit. iſti. ꝗ mo. re cō. ob.§. fi. Et lꝫ d̓ dāno dato ab alio nō teneat̉: tenet̉ tn̄ de cuſtodia. ff. e. ſꝫ de dāno. ⁊. l. qui mercedē ꝓ cuſto dia recipit. Tenet̉ etiā de leuiſſima culpa. ⁊ idē ẜm Io. ⁊ azo. ⁊ ẜm Ber. ⁊ Inno. exͣ d̓ reg. iu. ſuꝑ. c. qͣꝫuis. Si dicat amiſſā ouē ei ꝓbatio īcūbit ꝙ dolus accreuit cū alijs qui dolū allegat dolū ꝓbare dꝫ. ff. de ꝓba quotiēs. Et idē dicit Hoſti. ibidē in gl. Sꝫ caſus fortuitus nō venit in hoc ꝯͣctu niſi ꝑ ſpāle pactū. vt dicit hoſti. etiā ī ſū ¶ Iteꝫ licet dn̄o ſuo auctoritate expellere emphitotā ⁊ eiꝰ ſucceſſorē: ſi ꝑ triēiū ceſſauerit ſoluere penſionē. ſꝫ eccleſia ⁊ ſil̓r fiſcus pōt expellere eū: ſi ceſſauerit ꝑ biēniū: niſi cele riter poſt biēniū ſatiſfecerit. Nec obſtat ſi dn̄s ei nō denūciet ꝙ ſoluat. qꝛ ſtatuta di es ꝓ dn̄o interpellat. exͣ de loca. ⁊ cōduc. potuit. Et illud modicū tp̄s qd̓ dat̉ ſibi pꝰ biēniū nō ē in iure taxatū: ſꝫ ē arbitrio iudicis relictū. exͣ de offi. dele. de cauſis. Si etiā emphiteota ſoluere ꝓmiſit penā ſi non ſoluerit pēſionē: ⁊ dn̄s penā petierit: nihilo minꝰ eū expellere poterit. ar. ff. de tranſac. ꝗ fidē. meliꝰ tn̄ facit ſi eū auctoritate iudicis expellit. Si tn̄ emphiteota alij poſſeſſioneꝫ tradidit: vl̓ ab alio expellit̉ nō deijciat dn̄s poſſeſſorē auctoritate ꝓpria. exͣ de locati. ⁊ ꝯduc. potuit. in glo. ¶ Itē ſi emphiteota ceſ ſauit ꝑ biēniū ⁊ tāto amplius ꝙ nō poſſit purgare morā. ſi dn̄s poſtea penſionē receꝑit eū expellere nō poterit. qꝛ iuri ſuo renūciauit. Sil̓r ſi p̄latꝰ de ꝯſenſu capituli recipiat penſionē nō pōt eū expellere. ſꝫ ſi ſolus p̄latus hoc faciat: nō obeſt eccleſie: qn̄ eū poſſit expellere: niſi poſtea capitulū con ſenſiſſet. Itē vnus ſolus p̄ſbyter ſiue rector in eccleſia vel capella ſi recipiat penſionē credit Ber. idē.ſ. ꝙ āmodo nō poterit em̄ phiteotā expellere. ſi tn̄ aliꝗs penſionē cuꝫ ꝓteſtatōe dicēs: ſaluo iure meo receperit: talis expellere poterit. qꝛ etiā ſi eū expellere vellꝫ: nihilominꝰ pēſionē pete̓ poſſꝫ. io. q. 2 hoc ius porrectū. Iteꝫ ſi plures ſint coheredes: ⁊ oēs pēſionē ſoluāt p̄ter vnū: nō p̄iudicat̉ ſoluētibꝰ: dūmō ſoluāt totā pēſio nē: ⁊ poſtea agēt ꝯͣ nō ſoluentē. hec oīa exͣ de loca. ⁊ ꝯduc. potuit. in glo. Itē ſi emphi teota rem eccleſie cōductā vel in emphite oſim acceptā deteriorauerit: vel ꝑ biēnium penſionē nō ſoluerit: expelli pōt. ita tamen ꝙ ſoluat totius tēporis penſionē ⁊ reſarciat rei leſionem non repetiturus ſi quid

T. Li. XVI. impendit ī melioratinē. io. q. 2.§. hoc ius ¶ Itē ſi emphiteota ꝓbet ꝑ duos ꝓxīos ānos in eccleſiaſticis: vel ꝑ tres in ſecula ribꝰ penſionē ſoluiſſe: ſꝫ antea ꝑ. i. ānos n̄ ſoluerit expelli nō poterit. C. d̓ appel. l. penl̓. in fi. Hec Hoſti. Itē ſi quis ſtans in fundo ꝑ tres annos pēſionē ſoluat: fundū ſibi cō ceſſū in emphiteoſim ſufficiēter ꝓbat. C. de fun. do. ꝑ totū. hec pe. de ſam. Quid ſi emphiteota fundū queꝫ ab eccl̓ia habuit emptori bone fidei vēdidit. ⁊ tn̄ ꝑ. 60. an. penſionē eccleſie ſoluit. nūꝗd emptor preſcriptione tutus erit: ſi fundū eccleſia repe tierit. ℟º. ꝙ nō. qꝛ eccleſia ī culpa nō fuit cū vēditionē ignorauerit. ⁊ optionē habe bit ꝯͣ quē pͥmo agere velit. C. ſi tu. ⁊ cu. in. terue. l. vlti. hec Bar. in queſtionibus. Irca 5ᵐ ſciendū ꝙ hiꝰ ꝯͣctus naͣ ē ꝙ emphiteota melioratōes ſuas vēdere pōt: ita tn̄ ꝙ pͥmo reꝗrere dꝫ ab eccleſia an velit ius ſuū emere. ⁊ dꝫ ei dicere quātū pōt ab alijs habere. ⁊ ſi ec cleſia dixerit ꝙ nō vult emere: poteſt alijs ius ſuū vendere. ſi aūt eccleſia nihil dixerit expectare dꝫ eccl̓iaꝫ ꝑ duos mēſes: qui bus elapſis vēdere poterit alijs: dūmō nō vēdat illis ꝗ emere ꝓhibent̉. vt ſerui eccleſie ⁊ capitanei: ⁊ oēs maiores ꝑſone q̄ de facili nō pn̄t ꝯueniri. puta nimis pauꝑes nimis potētes: vn̄ eccleſia poſſit p̄iudiciuꝫ pati. vt exͣ de locati. ⁊ ꝯduc. c. vlti. in tex. ⁊ glo. Et ſi emphiteota aliter fecerit ius ſuū p̄dit. Itē emphiteota pōt ſine ꝯſenſu dn̄i ſui emphiteoſim donare: ⁊ etiā pignori obligare. ſi tn̄ n̄ ſatiſfecerit de cautione ſoluit̉ pignus. vt ibidem. Irca 6ᵐ ſciēdū ꝙ contractus iſte ꝯuenit cū emptione. qꝛ vtrobiqꝫ qn̄ ꝯͣhit̉ aliquid dat̉. cū locatiōe vt ꝯuenit. qꝛ vtrobiqꝫ dn̄ium retinet̉: ⁊ ānuatim aliquid ꝑcipit̉. Differt aūt a vē ditione. qꝛ tranſfert̉ ibi dn̄ium: hic nō. Et ita vt dicit Ber. magis accedit ad naturā locatōis ꝓpter qd̓ Ber. c. potuit. qd̓ eſt de emphiteoſi magis ponit̉ in titulo. de locato ⁊ ꝯduc. qꝛ ꝯuenit cū eo. A locatiōe vero differt. qꝛ ibi penſio in certis caſibꝰ minui tur ⁊ auget̉. hic nec auget̉ nec minuit̉ niſi res oīmode diſtrahat̉. In locatōe etiā cō ductor regularit̓ nō hꝫ in re nomē: nō vē dit nec vēdicat rē: ſꝫ emphiteota pōt re vē dere: ⁊ hꝫ vtile rei vēditionē. vt. ff. de pig. ac. tutor.§. vlti. Differt v̓o ab vtraqꝫ ſil̓.ſ. vēditōe ⁊ locatōe. qꝛ vtraqꝫ haꝝ ē de rebus īmobilibꝰ ⁊ mobilibꝰ ⁊ ſe mouētibꝰ: ⁊ in neutra ſcriptura reqͥrit̉. ſꝫ ille ꝯͣctus ē tm̄ de īmobilbꝰ: nec fieri pōt ſine ſcriptura Hec Ber. exͣ de loca. c. vlti. Itē in emptōe p̄ciū ⁊ in locatōe merces reqͥrūt̉ ī pecunia ſꝫ in hoc ꝯͣctu penſio pōt eē in pecunia ⁊ qͣ libet re alia. vt pꝫ ex ſupradictis. Predc̄a aūt oīa emphiteoſi ꝯuenienter adaptant̉ ſiue celebret̉ ab eccleſia ſiue a ſeculari p̄ſona. vn̄ ſi aliqua pacta de volūtate partiū nō appareāt: tacite intelligunt̉ facta ea q̄ ſupradicta ſunt de ꝯͣctu hiꝰ. nā tacite intel ligūt̉ eē facta. Si quā etiā alia pacta īter partes fuerint ꝯuenta: oīmode ſūt ẜuāda C. e. l. i. Sꝫ preter p̄dicta reqͥrunt̉ aliqua ſpecialia in emphiteoſi eccleſie.ſ. ꝙ fiat ex cā vtili ⁊ neceſſaria. ⁊ ꝙ interueniat ꝯſen ſus ep̄i ⁊ etiā capituli. ſꝫ de hoc dicetur ple nius infra. li. 6. ti. de alie. re ec. ¶ De ꝯmodato titulus. 16º. Oſtea ꝯſiderandū ē de ꝯmoda to. ⁊ pͥmo ꝗdē ꝗd eſt ꝯmodatū ⁊ vn̄ dicit̉. 2º in quibꝰ rebꝰ con ſiſtit. 3º inter quos iſte ꝯtractꝰ poteſt celebrari. 4º in quibus ꝯmodator ⁊ ꝯmodatarius adinuicē tenent̉. 5º quid iuris de eo qui ꝯmodat vaſa vel etiā pondera vitioſa. 6º. que actiones naſcunt̉ ex hoc contractu. Circa pͥmū ſciendū ꝙ cōmodatū ē alicuius rei ad aliquē vſū ſpeci alē gratuita facta cōceſſio. Ideo dicit̉ cō ceſſio nō tranſlatio. quia cōmodās rei de miniū ⁊ poſſeſſionē retinet. ⁊ ſolū vſū ꝯcedit. vt. ff. e. rei cōmodate. Ideo dicit̉ gratū ita. qꝛ ſi interueniat pecunia erit locatio. ſi res alia erit ꝯͣctꝰ īnoīatꝰ. vt inſti. man.§. vlti. Ideo v̓o addit̉ ad aliquē ſpālē vſuꝫ. quia vſus ad quē ſit dꝫ expͥmi. vt ꝯmodo tibi equū vt eū ducas ad bellū vel ad vilā. cōmodo tibi librū vt exēples alium vel corrigas tuū. vn̄ dicit̉ cōmodatū qͣſi vtē tis cōmodo datū. vn̄ reuocari non poteſt: niſi expleto vſu ad que ē factū. Et in hoc differt a p̄cario: qd̓ ſit ſine p̄finitiōe vſus certi. vn̄ pōt qn̄cunqꝫ reuocari. vt. ff. e. in ꝯmodato.§. ſic̄ hͦ oīa. Ber. exͣ. e. c. vnico. Irca ſecundū ſciendum ꝙ cōmo datum conſiſtit in rebus mobilibꝰ ⁊ ſe mouentibꝰ ⁊ īmobilibus. Itē in incorporalibꝰ. vt in ſeruitute habitādi. vt. ff. e. l. i. Ea v̓o q̄ vſu ꝯſumūt̉ ⁊ q̄ ꝯſiſtūt ī numero pondere ⁊ mēſura non ꝯmodari

T III. XVI. ſed mutuari dicuntur. ⁊ in hoc differt a mutuo cōmodatū. p̄dicta tamē cōmodari poſſūt ad pompā. vt.ſ. quis ditior videat .ff. e. ſꝫ mihi.§. vlti. ⁊ exͣ. e. in glo. vn̄ panis īproprie dicit̉ cōmodari ẜm Accur. Pōt etiā ꝗs cōmodare n̄ tm̄ ſua ſꝫ etiā aliena q̄ poſſidet. ſi aliena ſcient̓ poſſidet. ita ꝙ ſit fur vel predo ⁊ cōmodauerit: actionē ha beat cōmodati. ff. e. cōmodare. Irca 3ᵐ ſciendū ꝙ pōt ꝯmodare ⁊ ei ꝯmodari ꝗ pōt ꝯͣhere. vn̄ nō tm̄ p̄latꝰ pōt hoc ſꝫ etiā hyconomꝰ. nam ꝯͣhere pōt. 10. q.. hoc ius. Irca 4ᵐ ſciendū ꝙ natura cōmo dati ē vt ip̄a res reſtituat̉. hoc.n. ē de iure naturali. di. i. ius naturale. nec pōt p̄textu debiti retineri. vt. C. e. l. vlt. ſi tn̄ cōmodatū cōſiſtat in pecunia: ⁊ debitū infra duos menſes ꝓbari poſſit: admit tit̉ ꝯpēſatio. inſti. de acti.§. in bone. Cadeꝫ inquā res dꝫ reddi. vn̄ v̓ſus. Mutuo ul̓ ſimilē: ꝯmodatū querit eandē. Eadē inqͣꝫ res nō deteriorata. aliter nō videt̉ reddita ⁊ ideo p̄ſtabit̉ intereſſe. ff. e. ſi mihi.§. i. ſi v̓o res nō reſtituat̉ ꝑ ꝯtumaciā iurabit̉ ī litē ꝯteſtatā ꝯͣ ꝯtumacē. Si aūt nō fuerit ꝯtumax ſꝫ culpa ceſſat rem reſtituere: eſtimabit̉ quanti ſit res a tꝑe more vſqꝫ ad ſententiā. ſꝫ in iudicijs ſtricti iuris eſtima ret̉ a tꝑe more vſqꝫ ad tp̄s litis ꝯteſtate. vt in. di. 34. hac auctoritate. hec go. Sꝫ quid erit ſi res penes cōmodatariū ꝑeat. vel deterior fiat. ℟º ẜm Goſ. ⁊ Ber. Aut accipit quis cōmodatū grā ſui. aut gratia cōmodātis. aut grā vtriuſqꝫ. ſi grā ſui: qd̓ frequētiꝰ cōtingit tunc tenet̉ de dolo ⁊ lata culpa. ⁊ leui ⁊ leuiſſima. qꝛ debuit in ꝯſeuando rē adhibere curā magnā: ⁊ etiam maiorē qͣꝫ de rebus ſuis adhibere ſolebat. ſi alius diligētius rē illā cuſtodire poterat Pone de p̄dictis exemplū. Cōmodatarij dolo perijt qn̄ fraudē cōmiſit vt equus cō modatꝰ ſibi ſurriꝑet̉. Eius lata culpa fuit qn̄ equū extra domū in nocte reliꝗt. ⁊ cōparat̉ hoc dolo. ff. mandati. ſi fideiuſſor. Leuis culpa fuit ſi equū in domo poſuit: domū tn̄ aptā dimiſit. Leuiſſima culpa fuit ſi domū clauſit: nō tn̄ bn̄ interiꝰ firmauit In his oībꝰ tenet̉ dn̄o ad eſtimationē rei cū acceſſibꝰ.ſ. fetibꝰ partibꝰ ⁊ fructibꝰ. ff. c. in rebus. De caſibꝰ aūt fortuitis quos tiā diligēs ⁊ fidelis homo ꝓuidere n̄ poſ ſit cōmodatariꝰ nō tenet̉ niſi in tribꝰ caſi bus. Unus ē ſi caſus ille ſua culpa accidit vt ſi equuꝫ tibi cōmodaui vt duceres ad villā ⁊ duxiſti ad bellum. ⁊ ideo ſi aliquo caſu equus perijt p̄iudiciū tuū erit. culpa .n. tua caſū p̄ceſſit. Similit̓ ſi rē ꝯmodatā remiſiſti ꝑ nūciū nō idoneū teneris: ſꝫ nō teneris ſi idoneus fuit: lꝫ ꝯͣriū euenerit. ff. ē. argentū. Et idē ē de depoſito. ſꝫ in mutuo teneris. exͣ de pig. ſignificāte. cuius ratio ē qꝛ qui cōmodat vel locat vel deponit: rei ꝓprietatē ⁊ poſſeſſionē retinet. Et ideo cuꝫ eius cui credit̉ nuncius idoneus pecuniā deportat: pecuniā cōmodantis vel deponētis deportat. ſꝫ in mutuo dn̄ium tranſfert̉. ⁊ ideo ſi pecunia ꝑdit̉: ei qui eā mutuo ac cepit ꝑdit̉. Secūdus caſus eſt ſi pactum interuenit. tūc.n. de caſibꝰ certis ⁊ determi natis ⁊ in pacto expreſſis tenet̉. Caſus .ii. fortuiti debēt in pacto ſpecialiter expͥmi ẜm Ber. ẜm vero Hoſti. quando aliqui caſus ſpecificant̉: ⁊ poſtea generalis clauſula ſequit̉: tunc de omni caſu fortuito tenet̉. cū vix poſſent omnes caſus ſpecifica ri. Aliqui tamen dicunt ꝙ ſi ꝯtingat aliꝰ caſus a ſpecificatis ⁊ noīatis non tenetur lꝫ etiā clauſula generalis ſubſequatur. vt ff. de cauti. ſꝫ ⁊ ſi quis.§. queſitū. ꝟ. uero naſo diſtinguit.ſ. qꝛ aūt ꝑ cōmodatarium ſtat quominꝰ oēs caſus numerarēt̉. puta qꝛ dicit longū eēt oēs caſus numerare: de oībus ego volo teneri. ⁊ tunc de oībꝰ tenetur. ff. ſi cer. pe. cū quid. Aut non ſtat ꝑ eū: ſꝫ cōmodans dicit. volo ꝙ tenearis mihi de tali ⁊ tali caſu enumerans quoſdam. ⁊ poſtea ſubdit. de oībus volo ꝙ tenearis. ⁊ tūc de numeratis tm̄ tenet̉. quia illa clau ſula generalis tm̄ ad ſpecificata trahitur. ff. de tranſac. cū aquiliana. Si vero dicat volo ꝙ tenearis de omni caſu fortuito: tc̄ de nullo tenet̉. Et idē ē de cōductore. Tertius caſus eſt ſi mora preceſſit caſum. exͣ e. c. vno. In predictis tribus caſibꝰ tenet̉ cōmodatarius de fortuito caſu: etiā ſi apd̓ cōmodantē res eodē mō fuiſſet peritura. ff. de lega. i. cū res. ¶ Si vero quis accipit cōmodatū grā cōmodantis: quod raro accidit: vt cū quis ornamēta cōmodat ſue ſponſe vt ornatior dicat̉. tunc tenetur tm̄ de dolo ⁊ lata culpa. ff. e. l. ſi vt certo loco. .§. interdū. Si aūt cōmodatū fiat gratia vtriuſqꝫ.ſ. cōmodantis ⁊ cōmodatarij. vt cum cōmunem amicum inuitamus: ⁊ tu curā eius rei ſuſcepiſti: ⁊ ego argētū eius tibi ꝯmodaui: teneris de dolo ⁊ lata culpa ⁊ leui ſed non leuiſſima. ff. e. in rebus.§. i.

T. Li. XVII. ¶ Itē ꝯmodatarius tm̄ illos caſus non preſtat. quibus reſiſti nō pōt. vt ſunt mor tes aīaliū que ſine dolo ⁊ culpa eius accidunt. latronū hoſtiūqꝫ incurſus. piratarū inſidie. naufragiū. incendiū. ⁊ hiꝰ. Et qd̓ dictū eſt de latronibꝰ piratis ⁊ naufragio veꝝ ē ſi res ad hoc ſit alicui ꝯmodata: vt cā ſecū peregre ferat. ſed ſi alicui argentū ꝯmodaui: quia ſe amicos inuitaſſe dixit ⁊ ip̄e ſecū peregre tulit: dꝫ caſus piratarū latronū ⁊ naufragij ſuſtinere. ff. e. in rebus. Itē ſi ꝯmodatariꝰ in re ꝯmodata īpenſas fecerit retentioni locus erit. puta qꝛ equū ſaluari fecit. vn̄ agēt ad recuperādas expe ſas: maiores intellige. modice.n. expenſe vt cibarioꝝ ꝑtinent ad eū. ff. c. in rebus.§. poſſunt. ¶ Itē ſi res ꝯmodata tradit̉ eſti mata: tunc ꝑ eſtimationē adijcit̉ gradus. vt ſi ꝯmodatariꝰ tenebat̉ tm̄ de lata culpa modo tenebit̉ de leui. ſi de leui. modo tenebit̉ de leuiſſima. ſi de leuiſſima. mō tenebi tur de caſu fortuito. ff. eo. l. ſi vt certo loco. §. nūc videndū ē. ⁊.§. ꝯmodatū. Hec Ho ſti. exͣ. c. c. vno ¶ Itē illi qui rebꝰ cōmoda tis aliter vtunt̉ qͣꝫ eas ad vtendū ceꝑunt ſi dn̄o nolente hoc faciāt: vl̓ etiā hoc dn̄o inuito facere credant: furtū ꝯmittūt. ſi aūt hoc dn̄o volente faciant: vel etiā ſi hͦ non inuito dn̄o facere ſe credant: furtū nō cōmittūt. vt inſti. de obli. que ex delic. naſ.§. placuit. Nota ꝙ tunc furtū nō dicit̉ fieri: qn̄ nō dat̉ actio furti. ſit tn̄ furtum ẜm ali quos. ẜm v̓o alios nō ſit furtū. Aliqui v̓o ſic diſtinguūt in caſu quo credit dn̄o diſplicere.ſ. ꝙ aut vere diſplicet dn̄o. ⁊ ſic ille furat̉: ⁊ furtū fit. Aut placet ei. ⁊ tunc iſte furat̉. nō tn̄ ſit ibi furtū. qꝛ nō ꝯtrectat̉ ibi res aliena inuito dn̄o: quod eſt de rōe furti Furari v̓o dicit ꝯtrectationē rei aliene. ſic̄ qn̄qꝫ aliquis mētitur: nō tn̄ dicit m̄daciū. Irca 5ᵐ qd̓ ē de vaſis ⁊ ponderibus vitioſis ſciendum ē. ⁊ pͥmo de vaſis: ꝙ qui ſcienter vaſa vitioſa ꝯmodauerit: ſi ſit effuſum vinū vel oleum vel corruptū: tenet̉ de effuſo vel corrupto vt ibidē. ſecus ē ſi ignoranter hoc fecerit. ff. e. l. penul. ⁊ exͣ. e. in glo. Circa eū v̓o ꝙ ꝯmodauit pondera vitioſa ſic diſtinguit Hoſti.ſ. ꝙ ſi ignorat ea vitioſa nulli tenet̉. .ff. ꝯmo. in rebus. Sꝫ locator etiā ignorās tenet̉. ff. loca. ⁊ ꝯduc. ſꝫ addes. Si v̓o ſciat ⁊ cōmodet emptori ſciēti: ⁊ vēditor decipi atur. tunc ſi dn̄ium nō ſit tranſlatū: tn̄ em̄ ptor facit furtū: ⁊ etiā ꝯmodans opē ferēdo: ⁊ ideo cōueniri pōt a vēditore actiōe furti ⁊ cōditione furtiua. Sꝫ ſi dn̄ium ſit tranſlatū ⁊ emptor ſit ſoluendo: venditor aget ꝯͣ eū. qꝛ ſciēter plus iuſto accepit. ſꝫ ſi emptor nō ſit ſoluēdo: aget cōtra cōmodā tē actionē de dolo. Et idē ē in caſu p̄cedēti: ſi emptor nō ſit ſoluēdo. Si aūt emptor ſit deceptus qui ſciēter recipit vitioſa nō aget Et idē ē ſi vterqꝫ.ſ. emptor ⁊ vēditor ſcie bat. Sꝫ ſi vterqꝫ ignorabat ⁊ vēditor eſt deceptus: tenet̉ cōmodans actione de doloEt idē ē ſi emptor ſciebat ſꝫ nō ē ſoluēdo. Si v̓o vterqꝫ ignorabat: ⁊ emptor eſt deceptus: habet cōtra cōmodātē cōtrariā cōmodati ꝑ quā ab eo cōſequetur: ſi ꝗd ſuā interſit. Et idē ē ſi emptor ignorat ⁊ vēdi tor ſciat. lꝫ enim hic vēditor teneat̉: nihi lominus ⁊ cōmodās. Si aūt cōmodet ue ditori: ⁊ ip̄e ſit deceptus: in nullo caſu hꝫ con ꝯmodantē actionē de dolo: cū habeat aliā cōtrariā.ſ. cōmodati. Si v̓o ēptor ſit deceptus hoc in quo caſu ſupradictū ē: ꝙ ꝯͣ venditorē hꝫ regreſſum: agere nō pōt. cōmodantē aliqua actione: ſed in quo caſu regreſſuꝫ nō hꝫ. vt qn̄ emptor ⁊ vendi tor ignorabant: ⁊ dixerunt ꝙ ſtaret̉ illis ſiue eēt equa ſiue nō. ⁊ in duobꝰ caſibus in quibꝰ dictū ē vēditorē teneri. ſi non eſt ſoluēdo: tenet̉ cōmodas actione de dolo. Et ſunt hec vera: qn̄ dictū fuit quibꝰ pon deribꝰ ſtaret̉ ⁊ mēſuraret̉. ſi aūt hoc non ſit dictū: ſenſiſſe videt̉ de ponderibꝰ in regione ꝯſuetis. ff. de em̄. ⁊ ven. imperatores Et ſi hoc nō appareat: de minimis videtur ſēſiſſe. ff. de reg. iu. ſemꝑ. ⁊ exͣ de cēſi. ex ꝑte Irca ſextum quod ē que actiones naſcunt̉ ex hoc conctu. ſciendū ꝙ due actiones ex eo naſcunt̉.ſ. di recta ⁊ ꝯͣria. directa dat̉ cōmodāti ⁊ eius heredi con cōmodatariū ⁊ eius heredem ad ea q̄ ſibi tenet̉. que etiā patet ex ſupra dictis. Conͣria v̓o dat̉ cōmodatario ⁊ eiꝰ heredi ꝯͣ cōmodātē ⁊ eiꝰ heredē ad ea q̄ ſibi tenet̉. q̄ ſimiliter patēt ex ſupradc̄is. ¶ De depoſito titulus. 17. Oſtea cōſiderādū ē de depoſito. Et pͥmo ꝗd ē ⁊ vn̄ dr̄. 2º ī ꝗbꝰ rebꝰ cōſiſtit. 3º. quō hēat fieri. 4º. in ꝗbꝰ tenet̉ depoſitariꝰ deponenti. 5º. de actōe depoſiti. Circa pͥᵐ ſciēdū ꝙ depoſitū ē qd̓ alicui cuſtodiēdū ē tradi tū. Nā rei depoſite cuſtodia ⁊ a deponēte

L..III. XVII. ſperat̉: ⁊ depoſitario ex toto ꝯmittit̉. Et hīc ē ꝙ dicit̉ depoſitū quaſi deorſū.ſ. a deponē te poſitū. vt on̄dat̉ totū fidei depoſitarij eē ꝯmiſſū: quantū.ſ. ꝑtinet ad cuſtodiā. Et ī hoc ꝙ dicit cuſtodiendū: pꝫ ꝙ rei depoſite ſicut ⁊ cōmodate poſſeſſionē dn̄ium ⁊ ꝓetatē retinemꝰ. ff. e. licet.§. rei. Qn̄qꝫ tamē dn̄ium rei depoſite trāſit in depoſitarij dn̄iū ⁊ tamē agitur depoſiti. vt cū apd̓ te depono aliquid eoꝝ que ſunt in numero pondere ⁊ mēſura: ⁊ ꝯuenio tecū in hoc vt inde ali quid reddas mihi vel tantū eiuſdeꝫ gn̓is: quod obtines: ſiue illud expreſſe cōueniā ſiue tacite videar cōuenire. vt cū aliquid ex predictis apud te depono nō ſignatum nec clauſū. ſi.n. ſignatū vel clauſū deponovideor te ꝓhibere ne vtaris eo: niſi in con tͣriū agat̉. vt. ff. e. luciꝰ. ⁊. l. die.§. ꝗ pecuniā Irca ſecūdū ſciendū ꝙ depoſitum ꝯſiſtit in rebus mobilibꝰ ⁊ ſe mouentibꝰ ⁊ in rebus que nō ſūt de poſitarij. vn̄ nō rē meā apud me deponas: quia neqꝫ ꝯmodatū neqꝫ depoſitū neqꝫ p̄cariū neqꝫ cōductio tenet in re mea ꝓpͥa: niſi rē meā ab eo quē ſcio eā poſſidere impetrem p̄cario vel ꝯductione vel alio ſimili mō. vt. ff. e. qui rē. Caſual̓r aūt deponit̉ res īmobilis cū res de qua habet̉ queſtio ſeqͥ ſtrat̉.i. apud ſequeſtrū deponit̉ res īmobi lis. Cū his cōuenit Ber. exͣ. e. bona fides Irca tertiū ſciēdū ꝙ depoſitū ſolet fieri ꝑ cyrographū vel cū cyrographo. hiꝰ v̓o cyrographū ſolꝫ diui : ⁊ vna pars dat̉ depoſitario. altera uero remanet deponēti vt ex iunctura partiū ꝓbatio fiat. ſꝫ hec ꝓbatio nec ē iuris nec de iure. qꝛ nō credit priuate ſcripture niſi ſub ſcriptionē habeat triū teſtiū fide dignoꝝ. vt. C. ꝗ po. in pig. ha. ſcripturas. Irca. 4ᵐ.ſ. in quibꝰ tenet̉ depoſita rius deponēti eſt ſciendū ꝙ natura depoſiti ē vt res depoſita reddatur hoc.n. de iure naturali eſt. vt di. i. ius naͣle. reddat̉ inquā deponēti. Fallit aūt in qua tuor caſibꝰ. pͥmus eſt cū quis gladiū deponit ⁊ furēs repetit. 22. q. 2. ne quis. Scd̓s cū deponēs fuerit deportatus. bona.n. eiꝰ in publicū deferunt̉. Tertiꝰ ē cū fur deponit ⁊ repetit. ſi repetitio v̓i dn̄i cū furis repetitōe ꝯcurrit. qꝛ tūc potior ē cā dn̄i. ſi tam̄ furrē repetat dꝫ ſibi reſtitui ẜm azo. ⁊ ber. exͣ. e. bona. vn̄ actio depoſiti dat̉ furi: non aūt furti. ff. de furtꝭ. itaqꝫ. Quartus cū fuapud illū deponit a quo ſurripit vel ꝓprie tariū. ff. e. bona fides. Debet aūt res depo ſita reddi nō deteriorata. al̓ actōe depoſiti pōt agi. cū.n. deterior reddit̉ pōt dici dolomalo reddita eē: qd̓ intellige ſi ſit deterio rata vitio depoſitarij. ſecus eſt ſi vitio rei vl̓ caſu fortuito. ff. e. l. i. ⁊ exͣ. e. bona fides in glo. ¶ Quid ſi res apud eccleſiā ponit̉ quod fieri videt̉ cū in theſaurariā vel ī ſa criſtiā infert̉. nūquid eccleſia de ea tenebi tur ſi amittat̉. ℟º ꝙ ſic ſi ſit illata pn̄tibꝰ prelato ⁊ capitulo. qꝛ tunc videt̉ ꝯm̄data eccleſie: non ꝑſone tm̄ ſicut dicit̉ nauta ⁊ caupo de rebꝰ inuectis ⁊ illatis teneri. vt. ff. na. ca. ſta. l. i.§. vlti. Secus eſt ſi prelatꝰ ⁊ capitulū nō ſint preſentes. tunc.n. nō ec cleſia ſꝫ ꝑſona que rē recipit obligat̉. bene tamē tenet̉ eccleſia de re illa ſi in eius vtili tatē fuiſſꝫ ꝯuerſa. qꝛ tunc teneret̉ eccleſia ſi apud eā vel aliquā eius ꝑſonā nō fuiſſet depoſita. exͣ. e. c. i. in tex. ⁊ glo. ¶ Quid ſi depoſitariꝰ reddat depoſitū alieno ignoranter. ℟º liberat̉. ff. e. l. i.§. ſi rē. Nō eniꝫ tenet̉ tūc niſi cedere actionē deponēti con illū cui reddidit. ff. de peculio qd̓ debet̉. ſecꝰ eſt de debitore qui nō liberat̉ ſoluēdo falſo procuratori: lꝫ credat eū ꝓcuratorē. ⁊ hoc ideo qꝛ depoſitariꝰ tenet̉ tm̄ de dolo. ⁊ ideo ſufficit ꝙ cedat actionē deponēti. Eſt etiaꝫ obligatꝰ in ſpecie: īmo cū poſſidere deſinit illā ſpēm ſine fraude liberat̉. Sꝫ debitor ē obligatꝰ in gn̓e. ideo ſoluēdo alij nō liberat̉. ff. ad. l. fal. l. in rōe legis fal. 2.§. incerte aūt. ff. de v̓. ob. ſi ex legati. hec Hoſti. exͣ de iurciū. ea te. ¶ Quid ſi plures depoſuerūt. nūquid reddet̉ alteri eoꝝ ſi petet. ℟º ꝙ ſic ſi hoc in deponendo ſit actuꝫ. al̓ proparte tm̄. qꝛ etiā duo heredes ꝓ ꝑte agūt ff. e. l. i.§. ſi pecuniā. Si aūt duo deponant. hoc pacto ꝙ non reddat̉ vni ſine altero: hoc ſeruari debet. vnde ſi reddat vni neu ter agere poteſt: ſi depoſitariꝰ negat ſe red didiſſe: nec reddere cogit̉ alicui. qꝛ nō ille cui reddidit. qꝛ ille nō pōt agere. nec ille cui nō reddidit. qꝛ non tenet̉ ſine alio red dere. Hec Hoſti. ¶ Sꝫ nūquid depoſitariꝰ tenet̉ in hoc caſu deponēti ſi res depoſita perijt. ℟º res depoſita aūt perijt dolo vel culpa depoſitarij. aut caſu fortuito. ſi dolotenet̉. ē aūt dolus ſtudioſa machinatio. ff. de dolo. l. i. vt cū depoſitariꝰ latenter ſignat furi vbi res depoſita ſit vt eā tollat ⁊ ſecuꝫ diuidat. Tenet̉ aūt de dolo in tantū ꝙ ſi etiā de dolo cōueniat ne ꝯueniatur: talis ꝯuentio non valet. quia eſt contra bonos

T. Li. XVII. mores. ff. e. l. i.§. ſi cōueniat. Si vero perijt culpa depoſitarij: aut culpa lata: aut leuiaūt leuiſſima. Eſt aūt culpa lata: ſi rē ꝓpri am poſuiſti in archa: ⁊ rem depoſitā relio ſti in banco: ⁊ hec ꝯparat̉ dolo. ff. man. ſi fideiuſſor. p̄ſumit̉ enim dolus ſi curā ean dem nō habuiſti de depoſitis quā habuiſti de tuis. bona fides etiā abeſſe preſumit̉ i. ẜm Goſ. dolus adeſſe p̄ſumit̉: ſi rebꝰ tuis ſaluis depoſitas amiſiſti. exͣ. c. bona fides. Leuis aūt culpa ē ſi rem depoſitā in archa poſuiſti: ⁊ eā clauſiſti: ſed clauē incaute di miſiſti. ſi.n. perijt culpa lata tenet̉ ſicut de dolo. quia hic preſumit̉ dolus. ſicut dictū ē. ⁊ ſufficit hec preſumptio ad cōdēnatōeꝫ ẜm Ber. Si vero perijt culpa leui ⁊ leuiſſi ma tenet̉ in pluribꝰ caſibꝰ. pͥmo ſi depoſito ſe obtulit: quia ſibi deponi petijt: vt exͣ. c. c. 2. 2º ſi aliquid ꝓ cuſtodia recipit. ⁊ tunc ſi recepit pecuniā: aget̉ cōtra eū actiōe ex ꝯducto. ſi vero ſpēm vel oꝑas: aget̉ actio ne preſcriptis verbis. vt. ff. eo. l. i.§. ſi quis ſeruū. 3º ſi ꝑ pactū in ſe culpā leuē ⁊ leuiſſi mam recepit. vt in. d. l.§. ſi cōueniat. 4º ſi morā in reſtituendo fecit. ff. e. ſi in aſia.§. vlti. 5º. ſi res cā ſui apud eū fuit depoſita.ſ. vt vteret̉ ea. ff. e. l. i.§. ſi pecunia. Cum his cōuenit Ber. exͣ. e. c. 2. Si vero perijt caſu fortuito nō tenet̉. quia caſus fortuiti neq̄ unt preuideri. Tenet̉ tamē etiā tunc ī pluribus caſibꝰ. pͥmo ſi pactū de eo interuenit vt exͣ. e. c. ⁊ ff. e. l. i.§. ſepe. ita tamen ꝙ oēs caſus ſpecificet̉ in pacto ẜm Ber. ſꝫ de hoc plenius in p̄cedēti ti. prenotatū ē. 2º. ſi mora in reſtituendo preceſſit caſum. vt quia candelā ardentē in camera plena palea dimiſiſti. ⁊ cōburat̉ domus in qua liber crat depoſitus: vel ſi rē depoſitā ꝑ nunciuꝫ nō idoneū remiſiſti. 3º. ſi dolus caſuum p̄ceſſit. vt ſi alijs rē depoſitā vendidit ⁊ eā poſtea redemit: vt haberet eā in cā depoſiti etiā ſi ſiue dolo eius perijt tenet̉. qꝛ ſemel cōmiſiſſe dolū ſufficit. ff. e. l. i.§. ſi rem. Si tamē penitētia ductus eā redimat ⁊ in ꝓ p̓o ſtatu habeat vitiū purgat̉. ff. de vſuca. l. ſequit̉.§. itē labeo. Et idē eſt ẜm Goſ. ſi dolū nō in alienādo ſꝫ in vtendo ꝯmittat vt. ff. de cōdi. fur. qui furtū. 4º ẜm aliquos .ſ. ẜm Goſ. ſi apud aliquē tantū grā eius res depoſita fuit. ff. e. l. i.§. ſepe alij contra. In predictis caſibꝰ tenet̉ depoſitarius etiā ſi res apud deponentē ſimili mō perijſſet. ſufficit.n. ꝙ res potuit nō perire. ff. de le. i. cū res.§. vlti. Hec Goſ. ⁊ Ber. exͣ. e. c. 2. ⁊ hoſt ¶ Itē nota ꝙ in depoſiti reptione nō habet locū cōpenſatio in toto nec deductio in parte. vt exͣ. e. c. 2.§. ſane. Ubi etiaꝫ notat̉ ꝙ depoſitū cū depoſito nō cōpenſat̉: ſed qui pͥmo deponit pͥmo recipit. C. e. l. penul. Nō habet etiā locū ꝓpter expenſas retentio ẜm Goſ. ſed Accur. dicit contrariū .ſ. in caſu quādo depoſitariꝰ fecit expenſas rōne rei depoſite. petere enim pōt eas a deponente. ff. e. actione enim. Nec doli exce ptio. C. e. l. penul. vnde depoſitariꝰ nō pōt excipere cōtra deponentē depoſitū repetētē de dolo dicens. repetis dolo: qꝛ feciſti mihi pactū ꝙ vſqꝫ ad meā mortē nō repeteres. depoſitū enim qn̄cūqꝫ repeti pōt etiā ſi cū pacto depoſitū fuerit vt poſt mortē depoſitarij repetat̉. poterit eniꝫ deponēs mu tata voluntate repetere. ff. e. l. i.§. vlti. niſi apud ſequeſtrū res depoſita fuerit q̄ repeti non poterit niſi lege ſequeſtratiōis impleta. Nec etiā ibi locū habet exceptio ſpolia tionis ẜm aliquos. Alij dicunt verius ꝙ bene habet locū exceptio talis ſaltē in mo dū recōuentiōis que fauorabilior videt̉ qͣꝫ actio depoſiti: ſꝫ illa ſit bone fidei. Hec Ber. exͣ. de or. co. c. 2. ⁊ Hoſti. Nota in ſuꝑ ꝙ depoſitarius vtendo re depoſita cō mittit furtū ſi ſit expreſſe ꝓhibitum ne ea vtat̉. ff. e. ſi ſtichus. aliter nō ꝯmittit: dum mō hoc putat dn̄m ꝑmiſſuꝝ: etiam ſi hoc minus ꝓbabiliter putet. ff. de furtis. qui reCōmittit etiā furtū ſi depoſitū cā ītercipi endi abſconderit. ff. de furtis. l. i. Ad hec etiam nota ꝙ ea que rebus depoſitis acce dunt depoſita non ſunt. vt ſi homo veſtitꝰ deponatur: veſtis nō eſt depoſita ſꝫ homo vel ſi equus cum capiſtro deponat̉ ſolus equus eſt depoſitꝰ. ff. e. l. i.§. que depoſitis vbi attendendū ẜm Accur. ꝙ ſi quis di cat ſic. depono equum cū capiſtro: tunc deponit non tm̄ equum ſed ⁊ capiſtrū. Si vero dicat: depono equuꝫ qui eſt capiſtra tus: nō deponit capiſtrū: tenetur tamen d̓ cuſtodia eius ille apud quem deponitur equus. aliter depoſiti agetur contra eum non tm̄ vt pro depoſito ſed vt ꝓ acceſſo rio depoſiti. ar. ff. ꝯmo. ſi vt certo.§. vſqꝫ adeo ⁊cͣ. Repetitur autē depoſitū qn̄cūqꝫ placuerit deponēti nō obſtante aliquo pa cto. vt dictū ē ſupͣ. exͣ. c. bona. in tex. ⁊ glo. Irca quintū quod eſt de actione depoſiti ſciendū ꝙ hec actio dat̉ deponēti: hoc tn̄ fallit in caſibus ſupradictis. dat̉ etiā hec actio dn̄o ⁊ dn̄is

L..III. XVIII. deponētis. ff. e. l. i. Dat̉ etiā furi ⁊ p̄doni deponēti: n̄ obſtāte ſuo debito. vt etiā dictū ē ſupra. agunt eniꝫ ex ſuo cōtractu. ff. e.§. ſi predo. ſꝫ furti nō pn̄t agere: nec ꝯſequū tur actiōeꝫ ex ſuo ſcelere. ff. de furtꝭ. l. itaqꝫ fullo. Dat̉ aūt hec actio ꝯͣ depoſitariū vel eius heredē ex dolo defuncti ⁊ multo ma gis ex ſuo. ff. de ac. ⁊ ob. ex depoſiti. Et tenetur heres etiā de p̄cio rei ignorant̉ vēdite. .ff. e. l. i. 2. 3. ⁊. 4. Ad que vero ⁊ inquātū hec actio det̉ patet ex ſupradictis. Eſt aūt hec actio bone fidei. inſti. de acti.§. actionū Eſt etiā famoſa ⁊ intantū vt heres ſuo nō mine dānatꝰ fiat infamis. C. e. ꝗ depoſitū. ¶ De feudis titulus. 18º. Einde ꝯſiderandū ē de feudo Et pͥmo dicēdū ē ꝗd ſit feudū: ⁊ vn̄ dicit̉. 2º quot ⁊ q̄ ſūt dr̄ie feudi. 3º que res pn̄t infeudari. 4º que ꝑſona pōt infeudare. 5º. quis pōt infeudari. 6º quō ꝯceſſio feudi fiat. 7º in quos fendū ex ſucceſſione ꝓueniat. 8º. ꝗ bus ex cauſis feudū ꝑdat̉. 9º coraꝫ quo debet queſtio feudi ventilari. Circa pͥmū ſciendū ꝙ feudū ē īmobilis rei ob homagiū beniuola ꝯceſſio. Et hec deſcriptio col ligit̉ ex li. feudoꝝ ti. in quibꝰ cauſis feudū amittit̉.§. bn̄ficiū. Per hoc ꝙ dicit̉ īmobilis rei: nota ꝙ feudū pōt ꝯcedi tm̄ ī rebus ſoli vel ſolo coherētibꝰ: vt ſunt fructꝰ in ſolo pendētes: qui tanqͣꝫ pars fundi ipſi fundo cohere dicūt̉. vt. ff. de rei ven̄. fructꝰ Et in his que inter īmobilia cōputant̉: vt cū de cauerna vel camera ſcūdum dat̉. vt C.& iure do. l. vlti.§. preterea. Dicit̉ etiā ob homagiū.i. ob fidelitatē ⁊ fidelitatis de bitū a vaſallo p̄ſtādū. vn̄ homagiū quaſi hoīs actio dicit̉. hic.n. vaſallus ſe hoīem dn̄i agit ⁊ eidē certis ex cauſis ꝑpetuo ſe ſupponit. Dicit̉ aūt beniuola: qꝛ ſit ex grata beniuolētia. vn̄ vocat̉ bn̄ficiū in p̄dicto .§. bn̄ficiū. Per hoc aūt ꝙ dicit̉ ꝯceſſio: ⁊ nō trāſſatio notat̉ ꝙ apud dn̄m directū dn̄ium ⁊ ꝓprietas directa remanēt. Uaſal lus v̓o acqͥrit ſibi vſufructū: ⁊ habet etiaꝫ naturalē poſſeſſionē. ff. de acꝗ. poſ. naͣliter. ⁊. l. poſſeſſio. poſſidet.n. ſibi ⁊ habet quaſi dn̄ium ⁊ vtile rei vendicationeꝫ. ff. ſi agenvectigalis vel emphi. pe. l. i.§. qui ī ꝑpetuū Dicit̉ aūt feudū a fidelitate vel fide quaꝫ vaſallus dn̄o iurare ⁊ preſtare tenet̉. vt ī li. feudoꝝ. ti. ꝑ quos fiat inueſtitura.§. feminā quoqꝫ. Fidelitas aūt hic dicit̉ iuſiu randū quod a vaſallo dn̄o p̄ſtatur. Irca 2ᵐ ſciendū ꝙ feudoꝝ aliud ē paternū.ſ. quod a cōi patre ē acꝗſitū. aliud maternū: quod ē ꝑ matre acquiſitū. aliud nouū quod.ſ. de nono ē acquiſitū. Nō ē aūt feudū nouū.ſ. qd̓ ite rato ꝯfert̉. exͣ. e. ex parte. vn̄ aliud ē infendare quod nō licet. aliud reinfeudare: qd̓ licet. Itē ẜm ꝟ. durā. duplex eſt homagiū .ſ. ligiū ⁊ nō ligiū. Ligium ē illud quod fit imperatori vel regi nullius alteriꝰ fidelitate ſalua. Et dicit̉ ligiū quaſi ligatū: vel quaſi legalitatis ꝯtentiuum. Non ligiū v̓o ē illd̓ qd̓ ſit alijs ſalua fidelitate īꝑatoris l̓ regꝭ. Equit̉ videre de 3º.ſ. q̄ res poſſunt infeudari. Circa qd̓ ſciēdū ꝙ res que ꝓhibent̉ alienari nō poſſūt ī feudū ꝯcedi. vt in ti. ꝑ quos fiat inueſtitu ra. Nā in cōceſſione feudi ſit alienatio ſal tē vtilis dn̄ij. vn̄ ẜm Goſ. res feudales.i. q̄ in feudū dari cōſueuerūt poſſunt in feudū cōcedi. que v̓o feudales non ſunt feudari nō poſſunt: niſi in quatuor caſibꝰ. Primꝰ eſt ſi feudatarius moriat̉ ⁊ feudū ad eccleſiā reuertat̉. tunc enim prelatus pōt illud feudū alteri dare: nō obſtante iuramēto quod fecit de nō infeudando de nouo. exͣ ē. ex parte. 2ꝰ ē ſi vaſallus feudū eccleſie alienauit: ⁊ ꝓpter hoc illud ꝑdidit. tunc.n. prelatus pōt illud dare filio alienātis vel eius ꝯſanguineo ſine licentia pape. vt ibi dē. 3ꝰ ē ſi vaſallus eccleſie feudū alienauit quod eccleſia facile recuꝑare n̄ poſſit. tūc enim prelatus dare pōt illud alicui layco qui ip̄m recuꝑet ⁊ ab eccleſia recognoſcat 4ꝰ ē ſi p̄latus aliquis aliquibꝰ ꝓpter obſequiū ſibi ab eis preſtitū ꝯceſſit de licentia pape terrā aliquā ſub certa mēſura in feu dū: ⁊ illa terra poſtea ſub illa menſura fue rit inuenta deficere. tunc.n. ſucceſſor mēſu rā illā poterit integrare. exͣ de dona. ꝑ tuas Ex predictis pꝫ ⁊ habet̉ ꝙ iuramentū de nō feudādo de nouo nō extēdit̉ ad feuda antiqua: ſꝫ tm̄ ad illa q̄ nūqͣꝫ fuerūt ī feudū data. Itē nullus dꝫ cogi ꝓ ſpūalibus homagia facere. hoc.n. eēt ſimonia. exͣ de ſimo. ex diligēti. Utrū aūt decime ī feudū poſſint ꝯcedi reꝗre infra ti. de decimis. Ad vidēdū etiā q̄ res infeudari pn̄t valēt ea q̄ dicta ſunt īmediate poſt deſcriptōeꝫ feudi. Equit̉ videre de 4º.ſ. ꝗs pōt infe dare. Circa qd̓ ſciēdū ꝙ archiep̄s ep̄s abbas ⁊ p̄poſitus: ſi ꝯſuetudo

T. Li. fuerit: feudū cōcedere pn̄t. Itē marchiones duces ⁊ valuaſores. vt in li. de feu. in ti. i. Itē minores ⁊ minimi. vt in eo. li. ti. de natura feudi. Et hoc ē veꝝ ſi habent legitime ſuoꝝ bonoꝝ adminiſtrationem. qui .n. rōne qualibet ꝓhibet̉ aliquid de bonis ſuis alienare: nec inueſtiturā ſcūdi pōt fa cere. Nota tamē ꝙ quādo ſit inueſtitura ꝑ minorē: aut ſit de bn̄ficio veteri. ⁊ tūc va let. aut de nouo ⁊ tunc nō valet. co. li. ti. ꝑ quos recipiat̉. ī pͥn. Feminā etiā ꝯſentiūt pleriqꝫ inueſtiturā noui feudi facere poſſe vt in eodem titulo. Equit̉ videre de ꝗnto.ſ. quis poteſt infeudari. vnde ſciēdū ꝙ circa h̓ nō diſtinguit̉. nā ⁊ ſeruus infu dari pōt: niſi ignorantia p̄tendat̉. vt quia liber putabat̉. ⁊ hoc ē verū ſi ſit talis qui ſeruire de feudo poſſit. Igit̉ mutus ſurdus claudus vel alias imꝑfectus: clerici etiā ⁊ oēs religioſi ſcudū acciꝑe nō poſſunt. īmo ſi habent ꝑdūt. vt in li. feu. ti. an mutus. Pōt etiā minor.i. impubes infeudari. nō faciet tamē fidelitatem anteqͣꝫ venerit ad pubertatē. ⁊ ſi eā ante fecerit nō tenet̉: ꝗa fidelitas illa vt dictū ē ſupra. fit ꝑ iuramē tū quod firmamentū non habet ab impuberibus factū. vt li. feu. ti. ſi de ſcūdo ꝯtrouerſia fuerit. Pōt etiā femine ꝯcedi fedū: ⁊ dicit̉ feudū femineū. vt in li. feu. ti. de beneficio femine. Pōt aūt inſudatio etiā ꝑ nunciū vel ꝓcuratoreꝫ a parte qualibet expediri. vt in ti. ꝑ quos fiat inueſtitura. Equit̉ videre de ſexto.ſ. quomō cō ceſſio ſiue inſtitutio feudi fiat. cir ca quod ſciēdū ꝙ ſit pro honore domini ⁊ amore vaſalli. ⁊ ꝑ īueſtiturā. vt in li. feu. ti. quibus modis pōt feudū ꝯſtitui. Eſt aūt inueſtitura ꝓprie poſſeſſionis rei traditio. Improprie vero eſt alicuius corporei loco poſſeſſionis ī manibꝰ poſitio. vt quando dn̄s vaſallo porrigit haſtā vel aliquid ſimile dicens ſe facere inueſtiturā. vt in li. feu. ti. quid eſt inueſtitura. Debet aūt inueſtitura corā teſtibus fieri: nō ꝗdē qꝛ ſine teſtibꝰ vel inſtrumēto nō valeret: ſꝫ vt veritas ꝓbari poſſit ſi oporteret. Et ſi quidē dn̄s inueſtiturā faciat de bn̄ficio no uo: tunc ſi pares. ī vaſallos habet corā tri bus vel ſaltē duobꝰ ex illis eā facere tenet̉ Si v̓o nō habet pares ſufficit ꝙ faciat eā coram alijs idoneis teſtibꝰ. Si vero inueſtiat de veteri beneficio coraꝫ quibuſcūqꝫ teſtibus idoneis ſiue paribꝰ ſiue alijs hoc facere pōt. vt in li. feu. ti. qui teſtes ſunt ne ceſſarij. Si vero clericus faciat inneſtitu ram ⁊ de rebꝰ ꝓprijs: tunc idem debꝫ ẜuari quod in inueſtitura layci. ſi vero faciat de rebus eccleſie: teſtes adhiberi poſſunt indifferent̓ pares ⁊ exͣnei ẜm Hoſti. Facta vero inueſtitura debet vaſallus dn̄o ſacramentū fidelitatis preſtare. Huiuſmodi āt ſacramētū ẜm diuerſaꝝ curiaꝝ varias cō ſuetudines diuerſimode ordinat̉. Et ꝗdē in ſūma rolandina talis ordo tradit̉.ſ. ꝙ vaſallus ꝓmittit dn̄o ⁊ corporal̓r iurat ad ſancta dei euangelia decetero ſibi ⁊ fidelibus ſuis eē fidelis vaſallus: ip̄mqꝫ ⁊ here des ſuos res iura ⁊ honores eoꝝ ꝓ poſſe fideliter ꝯſeruare: ⁊ nullatenus aliꝗd qd̓ in detrimētū periculū ſiue damnum ꝑſone vel ꝑſonaꝝ reꝝ iuriū ⁊ honoꝝ ſui ſuoꝝqꝫ heredū verti poſſit: ꝑ ſe vel ꝑ aliū ꝯtracta re vel modo alio machinari: īmo ſi quos hoc vel eoꝝ aliquid tractare vel ꝓcurare ſenſerit: qͣꝫ cito poterit ei indicare. Et ꝗcꝗd ſibi ſub fide ⁊ credentia ab eodē depoſitū fuerit: ſecretū tenebit. ⁊ ꝑſonaꝫ res iura ⁊ honores ꝯͣ quoſcūqꝫ: exceptis imperio romano ⁊ his quibꝰ debito fidelitatis ipſius prius aſtrictus erat: tueri ⁊ totis viribus adiuuare. Et general̓r verā ⁊ purā fidelitatē ſibi ſuiſqꝫ heredibus reddere: ac ꝑ oīa impartiri. His v̓o ſic factis tenet̉ dn̄s vaſallū inducere in vacuaꝫ poſſeſſionē. vt in li. feu. ti. quid ſit inueſtitura. Mortuo aūt dn̄o vaſallus vel eius heres dn̄m vel eius ſucceſſorē infra ānū ⁊ diem honorifice dꝫ adire ⁊ inueſtiturā petere ⁊ fidelitatē promittere. dn̄s v̓o īcōtinēti debet inueſtiturā facere ⁊ fidelitatis ſacramētū reciꝑe: qd̓ ſi non fecerit vaſallo nō debet obeſſe: exquo inueſtiturā ſicut debuit poſtulauit. ꝗnīmo ſi dn̄s vltra ānū ⁊ diem hoc facere differ ret: ꝓprietate priuari debet: ſicut etiā ſi va ſallus vltra ānū ⁊ diem inueſtiturā petere differret: bn̄ficio debet priuari. arti. qual̓r dn̄s ꝓprietate priuet̉. ⁊ in ti. ſi de feudo cōtrouerſia fuerit.§. dn̄o ꝯmittēte. Ex p̄dc̄is patet ẜm Hoſti. ꝙ lꝫ vaſallus generaliter iuret ꝙ in oībus caſibꝰ iuuabit dn̄m: ⁊ ꝯͣ quēlibet: nō tn̄ iuuabit eū cōtra dn̄m anti ꝗorē: niſi ſit excōicatus vel a rege bānitꝰ. qꝛ interim vaſallus ē a ſacramēto fidelita tis abſolutus. Nec etiā iuuabit eū ꝯͣ imperiū vel papam. exͣ de iurei. venientes. al̓ vaſallus debꝫ iuuare dn̄m ꝯͣ omnē hoīem etiā ꝯͣ fratrē vel filiū. Sciēdū aūt ꝙ vnus

.III. XVIII. pōt eē vaſallus pluriū. exͣ de p̓ui. cū capella tn̄ nullus poteſt eē homo ligius diuerſoꝝ dn̄oꝝ. ſꝫ bn̄ homo nō ligius ꝓ diuerſis feu dis que tenet a diuerſis. exͣ. de ſu. ne. pͥ. ſic̄. Eſt aūt homo ligius alicuius qui ē homo cius iuriſdictioni ſubiectus quo ad ꝑſonā ⁊ quo ad alia bona ſua que habꝫ ab alio in feudū nō ligiū. eo.n. ip̄o qꝛ ꝑſonā ſuā ei pͥncipal̓r ſubijcit: videt̉ ip̄i bona ſua ſubie ciſſe. ar. ff. de adop. ſi pater. Homo vero n̄ ligius alicuius ē qui nō ē eius iuriſdictōi ſubiectus: niſi inquātū feudū ſe extendit. Si igit̉ ſit aliquis homo nō ligius duoꝝ dn̄oꝝ ꝯͣ ſe inuicē bellantiū iuuet illū ꝑſonaliter cui pͥmo fecit homagiū: ⁊ alteꝝ in uet ẜm vires ſui feudi ꝑ aliū ſubſtitutum. Hec ꝟ. Quid ſi vaſallus minores plures filios reliquerit. Reſpondet Hoſti. ꝙ oēs facient fidelitatem ⁊ feudum habent indiuiſum. ſi v̓o ad vnum eoꝝ ex diuiſiōe ꝑuenerit: ille ſolus iurabit. Ad hoc nota ꝙ pactū ꝯmiſſoriū ita ē in feudis ſicut in pignoribꝰ ꝓhibitū. puta ſi pactū fuit: ꝙ ſi pignus infra certā diē nō redimat̉ creditoribꝰ in ſcūdū det̉: nō valet. vt dicitur in li. de feu. Quid aūt ſit pactuꝫ cōmiſſoriū vide ſupra ti. de pignoribꝰ. ar. 6. circa finē. Sꝫ nūquid vaſallus ſequet̉ dn̄m ad exercitū ſub ſumptibꝰ dn̄i vel ſuis. ℟ndet ꝟꝙ ſumptibus ꝓprijs ſi pingue fendū hꝫ. ſi vero modicū: ſequet̉ ſumptibus dn̄i. ff. de ope. li. ſuo victu. hoc tn̄ magis pendet ex p̄dictis. Nunꝗd vaſallus tenet̉ ſequi dn̄ꝫ vltra mare. ℟º. quidā dicūt ꝙ ſic: ſi anteceſſores dn̄i ꝯſueuerūt pugnare cum babaris. vt rex francie. inſtar patroni ꝗ ꝯſue tas oꝑas indicere pōt liberto. ff. de pig. ac. vel vniuerſoꝝ. rex tn̄ tenet̉ ſibi ꝓuidere de expenſis in toto vel in parte arbitrio boni viri ꝯſiderata quantitate feudi. Si v̓o nō ꝯſueuerūt: nō tenet̉. Hec ꝟ. ¶ Eſto ꝙ aliquis ep̄s habeat aliquā villā in feudū a rege: ⁊ de illa baronē infeudat: ⁊ rex poſtea emat eā a barone: nūquid rex faciet homagiū eccleſie. ℟º quidā dicunt ꝙ nō tenet̉: ſꝫ faciat quandā ꝯpenſationē dicēs ep̄o. tu tenebaris mihi homagiū facere ꝓtali villa: ⁊ talis baro ī cuius locū ſucceſſi tenebat̉ illud facere tibi. vn̄ ſis liberatꝰ ab homagij p̄ſtatōe. ar. C. ſi pars here. pe. l. i. §. penul. Alij dicunt ꝙ debent homagium ſibi inuicē facere: vt ſic ſibi inuicē ſeruiant bona fide. ar. ff. ſi cer. pe. eius qui in ꝓuin cia. Hec ꝟ. Nunquid filius vaſalli mei eſt vaſallus meus. ℟º homagiū pōt fieri ꝓpter tria. pͥmo ꝓpter emendā iniurie illate ⁊ tunc filius hoīs mei non eſt meus. quia filius non portabit iniquitatē patris. nā ſi ꝓpter delictū patris filius non ꝑdit bona: multominus debet ꝑdere ſtatū ꝑſone. ar. in auc. vt nulli in. lice.§. vltꝭ. 2º ꝓpter bona: vt cū quis mihi ſubijcit bona ſua: ⁊ a me recipit in fendū illa. ⁊ tūc quia videt̉ mihi ea tradidiſſe: ſi filius a bonis paternis ab ſtinere voluerit: homo meꝰ nō erit. 3º ꝓpt̓ tuitionē ꝑſone: vt cū quis pͥncipal̓r ſe fac̄ hoīeꝫ meū vt a me defendat̉. ⁊ tūc ꝑſona filij erit homagio aſtricta. pater.n. filiū impuberē ſub tutoris ptāte ꝯſtituere poteſt. ergo ⁊ ꝑ ꝯſequēs ſub dn̄i ptāte. ff. de tutel̓. .l. i. Hec ꝟ. Quid de vaſallo vaſalli mei. nūquid eſt vaſallus meus. ℟º. ꝙ nō. naꝫ libertus liberti mei nō eſt libertus meus. ff. ꝓ ſocio. l. nam ſocij. Sciendū aūt ꝙ ſic̄ dn̄o fidē ſeruare tenet̉ vaſallus: ſic ⁊ vaſallo dn̄s. ⁊ ſicut vaſallus ſi nō ſeruet fide litatē dn̄o feudū ꝑdit ſic etiā ⁊ dn̄s ſi non ſeruet fidē vaſallo: dn̄io pͥuat̉ quod in eo habuit ⁊ ad ſuꝑiorem feudū tranſit. vt in ti. quēadmodū feudū amit. Hec Io. 22. q. vlti. ex dilecti. Et idem vult Hoſti. in ſum. Pōt tn̄ vaſallus feudū īuito dn̄o retinere ⁊ tunc nō tenet̉ dn̄o ſeruire. In memoriā tn̄ antiqui dn̄ij nō dꝫ eū offendere. vt ī eo. li. de feu. Nota tamē ꝙ ſicut innuit̉ exͣ. de exceſſi. prela. graue̓. ⁊ in glo. Ber. ibidem. cū dicit̉ ꝙ ꝓpter fidelitatē nō ſeruataꝫ ad dn̄m amittat̉ feudū. intelligit̉ ꝑ ſententiā ſuꝑ hoc latam: non ip̄o iure. ſimil̓r ⁊ econ uerſo. ſi dn̄s aliter ſe habeat circa ſubditū qͣꝫ debeat: videt̉ ꝙ ſubiectus ip̄o iure non debeat ei obediētiā denegare. vt inuit̉ di. 95. eſto ſubiectus agat ergo ꝑ ſuꝑiorē. ar. ii. q. 3. ſi ep̄s. ⁊ idem vl̓t Hoſti. In ꝗbuſdā tn̄ caſibꝰ ꝑdit̉ ip̄o iure. vt ſi feudū ſit alie. natū ẜm Inno. exͣ. e. ſuꝑ. c. 2. Ad hoc nō ꝙ dn̄o indigenti dꝫ vaſallus alimēta p̄ſta re. ff. de lib̓. agnoſc. necare. Inſuꝑ noͣ ẜm Hoſti. in ſum. e. ti. ꝙ vaſallus ſeruire debet ẜm ꝙ ꝯuētū ē: ⁊ feudi natura requirit ẜm diuerſaꝝ ꝯſuetudines regionū: ⁊ ip̄is defi ciētibꝰ vtit̉ iure ſcripto. vn̄ in feudo an̄ oīa ſeruāda ſūt pacta: ꝗbꝰ deficiētibꝰ ꝯſuetudo regionis debet inſpici. qua deficiente iure ſcripto poterit vti. Eꝗt̉ videre de 7º.ſ. ad quos feudū iure ſucceſſiōis ꝑueniat. circa qd̓ ſciendū ꝙ in feudo nō ſuccedunt

T. Li. aſcēdentes. vt pater filio. ſed deſcendētes. pri nō filius nō filia. poſtea nepos ex filio nō neptis. ⁊ ſic in infinitū maſculi deſcēdē tes ex maſculo. His vero deficiētibꝰ primo ſuccedunt fratres ⁊ fratrū p̄mortuoꝝ filij. deinde agnati vlteriores. ⁊ ſic in infinitū. vt in ti. de natura ſucceſſionis feudi. c. i. Di cit tamen Hoſti. ꝙ de cōſuetudine imperij non ſuccedit niſi filius qui deſcendit. īmo feudū ad imperiū redit. ⁊ ſic in alamania per pares iudicare vidit ꝑ ꝓceres. Qd̓ aūt dictū eſt ꝙ in feudo filius patri ſuccedit: intelligit̉ de filio naturali vel legitimo. ab initio enim nō ſuccedit adoptiuus nec naturalis vel natus ante deſponſationeꝫ niſi poſtea factus ſit legitimus. vt in ti. ſi de ſeu do cōtrouerſia ſit.§. adoptiuus. ⁊. c. naͣles. Hoc etiam vl̓t Hoſti. exͣ. qui fi. ſunt le. c. i. Nō ſuccedit etiā natꝰ de 2ª vxore morga natica lege accepta. dr̄ aūt lex morganatica quando aliquis habens liberos de pͥma vxore: ea mortua ducit ſecundam tali pacto ꝙ nec ip̄a nec filij eius ſuccedant: nec de bonis patris habeant: niſi quantū tꝑe ſponſalioꝝ accepit. ⁊ talis filius ī fendo non ſuccedit. īmo nec etiam in ꝓprieta te extantibus liberis vxoris prime. vt in eodē li. ti. de filijs natis de mr̄imōio c. ꝗdā habens filiū. Qd̓ aūt dictū ē ſupra ꝙ deficientibꝰ maſculis ex maſculo deſcēdentibꝰ ſuccedūt primo fratres: eſt intelligendū de feudo acquiſito ab antiquo. i ab eo ꝗ fuit pater cōis totius cognatōis. aliter ſecus ē ſi enim aliquis fuerit de nouo bn̄ficio īue ueſtitus eo ſine maſculo legitimo defūcto: non ſuccedit frater eius vel filius fratris in feudo. ſed ad dn̄m reuertetur. vt in ti. de naturali ſucceſſione feudi. Unde etiā duo bus fratribus inueſtitis: vno ſine prole de functo non ſuccedit ei alter in feudo. īmo pars eius ad dn̄m redit. niſi ex ea lege inueſtiti fuiſſent vt ſibi inuicem ſuccederent vel niſi illud de cōmuni pecunia a vaſallo emiſſent dn̄o cōſentiente. qꝛ al̓ venditio non teneret. vel niſi fuiſſet acquiſituꝫ per vtriuſqꝫ fratris ſeruitiū. puta ſimul fuerūt in exercitu regis hoſtes debellādo. ẜm Ho ſti vt in ti. qui feudū dare poſſunt.§. cū v̓o Qd̓ vero dictū eſt ſupra ꝙ filia vel ꝓles ex ea deſcendens non ſuccedit in feudū: fallit in duobꝰ caſibꝰ. vnus eſt ſi ſit ſcūdū fe mineū vel femine cōceſſum. tunc enim de ficientibꝰ maſculis ad feminas ꝑtinebit. vt in ti. de beneficio femine. Secundus ē ſi ſit tali pacto acquiſitū: vt.ſ. deficientibus maſculis ad feminas deuoluat̉. qꝛ quod fuit actū eſt ſeruandū. vt in ti. de ſucceſſiōe feu.§. filia. ¶ Nunquid filius pōt feudum retinere repudiata hereditate patris ad hͦ vt non teneatur ſoluere debitū eiꝰ. ℟ndet Hoſti. in ſum. ꝙ non. ſed aūt totum debet repudiare: aut totū retinere. niſi dn̄s eum tanqͣꝫ de nouo beneficio inueſtiat: agnatis ꝯſentientibus. quia tunc illud bene retine bit ſine aliquo onere hereditario. ſecus āt eſt ſi agnati non conſentiant. quia ſibi ip̄is poſſunt feudum retinere repudiata hereditate ſine aliquo onere hereditario. vt in conſtitutione Federici de feu. an agnatus vel filius defunctus retinere poſſit repudi ata hereditate feudū. c. ſi cōtigerit. Quid ſi diuerſe cōſuetudines de feudis inueniū tur in diuerſis locis. Rn̄det ibidē Hoſti. ꝙ ſaluis legibus imperialibus que continent̉ in cōſtitutione Federici feudi naͣ ⁊ cā ẜm diuerſas regionū cōſuetudines eſt diuerſimode terminanda. Et cōſuetudine deficiente in aliqua regione recurrendū ē ad aliaꝝ regionū ꝯſuetudines. ⁊ ſi nec illa appareat: cōſtitutōe vel lege ſcripta ſine ca lumnia vti poſſunt. Adhuc nota ꝙ ſi va ſallus ſine herede maſculo decedat ⁊ ſcudū ad dn̄m redeat: aut decedit poſt auguſtū ⁊ ante calendas martij ⁊ tunc oēs āni fructus pendentes ꝑtineant ad dn̄m. Aut poſt calendas martij vſqꝫ ad auguſtum: ⁊ tunc fructus ad heredes maſculi ꝑtinent. vt in ti. lex regni hic finit̉. c. vnico.§. ſi va ſallus. ¶ Item ſi vaſallus fecerat in feudo aliquod edificiū vel illud pecunia ſua me liorauerit: ⁊ poſtea ſine liberis deceſſerit: heredes īde poſſunt auferre illud edificiū niſi dn̄s ſoluat meliorationis preciū. vt in .c. predicto. Inſuꝑ nota ꝙ ducatus marchionatus comitatꝰ nō diuidūt̉. ſꝫ fenduꝫ diuidi pōt. ita tamē ꝙ ꝓ vno feudo vaſal lus plures dn̄os non cogat̉ habere. vt in ꝯſtitutione Federici. hac edictali. Equitur videre de octauo.ſ. ꝗbus ex cauſis fendū amittit̉. circa qd̓ ſciendū ꝙ amittit̉. 18. modis. pͥmꝰ ſi vaſallus fiat mutꝰ. ſi tn̄ ſendū ſit magnū ⁊ ille nō poſſit ſine feudo ſuſtentari: tātū ſibi debet de feudo relinqui: ꝙ inde poſſit ſuſtentari. vt in ti. qui. mo. feu. amit.§. vlt. Et hͦ debet intelligi de feudo nouo. ſꝫ ſcūdū paternū retinebit totū ſurdus mutꝰ ⁊ clau dus. 2º. ſi fiat clericus vel religioſus. vt in

.III. XXVIII. titulo. qui arma bellica depoſuit. 3º ſi ip̄e nō petat poſt mortem dn̄i ab eius herede infra dieꝫ ⁊ annū inueſtiturā. vel ſi heres vaſalli infra die ⁊ ānū nō petāt inueſtiturā. ⁊ hoc ē veꝝ ſi ſit maior. 14. an. ſecus ē ſi ſit impubes. Impubes vero debet eam petere infra annū ⁊ mēſem. vt in ti. quo tē pore miles inueſtiturā petere debeat. c. i. Et hec vera ſunt qn̄ doloſe omiſit. ſecus ē ſi ex iuſta cauſa. vt ꝓpter inimicitias capi tales vel abſentiā iuſtā. 4º. ſi ter monitus nō velit iurare fidelitatē dn̄o inueſtituraꝫ pollicenti. 5º. ſi infeudauit feudū tali ꝗ illd̓ deſeruire nō pōt: vel ſi infeudauit illd̓ alia lege qͣꝫ ip̄e habet. puta habuit in ſe ⁊ ī ſuis herdibꝰ maſculis: ⁊ ip̄e īfeudauit ſibi ī ſe ⁊ ī ſuis heredibꝰ maſculis ⁊ feminis ſil̓. pōt tn̄ feudū dare vaſallus alij ī feudū debitis circūſtantijs obſeruatis: ſi ſit feudū pr̄nuꝫ vt in ti. de feu. aliter ſi clientulus. 6º ſi felloniā.i. fraudē in dn̄m cōmiſit ꝯͣ tenorem iuramenti fidelitatis. vt ſi dn̄m relinquat ī bello campeſtri nō mortuū nec ad mortē vulneratū. 7º ſi cū vxorē vel ꝯcubina dn̄i ꝯcubuit vel turpiter luſit. vel ſi cū filia vel vxore filij vel nepte ex filio. vel cū ſorore dn̄i in domo dn̄i cōcubuit. vt in ti. quibus modis feudū amittit̉.§. 2. 8º ſi occidit fra trem ꝓpriū vel filiū fratris: vt ip̄e ſolus ha beat totā hereditatē. in quo caſu ſit feudū ſit paternū ꝑdit illud. tamē redit ad ſuos feudatarios: non ad dn̄m. vt ibidē.§. vlti. Exponit aūt Ber. hoc de fratre dn̄i. exͣ. e. c. 2. in fi. glo. ſꝫ male ẜm Hoſti. ⁊ Accur. 9º ſi alienaui feudū vel eius parte: niſi iuret ꝙ hoc ignorant̉ fecerit. Nullo titulo vaſallo licet feudū vel aliquā partē eius vendere īpignorare: vel quocūqꝫ mō alienare: vel etiā in dotē dare: vel etiā ꝓ aīa ſua dare: niſi maiori dn̄o ꝑmittentē: ad quē feuduꝫ ſpectat. Et ſi ſecus fiat irritū eſt: nulla p̄ſcri ptione impediēte: ⁊ pars alienata redit ad dn̄m. vt in ꝯſtitutionē Federici. hac edictali. Et ſimil̓r nec idē trāſferre pōt fendū in aliū ſine cōſenſu dn̄i. vt ibidē. Nō ꝓhi bet̉ tamē feudum paternū alienari inter agnatos: cū potius refutatio qͣꝫ alienatio videat̉. vt ibidē. Pōt etiā irrequiſito dn̄o feudū paternū ad vitā vaſalli in dotē dari exͣ. e. c. 2. in glo. Utrū aūt feudū poſſit proaīa eccleſie dari. require infra in ti. de īmunitate eccle. circa fi. tn̄ Ber. notat exͣ. e. ex parte. ꝙ ſi vaſallus alienet totū feudū vel maiorē parte: ꝑdit feudū: cū dn̄s a quolꝫ poſſeſſore poſſit illud reuocare. Si v̓o mi norē eius parte det in libello vel obliget p̄gnori: dūmodo remaneat in ſeruicio dn̄inō ꝑdit ꝓpter hoc feudū. vt in li. feu. ꝗbꝰ mo. amit. feudū. l. 2. Decimo ſi negauerit ſcūdū vel partē eiꝰ. Undecimo ſi dn̄m ac cuſauerit vel ꝯͣ eum teſtimoniū tulerit vel aduocauerit: vel ꝓcurator fuit in actionē ciuili vel criminali: ⁊ plures alias cauſas ingratitudinis que numerant̉ in li. feu. ſi tn̄ ꝓſequat̉ iniuriā ſuā pōt dn̄m accuſare Duodecimo ſi indicta publica expeditiōe vocatus ad dn̄m nō venit nec aliū pro ſe miſit: vel dimidiū reddituū feudi vniꝰ āni dn̄o non miniſtrauit. vt in ꝯſtitutiōe hac edictali. 13º ſi tm̄ delinquat ꝙ feudū ꝑde re debeat. tunc.n. ꝓpter eius delictū filij ſui ꝑdunt feudū. videt̉ tn̄ ꝙ illud ꝑdere non debeant ſi patri nō fuerit queſtio mota. ar. exͣ. de dona. c. fi. Goſ. aūt allegat ad hoc ꝓ⁊ con. ⁊ tandē dicit ꝙ recurrendū ē ad cō ſuetudines ⁊ ꝯſtitutiones feudoꝝ. 14º ſi nō fecerit obſeruari ea que circa cardina liū incluſionē in electiōe pape ſunt ſtatuta. vt in li. 6. de elec. c. vbi. ⁊cͣ. 15º ſi filiū ſuū ad ſatiſfaciendū dn̄o nō induxerit. ſi enim fili us vaſalli offenderit dn̄m: pater requiſitꝰ a dn̄o inducat filiū ad ſatiſfaciendū vel ſe paret a ſe filiū: aliter feudo pͥuetur. ſi vero pater eum ad ſatiſfaciendū inducat ⁊ ipſe cōtemnat: patre mortuo ei in feudo non ſuccedat: niſi prius ſatiſfaciat. vt in ꝯſtitu tione. hac edictali. l. i. 16º. ſi ſuū vaſallū nō induxerit ad ſatiſfaciendū dn̄o. ſi.n. vaſal lus de ſuo feudo vaſallū aliū habeat: ⁊ ille alius vaſallus vaſalli dn̄m dn̄i ſui offenderit: niſi fecerit hoc pro ſeruicio dn̄i ꝓprij quem ſine fraude prius habuit: feudo pri uet̉: ⁊ ad dn̄m a quo illud habuit reuerte tur. niſi ab eo requiſitus paratus fuerit ſa tiſfacere maiori dn̄o quē leſit. Et ſil̓r niſi dn̄s vaſalli requiſitus a ſuo dn̄o reꝗſierit eū qui illū dn̄m ſuū offendit: vt ſatiſfaciat illi: feudo priuet̉. vt ibidem. 17º ſi dn̄s inſcūdauit ſuū allodiū: ⁊ poſtea illud ꝯtulerit alicui eccleſie vel ꝑ oblationē vel ꝑ ali quē cōtractū: tunc vaſallus non pōt illud retinere niſi ꝑ grāꝫ ip̄ꝫ ab eccleſia recipiat tanqͣꝫ nouū. pōt tn̄ tūc vaſallus agere ad intereſſe conͣ dn̄m vel vt det ſibi feudū vel eque bonū. vt in ti. de pace iuramento firmanda. l. vnica.§. penul. 18º ſi p̄latꝰ eccl̓ie vaſallus alicuius prīcipis ꝯͣ dn̄ꝫ felloniā ꝯmittit: eccl̓ia feudū ꝑdit: dū ille prelatus

T. Li. XIX. viuit: ſꝫ poſtea recuꝑat illud.ſ. cū ille obierit vt in ti. ſi clericus vel epiſcopꝰ. Hec hoſti. Ber. etiā plura ex predictis ponit. exͣ. e. c. 2 ¶ Quid ſi vaſallus ꝯmittat crimē leſe ma ieſtatis ꝯͣ principē: ꝓpter quod publicant oīa bona ſua. nunquid ad principe ꝑuenent bona feudalia. Rn̄det ꝟ. dn̄pl̓r. ꝙ ius in re quod ꝯpetebat vaſallo.ſ. vtile dn̄iuꝫ ꝑueniet ad principe. ſꝫ directū dn̄iuꝫ apd̓ īmediatū dn̄m remanebit. qꝛ v̓o nō decet principeꝫ ꝓ feudo ſeruire nec ꝑ ſe nec per ſubſtitutū: pͥnceps preciū recipiat pro eſtimatione vtilis dn̄i: dn̄s īmediatus recipi at partē aliā precij pro directo dn̄io. ff. de le. 2. qui ſolidū.§. i. fiſcus enim pōt vēdere rem quā cū alio hꝫ cōeꝫ: reſtituendo alteri pro rata p̄cij ꝑtē. C. de cōi. re. alie. l. 2. li. 4. Equit̉ videre de nono.ſ. corā quo q̄ſtio feudi debet ventilari. Circa quod noͣ ꝙ aūt agit̉ de feudo poſ ſeſſorio. aut petitorio. ſi poſſeſſorio tunc co ram ordinario vel delegato debꝫ cauſa tra ctari. exͣ. de fo. ꝯpe. ex parte. b. In multis tn̄ locis dn̄s cognoſcit de feudo ſiue agat de poſſeſſione ſiue de ꝓprietate ẜm Goſ. ⁊ Hoſti. Sꝫ Ber. intelligit dictū. c. de ꝑſonis miſerabilibꝰ. qꝛ loquit̉ de vidua q̄ feudo fuit ſpoliata. ideo coram ordinario vel delegato erit tractanda. qꝛ epiſcopi dicunt̉ cō ſeruatores viduarum ⁊ miſerabiliū perſonarum. di. 87. c. 4. ⁊ 23. q. 5. adminiſtrato res. Si petitorio: ſic eſt diſtinguendū. ſi.n. queſtio v̓tatur inter dn̄m ⁊ vaſallos ſuos aūt v̓tit̉ ꝓ feudo.ſ. vtrum vaſallus debeat illud habere vel non. ⁊ tunc debent pares .i. vaſalli cām tractare. dn̄s enim ⁊ vaſallus pn̄t de cōmuni cōſenſu iudiciū admit tere pariū. qꝛ hoc neutri p̄iudicat. Si v̓o dn̄s pares nō habet arbitri ſuccedūt īſtar iudicū ſuſpectoꝝ. ar. i. q. i. ſi clericus aduer ſus clericū. Aut dn̄s habꝫ pares. vocabit aūt oēs ⁊ ex illo eligit vnum dn̄s ⁊ vaſal lus aliū. ar. 2. q. 6. placuit. In multis tamē locis ſolus dn̄s elegit pares. Aut v̓tit̉ ꝓ iure dn̄ij.ſ. qꝛ petit ſe recognoſci dn̄m: ⁊ va ſallus hoc negat. qꝛ negat fendum. ⁊ tunc cauſa debet tractari coram ordinario vel delegato. ⁊ ſi vaſallus ſuccumbat ꝑdit ius quod in feudo habebat. vt in ti. ſi de feudo ꝯten. ſue. vaſallus. Si vero queſtio v̓tat inter duos vaſallos.ſ. quis eoꝝ ī feudo ſit potior. tunc dn̄s feudi debet recognoſcere. vt ibidē. qͣꝫdiu enim dn̄s feudi paratus ē iuſticiā facere: ⁊ vaſalli parati ſunt coram dn̄o rn̄dere: nullus alius ſe debet de illa cā intromittere. exͣ. de iudi. ceterū. niſi ꝯſuetudo vel priuilegiū obuiet. vt ibidē. in. c. no uit. Sꝫ ſi dn̄s negligens eſſet: tunc iudex alius ordinarius vel delegatus iudicare poſſet. exͣ. de fo. ꝯpe. ex tranſmiſſa. Si autē iter dn̄m ⁊ vaſallū vel etiā inter vaſallos agat̉ actione ꝑſonali que nō ſit de iure ſeu dali: lꝫ ſit circa rem feudalē vt pignorati cia vel depoſiti: tunc ſemꝑ corā ordinario ē agendum. Et hec ſunt vera vbi tm̄ res ⁊ iuriſdictio eſt infeudata. al̓ dn̄s feudi cognoſceret de omnibꝰ cauſis iure ordīario. ⁊ appellabit̉ ad illū qui ſibi iuriſdictionē īfeudauit. tales aūt ſunt epiſcopi abbates duces ⁊ comites qui non tm̄ rem ſed iuriſ dictionē habent infeudatā. vnde in talibꝰ appellari debet ad dn̄m ſuꝑiorem ꝓximuꝫ feudi. qꝛ ille habet iuriſdictionē ordinariā a lege Federici. Si vero queſtio v̓tatur inter vaſallos ⁊ alios qui nō ſunt vaſalli. vt ſi agatur de re illa rei vendicationē: tūc dn̄s nō cognoſcet. quia tunc in ſua cauſa iudex eſſet. ſed ordinarius vel delegatus cognoſcet. Si autē queſtio vertat̉ inter dn̄m ⁊ aliū qui nō eſt vaſallus eius. puta emptorē feudi vel al̓ feudū poſſidentē: tūc cognoſcet ille iudex ſub cuius iuriſdictiōe eſt res ip̄a vel reus. Hec Hoſti. exͣ. de iudi. ceterū. Adhuc nota ꝙ eccleſia vacante capitulū de feudis eccleſie cognoſcere non pōt. exͣ. de fo. ꝯpe. verum. Inſuper nota ꝙ quando eſt ꝯtrouerſia inter dn̄m ⁊ vaſal lum vaſallus non debet exigere a dn̄o inramentū calumnie. ⁊ ꝑ ꝯſequēs nec dn̄s a vaſallo. qꝛ qd̓ ꝗſqꝫ iuris ⁊cͣ. vt ī li. de feu. ¶ De ſolutōibus titulus 19ꝰ. Oſtea quia per ſolutioneꝫ eius quod debet̉ obligatio tollitur. ideo poſtqͣꝫ ꝯſideratū eſt de obligationibus: nunc ꝯſiderādū eſt de ſolutōibꝰ. Ubi pͥmo vidēdū ē ꝗd ſit ſolutio. 2º quot ⁊ que ſunt ſpēs eius. o. ꝗs ſoluere pōt ⁊ debet. 4º cui debet ſolui. 5º. quid ſit ſoluendū. 6º quis eſt ſolutionis effectus. ¶ Circa pͥmū ſciēdū ꝙ ſolutio ē eius qd̓ debet̉ redditio. ⁊ colligit̉ hec deſcriptio inſti. qui. mo. tolli. ob. in pͥn. Uel lago mō ſūpto noīe ſolutōis. ſolutio ē ab obligatione liberatio. liberatio inquā qͦcūqꝫ mō facta. vt. ff. e. ſolutōis. ⁊. l. ſolutionē.

T..III. XIX. Irca ſecundū ſciendū ꝙ ſolutōis ſpēs ſunt due.ſ. naturalis ſiue v̓a: que ſit ꝑ redditionē eiꝰ qd̓ debet̉. Et ciuilis ſiue imaginaria: ⁊ hec ſit multi pliciter. Et qꝛ ꝑ ſolutionē tollit̉ obligatio vt pꝫ ex p̄dictis: ideo ad maiorē euidētiaꝫ notandū ꝙ aliqui ſunt modi quibus oīno tollit̉ ⁊ extinguit̉ ip̄o iure quelꝫ obligatio tā ciuilis qͣꝫ naturalis. Aliqui vero ſunt modi quibꝰ tollit̉ oīno ip̄o iure obligatio naturalis. ſꝫ ciuilis nō oīo tollit̉ ſꝫ debilitat Tertio ē quidā modus quo tm̄ obligatio ciuilis elidit̉ ſꝫ naturalis nullatenus ibi cō cutit̉. Modi aūt quibꝰ oīo tollit̉ oīs obligatio: ciuilis.ſ. ⁊ naturalis ſunt multi. Hoc .n. pͥmo fit ꝑ verā ⁊ legitimā ſolutōeꝫ. 2 ꝑ acceptilationē qua tollit̉ obligatio v̓bis .ſ. ſtipulatōe ꝯtracta. de qua.ſ. acceptilatōe require infra ti. de v̓. ſig. 3º ꝑ acquilianaꝫ ſtipulationē quā tollūt̉ pͥores obligatiōes aliter qͣꝫ v̓bis ꝯtracte. puta re ⁊ cōſenſu vllr̄is. Et de his tribꝰ modis habet̉ inſti. qui. mo. ob. tol. predicte enim obligatōes ꝑ ac ceptilationē non tollunt̉. qꝛ ꝑ eā ſola obligatio verbis ꝯtracta tollit̉. Et hoc ē verū niſi dicte obligatōes pͥmo reducant̉ ꝑ ſtipulationē aquilianā. vt ſi interrogē te hoc mō. id quod debes mihi ex tali mutuo vl̓ ꝯmodato vel depoſito. Item illud quod de bes mihi ex obligatōe ꝯſenſu ꝯtracta ex tali vēdititione vel locatione vel ſocietate Itē illud quod mihi debes ex obligatione ꝯtracta ex talibus litteris tuis. ꝓmittis te michi daturum ⁊ ſoluturum. ⁊ reſpōdeas ꝓmitto. ecce modo priores obligatōnes re vel cōſenſu contracte vel lr̄is nunc de nouo reducūtur in ſtipulatōnem acquilia nam ſic dictam a gallo acquilio qui eā in uenit ꝑ quaꝫ tolluntur. quo facto ſequi de bet acceptilatio ad tollēdū ſtipulationē aglianam. vt dicat̉ hoc modo. qd̓ nūc ſtipulatione ꝓmiſi tibi habes ne hoc acceptū. ⁊ rn̄detur habeo acceptum que tuli. Un̄ ī hitalis formā debet ī inſtr̄o ſeruari. abſoluat eū per aquilianam ſtipulationē preceden tem ⁊ acceptilationem ſequentem legitime interpoſitas. Quarto per obligationem vt ſi debitor pecuniā offerat pn̄tibꝰ teſtibus eo loco quo debet fieri ſolutio. 5º ꝑ depoſi tionē vt ſi quis pecuniā apud ſe depoſitaꝫ deponat corā pretore vel ꝑſonis honeſtis apud edē ſacram. ff. depoſi. l. i.§. ſi pecunia. ¶ 6º. ꝑ oblationem totius pecunie debite ſolēniter factā. C. e. obligatione. Aliqui tn̄ vt Goſ. ⁊ Hoſti. hos modos ꝓxime dc̄os accipiūt ꝓ vno mō. vt ſi creditore nolēte ſolutōeꝫ acciꝑe debitor ſibi eam offerāt: de mū deponat ⁊ ꝯſignet. vt ibidē. Oportet āt depoſitionē eē diuturnā. qꝛ ſi debitor reſeruat pecuniā nec depoſuiſſe videt̉ eam. ff. de vſurꝭ. debitor. 7º. ꝑ interitū ſpēi que erat ī obligatōe. ff. de v̓. ob. ſi ex legati. vnde dici tur ꝙ ſi ex legati cauſa vel ex ſtipulatu cer tū hoīem mihi debes: ⁊ ille priuſqͣꝫ des cuꝫ mihi mortuus fuerit: nō aliter teneberis niſi ꝑ te ſteterit quominus eū viuuꝫ mihi dares. tunc aūt ꝑ te ſtetit ſi interpellatus n̄ dediſti: vel occidiſti. 8º ſi creditor ſuo ma leficio ſuā actionē amittat ꝑ. l. ſi ꝗs ī tātā ⁊ edictū diui marci. vt. C. vnde vi. ſi quis in tantā. ⁊. ff. ad. l. iul. de vi pͥua. l. penl̓. 9. ꝑ nouationē ſic dictā per nouā obligatōeꝫ in quā prior obligatio debiti tranſit. puta ſi id quod debes mihi ſtipulatꝰ ſim a ticio mihi dari. Nā interuentū noue ꝑſone naſcit̉ obligatio noua. ⁊ fit ẜm iura nouatio cū expreſſe agit̉ inter cōtrahentes ꝙ tolla tur obligatio prima ⁊ inducatur noua. vt inſti. qui. mo. tol. obli.§. preterea. al̓ manet obligatio prima cū noua. ita vt ex vtraqꝫ ſit debitor obligatꝰ: lꝫ de eadē tm̄ ſemel ex actio fiat. vt. ff. de re. iur. bona fides. 10º. ꝑ delegationē. vt cum quis dat ſuo creditori cōſentienti ꝓ ſe aliū reū conſentientē. ff. de noua. delegare. iiio. per cōpenſationē que eſt debiti ⁊ crediti inter contrahētes tribu tio. ff. de cōpenſa. l. i. 12º ꝑ ſucceſſionē. vt ſi creditori debitor vel econuerſo ſuccedat. ff. de fideiuſ. ſi ſtichū.§. a ticio. 13º ꝑ nuduꝫ cōſenſum. ille.n. obligatōes que ſolo conſenſu contrahunt̉ vt ex vendito locato ſocietate ⁊ mandato ſicut cōſenſu inducūt̉ ita volūtate cōtraria diſſoluunt̉. ſi tn̄ res adhuc ſit integra. vt ecce ego ⁊ tu inuicem cōuenimus vt prediū meū emptionis cā haberes pro precio. 10. lib. demū re nōduꝫ ſecuta.i. precio nondū in toto vel in parte ſoluto ⁊ re nondū in toto vel in parte tra dita: volūtate cōtraria recedere ꝯſenſimꝰ ab ip̄a venditōe ⁊ emptione. certe hoc mō liberamur īuicē: ⁊ obligatio ⁊ actio ex ip̄a venditōe ⁊ emptione deſcēdens extinguit̉ ¶ Sꝫ quid ſi res non eſt integra. ℟º tunc ſolus cōſenſus cōtrarius nō ſufficit ad reſcindendū primū cōtractū: ſꝫ nō ex eo dat̉ actio ad repetēdū quod ē ſolutū. ff. de pac. ſi ab emptione.§. penul. oportet ergo actum priori ſimilē intendere. vt. C. qn̄ li. ab em̄.

T. Li. diſ. l. i. hoc ē verū ẜm azo. vt ēptor tradat rem ⁊ venditor p̄ciuꝫ. Et idem intellige de alijs cōtractibꝰ ex ꝯſenſu deſcēdentibꝰ. vt inſti. qui. mo. tol. ob. in fi. 14º ꝑ fructuꝫ adeptionē. exͣ. c. de pig. cū ꝯͣ. Modi autē quibꝰ tm̄ naturalis obligatio tollit̉ ip̄o in re. ſꝫ ciuilis remanet eliſa: tn̄ vt de facili ci ꝑ exceptōis auxiliū reſiſtat̉: ſunt plures. hoc enim ſit pͥmo ꝑ tranſactionē. eſt auteꝫ tranſactio de re dubia lite incerta nec duꝫ finita nō gratuita pactio. dicit̉ aūt tranſactio quaſi actionis tranſitio. qꝛ ꝗ trāſigit tranſit ⁊ diſcedit ab actione. ⁊ ita dicit̉ ꝓprie tranſigere is qui agit vt recedat a lite Per hanc.n. tollit̉ obligatio naturalis ⁊ remanet ciuilis. quia tranſiges pōt in tan tū agere ⁊ petere illud ſuꝑ quo eſt tn̄ ſactū ſꝫ reus ſe defendere pōt ꝑ exceptōeꝫ tranſactōis. ff. de tranſac. l. i. ⁊. l. 2. 2º. ꝑ pactuꝫ de nō petēdo: de quo intellige id qd̓ dictū ē de trāſactōe a qua differt. qꝛ pactū de non petēdo pōt fieri gratis ⁊ nō gratis. tranſa ctio v̓o nō fit gratis. 3º. ꝑ inſtr̄i debiti red ditionē vel cancellationē. de qua ⁊ illd̓ idē ītellige. ff. e..ſ. de ſolū. ſtichū.§. naturalis. ⁊ hoc ſi fiat de voluntate creditoris. al̓ ſecus ē. C. e. ꝙ debitori. Sꝫ nunꝗd erit idem ſi reddat̉ pignus. ℟º ꝙ nō. rō huius ē. quia redditio inſtr̄i in nullo eēt vtilis debitori: niſi eēt a debito liberatꝰ. ſꝫ redditio pignoris pōt al̓ vtilis eē debitori. qꝛ pōt eo vti. ¶ 4º ꝑ iuramēti delati receptionē. vt ſi debitor deferente creditore iurauerit ſe nihil debere: ip̄o iure ſublata ē obligatio. vt ī. d. §. naturalis. ciuilis v̓o elidit̉ ꝑ exceptōeꝫ iuramēti. Modus aūt quo tollit̉ obliga tio ciuilis ⁊ remanet naturalis ē ꝑ ſn̄ie ab ſolutionē. vt ſi obligatus ciuiliter ⁊ naͣliter eras ⁊ ꝯͣ te fuit actū in iudicio: ⁊ fuiſti per ſentētiā abſolutus. ſublata ē obligatio ciui lis ita vt ꝑ exceptionē rei iudicate n̄ ſortia tur effectuꝫ. remanet tn̄ naturalis. vt inſti. de excep.§. itē ſi iudicio. Res.n. iudicata cū ſit de iure ciuili pōt tollere ea q̄ ſūt iuris ciuilis. nō aūt ea que ſūt iuris naturalis. Equit̉ videre de tertio.ſ. ꝗs tenet̉ ⁊ pōt ſoluere. Circa qd̓ ſciendū ꝙ te net̉ ⁊ pōt ſoluere obligatus vl̓ he res eius in quē obligatōis actio tranſit. ſi tn̄ ſit ꝯpos mentis ⁊ maior. 25. an. ſi.n. pupillus ſit debitor alteriꝰ ⁊ velit ſoluere creditori: ſi talia det in quibꝰ alienandis decre tū exigit̉: debet in eis ſoluendis adhiberi tutoris auctoritas ⁊ decretū. al̓ ſolutio ip̄o iure nō tenꝫ. ⁊ qd̓ ē ſolutū ſi extat a mino ri pōt vēdicari. ſi tn̄ ꝯſūpſit illud creditor liberat̉ minor facto creditoris. vt inſti. q. bꝰ alie. li.§. vltꝭ. Si v̓o pupillus det ea in qͣ bus alienandis decretū nō exigit̉: tenet ſolutio facta ab eo cū tutoris auctoritate vl̓ a ſolo tutore. Si aūt adultus ē debitor ⁊ n̄ habeat curatorē: ⁊ ip̄e ſoluat: ſolutio tenet ⁊ ip̄e ſoluēs liberat̉. ſiue qd̓ ſolutū ē ẜuari poſſit ſiue nō poſſit. Si v̓o habeat curatore: neceſſaria ē in vtriſqꝫ rebus auctoritas curatoris. vt ſolutio teneat ip̄o iur̄. lꝫ ī his oībus etiā qn̄ ſolutio ip̄o iure tenet adhuc reſtat ei bn̄ficiū reſtitutōis in integrū: ſi do ceat ſe ſoluendo leſū. quo bn̄ficio pͥuabit̉ ſi iurabit. Sunt aūt quidā ꝗ ſoluere tenet̉: qui tn̄ nō ſunt obligati. vt tutores ⁊ cura tores ⁊ oēs legitimā adminiſtrationē habētes. ff. de admi. tu. quotiens.§. ſi aūt. Itē quelꝫ perſona legittima ꝓ debitore ſoluere pōt. ⁊ ſoluendo ignorantē liberat etiā inuitū. vt inſti. qui. mo. tol. ob. i. rn̄ſo. ¶ Item q̄lꝫ legitima ꝑſona pōt ſoluere creditori in nito noīe debitoris: ſi ſpēs vel quantitas erat in obligatōe. ſecus ē ſi factū. vt. ff. e. in ter. Itē nota ꝙ ſi tutor ſit debitor pupilli ſui ſoluere debet ei. nec debet expectare quo uſqꝫ ꝯueniat̉ ꝑ iudice. ⁊ quod ſoluit dꝫ ad miniſtrare cū alia ſubſtātia pupilli. Et ecō uerſo ſi pupillus ſit debitor tutoris. qꝛ tutor fuit creditor patris pupilli pōt a pupil lo exigere ⁊ ſibiip̄i ſoluere. dūmō ſit pecunia in ſubſtantia pupilli de qua poſſit ſibi ſoluere. Sciendū aūt ꝙ filius tenet̉ ſoluē debita patris ſi ē heres. exͣ. e. c. i. vbi noͣ. ẜꝫ Ber. ꝙ filius aūt ē heres. aut nō. ſi nō: nō tenet̉ ꝓ patre niſi in cā pͥmipilarij. C. de primipilio. cū ex ſola. li. 12. Si aūt ē heres: aut ē inſtitutꝰ heres in certis rebꝰ. ⁊ ſic nō tenet̉ ſoluere debita patris. qꝛ qui ī certis rebus inſtituit̉ loco legatarij habet̉. C. de here. inſti. quotiens. Aut vl̓r in oībꝰ. ⁊ tūc aut fecit inuentariū: aut nō. ſi fecit ſic non tenet̉ ſoluere niſi quantū hereditatis vires ſe extendūt. C. de in. deli. l. ſancimus. Si nō fecit tunc in iudicio poli nō tenet̉ ſoluere niſi quantū hereditatis vires ſe extē dunt. ſꝫ in iudicio fori tenet̉ ſoluere oīa debita deſcēdentia ex ꝯͣctu vel quaſi. debita v̓o deſcēdētia ex maleficio ſiue delicto vel quaſi nō tenet̉ ſoluere niſi quantū ad euꝫ ꝑuenit. vel niſi lis cū defuncto fuerit cōteſtata. C. de deli. de fun. l. vna. Nota tn̄ ꝙ in duobꝰ caſibꝰ nō dat̉ actio ꝯͣ heredē niſi

III. XIX. quantū ad ip̄m peruenit. Unus eſt qn̄ ali quis agit cōtra menſorē male renūciantē. vt ſi aliquis fuit mihi ꝯdemnatus ad. 10. ingera ſoluenda. ⁊ ip̄e ſoluit minus qͣꝫ. io. ⁊ ideo depoſui querelā corā iudice. ⁊ ideo iudex miſit menſorē qui renūciauit ſibi ꝙ .i. iugera tradita eēnt mihi. ⁊ ꝓpter hͦ ille fuit abſolutus. actio mihi dat̉ ꝯtra menſorē ſed nō ꝯtra eius heredē: niſi quantuꝫ ad eū ꝑuenit. ff. ſi men. fal. mo. di. ſi duobꝰ .§. vltꝭ. Secūdus ē cū quis agit cōtra ali quē actione tributoria que nō dat̉ cōtra heredē niſi quantū ad eū peruenit. ff. de tribu. ac. illud.§. vlti. Secūdū aūt canones heres tenet̉ ex delicto defuncti. exͣ de ſepul.c. vltꝭ. ⁊ de rap. in litteris. Unde nota ꝙ ꝗlibet heres ſiue filius ſiue extraneus tene tur ſoluere oīa debita defuncti ſiue ex ꝯͣctu vel quaſi ſine ex delicto vel qͣſi. Hec Ric. ⁊ Ber. exͣ. e. c. i. ⁊ de ſepul. c. vlti. Et ſi ꝗdē tm̄ ſit vnus heres ille tenet̉ in ſolidū. ſi v̓o ſint heredes plures quilibꝫ tenet̉ ꝓ ea ꝑte pro qua heres exiſtit: niſi forte in duobꝰ caſibus. Unus ē qn̄ res furtiua tota perue nit ad vnū. ille tenet̉ reſtituere totā. ff. cōmo. l. 3.§. heres. Hec Goſ. Secūdus ē ſi ante reſtitutionē rei furtiue alter heredum fiat nō ſoluendo. ar. exͣ. de vſur. cū tu. ⁊ c. tua. in glo. ¶ Itē ſi filius ex cōtractu pr̄is iuſſu eius mutuo pecuniā accipit nō tenet̉ eam ſoluere creditori: niſi ſit heres patris. C. qd̓ cum eo qui in aliena poteſtate eſt. ſi ex cōtractu. hoc eſt veꝝ ẜm glo. ſi accipit vt nuncius vel miniſter. Non ſolū autem pͥncipalis debitor ⁊ eius heres ſoluere tenent̉. ſed etiam in defectū hoꝝ fideiuſſor ⁊ eius heredes. ff. de fideiuſ. pōt.§. i. Debꝫ aūt prelatꝰ ſoluere debita ſui p̄deceſſoris pro eccleſie vtilitate cōtracta. exͣ. e. c. i. alit̓ cōtractus eſſet inualidus. io. q. 2.§. h̓ ius. ⁊ re fundi ꝑ in integrū reſtitutionē. exͣ. de reſti. in inte. requiſiuit. prelatꝰ enim quaſi ſui predeceſſoris heres eē videt̉. di. 40. c. i. ẜm enim Inno. eccleſia vel ciuitas nūqͣꝫ in mutuo obligat̉ niſi ſit v̓ſum in vtilitatē eius. ff. ſi cer. pe. ciuitas. ¶ Quid de illo ꝗ ſoluere tenet̉: nō tamē pōt. qꝛ nō habꝫ vn̄ ſoluat. ℟º ꝙ talis tenet̉ vel conuenit̉ aūt ex maleficio aūt ex ꝯtractu. ſi ex maleficio tunc ſi nō ē ſoluendo punire pōt ⁊ verbe rari. vt notatur. 14. q. 6. ſi res. nec eius pena eſt precio redimenda. i. q. 2. debemus. Et exquo talis penam corporalē ſuſtinuit pro debito: non tenet̉ ſoluere: īmo liberat̉ quia pro eodem non debet bis iudicari. vt in. c. ſi res. Si autem conueniat̉ ex cōtra ctu non eſt corporaliter puniendus. ſꝫ ſufficit ꝙ cedat bonis. C. qui bo. ce. po. l. vlti. tamen ſi poſtea venerit ad pinguiorē fortu nam. vt exͣ. e. odoardus. tenet̉ ſoluere ſed nō totū. ſꝫ quantū pōt habita rōne ne ege at. inſti. de ac.§. vlti. Tamē in iudicio aīe totum reſtituet etiā ſi nihil remaneat ſibi. quia non dimittit̉ peccatū niſi ablatū reſti tuat̉. vt in. c. ſi res. Hec Ber. ⁊ Hoſti. exͣ. de homi. ſicut dignum. ⁊ Io. di. 8. nō ſa tis. ⁊. 9. q. 6. c. i. Ad hoc nota ꝙ quando iudex dubitat vtrū quis totū vel parte ſol uere poſſit: ſi ferat ſententiā excōicatiōis cōtra nō ſoluentē tenet. Sed ſi certus eēt ꝙ nihil ſoluere poſſet vel ſi bonis ceſſiſſꝫ non teneret. vel ſi teneret: quod eſt tutius dicere: iniuſta eēt. ⁊ iſte ſine difficultate ab ſolui deberet. ⁊ tenetur iudex ad intereſſe. Hec Ber. exͣ. e. odoardus. Inanis eniꝫ ē actio quam inopia debitoris excludit. exͣ. de reſti. ſpo. olim. 2. ¶ Nota etiā ꝙ ſoluen do nemo intelligitur eſſe niſi qui poteſt in ſolidum ſoluere. ff.& dolo. nam is. Quid ſi mihi ꝓmittas pecuniam quā mutuani tibi ſoluere certo loco ⁊ non ſoluas in iſto loco. ℟º teneris mihi quantum intererat mea fuiſſe ſolutū in illo loco. ⁊ ideo ꝑ officium iudicis ad intereſſe cōdemnaberis mihi. quia abſtuliſti mihi vtilitatem loci. ⁊ ita in hoc teneor tibi. hec enim actio vti litatem continꝫ vtriuſqꝫ.ſ. actoris ⁊ rei. ff. de eo quod cer. lo. l. 2. Et dicitur hec actio certi conditio. Quandoqꝫ.n. petit̉ pͥncipale debitum principali actione. pn̄ta ex teſtimonio vel certi conditione. tunc debet intereſſe peti officio iudicis. ⁊ hoc in contra ctibus ſtricti iuris. ſed in contractibꝰ bone fidei vt in emptōibꝰ ⁊ locatōibꝰ ⁊ hiꝰ. ſi ꝓ miſiſti mihi ſoluere certo loco venit inter eſſe iure actionis. Hec Ber. exͣ. de offi. dele. p. ⁊. g. Et idē videtur dicenduꝫ de eo qui ſoluit in termino prefixo. ¶ Sed nunquid dies ſolutionis a debitore poterit p̄ueniri. ℟ndeo aūt dies ſolutionis eſt adiectus ī fauorem debitoris. ⁊ tunc debitor poteſt illum preuenire. quia plus ſoluit qui ante tempus ſoluit. inſti. de ac. plus autem. Aut in fauorem creditoris. ⁊ tunc non poteſt preuenire. ff. de in. eum qui. ⁊. ff. de au. ⁊ ar. lega. cum qui. Hec Io. de conſe. di prima. ſolent. ſed repetere non poteſt quis ante t̓minū pecuniā debitā. exͣ. de plus pe. c. vno

T. Li. Hoc tn̄ fallit primo in marito ad inopīaꝫ vergente. de quo require circa fi. ti. de mr̄imonio. Secūdo in debitore fugiente. ff. q̄ infra. cre. ait pretor.§. ſi debitorē. Tertio in debitore ſuſpecto. qꝛ pōt cogi dare cauti onē. ff. qui ſa. da. co. ſi fideiuſſor.§. fi. Hec Hoſti. exͣ. de plus pe. c. vno. ¶ Quid ſi aliqͣ bona cōia habent ⁊ vnus eoꝝ contrahit es alienū ⁊ poſtea diuidant. nunquid am bo debita ſoluent. Rn̄det ꝟ. dupl̓r ꝙ aūt es alienū fuit cōtractū ab oībꝰ ⁊ tunc oēs ſoluent. aut ab vno tm̄: ⁊ tunc aūt ē cōtra ctū occaſione omniū bonoꝝ ⁊ in cōmunē vtilitatē ⁊ ꝓfectū v̓ſū. ⁊ ſic ſoluet̉ de cōibꝰ bonis ſi contrahēs hoc ꝓbauerit. ff. de ne. ge. pomponius. i. Aut nō eſt in cōem vtili tatē verſū vel nō probat ꝙ ſit. ⁊ ſic tm̄ cō trahens ſoluet. ff. de reg. iu. nō debet alteri. Nota ꝙ ſi debitū ſit ſcriptū ⁊ debitor velit probare ꝑ teſtes ſine ſcriptura ſolutionem oportet ꝙ ip̄e probet ꝑ.§. teſtes rogatos. ⁊ iſti pn̄t teſtificari pro ſolutiōe quā debitor facere voluit: vel pro ſolutōe facta ipſi cre ditori: vel pro ꝯfeſſione creditoris. 3. q. 9. ſi nō debitū. Et ẜm Io. oēs illi teſtes rogati dicunt̉ qui rogati ſunt a iudice: licꝫ ad aliud venerit. ff. de teſta. heredes. Si vero debitū ſit cancellatū liberatur debitor niſi ꝯͣriū ꝓbꝫ creditor. ff. de ꝓba. ſi cyrographū Equit̉ videre d̓ quarto.ſ. cui ſit ſol uendū. Circa qd̓ ſciendū ꝙ ſoluē dū ē creditori vel eius ſucceſſori: cui cōpetit actio obligatōis: ſi tn̄ ſit cōpos mentis ⁊ maior. 25. an̄. In minoribꝰ autē ſic diſtingue. cū creditor tuus ē pupillus ⁊ ip̄i ſoli ſoluis ip̄o iure nō tenctꝰ ſolutio nec es liberatus: īmo ſi pupillus pecuniā non habeat ſaluā pōt iterū petere quod ſoluiſti Si v̓o pecuniā habeat ſaluā liberaris ꝗdē nō ip̄o iure: ſꝫ ꝑ remediū exceptiōis. qꝛ ſi iterū petat amouebit̉ exceptiōe doli mali. Si v̓o ſoluas pupillo cū ſui tutoris aucto ritate tenet ſolutio: ⁊ liberatus es ip̄o iure. ſi tn̄ ip̄e pupillus pecuniā ꝯſumpſerit aūt vi vel furto amiſerit repetet iterū ꝑ bn̄fici um reſtitutōis in integrū. Si aūt ei ſoluas auctoritate iudicis vel eo volēte deponas iuſſu iudicis pecuniā apud edē ſacram ne ip̄e pupillus ꝑdat eā: ip̄o iure ſolutio ten⁊ reſtitutōis bn̄ficiū ceſſat: etiā ſi tutoris auctoritas interueniat. De adoleſcētibꝰ aūt ſic diſtingue.ſ. ꝙ adoleſcens aūt habꝫ curatorē aūt nō. ſi nō: ſic ei ſoluendo libe raris ip̄o iure. ꝓcurabis tn̄ ꝙ ip̄e iuret mo re minoꝝ ne al̓ ꝑdita pecunia reſtituat̉ in integrū. Si aūt habet aūt in ſolutōe interuenit auctoritas curatoris: aut n̄. ſi ſic ſolutio tenet ⁊ liberaris ip̄o iure: licꝫ ip̄e adole ſcens ꝑdita pecunia reſtituat̉ in integrum qua reſtitutōe pͥuabit̉ ſi iurauit. Si v̓o nō interuenit ſolutio nō tenet: ⁊ ideo nō es liberatus: nec dat̉ ei reſtitutio ip̄o iure non valentē qd̓ actū eſt. Itē ſolui pōt tutori ul̓ curatori minoris ⁊ tenet ſolutio ip̄o iure: lꝫ minori reſtitutio det̉. Itē in ſtipulatiōe adiecta ꝗcūqꝫ ſit ille: etiā nolēte creditore: niſi pͥmo cū eo litē ꝯteſtet̉: vel niſi ſtatus adiecti mutet̉ in ꝯditōeꝫ deteriorē. ff. eo. ſi quis ſtipulatus. Itē ſeruo creditoris. ff. e. ſi quis ſeruo. Itē ſi ſoluo creditori credito ris mei liberor: niſi forte intereſſe creditoris mei nō fuiſſet ſolutū. ff. de ne. geſ. ſi liber homo. Et hoc ē veꝝ ſi quantitas debet̉. ſe cus ē ſi factū. ff. e. īter artifices Hec Hoſti. Itē ſi aliquis mandauit vt ticio ſoluam: demū ꝓhibeat eū reciꝑe: ſi ꝓhibitōeꝫ igno ro ſoluendo ticio liberor. ſi aūt ſcio nō liberor. ff. c. ſi quis ſtipulatus. Itē creditor de bitorē īuitū liberare pōt. ff. e. ſi debitor. Itē ſi inuito ⁊ ignorante creditorē alteri ſoluat̉ nō liberat̉ debitor. C. e. inuito. niſi ille alter eēt ſocius. ff. de pac. ſi vnus. vel ꝓcurator cꝰ mādatū ignoret̉ eē reuocatū. ff. e. .ſ. de ſolu. l. v̓o ꝓcuratori. cuicūqꝫ aūt volū tate creditoris ſoluat̉ liberat̉. C. e. nihil. ꝓcuratori vero litis nō ſoluit̉. ff. e. hͦ iure. Itē ꝗ ſoluit ꝑnicioſo nō liberat̉. puta qui ſoluit luxurioſo vt det meretrici. ff. de ānu. le. eū ꝗ rogatus. ¶ Quid ſi debeo tibi cētū lib. ⁊ cōmune cogit me ſibi ſoluere illas cētū. nūquid poteris a me petere illā pecuniā. Rn̄det ꝟ. ꝙ aūt tua bona erant obligata cōmuni ex cōtractu. aut nō ex ꝯͣctu ſi ex cōtractu tunc iure retinet: ⁊ nō potes a me petere. ſi v̓o nō ex cōtractū: aut fuer̄t publicata ꝓpter delictū. ⁊ ſic ſum liberatus nec teneor tibi in aliquo. aut fuerūt alicui data ꝓpter vtilitatē publicā vel ꝓpter ſtatutū ciuitatis.ſ. ꝓ ſtipēdiarijs militibus ⁊ huiuſmodi. ⁊ tunc teneor tibi. ff. de rei ven. item ſi verberatū.§. i. Equit̉ videre de quinto.ſ. quid ⁊ quantū eſt ſoluendū. Circa quod ſciendū ꝙ ſoluēdū eſt illud quod eſt in obligatōe.ſ. res vel quantitas ab ob ligato debita. ſi tamen ſit res corporalis: qꝛ īcorporalia non recipiunt ſolutionem vel traditionem. ff. de acqui. re. do. ſeruus.

III. XIX. .§. incorporales. nō ergo aliud ē ſoluēduꝫ niſi quod erat in obligatiōe. qꝛ aliud pro alio ſolui nō pōt niſi creditore cōſentiēte. vt inſti. qui. mo. tol. ob.§. i. Aliquando tn̄ cogit̉ aliud pro alio acciꝑe. vt in eccleſia debitrice. ⁊ in eo qui debet aurū cū in eius ſubſtantia nō reperit̉ aurū. ⁊ in eo qui dꝫ ſeruum cuius vult. ſolucre preciū. quia di cit eum ſuū eē cognatū. vt. C. de ſac. ſan. ec. hͦ ius. ⁊. C. e. aucͣ. niſi debitor. ⁊. ff. de le. i. ſi domus.§. in pecunia. Itē in noxali actiōe ff. de re iudi. miles.§. i. ⁊. 2. Sꝫ qualis mo neta dabit̉ in ſolutionē. ℟º. ſolutio fieri debet ad illā monetā que currebat tꝑe con tractus. exͣ. de cen. c. penul. hec glo. exͣ. de iniurꝭ. olim. Nota ẜm Hoſti. ꝙ in moneta tria requirunt̉.ſ. pondus materia ⁊ forma vn̄ reprobat̉ ſi deficiat in maͣ vel pondere vel forma debita. vt quia nō ē talis forme que currat ⁊ recipiat̉. vnde creditor mu tuans prouideat ꝙ in inſtrumēto ponat ꝙ ſibi debet̉ pecunia eiuſdē materie valo ris ⁊ ponderis ⁊ in eodē curſu. Sꝫ quid ſi mercator de hoc ſibi nō ꝓuiderit: ⁊ dn̄s terre curſū mutuate pecunie prohibeat. ⁊ ſic diminuta ſit libra in duobus vel tribꝰ ſolidis. cuius erit damnū. ℟ndet Hoſti. exͣ de iurei. veniens. ꝙ moneta aūt repro bat̉ ex cauſa iuſta.ſ. quia diminuta eſt in valore. ⁊ tunc damnū erit debitoris ⁊ non creditoris. ff. e. creditor. Aut ex cauſa iniu ſta.ſ. quia dn̄s vult cōſequi lucrū. ⁊ tunc aūt debitor fuit cōſcius fraudis vel culpe. aut non. Si ſic erit ſuū damnū. ff. ſi cer. pe. ꝙ te mihi. Si n̄ ſufficit ꝙ debitor pecuniā in eodē pondere ⁊ valore quo ad pondus reddat: lꝫ ſit diminuta quo ad curſū. niſi aliud dictū ſit. vt ibidē. l. 2. ¶ Quid ſi alieni nūmi inſcio vel inuito domino ſunt ſoluti. ℟ndet azo. ꝙ ſi diſcerni poſſunt ab alijs manet eius cuius fuerūt ⁊ eos vendicare pōt. Si v̓o non pn̄t qꝛ ſunt mixti cū alijs: ſunt eius qui accepit. nec pōt eos dn̄s vēdicare. ſꝫ ei ꝯpetit actio furti in dante. ff. e. ſi alieni. ¶ Nota etiā ꝙ qn̄ quis tenet̉ ad alterū duoꝝ ſub alternatōe liberat̉ quod voluerit p̄ſtādo. inſti. de here. inſti.§. ſi plu res. Hoc aūt fallit pͥmo in legatis. 2º in fi deicōmiſſarijs libertatibꝰ: q̄ quidē duo ſi relinquant̉ ſub diuerſis ꝯditionibꝰ ⁊ īcer tis nouiſſime parcēdū ē. ff. de ꝯdi. ⁊ demō. ſub diuerſis. ⁊. l. ꝑ fideicōmiſſū. 3º. qͣndo duo tenent̉ in ſolidū ſub alternatione ad aliqua. tunc enim creditoris ē electio. ff. de ꝯdi. inde. plane. ¶ 4º in legatis in genere. vt cū teſtator habēs duas conchas legat concham ſine determinatione. tunc.n. electio ē legatarij. ff. de le. i. ꝗ duas. Hec Bar. vel Brocar. dicis ⁊ ꝟ. exͣ. de teſta. īdicāte. Sꝫ Ber. exͣ. de reſcrip. īter ceteras loquēs de p̄dicto. ¶ 4º caſu dicit ꝙ heres hꝫ optionē niſi ſit in mora. qꝛ tunc ad legatariuꝫ optio ꝑtineret. ¶ Quid ſi quis ſoluit amplius ſuo creditori qͣꝫ debuit. ℟º cū quis indebitū ſoluit: aut ſoluit ſcienter: aut igno ranter. Si ſcienter. aut ſponte: ⁊ ſic nō pōt repetere. qꝛ videt̉ donaſſe. ff. de ꝯdi. īde. l. 2. Aut coactus ꝑ metū iuramēti: ⁊ ſic poteſt repetere. ut ſi quis iurauerit vſuras ſoluere debet ſoluere: ⁊ poſtea repetere. exͣ de inr̄ in. debitores. in glo. ⁊ in textu. Si vero ſoluit ignoranter aūt ꝑ ignorantiā iuris. ⁊ ſic n̄ poteſt repetere: aut facti ⁊ tunc aūt ꝑ igno rantiā probabilē. ⁊ ſic pōt repetere. vt ſi is cui ſucceſſit ſatiſfecerat de debito. qꝛ ꝗ ſucceſſit in locū alterius habet iuſtā ignoran tie cauſam. aut minus ꝓbabilē. ⁊ ſic non poteſt repetere. C. ad. l. fal. error. ¶ Nota in ſuper ad maiorē euidentiā ꝙ in iure ciuili aliquid dicitur indebitum multipl̓r. Uno modo dicit̉ indebitū iure tm̄ ciuili: qd̓ tn̄ eſt debitū iure naturali. vt illud quod pōt retineri per legē fal. Et ſimil̓r ſi paruus vel pupillus ꝓmittat tenet̉ natural̓r: nō ciui liter. Et qui ſoluit indebitū tale ꝑ ignoran tiā facti pōt illud repetere. vt ſi legatū de qͦ falcidiā detrahere potui: integre ſolui credens hereditatē ad oīa ſufficere: tenet̉ legatarius mihi reſtituere. Si aūt ꝑ ignorā tiam iuris ſic nō repetit̉. C. ad. l. fal. error. niſi ſoluat̉ a perſona pͥuilegiata.ſ. a milite ruſtico minore vel muliere. ff. de ꝓba. cuꝫ de indebito.§. ſin aūt pͥmus. Similiter ſi aliquis poſt p̄ſcriptionē ꝯpletam promiſit ſe ſoluturū ſcienter tenetur. ſꝫ ſi ignoranter non tenetur. ff. ſi quis cauti. ſed ⁊ ſi. Hec ꝟ. 2º dicitur aliquid indebitū iure naturali tm̄ ſed debitum iure ciuili vt ꝑ inſtrumentum ſi tenebar tibi in aliqua pecunie quantitate. feciſti aūt mihi pactū de nō pe tendo: vel iuraſti nō petere: ſoluta ē obliga tio naturalis: remanet tamen ciuilis. vn̄ ſi ꝑſolui repetere poſſum. 3º dicit̉ aliquid indebitū iure ciuili ⁊ naturali ſimul. vt ſi tibi tenebar in aliqua pecunia per inſtrumētū ⁊ feciſti mihi pactū de nō petēdo vliuraſti nō petere: ⁊ reddidiſti inſtrumētum ſoluta eſt obligatio naturalis ꝑ pactuꝫ vel

T. Li. XIX. iuramētū: ⁊ ciuilis ꝑ inſtrumēti redditōeꝫ Et in hoc caſu per quancūqꝫ ignorantiaꝫ ſoluat: repetet. ſꝫ ſi ſciens ſoluat nō repetet qꝛ donaſſe videt̉. ff. de ꝯdi. inde. l. i. Quarto dicit̉ aliquid indebitū ꝑ exceptionē: qd̓ tamē eſt debitū iure naturali vel ciuili vel etiā vtroqꝫ. hec aūt exceptio aūt eſt tꝑalis aūt ꝑpetua. aūt dubia.ſ. an ſit tꝑalis aūt ī petua: aut ſit introducta ad ſeruādū iuris rigorē. Si ergo ſit aliquid indebitū per exceptionē tꝑalē ⁊ ſoluatur: repeti nō pōt. vt ſi ꝓmiſi aliquid dare cū moriar: ſi dedero ante repetere non poſſum. ff. de ꝯdi. inde. nā ſi cū moriar. Si vero ſit indebitū ꝑ exceptionē ꝑpetuā.i. generalē. aut ergo illa ē fauorabilis. ⁊ ſi ſolutū ē ꝑ errorē indebitū pōt repeti. vt cōtingit in velleiano. qꝛ ꝓpter fauorē mulieꝝ ꝙ nō fideiubeāt ē ſtatutū Aut ē odioſa. vt ſi filiuſfamilias ꝯͣ mace donianū mutuum accepit ⁊ pater familas ſoluerit: nō repetit̉. macedonianū.n. in cre ditoris odiū dat̉. īmo ſi indebitū ꝑ ip̄m ꝑ ignorantiā ſiue iuris ſiue facti ſoluat̉: nō repetit̉. Si aūt exceptio ſit dubia. puta ꝓmiſi tibi centū lib. ſi veniret de aſia nauis mea. hec enī exceptio ē dubia an ſit tꝑalis vel ꝑpetua. qꝛ ſi nauis veniat fuit tꝑalis. ſi nunqͣꝫ venerit ꝑpetuā. ſic ꝓcedit̉ ac ſi eēt ꝑpetua ⁊ fauorabilis. vnde indebitū ſolutū repetit̉. Et de his tribꝰ membris habet̉ ff. de ꝯdi. inde. ꝗ exceptionē. Si vero ſit exceptio introducta ad ſeruandū rigoreꝫ iuris vt exceptio rei iudicate: tunc īdebitū ſi ſcienter ſoluat̉ nō repetit̉. vt ibidē. iudex Hec Ber. exͣ. e. is qui. ⁊ de ꝓcur. in noſtra ¶ Nota iterū ꝙ indebitū ſolutū nō repeti tur in ſex caſibꝰ. Primo quando ſoluit̉ ex cauſa iudicati: vt proxime dictū eſt. Scd̓o quando debitor creditori detulit iuramētū ⁊ ille falſo iurauit ip̄m in tantū eē obligatū. inſti. de obli. que ex quaſi. item is cui. in glo. ⁊ inſti. de acti.§. item ſi quis. Tertio qn̄ cauſa trāſactōis ſoluitur. C. de ꝯdi. īde. l. 2. Quarto qn̄ ſoluit̉ ex cauſa que creſcit ꝑ inficiationem. vt actio legis aquilie que dat̉ in ſimplū ꝯͣ ꝯfitentē ⁊ in duplū cōtra negantē. vt ſi occidiſti aīal vicini tui. ff. ad .l. aqui. inde neracius.§. hec actio. Quīto quando ſoluit̉ ex pietate. ff. de ꝯdi. inde. cū is.§. penul. Sexto qn̄ aliquis ſciēter ſoluit C. de ꝯdi. inde. indebitū. hoc tn̄ ẜm canones falſit in vſura que indebite ſoluta repetit̉. exͣ. de iurei. debitores. hec accur. C. de ꝯdi. inde. l. i. glo. ſuꝑ v̓bo iudicati. vnde v̓ſus. Iudicat ⁊ iurat tranſacta negat pie tas ſcit. ¶ Quid ſi ſuꝑ maiori quantitate qͣꝫ ſibi debeat̉ fecerit quis ſcienter ⁊ doloſe a debitore ſibi caueri. ℟ndet Ber. exͣ. de plus pe. c. vno. ⁊ ꝟ. ꝙ ſi talē penituerit frau dis ⁊ cōfiteat̉ veritatē ante litē ꝯteſtatā: debitū nō ꝑdit: ſꝫ puniet̉ in expenſis quas reus fecit. Si vero ꝑſtitit in crimine. ⁊ tan dem de adiecta falſa quantitate ꝯuincat̉ in toto debito punit̉ niſi in duobus caſibꝰ Unus eſt quando creditor ꝯuictus trāſigit cū debitore ſuꝑ pena ⁊ ſuper doloſitate illa: īmo ſi quis eſt dolo inductus ad trāſi gendū de illa doloſitate: non pōt acciꝑe dedolo prius cōmiſſo in extorquēda cautōe ſꝫ de dolo p̄ſenti. Secundus ē quādo pͥus extortam dolo cautionē debitor cōfitet̉ ſe totū debere. C. e. l. i. Quid ſi quis bis cre ditori pecuniā ſoluat: quia neſciuit ſe pͥmo ſoluiſſe: ⁊ poſt recordet̉. ℟º. indebitū pōt repetere: ſꝫ ip̄e tenet̉ ꝓbare ꝙ ſoluta ſit in debite. vbi creditor negaret ſolutionē factam ſibi fuiſſe. ⁊ tunc ſi ꝓbabit̉ ſibi ſolutio facta oportet ꝙ creditor ꝓbet ꝙ illa pecunia ſibi fuerit debita. exͣ. e. is qui. hoc in telligit̉ de ꝑſonis nō pͥuilegiatis. ſecus eſt ī pͥuilegiatis vt de pupillo ſiue minore muli ere milite ruſtico ſimplicitate gaudēte. iſti enim non tenēt̉ ꝓbare indebitā fuiſſe. ſꝫ ꝗ recipit ꝓbare debet debitā fuiſſe. ff. de ꝓba. cum de indebito.§. ſin autē. i. Hec Ber. Nota ꝙ qui primo negauerit pecuniam numeratam ⁊ poſtea de hoc conuictus fu erit: ꝓponere non poteſt exceptionē ſolutio nis in penam mendacij. C. de non nume. pe. aucͣ. qui ꝓpriam. Item neqꝫ delicatus debitor nec oneroſus creditor a iudice au diatur. ff. de pig. ac. ſi ſeruas. in fi. Et ꝗdeꝫ ẜm glo. delicatus debitor eſt qui nec vnū vult ſoluere nūmum. ſꝫ oneroſus creditor ē ꝗ ſibi vult ſolui vſqꝫ ad qͣdrantē vltimū. Equit̉ videre de ſexto.ſ. de effectu ſolutionis. Eſt autem effectus ſolutionis dummodo legitime fiat eo modo quo dictum eſt ſupra. vt tollat̉ oīs obligatio quecunqꝫ ſit illa tam principalis qͣꝫ fideiuſſoria. vt inſti. quibus modis tolli. obli. in principio. Ad hoc autem vt tollatur omnis obligatio oportet vt ſolutio plene ⁊ integre fiat. ⁊ tunc ſit liberatio pro illa ſolum. ¶ Sed quid ſi plures debitores erant in ſolidum obligati: ⁊ vnus eorum pro ſe partem virilem ſoluit ⁊ creditor admiſit. ℟ndeo per hoc obligatio

C. III. XX. corum in ſolidū tollitur: ⁊ alter pro altero poſtea nō exigit̉ aūt ꝯuenit̉. ſꝫ quilꝫ coꝝ tm̄ pro ſe ⁊ parte virili exceptiōe oppoſita pacti taciti niſi dictū ſit in ꝯtrariū. vt. C de pac. ſi creditores. ¶ Itē qn̄ plures aliꝗd ꝓmittunt aūt ꝓmittunt pecuniaꝫ: ⁊ tunc quilibet liberat̉ ſoluendo partē ſuaꝫ. ff. d̓ ꝯdi inde cū duo. Aut ſpēm ⁊ tunc non liberat̉. ff. de v̓. ob. l. 2. aūt factū. ⁊ tūc ab oī bus cōpleri debet. ff. de manu. teſta. ⁊ ſi ita fuit. duobꝰ ſeruis. Hec Hoſti. exͣ de pe. con ſtitutꝰ. Itē ſi quis ꝓmiſit. 40. lib. in aliqͦ termino ſub pena decē lib. ſi ſoluerit. 30. lib. infra terminū nō debꝫ exigi pena niſi ꝓ. 10 nō ſolutis exͣ. de pe. ſuā. Ubi nota ẜꝫ Ber. ꝙ illud quod ꝓmittit̉ ſub pena aūt ꝯſiſtit in dando: aut in faciendo. ſi in dando: ſic ī totū pena ꝯmittit̉: lꝫ ꝑ parte ſit ſatiſfactū ff. de v̓. ob. ſtipulationū. 2.§. ſi ſortē. Ita dicunt oēs legiſte preter dn̄ꝫ meū qui dixit ꝙ oppoſita doli exceptionē repellet̉ a pena ꝓ rata partis ſolute. ⁊ ē cū eo Goſ. ti. de penis ar. ẜm eos. ff. de v̓. ob. l. 2.§. vlti. ⁊ hec equitas ſeruat̉ ī. c. ſuā. qꝛ non debet quis cū alterius iactura ditari. vt ibidē dicitur Si in faciendo: aut ergo illud quod fieri debꝫ eſt indiuiduū.i. tale qd̓ nō pōt diuidi in partes. ⁊ ſic in toto pena ꝯmittit̉ ſi non flat. vt ſi mihi ſit a te ſeruitus ꝯſtituta ſub certa pena ⁊ decedas pluribus heredibus relictis ⁊ vnus eoꝝ tm̄ me impediat. pena cōmittit̉ in totū. ff. de v̓. ob. eadē.§. cato. in pͥn. Aut ē diuiduū: vt cū quis ſtipulat̉ generaliter hominē vel vas quodlibet. ⁊ ſic pro parte tm̄ cōmittit̉ pena in cōtractibꝰ. vt ſi procurator ſub certa pena promiſit dn̄m ratū habiturū ſuꝑ rē certam: ⁊ ſunt plures ſuꝑ quibꝰ ſtipulatio rata eſt habita ſi dn̄s in vno cōtrauenerit: nō cōmittitur pena niſi pro parte. ff. rem ra. ha. ſi ꝓcura tor ratā rē. ſꝫ in iudicijs pena cōmittit̉ in ſolidū. exceptio tn̄ doli opponit̉ ꝓ parte. ff. ſi quis ca. ſi ſeruus. In pͥmo tn̄ caſu.ſ. cum pena ꝯſiſtit in dādo diſtinguit ꝟ.ſ. ꝙ illd̓ quod dari dꝫ dat̉ aūt ab vno: aut a pluribus. ſi ab vno. tunc ſi pro parte det̉ pena in ſolidū cōmittit̉. vt in. l. ſtipulationū. Si a pluribus: tunc pena pro parte cōmittit ⁊ exigit̉. ff. de arbi. ſi duo. niſi illi pl̓es loco vnius habeant̉. vt ibidē. ī.§. cui fundus. Itē ſi quid ſub pena promiſi ⁊ non ſolui pena ē ꝯmiſſa. ſi tamē poſtea ſoluo liberor a pena. ff. de ar. l. vlti. hoc ē veꝝ ẜm accurſi ſoluo ante iudiciū ceptū ⁊ anteqͣꝫ credi toris interſit. vt ibidē. l. ſicut dies.§. vlti. ¶ De conatōibus īter viuos titulus zoEinde qꝛ dictū ē ſupͣ d̓ venditi one ⁊ ꝑmutatōe in quibꝰ reruꝫ dn̄ium tranſfert̉ non gratuito. nunc dicendū ē de donatōibus in quibus tranſfert̉ dn̄ium rerū gratuito Uidendū ē ergo pͥmo quid ſit donatio ⁊ vnde dicit̉. 2º de ſpēbus donatōis. 3º. ꝗs pōt donare. 4º. cui pōt donari. 5º quid p̄t donari. 6º. quō donatio fiat. 7º. ad ꝗd donator tenet̉. 8º ex quibꝰ cauſis donatio reuocet̉. ¶ Circa primū ſciendū ꝙ donatio ē mera liberalitas qua nullo iure cogente aliquid cōcedit̉. ff. e. l. i. ⁊ 2. Uel ẜm Hoſti. eſt rei licite nullo iure cogente mera libera litate facta collatio. Sola aūt obligatio ci uilis precedens non impedit donationem quia illa nō eſt efficax ad agendū vel rēti nendū vel cōſtituendum. ſed naturalis ſic. qꝛ ſufficit ad cōſtituendū. ff. e. hoc iure.§. vlti. Mera ideo dicit̉. quia ſi ſit ex neceſſi tate non ē donatio. ff. de adimen. legatis. rē legatam. Dicit̉ aūt donatio a dono quaſi doni datio. ff. de dona. cā mor. ſenatus.§. i. Irca ſecundū ſciendū ꝙ donatio nū alia ē ſimplex. alia ob cām. ſim plex eſt illa que non habet cām: ⁊ eſt irreuocabilis: ita vt nullo caſu donator velit ad ſe reuerti rem donatā. ff. e. l. i. Donatio ob cauſam ē cū interponit̉ vt aliquid fiat vel non fiat. vt eſt donatio ꝓpter nuptias ⁊ cauſa mortis ⁊ dotis. Secus ē forte de donatione ſponſalioꝝ ẜm azo. ꝗa ipſa ſit pure ⁊ ſimpl̓r: lꝫ inſit ꝯditio tacite ꝑ. l. ff. e. hoc iure.§. vlti. Iteꝫ donatio alia eſt inter uiuos. vt quando rē quam dono malo habere illū cui dono qͣꝫ me. alia cā mortis. vt cū rē quā dono malo me hēre qͣꝫ eū cui dono: ſꝫ magis ip̄m qͣꝫ heredē me um. ff. de do. cā mor. l. i. Ad preſens auteꝫ intētio eſt dicere tm̄ de donatione inter uiuos. hec autem vt dictū eſt debet eē mera debet etiā eē pura: nō ficticia. vt.ſ. donator habeat ꝓpoſitū tranſferendi ꝓprietateꝫ. ali ter enim dn̄ium tranſire nō pōt. ff. e. ī edibus.§. vlti. in fi. debet etiā eē ſimplex.i. ſine cauſa: ⁊ irreuocabilis. vt dictū ē ſupra. iō etiam in inſtrumentis de donationibus inter viuos dicitur. donauit pure libere ſimpliciter ⁊ irreuocabiliter inter viuos. De donatione vero dotis ⁊ de donatione

T 1. ꝓpter nuptias: ⁊ de donatōe inter ſpōſalia habet̉ infra li. s. ti. de matrimonio. circa fi. De donatōe aūt cā mortis habet̉ īfra. ti. ſe. Itē donationū alia ꝑſonalis: alia realis ſi.n. ep̄s donet rem eccleſiaſticā alicui ꝑſone magis eēt donatio ꝑſonalis qͣꝫ realis. .i. q. z. hoc ius. Si v̓o donet pluribꝰ ꝑſonis īmediate ſibi ſuccedentibꝰ p̄ſumit̉ eſſe realis. qꝛ p̄ſumit̉ donaſſe dignitati. exͣ. de dona. cū dilecti. Si aūt donet eccleſie preſumit̉ etiā eē talis.ſ. realis. qꝛ eccleſia non pōt mori. ⁊ iſte p̄ſumit̉ ꝑpetuo donaſſe. 16. q. i. c. fi. Hec Ber. in. c. cū veniſſent. Irca tertiū ſciendū ꝙ donare non pōt monachus vel ꝯuerſus. di. 54 abbati. nec abbas ſeruū eccleſie: niſi dent̉ eccleſie duo ſerui eiuſdē meriti ⁊ peculij. 12. q. 2. ep̄s qui mācipiū. alias v̓o res cum cōſenſu capituli vel ſolus donare pōt. ſed cū ſolus donat quantitas dati ⁊ ꝯſuetudo terre diligentiꝰ debet attendi. ⁊ ẜm hoc donatū eſt ratū vl̓ irritū iudicādū exͣ. e. ceteꝝ. Dicit aūt ibi Ber. ꝙ ẜꝫ alanū abbas pōt facere donationē loquendo de paupeꝝ erogatione quā pōt facere quilꝫ prelatus eccleſie. ita tn̄ ꝙ nō ꝓroget̉ ad munerū quantitatē. vt inuit in. d. c. ceterū ar. di. 8. non ſatis. ꝯſiderata ꝯſuetudine ⁊ facultate eccleſie. exͣ. de cenſi. cū apl̓us. ī fi. Uel pōt etiaꝫ dici ꝙ abbas pōt facere conationē verā quā pōt facere prelatus: ſi hoc habet loci cōſuetudo: que dat iuriſdictionē ⁊ liberiorē aditū. exͣ. de his que fi. a p̄la. ſine ꝯſen. cap. c. ea noſcit̉. ita tn̄ ꝙ eccleſia enormiter nō grauet̉. exͣ. c. fraternitatē. Itē donare nō pōt minor. 25. an. niſi maior factꝰ ratū habuerit. vt in. l. vlti. Nec furioſus nec ꝓdigus. ff. c. modeſtinꝰ §. penul. ⁊ de cur. furi. l. vlti. Nec ignorās: nec inuitus. C. e. Nec is cui ē alienatio in terdicta. vt qꝛ cōmiſit crimen leſe maieſta tis. vel eſt hereticus. C. ad le. in. ma. l. vlti. ⁊ de he. ⁊ ma. l. manicheos. ⁊ exͣ. de here. ad abolendam. In his aūt criminibus do nare nō pōt quis poſt ſententiā. ſecus eſt ſi donet ante. ff. e. poſt cōtractū. Nec etiaꝫ ſeruus nec filiuſfamilias. niſi habeat peculiū caſtrēſe vel quaſi vl̓ niſi habeat liberā adminiſtrationē peculij ꝓfecticij: ⁊ hͦ ip̄m ſit ſpāliter ei cōceſſum. vel niſi ſit filius co mitis vel marchionis vel ſenatoris. aliter nō: quātūcūqꝫ magnus ⁊ diſcretus. ff. e. filiuſfamilias. Itē ſi imꝑator donet domū interp̄tamur eā cū oībꝰ iuribꝰ ⁊ ꝑtinētijs ſuis eē donatā. C. d̓ bo. va. her̄. l. ſi qn̄. li. io. Irca ꝓm ſciēdū ꝙ donari pōt pre ſenti ⁊ abſenti. noto ⁊ ignoto. ff. e. .l. vlti. amico ⁊ amice etiā meretri ci. niſi ſimiles ille qui donat amice. quia miles nō pōt donare meretrici. doctori vl̓ nō docenti. ff. e. affectionis. ⁊. C. de dona. inter vi. ⁊ vxo. l. z. patrifa. ⁊ filio familias. Exͣneo tn̄. C. e. ſiue emancipatꝭ. vxori aūt mee donare nō poſſū. C. de dona. inter vi. ⁊ vxo. ꝑ totū. ⁊ dicit Hoſti. ī ſū. ti. de dona. inter vi. ⁊ vxo. ꝙ quicꝗd de donatōe inter viꝝ ⁊ vxorē dicit̉ ꝓhibitū. idem pene intelligas de donatōe inter patre ⁊ filiū. Itē ſi aliꝗs de curia l̓ de curialibꝰ dederit ſb̓am ſuam alicui quocūqꝫ mō: ſiue inter viuos ſiue in vltima volūtate: quarta pars debetur curie. Excipiūt̉ aūt loca pia quibꝰ pōt dare totū. ita ꝙ curia nō detrahet quartā .13. q. 8. quicunqꝫ. Irca quītū ſciendū ꝙ illud ⁊ ſolū illud pōt dari quod pōt in dn̄iuꝫ alterius tranſferri. ff. e. in edibꝰ.§. vlti. Itē nō pōt a p̄lato dari niſi cū cōſēſu capituli. exͣ. e. paſtoralis. niſi res modica. vt ſupra dictū ē de abbate. preter quinqua geſimam ⁊ centeſimā ad eccleſiā ꝯſtruen dā vel cōſtructā ampliandā. vt exͣ. d̓ his que fiūt a p̄la. paſtoralis. al̓ non pōt fieri ab eo ꝑpetua donatio: niſi forte moderata ẜm cōſuetudinē patrie: vel niſi cā elemoſy ne. ſiue exͣneis ſiue ꝓpinquis. exͣ. de teſta. c. ad hec. in fi. ⁊. c. relatū. vel niſi ex cauſa de ꝯſilio pape vel maioris partis ſui capituli exͣ. c. ꝑ tuas. ⁊. c. paſtoralis. Cōſuetudo eti am generalis tenet ꝙ p̄lati ſui ꝯpotes pecuniaꝫ equos fructus ⁊ res ſe mouentes ⁊ mobiles donant pro libito voluntatis. Poſſent tn̄ ſi nimis excederet rep̄hendi: qd̓ ē ꝯmittēdēdū arbitrio boni viri. ar. exͣ ē. apl̓ice. ceterū. fraternitatē. Hec Hoſti. e. ti. Itē nō pn̄t aliqua donari in enormē le ſionē eccleſie. exͣ. c. fraternitatē. Sꝫ ꝗd ſi ꝑ multas donationes p̄latus eccleſiā ledat. nūquid ille donationes reuocāt̉. ℟º ber. exͣ. e. fraternitatē. ad hoc arguit pro ⁊ con ꝑ iura. hoc tn̄ indeterminatū relinquit. Itē ſupradictā quinquageſimam ⁊ centeſimā donare poteſt epiſcopus tam de redditibꝰ eccleſie qͣꝫ de poſſeſſionibꝰ: dūmō eccleſia n̄ ledat̉. exͣ. c. apl̓ice. in tex. ⁊ glo. 3. ī fine eiꝰ. Irca 6ᵐ ſciēdū ꝙ donatio olī ẜꝫ vet̓a iura fiebat tm̄ ſtipulatōe. ho die aūt pōt fieri ſolo pacto ꝑ v̓ba

III. XX. pn̄tis tꝑis. vt dono.ſ. nudis v̓bis. cōſenſu tamē donatoris ⁊ donatarij interueniente aliter nō. ff. e. nuda. īmo inter pn̄tes ⁊ abſentes per nunciū vel epiſtolā in ſcriptis ⁊ ſine ſcriptis fieri pōt. C. e. nec ābigi opꝫ ⁊. l. ſi aliꝗd. niſi forte ꝯuenerit īter partes ꝙ in ſcriptis fiat. C. de fide inſtru. ꝯͣctus. vel niſi forte fiat a patre in filiū emancipa tū. vel niſi fiat inter ꝑſonas ꝯiūctas. C. e. ſi quis in emancipatū. ⁊. l. ſe. Sꝫ niſi exce dat ꝗngētos aureos nulla dꝫ fieri ī ſcripti. Et dicit̉ hic ſcriptura inſinuatio apd̓ ma gr̄atus ꝯueniētes: hoc ē ꝙ donator apd̓ eos expͥmat ꝙ tali donare velit ⁊ ſcriptu ra inde fiat adhibitis ꝑſonis publicis: nō pͥuatis. ⁊ hoc ſi fiat in actis nō oꝑꝫ adhibere teſtes. C. e. in donatiōibꝰ. Sūt tamē ꝗdam caſus in quibꝰ donatio vltra ꝗngē tos aureos ſine ſcriptis tenꝫ. vt cū ſit pijs locis. in auc. d̓ nō alie. vel d̓ pͥmū. re. ec.§. ſi minꝰ. ⁊ cū fit a pͥncipe in pͥuatū. C. e. ſan cimꝰ. vel ecōuerſo a pͥuato in pͥncipe. vel a magr̄o militū in milites. vel a pͥuato in pri uatū in reꝑatōe domoꝝ. vel a priuato inpͥuatū in donatōe ꝓpter nuptias. C. eo. in aucͣ. itē ⁊ a pͥuatis. ⁊ in auc. vt nō fiāt pigno.§. illud quoqꝫ. ⁊. C. d̓ dona. an. nup. i. aucͣ. eodē curſu. vel cū vſure futuri tꝑis remittūt̉. ff. e. modeſtinus. Fit etiā donatio ꝑ v̓ba futuri tꝑis. vt dabo vel donabo in ſtar ſtipulatōis que habet fieri ꝑ verba fu turi tꝑis. ff. de v̓. ob. ſtipulationū. Quid ſi plures donatōes alicui facte ſint diuerſis tꝑibꝰ: quaꝝ nulla ꝑ ſe excedit ſūmā predi ctā: ſꝫ oēs in ſimul excedūt. ℟ndet Hoſti. ꝙ donatio valet: lꝫ nō ſit inſinuata. C. eo. ſancimꝰ.§. ſi aūt. Quid ſi donatio facta ſit in ſingulos ānos eius quantitatis: qn̄ nō excedit ſūmā: ſed oēs ſimul excedunt. ℟ndet Hoſti. ꝙ eſt donatio vna. ff. de docā mor. ſenatus.§. fi. ſi tamē ꝑſonalis fuerit: qꝛ.ſ. nulla de heredibꝰ facta eſt mentio: non exigitur. ſi autem de heredibꝰ vtriuſqꝫ .ſ. donatoris ⁊ donatarij vel alteriꝰ eoruꝫ mētio fiat: exigit̉ etiā ſcriptura. C. e. ſancimus.§. finali. Irca 7ᵐ ſciēdū ꝙ donator tenet̉ tradere qd̓ donauit vl̓ eꝗpollens inſti. e.§. ꝑficiūt. nō tenet̉ autē deeuictione. ff. c. ariſto. in glo. fi. niſi ex pacto cōuenerit. C. e. l. 2. Et hoc qn̄ incepit a traditione: vel vbi donatio incepit a ꝓmiſſion. ff. de ver. ob. vbi aūt nō apparꝫ.§. vltꝭ. poſſum agere. de dolo ꝯͣ donatorē: ſi mihi det ſcienter rem alienā. ff. e. ariſto.§. vlti. ẜm Io. 7. q. i. c. 3. Tenet̉ aūt donator dare inquantū facere pōt.i. habita rōne ſui ne egeat. ff. de re. iu. cuꝫ ex cauſa. ⁊. ff. de re. iur. in ꝯdemnationē. Nota ꝙ in donatiōe nō obligatur quis abſenti niſi in caſu. pͥº ſi mittat qui rem ſibi ferat. 2º ſi rē penes ſe habeat. ⁊ eam ſibi donatā eē ſciat. ſed ſi neſcit eam ſibi eē dataꝫ: vel nōdū accepit eam ſibi miſſam: non ſit dominus rei donate: que ſi per eius ſeruū fuerit ſibi miſſa niſi ea mente fuerit eius ſeruo data vt ſtatim eius fiat. 3º. ſi habeat aliquē pn̄tem: qui nomine eius accipiat rem illam. ff. e. abſenti. ⁊. ff. de ne. geſ. ſi ego. Itē quando duobus res aliqua datur vel vendit̉: ſem per eſt potior is cui res pͥmo tradit̉: nō cui pͥmo dat̉. C. de rei ven. quotiens. hͦ Hoſti. exͣ de ſpon. du. tuas. Itē donatariꝰ donato ri naturaliter eſt obligatus ad antidota. ff. de ꝓ. he. ſed ⁊ ſi lege.§. conſuluit. Equit̉ videre de octauo.ſ. de cauſis ex ꝗbꝰ donatio reuocat̉. circa quod ſciendū ꝙ reuocat̉ pͥmo ꝓpter defectū cauſe ꝓpter quam res data ē exͣ. de cle. cō. qd̓ a te. Secūdo ꝓpter ꝯditi onē adiecti. exͣ de condi. ap. veꝝ. Tertio ꝓpter dantis impotentiā de qua dictū ē in quarto arti. Quarto ꝓpter pacti turpitudi nē. exͣ de ſimo. veniens. Quīto ꝓpter dati enormitatē. 13. q. 2. ſi quis iraſcit. vbi dici tur ꝙ ſi pater tm̄ donet ꝙ filius exhereditet̉ debet donatio reuocari. Secto ꝓpter recipientiū fraudē. 17. q. vlti. conſtituit. vbi dicit̉ de illis abbatibꝰ qui inducunt aliqͦs ad deponendū pecuniā ꝓpter turpe lucruꝫ. ꝙ res eoꝝ heredibꝰ reddere debet. Septīo ꝓpter ſuꝑuenientē filioꝝ natiuitatē. 17. q. fi. quicunqꝫ. vbi dicit̉ ꝙ quidam nō hn̄s filios res ſuas eccleſie dedit vſu fructu ſibi retento. Poſtea v̓o natis ſibi filijs res ſūt reddēde. ⁊ hoc nō iure fori ſꝫ poli: vt dicit Ber. exͣ. e. c. vlti. Octauo quatenus mo dū excedit. 12. q. z. ſi quos. vbi dicit̉ ꝙ ep̄s pōt ſeruū bn̄ meritū manunittere. ⁊ ei. 20 ſolidos dare. ⁊ ſi vltra dederit ꝑ ſucceſſorē poterit reuocari. Nono ꝓpter ingratitudi ne. exͣ. e. c. fi. vnde ſi quis impugnat eū a quo bn̄ficiū habet: beneficiū ꝑdit. exͣ de. po ſtu. c. vlti. ſic etiam perditur ſcūdum. di. 86 ſi imperator. vel legatum. ff. de inoffi. teſta. papinianus.§. meminiſſe. ſic etiā reuocat̉ in ſeruitutē libertꝰ ꝗ patronū īpugnat. C. de obſe. pa. p̄. ſi manumiſſio. ⁊. 12. q. 2. libi.

C. Li. XX. Sūt aūt ⁊ q̄dā alie cauſe ciuiles ꝓpter qͣs donatio reuocat̉. reuocat̉.n. donatio ſc̄a liberto. pͥmo ꝓpter obſequiū nō p̄ſtitū patrono: ita etiā ꝙ reuocāt̉ empta de pecunia donata. C. de reuo. do. l. i. Ex hac tn̄ cā non reuocat̉ libertꝰ. qꝛ in nō faciēdo leuiter deliꝗt. C. de libe. ca. ſolo. ſi tn̄ deliq̄rit ꝯͣ pr̄o. nū ī faciēdo offenſā etiā lenē: poterit reuo cari ī ſeruitutē. Et ſic dꝫ intelligi. C. de lib̓. ⁊ eo. li. l. 2. ꝙ aūt dictū ē ꝙ ꝓpter obſequiū nō p̄ſtitū nō reuocat̉ libertꝰ in ſeruitutē: ē veꝝ d̓ liberto pͥuati. ſecus ē d̓ liberto eccleſie ꝗ rediget̉ in ſeruitutē: d̓ quo vide īfra li. 6. d̓ ſer. nō or. 2º donatio libertis facta toto reuocat̉ ꝓpter liberos poſtea a pr̄e noſuſceptos. ꝗnimo etiā ip̄e filiꝰ poſtea genitꝰ totū reuocare pōt. C. d̓ reuo. dona. ſi vnqͣꝫ. ⁊ 17. q. vlti. ꝗcūqꝫ. Donatio v̓o facta filio emācipato ſiue alicui d̓ liberis nō exn̄tibꝰ ī ptāte donatoris: ſiue etiā exͣneo reuocat ꝓpter qn̄qꝫ cās ingratitudinis. pͥª ſi dona tariꝰ atroces iniurias donatori intulerit. vt qꝛ dixit ei in platea vel loco ſil̓i ꝙ erat fur: vel aliud ſil̓e. 2ª ſi manꝰ impias in eū iniecerit. 3ª ſi graue dānū reꝝ ſuaꝝ intu lerit. 4ª ſi vite ꝑiculū ei inferre attēptauit vt qꝛ eū intoxicare voluit. 5. ſi ꝯditionē appoſitā nō impleuit. De his caſibꝰ habetur. C. d̓ reuo. do. l. vlti. pͥº v̓o quatuor cāe tāgunt̉ exͣ. e. c. vlti. Mater v̓o q̄ donauit filio ⁊ poſtea tranſiuit ad 2ª vota donatōꝫ reuocare nō pōt: niſi ex tribꝰ caſibꝰ.ſ. ſi vi te eiꝰ inſidiet̉: vel in eā manꝰ inferat: vel iacturā totiꝰ eiꝰ ſb̓e moliat̉. C. d̓ reue. do. aucͣ. qd̓ mater. ⁊ aucͣ. d̓ nup. mater tn̄. hoc etiā noͣt̉ ꝑ Goſ. in ſū. e. ti. ⁊ ꝑ Ber. exͣ. e. c. vlti. Eſt aūt hoc ius reuocādi ꝑſonale ab vtrāqꝫ ꝑte. vn̄ nō trāſit ad heredes dona toris ꝗ tacuit ſuꝑ hoc in vita ſua. qꝛ tacē do renūciaſſe videt̉. nec ad heredes dona tarij. C. e. l. vlti. in fi. niſi donator ī vita ſua ſe p̄pauerit ad agēdū vt dicit Hoſti. exͣ. e. c. vlti. ar. C. de inoffi. teſta. ſi pater. Et niſi ī donatōe facta liberto ꝗ liberis poſtea ſuſceptis etiā a filio reuocat̉. ¶ Quid ſi in donatōe pactū fieret ꝙ donator donationē p̄ textu alicuiꝰ ingratitudinis nō reuocaret ℟º tale pactū nō teneret: qꝛ equitati naͣli ꝯͣriū eēt.ſ. ꝙ aliꝗs impune ingratitudinis vitiū ꝯmitteret. C. d̓ inuti. ſti. ex eo. Ad hͦ nota ꝙ ſi qui clerici illis eccleſiis ꝗbꝰ fue rant intitulati in poſſeſſionibꝰ vel alijs bonis aliqua donaſſe noſcunt̉: cū ab earum miniſterio ⁊ bn̄ficio fuerint amoti: ad eas debēt reuerti. exͣ d̓ cleri. ꝯiu. qd̓ a te. ⁊ 16. ꝙ 6. d̓ lapſis. Sꝫ ꝯͣriū videt̉. 12. q. 2. nulli liceat. ⁊ exͣ d̓ ꝯdi. appo. veꝝ. ℟º ſuꝑ hoc fuerunt diuerſi modi dicēdi vt dicit̉ in glo. illius. c. qd̓ a te. ſꝫ dicit Ber. ibidē ꝙ illud .c. qd̓ a te. ⁊ ſimilia loquūt̉ d̓ benignitate ⁊ diſpenſatōe. ꝯͣria vero d̓ſtricto iure. Uel dicendū ꝙ ſi tꝑe ingreſſus res ſint exp̄ſſe donate nunqͣꝫ poſtea ſunt reſtituende. C. ſi reus. vel ac. mor. fu. l. vlti. niſi clerici vellēt ei grām facere. ſi v̓o ſint tacite donate ꝑſo nā ſequūt̉. ⁊ ſic intelligi pōt. c. qd̓ a te. qꝛ bona ſunt acceſſoria: īmo ſequūt̉ ꝑſonā. Hec Ber. ẜm aūt Io. 16. q. 6. d̓ lapſis. bona ſibi redde̓t̉ ſi ſint īmobilia quantū ad vſufructū. qꝛ tꝑe vite ſue vtet̉: ſꝫ ꝓprietas apud eccleſiā remanebit. Sed quid ſi ali quis inuita vxore monaſteriū intret ⁊ po ſtea reuocet̉ ab ca. nunꝗd illa que ꝯtulit monaſterio ſibi reddent̉. ℟º Bar. in q̄ſti onibꝰ dicit ꝙ ſic. qꝛ illa nō fuit aliter datu rus niſi teneret ingreſſus. ¶ Inſuꝑ nota ꝙ bonatio pōt modū acciꝑe. vt do tibi hoc vt facias mihi illud. Cōditionē. vt do tibi hoc ſi feceris mihi illud. Cām vt do tibi hͦ qꝛ ſeciſti mihi illud. Demōſtratōeꝫ. vt dotibi ſeruū meū ſtichū coquū. vide d̓ hͦ īfra d̓ mō ꝯtrahēdi ſponſalia ſub ꝯditiōe. li. 8. Si ergo fiat donatio ſub cōditōe: nō tenet niſi cōditōe extāte. nec donatariꝰ petere p̄t rem ſibi donatā an̄qͣꝫ ꝯditio extet etiam ſi cauere velit d̓ ꝯditōe implenda. ff. d̓ ꝯdi. ⁊ demon. ꝗ heredi.§. fi. Unde ſi pendente ꝯditione res tradat̉: ⁊ poſtea conditio nō extet: res tradita repetit̉. ff. d̓ condi. inde. l. ſub conditōe. Si vero fiat ſub modo donatio ſtatim tenet. ⁊ conatarius ſtatiꝫ pōt petere rem ſibi donatam: ſi cauere velit de modo implendo. ff. d̓ fidecō. libertatibus. cū in teſtō. ⁊ exͣ. vt ec. be. c. vno. in glo. niſi ſub mō. vn̄ magis obligatꝰ ē ꝗ donat ſub mō qͣꝫ ꝗ ſub ꝯditōe. ⁊ hec donatio nō reuocat̉ qͣꝫdiu modus ſeruat̉. Si aūt mod̓ nō ſeruat̉ tunc aūt in ꝯditione exp̄ſſa ſuit reuocatio eius modo non ſeruato. aūt nō Si ſic: donatio reuocat̉ modo non ẜuato. Si non reuocatur: ſed agitur ad intereſſe vt fiat quod conuenit. C. d̓ reſcin. ven. ea ꝯditionē. Hec Ber. exͣ d̓ ꝯdi. ap. veꝝ. Si auteꝫ fiat donatio ob cām: aut ſit ob cauſam futuram. aut preteritam. Si propter futuram: aut illa cauſa non exprimitur. ⁊ tunc non poteſt repeti quod donatur. cau ſa enim non impedit donationem: niſi

T. III. XXI. exprimatur. C. de ꝯdi. ob ca. da. ſi repeten di. vel niſi intelligatur a iure. ff. de iure doſtipulatio. vbi dicitur ꝙ ſtipulatio que fit ob cām dotis non habet in ſe tacitā ꝯditi onē ſi nuptie fuerint ſecute. Aut exprimit̉ ⁊ tunc aūt dat̉ ꝓpter cām honeſtā ⁊ tunc repeti pōt: ſi illud ꝓpter quod ē datū nō ē ſecutū. Aut ꝓpter cām turpem ⁊ tunc aūt illa turpitudo eſt ex parte accipiētis tm̄. ⁊ ſic pōt repti: etiā ſi res ſit ſecuta. vt ſi dedi tibi ne mihi facias iniuriā.i. q. z. iubemꝰ. ⁊. c. ſe. Aut ex parte dantis: ſic nō pōt repeti. vt illud quod dat̉ meretrici. Illa eniꝫ turpiter facit ꝙ ē meretrix: ſed nō turpiter accipit cū ſit meretrix. pōt tamē pignꝰ ab ea repti: nō actōe pignoraticia: ſed rei vē dicatione. ar. C. ſi obtur. ca. l. 2. ſuper v̓. melior. Aut ex parte vtriuſqꝫ. vt ſi det̉ pecunia iudici vt mihi iudicet. ⁊ tunc repetinō pōt. ii. q. z. que recte. Hoc aūt fallit in magiſtro qui dat pro licētia docēdi: ꝗ pōt repetere quod dedit. ⁊ hoc ſit in odiū eius ꝗ recepit. exͣ de magi. ꝓhibeas. fallit etiā ī ſimoniaco regulari cui pecunia redditur vt cū ea ī monaſteriū arciꝰ recludat̉. īmo monaſterio potius qͣꝫ ꝑſone datur. exͣ de ſimo. veniens. Nota tn̄ ꝙ quando turpitu do ē ex parte dantis vel vtriuſqꝫ: tunc lꝫ dans nō poſſit repetere: fiſcus tn̄ repetere pōt. ff. de do inter vi. ⁊ vxo. cū hic ſtatus.§. vlti. Si v̓o aliquid det̉ ꝓpter cām p̄teritaꝫ vt do tibi qꝛ hoc feciſti mihi: tunc nō repe tit̉: etiā ſi cauſa ſit falſa ꝓpter quam datur .ff. de ꝯdi. inde. caſus. ſi aūt fiat donatio ꝓpter demōſtratōeꝫ: tūc etiā nō repetit̉: etiā ſi ſit demōſtratio falſa. qꝛ demōſtratio vel cā falſa legatū n̄ perimit. ff. de fal. ca. ad. l. .2. Ad hoc nota ꝙ ſi verbū in inſtr̄o donationis ſit dubiū largiſſime ē interp̄tādū qꝛ in cōtractibꝰ plena. in teſtamētis pleni or. in bn̄ficijs ē interpretatio pleniſſima facienda. exͣ. e. cum dilecti filij. in fine. ¶ De donationibꝰ cā mortis titulus eiꝰ. Iſo de donatione inter viuos: videndū ē de donatiōe cā mor tis. Et pͥmo quid ē donatio cā mortis. 2º quis pōt donare. 3º cui pōt donari. 4º quid pōt donari. 5. quot ⁊ que ſunt ſpēs eius. 6º. qualiter fiat 7º ex quibꝰ cauſis reuocet̉. 8º in quibus hiꝰ donationes ſunt ſimiles ⁊ diſſimiles legatis. 9º de effectu hꝰ donationis. ioº de forma inſtrumēti eius. Quid aūt ſit donatio cā mortis dictū ē pͥus ꝓpe pͥncipiū ti. precedētis. pōt etiā dici ꝙ ē quedaꝫ ex mortis vel alterius inſtantis vel futuri pe riculi cōſideratione vel metu diſpenſatio voluntatis. ff. e. l. 2. Et addit in diffinitiōe predicta hoſti. liberal̓r facta. quia ſi quis cā mortis ſibi ꝯminate rē ſuā cōferret nō valeret: lꝫ periculū īminerꝫ. ff. ꝙ me. cā. me tum. ⁊ hoc intelligit̉ qn̄ metus ideo mihi infert̉ vt aliquid donē. al̓ ſecꝰ ē. ff. e. l. 3. Irca 2ᵐ ſciendū ꝙ hiꝰ donatōes facere pōt oīs qui teſtari pōt: qui būt teſtari nō pōt eā facere nō p̄t. hoc tn̄ fallit in filio familias. qꝛ lꝫ patre cō ſentiente teſtari nō poſſit: donationē tn̄ facere pōt parēte in cuius poteſtate ē ꝯſenti ente. C. e. l. pen. ꝗs aūt teſtari poſſit dicet̉ infra. Irca tertiū ſciēdū ꝙ oībꝰ donatio fieri pōt quibꝰ legatū de iure relinqui pōt. de quo etiaꝫ habet̉ infra ti. ſe. ff. e. omnibꝰ. in quo quidē tempus n̄ donatōis ſed mortis inſpicit̉. ff. e. ī mortꝭ. ergo ſi ſit excōmunicatus donatio euane ſcit. exͣ de ap. paſtoralis.§. fi. Irca 4m ſciendū ꝙ donari poſſūt res mobiles ⁊ īmobiles: corꝑales ⁊ incorporales. ff. e. ſi mortis. Et ſi crographa debitoꝝ dent̉ debita vel ēpta ibi cōtenta donata vident̉. ff. e. mortis cā .ſ.§. ticia. Et breuiter donari pōt cā mortis ꝗcꝗd int̓ viuos dari p̄t. de qͦ uide ſuꝑiꝰ Irca 5ᵐ ſciēdū ꝙ hiꝰ donationis tres ſunt ſpēs. vna que ſit ab hoīe ſano eo ꝙ cogitat ſe qn̄qꝫ moriturū. alie vero due ſunt ab hoīe qui occaſio ne languoris vel alterius cauſe timet ſibi mortē vel aliud periculū de ꝓximo īmine re. quaꝝ vna fit ita vt res donata ⁊ ſtatī fiat accipientis. Altera vero vt tunc fiat accipiētis cū donās deceſſerit. ff. e. l. 2. Ca dit aūt haꝝ donationū q̄lꝫ int̓ vi. ⁊ vx. de quo vide li. s. ad fi. tractatꝰ de mr̄imonio. Irca ſextum ſciendum ꝙ hec donatio ſit tripl̓r.ſ. traditōe pollicitati on ⁊ ſtipulatione. ff. e. ſenatus.§. ſed qui mortis cauſa. ſub quacunqꝫ autē ſpecie fiat vel quocunqꝫ modo inſeri debꝫ in ea ꝙ fiat cauſa mortis vel alteriꝰ ꝑiculi talis. quia al̓ eſſet donatio ſimplex inter viuos: quātūcunqꝫ fieret in articulo mor tis. qꝛ nō eo ipſo qd̓ quis moriens donat donare mortis cauſa videt̉. ff. c. ſenatus

T. Li. XXI. .§. vlti. ẜm azo. ẜm aūt Hoſti. hoc eſtiman dū erit ex v̓boꝝ affectione ⁊ qualitate ꝑ ſonaꝝ ⁊ ſtatus. ⁊ ſi nihil apparet p̄ſumit̉ inter viuos donatū. vt dicit̉ in fi. predicte .l. Et debent in ea quinqꝫ teſtes adhiberi. C. e. l. fi. debet etiam pn̄s eſſe perſona cui ſit vel alia que vice eius recipiat eam. vn̄ ſi vult donare cā mortis pauꝑibus vel ec cleſie donet notario ſtipulanti recipienti noīe paupeꝝ vel eccleſie. ff. e. inter. Irca ſeptimū ſciendū ꝙ hec dona tio cuiuſcūqꝫ ſpēi vel modi ſit ip̄o iure tripl̓r reuocat̉.ſ. ſi donans ſu pulcit: ſeu de periculo in quo erat ꝯualu crit: vel eū penituerit: vel donatariꝰ pͥus de ceſſerit. inſti. e. in pͥn. Si tamē donans irre uocabilē eā dixerit eē: irreuocabilis erit. vt ſi dicat ſic. donationē hanc quantūcunqꝫ donatariuꝫ aūt me ſuꝑuiuere vel penitere ꝯtingat: tamē irreuocabilē eſſe paciſcor: ⁊ iubeo volens eā nulla rōne vel cā infrigivel irritari poſſe. ff. e. ſenatus.§. mortis ca. Et ſic habebit effectū ſimplicis donatōis: lꝫ dicat̉ fieri cā mortis. Irca octauū ſciendū ꝙ hec dona tio differt a legato. pͥmo qꝛ legatū ſemꝑ dat̉ ab herede: ſꝫ donatio cā mortis vel ab eodē vel a defuncto. 2º ꝗa filiuſfamilias patre ꝑmittēte hāc donatio nē facere pōt. nō aūt pōt legare vel teſtari qꝛ hoc ex alieno arbitrio pendere nō debꝫ ff. e. tam is. 3º. quia teſtamētū ſi accuſo logatū ꝑdo. nō aūt donationē. ff. de his ꝗb vt indig. l. poſt legatum. ⁊ inſti. de dona.§. .i. in glo. fere. vbi etiā plures alie ponunt dr̄ie. Cōuenit aūt cū legato. qꝛ in morte ꝯfirmat̉: ⁊ ex ea falcidia detrahit̉. C. ad. l. falci. l. fi. ⁊ in tantū ē ſimilis ei: vt cum ipſo fere ꝑ oīa cōnumeret̉. inſti. de dona.§. i. in textu ⁊ in gloſa. Irca nonū ſciendū ꝙ effectus hꝰ donatōis ē vt res ſi fuerit tͣdita re tineat̉: vel ſi nō fuerit tradita ven dicet̉: nō obſtante vſucapione. ff. e. ſenatꝰ. .§. i. expenſe tn̄ neceſſarie vel vtiles ꝑ doli exceptionē recuꝑant̉. ff. e. ſi mortis. Item vt iuſtꝰ titulus vſucapiēdi trāſferat̉. ff. c. ꝗ alienā. ⁊ hec ſunt vera niſi donatio fuerit reuocata. Irca decimū ſciēdū ꝙ ſi fiat dona tio cā mortis ꝑ obligationē ab homine ſano: que nullū inſtās ꝑiculū terret: dicet̉ ſic. Petrus ſanꝰ exn̄s: ſciēs in ſe qn̄qꝫ morituꝝ pn̄tē cā mortis fecit donationē. donauit.n. cā mortis Ioāni fratri ſuo ibidē pn̄ti p̄diū tale pollicitatione offerēs: vel ſic ſolēni ſtipulatōe interueniēte ꝓ mittens dicto Ioāni dare tradere ⁊ exhi bere poſt mortē ip̄iꝰ donantis dictū p̄diuꝫ ⁊ volēs atqꝫ paciſcens vt ſtatim poſt mor tē eius ip̄i ioāni petitio ⁊ exactio dicti p̄diꝯpetat pleno iure: niſi vl̓ donatariū pͥmorvel donatorē donatōis predicte penitere ⁊ eā in vita ſua ſpāliter reuocare ꝯtingat. Hoꝝ.n. duoꝝ altero ꝯtīgēte donatio eua neſcit. Si v̓o donatio cā mortis ꝑ traditio nē fiat metu mortis ꝓxime vel alterius pe riculi de ꝓximo īminētis dicet̉ ſic. Petrus languens ⁊ ꝓxime mortis ꝑiculū metuēs vel ſic. Petrus de ꝓximo mare tranſitur vel ad bellū iturus timēs naufragij vl̓ bel li periculū ꝓ dei reuerētia ⁊ ſuoꝝ delictorū venia mortis vel dicti periculi cā donauit ioāni ꝓcuratori ꝯuentꝰ taliū religioſoruꝫ noīe cōuentꝰ eiuſdē recipiēti p̄diū tale: ⁊ dans ⁊ tradēs in pn̄ti ip̄i ioh̓i dictū p̄diū: vel ſic ꝯſtituens ſe ex nūc dictū p̄diū ip̄iꝰ ioh̓is donatarij p̄dicto noīe poſſidere vel quaſi ⁊ volēs vt ex nunc dicti p̄dij dona tio in eūdē donatariū p̄dicto noīe ſit tranſ latū: ⁊ predictū prediū decetero eius noīe ſepe dicto fiat: niſi vel donatorē ip̄ꝫ ab hac egritudine liberari vel donatiōis penitere ꝯtingat. ita.ſ. vt quodcūqꝫ hoꝝ contingat donatio euaneſcat. Si v̓o filia famil̓. nupta faciat donationē cā mortis dicet̉ ſic. Dn̄a Terta filia petri ⁊ vxor ticij ꝯpos mente ⁊ egra corpore: qꝛ ī patris poteſtate ꝯſtituta teſtari nō poterat: infraſcriptā cā mortis donatiōeꝫ periculū mortis īminere de ꝓxi mo cognoſcēs: p̄dicto patre ſuo pn̄te ⁊ cō ſentiēte mō infraſcripto facere ꝓcurauit. pͥmo nanqꝫ de dotibꝰ ſuis ⁊ iuribus ad ſe ſpectantibꝰ cā mortis donauit pro aīa ſua cētū lib. expendēdas hoc mō. Itē ꝓ fratre ſuo. 10. lib. ⁊cͣ. Reliquū vero ſiue reſiduuꝫ dotiū bonoꝝ ⁊ iuriū ſuoꝝ mortis cā donauit p̄dicto ticio viro ſuo recipiēti vice ⁊ noīe C. ⁊ h. filioꝝ eius. ita tn̄ ꝙ ſi aliquis p̄dictoꝝ filioꝝ eius deceſſerit an̄ ipſam eiꝰ porcio ſuꝑueniat donatōe cā mortis ꝓmit tens ſolēni ſtipulatione interueniētē cuilpredictoꝝ donatarioꝝ ibidē pn̄tiū recipi enti ſuo noīe ꝓ donatōe ſibi facta ⁊ vice illius ſiue illoꝝ cuius vel quoꝝ noīe ē denatū. h. notario ſupra ſcripto recipienti. ⁊cͣ. eidē dare vel tradere vel exhibere qͣꝫtitatē rē vel res ipſas donatas: ip̄ius donantis

T..III. XXII. morte ſecuta. Et volens atqꝫ paciſcens vt quantitatis rei vel rerum donatarū illico poſt morteꝫ eius petitio ⁊ exactio cōpetat pleno iure: niſi donatariū vel donatarios ip̄os p̄mori aūt eā ab hac egritudine liberari vel donationis penitere contingat. quocūqꝫ enim iſtoꝝ ꝯtingente donatio reuocata ſit penitus ⁊ euaneſcat. ¶ De legatis titulus 22º. Einde quia vt dictū eſt legatis valde ſimiles ſunt donationes cauſa mortis: ideo ꝯn̄ter dicen dū eſt de ip̄is legatis. Et primo quid ſit legatū ⁊ fideicōmiſſū. 2º ꝗs pōlegare. 3º cui pōt legari. 4º quid poteſt legans legare. 5º in qua vltima volūtate pōt legari. 6º qualiter ⁊ ꝗbꝰ v̓bis ſit legatū. 7º quot ⁊ q̄ ſunt ſpēs legatoꝝ. ⁊ q̄ ordine debent ſcribi legata. 8º. de formis ſcribendi legata relicta ꝓ reſtitutiōe male ablatorū. 9º. de formis ſcribendi legata vxori relicta. 10º. quid iuris de legatis in genere relictis. ii. de legatis relictis ep̄o vel eccleſie cathedrali vel alij eccleſie: quō debēt diuidi inter ep̄m vel eccleſiā cathedralē vl̓ aliā eccleſiā. 12º de determinatōe quorūdā dubioꝝ circa legata. 13º quibꝰ modis legatū extinguit̉. Circa pͥmū ſci endū ꝙ legatū ē donatio quedā a defūcto relicta ſꝫ ab herede preſtāda. qꝛ debet̉ poſt mortē teſtatoris ⁊ poſt aditā hereditatem ab herede. ff. de le. i. ſi tibi.§. cū ſeruus. Nō .n. dꝫ legatarius occupādo legata ius ſibi dicere ſꝫ ab herede petere. ff. quoꝝ lega. l. i. rn̄ſo.i. qꝛ ſi poſt aditā hereditatē legatū oc cuparet: actio legati denegaret̉ ſibi. C. e. nō dubiū. ⁊ ſic in poſſeſſione ⁊ ꝓprietate ſibi p̄iudicaret. ſi v̓o an̄ hereditatē aditā occuparet ſibi actione ⁊ ꝓprietate nō p̄iudicaret. poſſeſſionē tn̄ nō reſtitueret. ff. quoꝝ le. l. i.§. qd̓ ait pretor. Un̄ ſi ex teſtamēto adeat̄ hereditas deficit legatū. niſi ſit infra re lictū ꝙ aduenientibꝰ ab inteſtato preſtet̉. C. de fideicōmiſſis. eam quā. Itē nota ꝙ lꝫ legatū peti nō poſſit niſi adita hereditatē ſi tn̄ legatarius poſt mortē teſtatoris decedat etiā an̄ hereditatē aditā: tranſmittit ad heredē ſuū legatū. C. de cadu. tol. l. cū igit̉. Et hoc ē verū niſi legatarius habeat ſubſtitutū vel ꝯiunctū. qꝛ tunc tranſit ad eū. ⁊ pͥmo ad ſubſtitutū. Si v̓o legatarius teſtatore viuo decedat deficit legatū ⁊ rema net apud heredes. vt ibidē.§. ſꝫ vt manifeſtet̉. Et hoc eſt verū cū legatū relinquitur pure: vel in die certam vt in paſca. ſi autē relinquat̉ ſub cōditione in diem incertā. puta cū ticius moriet̉. tunc ſi ante diē vel cōditionē legatarius moriat̉ nō trāſmittit legatū ad ſuū heredē. qꝛ nunqͣꝫ valuit. vt ibidē.§. ſi aūt aliquid ſub ꝯditione. Fidei cōmiſſū fere idē ē qd̓ legatū. ſꝫ fideicōmiſſum dictū ē. qꝛ fideicōmiſſa olim pendebāt ex fide heredū. ſꝫ hodie fere adequata ſūt legata ⁊ fideicōmiſſa: ⁊ quicꝗd iuris eſt ī vno eſt etiam in alio. Cōmiſſarij autē vel etiā fideicōmiſſarij dicunt̉ quibus legatū aīe ſoluēdū ꝯmittit̉. vn̄ in multis locis te ſtamētoꝝ executores vocant̉. quia legatū anime exequunt̉. Irca ſecundū ſcienduꝫ ꝙ legare pōt ſolus ille ⁊ oīs ille qui pōt teſtari. ff. de le. i. l. 2. que aūt ꝑſone te ſtari poſſint habebit̉ infra. legatū.n. relinꝗ nō pōt niſi in teſtamēto vel codicillo. nam quantū ad hoc equipollent iſta.ſ. teſtari co dicillari ⁊ legari. vnde qui pōt vnū illoꝝ p̄t ⁊ reliqͣ. ff. de iure cōdi. diui.§. codicillos Irca tertiū ſciendū ꝙ pōt illi ſoli legari qui pōt heres inſtitui. ſꝫ ꝗs ſit ille habebit̉ infra. debet aūt legatarij ꝑſona eē certa. aliter nō valꝫ legati. ff. de ſtatu. ho. vulgo. Irca quartū ſciendū ꝙ legari pōt res teſtatoris ⁊ res heredis. nec refert an ſciuerit vel ignorauerit teſtator rē eē ſuā vel heredis. inſti. e.§. ſi ꝗs rem ſuā. Itē heres legatarij pōt erogari vt nō tm̄ rē ſibi legatā ſꝫ etiā ꝓpriaꝫ alteri reſtituat: hoc obſeruato ne plus reſtituere roget̉ qͣꝫ cepit ex teſtamēto. inſti. de ſingul rebus. ꝑ fideicō. re.§. pōt aūt. Itē res alina. ſi tn̄ teſtator alienā eē ſciebat. ⁊ tenet eam rē heres emere ⁊ preſtare vel eiꝰ eſtimationē legatario. ⁊ hoc ē veꝝ ſi res illa ſit talis que vendi poſſit. al̓ nō. inſti. e.§. nō ſolū. ⁊.§. ꝙ aūt. Et ſi heres eam nō redemerit vel p̄ciū eius legatario nō dederit. ni hilominus ip̄e legatarius ſi rē illā alienaꝫ habeat: tenet̉ eā reddere: ſꝫ conͣ heredem pōt agere. Si v̓o teſtator ignoret illā rem eē alienā nō tenet legatū: niſi cū legat̉ ꝑſone ꝯiuncte. vt vxori vel alij ꝑſone cui tantūdē relicturus erat de ſuo. C. e. cū alienaꝫ ⁊ niſi cū libertas relinquit̉ ſeruo. ff. de fidei cōmiſ. lib̓. paulus. Oportet aūt legatariuꝫ ꝓbare teſtatorē rē alienā ſciēter ſe legaſſe

Li. T. inſti. c.§. ꝙ aūt. Hoc notat̉ ꝑ Hoſti. ⁊ Ber exͣ. de teſta. filius. ⁊ pōt p̄miſſa diſtīctio: vt dicit Hoſti. in quatuor caſibus ſaluari. Nec obſtāt. c. filius. vbi dicit̉ ꝙ heres cōgitur ẜm leges ſeculi: non ẜm leges dei ſol uere: ſi teſtator rē alienam ſciēter leget. qꝛ loquit̉ in caſu in quo res legate erant cui dam eccl̓ie in quibus legatū non tenuit. Pōt etiam intelligi ⁊ in alijs rebus lega tis quādo heres egēs remanet. ſi redimet vel p̄cium ſolue̓t. Non.n. debet viri eccl̓ia ſtici eē exactores importuni in graue p̄iudicium alioꝝ quibus potiꝰ debet de ſuo in neceſſitatibꝰ ſubuenire. exͣ. de cēſi. ex parte Sꝫ ⁊ layci etiā ad hoc ẜm Hoſti. tenētur. ar. exͣ. de cēſi. licꝫ. quia etiam ad eos ratio decretalis extēditur. vt pꝫ exͣ de teſta. filius Itē ſi quis legat rē obligatā creditori ſuo ſciēter. quia.ſ. ſcit eam eē obligatam: tunc heres dꝫ eam luere.i. redimē. ſi tamē noluit ⁊ hoc exp̄ſſit ꝙ legatariꝰ eam lucret: tunc heres non tenet̉ eam luere. ſecus aūt ē ſi legat ignorant̉. inſti. e.§. ſꝫ ⁊ ſi re. tunc .n. heres non luet ſꝫ legatarius: niſi cuꝫ legatur ꝑſone coniuncte. vel pro tanto res ē obligata quantuꝫ valꝫ. ff. de fideicōmiſlib̓. obligata. ⁊. ff. e. l. ſi res obligata. Itē ſi quis re ſuā credēs eam eē alienā leget va let legatum. ⁊ ſi putat eam eē legatarij va let etiam inſti. e.§. ſi quis rē ſuam. Itē ſi cui leget̉ res eius non prodeſt nec conua leſcit legatum ſi legatariꝰ eam alienet. iſti. c.§. ſi rē legatarij. Et hoc ē verū niſi teſta tor legauerit eam ſibi ſub ꝯditione hac.ſ. ſi eam alienaret ip̄o teſtatore viuēte. ar. ff. ē. l. cetera. Itē ſi alicui fundus alienus le gatus fuerit ⁊ eius ꝓprietate detracto vſufructu emerit: ⁊ vſufructꝰ ad eum ex cā lu cratiua poſtea ꝑuenerit: ip̄e legatariꝰ pote rit fundū pete̓: ⁊ heres officio iudicis coge tur ꝓprietatis illius eſtimationem ei preſtare. inſti. e.§. ſi cui. Itē ſi quis res ſuas legauerit: ⁊ poſtea eas vēdiderit nihilomi nus legatū tenebit: niſi vēdēdo legatum adimē voluerit. inſti. e.§. ſi quis rē ſuam. Et in dn̄bio probabit heres voluntatē de functi mutatā quatuor teſtibꝰ. glo. ibidē. Secus ē ſi eam donauerit. qꝛ tunc indiſtī cte videt̉ adimere legatum. vt in eadem glo. Et idē ē de eo qui p̄dium quod legauit poſtea pignori obligauit. poterit.n. legatarius agē cū herede vt p̄dium luat: habita tamē diſtinctione ſupradicta. inſti. c.§. e. ī tex. ⁊ glo. Si v̓o parte rei legate teſtator alienauerit pars non alienata omnino de bet̉. De parte v̓o alienata idē dicēdum ē quod p̄dictum ē de re tota. inſti. c.§. ſi v̓o quis. Itē teſtator pōt legare rē quam hꝫ cōmunē cum alio. ⁊ tunc legatariꝰ tm̄ hꝫ partē eiꝰ. ff. de le. i. l. fi. Itē pōt mihi legari vt mihi liceat cedē lapides in ſolo eiꝰ. hoc tamē legatū non tranſibit ad heredē meū niſi ſit nomē adiectū. ff. eo. l. apud iul.§. ſi quis. Itē pōt res q̄ nondū ē in rerū natu ra: dūmodo ſit futura legari. vel fructꝰ qui in illo fundo nati erunt. aut quod ex illa ancilla natum erit. inſti. c.§. ea quoqꝫ res. Legari ergo poſſunt ⁊ ea q̄ ſunt ⁊ ea que futura ſunt. ſꝫ legari non poſſunt ea q̄ nec ſunt nec fuerūt nec erunt vt chymera. nec ea que fuerūt ſꝫ eē deſerunt. vt homo mor tuns. inſti. de in. ſtip. in pͥn. Si v̓o dn̄bitet̉ ⁊ tēpore teſtamēti an res legata ſit ī rerum natura. puta an homo legatꝰ viuat agi quidē pōt ex teſtamēto: ſꝫ officio iudi cis cōtinet̉ vt cautio interponat̉. cauet. n. heres rē illam proſecuturū. ⁊ ſi nactꝰ eam ſuerit ipſam legatario reſtituturū. ff. e. ẜuo legato. Itē ſi tēpore teſtamēti ſeruus legatus eēt in fuga vel longe abſens: tunc dꝫ heres operam ⁊ p̄cium ⁊ ſumptꝰ impendē vt recuꝑetur. Si v̓o poſt teſtamētū fugerit impēſis ⁊ periculo legatarij dꝫ q̄ri. qꝛ heres re legatam in illo loco dꝫ p̄ſtare in qͦ relicta fuit a teſtatore. ff. eo. cū ẜuus. ⁊. l. ſi ẜuus. rn̄ſo. i. Itē legari pn̄t n̄ tm̄ corꝑalia ſꝫ etiā incorporalia. vt iura actiones ⁊ ẜui tutes. ⁊ iō ſi teſtator mihi legauerit qd̓ ali us ſibi debꝫ heres debebit mihi cede̓ ſuas actiones dando. quando etiā ſinc hoc ha beo vtilē actionē: niſi teſtator viuus exegerit pecuniam. In dubio.n. ſemper p̄ſumi tur tunc voluiſſe legatū extingui: niſi con trarium probet̉. vel quia eo non petēte de bitor ei vltro obtulit. vel quia exactam ꝓlegatario depoſuit. inſti. e.§. tam autē. ī tex ⁊ glo. Itē pōt quis debitori ſuo liberatōꝫ legare ⁊ tenꝫ legatū. inſti. e.§. ſi quis debitori. niſi teſtator viuus exegerit. inſti. e.§. tam aūt. Sꝫ ⁊ meo creditori legare poſſū quod debeo. ⁊ cum plus ſit in legato qͣꝫ in debito ⁊ ſi ex legato ꝯmode aliquid ei re pn̄tet̉. puta quia pure legatur quod ī diē vl̓ ſub ꝯditionē debebat̉. quia tūc an̄ diē vl̓ cōditionē aget ex legato. vl̓ quia exce ptionē habebat pro debito. vl̓ quia deficie bat ei probatio debiti. Et hinc ē ꝙ vtile ē legare ⁊ exprime illicite ablata illis a ꝗbꝰ

.III. XXII. ſunt extorta. inſti. e.§. e. Itē pōt legari factū. vt lego tibi ꝙ heres meus vēdat tibi rē illā. ⁊ tūc heres tenet̉ vēdere p̄cio vero. Sꝫ ſi heredē meū dānaueriꝫ vēdere p̄cio certo neceſſario habebit vēdere tanti qͣꝫti ē damnatus. ff. e. l. fideiuſſor.§. fi. Itē vt heres meus emat a te rē talē p̄cio iuſto. ff. e. l. ⁊ ſi equo. Ad hoc nota ꝙ legari nō pn̄t res de quibꝰ nō ē ꝯmerciū vl̓ que alienari prohibent̉. ⁊ ſi tales res leget̉ nec ip̄e nec eaꝝ eſtimatio debet̉. inſti. e.§. ſꝫ ſi talis res vt ibidē in glo. Et ẜm azo. ti. de lega. diſtin gue ꝙ rei legate vel nullū ē ꝯmerciū vel ē ꝗdē ſꝫ cum grandi difficultate. vt ī predijs neceſſarijs ceſaris. ⁊ tunc nec ip̄a res nec eius eſtimatio debet̉: niſi volūtas teſtato ris ꝯtraria appareret. ff. e. ſi quis inꝗlinos Excipit̉ etiā caſus alius vt in hoīe libero vt aliquando ſibi pōt legari. vt ſi redeme rim eū ab hoſtibꝰ. ꝓficiet.n. ſibi legatū ad liberatōeꝫ vinculi pignoris quod habui in eo tacite: qꝛ redemi. ff. e. l. ſenatꝰ. Si v̓o illius rei cōmerciū ſit in cōi ſꝫ nō huic ſi ꝗ dē nō ſit ei ꝗ damnatꝰ ſit preſtare: p̄ſtabit nihilominꝰ legatū. ſi aūt ſit ei ꝗ p̄ſtare dꝫ: ſꝫ nō ei cui dꝫ p̄ſtari: aut hoc ē ꝓpter eiꝰ delictū vel ſectā. vt qꝛ hereticꝰ ē vel iudeus ꝗ mancipiū xp̄ianū poſſidere nō pn̄t. ⁊ tūc nec res nec eſtimatio debet̉. aut ꝓpter ꝯditionē ſtatꝰ. vt qꝛ ē ſeruus cui militia legat̉ Aut ꝓpter vitiū corporis cū ꝯtracto lega tur ſtipēdiū curſoris. Et in his ſi teſtator ſciebat huiuſmodi qualitatē ꝑſonaꝝ eſtimatio debet̉. al̓ nō. Itē nec ea q̄ ſunt edibus iuncta ne vrbs deformet̉ ruinis. ff. e. l. cetera. Itē ſi res eadē in duobꝰ teſtamē tis.i. duoꝝ hominū eiſdeꝫ legata fuerit: ⁊ ip̄e ex pͥmo teſtamēto rē ſuā executꝰ fuerit tunc ex ſecūdo teſtamēto nihil petere pōt. qꝛ due cauſe lucratiue in eūdē hominē ⁊ in eādē rē cōcurrere nō pn̄t. ſi v̓o ex pͥmo teſtamēto executꝰ ē rei eſtimationē: tūc nihilominꝰ ex ſecūdo teſtamēto pōt petere rē inſti. e.§. ſi res aliena. Irca quintū ſciēdū ꝙ legatū relin quit̉ in teſtamēto ꝑfecto ⁊ in codi cillis ꝑfectis: nō ī donatōe cā mor tis. quia legata in multis differūt ab eis. vt habitū ē ſupra. ti. p̄cedēti. Irca ſextū ſciēdū ꝙ legatū poteſt pure relinꝗ. vt tali lego centū lib. Et in dieꝫ. vt lego vſqꝫ ad paſca. Et ex die: vt a paſca ⁊ in antea. Et ſub cō ditōe que apponit̉ ꝑ ſi. vel ꝑ cū. vt lego ti bi ſi filiā meā in vxorē acceꝑis. vel cū. 14. ānoꝝ fueris. ⁊ ineſt ei ꝯditio hec.ſ. ſi ꝯpleueris. 14ᵐ annū. ff. e. l. ſi cui leget̉. ⁊. C. e. l. fi. In libertate tn̄ ē ſpāle: vt videat̉ potiꝰ cē relicta in diem ſi dicat teſtator. illū ẜuū eē liberū iubeo cū filiꝰ meus erit. 25. ānoꝝ. C. de fideicōmiſ. lib̓. fideicōmiſſaria. Itē le gatū pōt fieri quibuſcūqꝫ v̓bis: aꝑtis tam̄ ⁊ idoneis. vt ſi dico. do lego dari iubeo volo rogo poſco opto: vt des: credo te daturū ⁊ ſimilia. C. cōia. de le. l. 2. Irca ſeptimū ſciēdū ꝙ triplex eſt ſpēs legatoꝝ. legant̉.n. aliqua ꝓ reſtituēdis male acquiſitis: ſi teſta tor acꝗſiuit: ⁊ hꝫ aliquid tale. Aliqua v̓o ꝓ funeris impenſis. ⁊ elemoſynis ⁊ alijs anime ſuffragijs. Aliqua v̓o vxori ⁊ ꝓpin quis ⁊ alijs carnalibꝰ amicis. Et quidem cōgrue ꝑſona dꝫ premitti in ſcribēdo alijs legatis. qꝛ nulla alia legata debet̉ niſi deducto ere alieno. C. eo. ſi vniuerſe. Unde illa intelligunt̉ bona que non ſunt alieno cre deducta. Secūdo loco poni debēt ſecunda tāqͣꝫ digniora. Poſt v̓o has duas ſpēs legatoꝝ dꝫ eligi certa ꝑſona vel certe ꝑſone que cōmiſſarij vel fidecōmiſſarij ſeu exe cutores dicunt̉: qui ad p̄dicta legata cōſti tuant̉. raro.n. hec fidei cōmittunt̉ heredū quibꝰ ita poſitis tertio debet poni certa le gata: quoꝝ quidē ſolutio heredi ſolꝫ relīꝗ Irca octauū ſciēdū ꝙ circa reſtitutionē male ablatoꝝ vel acꝗſito rū quatuor ſolēt ꝯtingere. ⁊ ẜm hͦ variat̉ forma eoꝝ que legant̉ ꝓ taliū reſtitutiōe. Primo quando teſtator pauca taliū hꝫ: ⁊ ē memor eoꝝ ⁊ ꝑſonaꝝ a quibus habuit. ⁊ iō poſſunt breuiter notari ī teſtamēto. vnde tunc poſito ꝓemio dicetur ſic. Primo quidē voluit diſpoſuit ⁊ māda uit ꝙ reſtituant̉ petro. io. lib. ⁊ ioh̓i. 10. ⁊ ſic de alijs. quas quantitates habuit a p̄dc̄is ꝑ vſurā vel aliā exactionē illicitaꝫ. ⁊ hec ē via tutiſſima. Secūdus caſus ē quando teſtator ꝑſonas res quantitates ⁊ cauſas illicitas ꝓpter timorē infamie in teſtam̄to nō vult expͥmi. ⁊ tūc ſolꝫ habe̓ ea notata manu ſua vel alterius ſecreto in aliqua ce dula quā ſuo cōfeſſori vel alteri ꝑſone fide li coram duobꝰ teſtibꝰ ignorantibꝰ quid ꝯtineat ſigillatam tradit: quo facto ī teſtō dicet̉ pͥmo ꝗd eſt. Uel itē reliquit de bonis ſuis tali ꝑſone cētum lib. ſoluēdas in his ⁊ circa ea q̄ ſibi ſecrete ꝯmiſit. Tertiꝰ caſus ē qn̄ longo tꝑe multa illicite acꝗſiuit: que

T. Li. particulariter in teſtamēto nō poſſunt exprimi ⁊ tunc ita dicet̉. Primo quidē vo luit diſpoſuit ⁊ mandauit ꝙ reſtituantur oīa ⁊ ſingula que ad cū vel ad aliū eius noīe ꝑuenerunt ex cauſa vſure vel ex alia quacūqꝫ iniuſta acquiſitione vel exactōe omnibꝰ ⁊ ſingulis ꝑſonis vel vniuerſitati bus a quibꝰ ip̄m vel aliū eiꝰ noīe hec vel aliquid eoꝝ apparuerit habuiſſe vel percepiſſe. ſiue hoc appareat ex libris ſiue ex ſcripturis rōnū ſuaꝝ. ſiue ex alia legitia fide vel ꝓbabili rōne. Et etiam quibꝰ reſti tuendū videbit̉ cōmiſſarijs ſuis de ſimplici ⁊ pura ꝯſciētia eoꝝ. Quartus caſus ē quādo ſcit ſe aliqua illicite habuiſſe ⁊ ha bere. ſꝫ a quibꝰ habuit eſt incertus. vn̄ tūc debꝫ ea pro eoꝝ animabꝰ relinquere dicendo ſic. Itē cū ſciat vel credat quedaꝫ illicite habuiſſe: a quibꝰ tamē ea habuerit eſt incertꝰ: reliquit pro aīabꝰ eoꝝ a quibꝰ habuit ip̄a cētu lib. ſoluēdas ⁊ diſpenſandas a ſuis cōmiſſarijs infraſcriptis de ꝯſi lio taliū fratrū eo mō quo eis meliꝰ ꝓ liberatōe anime ſue videbit̉ expedire. Forme v̓o legatoꝝ ſecūde ſpēi ⁊ tertie ꝓpter ſui facilitatē notarij prudētie relinquant̉ qui diligēter ea formet ẜm ꝙ exegerit intētio ipſius teſtatoris. Equit̉ videre de nono.ſ. de formis ſcribēdi legata vxori relicta. circa qd̓ ſciēd̓ ꝙ ſi vir dotē vxori legauerit legatū ē vtile ſibi: etiā ſi nihil vltra dotem ei reliquerit. quia plenior eſt actio ex legato qͣꝫ de dote. inſti. e.§. ſꝫ ſi vxori. qꝛ ſicut dicit ibi glo. legatū ſtatim debet̉. dos v̓o ſi ꝯſiſtat in mobilibꝰ debet̉ poſt ānum Si aūt nō ī mobilibꝰ debet̉ ſtatim. Item de dote agit̉ inquantū pōt facere vir vel alius heres ſuus. de legato v̓o in ſoliduꝫ niſi obſtet falcidia vel bn̄ficiū inuentarij. Itē ſi qua facta p̄dicta ſint in p̄iudicium mulieris: tollent̉ beneficio legati. tamen ſi quam vir nō accepit dotē legauit ſimpl̓r legatū erit inutile. ſi v̓o in legando certaꝫ pecuniā ⁊ certū corpꝰ vel īſtrumētū dotis .ſ. in quo fuit cōfeſſus ſe dotem recepiſſe: quā nō receperat: demonſtrauerit: legatum valebit. vt ibidem. Teſtator ergo volens aliqua vxori ſue in teſtamēto relinquere pͥmo ei dotē ſuam relinquere dꝫ. ⁊ tunc dꝫ eius quantitatē ſpecificare. al̓ teſtamētum nō ſufficeret. niſi ip̄am quantitatē dotis ꝑ inſtrumētū vel teſtes ꝓbaret. C. de fal. ca. l. 3. Solet etiā ei qn̄qꝫ aliquid de ſuo relinquere. ⁊ tunc debet ꝑquiri diligenter inte tio eius. quandoqꝫ.n. vult ꝙ tm̄ habeat alimēta: ⁊ tunc dicet̉ ſic. Relinquo vxori mee alimēta vel victū ⁊ veſtitū. quod idē ē. in vita eius dū vixerit caſte. Et ī hͦ caſu debet habere cibū potū veſtimēta lectum ⁊ habitationē ⁊ ea ſine quibꝰ viuere non poſſet. ff. de ali. ⁊ ciba. lega. l. legatis. ⁊ de v̓. ſig. v̓bo victus.§. v̓bum. Qn̄qꝫ etiā vult ꝙ vltra alimēta aliquod dn̄ium regimis domus habeat ⁊ familie: ſicut in vita eiꝰ habebat. ⁊ tunc dicet̉ ſic. Relinquo vxo rē meam in domo mea dn̄am ⁊ vſufructu ariā omniū bonoꝝ meoꝝ: dū vixerit caſte. ꝑ hoc ꝙ dicit dn̄am: habebit curam ⁊ gubernationē familie. ꝑ hͦ ꝙ dicit vſufru ctuariā: habebit victū ⁊ veſtitū. ita interp̄ tant̉ ſapientes illa v̓ba. vt notat̉. C. ſi ſe. nup. mulier. ſuꝑ aucͣ. hoc locū. Qn̄qꝫ vult ꝙ habeat oēs fructus omniū poſſeſſionū ſuaꝝ vt poſſit facere de illis quicꝗ placue rit ſibi: etiam ſi eēt vltra quantitatē alimentoꝝ. ⁊ tunc dicit̉ ſic. Relinquo vxori mee iure legati vſufructū omniū bonoruꝫ meoꝝ dū caſte vixerit. vel ſic. Relinquo vxorē meā vſufructuariā omniū bonorū meoꝝ. in quo caſu habebit in ſolidū vſufructū omniū bonorum. vt. ff. de vſu. lega. vxori mee. niſi filios haberet. in quo caſu filij haberēt ſaltem legitimā partē in vſu fructu ẜm dn̄m odofrēdū. ſicut ip̄e nouit de offi. teſta. ſuper aucͣ. nouiſſima. vbi dic̄ ꝙ illa lex.ſ. vxori mee. corrigit̉ ī filijs ⁊ nō in exͣneis. Item ſi teſtator intendat in ali quo caſuū predictoꝝ ꝙ vxor dū habeat alimēta de domo viri: de domo dotē nō extrahat: nec fructus dotis ꝑcipiat: debet hoc exprimere.ſ. alterutro ſit cōtenta. al̓ hēret vtrūqꝫ.ſ. alimenta ⁊ fructus dotis. C. d̓ rei vxo. ac. l. i.§. ſciendū. Equit̉ videre de decimo.ſ. ꝗd iuris eſt de legatis in genere relictis. cir ca qd̓ nota ẜm Azo. ⁊ ẜm gloſaꝫ accur. inſti. e.§. ſi general̓r. ꝙ legatū ī gn̄e relictū aūt ſuis certis finibꝰ naͣl̓r ꝯtinet̉. vt homo bos equus. aut nō. ſi ſic oīo tenlegatū ſiue cōſiſtat in ſpē. ⁊ tunc dicit̉ indiuiduū vt ticiꝰ. ſiue cōſiſtat in gn̄e.ſ. illo qd̓ dialetici vocāt ſpēm. ⁊ tūc pōt dubitari cuius ſit electio. Sꝫ diſtingue ꝙ teſta tor legans ſeruū in gn̄e aūt reliquit ẜuos in hereditate ſua aut non. ſi ſic. tunc lega tarius ex eis eligere dꝫ: vt tn̄ nō eligat me liorem. ff. e. l. ſi legati. Si nō reliquit: tunc

.III. XXII. heres eligere dꝫ. ff. de triti. lega. l. 3. rn̄ſo. i. Ubi autē teſtator ex certis ſeruis reliquit incertū: aut ſenſit de certo. qꝛ.ſ. ip̄m ꝓprio noīe in legando expreſſit. ⁊ tunc heres eliget. aūt nō ſenſit de certo. qꝛ.ſ. legauit vnū ex eis ⁊ tunc legatarius eliget. ff. e. l. ꝗ du os. Si v̓o legatū ſuis naturalibꝰ finibꝰ nō ꝯtinet̉. aut eius ſola deſtinatione ꝯſtituit̉. vt fundus. ⁊ tunc omnino nō tenꝫ legatū quia heres preſtare fundū vniꝰ digiti vel vnguis poſſet. qd̓ eēt deriſoriū. ff. e. l. qd̓ in rerū.§. ſi quis aūt. Aut ad cōſtitutionē eiꝰ requirit̉ factū vt domus. ⁊ tunc aūt legās domū in genere reliquit domos aliquas. aūt nō. ſi nō: deriſoriū ē. ff. e. l. ſi domꝰ. ſi ſic coget̉ heres vnā ex eis quā heres ip̄e vo luerit legatario dare. vt ibidem. Si autē legatū ꝯſiſtat in gn̓e gn̓aliſſimo. vt ē ſubſtantia res ens. nullū ē. Et idem ē ſi ī gn̄e ſubalterno. vt ē aīal. qꝛ heres liberaretur dando feſtucā vel muſcā. Oportet ergo le gatū cōtinere certā ſpēm vel qͣꝫtitatē vel factū. al̓ nullū ē niſi in caſu. vt cū aliquid ānuum ē relictū ſine adiectione ſūme. ꝑci piet.n. legatariꝰ quod teſtator cōſueuerat eī dare. vel certū aliquid ſtatuere ex digni tate ꝑſone. ff. de lega. 3. ſi cui. Equit̉ videre de vndecimo.ſ. de le gatis relictis ep̄o vel eccleſie cathedrali vl̓ alij eccleſie: quō debēt diuidi. Circa quod ſciēdū ꝙ ſicut habet̉ exͣ. de teſta. requiſiſti. aut teſtator legat ſic dicēdo. relinquo illud ep̄o. aut ſic. reliquo illud eccleſie. aut ſic. relinquo illud eccl̓ie ⁊ ep̄o.ſ. coniunctim. aut ſic. relinquo hoc ep̄o ⁊ illud eccleſie.ſ. diuiſim. Si pͥmo mō aūt relinquit̉ ep̄o ab exͣneo. aut a ꝓpīquo Si ab exͣneo gn̄aliter verū ē ꝙ p̄ſumit̉ eē relictū ītuitu eccleſie: nō ꝑſone. ⁊ ideo tūc de illo eccleſia cathedralis pōt petere cano nicā porcionē. ⁊ hoc verū ē niſi teſtator ex primat ꝙ velit illud eē tm̄ ep̄i.i. ꝓpriū: non eccleſie. tunc.n. nihil pōt eccleſia cathedra lis petere. ſecus ē ſi det̉ aliquid ep̄o īter vinos. qꝛ tunc ẜm glo. p̄ſumit̉ intuitu amicitie vel ſpe remuneratiōis datū. Si v̓o ali ꝗd dat̉ ep̄o aꝓpinquo: preſumit̉ eē relictū intuitu ꝑſone: nō eccl̓ie: niſi forte cōtrariū ꝓbaret. vnde hec ē p̄ſumptio iuris nō de iure: in qua probatio in ꝯͣrium admittit̉ Talis etiā ē p̄ſumptio in caſu p̄cedēti. Et in hoc caſu nihil pōt eccleſia petere maxīe ī vita eiꝰ. ⁊ pōt hic accipi ẜm glo. ꝓpīquus vſqꝫ ad quartū gradū. exͣ. de ꝯſan. ⁊ ar. nō debet. Quidā v̓o dicunt ꝙ accipit̉ vſqꝫ ad ſeptimū: cū canon nō diſtinguat hoc. 13. q. .3. c. i. ⁊ exͣ. de teſta. qꝛ nos. Si v̓o teſtator relīquat ſecūdo mō: hoc ē eccleſie: tūc ep̄o cōpetit ſua porcio etiam ſi expͥmat ꝙ velit illud eē eccleſie tm̄: ⁊ nō ep̄i. qꝛ priuata dipoſitio teſtatoris nō pōt generalē cōſtituti onē canonis īmutare: qui.ſ. canon habet̉ .12. q. z. pontifices. Rōnē vero huiꝰ diuerſi tatis.ſ. ꝙ quando relinquit̉ eccleſie tm̄: ni hilominus ep̄s habet ſuam ꝑtē. quando vero relinquit̉ ep̄o tm̄: eccleſia nihil habꝫ ſi vis inuenies exͣ. de teſta. in glo. c. reſiſti Secus ē ẜm glo. ſi dicat. relinquo hoc ca nonicis. quia tunc preſumit̉ eē relictū intu itu ꝑſone ⁊ non eccleſie. ideo ep̄s de illo ni hil habebit. Si vero relinquat̉ tertio mō .ſ. ep̄o ⁊ eccleſie. tunc inter ip̄os ē equalit̓ diuidēdū ¶ Si vero relinquat̉ quarto mō dicēdo. lego hoc eccleſie ⁊ illud ep̄o ſiue relicta ſint equalia ſiue inequalia: ad diuiſi onē ſunt canonicā inter ep̄m ⁊ eccleſiā reducenda. niſi velint ambo eē teſtatoris diſ poſitōe cōtenti: quam ſatis decet: ſꝫ non ſit neceſſariū obſeruare ꝓpter fauorē vltime volūtatis: vbi nec fraus interuenit nec dolus nec quiſqͣꝫ nimiū fraudat̉ debita por cione. qꝛ decēs ē pro modico cōtētionē nō habere. Sed quid ſi leget̉ ſeꝑatim aliꝗd ep̄o ⁊ aliquid alicui eccleſie.ſ. nō cathedra li: aut monaſterio vel alijs pijs locis. ℟º vt habet̉ exͣ. de teſta. requiſiſti§. ſecus. tūc illud quod ē ep̄o legatū diuidet̉ int̓ ep̄um ⁊ eccleſiā cathedralē. ⁊ de illis que legata ſunt alijs eccleſiis ep̄s habebit canonicaꝫ porcionē. ¶ Ad hoc nota ꝙ ſi aliquid ſpe cialiter clerico nō habenti p̄lationē vel ad miniſtrationē eccleſie qui ꝓpriū poſſit habe̓ a ꝓpinquo vel etiā exͣneo leget̉: relictū eē intuitu nō eccl̓ie ſꝫ ꝑſone intelligit̉: niſi con trariū ꝓbet̉. ⁊ ideo de illo nec ep̄s nec eccleſia in vita eiꝰ aliquid cōſequet̉. ⁊ hoc ē verū quando fraus nō ꝓcurat̉. vt ibidē .§. illud aūt. ¶ Inſuꝑ nota ꝙ ſi quis ī te ſtamēto legauit ep̄o ꝓpriā porcionē ⁊ alia multa monaſterijs vel eccl̓ijs: ſi eā ip̄i ep̄o abſolute legauit. nihilominꝰ porcionē ſibi debitā de ceteris exigere poterit. Si vero eā ſub cōditiōe reliquit.ſ. vt ea ſola cōtētꝰ eēt. ⁊ hoc ep̄s acceptauit: porcionē de alijs exigere nō pōt. Si v̓o poſtea cōſtiterit ꝙ ep̄o porcionē modicā fraudulēt̓ legauerit vt.ſ. alioꝝ porcione debita fraudaret̉: por cionē debitā ex ill̓ exigere poterit. lꝫ teſtōr u 3

T. Li. XXII. cōditionē appoſuerit: ⁊ ipſe prius accepta uerit. exͣ. de teſta. officij. qꝛ teſtator partem ep̄o debitam ex ꝯditione auferre n̄ potuit. exͣ. de teſta. requiſiſti. Uidet̉ etiaꝫ ẜm glo. ſupra. e. officij. ꝙ ep̄s agere poſſit ad ſupplementū ſi relinquat̉ ei minus legitima porcione. quia hec porcio grauamē nō ad mittit ſicut nec quarta debita iure nature. Equit̉ videre de duodecimo.ſ. de determinationē quorūdā dubioꝝ circa legata. vbi ſciēdū ꝙ ſi ꝗs qͣtā partē legare voluerit ⁊ dimidiā ſcripſit debet̉ tm̄ quarta. Et ſi 50. legare voluit ⁊ centū ſcripſit debētur.§. ſꝫ ſi plura legare voluit ⁊ minꝰ ſcripſit legatū valebit. ff. de le. i. qui quartam. Itē ſi aliquis ex illo dolio legauerit̉ quatuor amphoras: ⁊ ibi nō ſint quatuor ſꝫ pauciores: tantū accipiet̉ quantū inueniet̉. ff. de le. 2. ſi quis ſeruū. Itē ſi legaui tibi. io. lib. ſi volueris: tale legatū non tranſit ad herede niſi exp̄ſſeris te voluiſſe. ſecus ē ſi legaui tibi. io. pure. qꝛ illud tranſit. ff. de le. i. ſi tibi legatū ſit. Itē legator ſi in noīe cognomine vel agnoīe legatarij errauerit: dū tam certū ſit de quo ſenſerit. error huiuſmodi nihil v̓itati officit ff. de teſta. ſi in noīe. Et idem ē ſi in fundi vocabulo errauerit. ſecus ē ſi errauerit in appellatiuo. vt ſi quis credat appellatione auri contineri auricalcū ⁊ legat aurū: nō dabit̉ illi aurū. ff. de le. i. l. 4. ⁊ inſti. e.§. ꝙ ſi aliquid. Diſtinguit tn̄ glo. in appellatiuis ꝙ ſi teſtator parū erret. vt ſi libros appellꝫ mēbranas: valet legatū: maxime cū ſic cō ſueuit appellare. Si aūt multū erret nō va let. vt in dicta. l. Itē falſa demōſtratio nō perimit legatū. vt ſi quis leget ſic. Stichū ſeruū quē emi a ticio lego petro. lꝫ ſit ēptꝰ ab alio qͣꝫ a ticio: nihilominꝰ tenet legatū: dūmō ꝯſtet de ſeruo. inſti. e.§. hinc. Et idē ē ẜm glo. ibidē. ſi nō emit. Similiter nec cā falſa nocet legato. vt ſi quis leget ſic. lego tali illud. quia fecit mihi ſeruitiū tale. licꝫ ſeruitiū illud nō fecerit: tn̄ legatū tenet. iſti. e.§. longe. Si v̓o cā illa ſit ꝯditionalit̓ ap poſita ſecꝰ erit. vt ſi dicat̉. ticio ſi negocia mea curauerit lego. 10. lib. vt ibidē. Itē ſi lancē maximā minorē ⁊ minimā reliquit. ⁊ legauit ſic.ſ. lancē minorē illi lego. lancē medie magnitudinis legatā eē videt̉: ſi nō appareat de qua intellexerit. ff. de au. ⁊ ar. lega. qui lancē. Itē ſi quis leget aliquid ſic. lego hoc petro ⁊ filijs eius: tunc petrus habebit medietatē ⁊ filij eius ꝯn̄ter aliaꝫ medietatē. ff. de vſufruc actōe. ſi quis ticio ⁊ exͣ de teſta. rainaldus. in glo. ¶ Itē ſi ꝗs cyrographū legauit: legauit actiones ī eo cōtentas. ff. de le. 3. qui cyrographū. Itē ſi quis legat alicui ancillam bertā: ⁊ poſtea vēdit eam ⁊ emat ancillas alias quarum vnam vocet bertam hec ſecunda berta dicit̉ eē legata. ff. de ꝯdi. ⁊ demo. l. filie ſue.§. ticia. Item quando aliquis habet plures ẜuos ⁊ legat alicui vnū ex illis.ſ. illū quē elegerit vel optauerit: pretor prefigere dꝫ legatario terminū infra quē eligat. ⁊ ſi he res ante eius electionē ⁊ ante terminū ſeuos vel ſeruū vēdiderit: vel manumiſerit: vēditio vl̓ manumiſſio irritat̉: ⁊ ẜuus ille cedet legatario que ip̄e elegerit. Si aūt legatarius infra terminū nō elegerit: heres poſtea pōt ſeruos vēdere. nec habebit legatarius actionē legati. Sꝫ in legatis fu turis nō pōt terminꝰ p̄figi. vt ſi quis leget vnū fctū naſciturū de grege ſuo. li. 6. de cōceſ. pre. qꝛ cunctis.§. ſi extitit. ⁊.§. ſe. ī tex. ⁊ glo. ¶ Itē ſi alicui legat̉ optio ex ſeruis vel ex rebꝰ alijs tm̄ ſemel optare pōt. ff. d̓ le. i. l.§. rn̄ſo. i. Si aūt optio relinquit̉ pl̓ibꝰ vel etiā vni ⁊ ille decedat ante qͣꝫ oꝑtet plu ribus heredibus relictis ⁊ inter eos ſit diſenſio de optione. ſorte dirimit̉ queſtio int̓ eos. ⁊ quē ſors p̄elegerit ceteris paribus eſtimationē partiū p̄ſtabit. Si aūt legauerit mihi ſeruū quē optabit ticius: ⁊ ille infra annū nō oꝑtet vel quia nolit vel quia nō potuit. poſt annū optio videt̉ mihi relicta. C. cōmunia de le. l. fi. Itē ſi quis leget mihi omnia bona ſua mobilia: mei erunt omnes fructus a ſolo ſeparati tꝑe ſue mor tis. dū nō adhereat ſolo pars fundi. ff. de rei ven. l. fructus. ¶ Sꝫ nunquid per hec verba habebo omnia noīa.i. relicta debita ſua. ℟º ꝙ non niſi aliter conſtet de mente eius. quia noīa nec inter mobilia nec īter īmobilia continent̉. ſꝫ in tertiā ſpēꝫ cadūt ff. de re iudi. a diuo pio. Preterea nec eſt noſtrū quod nobis debet̉ ſꝫ tm̄ illud quod poſſumus vendicare. ff. de au. ⁊ ar. le. l. 2. ⁊ l. qui. Et idem eſt dicendū de lignis ⁊ lapidibꝰ ad edificiū paratis. ar. ff. de le. 3. ligni appellatio.§. fi. Hec ꝟ. Item ſi quis legauit alicui. io. libras ⁊ ſi illas perderet iterū reliquit ei alias. io. nō ē onerandus heres vt quotiēs illas ꝑdiderit tantūdē ei reſtitu ere teneat̉. ſꝫ tm̄ ſemel. vt ibidē. l. fideicōmiſſa.§. ſi quis. io. Itē ſi quis leget mona ſterio ſancte marie. io. lib. ⁊ nō determinat

T..III. XXIII. cui monaſterio cū ſint plura monaſteria ſancte marie: dabit̉ pauꝑiori. ar. in anc de ec. ti.§. ſi quis in noīe. ⁊ exͣ. de teſta. iud cāte. in glo. ¶ Quid ſi nō apparet quod ſit pauperius. ℟ndet Hoſti. ꝙ ep̄s cui gratifi care voluerit dare poterit. exͣ. de teſta. tua. Itē ſi eadē lex duobꝰ ſit legata ſiue ꝯiūcti .ſ. dicēdo. ticio ⁊ petro ſtichū ſeruū meum lego. ſiue diſiunctim.i. ſeparatim dicendo Ticio lego ſtichū ſeruū meū ⁊ petro lego ſtichū ſeruū meū. ſi ambo ꝑueniant ad le gatū eque diuidet̉ inter eos niſi al̓ mens appareat teſtatoris ff. e. ſi pluribꝰ. ſi v̓o alicui alter deficiat.ſ. ꝙ vel legatū ſpreuit: aut viuo teſtatore poſt teſtamētū deceſſerit: vel alio mō defecit: vt ꝑ mortē ſeruilē: ad collegatariū pertinet totū legatū. Si vero teſta tore mortuo decedat. tranſmittit illud ad heredē ſuū. inſti. e.§. ſi eadem res. in tex. ⁊ glo. ¶ Quid ſi ꝗs habens duas conchas quarū vna ē melior altera: legat alicui cō cham. cuius erit optio. ℟º ẜm Ber. exͣ de teſta. iudicante. optio erit heredis. ff. e. l. ſi quis a filio.§. ſi quis. Et hoc niſi heres ſit in mora. quia tunc eſſet legatarij ¶ Iteꝫ ſi edificiū leget̉ vt fiat monaſteriū: nec in qͦ loco fieri debeat determinet̉: heres ad faciendum illud obligatus nō videt̉. ar. ff. de v̓. ob. ſi inſulam. Sꝫ ẜm Lau. dicendū eſt aliter cauſa religionis: vel fauore vltime volūtatis. ⁊ ẜm canones teſtamenta ſunt plenius interp̄tāda. exͣ. de dona. cū dilecti. Et res ad pias cauſas relicte libere ſunt ab inſcriptōibꝰ lucratiuoꝝ. 23. q. 8.§. qͣꝫuis Hec Ber. exͣ. de teſta. rainucius. ⁊. c. nos quidem. Sil̓r ſi legatū ſciri nō pōt ex teſta mēto nō valet. vt ſi dicat̉. des fundū ticio de quo rogaui te. ff. de iure fiſ. ita fidei. ¶ Itē quando dubitat̉ de eodeꝫ legato cui plus debeat dari: heres eliget cui ſoluat. ff. de le. 2. ſi quis.§. ſi inter duos. Itē ſi res aliena alicui fuerit legata: ⁊ poſtea viuo legatore legatarius illius rei ex cauſa emptiōis factus fuerit dn̄s: ex actione teſtamēti poteſt p̄ciū cōſequi. Si vero ex cauſa lucratiua vt ex donatōe vel alia ſimili. cauſa vt lega ti agere nō pōt: etiā ſi ſua deſinat eē poſtea vt ibidem. in tex. ⁊ glo. Item ſi res legata ſine facto.i. mora heredis perierit: legatio peribit. vt ibidē.§. ſi res legata. Equit̉ videre de tredecimo.ſ. ꝗbꝰ modis legatū extīguit̉. Circa qd̓ ſciendū ꝙ illud quod relinquit̉ in teſtam̄to ſit ⁊ dicit̉ caducū. vno mō qn̄ ha bet̉ ꝓ nō ſcripto. Et hoc cōtingit tripl̓r.ſ. qꝛ aūt ei legat̉ qui deceſſit: quē teſtator viuere credit. aut quia illud quod legat̉ nō eſt in rerū natura: vt equus qui eſt mortu us que teſtator viuere credit. vel quia legat̉ ſeruo pene. Secundo dicit̉ caducū in caſu caduci. ⁊ hoc dupl̓r.ſ. aut qꝛ aliquid legat̉ viuo: ſꝫ ip̄e premorit̉ teſtatori. Aut quia graues inimicitie interueniunt inter legantē ⁊ legatariū. ſi tn̄ redeant ad amici tiam reintegrat̉ legatū. ꝓpter vero leues inimicitias non extinguit̉ legatū vel fidei cōmiſſū. ff. de adimen. lega. l. z. legatarius aūt aduocans ꝯͣ legantē perdit legatū. ff. de inoffi. teſta. papinianus.§. meminiſſe. Tertio dicit̉ ꝓprie caducū quod poſt mor tem teſtatoris deficit quacūqꝫ rōne. vt ſi legatarius legatū ſpernat: vel cōditio ſub qͣ eſt legatū deficiat. C. de cadu. tol. l. vna. ¶ De fideicōmiſſis titulus. De. Oſtea qꝛ vt ſupradictū ē in teſtamēto ſolent ordinari fideicō miſſarij ſiue executores teſtōꝝ ad ſoluēdū ea que ſunt legata pro reſtitutōibus ⁊ elemoſynis faciendis ideo poſtqͣꝫ dictū ē de legatis dicēdū eſt de cōmiſſarijs ſiue executoribus teſtamētoꝝ Et pͥmo ponēde ſunt forme ordinādi ip̄os Secūdo ſoluēde ſunt quedā dubitatiōes circa ipſos. ¶ Circa pͥmū ſciendū ꝙ ordi natis legatis reſtitutionū ⁊ elemoſynarū ſolet teſtator ad ea exequenda cōmiſſariū vel cōmiſſarios eligere de quoꝝ fidelitate ⁊ charitate ꝯfidat: ꝙ ea diligenter ſtude ant effectui demandare: vel etiam ip̄m heredē: quinimo etiam nullo alio cōmiſſario dato heres exequi tenet̉ ip̄o iure. huiuſmo di aūt ꝯmiſſarij tantū ⁊ nihil plus habēt de poteſtate qͣꝫ eis dat̉ a teſtatore. qꝛ ſunt mandatarij. ⁊ ideo bonū ꝯſiliū ē ꝙ plenū mandatū ⁊ plena auctoritas eis det̉. Po ſitis ergo legatis reſtitutionū ⁊ elemoſyna rū ita ꝯtinuabis. Cōmiſſarios aūt ſuos ⁊ huiuſmodi teſtam̄ti executores ad p̄dicta oīa ⁊ ſingula facienda ⁊ ꝯplēda eē voluit ⁊ diſpoſuit talē ⁊ talē. Et hoc mō ſimpli electi dicunt̉ meri miniſtri. vn̄ pecuniā eis datā pn̄t diſpēſare. ſꝫ ꝯͣ heredes agere non pn̄t. Si aūt teſtator dare voluit eis aucto ritatē pleniorē poſitis noībꝰ eoꝝ: ita ꝯtinu abis. Dās ⁊ tribuēs eis plenā ⁊ oīmodā poteſtatē atqꝫ mandatū petendi exigēdi ⁊

T. Li. XXIII. recipiēdi ab heredibus infraſcriptis ſufcientē ⁊ integrā pecuniā ꝓ predictis oībꝰ ⁊ ſingulis exequēdis: ⁊ cōtra eos ob hāc cauſam agēdi ⁊ ip̄os cū effectu ꝯueniēdi. Et mādauit heredibus ſuis infraſcriptis ip̄aꝫ pecuniā dictis cōmiſſarijs libere ſine moleſtia vel lite tradi vel exhiberi. alioqn̄ cos cauſa pene damnauit in cētū libris di ctis ꝯmiſſarijs eoꝝ ꝓprio noīe recipiētibꝰ legati noīe applicandis. ⁊ predicta oīa ⁊ ſingula nihilominus executioni mādari. vel ſic. Dās ⁊ attribuēs eis plenā ⁊ oīmo dam ptātem ⁊ mandatū agendi ⁊ exercedi ſuas actiones contra ſuos debitores. ⁊ contra quos ex eis voluerint ⁊ ab eis ſufficientē quantitatē ex debitis exigēdi ⁊ recipiēdi pro predictis oībus ⁊ ſingulis ex equēdis. vel ſic. Dans ⁊cͣ. ⁊ mandatū vt ſua auctoritate reciꝑe poſſint ⁊ accipiant de bonis ſuis ⁊ de quibus voluerint: ⁊ ea que ex eis voluerit diſtrahere alienare vē dere ⁊ obligare. de p̄cio cōuenire. illud recipere. poſſeſſiones tradere. de euictione cauere. ⁊ ob id bona cetera obligare. ⁊ oēm in eis ⁊ ſuꝑ eis cōtractū ꝑficere quem idē ip̄e viuens perficere potuiſſet pro p̄dictis oībus ⁊ ſingulis exequēdis. Et in fine ha rū diſpoſitionū addes ſic. Dās ⁊ tribuēs ſuꝑ oībus ⁊ ſingulis ſupradictis generale mādatū cū libera adminiſtratōe. Itē voluit ⁊ diſpoſuit vt ſi aliquis vel aliqui ex eis p̄morerent̉ vel abeſſent vt p̄dicta exe qui non poſſent vel nollēt. alius vel alij ni hilominus p̄dicta oīa ⁊ ſingula in ſolidū exequant̉. vel ſic. Iteꝫ voluit ⁊ diſpoſuit vt ip̄i ꝯmiſſarij oēs ſimul ⁊ ꝯcorditer oīa ⁊ ſingula exequant̉ vel de cōſilio ⁊ aſſen ſu talis habito ⁊ obtento ceteri exequant̉ vel ſi p̄dicti ꝯmiſſarij in aliquo diſſentirēt id in quo maior pars cōſenſerit executōi mandet̉. ſemꝑ aūt diſponat̉ ẜm ꝙ placue rit teſtatori. Si aūt teſtator plene n̄ ꝯfidat de cōmiſſarijs ꝙ faciant ea que magis ex pediunt aīe eius addat. ꝙ ip̄i oīa faciant ẜm cōſiliū alicuius viri ſpūalis ⁊ diſcretinoīando eū. ⁊ id quod fecerint nō ẜm eiꝰ cōſiliū irritū ſit. In quo caſu nihil valebit quicꝗd fecerint: niſi fecerint ẜm ꝯſiliū illiꝰ .ff. de admi. tu. quidā decedēs papꝰ. ⁊ exͣ. de elec. cum in veteri. Det etiam teſtator illi viro ſpūali plenā ⁊ liberā ptātē ꝙ mutare poſſit cōmiſſarios vel ſubrogare alios qͦtiens videbit̉ ei expedire: quibus ſubrogatis det eandē ptātē in oībus quaꝫ dederat primis iubens haberi ratū ⁊ firmū in ppetuū quicquid ꝑ eos ẜm conſiliū alicuius viri fuerit actū. ar. ꝙ talis ꝯmiſſio valeat exͣ. de teſta. cū tibi. Irca 2ᵐ querunt̉ plura.ſ. vtrū religioſi poſſint eē executores teſta vētoꝝ. ℟º ꝙ ſic de licētia ſui ſupe rioris. ⁊ vt in pluribꝰ ē vtile ꝙ ſint aīe teſtatoris. qꝛ veriſimile ē ꝙ fideliꝰ exequāt̉ Nec obſtat qd̓ exͣ. ne cle. vl̓ mo. ſacerdoti bus dicit̉. Clericis tuis denuncies publice ne miniſtri laycoꝝ nec in rebus eoꝝ ꝓcu ratores exiſtant. multū differūt ꝓcurator ⁊ executor. qꝛ procurator res alicuius viuentis adminiſtrat ad tēporalē eiꝰ neceſſi tatē. Executor vero res mortui diſtribuit ad eius aīe ꝯſolationē. Sine licētia auteꝫ p̄lati ſui ſi intret religioſus executionē ali cuius teſtamēti vt executor peccat. qꝛ fac̄ qd̓ de iure nō pōt. 7. li. de teſta. religioſus. qꝛ qui recipit executionē alicuius teſtamē ti ſe obligat ad exequēdū. religioſus autē ſe obligare nō pōt ſine licētia ſui p̄lati. hec Ricar. ¶ Utrū executores teſtamētoꝝ te neant̉ infra annū executionē cōplere. ℟º aūt teſtator determinat tēpus infra quod vult teſtamētū eē cōpletū. aut nō. ſi ſic. nō tenent̉ de neceſſitate executores vſqꝫ ad tp̄s illud teſtamētū cōplere: niſi viderēt ſe citius implēdo aīe defuncti magis ꝓdeſſe tunc.n. ad citiꝰ cōplēdū eos cōſcīa debꝫ artare. Si aūt nō determinat tp̄s. aut executores haberēt libere bona de quibꝰ ſtatim pn̄t teſtamētū implere. aut nō. ſi habent. te nent̉ implere quo citiꝰ pn̄t. qꝛ ſunt debito res illis quibꝰ ſunt legata. ⁊ vt dicit̉. ff. de re in in oībꝰ obligatōibꝰ in quibꝰ dies nō ponit̉ pn̄ti die debet̉. Preterea quanto ci tius teſtamētū implet̉ tanto citiꝰ aīa defū cti alleuiat̉. vt dicet̉ in qōne ſequēti. al̓ ta les etiā negociatoribꝰ egētiū ꝯparant̉. 13. .q. 2. qui oblatōes. Executores etiā ſi ꝓ ſe retineant illa bona furtū cōmittunt. vt. e. c. ſi ſacrilegiū. 17. q. 4. ſacrilegiū. vn̄ ſi executores infra annū ſaltē admoniti ab ep̄o pi as volūtates defūctoꝝ nō implēt cū īplere poſſent: ꝑ ep̄m īpleri debēt etiā ſi teſtōr ꝓhi buiſſet ne ep̄s vel alia ꝑſona ſe intromitte ret d̓ ſuo teſtō: niſi ſoli executores ſui talis .n. ꝓhibitio nō valet. vt exͣ. de teſta. nos ꝗ dē. ⁊. c. tua. in tex. ⁊ glo. ⁊. c. ioh̓es. Si aūt nō habeant bona in ꝓmptū de quibꝰ poſ ſint infra annū teſtm̄ implere: nō credo ꝙ ꝓpter hoc deuoluat̉ poſt ānū ptās eoꝝ ad

XXIIII. III. XXV. ep̄m. tenet̉ tn̄ facere quod in ſe ē vt bona habeant ⁊ habita diſtribuere debēt qͣꝫ citi us pn̄t. Hec Ricar. ¶ Ad hoc nota ꝙ ex ecutor teſtamēti tenet reddere rōem de ill̓ que diſtribuit pn̄tibꝰ heredibꝰ ⁊ legatarijs in auc. de ſan. ep̄i.§. hyconomos. Et hodie quicūqꝫ religioſi etiā exempti deputati ad executionē cuiuſuis vltime volūtatis. qui ſi ſint p̄lati tenent̉ de executiōe ſuſcepta locoꝝ ordinarijs reddere rōem. al̓ ſunt puniēdi ab eis quocūqꝫ pͥuilegio: ſi ip̄os in hͦ inuenerint deliquiſſe. nō obſtante liº. 7. de teſta. religioſus. Utrū dilatio executōis ī aliquo p̄iudicet aīe defūcti. ℟º ꝙ ſic. cuiꝰ rō ē duplex. vna ē. qꝛ quanto clerici citi eccleſie ⁊ pauperes quibꝰ legatū ē recipiūt legata ſua: tanto citiꝰ ⁊ feruētiꝰ orāt ꝓ aīa defuncti. ⁊ ꝑ hoc citiꝰ alleuiat̉ ⁊ expeditur Secūda rō ē. qꝛ ſicut defuncti in charitate aliquid purgabile ſecū portantes in hac vita meruerūt vt ſi dent̉ ꝓ eis elemoſyne proſint eis nō ad augmētū gratie: ſꝫ ad al leuiationē ⁊ ad abbreuiationē pene. ſic teſtator teſtamētū faciēs ⁊ in charitate decedens teſtamētū faciēdo meret̉ vt eiꝰ executio poſt mortē ſibi valeat ad alleuiationē ⁊ ad abbreuiationē pene hiꝰ. Hec RicarSic aūt quantū ad effectū elemoſyne p̄iu dicat dilatio eiꝰ aīe defuncti. nō qꝛ ꝓ dilationē aīa puniat̉: ſꝫ quia ei remediū nō ad hibet̉. ſꝫ quantū ad meritū elemoſyne ex hoc ei nullatenꝰ p̄iudicat̉: maxime ſi qͣꝫtū in ip̄o fuit curā adhibuit vt hiꝰ elemoſyne cito darent̉. qꝛ meritū pͥncipaliter ex voluntate ⁊ intentōe dependet. ¶ De hereditate titulus 24. Einde qꝛ vt habitū ē ſupra legata ſunt ab herede p̄ſtanda. ideo poſtqͣꝫ dictū ē ſupra de legatis: dicēdū ē nūc de heredibꝰ Et pͥmo de hereditate. 2º de heredis inſtitutōe. ¶ Circa qd̓ ſciēdū quid ſit hereditas ⁊ in quot ⁊ quas ꝑtes diuidit̉. Here ditas ē ſucceſſio in vniuerſū ius qd̓ defun ctus habuit tꝑe mortis. ff. de v̓. ſig. l. nihil. Et hec dicit̉ a pondo vel pondus vl̓ libra hec.n. quatuor ſūt ſynonyma. Diuiſio āt hereditatis ſolēnis ſit a iure in. 12. vncias ſiue ꝑtes que aſſis noīe continēt̉. vn̄ q̄libꝫ illarū ꝑtiū. 12. ē maior vncia ⁊ minor aſſe. ⁊ quelꝫ ſuo noīe ꝓprio vocat̉. Prima dr̄ ſeſcuns. ita ꝙ eius tertia lr̄a eſt ſ. qꝛ ꝯponi tur ex ſemis ⁊ vncia. ꝯtinet.n. vnciam ⁊ dimidiā. 2ª ſextās. qꝛ ſignificat ſexta ꝑte hereditatis.i. duas vncias. 3ª qͣdrās. qꝛ ſigͣt quartā ꝑtē hereditatis.i. tres vncias 4ª triens. qꝛ ſignificat tertiā parte hereditatis. ⁊ ita quatuor vncias. vnde p̄dc̄a quatuor noīa ſumūt interp̄tationē ex co ꝙ ſignificāt quotā partē hereditatis por cionē. Sequētia v̓o noīa octo habēt ethi mologiā ex eo ꝙ ſignificāt certū numerū vnciarū. Unde quinta dicit̉ quincuus. qꝛ ſignificat quinqꝫ vncias. dicit̉ ſemis qꝛ ꝯtinet medietatē hereditatis.ſ. ſex vnci as. 7 dicit̉ ſeptans. 8. bes. 9º dodrās io dextrans. iª decus. 12ª as. quod ſi gnificat pondus. 12. vnciarū. licꝫ aliqn̄ as aſſis ponat̉ ꝓ obulo. vnde v̓ſus. As obulus pondus as ē poſſeſſio tota. Teſtator aūt in plures vel in pauciores vncias he reditatē ſuam diuidere pōt. ꝓbant̉ hͨ īſti. de here. inſti.§. hereditas plerūqꝫ. Ad hͦ nota ꝙ hereditas ē nomē iuris ſicut ⁊ bonoꝝ poſſeſſio. ff. de v̓. ſig. hereditatis nomē qn̄ vendit̉ hereditas vēdi vident̉ nō res hereditarie: ſꝫ ip̄m ius ſuccedēdi. quia ip̄e res nō ſunt hereditas ẜm Accur. ¶ De heredis inſtitutōe titulus 25º. Oſtea ꝯſiderandū ē de inſtituti on heredū. Et pͥmo quid ē īſti tuere heredē ⁊ vnde dicit̉. 2º quibꝰ verbis inſtituat̉. 3º in qͣ vltima volūtate inſtituant̉. 4º. de diuerſi tate heredū. 5º. de inſtitutōe deſcēdētiū. 6º. de inſtitutōe aſcēdētiū. 7º de inſtitutōe exͣneoꝝ. 8º. quedā de formis inſtitutionū heredū. 9º de cauſis exheredādi ¶ Circa pͥmū ſciēdū ꝙ heredē īſtituere ē aliquē poſt mortē loco ſui in bonis ſuis dominuꝫ ſtatuere. vnde dicit̉ inſtituere quaſi intus ſtatuere. quia ſic ſubintrat heres dn̄ium ſubſtantie defuncti vt eadē perſona eſtime tur cum eo. Dicitur enim heres ab hero id eſt domino. inſti. de here. quali. ⁊ differē. .§. ꝓ herede enim. Irca ſecundum ſciendum ꝙ inſti tutio heredis ſit verbis directis. vt ticius mihi heres eſto. vel hereditatis mee dominus eſto. Et v̓bis īflexis ideſt obliꝗs caſibꝰ. vt illū hēdē meū facio

T. Li. vel inſtituo. vel iura inſtitutōis ei reliquo C. de teſta. qm̄. Idēqꝫ ē. tibi relinquo inca bona. C. de ſe. nup. hac edictali. qd̓ ē verū ẜm ꝟ. niſi aliū īſtituerit. tūc.n. ꝓ legatario habet̉. C. c. quotiēs. Itē ẜm Hoſti. n̄ refert quantū ad ꝑfectionē teſtamēti vtrū dicā. petrū heredē inſtituo. vel volūtatē meā eiꝰ diſpoſitōi ꝯmitto: qꝛ talis nō videt̉ decedē inteſtatꝰ. exͣ. de teſta. cū tibi. quod. c. multi intelligunt de relictis ad pias cās. ſꝫ meliꝰ ē ꝙ ſimpl̓r intelligat̉ ſiue gn̄aliter. ſi tamē teſtōr teſtabat̉ ſimpl̓r: nō ſolēniter. qꝛ ſi ꝗs aliquē heredē in re vel porcione certa inſtituat de toto pr̄imonio ſentire videt̉. niſi de ip̄o aliter diſponat̉. C. de here. iſti. quotiēs. ꝗnīmo ẜm aliquos in tali caſu etiā oratio iꝑfecta heredē facit. vt ſi dicat. ticiꝰ heres vnde ſufficit ſi dicat ticiꝰ heres vel ticius eſto. C. de teſta. errore. Sed ⁊ nominis error nō nocet ſi de volūtate ꝯſtet. C. eo..ſ. de here. inſti. l. fi. ergo multo fortiꝰ valꝫ ex qͦ ꝯſtat de ꝑſona ꝑ quecunqꝫ v̓ba ſit relictū. ar. exͣ. de reſcrip. ſignificante. ¶ Quid ſi di cat tm̄ hoc nomē.ſ. ticius. ℟º non ſufficit. Nec obſtat illa lex. errore. que īnuit ꝙ va let. ⁊ ſi deſit heres eſto. qꝛ hic bn̄ dixerat. ſꝫ hoc omiſit notariꝰ. vt dicit̉ ibi. ergo ꝗ he redē inſtituit eiꝰ diſpoſitōi ſua bona relinquit ⁊ ecōuerſo. Nec ē curādū de v̓bis te ſtamētoꝝ. qꝛ ſepe aliter loquūt̉. C. de teſta .l. fi. Nec obſtat. ff. e. de here. inſti. l. illa inſti tutio. qꝛ intelligit̉ qn̄ ſit in fraudē vel qn̄ ꝑ talia v̓ba nō intēdebat inſtituē heredeꝫ. Et ſi aliquod ius ꝯͣriū inuenit̉ illud intelli gas quando teſtator dixit ꝙ ſolēniter teſtari volebat. bonꝰ tn̄ iudex inſpectis perſonis an inſtituti ſit ꝯiuncti vel exͣnei: teſtō litteratꝰ vel ſimplex. conſtitutꝰ in articulo mortis vel nō: facile poterit terminare. hec Hoſti. ¶ Secūdū aūt Ber. exͣ. de teſta. cuꝫ tibi. lꝫ ille qui volūtatē ſuā extremā alteriꝰ diſpōni ꝯmittit de benignitate canonica videat̉ teſtamētū feciſſe. vt in. c. cū tibi. tn̄ reuera nō ē teſtatꝰ. qꝛ nullū ē teſtamētum vbi nō expͥmit̉ nomē heredis. C. de teſta. iubemus. Pōt aūt quis cōmittere factōeꝫ ſui teſtamēti alteriꝰ diſpōni. ⁊ tūc ieſtam̄tū tenet. qꝛ tūc nō cōmittit̉ teſtamētū exp̄ſſe arbitrio alteriꝰ ſꝫ tacite alteriꝰ volūtati. aut ergo volūtati heredis. ⁊ hoc licet ⁊ tacite ⁊ expreſſe ff. de ꝯdi. inſti. v̓ba hec. Aut vo lūtati exͣnei. Aut ergo tacite. vt inſtituo te heredē: vel lego hoc tibi: ſi talis capitoliū aſcēderit. ⁊ ſic valet. Aut exp̄ſſe: vt īſtituo illū heredē quē ber. voluerit. vel lego hͦ iſti quē ber. voluerit. ⁊ ſic nō valet. talis enim inſtitutio eſt captatoria.i. adulatoria. C. de teſta. mili. captatorias. ⁊. ff. e. captatorias. Hec Be ¶ Oportet aūt ī inſtitutiōe certū heredē demōſtrari. quotiēs.n. non apparet ꝗs ē inſtitutꝰ: inſtitutio nulla ē: niſi ex alijs aptiſſimis ꝓbatōibus appareat de quo te ſtator ſenſerit. nō tn̄ ad deſignādū heredē debꝫ dici circūſtātia ꝯtumelioſa. hoc dico ſpecificando cōtumelie cauſam. ſecus eſt ſi in gn̄e diceret. filius meus impijſſimus de me male meritus ⁊ cauſam non expͥmet. tunc enim inſtitutio valeret. C. de here. iſti. ⁊. ff. e. quotiēs. In caſu tn̄ pn̄t incerte ꝑſone inſtitui: vt pauꝑes intuitu pietatis. C. de ep̄i. ⁊ cle. id qd̓. ¶ Itē fieri pōt inſtitutio pure. ⁊ ſub cōditione. ex certo aūt tempore aūt ad certū tp̄us heres quis inſtitui non pōt. īmo vitio tꝑis ſublato de medio tenet inſtitutio. vt ſi dicatur. inſtituo te vſqꝫ ad paſca. vel a paſca inantea. inſti. de heredi. inſti.§. heres ⁊ pure. Miles tamē hoc facere poteſt. ff. de teſta. mili. miles. Tamē ſi hoc fiat ad tempus incertuꝫ vel ex tēpore incerto bene valet. vt ſi dicam. vxorē meā mihi heredem inſtituo qͣꝫdiu vixerit. poſt mortē meam ticium mihi heredē inſtituo: cum abſolutus fuerit ab excōmunicatiōe. ff. de heredi. inſti. in tempus. ¶ Item poteſt quis inſtitui in vniuerſo ⁊ in certa parte: ⁊ in certa re vel quantitate. inſtitutus tn̄ in certa parte ſubire debꝫ onus eris alieni pro ea parte qua eſt inſtitutus. Inſtitutꝰ vero in certa re vel quantitate pro legata rio habetur. ⁊ ideo non ſubit illud onus. C. de heredi. inſti. quotiens. Et hoc eſt veꝝ quando alius eſt heres inſtitutus in vniuerſo. Non eſt autem ẜm Hoſti. pretermit tendum ꝙ quis inſtitui poteſt in certa ꝑte: dum tamen aſſignatio pendeat ex arbitrio teſtatoris. quia voluntati alterius exp̄ſſe conferri non poſſet. tacite tn̄ ſic vt dictū ē ſupra ẜm Ber. quedā enim ſi in teſtamē tis expͥmant̉ nō habent effectum. ff. e. talē Et idem eſt de legatis. ff. de le. l. i. Hec hoſti. ¶ Item poſſunt inſtitui plures ſimpliciter partibus non expreſſis. ⁊ tunc ex equis porcionibus ſunt heredes. inſti. de heredi. inſti.§. ſi plures. Et nota ꝙ ſi vnꝰ heredū faciat ſumptus in militia vel in nuptijs: aut fecit illos ſumptus pater communis: ⁊ tunc ille filius habet hoc precipuum. aut ipſe filius fecit poſt mortem patris.

III. XXV. ⁊ tūc erūt de ſorte ſua: n̄ de cōibꝰ bonis niſi hoc inter heredes ſpecial̓r actum eſſet. ff. fami. her. ſi filia.§. idē ſcribit. ⁊.§. neracius ¶ Itē inſtitutio fieri pōt partim in capita ⁊ partim in ſtirpes. vt petrū ⁊ ioh̓eꝫ filios meos.ſ. quēlibꝫ eoꝝ ꝓ tertia. ⁊ a. ⁊. b. nepo tes meos filios quondā. c. filij mei ꝓ alia tertia parte heredes mihi inſtituo. ſic.n. ⁊ ab inteſtato vocant̉. inſti. de here. que ab inte. defe.§. ⁊ quia placuit. ¶ Ad hoc nō ꝙ pactū de futura ſucceſſione ꝑſone certe nō tenet: niſi de ꝯſenſu eius cuius eſt here ditas. ita tn̄ ꝙ in illo ꝯſenſu ꝑſeueret vſqꝫ ad mortē. C. de pac. l. vlti. lꝫ aūt alij paciſceti de hereditate mea poſſim ꝯſentire: nō tn̄ ex pacto poſſum me aſtringere ꝙ ꝗs mihi ſuccedat in hereditatē. qꝛ hoc eēt ꝯͣ bonos mores. poſſum tn̄ heredē ſine pacto inſtituere. C. de tranſac. cū donationis. Nec obſtat. ff. ꝓ ſocio. l. 3.§. de illo. vbi dicit̉ ꝙ ſoci etas ita coiri pōt vt ſi aliqua hereditas al terutri obuenerit: cōis ſit. qꝛ hoc intelligit̉ ẜm accur. qn̄ ē pactū de ꝑſona incerta. Un̄ pactū de futura ſucceſſiōe in gn̓e tenet: nō in pecie Irca tertiū ſciēdū ꝙ heredū inſtitutio directa nō pōt fieri niſi in te ſtamēto. puta cum quis recto iure inſtituit̉ heres: ad quē teſtōr vult heredita tē ſuā ſiue illud in quo eū inſtituit: ꝑuenire ⁊ illud caꝑe nullo mediāte. Obliqua vero ſiue fideicōmiſſaria hereditas relinꝗ pōt in teſtō ⁊ codicillo. vt cū rogat̉ in codicillo heres inſtitutus in teſtamēto: vel heres ab inteſtato veniēs: vt hereditatē reſtituat al teri. is.n. cui reſtituit̉ hereditas erit heres ꝑ fideicōmiſſū. inſti. de codicill̓.§. penul. ⁊ de fideicō. he§. penul. ¶ Quid ſi ſic dicat teſtator in teſtamēto ſuo. Inſtituo heredē quē in codicill̓ noīauero: vel talē ſi eum in codicillis inſtituero. Rn̄det Hoſti. ꝙ valꝫ nō iure codicilloꝝ: ſꝫ teſtamenti. ⁊ ſub tali ꝯditōe pōt inſtitui ꝗlꝫ p̄ter filiū. ff. e. aſſe. Equit̉ videre de quarto.ſ. de diuer ſitate herēdū. Circa quod ſciēdū ꝙ heredū alij ſunt neceſſarij tm̄. alij ſui ⁊ neceſſarij. alij exͣnei. Heres neceſſariꝰ ē ſeruus qui inſtituit̉ heres a dn̄o ſuo ita tn̄ ſi ꝯſequat̉ hereditatē ⁊ libertatē ſimul ex dn̄i teſtamēto: vt qꝛ tꝑe teſtam̄ti ⁊ mortis erat in dn̄i ptāte. ſit etiā ignorās ⁊ inuitus liber ⁊ heres. vn̄ velit nolit tenetur hereditatē etiā ſuſpectā adire. ⁊ iō dici tur neceſſariꝰ. Sui ⁊ neceſſarij ſūt liberi qui ſunt in ptāte teſtatoris tꝑe mortis. vt filiuſfamilias ⁊ deſcēdētes ex maſcl̓o filio Filij v̓o filie ſunt ī ptāte patris eoꝝ. ⁊ aui paterni. Diſtingue tn̄ inter filiū ⁊ nepoteꝫ ex filio. qꝛ filius meus ideo eſt mihi ſuus heres. qꝛ ē in ptāte mea. ⁊ qꝛ nihil ē mediū inter me ⁊ cū. ⁊ hoc 2ᵐ deficit in nepotibꝰ ex filio ip̄o viuēte. ⁊ ideo nō ſunt mihi ſui heredes. ſꝫ ſi filius meus me viuo moriat̉: tunc nepotes ex eo tꝑe mortis mihi ſunt filij heredes. qꝛ in ptāte mea ſunt. ⁊ quia ſublatū ē de medio caput pͥmū quod eos p̄cedebat.ſ. pater eoꝝ. Et ē idē de nepotibꝰ ⁊ ceteris liberis. Dicūt̉ aūt ideo ſui. quia domeſtici ⁊ viuo patre quodāmō eſtimāt̉ dn̄i. Ideo v̓o dicunt̉ neceſſarij. qꝛ de iure ciuili cogebant̉ ſerui inuiti heredes fieri. ſꝫ de iure p̄torio ꝑmittit̉ eis ab hereditate abſtinere ſi velint. Exͣnei heredes ſunt ꝙ non ſunt ſubiecti iuri teſtatoris. vnde filij emancipati ſunt heredes exͣnei. ⁊ liberi etiā a matre inſtituti. qꝛ femine nō habēt liberos in ptāte. ꝓbant̉ hec noīa inſti. de here. qua. ⁊ di. in prin. ⁊.§. ſui aūt. ⁊.§. ce. teri. ¶ Item heres alius ē teſtamētarius. vt qui eſt in teſtamēto ſcriptus alius legitimus vt is qui ip̄o iure ⁊ ſine teſtamento defuncto ſuccedit. aliꝰ fideicōmiſſariꝰ: cui ex fideicōmiſſo eſt hereditas reſtituta. aliꝰ ē ſubſtitutus.ſ. qui alij ſubſtituitur heredi. ¶ Inſuper quidam ſunt ad quos ī ſtricto iure legitima ſpectat hereditas vt non inſtituantur vel rite exheredentur. teſtamen tum autem ip̄o iure eſt nullum aūt reſcin ditur. Ad quos cognoſcendos nota tres eē gradus vel lineas conſanguineoꝝ. ſcꝫ aſcendentium ſiue parentum. deſcendētiū ſiue liberorum. ⁊ collateralium. Teſtator autem qͣꝫdiu habet aliquid de deſcendētibꝰ tenetur illum heredem inſtituere vel exheredare. ⁊ ſi illum heredem inſtituat non te netur de aliquo aſcendentiū in inſtitutione mentionē facere. ipſi enim in infinitū cēte ris preferuntur. inſti. de here. que ab intein principio. Deficiētibꝰ aūt deſcendētibꝰ legitimis tenetur ſuos aſcendentes legitimos ſi quos habet heredes inſtituere vel exheredare. C. ad ſena. con. or. quotiens. Collaterales autem nunqͣꝫ tenetur inſtitu ere vel exheredare. ſed deficientibus deſcē dentibus ⁊ aſcendētibus legitimis poteſt quos vult ſiue collaterales ſiue alios ſibi non attinentes inſtituere heredes: nulla facta de collateralibꝰ mentione.

T. Li. Equit̉ videre de quīto.ſ. inſtitutōe deſcendētiū. Circa quod ſciēdū ꝙ deſcēdētiū ſiue liberoꝝ quidā ſunt legitimi ⁊ naͣles ſimul. ꝗdā naͣles tm̄. ꝗdā legitimi tm̄. Iteꝫ eoꝝ qui ſunt legitimi ⁊ naturales quidā ſūt nati quidā naſcituri ſiue poſthumi. Itē quidā ſunt pͥmi gradus vt filij. quidā ſecūdi vel vlterioris vt nepo tes ⁊ de inceps. Primo aūt dicēdū ē de in ſtitutōe liberoꝝ naturaliū ⁊ legitimoꝝ pri mi gradus. Secūdo de inſtitutōe liberoꝝ ſecūdi gradus. Tertio de īſtitutōe poſthu moꝝ. 4º. de quibuſdā documētis gn̄alibꝰ circa inſtitutōeꝫ liberoꝝ. 5º de inſtitutionibꝰ liberoꝝ legitimoꝝ tm̄. De inſtitutōe vero ſiue ſucceſſionē liberoꝝ naͣliū ⁊ ſpu rioꝝ vide infra in tractatu de mr̄imonio. ti. de filijs. ¶ De inſtitutōe igit̉ liberoꝝ naͣ turaliū ⁊ legitimoꝝ pͥmi gradus ſciēdū ꝙ teſtator ſiue pater ſiue mr̄ ſuos liberos le gitimos ⁊ naͣles maſculos ⁊ feminas v̓gines nuptas ⁊ viduas in ptāte eiꝰ exn̄tes ⁊ emācipatos inſtituere dꝫ vel rite exheredare. aut rite vel legitime p̄terire. aliter teſtabit̉ inutil̓r. inſti. de exhere libe. rn̄ſo. i. ⁊.§. noſtra v̓o. Et ītellige ꝙ femine lꝫ ſint nupte: nihilominus tn̄ de iure romano ſūt in ptāte patris. ſꝫ de iure lombardoꝝ ſunt in ptāte viri. nō patris. inſti. de ſe. con. tercul.§. poſtea aūt. Solet aūt queri vtrū dotatas debeat inſtituere tm̄ in dote. ℟º di xerūt aliqui doc. legū ꝙ ſic. Azo v̓o ⁊ ali qui alij dicūt ꝙ oꝑꝫ īſtituere nō tm̄ ī dote ſꝫ etiā in aliquo ſaltē modico preter dotem vn̄ ꝓpter ꝑiculū hiꝰ dubitatōis tutius ē ꝙ ſemꝑ inſtituant̉ in aliquo vltra dotē: ⁊ ſic agere nō pn̄t niſi ad ſupplemētū ſi quid de ficiat de legittima in qua etiam dotē ꝯputa re debēt. nā ſi ab inteſtato ſuccedē vellēt: eam fratribꝰ ꝯferret. C. de inoffi. teſta. qm̄ nouella. ¶ Itē ꝓfeſſi in religione debēt in ſtitui ſicut ⁊ ceteri. C. de ep̄i. ⁊ cle. l. fi.§. hͦ ctiam cognitū. ¶ Itē lꝫ filius ſuccedat mr̄i ex teſtō ⁊ ab īteſtato. pater tn̄ in cuiꝰ ptāte ē filiꝰ hꝫ vſufructū in poſſeſſionibꝰ relictis a matre filio qui etiā oēm diligētiā tuēde rei dꝫ habere. nō tn̄ pōt eā alienare vl̓ donare. C. de in inte. reſti. l. i. ⁊. 2. ⁊ exͣ. e. c. cō ſtitutꝰ. in glo. ¶ Pone ꝙ aliquis habēs fi liū ex ꝯcubina: cōtrahat tn̄ cū alia ex qua hꝫ filios. illa v̓o mortua cōtrahat cū ꝯcu bina. ⁊ ita filius eiꝰ ē legitimatꝰ: quis ſuccedet patri. ⁊ ſit ꝯſuetudo terre ꝙ vnꝰ ſo lus ſuccedat. Rn̄det Hu. ⁊ Bar. ī qōibꝰ ꝙ ſuccedet ille qui pͥmo fuit legitimatꝰ. i. de primo mr̄imonio natus. Quid ſi due matres ꝓ eodē filio cōtēdant: ⁊ ambe lite pendēte deficiāt. nūquid ille petet heredita tē vtriuſqꝫ. ℟ndet Bar. in qōnibꝰ ꝙ nō. ſꝫ tm̄ ſuccedet illi q̄ erat in poſſeſſione filia tionis eiꝰ. ſi v̓o neutra poſſidebat. tunc ſi velit alicui eaꝝ ſuccedere: oꝑꝫ eū ꝓbare ſe filiū eiꝰ eē. ¶ De īſtitutōe aūt liberoruꝫ ſecūdi gradus ſciendum ꝙ ſi ego parens maſculus vel femina tꝑe teſtamēti mei fili um habeo vel filiam ſiue in poteſtate mea ſiue nō. ⁊ ex eo vel ex ea habeo nepote vl̓ neptē: ⁊ inſtituā filiū vel filiā nō oꝑꝫ ꝙ de nepote vel de neptē faciā mentionē. Si tn̄ tꝑe quo teſtōr filiꝰ meus vel filia p̄mortu us ſit: tunc nepote vel neptē quē ſuꝑſtiteꝫ habeo ex ea vel ex eo que emācipato vel emācipata īſtituā. inſti. de here. qua. ⁊ di. .§. ſin aūt ⁊ neceſſarij. Et idē ē de ceteris liberis. vn̄ p̄mortuo filio vel nepote ꝓnepos ex nepote natꝰ inſtitui dꝫ. inſti. de here. que ab inte. defe.§. ita demū. Idē ē etiā de poſthumis ⁊ nepotibꝰ ⁊ ceteris liberis vlterio ris gradus. qꝛ ſi nurus mea ex filio meo p̄mortuo ꝯcepit ⁊ teſter ea p̄gnāte: debeo eum qui naſcet̉ ex ea herede inſtituē. C. de poſtu. here. qd̓ creatū. ¶ Itē ſi poſt me um teſtamētū filiꝰ meus inſtitutꝰ me viuo moriat̉: ⁊ demuꝫ moriar nullo alio ꝯdito teſtamēto: incipit nepos natꝰ ex ip̄o filio ī loco eius ſuccedē. ⁊ quaſi agnoſcēdo efficit̉ mihi auo ſuus heres. inſti. de legi. agna. ſuc.§. ꝓximꝰ aūt. Et ideo qꝛ in teſtamēto tunc inſtitutus non inuenit̉: rumpet teſta mentū. Idem facit nepos ex filio emanci pato p̄mortuo inſtitutus. Sed contra peri culum illud habes cōſiliū. l. velleiane quo potes dupl̓r vti. Uno mō vt filiꝰ ⁊ nepos natus ex eo pariter inſtituant̉. alio mō vt filius pure ⁊ nepos ſub cōditiōe inſtituā tur. vt petrū filiū meū. vl̓ eo mihi p̄mortuo nepotes vl̓ neptes ex eo ſuꝑſtites natos ⁊ poſthumos mihi heredes īſtituo. ꝓbāt̉ hͦ inſti. de exhere. libe.§. poſthumoꝝ aūt. De inſtitutiōe aūt poſthumoꝝ nota primo ad maiorē euidētiā ꝙ poſthumꝰ dicit̉ dupl̓r .ſ. ſtricte. vt ille ꝗ in vita teſtatoris ꝯceptꝰ poſt eiꝰ mortē ē natꝰ. vn̄ dicit̉ poſthumus quaſi poſt humū patris natꝰ. Et large.ſ. ille ꝗ poſt teſtamētū ꝯditū viuo etiā patre ē natꝰ. ff. de iniu. rup. teſta. l. 3.§. i. Hos igit̉ poſthumos qui rite vult teſtari debet inſtituere. non autem poteſt eos exheredare:

III. XXV. cū nullā ingratitudinē ꝯmiſerint. inſti. de exhere. libe.§. nr̄a v̓o. ſi aūt poſthumꝰ p̄teri tꝰ fuerit vt nō inſtituat̉: ⁊ ip̄e naſcat̉ viuꝰ: voce emiſſa vel nō emiſſa: dū tamē ꝯſtet eū viuū natū: vel ex ſecto vētre editū integrū: vel nō ītegrū: al̓ cū ſpū. tn̄ teſtm̄ rum pet. ff. de poſtu. he. ꝙ dicit̉. niſi declinet ad monſtrū vel ꝓdigiū. ff. de ſta. ho. nō ſunt. ꝗ aūt naſcit̉ mortuus nō videt̉ ꝯceptus. C. e. l. i. Qd̓ aūt dictū ē de preteritōe filij poſthumi teſtm̄ rumpi: veꝝ ē quantū ad inſtitutionē: ſꝫ ſtat firmū quātum ad legata. inſti. de exhe. libe. rn̄ſo. i. ⁊ idē ē de quaſi po ſthumo. vt ſi teſtator poſt teſtm̄ aliquē in fi liū arrogauit. Nā quaſi agnitiōe ſui here dis rūpet̉ teſtm̄. inſti. qui. mo. te. infir. rn̄ſo .i. Idē etiā ē de eo qui ē loco poſthumi. vt ꝗ in tꝑe teſtamēti nō erat ſuus heres. ſꝫ tꝑe mortis teſtatoris inuenit̉ ſuus. vt dictū ē ī artio. p̄cedēti. Et qd̓ dictū ē de poſthumo p̄terito a pr̄e: idē intellige de poſthumo p̄te rito a matre. in caſu tn̄ poſthumꝰ n̄ rumpet teſtm̄ matris. vt cū mater in puerperio dece dit: quo īſtituat heredes iā natos: p̄ſumit̉ nō inſtituiſſe eū in cꝰ partū decedit. ⁊ iō n̄ rumpit̉ eius teſtm̄ ꝑ querelā inofficioſi te ſtamēti. C. de inoffi. teſta. ſi mater. De generalibꝰ documētis circa inſtitutōeꝫ liberoꝝ nota ꝙ ſi ea q̄ dicta ſunt de īſtituēdis vel exheredandis vel p̄tereūdis liberis n̄ fuerit obẜuata: pn̄t ip̄i liberi diuerſis vijs ad teſtamēta parētū infirmāda venire: vel dicēdo teſtm̄ ip̄o iure nullū: vel petēdo bonoꝝ poſſeſſionē ꝯͣ tabulas teſtamēti: vel ꝓponēdo q̄relā inofficioſi teſtamēti. Non ſolū autem inofficioſū teſtm̄ reuocat̉ ꝑ q̄re lam. ſꝫ etiam inofficioſa donatio ⁊ īofficioſa dos ⁊ inofficioſa vēditio quo ad legitimā. vt. C. de inoffi. do. l. i. ⁊. l. ſi totas. ⁊. l. fi. que oīa relinquo iuriſpitis grā breuitatis. ¶ Itē ſi alicui p̄dictoꝝ liberoꝝ qui neceſ ſatio ſunt inſtituēdi vel exheredādi. aliꝗd in teſtō tm̄ legatū ſit: teſtm̄ nō tenebit. qꝛ is videt̉ p̄teritꝰ qui nō ē inſtitutꝰ vel exhe redatus. p̄terire.n. ē aliquē omittere eo nō inſtituto vel exheredato. inſti. de here. que ab inteſta. de.§. eadē hec. Non tn̄ dico ꝙ cuilꝫ p̄dictoꝝ legari nō poſſit: dū tn̄ ſit in aliquo inſtitutꝰ. ¶ Sꝫ quid ſi teſtator ſim pliciter dixerit. Filio meo. C. relinquo cen tū lib. nūquid valebit teſtm̄. ℟º ꝙ ſi teſta tor dixerit. Filio meo. C. relinquo bona mea ſiue dimidiā ſiue tertiā parte bonoꝝ meoꝝ: tenet teſtamētū. qꝛ iure inſtitutiōis ītelligit̉ eē relictū. Si v̓o dixerit. filio meo C. relinquo centū libras. vel agrū illū: nō tenet teſtamētū. qꝛ iure legati intelligitur eē relictū ⁊ filiū eē preteritū. C. de here. iſti. quotiens. ¶ Item nō refert in quo vel in quanto aliquis predictoꝝ inſtituat̉ vtrū in vniuerſo aūt in parte vel in re vel ī quā titate certa. Et ſi ſit inſtitutus in eo quod ē ſua porcio legitima vel vltra: ſtabit ꝯtēt Si v̓o in minori tenet teſtm̄: ſꝫ aget ad legitime ſupplemētum. C. de inoffi. teſta. omni mō. que etiā legitima dicit̉ debitū bonoꝝ ſubſidiū ſiue porcio debita iure nature. Et ē hodie tertia pars hereditatis ſi ſint qua tuor filij vel pauciores. Si vero ſint ꝗnqꝫ vel plures eſt medietas inter eos eque diuidēda. vnde ſi quis ſit inſtitutus ī ſua parte tertie partis vel medictatis ſtabit cō tentus. al̓ aget ad ſupplementū. vt dictū ē De eo vero qd̓ ſupereſt vltra partē tertiā vel medietatē teſtator quicquid vult face̓ pōt. vn̄ verſus. Quatuor aūt infra dant natis iura triētē. Semiſſem v̓o dāt natis quinqꝫ vel vltra. Arbitriū ſequit̉ ſubſtan tia cetera patris. Debet̉ aūt dicta porcio tm̄ filijs. ⁊ ip̄is mortuis debet̉ nepotibus ex eis legitime natis. nec eis pōt imponi grauamē ꝑ legata ⁊ fideicōmiſſa. poſſunt tn̄ grauari ꝑ debita. nō pōt etiā eidē appo ni cōditio vel modus: ⁊ ſi apponat̉ ꝓ non addita habet̉. ¶ Ad hoc nota ꝙ triplex ē porcio.ſ. legitima ⁊ trebellianica ſic dicta a trebellio auctore. ⁊ falcidia ſic dicta a ſalcidio auctore. Prima debet̉ iure natu re de qua dictū ē. Secūda debet̉ iure ſubſtitutionis. ⁊ ē quarta pars hereditatis totiꝰ vt cū aliquis ē inſtitutus heres ⁊ rogat̉ vt reſtituat alij hereditatē ſi ſine liberis de cedat. iſte ſic inſtitutus retinere pōt qͣrtaꝫ partē totius hereditatis. Tertia debet̉ iur̄ inſtitutōis exͣneo inſtituto heredi. ⁊ ē 4ª pars quā deducit ⁊ retinet̉ ſibi inſtitutꝰ& legatis ⁊ fideicōmiſſis: qn̄ ſupra dodrātē .i. tres ꝑtes hereditatis ē aliꝗd legatū. qn̄ enī aliquis ē inſtitutus heres: ⁊ illa hereditas eſt ex iuſta cauſa legata ⁊ fidei con miſſa: tunc inſtitutꝰ poteſt detrahere quartam partem de legatis ⁊ fideicōmiſſis. exͣ de teſta. raynaldus. ¶ In prima ⁊ ſecunda porcione ideſt in legitima ⁊ trebellianica cōputant̉ oīa hereditaria ⁊ legata ⁊ fidei cōmiſſa. vn̄ ſi filiꝰ vel rogatꝰ aliqua perceperit de legatis vel fidei commiſſis a teſtatore: illa ꝯputabit ī legitīa l̓ trebellianica

Li. T ¶ In tertia v̓o. i. in falcidia ꝯputant̉ ſola hereditaria nō legata nec donata nec fide īcōmiſſa. exͣ. de teſta. raynucius. Hec Ber. Unde deductio falcidie ē cōditionis melioris qͣꝫ deductio legitime quantū ad hoc ꝙ donatōes ⁊ legata nō cōputant̉ in ea. Unde ſi inſtitutꝰ aliquid de legatis vel fi deicōmiſſis a teſtatore ꝑcepit: illud in falcidia nō cōputabit. Sciēdū aūt ꝙ falci dia ceſſat in his que ſic legant̉ vt ad ſuc ceſſores eiꝰ cui relicta ſunt debeāt ꝑuenire C. ad. l. fal. in aucͣ. ſꝫ in ea te. Ceſſat etiam in relictis cauſa pietatis. vt ibidem.ſ. aucͣ. Simil̓r ceſſat etiā in teſtamēto militis. C. de teſta. mi. in teſtō. ⁊ exͣ. de teſta. rainaldus ⁊. c. vlti. Itē ceſſat falcidia in male ablatis incertis que bn̄ pn̄t dici legata eē ꝓ aīa. multo magis qͣꝫ legata alia. poſſunt etiam dici legata ad pias cās. qꝛ ad liberandaꝫ teſtatoris aīam. Monaldus tn̄ ſcripſit in ſua ſum. ꝙ ꝓpter male ablata incerta ſi nō poſſunt ꝓbari n̄ credit ꝙ liberi vl̓ parētes ſi ꝯſentire nolint poſſint legitima iure naͣe ſibi debita defraudari. al̓ poſſet teſtator de leui fingere male ablata multa vt p̄dc̄os illa legitima defraudaret: quod iniquū eēt qꝛ ſi talia male ablata non poſſint ꝓbari: nō tenet̉ heres ſoluere vt debitū ſeu vt es alienū: ſꝫ vt legatū. C. de fal. mo. l. 2. ⁊ 3. Et ideo bonū cōſiliū ē ꝙ ip̄e teſtator ſatiſfaciat de illis dū viuit: vel faciat ꝙ filiꝰ obliget ſe ad ſoluēdū in ſolidū: illa legitima nō detracta. In qͦ caſu tenebit̉. ar. inſti. de excu. tu.§. ſicut ꝑ cōtrariū. Si aūt nō poſſit ad hoc inducere filiū: nō faciat teſtamētum ſꝫ codicillū: in quo ordinet ꝙ oīa bona diſtribuant̉ pauꝑibꝰ ꝓ male ablatis incertis aſſerēs ꝙ plura ſunt ſua male ablata qͣꝫ oīa ſua bona. Similiter male ablata certa que tn̄ probari nō pn̄t relinquat illis perſonis a quibꝰ iniuſte habuit ea. Et male ablata certa que ꝓbari nō poſſunt ſūt ſic̄ es alienū. Sꝫ nūquid pōt quis induccre duas quartas.ſ. debitā iure nature ⁊ trebellianicā. ℟º dicūt quidā ꝙ nō niſi qͣꝫtū ē plus in ſecūda qͣꝫ in pͥma. C. ad. l. fal. l. pe. Alij dicūt indiſtincte ꝙ ſic. Azo v̓o diſtin guit ꝙ aūt quis ē rogatꝰ reſtituere heredi tatē incontinēti: ⁊ tunc ē v̓a ſn̄ia prima. C. de inoffi. teſta. qm̄ nouella. Uel vſqꝫ ad tp̄s: vt ſi decedat ſine liberis. ⁊ tunc ē vera ſentētia ſecūda. C. de inoffi. teſta. qm̄ in pri oribꝰ. ⁊ in auc. de reſtituti.§. penul. coll. 8. Rō huiꝰ diuerſitatis ē. qꝛ vbi quis ē ro gatꝰ reſtituere hereditatē poſt tp̄s certū. vl̓ ſi decedat ſine liberis: pōt incōtinēti dedu cere tertiā debitā iure nature. qꝛ illam ſine oī grauaīe dꝫ q̄rere: vt ꝓbant auce p̄dc̄e. In ꝓceſſu aūt tꝑis deducet trebellianicaꝫ in qua cū fructꝰ ꝑcepti cōputent̉: minꝰ di minuit̉ ſubſtātia hereditatis qͣꝫ ſi reſtitue̓t incōtinēti. ⁊ iō tūc nō deducet. qꝛ tūc ſb̓a defalcaret̉: nō aūt fructꝰ. Ius aūt canoni cū aꝑte fouet ſnīam azo. exͣ. de teſta. rayn cius. ⁊. c. rainaldus. in tex. ⁊ glo. Itē n̄ pōt vti quis bn̄ficio falcidie in tribꝰ caſibus. pͥmꝰ ē quando exͣneus inſtitutus heres ro gatus ē reſtitue̓ hereditatē alij: ⁊ nō īplet volūtatē teſtatoris infra ānū a iuſſu iudi cis. Secūdus ē ſi nō fecerit inuētariū. Tertius ē ſi teſtator certꝰ de quantitate ſui pr̄i monij ꝓhibeat expreſſe deduci falcidiā. ī auc. de here. ⁊ fal.§. illud. ⁊.§. ſi nō fecerit inuēta. ⁊.§. ſi v̓o exp̄ſſum. ⁊ hoc vide īfra ti. de ꝓuidētijs teſtatoris. ar. i. ſ. de ꝓhibitōe falcidie. Itē qn̄ vni plures res ſint legate tunc ſi ſoluit aliquas illaꝝ integre pōt in alijs retine̓ plenā falcidiā ꝑ doli exceptōeꝫ ff. ad. l. fal. ſi ex pluribꝰ ¶ Itē ſi legatū ſit tale de quo falcidia nō dꝫ deduci. puta ad pias cauſas: ꝑ hoc nō onerant̉ alij legata rij. qꝛ cuilꝫ legatario ſufficit onus ſuuꝫ vt deducat̉. C. ad. l. fal. in aucͣ. ſimilit̓. Item legatū aūt ē relictū vni ꝑſone aūt pluribꝰ. ſi vni aūt legatū ē vniꝰ: ⁊ tūc n̄ ſoluit totū nihil detrahet. aut incepit tm̄ ſoluere. ſic detrahet. Aut ſunt legata pluriuꝫ: ⁊ tunc ſi ſoluit vni pōt detrahere de alijs. Si v̓o ſit relictū pluribꝰ tūc ſi ſoluit totū vni non detrahet. C. ad. l. fal. aucͣ. ſꝫ cū teſtator. ⁊ in. l. p̄alle. ſi ex pluribꝰ. Hec ꝟ. Itē qn̄ fructus ꝑcipiunt̉ volūtate teſtatoris. vt qn̄ quis ē rogatus reſtituere alteri hereditatē poſt ali quod tp̄s: tunc cōputat fructus in quartā trebellianicā. ⁊ quod ſupra quartam rece pit nō reſtituet. niſi ſit de liberis pͥmi gͣdus qn̄.n. ē rogatꝰ frater pͥmi gradus reſtitue̓ fr̄ibꝰ hereditatē: ſi deceſſerit dꝫ retine̓ qͣrtā ſine cōputatōe fructuum: niſi ꝑcepit eos poſt litis ꝯteſtatōeꝫ. tūc.n. ꝯputabit ip̄os in quartā. qꝛ ē malefidei poſſeſſor. Si v̓o ꝑcipiūt̉ ex negligētia nō petētis. ſic nō cō putat in quartā: nec reſtituit eos. Si aūt ꝑ cipiūt̉ ex mora non ſoluētis: ſic ꝯputat in quartā. ⁊ ꝗcꝗd ex eis hꝫ vltra reſtituet. C. ad ſe. con. velleia. iubemus. ¶ De inſtitutōe v̓o liberoꝝ legitimoꝝ ſciēdū ꝙ pat̓ arrogās ⁊ auꝰ nepotē adoptās tenēt̉ filios ſuos arrogatos ⁊ adoptīos: ſi tꝑe mortis ſue hn̄t eos ī ſua adoptīa filia ī teſtō ſuo

III. XXV. inſtituere vel exheredare ſicut ſi eēnt filij eoꝝ legitimi ⁊ naturales. al̓ inutilr̄ teſtabunt̉. Si v̓o tꝑe mortis ſue eēt emācipa ti ab eis tunc nō tenent̉ eos inſtituere nec exheredare. quia ſunt loco exͣneoꝝ. pater etiā naturalis hiꝰ filios qͣꝫdiu ſunt in adoptiua familia nec inſtituere nec exhereda re tenet̉. qꝛ ſunt loco exͣneoꝝ. Ex eo tamē tꝑe quo a patre adoptiuo fuerint emanci pati. incipiūt in ea cauſa eē ſicut ſi fuiſſent emancipati ab ip̄o naturali patre. inſti. de exhere. lib̓.§. adoptiui lib̓i. ⁊.§. emācipati vero. Is autem qui adoptauit exͣneum ꝯdens teſtamētū filiū ſuū adoptiuū nec in ſtituere nec exheredare tenet̉ cū nihil iuris hēat in bonis eius: niſi ꝙ ei ſuccedit ab in teſtato. inſti. de adop.§. ſꝫ hodie. Et nota ꝙ illa documēta q̄ ſunt tradita in arti. p̄cedē ti habēt etiā locū in liberis tm̄ legitimis. Quid aūt ſit adoptio ⁊ arrogatio vide in tractatu de mr̄imonio. ti. de adoptione. Equit̉ videre de ſexto articulo pͥn cipali.ſ. de inſtitutōe aſcēdētiū. Cū ca qd̓ ſciēdū ꝙ ſi ego teſtator vel teſtatrix nullū habeo liberū a me neceſſa rio īſtituēdū vel exheredandū: habeā tam̄ parētē vel parētes legitimos ⁊ naturales. ⁊ ſim in ſtatu in quo liceat mihi teſtari. vt qꝛ ſum emācipatus: vel aliter mei iuris fa ctus: tunc ſi teſtari vtil̓r voluero: eos inſti tuere debeo. C. ad ſena. ꝯſul. orphi. quotiens. lꝫ ſi habeaꝫ etiā deſcēdētes: eos.ſ. aſcē dētes ſi volo poſſum inſtituere. Inſtituam ergo parētes meos nulla dr̄ia habita īter paternos ⁊ maternos. ſalua tn̄ gradus p̄ rogatiua. puta ſi patrē ⁊ matrē habeam: vtrūqꝫ inſtituā. vel ſi ſolū patrē vel ſolam matrē illū vel illā inſtituā. De alijs autem aſcēdētibꝰ non teneor facere mētionē. qꝛ p̄cedit eos vno gradu pater vl̓ mater. Sꝫ ſi patrē vl̓ matre nō habeo: tūc ꝓximiores mihi in gradu aſcēdētiū inſtituere debeo. eodē.n. mō ſuccedūt ab inteſtato. vt ī aucde heredi. ab inte. veni.§. ſi igit̉ defunctus. poſſum aūt inſtituere in toto vel in certa parte. tn̄ ſufficit ſi parētē inſtituēdū īſtituā in ſua legitima porcione parētibus debita iure nature: que ē tertia pars bonoꝝ meorū. vt in auc. de triēte ⁊ ſemiſſe.§. i. Et ſi in minori inſtituero: nihilominꝰ tenet teſtm̄: lꝫ agi poſſit ad ſupplemētū. vt de liberis dictū ē. Poſſum aūt meos parētes exheredare vel p̄terire.ſ. noīatiꝫ ⁊ legitima cā adiecta al̓ teſtamētū meū reſcideret̉. in auc. vt cū de ap. cog.§. ſi talis igit̉. col. 8. Equit̉ videre de ſeptimo pͥncipali .ſ. de inſtitutiōe exͣneoꝝ. Circa qd̓ ſciēdū ꝙ ſi illū vel illos quem vel quos habeo legitimos deſcēdētes vel aſcē dētes inſtituēdos vel exheredandos inſtituā quidē: nō tn̄ in vniuerſo ſꝫ in parte vel re certa: tunc extraneū in reſiduo vl̓em he rede inſtituere potero. ſi eniꝫ nō inueniret̉ vniuerſalis: tunc is qui eēt inſtitutus ī ꝑte vel re certa hr̄et̉ pro vniuerſali. C. de here. inſti. quotiēs. Si aūt eos oīo exheredaue ro: tunc extraneū inſtituam: al̓ teſtamētuꝫ nō tenet in quo inſtitutio heredis nō eēt. inſti. de fideicōmiſ. here.§. in primis. Un̄ v̓o nullum habeo deſcēdētiū vel aſcēdētiū inſtituam heredē aliquē extraneum: ſiue ſit meus naturalis: ſiue aliquis de collate ralibus meis: ſiue quecunqꝫ alia perſona. puta dicēdo in prima vl̓ in tertia perſona ſic: In omnibus autē bonis ſuis quatuor actionibus: ideſt filium eius naturalē vel patruum vel huiuſmodi ſibi heredē inſtituit. vel talē eccl̓iam. vel conuētū vl̓ hoſpitale: tāqͣꝫ xp̄i pauperes intuitu pietatis ſibi heredē inſtituit. Notandum aūt ꝙ ſi di cat̉ gn̄al̓r pauperes xp̄i ſibi heredes inſtituit: diſtributio competit ep̄o dioceẜ. qui ē procurator pauperum gn̄alis ſue dioceſis Et ideo ad hoc vitādū ſolꝫ ſic addi. Illos .ſ. pauperes quos eius cōmiſſarij dixerint eligēdos. quorum quēlibꝫ tm̄ illam porcionē quam ipſi cōmiſſarij ei deſignauerint ex hac hereditate capere voluit ⁊ diſpoſuit ⁊ ip̄os cōmiſſarios vice dictoꝝ pauperuꝫ ⁊ heredū hanc hereditatē adire. Lꝫ auteꝫ inſtitutio talis videat̉ alieno arbitrio com mitti ⁊ ideo non valere. tamē bn̄ valꝫ. ꝗa teſtator prima facie ſuo arbitrio inſtituit pauperes xp̄i. quod facere potuit: lꝫ eos re ſtrixerit ad certos pauperes ⁊ heredes ad ꝯmiſſarios ex poſt facto declarandos. Si v̓o dicet. illum inſtituo quē talis voluerit tunc omnino cōmitte̓t arbitrio alieno. ⁊ eēt omnino inutilis inſtitutio. Ad p̄dictuꝫ aūt dubium vitanduꝫ ſolꝫ teſtator aliquā fidelē ꝑſonam heredē inſtitue̓: diſtributōꝫ ipſius hereditatis pro anima ſua eiꝰ fidei cōmittēdo: dicēdo ſic. In omnibus auteꝫ bonis ſuis dominum talem heredem ſibi inſtituit diſponēs ⁊ iubens quatenus pro anima ſua hereditatem ipſam eroget ⁊ di ſtribuat in pias cauſas ⁊ diſtributionem ipſam eius fidei ⁊ charitati committens.

T. Li. Lꝫ aūt videat̉ eē quoddā fideicōmiſſum: querit̉ vtrū īde poſſit trebellianica porcio defalcari. ⁊ videt̉ ꝙ nō cū in relictis ad pi as cauſas oīo falcidia ceſſet. in aucͣ. de ec. ti.§. ſi aūt heredes. ¶ Ad hoc nota ꝙ frat̓ nō habet querelā inofficioſi teſtamenti ſi frater eius heredē exͣneū inſtituerit: niſi ꝑ ſonā infamē inſtituiſſet. ⁊ hoc habet locuꝫ in fratre ꝯſanguineo ⁊ vterino ſimul ⁊ in fratre cōſanguineo tm̄. ⁊ nō in fratre vte rino tm̄. ff. de inoffi. ieſta. l. i. vnde qui habꝫ fratrē ex patre ⁊ matre tm̄ ſi inſtituit perſonam turpem ⁊ infamē debet inſtituere fra trē ſaltē in aliqua re. al̓ rumpet frater teſta mentū: niſi ꝯmiſerit cām īgratitudinis. vt quia ꝯͣ eū mortē intentauit: vel accuſatōꝫ criminaleꝫ inducere voluit. vel ſubſtantie eius iacturā grauem molitus fuit. probāt̉ hec in aucͣ. de nup.§. ingratitudinem. Hec ꝟ. ¶ Itē ad hoc vt quis inſtitui poſſit tria tꝑa ꝓſiderant̉.ſ. tp̄s inſtitutōis. vt ſciatur vtrū inſtitutio tenuerit. tp̄s mortis teſtato ris: vt ſciat̉ vtrū effectū habuerit. ⁊ tēpus aditionis hereditatis quod tempus maxime expectandū ē quo.ſ. hereditas acquira tur. ff. de fur. a ticio. Medio autē tꝑe inter factū teſtamētū ⁊ mortē vel cōditionē in ſtitutionis exiſtētē mutatio iuris heredis nō nocet. qꝛ tria tēpora cōſiderant̉. ⁊ hoc quo ad extraneos ⁊ eos qui nō ſunt ī po teſtate teſtatorū. In heredibus v̓o ſuis ⁊ neceſſarijs tēpus mortis tm̄ videtur expe ctandū. inſti. de here. quali. ⁊ di.§. exͣneis. ⁊.§. ſui. In heredibus v̓o neceſſarijs duo tm̄ tꝑa ſunt expectanda.ſ. teſtamēti ⁊ mor tis. ff. de heredi. inſti. ſi alienū. ⁊.§. in exͣneis. l. ſeruū. in pͥn. Unde ſi heres inſtitutꝰ ab exͣneo ſit excōicatꝰ tꝑe inſtitutōis vel mor tis vel aditionis pro nihilo habet̉. ſi autē medio tꝑe nō nocet. vnde ſi poſt inſtitutio ne fuit excōicatus ⁊ ante mortē abſolut̉ heres erit. ſed de hoc habebit̉ infra pleniꝰ li. 7. ti. 8. Inſuꝑ nota ꝙ inſtitui nō poſſūt iſti.ſ. deportatus in inſulaꝫ. C. de here. inſti. l. i. damnatus in metallū. quia peregrinus ē effectus. ff. de his que pro nō ſcriptis ha bent̉. ſi in metallū. heretici. C. de hereti. ⁊ mathe. l. manicheos. Baptiſmi iteratores Apoſtate xp̄iani qui idolis ſacrificarunt. C. de apoſta. hi qui. Collegia illicita.i. pͥuile giū ſpāle nō habentia: eo ꝙ non ſunt a ſe natu vel principe approbata. C. de here. īſti collegiū. Itē ſpurius teſtatoris ab eo inſti tui nō pōt. Itē inceſtuoſus. in auc. ꝗ. mo. na. et. ſui.§. fi. Itē nec mulier que nubit in fra tēpus luctus. ẜm le. in auc. de nup.§. i. ⁊. C. de ſe. nup. l. i. rn̄ſo. 3. hͦ tn̄ ẜm canones n̄ tenꝫ. exͣ. de ſe. nup. c. penul. ⁊ vltꝭ. Itē īcerta ꝑſona non pōt inſtitui. hoc tn̄ fallit in pauperibus xp̄i. C. de here. inſti. quotiens. Itē ẜuus accuſatꝰ de adulterio cū dn̄a ſua ꝯmiſſo que etiā dn̄a de eodē crimine fuerat accuſata: ab ip̄a dn̄a non pōt inſtitui. inſti. de here. inſti.§. eſt aūt caſus. Omnes v̓o ꝑſone alie a predictis poſſunt inſtitui. ¶ Ad hoc nota ꝙ ſi ſeruus ſit inſtitutus heres nō pōt niſi iuſſu dn̄i adire heredita tē. ⁊ ſi dn̄o iubente adeat acquirit̉ dn̄o ac ſi eēt inſtitutus. inſti. ꝑ quas ꝑſo. no. ac.§. itē nobis. Nota tn̄ ẜm Io. 13. q. 2. illud. ꝙ lꝫ ſerui nō poſſint hereditatē poſſidere: ꝯſuetudo tamē ē in pluribus locis ꝙ filijs relinquit̉ peculiū quod habuit pater. Equit̉ videre de octauo pͥncipali g .ſ. de formis inſtitutionū hereduꝫ. vbi ſciendū ꝙ dictator teſtamenti L ꝯſiderare debet vtrū inſtituat̉ vnus heres vel plures. ⁊ an liberi vel aſcendētes vel exͣnei. ⁊ an plures inſtituant̉ equalit̓ vel inequaliter. ⁊ an in capita vel ſtirpes. Et quidē ſi teſtator habeat vnicū filiū vel fili am ⁊ eū inſtituat heredē in vniuerſo poſi tis oībus legatis dicet̉ ſic. In oībus autē bonis ſuis iuribus ⁊ actionibꝰ. T. filiam eius heredē inſtituit. Et ſi ꝑ legē velleianā prouidere velit ne quaſi agnatione ſui he redis rumpatur teſtamentum: dicetur ſic. Talem filiū eius inſtituit. vel eo p̄morien te liberos ex eo ſuꝑſtites natos ⁊ poſthumos in ſtirpes ⁊ nō in capita heredes ſibi inſtituit. Si aūt habeat plures filios ⁊ fili as ⁊ velit eos equaliter heredes inſtituere ſibi dicet̉ ſic. C. ⁊. p. filios eius equis por cionibus inſtituit. Et ſi quis dictoꝝ filioꝝ eius ip̄o teſtatore viuo deceſſerit. in locū ⁊ partē eius liberi ex eo ſuꝑſtites nati ⁊ poſt humi in ſtirpes ⁊ nō ī capita ſint heredes Si v̓o aliquos eoꝝ velit inſtituere ſibi he redes in re certa vel parte ⁊ aliquos ī vni uerſo dicet̉ ſic. Petrus bertā eius filiam heredē ſibi inſtituit in centū lib. quas etiā eam habere voluit cum nupſerit vel religionē intrauerit. ⁊ interim in domo ſua de centia ⁊ ſufficientia alimenta. ſi tn̄ dictas centū lib. ante qͣꝫ nubat vel religionē ītret exegerit: ex tunc non habeat alimenta. Si aūt filia ſit nupta ſic dicet̉. Petrus bertā filiā eius vel ea premortua liberos ex ea

.III. XXV. ſuꝑſtites in ſtirpes ſibi heredē inſtituit ī co qd̓ ip̄i berte dotis noīe dedit qn̄ nupſit ⁊ inſuꝑ ī. io. lib. Si v̓o filia ſit dedicata ī aliqͦ monaſterio pōt eā pater vel monaſteriū ī quo eſt ſi voluerit heredē ſibi inſtituere in certa quātitate. Pōt etiā filiū emācipatū. heredē ſibi inſtituere in certa parte. poteſt etiā in vniuerſo pariter cum alijs in ptāte ſua retentis. Pōt etiā aliquos eoꝝ quos habet in ptāte heredē ſibi inſtituere ī certa parte. Poſitis aūt heredibꝰ ꝑticularibꝰ dꝫ inſtitui heres vl̓is ſic. In oībꝰ aūt alijs ⁊cͣ vt ſupͣ. Factis aūt inſtitutōibꝰ vl̓ibꝰ ⁊ particularibꝰ liberoꝝ viuētiū: debēt fieri inſtitutiones poſthumoꝝ ne al̓ teſtamētū rūpat̉ ſic. Si v̓o ex ip̄a dn̄a berta ꝯiuge eiꝰ nati fuerint ei filij vnus vl̓ plures maſculi vel femine: poſthumi vel medio tꝑe nati ad lu cem ꝑueniētes. ſi maſculi vel maſculus fu erint: ip̄m vel ip̄os cū p̄dictis a. ⁊. b. iā naͣ tis pariter ⁊ eꝗs porcionibꝰ in oībꝰ bonis ſuis ſibi heredes inſtituit. Si v̓o feīa fuerit vna vel plures: ip̄am vel ip̄as ſiue quālꝫ eaꝝ in centū lib. heredē ſibi inſtituit. De formis aūt inſtitutionū aſcēdētiū ⁊ exͣneo rum pꝫ ex p̄dictis. Attēdat etiā teſtamēti dictator ꝙ ſi fiat exheredatio legitime fiat ⁊ ꝙ teſtationē ip̄a exheredatio antecedat Quomō aūt forme exheredationū fiant pꝫ ex his que dicet̉ in ar. ſe. Equit̉ videre de nono.ſ. de cauſis exheredādi. qꝛ.n. habitū ē ſupͣ ꝙ parētes filios: ⁊ filij parētes exhe redare pn̄t. ideo vidēdū ē quibꝰ ex cauſis exheredatio fieri poſſit. Et pͥmo quibꝰ ex cauſis exheredari pn̄t filij. 2º ex quibus parentes. ¶ Sciendū ergo ꝙͣ. 14. ſūt cāe quibꝰ pater vel mater. auus vl̓ auia filios ⁊ nepotes exheredare poſſūt. Prima eſt ſi filius manꝰ iniecerit in patrē ⁊ offenderit eū. ¶ 2ª ſi grandē iniuriam ei fecerit ⁊ ꝯtu meliā. ¶ 3ª ſi patrē accuſauit ī criminalibꝰ cauſis p̄terqꝫ de crimine leſe maieſtatis vlde offenſa cōtra cōitatē ſue ciuitatis facta vel de hereſi. ¶ 4ª ſi filiꝰ maleficꝰ cū malefi cis ꝯuerſat̉ ¶ 3ª ſi filiꝰ machinet̉ vel inſidiet̉ in necē patris. ¶ G ſi filiꝰ calumnioſe lite mouerit patri a qua ſi pater defecerit: oꝑꝫ eū dāna grauia ſuſtinere. ¶ ſi filius rogatꝰ a patre ob debitū in carcere detruſo vt fideiubeat ꝓ eo ⁊ nō vult fideiubere in illo ꝓ quo creditores eiꝰ fideiuſſorē reciꝑe volūt. quod tm̄ in filijs maſculis locuꝫ hꝫ ¶ Ꝙ ſi filiꝰ ꝓhibuerit patrē teſtari. 9º. ſi filius ſit ioculator cōtra volūtatē patris: niſi pater eandē habuerit ꝓfeſſionē ioſi filia nō ꝯſenſerit patri volēti eā honeſte maritare ⁊ dotare ẜm vires pr̄imonij: ſed potiꝰ vult luxuriari. iª ſi filiꝰ miſceat̉ cuꝫ ſua nouerca aūt ꝯcubina patris ſui. 12ª ſi filiꝰ neglexerit patre furioſum. in quo caſu etiā ip̄o iure ē exheredat Viz. ſi filiꝰ patrē captū a ſarracenis redimere noluit. ī quo caſu ſi pater in captiuitate decēdat hereditas ad eccl̓iam ſpectat. 14ª ſi pater ſit catholicꝰ: ⁊ filiꝰ hereticꝰ. ¶ Cauſe aūt ꝓpter quas filij parētes: ⁊ nepotes auū ⁊ auiaꝫ exheredare pn̄t ſunt octo. Prima c ſi pat̓ filiū de crimine accuſauit: p̄terqͣꝫ de crimīe leſe maieſtatis. ¶ 2ª ſi pater vite filij per ve nenū vel aliter inſidiatꝰ fuerit ¶ 3ª ſi pater vxori vel ꝯcubine filij ſe īmiſeuerit. ¶ 4ª ſi pater ꝓhibuerit filiū teſtari de his de ꝗbꝰ poterat teſtari. ¶ 3ª ſi pater nō redemerit filiū captū a ſaracenis ſubueniēdo ſibi. qꝛ tunc ſi filiꝰ in captiuitate decedat: bona de ꝗbꝰ ip̄e poterat teſtari debent eē eccleſie vel dari ꝓ captiuoꝝ redēptione. ſi v̓o redeat: rite patrē exheredare pōt. ¶ 6ª ſi pat̓ negle xerit curam filij furioſiſ 3ª ſi pater ſit hereticus ⁊ filiꝰ catholicꝰ. ¶ ſi pater vxori filij dederit venenū ad mortē vel mētis ali enationē. vel aliter inſidiatꝰ fuerit vite eiꝰ. ⁊ eodē mō ſi mater marito filie. ꝓbantur hec oīa in auc. vt cū de ap. cogno.§. cās. ⁊ §. omnes. coll̓. s. Et oēs iſte cauſe ingratitudinis tollunt̉ ꝑ ingreſſum religionis. vt dicit Ber. exͣ de apo. ex lr̄aꝝ. ¶ Ad hͦ nota ꝙ exheredatio non tenet niſi cā aliqͣ de ſupradictis noīatim expͥmat̉. vt dicēdo ſic. Inſuꝑ petrus filiū eiꝰ: qꝛ manꝰ atroces ī eū iniecit: oīo exheredauit: ⁊ ex omni ſubſtantia ⁊ hereditate ſua alienū ꝯſtituit. b. v̓o ſibi heredē inſtituit. Si v̓o nec inſtitue̓ nec exheredare velit: pōt p̄terire inſerēdo tn̄ cām ſic. Petrꝰ ber. filiā eiꝰ nec inſtituit nec exheredauit. qꝛ cū eā honeſte marita re vellet maluit luxuriari. p. vero heredem ſibi inſtituit. Talis.n. p̄teritio facta circa eam tantū valet ſicut exheredatio. Et ſil̓i mō liberi ⁊ aſcēdētes ſuos exheredare vlp̄terire pn̄t inſerendo aliquā de cauſis ſup̄ dictis. ¶ Itē ſi teſtator dicat. exheredo filium meū ſine exp̄ſſiōe nominis: cū plures filios habeat: nullus erit exheredatꝰ. ff. de libe. ⁊ poſthū. noīatim. ¶ Inſuꝑ nota ꝙ fi lius excludit̉ ab hereditate patris propter plura crimina. Primo ꝓpter crimē hereſis

T. Li. XXVI. exͣ. de hereti. vergētis. in fi. 2º ꝓpter crim leſe maieſtatis. ar. de pe. di. i. ſi quis tamē ī militibꝰ. Et ẜm quoſdam ſimonie quod ei parificat̉ 3º ꝓpter crimē interfectiōis vel mutilatōis rectoris eccleſie. exͣ. de penis. in quibuſdā. 4º ꝓpter. crimē inceſtus cū mo naca cōmiſſum. ar. 22. q. i. ſi quis ſollicita uerit. in textu ⁊ gloſa. ¶ De ſubſtitutionibꝰ titulus 26ꝰ Einde qꝛ inſtitutis heredibus plerūqꝫ ſubſtituunt̉ alij. iō viſo de inſtitutiōibꝰ vidēdū ē de ſub ſtitutōibꝰ. Et pͥmo quid ē ſubſti tutio. 2º quot ⁊ que ſunt ſpēs ſiue diffe rentie eius. 3º. de ſubſtitutōe vulgari. 4º de ſubſtitutiōe pupillari 5º de ſubſtitutiōe exēplari. 6º de ꝯpendioſa. 7º de ſubſtituti on breuiloquā. ¶ Circa pͥmū ſciēdum ꝙ ſubſtitutio ē ſecūdaria ⁊ ꝯditionalis inſtitutio. ſubſtitutio.n. ꝯtinet in ſe inſtitutiōeꝫ vt cū a. mihi heredē īſtituo. ⁊ ſi a. nō fuerit vel ſi deceſſerit. p. ſit heres. ⁊ pꝫ ꝙ a. heres inſtituit̉ pure ⁊ primo gradu. ſꝫ p. heres eligit̉ ſub ꝯditiōe ⁊ ſecūdo gradu. Et licꝫ ſubſtitutio poſſit ab vno in aliū multipli cari: quelibꝫ tn̄ ſubſtitutio dicit̉ gradus ſe cūdus. ſicut ſecunde nuptie dicūt̉ omnes que ſequuntur primas. Irca ſecūdū ſciendū ꝙ ſubſtitutio alia ē directa alia obliqua. directa ē ꝑ quam quis capit hereditatem defuncti nullo alio mediāte vel ſibi coope rante. vt cū dicit̉. a. mihi heredē inſtituo. ⁊ ſi ip̄e nō fuerit heres. p. ſit heres. tunc.n. adueniēte cōditiōe ſtatim īmediate here ditas ꝑueniet ad p. ⁊ ip̄e ꝑ ſe nullo alio co oꝑante poterit eam adire. Subſtitutio v̓o obliqua ſiue fideicōmiſſaria vel precaria ē illa ꝑ quam quis capit hereditatem alio mediante. vt cū teſtator fideicōmiſerit he redi vt hereditatē reſtituat alij dicēdo ſic. A. heredē mihi inſtituo. ſꝫ rogo eū ꝑ fidei cōmiſſū vt ip̄am hereditatē reſtituat p. lꝫ ergo ꝑ fideicōmiſſū p. ſit ſubſtitutus ip̄i a. pͥmo tn̄ a. dꝫ hereditateꝫ adire. ⁊ aditam p. reſtituere. ⁊ ſic a. mediante ⁊ oꝑante he reditas ꝑueniet ad pͣ. ¶ Sciendū aūt ꝙ ſi a. adierit ſponte hereditatē: tūc defalcata ⁊ retēta ſibi porcione trebellianica.ſ. qͣdrāte .i. quarta ꝑte hereditatis. reliquū dodrātē .i. reliquas tres partes hereditatis reſtitu et petro. Si v̓o iudicis officio compulſus adierit totam hereditatē reſtituet. inſti. de fi deicō. here.§. in primis. Sed hec ſubſtitutio ſub dicta v̓boꝝ forma raro fieri cōſue uit. ſub alijs aūt v̓bis ſepe ꝯtingit. vt qn̄ in ſtituo a. filiū vel fratrē meū ⁊ ſubijcio ꝙ ſi dictus a. qn̄qꝫ deceſſerit ſine liberis: ſubſtituo ei p. hec.n. v̓ba repn̄tant fideicōmiſſa riam ſubſtitutiōeꝫ. vt infra dicet̉ cū de ꝯpe dioſa aget̉. ¶ Sꝫ quid ſi eccleſia ſit heres ⁊ rogata reſtituere hereditatē alteri. nūꝗd detrahere pōt quartam trebellianicā. Ad hoc notat Io. 12. q. 3. c. penul. ꝙ pōt eaꝫ de trahere ſi dꝫ hereditatē reſtituere perſone pͥuate. ſi aūt eccleſie non. dubitant legiſte vtrū poſſit detrahere. C. cōmunia. de le. l. i. Item ſi quis rogatus ſit reſtituere pl̓ibus hereditatē ſi ſine liberis moriēt̉: ⁊ vnꝰ illo rum p̄moriat̉ ⁊ relinquat filios. alter autē ſuperuiuat. illi ſoli ſuꝑuiuenti debet̉ heredi tas vel fideicōmiſſum. qꝛ tꝑe extantis cō ditionis ſolus inuenit̉. ⁊ filijs premortui nihil debet̉. qꝛ deceſſit an̄ diē fideicōmiſſi cedētē. C. de cadu. tol. l. vna.§. ſi aūt aliꝗd ⁊ exͣ. de teſta. rainaldus. in glo. ¶ Ad hoc nota ẜm Ber. ⁊ ꝟ. exͣ. de ꝓba. in p̄ſentia. ſuper illud. non intelligit̉ ſine herede decedere qui monaſteriū ſibi inſtituit heredeꝫ ꝙ quando quis ē rogatus reſtituere hereditatē alij vel legatū: aut ē rogatus reſtitu ere loco religioſo vel eccleſie vel pauꝑibꝰ ad pias cauſas. ⁊ tunc ꝑ ingreſſum mon non euaneſcit ſubſtitutio. Aut priuate per ſone. ⁊ tunc aūt fit mentio de liberis vel he redibus. aut non. ſi non. puta inſtituo a. he redem tali cōditione vt reſtituat p. heredi tatem. ⁊ tunc euaneſcit ſubſtitutio ſi a. po ſtea filium vel nepotē ex filio premortuo habuerit. lꝫ mentio de liberis non ſit facta .C. de fideicōmiſ. cum acutiſſimi. Aut fit mentio de liberis. puta īſtituo a. tali ꝯditi on vt ſi ſine liberis deceſſerit hereditateꝫ reſtituat p. tunc ſubſtitutio euaneſcit ī pluribus caſibus. Primo ſi ſubſtitutus decedat prius qͣꝫ īſtitutus. vnde filijs ſubſtitu ti premortui nihil debet̉. vel ſi ſint mortui ante diē fideicōmiſſo cedēteꝫ. C. de cadu. tol. l. i. Secūdo ſi īſtitutꝰ īgrediat̉ mona ſteriū vel aſſiſteriū ita ꝙ monachatus te neat. qꝛ tunc monaſteriū vel aſſiſteriū heres eius ītelligit̉ eē. Si vero non ītret mo naſteriū tunc grauatus ſubſtitutōe nō po teſt īſtituere monaſteriū heredē. vn̄ illd̓ qd̓ dr̄ ī. c. pn̄tia. non videt̉ ſine herede decede̓ verum eſt monaſteriū īgrediēdo: non tm̄

T..III. XXVI. inſtituendo. 3º ſi habeat filiū naturalē. ff. ad trebel. ex facto. 4º ſi nō habeat filiuꝫ vel nepotē ex filio p̄mortuo. Nō euaneſcit aūt p̄dicta ſubſtitutio ſi inſtitutus filiū ha buerit ⁊ ille premoriat̉. qꝛ tūc videt̉ ſine liberis deceſſiſſe. exͣ. de teſta. rainucius. nō euaneſcit etiā ſi fiat cl̓icꝰ. niſi duo ꝯcurrāt ibi.ſ. ꝙ ī eccl̓ia ꝑpetuo maneat. ⁊ ꝙ relicta expēdant̉ vel relinquant̉ in pias cauſas Nō euaneſcit etiā ſi ſe ⁊ ſua tradat eccl̓ie ſeculari: niſi ꝯcurrant ibi etiā predicta. in auc. de ſanctis. ep̄i.§. ſꝫ hoc pn̄ti. Si vero fiat mentio de herede. puta inſtituo a. tali ꝯditōe: vt ſi ſine herede deceſſerit reſtituat hereditatē ꝑ. tunc noīe heredū ſoli filij in telligunt̉. vt in. l. ex facto. ⁊ noīe filioꝝ nepotes ⁊ alij vlterius deſcendētes. Directa aūt ſubſtitutio alia vulgaris: alia pupilla ris: alia exēplaris: alia ꝯpendioſa: alia bre uiloqua: de quibꝰ ꝑ ordinē ē videndū. Equit̉ videre de tertio.ſ. de ſubſtitu tione vulgari. circa quod ſciendū ꝙ talis alia ē expreſſa. alia tacita. Expreſſa ſit ꝑ iſtā negationē nō hoc mō. Inſtituo mihi heredē a. ⁊ ſi ip̄e noluerit vel nō potuerit heres eē. pe. ſit heres. vl̓ peſubſtituo. ¶ Cacita ē qn̄ negatio nō expri mit̉ ſꝫ includit̉: vt cū dicit̉. a. ⁊. pe. mihi he redes inſtituo. ex hoc.n. colligit̉ ꝙ ſi alter eoꝝ heres nō fuerit.ſ. quia noluit vel non potuit. quia deceſſit ante aditā hereditatē alter ſit heres in ſolidū. Dicit̉ aūt vulgaris ſubſtitutio talis. qꝛ a quolꝫ de vulgo.ſ. teſtatore maſculo vel femina: parēte vl̓ ex traneo pōt fieri. pōt etiam fieri cuilibet. ſcꝫ pupillo adulto ⁊ maiori in poteſtate cōſti tuto vel emancipato: ſuo vel exͣneo. Effe ctus aūt eius ē vt bona teſtatoris ꝑueniāt ad ſubſtitutū.ſ. illa tm̄ que ꝑuenire debebāt ad inſtitutū qui noluit vl̓ nō potuit heres eē. ⁊ nō bona illiꝰ heredis īſtituti. qꝛ teſta tor ꝑ talē ſubſtitutionē ſubſtituere potuit ī bonis ſuis. nō aūt in bonis heredis. vnde ſubſtitutus directe ſit heres ip̄i teſtatori. inſti. de pupil. ſubſti.§. quo caſu. Expirat āt hec ſubſtitutio qͣꝫcito īſtitutus adierit here ditatē. ſiue poſtea decedat cū liberis ſiue ſi ne liberis. C. de īpubeꝝ ⁊ alijs ſubſti. poſt aditam. Equit̉ videre de quarto.ſ. de ſubſtitutione pupillari. Circa quam ſci endū ꝙ ad eam quatuor ꝯcurrūt Primū ē vt ille cui ſit ſubſtitutio ſit de liberis teſtatoris. Secūdū ꝙ ſit impubes. Tertiū ē ꝙ ſit in poteſtate teſtatoris. 4ᵐ ē ꝙ ille cui ſit ſubſtitutio inſtituat̉ vel exheredet̉. ⁊ ꝓbant̉ hec inſti. e. Pōt aūt hec ſubſtitutio fieri non tm̄ impuberi filio iam nato. ſꝫ etiam poſthumo. ſi tn̄ ip̄e poſthumꝰ naſciturus erat in ptāte teſtatoris ſi teſta tor ip̄e viueret. Pōt etiam fieri nepoti ex filio. ſi tn̄ nō ſit recaſurus in ptātem pr̄is ſui poſt mortē aui. ff. de vulga. ⁊ pupil. ſub ſti. l. 2.§. poſthumꝰ. Dicit̉ āt hec ſubſtitutio pupillaris qꝛ ſit ſoli pupillo. nec pōt tēpus excede̓ pupillare. quia expirat ad introitū pubertatis. pōt aūt fieri in minus tempus vt dicat̉. ſi filius meus infra quartū vel quintū annū vel etiam minus deceſſerit ille ſit heres. ff. e. l. 2. ſuꝑ illo. maſculi. Eſt aūt ſubſtitutio pupillaris alia tacita. alia expreſſa. Exp̄ſſa ē illa que ſit per v̓bū affirmatiuū. ⁊ facit exp̄ſſe mentionē de pupilla ri etate. vt cū dicit̉ ſic. a. filiū meū heredē mihi inſtituo. ⁊ ſi ip̄e mihi fuerit heres ⁊ in etate pupillari deceſſerit. p. ſit heres. vel p. ſubſtituo. Tacita ē que habet expreſſe formam pupillaris. ſꝫ ſub quibuſdaꝫ alijs verbis includit̉. vt cū dr̄. a. filiū meū heredē mihi inſtituo. ⁊ ſi ip̄e heres mihi non fuerit p. ſit heres. Hec ē ſubſtitutio vulgaris expreſſa ⁊ ſub hac includit̉ tacita pupillaris ex eo ꝙ dico. ſi nō fuerit heres re ſultat vtraqꝫ ſubſtitutio.ſ. vulgaris ⁊ pupillaris. vnde ſiue a. nō ſit heres ſiue ſit: ſi in etate pupillari deceſſerit: hereditas dire cto iure ꝑueniet ad p. ſꝫ ex vl̓gari ſuccedet tm̄ ī bonis teſtatoris. ex pupillari vero ſuc cedet in bonis teſtatoris ⁊ pupilli. Et ſimi liter ſub pupillari expreſſa includit̉ vulgaris tacita inſti. c. in pͥn. ⁊. ff. e. nam hͦ iure. Effectus ſubſtitutōis pupillaris expreſſe ē ꝙ ille qui ē ſubſtitutus impuberi decedēti infra tempus pupillare ſit directo iure he res teſtatori ⁊ pupillo: ⁊ capit bona ⁊ hereditatē vtriuſqꝫ. Itē effectꝰ eiꝰ ē ꝙ exclu dit matrē impuberis ⁊ oēm aliam ꝑſonaꝫ que ip̄i pupillo ab inteſtato ſuccedere po tuiſſet. inſti. e. ff. e. lucius. vnde lꝫ teſtam̄tū videat̉ eē vnū ꝓpter ordinatorē vnū. ſcilꝫ patrē. ē tamē duaꝝ hereditatū.ſ. patris ⁊ filij. cū.n. pupillus nō poſſit teſtari ꝑmittit̉ patri teſtamētū ip̄i filio facere ⁊ de herede ci ꝓuidere. ⁊ hoc tm̄ infra tempus pupillare. inſti. e.§. quo caſu. In pupillari autē tacita aut ip̄i pupillo ſubſtituit̉ alter filius teſtatoris ⁊ frater eiuſdē pupilli. ⁊ tūc ſubſtitutus totaliter admittit̉ ⁊ mater ⁊ qͣlibꝫ

T. Li. alia ꝑſona veniēs ab inteſtato repellitur. Aut ſubſtituit̉ exͣneus. ⁊ tunc mater admittit̉ ⁊ ſubſtitutus repellit̉. C. de impu. ⁊ ali. ſubſti. cū quidā. Euaneſcit aūt ſubſtitu tio pupillaris pͥmo ſi pupillus erit pubes. inſti. c.§. qua rōne. Secundo ſi hereditas patris nō ſit adhuc adita. qꝛ cū teſtam̄tuꝫ paternū ſit deſtitutū exquo nullus apparet beres euaneſcit etiā pupillare. ff. e. ſi pl̓es. Tertio ſi naſcat̉ poſthumus de quo non fuit facta mentio. ff. e. ſi pater. l. 2. Quarto ſi pupillus patiat̉ capitis dimitionē ma ximam vel mediā vel etiam minimā. ff. de adopti. l. nec ei. Et quibuſdam etiam alijs modis quos relinquo iuriſperitis gratia breuitatis. Equit̉ videre de quinto.ſ. de ſubſti tutionē exemplari. Circa quod ſciendū ꝙ ip̄a fieri pōt in quocunqꝫ parente mare vel femina: filio furioſo vel mente capto: exiſtenti vel nō exn̄ti. in pr̄ia poteſtate. dū tamē ſit pubes vel maior. nā impuberi furioſo vel mente capto ꝓuidet ꝑ ſubſtitutionē pupillarem. ff. de tutelis. l. 3. .§. i. ⁊. 2. debet.n. teſtator certas perſonas ⁊ certo ordine ſubſtituere furioſo. ſi.n. furio ſus habeat liberos ei pͥmo ſubſtituet illos ſi v̓o nō habeat liberos ſꝫ fratres ſubſtitu endi ſunt ei ip̄i fratres. ſi vero nec liberos nec fratres habeat tunc quē voluerit ſubſtituet. C. de impu. ⁊ alijs ſubſti. humanita tis. Et ſubdit̉ in hac ſubſtitutione talis cō ditio.ſ. ſi ip̄e furioſus decedat ante qͣꝫ mēte ⁊ cerebro ſanus fiat. Eſt ergo ſubſtitutōis huius forma talis. A. filiū meū furioſum vel mente captū heredē mihi inſtituo. ⁊ ſi ip̄e deceſſerit ante qͣꝫ mēte ⁊ cerebro ſanus fiat. talis eius filius vel frater vel talis aliſit heres. vel ſic. talem eius filiū vel fratrē vel talē aliū ſubſtituo. Dicit̉ aūt hec ſubſtitutio exemplaris. qꝛ fit ad exēpluꝫ ſiue ſimilitudinē ſubſtitutiōis pupillaris. ſicut .n. pupillus teſtari nō pōt ſic nec furioſus ⁊ ideo ſicut pater ꝓuidet filio ſuo pupillo de herede: ſic ⁊ filio furioſo. vnde ſubſtitutꝰ capit vtriuſqꝫ bona.ſ. teſtatoris ⁊ heredis ſicut in pupillari. Differt tamē hec ſubſtitutio a pupillari primo qꝛ illa fit tm̄ a pa rente ei quē habet in poteſtate. hec vero ſit ei etiam quē nō habet in poteſtate. Se cundo quia illa fit tm̄ pupillis īfra tēpus pupillare. hec aūt adultis vel maioribus. Tertio quia pupillo ſubſtitui pōt quilibet ad libitū teſtatoris. ſꝫ furioſo certe perſone ſunt ſubſtituende. Quarto quia illa expirat adueniente pubertate. ſed hec adueni ente ſanitate. probant̉ hec inſti. de pupil. ſubſti.§. qua ratione. Sed quid ſi habet lucida interualla. ℟º pōt dici ẜm Hoſti. ꝙ ſi habet tanta ꝙ pōt facere teſtamentū ſubſtitutio euaneſcit. etiam ſi non fecerit. ⁊ imputet ſibi ſi non hec euitauit. ar. ff. de re. iu. quod quiſqꝫ. vel dic ꝙ ſi fecit euane ſcit. ſi v̓o nō fecit nec facere potuit nō eua neſcit. ar. C. de legi. qd̓ fauore. Equit̉ videre de ſexto.ſ. de ſubſtitu tione ꝯpendioſa. hec aūt aliqn̄ fit V a milite. aliqn̄ a pagano.i. nō mili te. milites de quibus loquit̉ lex noſtro tꝑe non habemus. Et ideo p̄termiſſa illa que ſit a milite dicendū ē de illa que ſit a paga no. Huius aūt ſubſtitutionis forma ē hec. A. filiū meū heredē mihi inſtituo. ſi tamē qͣndocūqꝫ deceſſerit p. ſit heres meus. ff. e. verbis. Hoc tamen precognito.ſ. ꝙ ꝯpen dioſa fieri non poteſt a pagano niſi filio pupillo in poteſtate exiſtenti ſicut nec pupillaris. ⁊ hec ꝯpendioſa continet in ſe pu pillarē expreſſam. quia habet eundeꝫ effe ctum. Et dicit̉ ꝯpendioſa qꝛ ſub cōpendio huius aduerbij quandocūqꝫ continet pu pillarem que al̓ ſit prolixioribus verbis. Et lꝫ hoc aduerbiū quandocūqꝫ ẜm ſigni ficationē ꝓpriam ſe extēdat ad omnē tp̄s reſtringit̉ tn̄ hic ad tp̄s pupillare v̓tute horum verboꝝ. p. ſit heres. qꝛ per huiuſmōi verba directa videor voluiſſe filio meo in fra tempus pupillare ꝓuidere de herede. quod infra tp̄s aliud facere mihi nō licet. inſti. de pupil. ſubſti.§. quo caſu. Licet aūt p̄dicta ſubſtitutio ex ſui natura ſimpliciter ſit directa. al̓ tamen in ea poſſet addi vel mutari qd̓ eam ad naturā ⁊ ius fideicom miſſarie deduceret. hoc aūt fieri pōt ſub qͣ tuor formis. Prima ē talis. ⁊ ſi dictus a. filius meus vel frater quādocūqꝫ deceſſe rit. p. ſubſtituo. hoc.n. verbū ſubſtituo tra hit hanc ſubſtitutionē corporal̓r ad fidei cōmiſſum. C. de impu. ⁊ alijs ſubſti. p̄cibꝰ. Et hoc aduerbiū quandocūqꝫ reſpicit oē tempus. ff. de re. du. quotiens. Et ideo quo cunqꝫ tempore a. moriatur videt̉ v̓tute hͦ verbi ſubſtituo rogatus eſſe a teſtatore ꝑ fideicōmiſſum poſt mortē ſuam ſubſtituto reddere hereditatē ⁊ bona teſtatoris. Un̄ quocunqꝫ tꝑe a. moriat̉ mr̄ ⁊ quicūqꝫ ſuc ceſſores eiꝰ adibūt ip̄am hereditateꝫ ⁊ aditā ſubſtituto reſtituent ex iure fideicōmiſſi

.III. XXVI. inſti. de fideicōmiſ. he.§. ſed quia ſtipulati ones. De falcabunt aūt ⁊ retinebūt pͥmo ip̄ius a. legitimā.ſ. tertiā partē totius here ditatis. ſi ip̄e a. erat de liberis teſtatoris ad quos legitima ſpectat. ī hac.n. teſtator eū grauare nō potuit. C. de inoffi. teſta. qm̄ nō uella. de relictis vero duabus partibꝰ defalcabunt trebellianicā.i. quartam. ⁊ ſic habebit mediam hereditatem. alteram vero medietatē reſtituent ſubſtituto ex iure fideicōmiſſi. Retinebunt etiam ſibi oīa bona ipſius a. quia teſtator de ſuis tm̄ bonis rogaſſe intelligit̉. nō heredis. Si v̓o a. nō erat de liberis defalcabunt tm̄ trebellianicam ⁊ habebit etiam alia bona que ip̄e a. aliunde queſiuit. Hec enim ſubſtitutio ꝗa fideicōmiſſi ius habet fieri pōt cuicūqꝫ he redi ⁊ a quocūqꝫ teſtatore. inſti. de fideicō miſ. he.§. in primis. ⁊.§. ſe. Attendas autē diligēter ꝙ lꝫ in dicta forma dicat̉ ſimpꝰ quandocūqꝫ deceſſerit. ⁊ nō addat̉ ſine liberis. ſi tamē a. erat de liberis teſtatoris. hͦ clauſula.ſ. ſine liberis tacite ſubintelligit̉. quia regula ē ꝙ qn̄cūqꝫ teſtator rogat aliquē de liberis ſuis hereditatē alteri reſtitu ere poſt mortē ſuam. hec conditio ineſt ta cite.ſ. ſi deceſſerit ſine liberis. quia non ē veriſimile ꝙ velim meam hereditatem ex cluſa prole filij mei ad aliū peruenire. Sꝫ in exͣneo herede ſic rogato nō ineſt ꝯditō talis niſi addat̉ exp̄ſſe. C. de inſti. ſub ꝯdi tione factis gn̓aliter.§. vlti. ¶ Secūda forma ē talis. A. mihi heredem inſtituo. ſed ſi dictus a. quandocunqꝫ ſine liberis deceſſe rit. p. ſit heres. ⁊ hec ē totaliter fideicōmiſ ſaria. quia lꝫ hec verba. p. ſit heres. dirca videant̉. tamē ꝑ iſtam additionē.ſ. ſine li beris trahunt̉ ad fideicōmiſſū. vt ꝓbatur .ff. ad trebel. l. ſceuola. quia illa additio ſit inuit ꝙ in quacunqꝫ etate decedat ſine liberis videt̉ rogatus eſſe ꝑ fideicōmiſſuꝫ hereditatē reſtituere poſt mortē. ⁊ ideo qͦcū qꝫ tꝑe ſine liberis moriat̉ mater ⁊ ꝗcunqꝫ ſucceſſores eius hereditatē reſtituent ſub ſtituto deductis ſupradictis. ff. de vul ⁊ pu. ſub. l. coheredi.§. cū filie. ¶ Tertia forma ē talis. A. mihi heredē inſtituo. ſed ſi dictꝰ a. qn̄cūqꝫ deceſſerit ſine liberis p. ſubſtituo Et hec etiam omni tꝑe ē fideicōmiſſaria. ⁊ idem ius ⁊ eundē effectū habꝫ ꝑ omnia quod ⁊ quē habe̓t alie due p̄cedētes. tum rōne huius verbi ſubſtituo. tum rōe huiꝰ adiectōis.ſ. ſine liberis. Et quecūqꝫ dicta ſunt de illis duabꝰ de iſta tertia intelligi de bēt. ¶ Quarta forma ē talis.ſ. A. filiū meū mihi heredē inſtituo. ſi tamē filius meꝰ de ceſſerit ī pupillari etate vel qn̄cūqꝫ poſtea ſine liberis. p. ſubſtituo. ſub hac forma ꝯp̄ hendunt̉ tres ſubſtitutōes. vnā pupillaris exp̄ſſa. ꝑ hoc ꝙ dicit̉ ſi deceſſerit in pupil lari etate. ⁊ ex hac reſultat tacita vlgaris. que ſub pupillari exp̄ſſa continet̉. vt habitū ē ſupra. ff. de pupil. ſubſti. nam hoc iure. Tertia fideicōmiſſaria ꝑ hoc ꝙ dicit̉. vel poſtea quādocūqꝫ ſin̄ liberis. ⁊ omnes ille tres ſubſtitutōes habēt ſuos effectus de ꝗ bus habitū ē ſupra. Et nota ꝙ hec quarta forma fieri nō pōt niſi filio familias pupil lo ꝓpter pupillare exp̄ſſam que continet̉ in ea vt dictū ē. ⁊ ſi dictator teſtamēti vo luerit ꝙ iſte tres ſubſtitutiōes clarius ex p̄dicta forma ꝯſurgant dicet̉ ſic. p. pupilla riter vulgariter ⁊ ꝑ fideicōmiſſum ſubſti tuo. ¶ Inſuꝑ nota ꝙ ſi teſtator habuerit fi liū impuberem cui nō tm̄ in pupillari eta te ſed etiam abinde ſubſtituere heredē uoluerit. lꝫ 4ª forma p̄miſſa ſufficere videat̉ bonū tamē ē cōſiliū ꝙ quaꝫ ſubſtitutōeꝫ ꝑ ſe faciat. ⁊ primo pupillarē ſic. a. filiū me um mihi heredē inſtituo. ſi tamē dictus a. filius meus mihi heres fuerit ⁊ ī pupillari etate deceſſerit. p. ſit heres. vel ſic. fratres eius ſuꝑſtites ſint heredes. vel ſic. fratres eiꝰ ſuꝑſtites ⁊ p̄mortuoꝝ fratrū eiꝰ liberi in ſtirpes ⁊ non in capita ſint heredes. poſtea faciat fideicōmiſſariā ſic. Si v̓o dictꝰ a. fratres puberes poſtea quandocūqꝫ de ceſſerit ſine liberis. vel ſic. infra. 20. annū vel aliud tale tempus etatis ſue deceſſerit ſine liberis ꝑ fideicōmiſſum ei ſubſtituo ꝑ vel ꝑ fideicōmiſſum ei ſubſtituo fratres eiꝰ ſuꝑſtites: ⁊ p̄mortuoꝝ fratrū eius liberos in ſtirpes ⁊ nō in capita. Et quod dicit̉ de liberis p̄mortuoꝝ fratrū in vtraqꝫ ſubſtitutione poni debet ſi teſtator extendere ve lit vſqꝫ ad liberos fratrū. ſubſtitutio enim nō extēdit̉ vltra illos quos teſtator expri mit. vn̄ ſi inſtitutis tribꝰ vel pluribꝰ addat̉ ſic. ⁊ ſi aliquis eoꝝ deceſſerit ſine liberis ſubſtituo ſuꝑſtites. certe ſi decedat vnꝰ illo rum relicto filio. deinde moriat̉ alius ſine liberis: filius eiꝰ qui primo deceſſerit n̄ ad mittit̉ cū patruis ſiue ſine patruis ad fid̓i cōmiſſaria hereditatē illiꝰ filij mei ꝗ ſine liberis deceſſerit. qꝛ nō extitit ꝯditio ſubſti tutionis in ꝑſona patris eius. Illos.n. tm̄ ego teſtator ſubſtitui ꝗ ſuꝑuiueret illi qui deceſſerat ſine liberis. C. de fideicōmiſſis. l.

T. Li. XXVII. ſi in perſonam. Equit̉ videre de ſeptimo.ſ. de ſubſtitutōe breuiloquā vel reciproca Circa qd̓ ſciēdū ꝙ teſtōr habens duos filios vel plures impuberes in ſua ptāte ſubſtitutionē hanc facere pōt hͦ mō. A. ⁊ b. filios meos impuberes mihi heredes inſtituo: ⁊ eos inuicē ſubſtituo. Et dici tur hec ſubſtitutio breuiloqua. qꝛ in breuiꝯtinet quatuor ſubſtitutōes.ſ. duas pupilares exp̄ſſas. ⁊ duas vulgares exp̄ſſas. vnde ſi a. fuerit heres ⁊ in pupillari etate deceſſerit. b. ſuperuiuens heres erit de iure directo: ⁊ econuerſo. ⁊ in vtroqꝫ excludūt̉ mater ⁊ ceteri venientes ab inteſtato per effectum pupillaris expreſſe. ⁊ ſic ſunt ibi due expreſſe pupillares. vna vnius illoꝝ ⁊ altera alterius. quarū vtraqꝫ ē exp̄ſſa qͦ ad effectū: lꝫ nō quo ad verba. Conſurgūt ctiā ex eiſdem v̓bis due vulgares. quia ſi vnus illoꝝ nō fuerit heres quia nolit vel nō poſſit: alter nō ē in ſolidū heres. Dicit̉ etiam hec ſubſtitutio reciproca. qꝛ ſit ibi reciprocatio vniꝰ ad alterū. Nō pōt aūt ſub ſtitutio fieri niſi inſtituti ſint filij pupilli in ptāte teſtōris. al̓ nō eēt ſubſtitutio breuilo qua ſꝫ tacita vulgaris. vt pꝫ ꝑ ſupradicta ar. de ſubſtitutōe vulgari. Et attēdēdū ꝙ lꝫ in hac ſubſtitutōe ponat̉ hoc verbū ſub ſtituo: nō tamē ꝯuertit eam ad fideicōmiſſariam In quacūqꝫ.n. ſubſtitutōe ponat̉: nature illius ſubſtitutiōis ſe coaptat ⁊ eaꝫ in directo iure ꝯſeruat: excepta ſola ꝯpen dioſa in qua ſi ponat̉ ſtatim eā ad fideicō miſſariā ꝯuertit. vt dictū ē sͣ. in ar. p̄cedēti. ¶ Qui teſtari poſſunt titulus 27. Oſtqͣꝫ habitū ē de legatis ⁊ herēdū inſtitutionibꝰ ⁊ ſubſtituti onibꝰ que habent fieri in teſtamentis: ꝯſequēter dicēdū ē de ip̄is teſtamētis. prius aūt videndū eſt qui pn̄t teſtari. hoc aūt patebit ſi numerentur illi qui teſtari nō pn̄t. qꝛ qd̓ nō ē ꝓhibitū videt̉ eē ꝯceſſum. C. de appel. p̄cipimus. in fi. Illi aūt qui teſtari nō pn̄t ſunt iſti.ſ. fili uſfamilias etiā ex ꝯſenſu parentū de aduē ticio vel ꝓfecticio. ff. de teſta. qui in ptāte. Et ſi teſtamētū fecerit lꝫ ſue ptātis factus deceſſerit: non ideo magis valebit. inſti. e. quibꝰ nō ē ꝑmiſſum.§. preter hos igit̉. Et hec ſunt vera de filio familias pagano. filio famil̓.n. militi ꝑmiſſum ē in armata vel lit terata militia de peculio caſtrenſi vel quaſi caſtrenſi facere teſtamētū: etiam p̄ter pr̄is volūtatē. ff. ad macedo. l. 2. Itē impubes inſti. e.§. preterea. Itē furioſus. ſi tn̄ moribus reſipiſcat ad tp̄s interim teſtari pōt: dū tn̄ teſtm̄ ꝯpleat ante qͣꝫ furor ſuꝑueni at. inſti. c.§. itē nec furioſi. Et idē intelligede mente capto. ff. de v̓. ob. a ticio. Sciēdū aūt ꝙ qn̄ conſtat teſtatorē prius fuiſſe fu rioſum: legatarius tenet̉ ꝓbare euꝫ fuiſſe ſane mentis quando fecit teſtm̄. 3. q. 9. indicas. quando v̓o hoc nō cōſtat tunc he res tenet̉ ꝓbare eū fuiſſe furioſum qn̄ cō didit teſtm̄ ſi negauerit legatū. exͣ. de ſucceſ ab inte. c. fi. in tex. ⁊ glo. Itē ꝓdigus cui ē bonoꝝ ſuoꝝ adminiſtratio interdicta: licꝫ illud qd̓ ante interdictionē fecerit ratū ſit. inſti. e.§. itē ꝓdigus. Itē ille qui naturali a natiuitate ē ſimul mutus ⁊ ſurdus. ita tamē ꝙ oīo nec loqui nec audire pōt. ſi ꝗs aūt ex caſu vel aliquo accn̄ti loquelā ⁊ au ditū ꝑdiderit ſiquidē ſit litteratus pōt teſtamētū ⁊ codicillos manu ſcribere. non aūt ꝑ aliū niſi impetret hoc a pͥncipe. Et id̓ ē de eo qui ē accn̄taliter mutus tm̄. ille v̓o qui ē tm̄ ſurdus ſiue naturaliter ſiue caſu dū tn̄ poſſit articulate loqui poteſt teſtari. inſti. e.§. item ſurdus ⁊ mutus. in textu ⁊ glo. De teſtamēto vero ceci habet̉ infra. ti. ſpāli. Item obſides dati ꝓ captiuis po puli romani. Itē ꝯdemnati de crimine famoſo. Itē dubitantes de ſtatu ſuo an ſint manumiſſi vel emancipati. Itē ſerui. Iteꝫ damnati ad mortē.i. vt moriant̉ vel vt fi ant ſerui pene ſiue ſint in inſulam deporta ti. Relegati aūt qꝛ nō amittūt ciuitatē vel libertatē teſtamētū facere pn̄t. ſi quis tn̄ eoꝝ fuerit damnatꝰ ⁊ appellauerit interiꝫ teſtari pōt. ꝓbant̉ hec. ff. de teſta. obſides. ⁊. l. is cui. ⁊. l. ſi filiuſfa. ⁊. l. eius qui. Nota ꝙ ſeruus nō pōt teſtari. quia peculiū eius eſt domini. 13. q. 2. illud. ẜm tamen Io. licꝫ non poſſit heredē habere: ꝯſuetudo tamē ē plurimoꝝ locoꝝ ꝙ peculiū quod pater habuit relinquit̉ filijs non tanqͣꝫ heredibꝰ ſꝫ tanqͣꝫ ſeruis. Aſcripticius aūt teſtari p̄t. C. de ep̄i. ⁊ cle. ſi quis preſbyter. Libertus vero teſtari pōt ſi relinquat patrono legiti mam porcionē. inſti. de ſucceſ. liber. Item nec heretici niſi filios habeant fideles qui in cis poſſunt teſtari. C. de hereti. ⁊ ma. manicheos. vbi dicit̉. bona hereticoꝝ deuol uunt̉ ad filios orthodoxos. Sꝫ hodie ẜm cano. exͣ. de here. v̓gentes. filijs hereticorū

T..III. XXVIII. etiam catholicis nihil eſt relinquendū de paternis bonis. ⁊ hoc ē exp̄ſſum in ꝯſtitutione Federici hac edictali. hoc notat̉ in glo. c. vergentꝭ. Itē credētes receptatores defenſores ⁊ fautores hereticoꝝ ſunt excōicati. ⁊ qͣꝫcito quilꝫ taliū fuerit excōicatione denotatus.i. in eccleſia ꝑ ſententiam excōicatōis exp̄ſſo ꝓprio noīe publicatus niſi ſatiſfecerit infra annū: non pōt teſtm̄ facere: nec aliquid ex teſtamēto capere. exͣ. de hereti. excōicamꝰ. i.§. credentes. Item excōicatus nō pōt nec ex teſtamēto aliꝗd capere ẜm ꝙ nōt Hoſti. exͣ. de excep. ſignifi cauit. Pla. ⁊ Bar. exͣ. de vſur. quanqͣꝫ. li. 6 Item nec vſurarius manifeſtꝰ niſi prius ſatiſfecerit vel idoneā cautionē de ſatiſfaciendo preſtiterit. li. 6. de vſur. qͣꝫqͣꝫ. Itē nec rei ꝑduellionis: ⁊ qui ꝯmiſerūt crimē leſe maieſtatis. C. ad. l. ii. ma. l. penul. Itē mo nachus ⁊ ꝗlibet alius religioſus ꝓfeſſus C. de ſac. ſan. ec. aucͣ. ingreſſi. Et ſi teſtam̄tū fecerint ante ꝓfeſſionē cōfirmat̉ ſicut per mortem. C. de ep̄i. ⁊ cle. deo nobis. ⁊ exͣ. de teſta. quia ingredientibꝰ. in tex. ⁊ glo. Heremite ⁊ alij ſolitariam vitam ducētes ꝙ nulli eccleſie ſe tradiderūt teſtari poſſunt. .19. q. 3.§. maria. ⁊.§. paulus. ¶ Quid de bānito nunquid pōt teſtari. ℟º. aut ē bāni tus ꝓpter cam leuem. vt ꝓpter pecuniā. ⁊ ſic pōt teſtari. aūt ꝓpter cām graueꝫ. vt ꝓpt̓ maleficiū. ⁊ ſic nō pōt. ff. de teſta. l. eius.§. inſulam. quia bānitio loco deportationis habet̉. ⁊ olim ꝓpter maleficia in inſulā deportabant̉. hec ꝟ. ¶ Sꝫ quid de clericis ſecularibꝰ bn̄ficiatis. nunquid pn̄t teſtari de fructibꝰ bn̄ficioꝝ eccleſiaꝝ. ℟º Ber. exͣ de pe. cle. ſi quis. ⁊ de teſta. quia nos. dicit ꝙ nō. niſi cū quodam moderamine de qͦ habet̉ ē. ti. c. ad hec. ⁊. c. relatū. 2.§. licet. Unde ẜm Ber. in. c. ſi quis. ⁊. c. quia nos. clerici v̓o pn̄t vſuarijs ꝯparari: quibꝰ vti licet tm̄ ad quotidianū vſum. inſti. de vſu. ⁊ ha.§. i. De moderamine predicto dicit̉ ī .c. ad hec. ꝙ clerici viuentes ⁊ ſui ꝯpotes moderate pn̄t aliqua de bonis mobilibus nō rōne teſtamēti: ſꝫ intuitu elemoſyne ero gare in egritudine ꝯſtitutis. Et in. c. relatū dicit̉ ꝙ in morte. pauperibꝰ ⁊ religioſis ⁊ his qui ſibi ſeruiūt ſiue ꝯſanguineis ſiue exͣneis pn̄t aliqua ẜm ſeruitij meritū elargiri. Quid de hoc ſentiat Goſ. vide īfra. li. 6. ti. de pe. cle. ẜm aūt Gar. li. 6. de re. ec. non alie. hoc ꝯſultiſſimo. ⁊ Hoſti. ⁊ Inno. exͣ. de pecu. cle. ſi quis ſane. ⁊ Io. an. li. 6. de of. ordi. pn̄ti. diſtingue ſic.ſ. ꝙ aut clericus hꝫ adminiſtrationē. aut nō. ſi habet qͣꝫdiu vi uit ⁊ ſanus eſt pōt de eis ſuam facere voluntatē. dum tamē donet moderate. exͣ. de dona. ceterū. ꝯparat̉.n. vſu fructuario. ꝗa ius eius morte finit̉ ſicut ius vſufructua rij. vt in. c. ſi quis ſane. cum aūt incipit infirmari ꝯparat̉ vſuario. ⁊ ita nihil habꝫ niſi vſum. elemoſynā tn̄ facere pōt. exͣ. de teſta. ad hec. Teſtari v̓o nō pōt. vt exͣ. e. c. cū in officijs. Si v̓o nō habeat admīſtra tionē ſꝫ ſit ꝑſonal̓r ⁊ ſimpl̓r bn̄ficiatꝰ ꝯpa rat̉ ⁊ in vita ⁊ in mortē vſufructuario qͦ ad faciendū fructꝰ ſuos. ⁊ de his teſtari p̄t eccleſia tn̄ ſuccedit eis in iſtis ſi decedant ab inteſtato. exͣ. de teſta. relatū. ꝓbat̉ hec diſtinctio. exͣ. e. ti requiſiſti.§. illud. Et con ſuetudo gn̄alis quaſi approbat eā. Et qd̓ dictū ē de clerico ſimpliciter beneficiato ꝙ facit fructus ſuos dꝫ intelligi de fructibus ꝑceptis ⁊ reconditis. alij v̓o fructus ꝓpter iura allegata ad eccleſiā ꝑtinebūt. De rebus v̓o alijs ſiue eas ex pr̄imonio habue rint. ſiue parte acꝗſierīt: ſiue eis intuitu ꝑ ſone date vel relicte fuerint: teſtari poſſunt clerici indiſtincte. exͣ. de teſta. c. i. ⁊. c. cū in officijs. ⁊. c. quia nos. ¶ De teſtamentis titulus. 28º. Einde dicendū eſt de teſtam̄tis. ⁊ pͥmo quid ſit teſtm̄ ⁊ vn̄ dr̄. Secūdo de effectu eius. 3º ad quē ꝑtinet defenſio eius. 4º de ſpēbꝰ ſiue differētijs teſtamēti. 5º. quot ⁊ que ſunt ꝑtes eius ⁊ quō debet ordinari. 6º. de ꝓemio teſtamenti. 7º de clauſula finali. Circa pͥmū ſciendū ꝙ teſtamētū ē volūtatis noſtre ſententia iuſta de eo qd̓ quis vult fieri poſt mortē ſuam cū inſtitu tione heredis. ff. e. l. i. Dicit̉ aūt ſn̄ia iuſta .i. diſpoſitio legitima.i. ẜm ius ordinata. ali ter nō valeret. C. e. teſtandi cā. Et dicitur teſtm̄ quaſi teſtatio mentis.i. declaratio voluntatis. inſti. c. in pͥn. Oportet aūt ꝙ fiat vno ꝯtextu nullo alio actu īterpoſito. niſi fiat ex neceſſitate. vt depoſitio ponderis. ſū ptio medicaminis: vel languor breuis infirmitatis. C. e. l. cū antiquitas. Irca 2ᵐ ſciēdū ꝙ effectꝰ vltime vo lūtatis ē vt ei oīo ſtet̉. exͣ. eo. nos quidē. vn̄ volūtas teſtōris eſt lex. vt in auc. de nup.§. diſponat. Irca 3ᵐ nota ꝙ teſtamēti defenſio

C. Li. XXVIII. pertinet ad eccleſiam. exͣ. e. ſi heredes. non aūt publicatio. C. e. cōſulta diualia. Irca. 4ᵐ ſciēdū ꝙ teſtm̄ aliud eſt conditū in ſcriptis. aliud nūcupa tiuū ſine ſcriptis. Teſtamētū nun cupatiuū ſine ſcriptis dicit̉ illud in quo te ſtatoris heredis ⁊ legatarioꝝ noīa ⁊ oīa que in eo cōtinent̉ coram teſtibꝰ nūcupā tur.i. manifeſtant̉. ⁊ dicit̉ ſine ſcriptis.i. ſine ſubſcriptione teſtiū ⁊ ſolēnitatibꝰ alijs que requirunt̉ in teſtamēto in ſcriptis facto. Et etiaꝫ quia pōt quis nulla ſcriptura inde facta nūcupatiue teſtari. dūmō coraꝫ teſtibus numero ⁊ ꝯditione legitimis nūcupet heredē: ⁊ ſuam explicet volūtatē. ſcri ptura enim nihil ad teſtamēti ſubſtātiam operatur. ſed tm̄ ad hoc vt teſtamēti tenor facilius cōprobet̉. inſti. de teſta.§. fi. Si gͦ teſtator notariū habere nō poſſit: ſaltē legitimū numerū legitimoꝝ teſtiū adhibebit: coram quibꝰ voluntatē ſuam aperte narra bit expͥmens legata: heredū inſtitutōes: ⁊ alias ſuas teſtam̄tarias diſpōnes. ⁊ demū pn̄tes ip̄os rogabit vt ſint teſtes. Mortuo aūt teſtatore iudex ad inſtantiaꝫ alicuius cui ex ip̄o teſtamēto ius ꝯpetit ip̄os teſtes citabit. Citabit etiā nūcio vel voce p̄conia eos qui poterant ab inteſtato ſuccedere vlquia ex altero ius ſe dicerent in teſtam̄to habere ⁊ ip̄oꝝ teſtiū teſtimonia recipi ſolēniter faciat. ⁊ ſi cōcordauerint in teſtato ris noīe etate ꝯditione ⁊ mētis ſobrietate ⁊ in legatarijs ⁊ legatis ⁊ heredū inſtituti onibꝰ ⁊ alijs que ꝓ diſponentis volūtate ⁊ iuris neceſſitate in his ꝯcurrere debent. Ip̄a teſtibꝰ pn̄tibus ⁊ ad hͦ legitime citatis predictis qui ius haberent ⁊ etiā pn̄tibus ſeptem alijs teſtibus recitabit: ⁊ finalit̓ ca ex tunc ꝓ plena ip̄ius ꝓbatione teſtamēti haberi ꝓnunciabit. Notarius aūt iudicis in bono ꝑgamēno appoſitis ānis dn̄i ⁊ ceteris publicatōibꝰ ip̄as atteſtatiōes iudi cis ꝓnunciatōes ⁊ pn̄tiam vel citationeꝫ teſtiū p̄dictoꝝ ordinarie ſcribet: ⁊ demum ſupponet illoꝝ ſeptem teſtium noīa qui recitationi ⁊ ꝓnunciatōi iudicis fuerint ad hibiti. ⁊ hec oīa rediget ī publicā ⁊ auctēticā formam. Ex predictis patet ꝙ teſtm̄ nūcupatiuū nō ſolū pōt fieri cū ſcriptura ſed etiam aliquando ſine ſcriptura. Equit̉ videre de quinto articulo.ſ. quot ⁊ que ſunt partes teſtamēti. ⁊ quō debent ordinari. Circa qd̓ ſciēdū ꝙ partes teſtamēti ſunt ſeptē quaꝝ quatuor requirunt̉ ad formam cuiuſlibet teſtamēti eleganter ⁊ debite ordinandā.ſ. proemiū. īſtitutio heredis. clauſula finalis ⁊ numerus teſtiū legitimoꝝ. Per primuꝫ hoꝝ decorat̉ teſtamētū. per 2ᵐ roboratur. quia ſine eo nullū ē. inſti. de fideicōmiſ. he. §. in pͥmis. per 3ᵐ periculo caſualis fruſtrationis volūtatis teſtatoris occurrit̉. ꝑ m ꝓbat̉. Alia vero tria ex ſola volūta te teſtatoris dependet. quia ſine his ⁊ quo libet hoꝝ teſtamēti forma ſubſiſtit. ⁊ hec ſunt legata. ſubſtitutōes. ⁊ quedam alie te ſtamētarie diſpoſitiones. Elegans autē ⁊ legitimus ordo p̄dictoꝝ ſeptem in teſtō ē vt pͥmo ponat̉ proemiū. 2º legata. 3º inſtitutōes heredū. 4º ſubſtitutōes. 5º volūta rie ꝓuidētie teſtatoris. 6º. clauſula gn̓alis ⁊ etiam finalis. 7º teſtes. De tribus hoꝝ habitū ē ſupra.ſ. de legatis. inſtitutiōibꝰ. ⁊ ſubſtitutōibus. vn̄ reſtat agere de reliquis quatuor. ⁊ primo de proemio. Equit̉ igit̉ videre de ſexto.ſ. de ꝓremio. Circa qd̓ ſciendū ꝙ tenor ꝓemij debet eſſe talis vel ſimilis. Quia nihil ē certius morte ⁊ nihil incerti us hora mortis: ideo dn̄s talis ſaluti aīe ſue ꝓuidere volens in ſtatu ſobrietatis cor poris ⁊ aīe ꝑ dei grām ꝯſtitutus rerū ⁊ bonoꝝ ſuoꝝ diſpoſitionē ꝑ pn̄s nūcupatiuū teſtamētū ſine ſcriptis ꝯdidit ī hūc modū. Primo quidē ⁊cͣ. Si vero teſtator ſit eger dicat̉ ſic. Ideo dominus talis lꝫ eger cor pore tamen ſanus mente ⁊cͣ. vt ſupra. Equit̉ videre de ſeptimo.ſ. de clauſula finali. Circa quod ſciendū ꝙ ad hoc vt teſtator ſuam heredita te legitime ordinꝫ ⁊ eius diſpoſitio teſtata rite ꝓcedat multa debent ꝯcurrere: de ꝗbꝰ infra dicetur titulo quibꝰ ex cauſis teſtm̄ reddit̉ inutile. Itē lꝫ in tota ſerie teſtam̄ti nihil v̓tutis vel iuris defuerit ⁊ nullū accidēs vitioſū emerſerit: adhuc tn̄ preter hec oīa lex ꝓpter ſuſpectam hominū infidelita. tē ⁊ ꝓpter ſeruandā teſtamētoꝝ ſinceritatē adiberi voluit quaſdaꝫ ſpāles ſolēnitates ad faciendā plenā fidē ⁊ ꝓbationē. puta legitimū numeꝝ teſtiū legitimoꝝ ⁊ teſtiū quidē rogatoꝝ. Itē in teſtamēto ī ſcriptis ſubſcriptōes teſtiū ⁊ ſigilla ⁊ quedaꝫ alia de quibus ſuo loco dicet̉ infra. Si quid igitur hoꝝ defuerit ſiue iuris ſiue ſolēnita. tis debite vires teſtamēti dicunt̉ expirare C. de teſta. nō dubiū.§. ſed illud. His itaqꝫ p̄miſſis cū dicat̉ in clauſula finali. ſi non

C. III. XXIX. valet iure teſtamēti valeat iure codicilloꝝ ſciendū ꝙ ſi teſtamētū patiat̉ defectū vel repugnātiā iuris in his que ſunt de ſubſtā tia eius: nullo mō reſurgere pōt in ius codicilloꝝ. quantūcunqꝫ teſtator hoc exp̄ſſe rit. niſi teſtet̉ inter liberos ẜm cōmunem opinionē. ⁊ ideo tūc finalis clauſula nihil operat̉. ⁊ ratio eſt. quia deficiēte iure velut ſpiritu ⁊ vita teſtamenti nihil addi pōt vt reſurgat. Si vero patiat̉ defectū ſolēnitatis debite p̄miſſe: tūc ſi clauſula finalis appoſita nō fuerit: illa voluntas vltima teſta toris nec iure teſtam̄ti nec iure codicilloꝝ valebit. ſi v̓o appoſita fuerit ī ius codicillo rū reſurgit. C. de cōdi. l. fi. dū tn̄ tot ⁊ tales ſolēnitates ſunt ꝙ ſufficiant codicillo qui minoribus ſolēnitatibus eſt ꝯtentus. v̓bi gratia vt teſtator adhibuit tm̄ ſex vel ꝗnqꝫ teſtes vel etiā ſeptē nō rogatos: ⁊ adiec̄ ſi non valet iure teſtamēti ⁊cͣ. tunc lꝫ non teneat vt teſtamētū: tenet tn̄ vt codicillus. cui ſufficiunt qn̄qꝫ etiā nō rogati. Et idē ē vbicūqꝫ fuerit adhibita ſolēnitas inſufficiens teſtam̄to ſꝫ ſufficiēs codicillo. Erit aūt illius talis codicilli effectus duplex. vnus ꝙ legata in eo relicta debet̉. inſti. de cōdi. in pͥn. Alius ꝙ inſtitutio que in eo erat ſcripta: lꝫ directa videat̉: tn̄ in caſuꝫ fidei cōmiſſi cōuertit̉. ff. ad trebel. l. ſceuola. vn̄ cuꝫ ip̄e pater familias inteſtatus deceſſerit venientes ei ab inteſtato reſtituent ꝑ fideicōmiſſum hereditatē ei qui in ip̄a vltima voluntate in codicillū redacta īſtitutꝰ erat quaſi tacite videant̉ rogati hereditatem reſtituere. ar. C. de fideicōmiſ. eam quam. Erit autem clauſule finalis forma talis. Et hanc ſuam vltimam voluntatem aſſe ruit eſſe velle quam valere voluit iure teſtamenti. ꝙ ſi iure teſtamenti non valeat: ſaltem eam iure codicilloꝝ vel cuiuſcūqꝫ alterius vltime voluntatis valere voluit ⁊ tenere. vl̓ ſic. ita ꝙ predicta omnia ⁊ ſin gula diſpoſitionem ſue vltime voluntatis aſſeruit eſſe velle quam vt teſtamentum ⁊ iure teſtamenti voluit valere ⁊ manda uit ꝙ ſi aliqua cauſa preſenti vel futura iure teſtamenti non valeat: ſaltem eā ius ⁊ effectum codicillorum habere voluit ⁊ tenere: ſiue alterius cuiuſcunqꝫ voluntatis vltime. Et ipſa ⁊ omnia ⁊ ſingula in eis contenta ab omni herede ⁊ ſucceſſore ſuo inuiolabiliter obſeruari: ⁊ efficaciter adimpleri. De volūtarijs ꝓuidētijs teſtōris. ti. 29º. Oſtea ꝯſiderandū eſt de volun tarijs ꝓuidentijs teſtatoris. Et primo quomō prouidet̉ ne heres detrahat falcidiā de legatis. Secūdo ne rem aliquam alienet. Tertio quomodo prouidetur pupillo de tutore. Quarto quomodo alijs vltimis volunta tibus derogetur. Quīto quomodo ꝓuidet̉ vt teſtamentum ſeruet̉. ¶ Circa primum ſciendū ꝙ teſtator poteſt per legeꝫ falcidiā tres partes bonorum ſuoꝝ legare: ⁊ non vltra. ita ꝙ heredi inſtituto remaneat inte gr̄a quarta bonorum. Si vero legata ex cedant tres partes hereditatis heres per legem falcidiam detrahere poteſt de legatꝭ ſcilꝫ de quocunqꝫ legato pro rata tantum quantum eidem eſt legatum ad quartam habendam. inſti. e. i. rn̄ſo. Et hoc eſt veruꝫ niſi teſtator prohibuerit heredi ne falcidiam detrahat de legatis dicendo ſic. Prete rea ſciens moduꝫ patrimonij mei ꝓhibeo expreſſe heredem meum detrahere falcidi am de legatis. tunc enim oportebit heredē ſtare contentū eo quod ſupererit a legatis ⁊ integre ſoluere legata. niſi repudiauerit hereditatē. inſti. de. l. fal.§. ex diuerſo. Preterea heres non conſequetur falcidiā niſi fecerit inuentariū. C. de in. deli. l. ſancimus. Si tamen heres inſtitutus ſit de liberis te ſtatoris ad quem pertinet porcio naturalis. primo ex tota hereditate deducet ip̄aꝫ legitimam porcionem. ſcilꝫ tertiam. ideſt quatuor vncias. ex reliquis vero octo vn cijs defalcabit per legem falcidiā iure inſtitutionis quartaꝫ.i. duas vncias. reliquas vero ſex vncias. ideſt medietatem heredi tatis diuidet inter legatarios ꝓ rata. inſti. ē.§. cum autem. Differt autem hec porcio .ſ. falcidie a trebellianica. quia per falcidiā deducetur quarta non ex tota hereditate: ſed ex ſingularibus relictis vt dictum eſt. ſed illa.ſ. trebellianica habet locum quan do heres rogatur hereditatem alteri reſti tuere. ⁊ tunc detrahitur quarta ex tota he reditate. ¶ Item teſtator non poteſt aufer re heredi quartam trebellianicam. inſti. de fideicōmiſ. he.§. ſed quia. ſꝫ bene poteſt prohibere heredi ne detrahat falcidiam de legatis vt dictum eſt. Ratio huius diuer ſitatis: quia per fidei commiſſariam heres cogitur hereditatem adire ⁊ reſtituere vt dictum eſt ſupra. ⁊ ſic in hoc grauatur: ꝙ adire cogitur. ⁊ ideo congrue in alio

T. Li. releuat̉.ſ. vt trebellianica pͥnari nō poſſit. Sꝫ heres ꝓpter legitimā nō cogit̉ heredi tatē adire. ⁊ ita in hoc releuat̉. ⁊ iō in alio grauat̉.ſ. vt falcidia pͥuari poſſit. ne eam detrahat de legatis. Equit̉ videre de 2º.ſ. quō teſtōr ꝓuidere poſſit ne heres rē aliquā n̄ alienet. Ad cuiꝰ euidētiā diſtīgue ꝙ talis ꝓhibitio aūt ſit ad tp̄s aūt in ppetuū. Itē talis ꝓhibitio ſiue p̄ceptū aūt eſt ſimplex ⁊ nuda.ſ. nō ꝯtinēs cām ſufficiētē aūt ē veſtita veſtimēto cauſe adiecte ꝓpter fauorē alicuius ꝑſone. ¶ Si ꝓbibitio fiat ad tp̄s bonū cōſiliū ē ꝙ pena adijciat̉ di cendo ſic. Itē dicto heredi meo ꝓhibeo talis predij alienationē vſquequo ꝯpleuerit 25 N annū etatis ſue. vel vſqꝫ ad 2ᵐ vel 10 annū poſt obitū meū: vel aliud tēpus ꝙ ſi con factū fuerit ip̄m heredē meū pene cā ꝯdemno in cētū libris p̄ſtandis ab eo tali vel tali monaſterio iure legati: lega ta.n. que cā coercēdi heredis pene noīe re linquunt̉ tenēt. inſti. de lega.§. vlt. demum coget̉ heres vel voluntatē teſtatoris ẜua re vel legatū preſtare. Ideo aūt in hͦ caſu dꝫ adijci pena. qꝛ hiꝰ p̄ceptū teſtatoris niſi ſeruet̉ metu legati preſtandi nō ē neceſſe ſeruari eo ꝙ ē nudū vt infra dicet̉. nec cō mode infra illud tempus breue veſtiri poſ ſit cā ſufficiēti ānexa fauore ꝑſone. Si aūt ꝓhibitio fiat in ꝑpetuū ⁊ ſit ſimplex ⁊ nu da ⁊ nō adijciēs cām ꝑſone cuiꝰ intuitu rē alienari ꝓhibuit. cū p̄ceptū eius ſit nudū nō habet heres illud neceſſario obſeruare īmo tali p̄cepto nō obſtante poterit re alie nare ⁊ dn̄ium eius in accipiētē tranſferre. qꝛ nō apparet ꝑſona que ex volūtate teſta toris ius habeat rei vēdicande. Si aūt ꝯti neat cām reſpicientē fauorē alicuiꝰ ꝑſone. vt qꝛ rē alienari ꝓhibuit eo ꝙ voluit eaꝫ ad deſcēdētes ⁊ liberos eius vel ad ꝑſonam aliā in poſteꝝ ꝑuenire. tunc res ꝓhi bita nō poterit alienari. qꝛ quodāmō ꝑ fi deicōmiſſū ꝑuenire dꝫ ad ꝑſonas quarū intuitu ē ꝓhibitio facta. vn̄ qͣꝫdiu appare bit aliqua ex ꝑſonis illis rē vēdicare pote rit: ſi res fuerat teſtatoris. qꝛ ex volūtate eius dn̄ium tranſiuit in illas quantūcūqꝫ nondū natas: quantūcūqꝫ etiā ignorātes Nam ⁊ in legatariū etiā ignorantē dn̄iuꝫ tranſit. ꝓbant̉ hec. ff. de le. l. fi.§. diu. Nec videt̉ alia cā ſufficere niſi fauor ꝑſone q̄ ius habeat rei vēdicande. vt dictū ē. Eor ma aūt hiꝰ veſtite ac efficacis ꝓhibitiōis pōt ec talis.ſ. vt dicat̉ ſic. Itē ꝓhibuit oīo in p̄petuū talis rei alienationē diſtractōeꝫ longi tꝑis locationē ⁊ cōceſſionē: ⁊ omnē cōtractū ex quo alienatio ſequet̉. vel qui in fraudē alienatōis fieri p̄ſumeret̉ vel p̄ ſumi poſſet. ⁊ hoc ideo qꝛ voluit rē p̄dictā in poſteros ⁊ liberos eius mares ⁊ ex maſculina linea ex eo vel ex eis deſcēdētes in ꝑpetuū ꝑuenire. Et ſi teſtatori placet addipoſſet. ꝙ ſi aliquando ꝯtigerit vt nullus ex ip̄is liberis ſuꝑſit vel appareat voluit rē ip̄am ad tale monaſteriū ꝑuenire: ea tam̄ ꝯditione ⁊ lege vt nullo mō poſſit in ppetuū alienari. ¶ Ad hoc nota ꝙ heres ſub ſtitutōe grauatus nō pōt alienare vel obligare res que ſubſtitutōi ſubiacēt. niſi quā tenus ꝯtigerit eū rōne tertie vel quarte. C. cōia. de le. l. vlti. Excipiūt̉ aūt aliqui caſus. Primus ē ꝙ quando rogatus vel rogata ē ꝑſona nec reſiſtere pōt ſtimulis ſa thane. tunc pōt cauſas dotis vel donatōis ꝓpter nuptias tales res alienare vel obligare ꝓ mō ꝑſonaꝝ honeſtati cōgruo. vt ibidē. ¶ 2º qꝛ libertatē p̄ſtare poteſt. ff. ad trebel. quidā.§. fi. 3º qꝛ pōt res illas obligare cā redēptōis ꝑſone medie. in auc. de reſtitutōe. circa mediū.§. ſi v̓o. coll̓. 8. tamē quartā trebellianicā pōt ſibi retinere. Et ſi filius ſit rogatꝰ pōt ſibi retinere quartā trebellianicā cū quarta debita ſibi iure na ture. vt exͣ. de teſta. rainaldus. ⁊. c. rainuciꝰ Si aūt ſit rogatꝰ reſtituere quicꝗd ſuꝑeſt de hereditate. tunc ad minus quartā reẜuabit ſubſtituto. C. ad trebel. in aucͣ. cōtra ſi rogatus. ⁊ in aucͣ. niſi rogati. Hec Ber. exͣ. de ꝓba. in p̄ſentia. ⁊ Hoſti. exͣ. de teſta. rainucius. ¶ Item nota quando mouetur alicui q̄ſtio de hereditate quam poſſidet ꝓhiberi debet ne quid diſtrahat de heredita te: niſi preſtet cautionem de reſtitutione he reditatis: permittitur tamē aliquid diſtra here in caſu. ⁊ pͥmo ratione ſepulture faciende. Secūdo ꝓpter ſuſtētatiōeꝫ familie. 3º. ꝓpter redēptionē pignoris qd̓.ſ. diſtrahet niſi redimeret̉. 4 qn̄ res periret niſi diſtraheret̉. ff. de pe. he. diuus. Equitur videre de tertio. ſcilicet quomodo teſtator poteſt prouide re alicui pupillo de tutore. Circa hoc autem eſt diſtinguenduꝫ ꝙ alicui pupillo datur in teſtamento vel codicillo tutor aūt a patre. aut a matre. aut ab extraneo. Si a patre: aut datur filio pupillo exiſtenti in poteſtate. aut non exiſtenti.

III. XXIX. Sciendū gͦ ꝙ pater habēs filiū pupillū in ptāte quē herede inſtituit pōt ei dare tuto rē in teſtamēto vel etiā codicillo. Si tamē teſtm̄ p̄cedat vel ſequat̉ ip̄m codicillū. alit̓ nō. Itē ſi quidā tutores ſint dati in teſtō ⁊ quidā ī codicillo oēs tutores manebūt: niſi teſtōr dando poſteriorē caſſauerit pͥm Itē dari dꝫ tutor certus nō incertus. vnd̓ ſi ſint duo petri pater ⁊ filiꝰ ⁊ datꝰ ē petrus nec apparet de quo ſenſerit teſtō: nō deficit ius ſꝫ ꝓbatio. vnde neuter erit tutor. Iteꝫ pater dare pōt tutorē nō tm̄ natis ſꝫ etiam poſthumis. ſi tn̄ naſcituri erāt in poteſtate eius ſi viueret. Pōt etiam auus dare tutorē nepotibꝰ natis ex filio in ptāte eiꝰ exiſtētibꝰ. ſi tn̄ in ptāte patris nō ſint recaſuri mortuo auo. hec p̄dicta oīa ꝓbant̉ inſti. de tute. Itē pater dare pōt tutorē vnum vel plures mares: nō tamē feminas p̄ter matrē ⁊ auiā pupilli. pōt etiam poſt mortem vnius tutoris de alio ꝓuidere dicendo ſic p. filij mei tutorē eē volo. ⁊ ſi deceſſerit an̄ qͣꝫ officiū tutele depoſuerit eius tutor ſit talis. Itē ſi minorē. 25. annis tutorē relinꝗtꝰ qꝛ nequit eē tutor niſi ꝯpleuerit. 25. annū pōt iterū aliū tutorē dare quouſqꝫ factus ſit ille maior. ff. de teſta. tu. iure noſtro. ⁊. l. tutor datus. ⁊. l. tutor incertus. Tales gͦ tutores ſic dati ⁊ a tali patre ⁊ talibꝰ pupillis ſunt veri ⁊ ꝓprij teſtamētarij ⁊ gau dent pͥuilegijs multis. p̄cedūt.n. oēs alios legitimos datos ⁊ donatos. ⁊ nō indigēt ꝯfirmatōe iudicis. lꝫ ꝓpter adminiſtratōꝫ indigeant ſicut ceteri decreto iudiciali. Nō cogūt̉ etiā ſatiſdare. inſti. de ſatiſda. tu.§. ſꝫ hoc nō ē. Si v̓o pater filio pupillo legittīo ⁊ naturali emancipato vel etiam tm̄ naͣli in eo ꝙ ei vſqꝫ ad terminū legitimū tuto rē reliquerit. ⁊ ſimil̓r. ſi mater filiū pupillū heredē inſtituerit ⁊ ei tutorē reliquerit: lꝫ in his caſibꝰ nō teneat ex teſtō ip̄o iure da tio tutoris. tamē tales tutores debebunt ꝑ iudices ꝯfirmari. ⁊ illi non erunt tutores teſtamētarij ſꝫ datiui. qꝛ ex tali ꝯfirmatōe vidēt̉ a iudice dati. ſatiſdatio.n. remittit̉ eis. inſti. de tute.§. vlti. Si autē exͣneus pu pillū aliquē heredē inſtituerit ⁊ ei tutoreꝫ reliquerit: ⁊ pupillus nihil habeat preter bona illa in quibꝰ ē inſtitutus: diceret̉ nō male iudiciū ē ſequendū ⁊ ip̄m tutorē ꝑ iu dicē ꝯfirmandū. quia eū nouit ⁊ pupilluꝫ ita dilexit vt eū heredē inſtituerit. ſꝫ forte ſatiſdatio nō remittit̉ in hoc caſu. ff. e. tutores. Ceteꝝ cū tutor teneat̉ inuētariū fa cere recepta ⁊ data in ſcriptis redigere: tu tela depoſita ſue geſtionis actus exhibere. adminiſtratōis rōem reddere. ⁊ ex his ⁊ alijs multis iudicio teneat̉ tutele. ⁊ aliqn̄ p̄ſens in ꝯfectione teſtamēti vehemēter in ſtet vt teſtōr ab oībꝰ predictis eū abſoluat ſi voluerit eū abſoluere poterit notariꝰ ab ſolutionē ſic formare. Ticij aūt p̄dicti filij ſui tutorē eē p. voluit ⁊ diſpoſuit: abſoluēs ⁊ liberans eū ab inuētarij ꝯfectiōe ac etiā ab adminiſtratōis ſue reddēda rōne. talis tn̄ abſolutio ē ſemiplena. qꝛ ⁊ ſi ſit tutor liberatus ab his que debebat ex negligētia nō tamē ab his que debebat ex dolo ⁊ cul pa. qꝛ dolus ex hoc nō ē remiſſus. ff. de liberatione leg. ab aurelio.§. fi. Et iō tutor aliqn̄ ſapientū ꝯſilio informatus petit ſe a teſtatore plene abſolui ita vt nullū in eū vl̓ eius heredes redūdare periculū poſſit: ꝗbꝰ ſi teſtator aſſenſerit ita formari poterit ab ſolutio. Tutorē aūt filij ſui pupilli p. volu it ⁊ diſpoſuit eē c. nolens ⁊ oīo ꝓhibēs eū iuramētū p̄ſtare. inuentariū ꝯficere. accepta ⁊ data ⁊ cuiuſcūqꝫ geſtionis oīs eius actus in ſcriptis redigere: ⁊ redactos oſtē dere. Itē rōnē adminiſtratōis aliquo tꝑe reddere vel exhibere. a quibꝰ omnibus ⁊ ſingulis ab omni lege tutele eū eiuſqꝫ here des liberauit penitus ⁊ abſoluit: damnās heredē ſuū ne quid ab eo petat vel exigat: nec p̄dictis occaſionibꝰ ꝯͣ eū ſuā actioneꝫ exerceat. Et ſi dictꝰ c. vel eius heres occaſi one p̄dictoꝝ vel alicuius eoꝝ ſiue etiā cō trectatōe dicte tutele bene vel male geſte omiſſe vel neglecte ſiue doli culpe vel ne gligētie in aliquo teneret̉ vel damnaret̉: illud totū vel tantūdē de ſuo eius iure lega ti relinquat. ¶ Ad hoc nota ad maiorem euidētia ꝙ triplex ē tutela.ſ. tutela teſtamē taria. vt qn̄ pater dat tutorē filio in teſtō. Et tutela que.ſ. defert̉ a lege ẜm quam qn̄ nullus tutor datꝰ ē a patre filio in teſtamē to ille ꝗ debet ab inteſtato ſuccedere tenet̉ tutelā hiꝰ acciꝑe. Et tutela datiua.ſ. q̄ dat̉ a iudice qn̄.ſ. nullo tutore dato in teſtō: ⁊ nullis extantibꝰ ꝯſanguineis idoneis ad tutelā: iudex dat tutorē ex officio ſuo. Itē nota ꝙ religioſi vt monachi ⁊ cano nici regulares de licentia ſui p̄lati recipere poſſunt tutelas miſerabilium perſonaruꝫ vel etiam legitimas. 16. q. i. monachi. tutelam tamen teſtamentariam ⁊ datiuam nullo mō pn̄t reciꝑe ⁊ ita poſſunt intelligiiura contraria. diſtinctione.ss. capitulo fi.

T. Li. XXIX. ⁊. 16. q. i. generaliter. ⁊. xi. q. 3. cyprianus. Equit̉ videre de quarto.ſ. quomō teſtator pōt alijs vltimis volūtati bꝰ p̄cedētibꝰ vel ſequētibꝰ derogare Circa quod ſciēdū ꝙ ſi quis fecerit duo te ſtamēta etiā ẜm iura ꝑfecta vnū priꝰ alte rū poſteriꝰ. quoꝝ vtrūqꝫ formam cōeꝫ hꝫ qꝛ.ſ. in neutro aliquid ꝯtinet̉ ꝑ qd̓ alteri deroget̉. certe ẜm regulas iuris poſteriꝰ ip̄o iure rūpit priꝰ. qꝛ nouiſſima volūtas ẜua ri dꝫ. inſti. qui. mo. teſta. infir.§ poſteriorē. dūmō ſit rōabilis. qꝛ ſi quis ſuū filiū ſine cauſa exheredare vel oſſa ſua ꝓijci ī mare velit talis volūtas nō ē ſeruanda. exͣ. de te ſta. tua nobis. in glo. Cōtingit tn̄ aliqn̄ ꝙ teſtamētū: ſꝫ nūcupatiuū: tn̄ quantū pōt facit ſecretū in quo ſuam volūtatē diu de liberatā ordinat a qua diſpoſuit vltra nō recedere. rimet aūt ne qn̄ erit in grauis in firmitatis articulo ꝯſtitutꝰ ſibi aꝓpinquis ſuis ſuadeat̉ vel forte quod peiꝰ ē cogatur mutare volūtatē. vel forte teſtm̄ ne aliqd̓ falſū poſt illud verū appareat factū. ⁊ iō vult ꝯͣ hiꝰ pericula ꝓuidere. ⁊ quantū pōt hoc teſtm̄ roborare. ita ꝙ etiā p̄ualeat poſterioribꝰ. Querit̉ ergo vtrū hoc face̓ poſſit. Ad cuiꝰ euidētiā ē ſciēdū ꝙ ꝓpter ſucceſſus varios ſtatꝰ ⁊ fortune hoīs que ſepe mutant̉ voluerunt leges ꝙ aliquis ſuam volūtatē ꝯfirmare poſſet vt ipſi ab eadeꝫ recedere nō liceret. qꝛ tn̄ que demergūt de nouo nouo indige̓t remedio. ff. de minori. emiliꝰ. ⁊ deambulatoria ē volūtas hoīs vſ qꝫ ad extremū vite. ff. de adim̄. lega. l. 3. etiā ſi pactū interuenerit ne mutare poſſit. C. de pac. pactū qd̓ dotali. ⁊ etiaꝫ ſi ꝑ pͥncipē firmatū fuerit. C. de teſta. omniū. Lꝫ auteꝫ ita ſit: pōt tn̄ teſtator in teſtamento quod hodie facit aliqua v̓ba inſerere quibꝰ ad̓o derogabitur poſteriori volūtati vltime: vt poſſibile ſit hanc primam tenere ⁊ poſteri orē nō valere. puta dicēdo ſic. Itē iubeo ⁊ diſpono hanc meam vltimā voluntatē oībꝰ alijs quas decetero apparuerit me fe ciſſe: pleniſſime p̄ualere. ⁊ ſi quecunqꝫ vel cuiuſcūqꝫ gn̄is alia voluntas vltima poſt hanc diceret̉ vel apparet ꝑ me facta. volo illā oīo nihil valere. niſi in ea ſcripti eēnt teſtes tm̄ tres tales. vel niſi in ea ſcriptum eēt hoc v̓bū. ſurgite mortui venite ad iudi ciū. vel aliquod aliud v̓bū qd̓ diuinari n̄ poſſet. certe ſi talia v̓ba derogatiua addāt in pͥori vltima volūtate: ⁊ poſtea appareat poſterior in qua de illis v̓bis nulla mentio in gn̄e vel ſpē fiat: tenebit pͥor ⁊ n̄ poſterior qꝛ nō videt̉ teſtator receſſiſſe a prima ve lūtate eo ꝙ in ſecūda nō apponit̉ illud qd̓ in pͥma dixerat in ea apponi debere. nec ali quid in pͥma dicit̉ ꝑ quod volūtatem mutaſſe videat̉. ff. de le. i. l. ſi mihi. ⁊. ff. de le. 3. l. ſi quis. in pͥn. ¶ Sꝫ obr̄. qꝛ hoc poſſꝫ eē valde periculoſuꝫ. eſto.n. ꝙ aliquis fecerit ianue teſtm̄ habēs v̓ba derogatiua. deinde velit apud cyprū facere aliud teſtm̄ vbi n̄ habet pͥmū. nec ē memor ꝙ ꝯtineat aliꝗd tale. nunquid valebit illud 2ᵐ. ℟º. ꝙ bn̄ poteſt primū caſſari ꝑ ſecūdū quantūcūqꝫ nō fiat in eo ſpālis mētio de illis derogati uis. ſi tn̄ teſtator dixerat in ſecūdo. p̄terea teſtm̄ olim a me factū manu talis notarij ſcriptū ⁊ oēm aliam vltimā volūtatē cuiuſ cūqꝫ gn̄is ⁊ cuiuſcūqꝫ notarij manu ſcriptam hactenꝰ a me factā reuoco penitꝰ ⁊ caſſo ſi in aliqua eaꝝ ꝯtineat̉ ꝑ qd̓ p̄ſenti vltime volūtati derogaretur in aliquo. ea oīa ⁊ ſingula ſpāliter ⁊ noīatim volo ⁊ iubeo nō valere. nā me penitet oīo quorūcū qꝫ derogatiuoꝝ ⁊ cuiuſcūqꝫ prioris vltime volūtatis. ꝓbant̉ hec. ff. de le. 3. ſi ꝗs. ī pͥn. ¶ Ad hoc nota ꝙ glo. di. 18. dicit ꝙ non oꝑꝫ in ſecundo teſtamēto facere mentionē de pͥmo niſi in duobus caſibus. vnus eſt ſi primū ſit factū īter liberos. C. de teſta. hac ꝯſultiſſima. Secundus ē ſi teſtator īpoſue rit ſibi legem caſſandi. vt ſi dixerit ī pͥmo. ſi fecero teſtamentum aliud valeat. ff. de le .3. ſi quis. Equit̉ videre de quinto.ſ. quomō teſtator ꝓuidere poteſt vt eius dipoſitio obſeruet̉. Circa quod ſciē dum ꝙ teſtator aliquando diſpoſuit aliqͣ poſt morteꝫ obſeruari que ipſo iure habēt auctoritatem. ⁊ hec heres neceſſario habet ſeruare etiam nulla pena adiecta. qua lia ſunt fere omnia que dicta ſunt de voluntarijs prouidentijs teſtatoris. aliqua vero aliquando precipit que non habet heres neceſſario ſeruare. vt ſi precipiat fi lijs heredibus ſuis vſqꝫ ad certum tempꝰ ſimul ⁊ cōmuniter habitare ⁊ ad diuiſio nem non venire. vl̓ ſi precipiat filio ꝙ nō feneretur vel ꝙ filiam ſuam tali homini non copulet coniugio. ⁊ ſimilia. ⁊ tunc qꝛ huiuſmodi non precipiuntur ſeruari aliqͣ ſpeciali lege teſtator debet adijcere penam ⁊ heredem ſi cōtrafecerit in legato cauſa pene preſtande damnare ac coercere. tale .n. legatū hodie bene teneret. dūmō quod

T. III. XXX. p̄cipitur n̄ ſit impoſſibile vel turpe vel legibus interdictū. inſti. de le.§. pene quoqꝫ. ⁊ .§. fi. Adijciet̉ aūt pena ſic. Itē voluit diſpoſuit ⁊ mandauit ꝙ filij ſui ſimul ⁊ cōit habitet ⁊ ad diuiſionē bonoꝝ oīum cōiuꝫ non veniant vſqꝫ ad. 20. an. poſt mortem ip̄ius teſtatoris. vel ſic. quouſqꝫ qui minor inter eos fuerit. 25. annos cōpleuerit. ꝙ ſi cōtrafecerint ⁊cͣ. vel ſic. ꝙ ſi aliquis aliquem vel eoꝝ ceteros ad diuiſione ꝓuocauerit damnauit cauſa pene illum vel illos ex eis qui ceteros ad diuiſionem prouocauit in centū lib. tali monaſterio vel ſone noīe legati ꝑſoluendis. vel ſic. ī centū lib. ceteris qui diuiſioni nō cōſenſerint ꝑ ſoluendis. Et in alijs ſimilibꝰ preceptis vel prohibitōibꝰ cōſimil̓r adijciat penā. Pōt aūt teſtator penam adijcere quātū ad illa que tenentur heredes ſeruare etiaꝫ ſi nul la pena adiecta eſſet hoc modo. Item voluit ſtatuit ⁊ mandauit ꝙ ſi heredes contradixerint vel impediuerint quocūqꝫ mō ne legata ſua ſoluantur vel male ablata reſtituantur modo ſupradicto. hoc ipſo cadant ab hereditate: ⁊ hereditas tota ad tales deuoluatur quos eis ſubſtituit heredes. vel per ſuos fideicōmiſſarios tali mō diſtribuatur. vel ſi vnus tm̄ heredum con tradicat vel impediat alteri tota hereditas applicetur. Ad hoc nota ꝙ voluntas te ſtatoris ad pias cauſas debet executioni mādari ab herede. qd̓ ſi non fecerit ⁊ ad iudicium tractus legatum pium negaue rit cedat in duplum. inſti. de acti.§. item mixta. ſecus eſt ſi teſtamentum diceret nō tenere ẜm Goſ. ac Accur. ibidem. Item heredi dicto modo negligenti debet epiſcopus interdicere res omnes ſibi relictas cū omnibus fructibus ⁊ emolumētis donec īpleat vota defuncti. exͣ. de teſta. ſi heredes. debet etiam epiſcopus eius negligentiam ſupplere. vt dicitur ibidem. c. nos quidem. Nec obſtat di. 8º. c. epiſcopus. vbi dicitur ꝙ epiſcopus non ſuſcipiat tuitionem teſta mētoꝝ. quia hoc intelligitur ẜm Io. ꝙ nō ſuſcipiat vt aduocatus. ſed debet ſuſcipere vt ordinarius. ⁊ hoc ei teſtator īterdicere non poteſt. exͣ. de teſta. tua nobis. Item heredi qui non implet voluntatem defun cti tota hereditas ē auferēda. exͣ. de voto ⁊ vo. re. licet ⁊. ii. q. i. ſilueſter. vbi Ber. diſtinguit ꝙ heres aut ē extraneus. ⁊ tunc perdit totam hereditatem. aut filius. ⁊ tūc aut hereditas eſt diuiſibilis. aut non. ſi ſic non perdit totum ſed reſeruatur legitima ſibi. C. de fideicōmiſ. aucͣ. hoc amplius. ſi non eſt diuiſibilis vt ſunt dignitates que non debent diuidi. vt regnuꝫ ducatus vel principatus. ſic perdit totum. exͣ. de vo. ⁊ vo. re. licet. in fi. Non poteſt tamen conueniri niſi poſt dies. 9. numeraudos a morte defuncti. C. de ſepul. l. fi. in aucͣ. ibi poſita q̄ incipit. Sed nec. ¶ De teſtibꝰ teſtamētoꝝ titulus zo. Oſtea dicendū eſt de teſtibus adhibendis in teſtamentis. cir ca ergo hos attendēda ſūt tria .ſ. numerus conditio ⁊ modus ſiue forma. Circa numerū nota ꝙ regula riter in teſtamentis nuncupatiuis adhiberi debent ſeptem teſtes legitimi inter quos etiam notarius computat̉. inſti. de teſta.§. fi. ⁊ vbi notarius nō habet̉ vnus teſtis ꝓ eo adhibet̉. decre. tamē vult ꝙ duo. exͣ. de proba. quoniā contra. Fallit aūt hec regu la in aliquibus caſibꝰ. quia in teſtamento ceci ſunt neceſſarij octo. In teſtamēto ruſti ci quod ſit in illo rure in quo plures īueni ri non pn̄t quinqꝫ ſufficiunt. In teſtam̄to facto inter liberos ſimiliter ſufficiūt qn̄qꝫ. qui ſi aliud ſolēne prius fecerat. dū tamē illud non valere dicat. In teſtamēto vero cuiuſcunqꝫ facto in preſentia imꝑatoris p̄cibus ſibi porrectis vt audiat ſufficit vnꝰ teſtis. In teſtamēto aūt in ſcriptis cōdito ſi ſcribat illud teſtator ſufficiūt ſeptē teſtes ſi vero teſtator ſcribere neſciat vel n̄ poſſit adhiberi debet ſcriptor ⁊ ſeptē alij teſtes. probant̉ hec. C. de teſta. hac ꝯſultiſſima. ⁊ .l. omniū. ⁊. l. fi. vbi tamen copia teſtiū pōt haberi tutū cōſiliū ē ꝙ in teſtamētis p̄cipue nuncupatiuis vltra numerū legitimū aliqui addant̉ ita ꝙ ſi aliꝗ ex eis eēnt mi nus idonei ſaltē de legitimis numerꝰ ſuꝑſit legitimꝰ. Itē qn̄ teſtator dicit ꝙ non vult ſtare ſuā volūtatē priorē ſufficiūt tres. C. ē. ſancimꝰ. Et idē ē qn̄ vult declarare ſuaꝫ volūtatē. C. e. heredes palā. ¶ Quid ſi ꝗs ꝯdat teſtam̄tū nūcupatiuū ī pn̄tia ſeptē te ſtiū ⁊ tabellio īde ꝯficiat inſtr̄m ī qͦ duos vel tres teſtes tm̄ ponit. nūꝗd ꝓbat̉ teſtm̄ ꝑ tale inſtr̄m. ℟º. azo. io. b. la. fran. cremon dixerunt ꝙ nō. teſtamētū enim ꝓbari non pōt ꝑ tres vel qͣtuor teſtes. gͦ nec ꝑ inſtr̄m ꝯtinēs totidē teſtes. ar. C. de fide inſtr. ī. ex ercēdis. ⁊ exͣ. de fi. īſtru. cū ioh̓es.§. porro.

T. Li. XXX. Sed Pla. ⁊ Mar. dicunt ꝙ bene ꝓbari poſſit ꝑ duos teſtes ⁊ ꝑ tale inſtrumētum ar. C. arbi. tu. l. fi. ⁊ exͣ. de dona. inter dilectos. Et hec opi. ẜm Hoſti. approbat̉ exp̄ſſe exͣ. de teſta. relatū. ⁊. c. cū eēs. lꝫ aliꝗ hadecretales intelligāt de legatis ad pias cās ¶ Quid ſi quis fecerit teſtamētū in quo vxori ſue centū lib. legauit. ⁊ deinde corā duobꝰ teſtibꝰ ita dixerit. centū lib. qͣs in te ſtamēto meo legaueram vxori mec nolo ip̄am habere. nūquid vxor poterit legatū petere. ℟º. dici pōt ẜm Hoſti. ꝙ ſi teſtamē tū fuit nūcupatiuū valet adiectio. vt exͣ. de teſta. relatū. ⁊. c. cū eſſes. Si v̓o in ſcriptis ꝯditum fuiſſet non tollerēt̉ legata niſi ꝯſimilis ſolēnitas adhibita eſſet. ar. exͣ. de reg. in. oīs res. Et ẜm has duas vias poſſunt diuerſimode intelligi diuerſa iura q̄ circa hoc poſſunt allegari. ẜm tamē Io. īdiſtīcte adiectio tenet. ¶ Itē milites dū ſunt in domo ꝓpria vel aliena teſtari debent iure cōdum v̓o ſunt in exercitu teſtant̉ cū duobꝰ teſtibꝰ. dum aūt ſunt in bello teſtari poſſūt ſicut volūt etiam ſine duobꝰ teſtibꝰ ſcribē do etiam ſanguine ꝓprio. in clypeo. inſti. de mili. teſta.§. illis. ⁊. C. e. milites. ¶ Ad hoc nota ꝙ ẜm canones in legatis ad pias cauſas ſufficit ꝙ teſtator coram preſbyte ro parrochiali ⁊ duobꝰ vel tribꝰ teſtibus ea faciat. exͣ. de teſta. cū eſſes. ⁊. c. ſe. In re lictis vero ad alia legalis ſolēnitas ē ẜuā da ẜm Ber. ibidem. ⁊. c. vlti. ⁊ Io. 2. q. 4. placuit. Secūdū vero ꝟ. ⁊ bar. predicte de cretales loquunt̉ de omnibꝰ relictis. Sed nunquid ē ibi ſemꝑ neceſſaria pn̄tia ꝑſbyteri. ℟º. pe. de ſam. dicit ꝙ ſic. qꝛ a regula iuris ẜm quam requirunt̉ cōiter ſeptē te ſtes recedi nō pōt. niſi quatenꝰ ē exp̄ſſum. ꝟ. aūt dicit ꝙ in relictis ad pias cās ſufficiunt duo teſtes ſine preſbytero. In relictis v̓o ad alia neceſſaria ē p̄ſbyteri pn̄tia exͣ. e. relatū.i. Hoſti. v̓o ſic diſtinguit circa hanc maͣm.ſ. ꝙ ſi agat̉ in foro eccleſiaſtico ⁊ inter ꝑſonas eccleſiaſticas tūc duo ul̓ tres teſtes ſufficiūt. exͣ. de teſta. cū eſſes. qꝛ nec ſcriptura exiget̉. C. de ſac. ſan. ec. gn̄ali in fi. Si v̓o agat̉ in foro ſeculari ⁊ inter ſe culares tunc iudex ſecularis ẜm legē ſuaꝫ iudicabit. ar. di. 96. duo ſunt. ⁊. c. ſi īꝑator. Si aūt in foro eccleſiaſtico ⁊ inter ꝑſonas ſeculares que ſunt de tēporali iuriſdictione eccleſie iudicabūt̉ ẜm canones. exͣ. de fo. ꝯpe. qd̓ clericis. Et idē ē ſi layci ſe ſubiece rint ꝓ rogando ep̄i iuriſdictionē ī ſe. quia tunc per idem eſt ac ſi cognoſceret ordinarie. exͣ. de off. dele. p. ⁊. g. Et hoc vbi dictū eēt a partibꝰ ꝙ ẜm legē humanam iudicari nolebāt. Si v̓o iudex eccleſiaſticus ex legatōe alicꝰ principis forte in ciuilibꝰ cognoſceret. tunc ẜm legē humanam iudi caret. ⁊ idem ē ſi in foro ciuili inter clericuꝫ agentē ⁊ laycū reū ſit queſtio. Excipe tam̄ relicta eccleſiis vel al̓ ad pias cās. in ꝗb in vtroqꝫ foro duo teſtes ſufficere debent. exͣ de teſta. relatū. Io. tamē ſcripſit ꝙ ī hoc corrigunt̉ leges. qꝛ ẜm legē diuinam ⁊ canonicam in ore duoꝝ vel triū teſtiū.ſ. fide dignoꝝ ſtat omne verbū. nō obſtante lege vel ꝯſuetudine ꝯͣria. vt in. c. cū eſſes. ⁊. c. relatū. Secus ē qn̄ teſtes ſunt ſuſpecti. in qͦ caſu lex loꝗ videt̉. C. de fideicōmiſ. l. f. ibi. lex etenī. ⁊. C. de teſta. iubemꝰ. Hec Hoſti. Equit̉ videre de ſecūdo.ſ. de ꝯditi. one ſiue qualitate teſtiū. circa qd̓ nota ꝙ adhiberi pn̄t teſtes oēs ꝗ nō prohibent̉ a iure. ꝓhibent̉ aūt a iure iſti.ſ. mulier ꝓpter incōſtantiā eius. licꝫ in alijs cauſis ⁊ cōtractibus admittat̉. ⁊ in codicillis etiam ꝓhibeat̉. ff. de teſ. qui in teſtamēto.§. mulier. Item hermoſrodita ī quo preualēt muliebria. ff. de ſta. ho. q̄rit̉. Item impubes: etiam ſi factus ſit pubes tēpore mortis teſtatoris. lꝫ al̓ teſtificet̉ de hoc quod vidit in etate pupillari vt de ẜuo dicit̉. ff. de v̓. ſig. notionē.§. inſtrumētorū. Item mutus ⁊ ſurdus. Itē furioſus niſi tēpore intermiſſionis. Item is cui hoc in terdictum ē a lege vel a iudice. Item ſeuus niſi illo tempore liber ꝯmuniter reputetur. Iteꝫ is qui eſt in poteſtate teſtatoris. Item heres ſcriptus. Item omnis qui he reditatem per poteſtatē contingit. vt pater qui ip̄m heredē habet in poteſtate. ⁊ filius vel nepos. ⁊ deīceps. ⁊ frater heredis quē ipſe teſtator habet in poteſtate. ⁊ frater heredis qui pariter cū eo ē in eadē ptāte. in hac enim re domeſticū teſtamētū repro bat̉. Item ſi filiuſfa. faciat teſtamētū de peculio caſtrēſi poſt emiſſionem pater eius non poteſt eſſe in eo teſtis: nec illi qui in eius poteſtate ſunt. Si vero ante emiſſionem ſcilꝫ de militia faciat teſtamētum de peculio caſtrēſi pater eius poterit eē teſtis Probant̉ hec omnia. inſti. de teſ.§. teſtes. ⁊.§. ſe. Item non adhibetur teſtis qui n̄ ē teſtamēti capax. vnde non ſpurius teſta toris. n̄ herticꝰ. nō iterator baptiſmi. n̄ apoſtata: n̄ deportatꝰ ī īſulā. n̄ dānatꝰ ī metallū.

L. III. XXXI. Itē nec hi quos leges improbos ⁊ inteſta d̓les iubet eē. vt de crimine famoſo dāna ti muliebria pam. ff. de teſti. ob crime. Sꝫ qͣniqͣ de ꝯmiſſario ⁊ de legatario pn̄te. nū quid por eē teſtis. ℟º ꝙ ip̄e ⁊ is oni ꝑ poteſtatē eū cōtingit nō ē idoneus teſtis. ſꝫ ſi nis vertat me ⁊ bene occaſiōe ſui legari. tunc non habet ꝓ teſte. ſi v̓o īter perede ⁊ exͣneum queſtio moneret̉ tunc valeret teſtimoniū eius. ꝙͣ. de teſt. omniū. ⁊ inſti. c. t. o. legataris. Et ideo nō legatarij gͦ magis ala d pn̄t hr̄i debet ī teſtes animi Equit videre de tertio. de mō ſiue forma anumēdi tenes. Circa qd̓ nota ꝙͣ lecto teſtamēto ⁊ ꝑ teſtato re approbato. dei ſi in ſcriptis ē clauſoꝝ in uoluto teſtibꝰ oblatis eos qui preſentes ad ip̄m teſtamētū vocati ſunt tenator rogare debet teſtes oēs dicēs. rogo vos vt teſtes ſitis: que quidē rogatio in ſcripturā publi cam redigat. quod quidē n̄ nō fieret rena mētū deficeret. ij. de ter. heredes.§. vlti. vn̄ nō valeret teſtamētū in quo teſtes determi naret̉ inuiti. r. q teſta. fa. bo. qͥ teſtamēto. ¶ De teſtamēto in ſcriptis titulus. ziꝰ. Einde dicendū ē de teſtamēto ī ſcriptis. ⁊ primo. ſ. quo ꝯficit̉ ⁊ quare ſic noīat̉. Son ⁊ corā quibꝰ abit̉. Nota igit̉ ꝙ qn̄ os arbitriū ſue volutatis vltime cipit̉ ſecretū eē pōt teſtamētū in ſcriptis codere. cꝰ teno re vt volunt leges pōt a teſtibꝰ celare. ſꝫ n̄ ſponte velit eis poſt aperire. talis ergo ſi iratus ſit ⁊ ſcribere ponit ſciat ⁊ vent ſenā mētū manu ſua ſcribet. alioquin ſcriptorē quecūqꝫ aliū adhibere poterit. Anumet̉ aūt mēbrana bona ⁊ ſolida ī cuius parte ſuperiori relinquat̉ ſpaciū triū vel quatū or digitoꝝ: ⁊ fir. tantūde in latere dextro Finiſtro. In parte aūt inferiori ſupeē dꝫ tātū ſpaciū ꝑ quantū palma manꝰ digitis extens ptēdit̉. Et circa hec ⁊ in medio ho rū ſpacioꝝ ſcribet ſeries teſtamenti. quo facto plicabit̉ carta. cōiūget ſpaciū inferius cū ſuꝑiori. ⁊ figent̉ ibi tres cordule. in plicatura vero dextri ſpacij due. ⁊ ſiniſtri alie due. ita ꝙ cordula queis habeat duo foramina litterā interiorē nō attingētia: ꝗ bus cordulis ſingula ſpacia ſingulis con iuncta ligent̉. ita ꝙ interior ira videri nō ponit. porro de illo magno ſpacio inferiori tantū debet relinqui diſcooptū ⁊ vacuum ꝙ poſſint patētes ⁊ aꝑte ſcribi ſubſcriptio nes teſtiū ⁊ teſtatoris. quibus vno ⁊ eodē oīe vl̓ pluribꝰ diebꝰ antea ſic in ſcriptis factis ⁊ ordinatis poſtea qn̄ placuerit tenatori vocabit ſeptē teſtes viros vtiqꝫ litteratos ⁊ ſcribe ſciētes: ⁊ nullū iuris īpedim tū habētes. ⁊ coram eis ip̄am ſcripturam clauiā ⁊ inuolutā ⁊ dictis cordulis ligatā et dictū ē in manibꝰ tenēs de offerre dicens. illud eē ſuū teſtamētum ſua vci talis manu ſcriptū: ⁊ eos in tenes rogare ⁊ rōcando in quadrare. quibꝰ ip̄i ſe teſtamēto ſubſcribāt ⁊ illud deſignet. ⁊ ip̄e etiā ſe ſub ſcribere ſua manu or. vt dicet̉ infra. Igit̉ ibidē ⁊ in pn̄ti vno cōteriū ante qͣꝫ idē te ſtator vl̓ alios teſtiū diſcedat inde. de qꝫ eoꝝ anniū vl̓ ſigillū caracterizatū ad ima ex dictis cordulis pendēs apponere ſuum orditerius ex teſtibꝰ. ſi quis.n. teſtium nō habeat ſigillū poterit cū alterius ſicilio n̄gnare. pn̄t. n. ſignare anulo dumo habeat caracterē. i. de teſta. ad teſtiū. ⁊ alieno annulo. ⁊ oēs teſtes etiā vno anulo. inſti. de ter. c. pn̄t. videt̉ etiam tabule ſanare n̄ ſigna ſint impia lintheo quo tabule ſūt inſolute. vt in gl. ad ter. o. xi. Poſt hͦ ꝯtinuo interiori ſpacio diſcoopto fiet ſubſcriptōes Primo. i. ſi teſtator teſtm̄ ſua manū ſcriſit ſe ſubſcriber ſic. Ego a. quondam petri pn̄te pagina clauſa ⁊ ligata in manibus tenēs infraſcriptis teſtibꝰ oībꝰ ſimul ontibus ꝑ me ad hoc adhibitis ⁊ rogatis ob tuli ab eis ẜm iuris ordine ſignandam ⁊ ſubſcribēdā aneres qd̓ in ea ſcriptum eſt meū fore teſtamētū ⁊ oīa ⁊ ſingula in eo ꝯtēta eē a me ſcripta. necnō coram eis ibi dem ſubiiciens ꝓpria manu ſubſcriptiōeꝫ gentem. Non tamē requirit̉ neceſſario teſtator ſe ſubſcribat vel alius pro eo in eam predicto.ſ. qn̄ ip̄e totū teſti manu ſua ſcripſit. ⁊ hoc ibi ſpāliter poſuit. ſ. ꝙ ma nū ſua ꝯfecit. Si aūt de mandato teſtoris alius teſtm̄ ſubſcripſerit ip̄e raliter ſe ſub ſcribet. Ego ꝙͣ mādato antonū lr̄aꝝ iana ri vel ſcribere īpediti teſtiū eius ⁊ bona ⁊ ſingula in eo ꝯtēta ſuo mādato mea ma nū ſcribi: ⁊ eo poſtea pn̄tem pagina clau ſam ⁊ cordulis ligata infraſcriptis teſtibꝰ ab eo vocatis ⁊ rogatis omnibus ſimul ꝑ ſentibus offerente ⁊ aferente illud quod in ea continetur ſuum eſſe teſtamentum. ⁊ a me ſcriptum. preſentem ſubſcriptio. nem meam vice ⁊ nomine ſuo ⁊ eius ma dato appoſui. ⁊ in teſtimoniū me ſubſcrip

T. Li. XXXII. Sil̓r ⁊ quilꝫ ex teſtibus ibidē incōtinēti ſe talit̓ ſubſcribat. ego C. me ac infraſcriptis vel ſupraſcriptis teſtibꝰ ad oīa ⁊ ſingula ⁊ hoc pagine pn̄tis inferiori ſpacio facta ꝯtēta ⁊ ſcripta oībꝰ ſimul pn̄tibꝰ ⁊ rogatis in. ip̄a pagina eiꝰ vtiqꝫ teſtamēto antonij ſuo mandato mea manu me in teſtē ſubſcripſi. ⁊ eā ſigillo ꝓprio vel ſigillo infra vl̓ ſubſcripti petri ſignaui habente in circulo formā tale: quod ad vnā ex cordulis p̄dictis cere imp̄ſſi. Premiſſis aūt omnibꝰ ⁊ ſingulis mō p̄miſſo rite ac ordinate ꝑfc̄is teſtator ip̄m teſtamētū in aliquo loco ſecre to ⁊ tuto deponet poſt eiꝰ obitum. vt infra dicet̉: legitime ꝓferēdū aperiēdū ⁊ diſtribuēdū. Ex p̄miſſis pꝫ v̓a forma modus ⁊ ordo teſtamēti in ſcriptis. hec.n. ſūt ſcripta ſolēnia ſiue ſolēnitates ꝓpter que dicit̉ in ſcriptis.i. in legitimis ſolēnitatibꝰ factū ex quibꝰ eiꝰ ſubſtantia pendet. Et iō ſi qua earū defuerit: teſtamētū eſt irritū. niſi forte fuerit inter ſuos.ſ. qꝛ eēt teſtatoris ſui he redes. al̓ ſi eēt exͣnei tunc aliqua dicta rū ſolēnitatū deficiēte oīo deficeret teſtamē tū. ꝓbant̉ hec oīa. C. de teſta. hac ꝯſultiſſi ma. ⁊. l. cū ātiꝗtas.§. fi. inſti. e.§. poſtea v̓o. Equit̉ videre de ſecūdo qn̄ ⁊ corā quibꝰ teſtamētū in ſcriptis aperiat̉ ⁊ deſcribat̉. Circa quod ſciēdū ꝙ mortuo teſtatore aliquis cuius intereſt po ſtulabit corā p̄tore teſtamētū aperiri ⁊ exhiberi. ⁊ eo iurante ſe illud nō calūnioſo animo petere. p̄tor vocatis ſignificatiōibꝰ oībꝰ ſi ꝯmode potuerint reperiri iubebit teſtamētū exhiberi. ⁊ ip̄is teſtibꝰ aſſerētibꝰ ſe ſigilla ⁊ ſubſcriptōes ſuas cognoſcere: faciet illud coram eis aperiri ⁊ recitari. Et mādabit notario vt illud obſeruata omni ſolēnitate debeat exemplare ⁊ heredibꝰ ⁊ his quoꝝ intererit exhibere. quo facto in terim deſignari ⁊ deponi iubebit originale. vt ad illud qn̄ neceſſitas vel vtilitas exegerit recurrat̉. Ceterū multa alia ad hāc materiā ꝑtinētia ꝑtranſeo breuitatis grāp̄cipue cū in vſuꝫ raro veniat huiuſmodi teſtamēti forma. ⁊ ſi volueris de huiuſmōi aꝑitōis ⁊ deſcriptōis ꝓceſſu apertiꝰ videre poteris in ſūma dn̄i azo. ℟ica.ſ. quemad modū teſtamentū aꝑiat̉. Notandū aūt ꝙ ſiue ꝑ modū exēpli ſiue autētice ſiue originaliter exhibēdū fuerit teſtamētū qd̓cūqꝫ exhibebis illud heredi totū ⁊ integrū qꝛ ip̄e ē totiꝰ hereditatis vl̓is dn̄s ⁊ ſucceſ ſor: ⁊ cuilꝫ heredū inſtitutoꝝ ⁊ ſubſtituto rum ⁊ fideicōmiſſarioꝝ. ff. de acqui. poſ. cū heredis. in pͥn. legatario aūt ſiue alteri cui aliquod particulare relictū ē aſcriptū: exhibebit certā partē teſtamēti: illā.ſ. que de relicto ſibi facit mētionē. hoc mō. Petrus ꝑ dei grām ſanus mēte lꝫ languidus corpore ſuaꝝ rerū ⁊ bonoꝝ omniū diſpōneꝫ ꝑ pn̄s animi teſtamētū ſine ſcriptis fecit ī hunc modū. In primis reliquit de bonis ſuis ꝓ aīa ſua. 22. lib. ⁊cͣ. ⁊ inter alia que ī eodē diſpoſuit. t. tale legatū fecit his v̓bis expreſſum. preterea de alijs bonis ſuis reliquit iure legati a. ſuo nepoti quinqꝫ lib. In fine aūt ip̄iꝰ teſtamēti ſic ꝯtinet̉. In omnibꝰ alijs bonis ſuis mobilibꝰ ⁊ īmobi libꝰ iuribꝰ ⁊ actōibꝰ pn̄tibꝰ ⁊ futuris C. fi liū eiꝰ ſibi herede inſtituit. ⁊ hanc ſuā voluntatē vltimā eē velle quā valere voluit iure teſtamēti. ꝙ ſi iure teſtamēti nō valꝫ valeat ſaltē iure codicilli vel cuiuſlibet alteriꝰ vltime volūtatis. Et ſic nota ꝙ qn̄ ꝑs ſumit̉ debet teſtamēti pͥncipiū ⁊ finis ⁊ ſpe cial̓r inſtitutio heredis ⁊ illud legatū occaſione cuiꝰ pars ſumit̉: in medio poni ẜm formā p̄dictam. Inſuꝑ nota ꝙ viuo teſta tore ſine expreſſo eius mandato interueniente nulli petenti teſtamētū vel aliam vltimam voluntatē debet notarius exhibe̓. aut legi vel videri ꝑmittere. qꝛ viuo teſtatore nō debēt aperiri tabule. ff. quēadmodū teſta. ape. l. ⁊.§. ſi dubitet̉. ¶ De reſumero ceci illus. ⁊ Oſtea dicendū ē de teſtamento ceci.ſ. naturaliter vel ex accn̄ti lumine oculi vtriuſqꝫ priuati. In cuiꝰ quidē teſtamēto debēt quedā ſpecialia obſeruari. quoꝝ ſi ꝗd defecerit teſtamētū nō valebit. Sciendū gͦ ꝙ cecus teſtari volens vocare debet nota riū quem ſi habere nō poſſit: tunc deinde aliū quēcūqꝫ ſcriptorē adhibere ei licebit. Uocabit etiaꝫ ſeptē teſtes legitimos ⁊ ſcribere ſciētes. ⁊ coram eis dicet ſe velle teſtari ſine ſcriptis. Inſuꝑ heredū nomina quos īſtituit ⁊ indicia.i. prenoīa ⁊ dignitates ⁊ officia ⁊ in quo ⁊ in quanto eos inſtituit. legata ⁊ fideicōmiſſa debet corā eis ore ꝓprio declarare. deinde debent ibidē hec oīa in pn̄ti ſcribi ⁊ ſcripta recitari. vel ſi ante fuerit ſcripta: nihilominꝰ tūc corā ipſis teſtibꝰ debet ab ip̄o teſtante oretenꝰ ex plicari. ⁊ ſcripta ab ip̄o notario ꝑ ordinē

T..III. XXXIII. recitari. nō.n. refert vtrū eodē tꝑe vel di uerſo teſtamētū ſcribat̉ vel ꝓferat̉. C. de teſta. hac ꝯſultiſſima. quibꝰ recitatis ⁊ lectis cecus dicet illud eē ſuū teſtamentū: ⁊ p̄dictos in teſtimoniū reuocatos rogabit huiuſmodi ſui teſtamēti teſtes eē. Poſt hͦ aūt in inferiori carte ſpacio quilꝫ ip̄oꝝ te ſtiū ſubſcribet ſe. Inſuꝑ appoſitis ſeptē cor dulis ⁊ in qualꝫ eaꝝ cera ſufficienti debebit tam notariꝰ ſiue ſcriptor qͣꝫ quilꝫ ip̄oꝝ teſtiū ſignū ſuū.ſ. ſigillū vel ānulū caracte rizatū ad vnā ex cordulis cere imprime̓. Et puto ꝙ inſtar teſtamēti in ſcriptis pote rit quilꝫ ex teſtibꝰ ſiue ſuo ſiue alteriꝰ alioꝝ figillo ſignare. Dicit̉ aūt hoc teſtamētum nūcupatinū. qꝛ oīa que in eo cōtinēt̉ debēt corā teſtibꝰ nūcupari. ⁊ declarari. lꝫ ſit val de ſimile teſtamēto in ſcriptis. Inſuꝑ noͣ ꝙ oīa p̄dicta ſicut in teſtamēto ita ⁊ in codicillo ceci ſunt ſeruanda. ꝓbant̉ hec oīa C. ꝗ teſ. fa. poſ. hac ꝯſultiſſima. Forma aūt p̄dicti teſtamēti erit talis. A. lꝫ oculoꝝ vi ſionē priuatus: corpore tn̄ ⁊ mēte ſanꝰ vel mente ſanus ⁊ corpore lāguidus vocatis me notario ⁊ teſtibꝰ infraſcriptis ꝓteſtat ē ſe ꝑ nūcupationē ⁊ ſine ſcriptis velle teſtari declarans ⁊ expͥmēs infraſcripta le gata ⁊ infraſcriptoꝝ heredū noīa dignita tes officia ⁊ indicia ⁊ ceteras īfraſcriptas diſpoſitiōes lucide ore ꝓprio corā nobis. Itaqꝫ bona ſua teſtādo diſpoſuit in hunc modū. pͥmo nāqꝫ ꝓ aīa reliꝗt de bonis ſuis lib. centū. put teſtator uoluerit diſponēre. Cum autē ſcripte fuerīt oēs eiꝰ diſpoſi tiōes legibꝫ conceſſe ⁊ de eius arbitrio ꝓcedentes. ⁊ deinde appoſita fuerit clauſula finalis ſubijcietur ſic. ¶ Igitur p̄dictis oībus coram dictis teſtibus aꝑte recitatis ⁊ lectis dictus. a. ꝓteſtatꝰ ē hoc eſſe ſuū teſta mētum. rogās infraſcriptos ad teſtamētū adhibitos teſtes eē. ⁊ vt ſubſcriptōes ſuas ⁊ ſigilla ſcd̓m iuris ordinē ſubijciā ⁊ appo nāt. poſt hoc aūt ſe ſtatim ſubſcribet quili bet teſtiū hoc modo. Ego. I. quondā petri ſimul cū īfraſcriptis vel ſupraſciptis alijs teſtibꝰ a dicto teſtōre adhibitis ⁊ rogatis huic teſtamento ⁊ eius recitacioni oībus ⁊ ſingulis ſupͣdictis pn̄s īterfui. ⁊ ab eodē teſtatore rogatus ī teſtimoniū me ſubſcripſi. ſigillū meū vel infraſcripti domini: ha bens in circulo formā agni in vna ex cordulis cere expͥmens ⁊ apponēs. ⁊ ſic quilibet aliorū teſtium ſe ſubſcribet. In fine vero notarius ſiue ſcriptor ſubſcriptionē ſuam ſic ſubijciet. Ego io. notarius ab ipſo .a. teſtatore vocatus p̄dicta oīa ⁊ ſingula eius mādato ſcripſi. ⁊ ſcripta corā dictis teſtibus reſtitui: ⁊ legi. ⁊ in publicā formā redegi ab eo rogatus in teſtem me ſubſcribens ⁊ ſigillum ꝓprium vl̓ tal̓. habēs talē formam pendens ad vnam ex cordulis ſubijciens ⁊ apponens. ¶ De cauſis quibꝰ teſtamētū inutile red ditur vel rumpitur ti. 33ꝰ. Einde dicendū quibus ex cāis teſtamentuꝫ inutile reddat̉ vel corrūpatur. ¶ Circa qd̓ ſciēdū ꝙ ſunt quedam teſtamēta que non iure facta dicūtur. ſed poſtea rumpi ⁊ irritari poſſunt. inſti. qui mo. teſt. infir.§. alio autē modo. ¶ Intelligit̉ aūt teſtamētū ab initio factū n̄ iure nec legitie factū plu ribꝰ modis.ſ. ſi teſtator nō erat habilis ad teſtādū. vel ſi teſtator nō inſtituit aliqueꝫ heredē. vel ſi īſtituit heredē: nō tn̄ capace hereditatis. vel ſi p̄terijt iā natū quē inſtituere vel exheredare debuit. vel ſi defectus aliquis appareat in ſolēnitate. puta ſi non ſit adhibitꝰ legitimꝰ numerꝰ teſtiū ⁊ teſtiū legitimoꝝ ⁊ teſtiū rogatoꝝ. vel ſi deſit in te ſtamēto aliqua de ſolēnitatibꝰ debitis. de hiaūt impedimētis oībꝰ dictū ē ſupra. Teſta mētū v̓o a pͥncipio legitime ac ſolēniter factū dicit̉ poſtea rūpi vel irritari etiā pluri bus rōibꝰ.ſ. ſi teſtator nō p̄uidit de poſthu mo qui poſt teſtamētū ē natus. ſi tn̄ idem poſthumus viuo teſtatore moriat̉ teſtam̄ tū quo ad effectū nō rūpit̉. ff. de in iu. teſta. .l. poſthumꝰ. Et ſic ſoluit̉ ꝯͣriū. C. de poſtu. he. inſti. l. 2. Idē ē etiā de quaſi poſthumo. vt ſi teſtator poſt teſtm̄ adoptauit illū ꝗ ve niret ab inteſtato. C. de adop. cū in adoptiuis. vel ſi arrogauerit exͣneū. inſti. e.§. ſi ꝗs enī. qd̓ intellige maſculi. teſtamētū.n. femi ne nō rumpit̉ hoc mō. ff. de libe. ⁊ poſtu. gallus. agit tn̄ poſthumus de inofficioſo te ſtamēto. C. de inoffi. teſta. l. 3. ¶ Idē ē ētiā de eo qui eſt loco poſthumi.ſ. qui tꝑe teſtam̄ti nō erat heres ſuus. tꝑe v̓o mortis heres ſuus inuenit̉. vt dictū ē ſupra. ti. de inſtitu. libe. natu. ⁊ legitimoꝝ. ¶ Itē ſꝫ teſtator eū quē īſtituere vel exheredare debebat: rite vel expreſſa cauſa ingratitudinis exhere dauit: ſi poſt mortē eius.ſ. teſtatoris ꝓpoſi ta querela inofficioſi teſtam̄ti reciſſu eſt ſentētiā teſtamētū. ⁊ teſtamentū rūpit̉. C.

L. Li. XXXIII. de liberis p̄teritis. aucͣ. ex cā ¶ Itē ſi heres nō adiuit vl̓ ante aditā hereditatē deceſſit vel cōditio ſub qua inſtitutus erat defecit. tunc.n. teſtamētū remanet deſtitutū nullo ex eo herede apparēte. ¶ Itē ſi teſtator patiatur capitis diminutionē niſi iterū fiat ciuis romanꝰ vel ſui iuris. ⁊ ille modus ⁊ ī cedēs approbant̉ inſti. qui. mo. teſta. infir. .§. poſteriore. ⁊.§. alio tn̄ mō. ⁊.§. nō tam̄ per oīa. Itē ſi ab eodē teſtatore poſtea teſta m̄tū aliud rite ⁊ perfecte factū appareat ex quo hereditas adiri poſſit. vt in.§. poſteri ore. niſi pͥmū ſit derogatoriū ſecūdo. vt di ctū ē ſupra. ⁊ niſi in pͥmo inſtituerit here des liberos ſuos ⁊ in ſecundo extraneos. tunc eniꝫ nō tollitur pͥmū niſi hoc expreſſe dicat teſtator in ſecundo.ſ. nolle pͥmū te ſtamētū valere. C. de teſta. aucͣ. hoc inter liberos. ¶ Itē ſi a tꝑe cōditi teſtam̄ti pͥmi elapſo decēnio teſtator dicat ſe nolle illud valere: hoc corā tribꝰ teſtibꝰ expͥm̄do. C. de teſta. ſancimꝰ. Itē ſi teſtator inciderit vl̓ abſtulerit lumen vel ſignacula illiꝰ teſtamē ti quod ꝯditū ē in ſcriptis. C. e. l. fi. Quid ſi habēs duo teſtamēta tenoris eiuſdē inciderit alterū. nūquid per hoc reuocaſſe videt̉ integrū. Rn̄det Hoſti. ꝙ nō niſi ꝓbet̉ ꝙ hoc fecerit hac intentionē.ſ. ꝙ decederet inteſtatus. ff. de his que in teſtam̄to de. l. fi. Itē ſi teſtamētū cū nuncupatōe vel macula appareat vel aliter ſit ſuſpectū. ff. de fide inſtru. l. 2. ¶ Ad hoc nota ꝙ quādo teſta mētū eſt nullū ex p̄teritione iā nati vel rū pit̉ ex p̄teritōe poſthumi vel reſcindit̉ per ſentētiā ꝓpoſita querela ⁊ ꝯͣ tabulas: tūc in quolꝫ hoꝝ caſuū dicit̉ deficere quo ad inſtitutionē: ſꝫ in legatis firmū ꝑſeuerat iu re nouoꝝ auc. Unde licet inſtitutio nō teneat: legata tamē debet̉. C. de liberis p̄teri. aucͣ. ex cauſa. ⁊ agit̉ ꝓ dictis legatis action ex teſtamēto. vel ꝯditione ex lege. niſi in teſtamēto fuerint adiecta illa verba.ſ. ſi nō valet iure teſtamēti: valeat ⁊cͣ. tunc enī petunt̉ ab inteſtato ẜm quoſdā vt ī dicta notat̉ aucͣ. ¶ Nota etiā ꝙ lꝫ teſtamētuꝫ ſit falſum legata tamē ex eo preſtanda ſūt ff. de here. inſti. l. fi. verbi gratia. p. inſtituit b. filiū ticij ⁊ ſubſtituit ei ip̄m ticiū patrem eiꝰ. morit̉ ticiꝰ: ⁊ ideo p. mutauit teſtamen tū quaſi etiā b. mortuus eēt dicēs quia he redēs quos habere volui habere n̄ poſſū. tu a. eſto heres. morit̉ p. quis habebit horeditatē eiꝰ. ℟º. b. ⁊ dabit legata ex ſecūdo teſtamēto lꝫ ſit falſum: quia cōtinet falſita tē. Nota etiā ꝙ quando pͥmū teſtamētuꝫ perfectū rumpit̉ per poſteriꝰ imperfectū vt qn̄ in pͥncipio inſtituti ſunt heredes qui n̄ poterant venire ab inteſtato: ⁊ in ſecundo inſtituunt̉ qui ab inteſtato vocant̉ ad hereditatē. tunc enim poſterior ſcriptura liceimperfecta ſeruabit̉ nō vt teſtamētū ſꝫ qͣſi volūtas īteſtati: in qua depoſitiones qn̄qꝫ teſtium iuratoꝝ ſufficient. aliter valebit pͥmū teſtamentū. C. de teſta. hac ꝯſultiſſima. .§. ſi quis. Et 2ᵐ imperfectū nō valebit iure codicilli: quia ille teſtator voluit nō teſtari. quia nō potuit. C. de codicil. l. i. Itē lꝫ per poſteriꝰ imperfectū nō infirmet̉ pͥmuꝫ quia teſtamētū imꝑfectū nullū ē. inſti. eo. quibꝰ mo. teſta. infir.§. ex eo aūt. ſi tamen teſtator in ſecūdo teſtamēto īperfecte decla rauit pͥmos heredes nō mereri volūtateꝫ ſuaꝫ vl̓ eos indignos eē: eis hereditas au fert̉ ⁊ fiſco applicabit̉. C. de codicil. heredi tatē. Ad habēdā aūt pleniorē hꝰ materie ſentētiā diſtinguit ſic Hoſti. Cū quis teſta tur aūt eſt pater. aut mater. aut filius. aut collateralis. ſi ſit pater ⁊ inſtituit ſibi filiū planū ē ꝙ filiꝰ ſuccedet ex teſtamēto etiaꝫ īperfecto. C. de teſta. hac ꝯſultiſſima. Si v̓o inſtituit exͣneū ⁊ exheredat filiuꝫ adiecta cauſa ī lege ſcripta nō pōt ei ſubueniri niſi ꝑ querelā inofficioſi teſtamēti. C. de inoffi. teſta. omnimo. Si vero preterit filiū ⁊ filius erat ſuus heres electionē habet an dicere velit teſtamētū nullū vel per bonoruꝫ poſſeſſionē contra tabulas ſubuertere teſtamētū. ⁊ ſic loquit̉. C. de liberis p̄teri. vel exhere. maximū.§. penul. Nec obſtat ꝙ dicat̉ ſublata differentia patrie poteſtatis ⁊ emancipatōis. vt in auc. de he. ab inteſta. col. ꝯ. quia illud ē veꝝ quo ad ſucceſſionē ab inteſtato. aliter eniꝫ antiqua iura manent firma. Si vero teſtet̉ mater ibi ſi filius agit querela inofficioſi teſtamēti. quia preteritio matris ⁊ materne linee habetur pro exheredatiōe patris vel paterne linee vt. C. de inoffi. teſta. filiam. ẜm hoc ītelligeC. de libe. preteri. aucͣ. ex cauſa. teſtamētuꝫ ex cā exheredationis vel preteritionis eē irritū quantū ad inſtitutōeꝫ. cetera auteꝫ manent firma. exheredationis.ſ. quo ad lineā paternā. preteritionis quo ad maternā. Itē exheredationis quando cauſa nō eſt adiecta. ſi eniꝫ adiecta eſſet filius nō haberet querelā. vt ſupradictū eſt. In quo caſu teſtamēto per querelaꝫ ſubuerſo nec legata nec libertates relicte ī teſtam̄to

T..III. XXXIIII. debent̉. ff. de inoffi. teſta. l. papinianꝰ.§. ve terani. Ratio huius diuerſitatis ē. qꝛ vbi nō ē adiecta cauſa nullū ē teſtamētū quo ad inſtitutionē. ⁊ ſic legata dependere non poſſunt ex teſtamēto ſine īſtitutiōe q̄ nulla ē. ſꝫ per ſe ⁊ ex vi legis firma ſubſiſtūt. Qn̄ vero non eſt adiecta cauſa tenet teſtamē tuum ⁊ inſtitutio ip̄o iure. ⁊ ſic legata pen dent ex eo. inſti. de le.§. ante heredis inſtitutionē. Ideoqꝫ teſtamēto per querelā ſub uerſo legata ex eo pendētia ſubuertuntur ar. ff. de reg. iuris. cū principalē. Si autem teſtet̉ filiꝰ in poteſtate ꝯſtitutꝰ de caſtrenſi vel quaſi pōt facere teſtamētū intantū ꝙ nec de inofficioſo poterit impugnari. C. de inofficioſo teſtamēto. l. fi. Tamē filiuſfami lias clericꝰ quidē de aduēticio teſtari poteſt exͣ. de teſta. quia nos. Si vero emancipatꝰ erat ⁊ filios habeat diſtingue eo modo vt ſupradictū ē de patre. Si vero nō filios ſꝫ tm̄ parētes habeat: ⁊ eos heredes ſibi inſtituat planū ē ꝙ hereditabūt. Si aūt exͣ neos inſtituerit: ⁊ parētes exheredauerit adiecta cauſa in lege ſcripta: non pōt eis ſubueniri niſi per querelā inofficioſi teſtamēti quā rūpet̉ teſtamētū ⁊ ſuccedēt. niſi heredes ſcripti ꝓbēt exheredatiōis cauſā eē verā. quia tunc per querelam nō rūpet̉. Si vero nulla cauſa in legibꝰ ſcripta ſit ad iecta: nullū ſit teſtamētū quantū ad inſtitu tionē vt ſupradictū ē. quando pater fecit teſtamētū. Et hec oīa ꝓbant̉ in auc. vt cū de appel. cog.§. ⁊ hec quidē. ⁊.§. ſancimus itaqꝫ. coll̓. 8. Ubi aūt patrē nō exheredauit ſꝫ p̄terijt ꝯpetit patri bonoꝝ poſſeſſio ꝯtra ta. ff. de inoffi. teſta. pater. Si aūt teſtet̉ col lateralis ꝯpetit querela turpi perſona inſti tuta: nō alia fratri ſuo ꝯſanguineo: ⁊ non alij alicui. C. de inoffi. teſta. fratres. Ex his patet ꝙ inducunt querelam inoffi. teſta. ex heredatio in legitima paterna. ⁊ p̄teritio in legitima materna. ⁊ hoc quando exheredatio facta ē ſine cauſa. ſi enī facta ſit ex aliqua cauſa adiecta in legibꝰ ſcripta. ⁊ ꝓbet̉: tunc ceſſat querela. Itē ceſſat elapſo quinquēnio ab adita hereditate: niſi querelam iterum expoſuerit is cui ꝯpetebat. ⁊ cogit̉ heres ſcriptus adire vel repudiare ſi ſit in eadē ꝓuincia elapſis mēſibꝰ ſex. ſi aūt in alia elapſo anno. Ceſſat etiā ſi lega tū agnouit. vel al̓ teſtamētū expreſſe vel ta cite approbauit vel legitimā recepit. C. de inoffi. teſta. l. penul.§. fi. ⁊. l. cū querit̉. ⁊. l. parentibꝰ. Excludit̉ etiā ſi ei poſſit aliter ſubueniri. vt qꝛ ꝯpetit ei bonorū poſſeſſio vel cōditio ex lege diui Pij in bonis arro gatoris. inſti. de inoffi. teſta.§. tam autem. ¶ De codicillis titulus 34. Oſtea ꝯſiderandū eſt de codicil lis. Et pͥmo quid ē codicillus ⁊ vnde dicit̉. Secūdo quis codi cillari poſſit. Tertio quādo pn̄t fieri codicilli. Quarto in quibꝰ ꝯueniunt codicilli ⁊ teſtamētū. Quinto in quibꝰ diferūt. Sexto de ſorma codicilloꝝ.ſ. qualis debeat eē. ¶ Circa pͥmū ſciendū ꝙ codicilus ē quedā ſine heredis inſtitutione diſpoſitio vltime voluntatis. dicit aūt vltime qꝛ ſicut teſtam̄tū ita etiā codicillus mortē ꝯfirmat̉. C. de cadu. tol. l. i. Quare autem dicat ſine heredis inſtitutione patebit in ꝗnto ar. Dicit̉ aūt codicillus a codice. qꝛ ē eius diminutiuū. dicit̉ enī teſtamētū cōdex. qꝛ perfectā diſpoſitiōeꝫ ꝯtinere debet patrimonij tēporalis. ſꝫ codicillus.i. ꝑuus codex dictus ē. qꝛ in eo de vna re vel aliꝗ bus rebus aūt de parte vel de quantitate certa diſpoſitio ꝯtinet̉. Irca ſecūdū ſciendū ꝙ oīs ille ⁊ ſolus ille qui pōt de iure teſtari po teſt ⁊ codicillari. qui v̓o nō poteſt de iure teſtari nec pōt codicillari. C. de codi cil. nec codicillos. Ideo dixi de iure. quia ſi aliquis de facto nō poſſꝫ teſtari: eo ꝙ nō habet ſeptē teſtes: habꝫ tn̄ quinqꝫ qui ſufficiunt codicillis: poterit codicillari. ff. de le. .3. l. fideicōmiſſa.§. quotiens. Irca tertiū ſciendū ꝙ pōt quis co dicillos facere ante teſtamentū ⁊ poſt: ⁊ oēs valebunt: niſi ſecundus ꝯtradicat pͥmo. C. e. cū ꝓponatis. Un̄ lꝫ ꝗs teſtamētū nec fecerit nec facturus ſit: ſꝫ ſit moriturus ab inteſtato: pōt tn̄ codicillos facere: in quibus legata vel fidecōmiſſa relinquat: que tenebunt̉ eius heredes veni entes ab inteſtato preſtare. Et ſic pꝫ ꝙ ab inteſtato poſſunt fieri codicilli. inſti.§. nō tm̄ autem. Irca. 4ᵐ ſciendū ꝙ teſtamētuꝫ ⁊ codicillus ꝯueniūt pͥmo in diſponente. quia cui ꝓhibet̉ teſtari ꝓhibet̉ codicillari. vt dictū ē ſupra. 2º ꝗa vtrūqꝫ fieri pōt nūcupatiue ⁊ in ſcriptis. C. de bo. libe. l. 2. 3º. qꝛ eiſdē modis ꝗbꝰ in firmant̉ teſtamēta infirmant̉ ⁊ codicilli: niſi fiant ab eo ꝗ vult decedere īteſtatꝰ. qꝛ

T. Li. XXXIIII. tunc nō infirmant̉ a generatione poſthumi. C. eo. l. i. Irca quītū ſciēdū ꝙ teſtamētū ⁊ codicillus differunt pͥmo quia in teſtamēto fieri poteſt inſtitutio directa ⁊ fideicōmiſſaria. ſꝫ in codicillis tm̄ fideicōmiſſaria. Is enī qui codicillat̉ pōt heredē pn̄ti teſtamēto inſtitutū ſiue etiam legitimū.i. ab inteſtato vemētē per fideicōmiſſum in codicillo rogare vt alteri reſti tuat hereditatē. Inuenit̉ tn̄ caſus in quo directa inſtitutio facta in codicillo trahit ad fideicōmiſſū. qui notatꝰ ē ſupra ti. de eſ fectu clauſule finalis. Secūdo ꝑ codicillū nō admittit̉ hereditas heredi inſtituto in teſtamēto niſi vno mō vt ſi quis ī teſtamē to pluribꝰ heredibꝰ inſtitutis: deinde faciat codicillū ī quo dicat vnū ex heredibꝰ ſuis .ſ. ticium nō mereri volūtatē ſuā. tūc enim hereditas aufert̉ a ticio vti indigno. In alijs tn̄ heredibus inſtitutio tenet. ff. de his quibꝰ vt indignis. l. aufert̉ hereditas. Itē ⁊ ſi dicat oēs nō mereri voluntatem eius vel ſi filio vno inſtituto dicat cū nō mere ri. ff. de adimen. le. l. diui ſeuerꝰ ⁊ antoniꝰ. ſꝫ lꝫ ita ſit de hereditate legata. tn̄ ⁊ fideicom miſſa ī pn̄ti teſtamēto vel codicillo relicta poſſūt in ſequēti codicillo adimi ⁊ tn̄ſſerri ⁊ eis poteſt addi ⁊ detrahi. inſti. de ademp. lega. ꝑ totū. Tertio exheredatio ſit in teſta mēto: nō aūt in codicillo. inſti. e.§. codicill̓. Quarto heredi pure inſtituto in teſtamēto nō poterit adijci ꝯditio in eo que obſit ſibi In codicillo ſic. inſti. e.§. ⁊ directo. Quīto quia heredi inſtituto in teſtamēto nō pōt fieri ſubſtitutio directa. In codicillo bene. lꝫ ſi facta fuerit trahat̉ ad fideicōmiſſariā videt̉ enī teſtatorē rogaſſe inſtitutū hereditatē illi reſtituere quē in codicillo ſubſtituit. ff. ad trebel. ſceuola. Sexto quia in te ſtamēto requirūt̉ regulariter ſeptē teſtes ⁊ rogati. ſꝫ in codicillo ſufficiūt quinqꝫ nō rogati. C. e. l. vlti. In codicillo etiā mulier ē idoneus teſtis: ſꝫ ſecus ſit in teſtamēto. ff. de teſta. ⁊ qui teſti. l. ꝗ teſtamēto.§. mulier in teſtamēto. Septimo quia nemo pōt decedere duobꝰ teſtamētis relictis: ita ꝙ te neat vtrūqꝫ. ſꝫ bene pōt quis decedere plu ribꝰ codicillis relictis. ⁊ omnes tenebunt. .ff. e. de iure codicil. l. diui ſeuerus. Octauo quia ſi quis dum eſſet filiuſfamilias in teſtamēto vel ẜm fideicōmiſſū in codicillo reliquerit ⁊ poſtea pater familias deceſſe. rit eadē volūtate durāte: valebūt codicilli. hoc aūt eē nō pōt in teſtamēto. ff. de lega. 3 l. i.§. ſi filiuſfami. Eꝗt̉ videre de ſexto.ſ. de forma co dicilloꝝ. Circa qd̓ notādū ꝙ for ma codicilli facti ante teſtamentū vet facti nullo ante vel poſt ꝯdito teſtamē to: ē talis. A. ꝑ dei grām mēte ⁊ corpore ſanus: vel mēte ſanus: lꝫ corpore languidus volēs hac particulari diſpōne ꝓuidē ſue vltime volūtati pn̄tes infraſcripto modo ꝯdidit codicillos. pͥmo elegit ſepulturam ſuam apud talē eccleſiā. Itē ꝓ aīa ſua reliquit ⁊cͣ. ⁊ ad hec exequēda voluit eſſe ſu os fideicōmiſſarios tales. Itē reliquit dn̄e berte vxori ſue dotes ſuas q̄ fuerūt cētuꝫ lib. Itē reliquit eidē de bonis ſuis iure ſe gati. io. lib. Itē legauit tali amico ſuo quin qꝫ lib. Et ſic legata ⁊ fideicōmiſſa ꝓut teſtator voluerit diſponere poterit. Si autē ſubſtitutionē fideicōmiſſariā facere velit: dicet̉ ſic. Inſuꝑ heredes ſuos legitimos .i. ab inteſtato ei ſuccedētes rogauit per fideicōmiſſū his pn̄tibꝰ vt ip̄am hereditatē vel talē eiꝰ parte reſtituāt petro. In fine v̓o ita ꝯcludet. Et hāc ſuā vltimā volūtatē aſeruit eē velle quā valere voluit iure codi cilloꝝ vel cuiuſcūqꝫ alteriꝰ vltime volūtatis qua meliꝰ valere pōt: ⁊ eā ab omni he rede ſuo firmiter ⁊ inuiolabil̓r obſeruari. Si vero fiat codicillus poſt teſtamētū dicetur ſic. Uerū ē a. teſtam̄tū ſuꝑ bonoꝝ ſuoꝝ diſpōneꝫ feciſſe manu mei vel talis nota rij ſcriptū. ſꝫ qꝛ volūtas hoīs ē deambulatoria vſqꝫ ad extremū vite. ideo. a. poſt teſtamētū p̄dictū volūtate circa quedā mutata deliberato ꝯſilio preſentes ſuꝑ vltimo velle ſuo ꝯdidit codicillos. pͥmo nāqꝫ legatū. io. lib. quod in ip̄o teſtamēto petro reliqͣ rat his pn̄tibꝰ codicillis ademit ⁊ ſubtͣxit eidē. Itē de alio legato. 15. lib. quas ip̄e tali reliquit ī ip̄o teſtamēto ademit eidē. io. lib. Itē tali cui legauit in ip̄o teſtamēto is. lib. addidit alias. 15. exͣ. de teſta. c. rainaldus. .§. ceterū. Si aūt fideicōmiſſariā ſubſtitutionē facere voluerit: dicet̉ ſic. Preterea c. quē ſibi heredē in dicto teſtamēto īſtituit his pn̄tibꝰ codicillis rogauit ꝑ fideicom miſſū vt ip̄am hereditatē vel talē eiꝰ parte reſtituat petro. Si v̓o alicui de pluribꝰ here dibꝰ inſtitutis hereditatē adimere velit ſic dicet̉. Inſuꝑ vnū ex heredibꝰ ſuis.ſ. b. di xit ⁊ declarauit nō mereri volūtatē ſuam. poſtea oībꝰ codicillaribꝰ diſpōnibꝰ ordina tis infert̉ ſic. In ceteris aūt ī ip̄o teſtam̄to

C..III. XXXV. ꝯtētis ip̄ꝫ teſtamētū pleniſſime ꝯfirmauit: ⁊ hāc ſuā vltimā volūtatē ⁊cͣ. vt ſupra. Si v̓o fiat codicillus poſt teſtm̄ ⁊ codicillū vl̓ codicillos dicet̉ ſic. Uerū ē a. feciſſe teſtm̄ ſcriptū manu mei notarij vel talis notarij ⁊ poſt ip̄m teſtm̄ feciſſe codicillū ſcriptum manu talis notarij. qꝛ tn̄ vbi ſuadet rō li berū ē vſqꝫ ad finē vite mutare ꝯſiliū. idē a. iteꝝ pn̄tes addidit codicillos: in quibꝰ reliꝗt ꝓ aīa ſua ⁊cͣ. De legatis poterit etiā ī codicillis filijs ſuis pupillis de tutore vl̓ tutoribꝰ ꝓuidere. vel eos de nouo ꝯſtitue̓do: eo ꝙ in alia vltima pn̄ti volūtate de ill̓ nullā fecit mētionē. vel aliquid pͥoribꝰ addēdo. In fine aūt dicet̉ ſic. Cetera v̓o in ip̄is teſtamēto ⁊ codicillis pn̄tibꝰ ꝯtēta ap probauit ⁊ ꝯfirmauit: ⁊ hāc vltimā ſuam volūtatē ⁊cͣ vt ſupra. ¶ De ſucceſſionibꝰ ab inteſtato titulꝰ 35 Einde ꝯſiderandū ē de ſucceſſi onibꝰ ab inteſtato. vbi pͥmo vi dēdū ē quot ⁊ quibꝰ modis dr̄ ꝗs ſuccedere ab inteſtato. 2º ꝗbꝰ ab inteſtato hereditas deferat̉. 3º. in ſpāli de ſucceſſionibꝰ clericoꝝ qui decedūt īteſtati. ¶ Circa pͥmū ſciēdū ꝙ ſex modis pōt ꝗs dici decedere īteſtatꝰ. Primo ſi mo riēs nullū fecit teſtm̄ vel qꝛ noluit: vel qꝛ nō potuit: vel qꝛ filiuſfamilias vl̓ pupillus erat: vel aliqd̓ ſil̓e iuris impedimētū habe bat. 2º qꝛ etſi teſtm̄ fecit: nō tn̄ iuris: qꝛ.ſ. nō habuit legitimū numeꝝ teſtiū legitimo rū. vel defuit alia ſolēnitas legitima. 3º qꝛ ſi teſtm̄ fecit: illud tn̄ poſtea factū ē ruptū.ſ. poſthumi gn̄atōe. vel irritū.ſ. ꝑ capitis di minutionē teſtatoris. 4º. ſi teſtm̄ ex omni parte ſit legitime factū: nullus tn̄ ex eo he res apparet. qꝛ.ſ. vel inſtitutꝰ eē noluit: vel viuo teſtatorē: aut etiā ante aditā hereditate deceſſit. vel ꝯditio ſub qua inſtitutus erat defuit. ꝓbant̉ autē iſti quatuor modi inſti. de here. q̄ ab inteſta. defer. in pͥn. 5º. ſi filiꝰ noīatim ⁊ cū cā legitima ſit exhereda tus: ſꝫ poſt mortē teſtatoris ꝓpoſita q̄rela inoffi. teſta. ⁊ herede cām ingratitudinis nō ꝓbante: teſtm̄ ꝑ ſentētiā ē reſciſſū. 6º. ſi teſtm̄ de iure p̄torio ꝑ tabulas reſcindatur. Et his duobꝰ vltimis modis dicit̉ ꝗs ex poſt facto teſtamēto decedere inteſtatꝰ. C. de colla. vt liberis. Inſuꝑ nota ꝙ nō videt̉ decedere inteſtatꝰ vel ſine liberis ꝗ religieccleſiā heredē. exͣ. de ꝓba. in pn̄tia. Irca 2ᵐ ſciēdū ꝙ ſi ꝗs deceſſerit inteſtatus ⁊ relinquat filios legiti mos ⁊ naͣles vel eos ꝗ legitimoꝝ loco adoptati ſunt. Ip̄i filij tam femine qͣꝫ maſculi. tā emancipati qͣꝫ ſerui. tā poſthumi qͣꝫ nati. tā in monaſterio qͣꝫ ī ſeculo ad hereditatē equis porcionibꝰ admittūt̉: excluſis oībꝰ aſcēdētibꝰ ⁊ collateralibꝰ ip̄ius defuncti. qꝛ liberi vſqꝫ ad infinituꝫ ceteris p̄ferunt̉. inſti de he. q̄ ab inte. de.§. i. Sꝫ ſi cū p̄dictis filijs relinquat etiā nepotes ex ꝯſimilibꝰ p̄mortuis liberis natos: ipſi nepo tes cū ſuis patruis ⁊ amicis admittent̉. patrui tn̄ ⁊ amici in capita. nepotes v̓o in ſtirpes admittent̉. ⁊ hoc ē verū etiā ſi ſint in gradu quarto cōſtituti. Idē dicēdū eſt qn̄ ſuper ſunt ſoli nepotes ⁊ deinceps. quia tūc etiā vocant̉ in ſtirpes. inſti. de he. q̄ ab inteſta.§. cū filiꝰ. ⁊ pluribꝰ alijs.§. Si autē moriēs inteſtatꝰ relinquat aſcēdētes legiti mos: tūc vocabunt̉ pͥmo pater ⁊ mater vl̓ alter eoꝝ qui ſuꝑeſt: inde excluſis ceteris aſcēdentibꝰ. Si v̓o nec pater nec mater ei ſuꝑſit: tūc vocabūt̉ alij aſcēdētes gradus proximioris tā patrū qͣꝫ matrū: vt pat̓nis quedā legitima: maternis v̓o alia legitīa debeat̉: lꝫ diſpar ſit eoꝝ numerus. ⁊ hoc qn̄ in eodē gradu cōcurrunt ſimul patruꝫ ⁊ matrū. Aliter is ꝗ ꝓximior eſt defuncto ſiue paternꝰ ſiue maternus fuerit admitta tur. Si aūt nullus deſcēdētiū vel aſcēden tiū ſupſit: ſꝫ ſuꝑſunt tm̄ collaterales: tūc vo cabunt̉ in capita. primo fratres ⁊ ſorores ex vtroqꝫ parēte ꝯiūcti defuncto: ⁊ etiam ꝯſimiliū fratrū ⁊ ſoroꝝ p̄mortuoꝝ filij: lꝫ in ſtirpes. Sꝫ nunꝗd cū fratribꝰ vocabūt̉ nepotes.i. filij filij alteriꝰ fratris. videtur ꝙ ſic. qꝛ noīe filioꝝ ꝯtinent̉ etiā nepotes. ff. de v̓. ſig. liberoꝝ appellatiōe. Sꝫ dicēdū ē ꝯͣrium ẜm ꝟ. qꝛ hoc pͥuilegiū datū ē filijs vnde nō tranſit ad alios. ff. ꝙ cū eo qui ī aliena po. eſt. l. ſed fi. Si vero premortuoꝝ oīum fratrū ⁊ ſoroꝝ filij p̄dictoꝝ ſoli ſine patruis ⁊ amicis ſuꝑeſſent: tūc ẜm azo. ⁊ Hoſti. vocarent̉ in capita: nō in ſtirpes: lꝫ ſecus ſit de nepotibꝰ natis ex filijs. vt dictū ē ſupra.§. ſꝫ ſicut p̄dictis. vnde tūc excludē tur fratres ⁊ ſorores ex vno tm̄ parēte cō iuncti defuncto: ⁊ ꝯſimiliū fratrū ⁊ ſoroꝝ filij. Si v̓o inteſtatꝰ tm̄ relinquat fratres ⁊ ſorores ex altero parēte ſibi ꝯiūctos ip̄i ad eiꝰ ſucceſſionē admittent̉: ⁊ cū eis ꝯſi miliū fratrū ⁊ ſoroꝝ filij in ſtirpes. Si āt hiꝰ ab inteſtato decedēti nullus oīo ſuꝑſit

T. Li. XXXV. frater ſiue ſoror ſiue ex vtroqꝫ ſiue ex alte ro parēte ꝯiūctus. vel nullus ex eoꝝ liber tis: ſꝫ ſuꝑfint ei alij collaterales: tūc ꝗ pͥor ē ex eis in gradu potior ē in ſucceſſione: ſub lata omni dr̄ia ſexꝰ patrie ptātis ⁊ cogna tionis: ⁊ ſuccedūt in capita. Si v̓o is qui morit̉ inteſtatus ſimul relinquat parētes ⁊ fratres: tūc pater vel mater vel alter eo rū ꝗ ſuꝑeſt: aut eis p̄mortuis auus ⁊ auia vel ꝗlꝫ alter aſcendētiū proximior defun cto fratres ⁊ ſorores ex vtroqꝫ parēte ꝯiū cti defūcto ꝑiter ⁊ eꝗs porcionibꝰ ī capita vocabūt̉: cū quibꝰ ⁊ ꝯſimiliū fratrū ⁊ ſoroꝝ p̄mortuoꝝ filij ſuccedūt in ſtirpes: excluſis fratribꝰ ⁊ ſororibꝰ ex altero tm̄ parē te ꝯiūctis. hi.n. fratres ab aſcēdētibꝰ repel lunt̉. ꝓbant̉ hec in auc. de he. ab inte. ve. ⁊ in auc. vt fratrū filij. col̓. 9. Et intellige il lū partētē eē gradū ꝓximiorē quē nullus p̄cedit.i. inter quē ⁊ defunctū nullus medi erat. ff. de v̓. ſig. ꝓximꝰ ē quē. Si ꝗs aūt re linquat aliquos fratres vterinos tm̄ ⁊ ali quos ꝯſāguineos: certe ī rebꝰ paternis p̄fe rūt̉ frēs ꝯſanguinei. in mat̓nis v̓o vterini In alijs v̓o bonis vocabunt̉ cōiter. Qui v̓o ex vtroqꝫ parēte ſūt cū vtriſqꝫ admittē tur. vt. C. de le. he. de emācipatis. in fi. ⁊. C. cōia. de legatoꝝ ſuc. l. fi. ẜm azo. Sꝫ Laufran. cremon. dicit ꝙ indiſtincte admittēt̉ ⁊ ſi nō ſuꝑſint fratres ex vtroqꝫ latere. vt C. cōia. de lega. ſuc. l. ſpalle. aucͣ. itaqꝫ. Et l in allodijs. nā in ſcūdalibꝰ de ꝯſuetudine in multis regionibꝰ ſn̄ia azo. vēdicat locū vt dicit Hoſti. Hec dicta ſunt de fratribus naͣlibus ⁊ legitimis. Sꝫ ꝗd de naͣlibꝰ tm̄. ℟º ẜm azo. ſuccedūt ſibi inuicē. inſti. d̓ ſuc cogna.§. vulgo. ſꝫ Hoſti. ꝯͣdicit in auc. ꝗ. mo. na. effi. ſui.§. filiū. coll̓. 7. Deficiētibus aūt oībꝰ iā aſcēdētibꝰ qͣꝫ deſcēdētibꝰ ⁊ etiā collateralibꝰ: ſuccedit vir vxori ⁊ ecōuerſo. in aucº de he. ab inte. ve. in pͥn. quibꝰ ſuc cedit fiſcus. vt pꝫ. li. io. C. de bonis vacan⁊ de incor. l. i. ⁊. l. 4. Hoc ē verū niſi pactū vel ꝯſuetudo p̄iudicet ẜm hoſti. Item ſi mr̄imoniū ſit ſine dote: aut donatōe ꝓpter nuptias: ⁊ ꝯiunx p̄moriēs ſit diues: ſuper ſtes v̓o pauꝑ: ſuccedet illi cū liberis cōibꝰ alteriꝰ matrimonij in quarta: ſi ſint tres li beri vel pauciores. Si v̓o ſint plures: ſuc cedet in virile.i. equalē porcionē. ita tn̄ ꝙ ſi habeat liberos eiuſdē matrimonij ꝓprie tatē eis ꝯſeruet. Illis aūt non extantibus dn̄ium habebit. C. vn̄ vir ⁊ vxor. aucͣ. pre terea. Et idē ē ſi nō ſuꝑſint liberi: ſꝫ aſcēdē tes ẜm accur. Similiter cū vir ſine cauſa dimittit vxorē: vxor hr̄e dꝫ quartā partē ī bonis viri. C. de repu. mariti.§. i. Hec Ber. exͣ. de teſ. rainucius. ¶ Itē ꝯdemnatis ꝓ cri mine ad mortē deſcendentes ⁊ aſcendētes vſqꝫ ad tertiū gradū ſuccedūt in bonis eo rū. Si v̓o vxores habet ille ⁊ dotē ⁊ dona tionē ꝓpter nuptias accipiēt. Si v̓o p̄dcōrum neminē habēt: eoꝝ bona fiſco cedent ꝓpter crimē leſe maieſtatis. in quo bona eoꝝ ꝯfiſcāt̉. in auc. vt nulli iudi.§. fi. coll̓. 9. Itē ſi quis moriens donatōeꝫ facit in mēſura: ille qui ſuccedere dꝫ reuocare nō pōt donationē illā: niſi quātum ſufficit ad quartā. C. de inoffi. teſta. l. i. querela aūt de inofficioſa donatōe nō dat̉ niſi quibꝰ neceſſe ē aliquid relinqui. C. de officioſa donatꝭ. ſi totas. Preſbr̄ autē nō tenet̉ aliꝗd legare de ſuis ꝓprijs: niſi velit. ideo hec q̄ rela locū nō habet in eis. Hec Ber. exͣ. e. c. fi. ¶ Ad hoc nota ꝙ filioſa. inteſtato mo rienti hn̄te caſtrenſe vel quaſi caſtrenſe pe culiū ſuccedent filij eius legitimi: excluſis oībus alijs. ⁊ ſi liberi nō ſuꝑſint: vocant̉ aſcendentes ꝓpinquiores: ⁊ cū eis fratres vtrinqꝫ ꝯiūcti defuncto. Filio familias v̓o habēti aduēticiū ſ. in iure quod habebat in aduēticio eodē mō ⁊ ab eiſdē ſuccedit̉ mō quo p̄dictū ē. inſti. q. nō ē pͥmis. fa. teſ. .§. ſi v̓o inteſtati. Qualr̄ aūt ⁊ ī quāto ſuo cedāt ab īteſtato liberi naͣles: ⁊ eis ſuccedat̉: infra dicet̉ in tractatu de matrimōio. titulo de filijs. Irca tertiū nota ꝙ oēs clerici pn̄t in vita ⁊ in morte facere ꝗcꝗd pla cet eis de rebus illis que obuenerūt ip̄is intuitu ꝑſone. Si v̓o decedant inte ſtati: tūc diſtingue. qꝛ aūt certū ē ꝙ habe bant aliquas res tales. aut dubiū ē. ſi ſit certn̄ aūt tales res ip̄oꝝ ſunt diſtincte a rebus eccleſie ⁊ tunc ſuccedēt ꝯſanguinei ẜm ordine p̄notatū. 12. q. 2. ſi ſūt manifeſti. Aut ſunt ꝑmixte: ⁊ tūc aūt ſcit̉ que res fu erunt clerici ⁊ que eccleſie: ⁊ ſic etiā ſucce dunt cōſanguinei. Aut neſcitur: tunc ẜm Goſ. preſumit̉ ꝓ illo qui eſt in poſſeſſione rei: de qua ē queſtio. vn̄ ſi eccleſia poſſidet: incūbet heredibꝰ probatio. ſi heredes: incūbet eccleſie. ar. 12. q. 4. c. i. ⁊ 2. ẜm vero Io. ⁊ Ber. exͣ. e. ſancto. in hoc caſu peculiū diuidi dꝫ in quatuor partes: quaruꝫ vna erit ep̄i. ſecūda eccleſie in qͣ admīſtrauerat

C..III. XXXVI. tertia pauꝑibus dabitur. quarta erit pare tū ſi ſint idonei. ſi v̓o nō ſint idonei. puta qꝛ ſunt heretici: tunc ep̄s illā in vtilitatem eccleſie diſtribuet. vt in. d. c. ſancto. Sꝫ ꝯͣ hoc eē videt̉. 12. q. 4. c. i. vbi dicit̉. ꝙ ſi dubiū ē equal̓r diuidet̉ inter eccleſiā ⁊ heredes. ℟ndet Ber. ẜm Laur. ꝙ. c. ſancto. in. telligit̉ de p̄ſbyteris illis qui ex ſeruis facti ſunt p̄ſbr̄i. ⁊ ſic parētes nō erāt idonei. cū cēt ſerui. ⁊ ſic acquirere ſibi poſſent. vn̄ ꝙ dicit̉. ſi ſunt idonei. ſubandi. quia ſunt manumiſſi. Sꝫ illud aliud. c. loquit̉ ī alio caſu. Dicit etiā Ber. ꝙ nō credit ꝙ hodio talis diuiſio locū haberet: īmo ꝙ in hiꝰ rebus ꝯſanguinei ſuccederēt. 12. q. vltꝭ. c. vltꝭ. Si aūt ſit dubiū vtrū habuit aliquas reꝓprias: totū vēdicabit eccleſia. qꝛ pro eis preſumit̉ niſi ꝯͣrium ꝓbet̉. ar. 12. q. 3. ꝗcū qꝫ. ff. de rebꝰ dubijs. ciuibꝰ. ⁊. l. vbi ē v̓boꝝ. ¶ Quid ſi clericus ab inteſtato decedens fuerit ī pluribꝰ eccleſiis bn̄ficiatꝰ. ℟º bona cius ſi n̄ habeat cognatos diſtribui debēt inter eas ꝓ rata bn̄ficioꝝ que obtinuit in eiſdē. exͣ. d̓ teſta. relatū. 2.§. vlt. vt.ſ. plus ei det̉ a qua plus recepit. Et ẜm Ber. ibidē attēdēdū ē vtrū ſeruierit vni magis qͣꝫ alteri. ar. exͣ. de feu. c. i. ⁊ exͣ. de p̄ben. cum ẜm apl̓m. vbi dicit̉ ꝙ qui altari ſeruit de alta ri viuere debꝫ. gͦ ſi nō ſeruiuit vel paꝝ ſeruiuit plus ei reſtitui dꝫ. Hec Ber. Ad hͦ nota ꝙ ſi clericus vxoratus nō habēs cō gnatos inteſtatus decedat: vxor ei ſuccedit in ꝓprijs bonis ⁊ p̄fert̉ eccleſie. C. de ep̄i. ⁊ cle. ſi quis. deficiētibus autem cognatis ⁊ vxore ſuccedit eccleſia quaſi fiſcus. exͣ. e. c. i. niſi eccleſia eēt ſibi ingrata. tūc.n. nō ſuccederet ſibi. C. de inoffi. teſta. liberi. vbi mater excludit̉ a poſſeſſione filij ꝓpter in gratitudinē ꝯmiſſā erga filiū. hec ꝟ. ⁊ b̓n. exͣ. de poſtul̓. cū ſacerdotis. Sꝫ quid intel ligit̉ hic noīe eccleſie. ℟ndet Hoſti. ꝙ ītel ligit̉ ille a quo bn̄ficiatus erat. vbi eccl̓iaꝫ vel certū bn̄ficiū nō habebat. Al̓ intelligitur ſucceſſor. vt exͣ. de teſta. relatū. 2.§. nomine eccleſie. ⁊. c. requiſiſti.§. fi. Ideoqꝫ re ctor eccleſie bona ſucceſſoris debꝫ hr̄e: nec ea dꝫ ep̄s occupare: al̓ furti crimīe irretit̉ io. q. 2. c. fi. ¶ Ad quid heres tenet̉. tiꝰ. 36. Oſtea ꝯſiderādū ē ad ad heres tenet̉. Circa qd̓ ſciēdū ꝙ heres tenet̉ ad totū illud ad qd̓ defun ctus tenebat̉. qꝛ vt dictū ē ſupͣ hereditas ē ſucceſſio in vniuerſū ius qd̓ habuit defunctus: habita tn̄ diſtinctōe an fecerit inuētariū vel nō. an adierit hereditatē vl̓ nō. quod ſoliꝰ animi ē. ff. de acꝗ. he. ꝓ herede. Tenet̉ etiā heres defuncti volū tatē īplere. 13. q. 2. vltima volūtas. tenet̉ āt heres ſiue filiꝰ ſiue exͣneus oīa debita defū cti ſoluere: ſiue ſint ex ꝯtractu ſiue quaſi. ſiue ex maleficio ſiue quaſi. ſiue res ꝓ qͦ debitū fuit ꝯtractū ad ip̄m heredē ꝑuenerit ſiue nō. ſiue lis fuerit cū defuncto ꝯteſta ta ſiue nō. ⁊ hoc de iure canonico. 16. q. 6. ſi ep̄m. ⁊ exͣ. de pigno. ex lr̄is. ⁊ de ſolu. c. i. ẜm Inno. Lau. Io. ⁊ Ray. ⁊ Hoſti. vidēt̉ eē ſn̄ie hiꝰ. lꝫ Alanꝰ diſtīerit de maleficijs vtrū lis ꝯteſtata fuerit cū defūcto vel non p. l. C. ex delictis defuncto. l. vna. ¶ Quid ſi nō ſufficiat hereditas ad debita ſoluēda ℟º diſtinguē ẜm leges an fecerit inuētariū vel nō. ſi ſic: nō tenet̉ vltra vires heredita tis. ſi nō: tenet̉. C. de iure delibe. l. cū antiꝗ oribꝰ.§. ideoqꝫ ſancimꝰ. ⁊ idē videt̉ ẜꝫ ius canonicū. exͣ. de teſta. rainaldus.§. penul. ⁊ fi. In iudicio aūt aīe ẜm Hoſti. ⁊ ray. non tenet̉ vltra qͣꝫ ad eū ꝑuenerit de ip̄a heredi tate: ſꝫ poſſꝫ imputari ſibi quo ad falcidiā detrahendā. Sꝫ quibus ſatiſfaciet pͥmo. ℟ndet Hoſti. ꝙ pͥmo debitoribꝰ. ſecundo dāna paſſis in foro ꝯtētioſo. ⁊ hoc ī ſolidū ſine aliqua detractione. tertio legatarijs ⁊ alijs qui cām lucratiuā ꝓſequunt̉: detͣcta falcidia ſi neceſſe fuerit de legatis. qꝛ ī illa grauari nō potuit. in auc. de teſ.§. penul. coll̓. 8. ⁊ exͣ. de teſta. rainucius. ⁊. c. rainaldꝰ Et hoc ſi fecit inuētariū. ſi v̓o nō fecit: tene tur: etiā in vtroqꝫ foro inſolidū ip̄a legata ſoluere: inquantū hereditas patit̉. nō enī tenet̉ vltra in iudicio aīe. vt etiā p̄dictū eſt in p̄cedēti. q. Et ſic etiā intelligi pōt quod ibidē de inuētario dicit̉. Sꝫ ⁊ pͥmis debito ribꝰ pͥmo ſatiſfieri dꝫ. ſecūdo ſecūdis. ⁊ ſic ꝑ ordinē: ita tn̄ ꝙ rō pͥuilegiatoꝝ habeat̉. ⁊ hoc ſi ſimul veniūt creditores ⁊ legatarij. nā ſi ſeꝑatim liberat̉ heres ꝑ ordinem ſoluēdo cuilꝫ veniēti: dū tn̄ ſit ſine dolo. qꝛ .ſ. nō ē facti ꝯſcius: nec aliquid de heredita te ſubtraxit. in quo caſu reſtituere tenetur in duplū illud qd̓ celauit. Aliter nō tenet̉ de ꝓprio ſatiſface̓ ſecūdo veniētibꝰ: lꝫ eēnt potiores in iure. qui tn̄ actionē habēt conͣ creditores poſteriores vel legatarios ꝗbꝰ iam ſatiſfactū ē. ⁊ nihilominꝰ ꝯͣ heredē: ſi penes eū aliquid de hereditate remanſit. deductis tn̄ oībꝰ expenſis neceſſarijs quas

T. Li. XXXVII. fecit occaſione hereditatis ſiue cā ſuneris ſiue cā inuentarij ꝯficiēdi: vel alia ꝯſil̓i. ⁊ breuiter ſicut nō facit lucrū vbi hereditas nō ē ſoluēdo: ita nō dꝫ grauari in aliquo. Probāt̉ hec oīa. C. depoſi. l. fi. Si tn̄ heres p̄dictū ordinē in ſoluēdo mutauerit nō ab ſoluit̉ in foro ꝯſcīe: niſi faciat hec ignorā ter credēs hereditatē ad oīa ſoluēda ſufficere: vel neſciēs hūc potiorē eē. de hoc sͣ. ti. de vſu. ar. 7. q. ſꝫ quoꝝ. ⁊. q. ſꝫ nūquid pͥus. ⁊. q. ſequēti. Lꝫ aūt obligatio ſic tranſeat ad heredem: pena tn̄ ꝑiurij vel voti facti ⁊ qd̓libet aliud qd̓ ex ſua vi vel forma non pōt excedere ꝑſonā ſingularē nō trāſit ad heredē. ſic intellige. 7. q. i. deniqꝫ. ⁊ exͣ. de iu rei. v̓itatꝭ. Hec Hoſti. ⁊ Ray. Sꝫ ꝗ ſunt inter creditores potiores. ℟º potiores ſunt illi qui habēt pignora.ſ. vt ſoluat̉ eis qͣꝫtū valet pignus: qͣꝫ qui habent ꝑſonales tm̄ actiones. Inter v̓o creditores hypotheca rios pͥor ī tꝑe ē potior in iure niſi ī ꝗbuſdā caſibꝰ ſpālibꝰ qui ſolēt notari. C. qui po. in pi. ha. l. ſi decreto p̄toris. Inter v̓o hn̄tes actōes ꝑſonales tm̄ eſtimant̉ pͥuilegia nō ex tꝑe ſꝫ ex cā.ſ. fiſcus ⁊ mulier in dote p̄fe rendi ſunt ceteris nō pͥuilegiatis. Itē actio tutele ⁊ actio depoſiti ſil̓es ſunt pͥuilegiate. vt.ſ. priꝰ debitū ſoluat̉ qͣꝫ qd̓ debet̉ ex alijs actionibꝰ nō pͥuilegiatis. hoc aūt ſolet no tari plenius. C. de bo. au. iu. poſſi. l. i. ⁊. l. 4. ¶ Quid ſi ſint plures heredes. nūquid ꝙ libet creditoribꝰ inſolidū obligat̉. ℟ndet Ray. ⁊ Hoſti. ꝙ nō: ſꝫ ꝓporcionabil̓r tm̄. C. de here. ac. l. i. ⁊. 2. Excipiunt̉ tn̄ caſus ī quibꝰ inſolidū quilꝫ obligat̉. pͥmꝰ ē ſi ali qd̓ indiuiduū ē in obligatione. vt ſi teſtō ꝓmiſit ſe opꝰ aliquod factuꝝ. ff. de v̓. ob. in executōe. 2ꝰ ſi res que reſtitui dꝫ ab vno inſolidū poſſideat̉. C. de her̄. ac. l. 2. In his .n. caſibꝰ heres inſolidū tenet̉. 3ꝰ ſi alim̄ ta ſint legata. tūc.n. ꝓ voluntate defuncti vel iudicis peti pn̄t ab vno inſoliduꝫ vel a pluribꝰ ꝓ paribꝰ deſignatis. ff. de alim̄. le. l. 3. 4ꝰ ſi teſtator ab vno herede legauerit creditori hereditarie ꝯpenſandi aīo. tūc.n. heres ille vſqꝫ ad qͣꝫtitatē debiti ſuſtinebit onꝰ legati. ff. de le. 2. cū ab vno. 5ꝰ ī expēſa funeris vxoris: q̄ nō tm̄ aſtringit heredes ꝓ porcionibꝰ hereditatis: ſꝫ viꝝ ꝓ porciōe q̄ ad eū ꝑuenit. ff. de re. ⁊ ſū. fu. quotiens Hec Hoſti. ⁊ ray. Quid ſi heres ſit pupil lus. nūꝗd p̄textu pupillaris etatis differet̉ ſol̓o debitoꝝ. ℟ndꝫ hoſti. ⁊ ray. ꝙ nō: dū mō hēat tutorē. C. d̓ he. ac. ſub p̄textu. ſi tn̄ tutor debitū qd̓ nō debebat ſoluere ſoluerit reſtitutio ꝯpetit. C. ſi aduerſus ſol̓onē. l. i. ¶ De ſuffragijs defunctoꝝ ti. 3 Iſo de teſtamētis in ꝗbꝰ teſtato res ſolēt aliqͣ legare ꝓ ſuffragiis poſt mortē eoꝝ ꝓ aīabꝰ fiendis ꝯn̄ter ꝯſiderādū ē de ſuffra gijs defunctoꝝ. Et pͥmo ī gn̓ali vtrū ſuffragia facta ꝑ vnū valere poſſint alijs. 2º qͦrū ſuffragia ꝓſūt defūctis. 3º. ꝗbꝰ ſuffragia proſūt. 4º q̄ ſuffragia ꝓſūt eis. 5º. quātū ꝓſint. Prmio gͦ q̄rit̉ vtrū ſuffragia ſca ꝑ vnū ꝓdeſſe poſſint alijs. ℟º ꝙ ſic. vnde psͣ. Particeps ego ſū oīum timētiū te. Ad cꝰ euidētiā ſciēdū ꝙ actꝰ noſter ad duo va lere pōt. pͥmo ad aliquē ſtatū acꝗrēdū ſic̄ ꝑ opꝰ meritoriū hō acꝗrit ſtatū btītudinis 2º ad aliꝗd ꝯn̄s ſtatū: ſic̄ hō ꝑ aliquē actū meret̉ aliqd̓ p̄miū accn̄tale vel dimiſſionē pene. Ad vtrūqꝫ aūt hoꝝ actꝰ noſter dupli cit̉ valere pōt. vno mō ꝑ viā meriti. alio mō ꝑ viā orōis. Et ē dr̄ia īter iſtas duas vias. qꝛ meritū īnitit̉ iuſticie. orō miẜicor die. qꝛ orās īpetrat petitum ex liberalitate eiꝰ ꝗ orat̉. Dicēdū gͦ ꝙ opꝰ vniꝰ nullo mō pōt alteri valere ad ꝯn̄duꝫ ſtatū ꝑ modū meriti. vt.ſ. ex his q̄ facio aliquis mereat̉ vitā eternā. qꝛ ſors glorie reddit̉ ẜm mē ſurā accipientis. vnuſꝗſqꝫ aūt ex actu ſuo diſponit̉ ⁊ nō ex alieno. Et hoc dico de diſ poſitōe dignitatis ad p̄miū. Sꝫ ꝑ viā orō nis etiā quantū ad ſtatū ꝯſequēdū opus vnius alteri dū ē ī via valere pōt ſicut cū vnus homo alteri īpetrat pͥmā grām. cū n. īpetratio orōnis ſit ẜm libertate dei ꝗ orat̉ ad oīa illa īpetratio orōis ſe pōt extēdere: q̄ ptāti diuine ſubſunt ordinate. Sꝫ qͣꝫtuꝫ ad aliꝗd qd̓ ē ꝯn̄s vl̓ acceſſoriū ad ſtatū opꝰ vniꝰ pōt alteri valere nō ſolū ꝑ viam orōis: ſꝫ etiā ꝑ viā meriti: qd̓ quidē dupl̓i ꝯtingit. vno mō ꝓpter cōicatōeꝫ in radice oꝑis meritorij que ē charitas. ⁊ ſic oēs ꝗ inuicē charitatē ꝯnectūt̉ aliqd̓ emolumē tū ex mutuis oꝑbꝰ reportant ẜm mēſuraꝫ ſtatus vniuſcuiuſqꝫ. qꝛ vnuſꝗſqꝫ in patria gaudebit de bonis alteriꝰ. Et inde ē ꝙ arti culus fidei ponit̉. cōionem ſanctoꝝ. Alio mō ex intētōe faciētis. vt cū ꝗs aliqͣ opera ſpāliter ad hoc facit vt talibꝰ ꝓſint. vn̄ iſta oꝑa quodāmō efficiunt̉ eoꝝ ꝓ quibꝰ fiūt quaſi eis a faciēte collata. vn̄ pn̄t eis valē vel ad impletōeꝫ ſatiſfactōis: vel ad aliqd̓

T. III. XXXVII. huiuſmodi. qd̓ ſtatū eoꝝ nō mutat. Equit̉ videre de ſecūdo.ſ. quorum ſuffragia proſunt defunctis. Et cir ca hoc querunt̉ plura.ſ. vtrū mor iui poſſint iuuari ex oꝑibus viuoꝝ. ℟º ꝙ ſic. quia hoc patet ꝑ illud. 2. Macha. 12. Sācta gͦ ⁊ ſalubris ē cogitatō ⁊cͣ. charitas nāqꝫ que ē vinculū eccleſie mēbra vniēs nō ſolū ad viuos ſe extēdit: ſꝫ etiā ad mor tuos ꝗ ī charitate decedūt. Charitas.n. cū vita corporis n̄ finit̉ i. corin. 13. Charitas nūqͣꝫ excidit. Similiter etiā mortui in memorijs hominū viuūt. ⁊ ideo intentio viuētiū ad eos dirigi poteſt. Et ſic ſuffragia mortuis dupl̓r proſunt ſicut ⁊ viuis.ſ. ꝓpt̓ charitatis vnionē: ⁊ ꝓpter intentioneꝫ ad eos directā. Nec tn̄ ſic eis valere credēda ſunt viuoꝝ ſuffragia. vt dictū ē.ſ. vt ſtatꝰ eoꝝ mutet̉ de miſeria ad felicitatē vel ecō uerſo. ſed valent ad diminutionē pene ſeu mitigationē ⁊ abbreuiationē: vel aliꝗd huiuſmodi quod ſtatū mortui nō trāſmutat. quia vt dicit Aug. in ench. c. 65. dū in hac vita viuerent meruerūt vt hec ſibi poſtea prodeſſe poſſent. Nec obſtat illud. 2. Cor.§. Omnes nos manifeſtari oportet antetribunal xp̄i vt referat vnuſquiſqꝫ propria corporis prout geſſit ſiue bonū ſiue malū. quia propria corporis dicunt̉ quecunqꝫ in corpore meruit ſiue merito abſoluto ſiue ꝯditionali. ſic aūt quicūqꝫ deceſſit meruit iuuari per ſuffragia eccleſie ſi fiant: quod nihil aliud fuit qͣꝫ facere ſe habilē ad recipiendū ea ſi pro eo fierent. Uel ꝓpria alicꝰ dicunt̉ dupliciter. vel vere que ip̄e facit. vel interp̄tatiue que alius facit ꝓ eo. Uel ẜm Dam. li. quodā de ſuffragis mortuo rū. illud intelligit̉ quantū ad retributiōeꝫ que fiet ī finali iudicio: que erit eterne glorie vel eterne miſerie in qua quilibet reci piet tm̄ ẜm ꝙ in corpore geſſit. Interī aūt iuuari poſſunt viuoꝝ ſuffragijs. Nec obſtat illud Eccle. 9. vbi dicit̉ de mortuis. ꝙ non habent partē in opere quod ſub ſole geritur. quia hoc pro tāto dicit̉ qꝛ mortui tali opere nō cooperant̉. habet tamē parte in fructu operis ꝓpter rōnē predictā. Utrū ſuffragia per peccatores facta ꝓſint. ℟º ꝙ in ſuffragijs que per malos fiunt duo pn̄t ꝯſiderari. pͥmo ip̄m opus operatū ſicut ſacrificiū altaris. Et quia noſtra ſacramēta ex ſeipſis efficaciam habent abſqꝫ opere operantis quam equaliter explent ꝑ quocūqꝫ fiant. ideo quantū ad hoc ſuffragia per malos facta defunctis proſunt. Scd̓o ip̄m opus operans. ⁊ ſic diſtinguo. qꝛ ſuffragiū poteſt fieri per malū dupliciter. vel vt actor eſt: ⁊ ſic non pro ſunt niſi forte ex ꝯſequenti ⁊ per accidens: inquantū.ſ. per elemoſynas mali hominis boni pauperes excitati orant pro defunctis illis pro ꝗb ille malus eis dedit. Uel vt ꝑ miniſtrum: ⁊ hoc dupliciter. vel quia facit vt miniſter publicus dei vel eccleſie: ſicut ſacerdos ꝙ celebrat exeas mortuoꝝ. ⁊ talia ſemper proſunt. quia malicia miniſtri non nocet operi boni actoris. Uel vt miniſter pͥuatꝰ .ſ. priuate perſone. aut ergo ad mandatum perſone exiſtentis in charitate ſiue defuncti ſiue alteriꝰ. Et etiā ad conſortiū exiſten tis in charitatē: vt cum duo legunt pſalmos ſimul vnus bonus alter malus: ⁊ tā lia proſunt. vnde ſi aliquis in charitate de cedens precipiat ſibi ſuffragia fieri valēt ip̄i defuncto. ſꝫ illi per quos fiūt ſint in pec cato. ſi tamē ī charitate eēt magis eis va lerent. quia tunc ex duabus partibꝰ meri toria eēt. Aut ad mandatū perſone non exiſtētis in charitate. aut ergo non erat in charitatē quando mandauit fieri. aut qn̄ opꝰ mandatū eſt executioni. Si primo mō tunc illa opera defunctis non proſunt proquibus fiunt: lꝫ ſit in charitate pro tēpore quo illa opera mandant̉ executioni: niſi tunc illa iterum fieri mandet. ⁊ demandati onē factam de nouo acceptet. quia non ſūt eius opera niſi inquantū mandat vel acceptat fieri illa. Aut erat in peccato mortali quando mandantur opera illa executioni: erat tamen in charitate quando pre cepit illa fieri ⁊ tunc defunctis proſunt ꝓ quibus fiunt. quia maxime ſunt a precipi ente ratione illius actus voluntatis queꝫ habuit quando ea fieri precepit. Hec tho. 4. di. 45. q. 2. ar. i. q. 3. c. Et pe. 4. di. 45. q. 2 ar. i. q. 2. Et ricar. 4. di. 45. q. z. ar. 4. c. Eꝗt̉ videre de tertio.ſ. quibus ſuffragia proſint. Et circa hoc queruntur plura. ſcilicet vtrum ſuffra gia que a viuis pro mortuis fiunt faciētibus proſint. ℟ndeo opus ſuffragij quod ab altero ſit pōt dupliciter ꝯſiderari. vno mō inquantū eſt expiatiuum pene. Et ſic nō abſoluit faciētē a debito pene proprie. quia in tali recōpenſatione conſideratur equalitas iuſticie. opꝰ aūt illud ſatiſfacto riū ita pōt adequari vni reatui ꝙ nō adequat̉ alteri. reatus enim duorū peccatoꝝ

C. Li. maiorē ſatiſfactionē reqͥrit: qͣꝫ reatus vniꝰ Proſunt tn̄ ei ad remiſſionē aliqͣꝫ pene ꝑ modū meriti de ꝯgruo. hoc ē qd̓ dicūt alio ꝙ quo ad hoc ꝓſunt ei ex grā: nō ex debito. Alio mō pōt ꝯſiderari inquantū ē meritoriū vite eterne: quod hꝫ inquantū ꝓcedit ex radice charitatis. facere.n. ꝓ defun ctis ſuffragia ē opꝰ charitatis ⁊ virtutis. ⁊ iō faciēti ē meritoriū augmēti p̄mij ſui in vita eterna. ⁊ ẜm hoc nō ſolū ꝓſunt ei ꝓquo ſit: ſꝫ etiā faciēti magis. vnde p̄s. Orō mea in ſinu meo ꝯuertet̉. Hec Tho. 4. di. 45. q. 2. ar. i. q. 4. c. ¶ Utrū recipiēti ml̓tos ad ꝑticipationē bonoꝝ ſuoꝝ ſua oꝑa ſint minus vtilia. ℟º ꝙ nō. qꝛ plus ꝯfert ſibi illud opus charitatis.ſ. receptio talis ī bona ſua cōicādo qͣꝫ ſibi detrahat̉: etiā quo ad pene ſue remiſſionē de fructu bonoꝝ cō municatoꝝ. Et bona etiā ſic cōicata faciē ti ea ī nullo ſunt minꝰ vtilia ſꝫ magis quo ad augmētū p̄mij in gloria. Hec ricar. 4. d. 45. q. 2. ar. 3. c. ad vltimū dc̄ꝫ opi. oppoſite ī fi. Utꝝ ſuffragia ꝓſint exn̄tibꝰ ī īferno ℟º ꝙ nō. ⁊ hoc pꝫ pͥmo auctoritate eccleſie que canit ꝙ ibi nulla ē redemptio. dicit etiā augꝰ in ench. c. 65. ꝙ hiꝰ oꝑa ꝓ valde malis facta nulla ſunt adiuuamēta mortuoꝝ. ſunt tn̄ qualeſcūqꝫ ſolutiōes viuoꝝ. ꝓpter qd̓ ip̄e dicit. 4. de ci. dei. ꝙ ſi ſciret pa trē ſuū in inferno nō oraret ꝓ eo ſicut nec pro diabolo. Secūdo pꝫ hoc rōne triplici. quarū pͥma ſumit̉ ex parte culpe. qꝛ mane te culpa manet pena. culpa aūt nō poteſt minui vel etiā ad tp̄s ſuſpēdi ꝑ ſuffragia eccleſie. quare nec pena. 2ª ex parte pene ſi.n. pena minui poſſꝫ ꝑ ſuffragia eccleſie: aūt quo ad acerbitatē: aut quo ad durati onē. ſi pͥmo mō cū acerbitas nō ſit īfinita ꝑ aliquot ſuffragia poterit totaliter tolli. ſi ſecūdo mō ergo pena infinita pōt minui ⁊ finiri. 3ª ex parte charitatis cōicatiue. ſuffragia.n. cōicant̉ v̓tute cōis charitatis damnati aūt non ſunt mēbra eccleſie nec habēt charitatē. quare ſuffragia eccl̓ie ad eos nō deriuāt̉. ¶ Sꝫ obr̄ ꝯͣ predicta illd̓ aug. in ench. 6. vbi dicit̉ ꝙ quibuſdā ſuffragia vel ad hoc proſunt vt ſit plena remiſſio. vel ad hoc vt tolerabilior ſit eoruꝫ dānatio. ℟º ꝙ in v̓bis illis dānatio largeſumit̉ ꝓ quacūqꝫ punitiōe: ⁊ ſic includit etiā penā purgatorij que totaliter qn̄qꝫ ex piat̉. qn̄qꝫ aūt nō: ſꝫ diminuit̉. ¶ Obr̄ etiā qd̓ in vitis patrū legit̉: qd̓ etiā Dam. in ſermone quodā refert. ꝙ Machariꝰ īuēto in via caluaria capite cuiuſdam defunctiorōe p̄miſſa queſiuit cuius caput fuiſſet: ⁊ caput rn̄dit ꝙ fuerat ſacerdotis gētilis: ꝗ ī inferno fuerat dānatus: ⁊ tn̄ ꝯfeſſus ē orōe macharij ſe ⁊ alios iuuari. ℟º ꝙ illd̓ adiutoriū nō erat ꝙ pena eoꝝ diminuere tur: ſꝫ in hoc ſolo: vt ibidē dicit̉: ꝙ eo orāte ꝯcedebat̉ eis vt mutuo ſe viderēt: ⁊ in hͦ aliqd̓ gaudiū nō veꝝ ſꝫ fantaſticū habebāt: dū implebat̉ qd̓ deſiderabāt. ſic̄ etiā demones gaudere dicūt̉: dū hoīes ad pec cata detrahūt: qͣꝫuis ex hoc pena eoꝝ nulla tenus minuat̉: ſicut nec minuit̉ gaudiuꝫ angeloꝝ ꝑ hoc ꝙ malis noſtris ꝯpati dicunt̉. ¶ Obr̄ etiā vlteriꝰ qd̓ dam. in qͦdā ſermone narrat. ꝙ Greg. orōem ꝓ Traia nō fundēs audiuit vocē ſibi diuinitꝰ dicētem. Uocē tuā audiui ⁊ veniā traiano do. Et huiꝰ rei: vt dicit dam. in dicto ſermone teſtis ē oriēs oīs ⁊ occidēs. ꝯſtat aūt traia nū in inferno ſuiſſe. qꝛ multoꝝ martyꝝ ne cem amarā inſtituit. vt ibidē dicit dam. ℟º. de facto traiani hoc mō pōt ꝓbabilit̓ eſtimari.ſ. ꝙ p̄cibꝰ beati grego. ad vitā fu erit reuocatꝰ ⁊ ibi grām ꝯſecutꝰ ſit ꝑ quaꝫ remiſſionē peccatoꝝ habuit: ⁊ ꝑ ꝯn̄s īmunitatē a penā: ſicut etiā apparet in oībꝰ illis qui fuerūt miraculoſe a mortuis ſuſcitati: quoꝝ plures ꝯſtat idolatras ⁊ dānatos fuiſſe. De oībus.n. ſimiliter dici oꝑꝫ ꝙ n̄ erant in inferno final̓r deputati: ſꝫ ẜm pn̄tē proprioꝝ iuſticiā meritoꝝ. ẜm aūt ſuꝑiores cauſas ꝗbꝰ p̄iudicabant̉ ad vitā reuo candi: erat aliter de eis diſponēdū. Uel dicendū ẜm quoſdam ꝙ aīa traiani nō fuit ſimpl̓r a reatu pene abſoluta: ſꝫ eius pena fuit ſuſpenſa ad tp̄s vſqꝫ ad diem iudicij. Nec tn̄ oportet ꝙ hoc fiat cōiter ꝑ ſuffragia. qꝛ alia ſūt que legi cōi accidūt. ⁊ alia que ſingulariter ex pͥuilegio ꝯcedunt̉ aliꝗ bus. ¶ Utrū ſuffragia viuoꝝ proſint exi ſtētibus in purgatorio. ℟º ꝙ ſic. ⁊ hoc pꝫ pͥmo auctoritate beati aug. dicentis. ꝙ ſuffragia non ꝓſunt valde bonis nec valde malis: ſꝫ mediocriter bonis ⁊ mediocriter malis. tales aūt ſunt qui ſunt in purgato rio. 2º pꝫ rōne. qꝛ ſuffragia que ꝗs facit pro alio ſunt in ſupplementum ſatiſfactio nis pro eo. Unde ſicut poteſt homo ſatiſfa cere pro altero viuo qui pro ſe non poteſt ita poteſt pro defuncto. Ad hoc autem ꝙ huiuſmodi ſatiſfactio in mortuo operetur duo ex parte eius requiruntur. ſcilicet indigentia. ⁊ ideo non prodeſt beatis.

III. XXXVII. Et meritū ꝯditionale. Un̄ aug. in ench̓. c. 65. hͦ omne meritū oꝑat̉ quo poſſit hāc vi tā releuari. iō nō ꝓdeſt dānatis. Utrunqꝫ v̓o ē in eis qui ſunt ī purgatorio. iō ꝓdeſt illis. hec pe. 4. di. 45. q. 2. ar. 2. q. 2. c. ¶ Qn̄ ꝯſequunt̉ defuncti fructū ſuffragioꝝ ℟º ſuffragia valet ex duobꝰ.ſ. ex oꝑe oꝑante. ⁊ ex oꝑe oꝑato. Et dico opus oꝑatū nō ſo lū eccleſie ſacr̄m: ſꝫ etiā effectū ſequēteꝫ ex oꝑatōe: ſicut ex collatōe elemoſynaꝝ ꝯſequūt̉ paupeꝝ releuatio: ⁊ eoꝝ orō ꝓ defū cto apud deū. Sil̓r etiā opꝰ oꝑans pōt accipi vel ex ꝑte pͥncipalis agentis. vel ex ꝑte exequētis. Dicēdū gͦ ꝙ qͣꝫ cito moriēs diponit aliqͣ ſuffragia ſibi fieri p̄miū ſuffragioꝝ plene ꝯſeꝗt̉ an̄qͣꝫ fiāt qͣꝫtū ad efficaciā ſuffragij que erat ex oꝑe oꝑante pͥncipalis agētis. ſꝫ quātū ad efficaciā ſuffragioꝝ q̄ ē ex oꝑe oꝑato vl̓ ex oꝑe oꝑante exeq̄ntis nō ꝯſeꝗt̉ fructū an̄qͣꝫ ſuffragia fiāt. Et ſi pͥus ꝯtingat ip̄ꝫ a pena purgari qͣꝫtū ad hͦ fraudabit̉ ſuffragioꝝ fructu qd̓ certe in eos redūdabit quoꝝ culpa defraudat̉. nō .n. ē incōueniēs ꝙ aliquis defraudet̉ ꝑ cul pā alteriꝰ in tꝑalibꝰ. pena aūt purgatorij ē tꝑalis: lꝫ quantū ad eternā retributioneꝫ nullus defraudari poſſit: niſi ꝑ ꝓpriā culpā Un̄ ſi legata que ꝗs facit: nunqͣꝫ ſoluerēt̉ vel male ablata que p̄cepit reſtitui ꝑ executores nō reſtituerent̉: nō ꝓpter hoc ꝑpe tuo remaneret in pena. lꝫ multo tardiꝰ libe raret̉ a pena. ¶ Utrū ſuffragia valeāt pue ris exn̄tibꝰ in limbo. ℟º. ꝙ nō. ⁊ hoc patꝫ auctoritate ſācti Aug. ꝗ dicit ꝙ ſuffragia nō ꝓſunt illis ꝗ ſine fide oꝑante ꝑ dilectionē hinc exiuerūt. 2º pꝫ rōne. qꝛ pueri n̄ baptizati nō detinēt̉ in limbo niſi qꝛ defici unt a ſtatu gr̄e. vn̄ cū ꝑ oꝑa viuoꝝ nō poſ ſit ſtatꝰ mutari defunctoꝝ: maxime qͣꝫtū ad eēntiale p̄miū vel eternū ſuppliciū: pueris exn̄tibꝰ in limbo ꝓdeſſe nō poſſunt ſuffra gia viuoꝝ. ¶ Utrū aliquo mō proſint be atis. ℟º ꝙ nō. vt pꝫ ex ſupͣdictis. vn̄ dicit Augꝰ. Iniuria eſt in eccleſia pro martyre orare. ſꝫ ip̄e ītelligit de eo quē certū ē nobis martyre eē. de his v̓o de ꝗbꝰ n̄ ꝯſtat nobis ꝙ ſint beati dicit in ench. c. 6. ꝙ ſacrificia ſiue altaria ſiue quarūcūqꝫ elemoſynarū pro defunctis valde bonis facta grāꝝ ſūt actōes. Nec obſtat p̄dictis illd̓ qd̓ habet̉ in collecta miſſe. ſicut ſanctis tuis proſunt ad gl̓iaꝫ.ſ. ſacr̄a. ita nobis proficiāt ad me delā. qꝛ hiꝰ collecte nō ſunt ſic intelligēde quaſi ſanctis in gloria proficiāt qͣꝫtū ad ſe ꝙ eoꝝ feſta recolimꝰ. ſꝫ qꝛ nobis ꝓficit ꝙ eoꝝ gloriā celebramꝰ ſicut ex hͦ ꝙ deū cognoſcimꝰ vel laudamꝰ. ⁊ ſic quodāmō eiꝰ gloria in nobis creſcit ⁊ nihil deo ſꝫ nobis accreſcit. Hec Tho. 4. di. 45. q. 2. ar. 2. q. 4. c. pͥmum. Eꝗt̉ videre de quarto.ſ. que ſuffra gia ꝓſunt defunctis. Et circa hͦ qͦI runt̉ plura.ſ. quot ⁊ q̄ ſuffragia ꝓſunt eis. ℟º ſuffragia ꝓſunt defunctis ad ſolutōeꝫ pene nō ad p̄miū vite eterne. abſolui aūt pn̄t a pena duobꝰ modis.ſ. ꝑ viā gratie: vel ꝑ viā iuſticie. Per viā grē dupl̓r vt ꝑ interceſſionē publicā q̄ ē ip̄iꝰ capitis .ſ. ꝑ oblatōeꝫ ſacr̄i altaris. vel ꝑ interceſ onē pͥuatā mēbroꝝ.ſ. ꝑ orōes ſcōꝝ. Itē ꝑ viā iuſticie dupl̓r. qꝛ vel ꝑ modū redēptio nis pene.ſ. ꝑ elemoſynaꝝ largitōeꝫ. vel per modū ſolutōis pene.ſ. ꝑ ieiunioꝝ afflictōꝫ. Sꝫ hic diſtinguūt̉ quatuor modi gn̄ales ſuffragioꝝ ad quos oēs alij reducunt̉. Et hos qͣtuor modos aſſignat Greg. dicens ꝙ aīe defunctoꝝ qͣtuor modis ſoluūt̉.ſ. ob latōibꝰ ſacerdotū. aut p̄cibꝰ ſcōꝝ. aut elemoſynis charoꝝ. aūt ieiunijs cognatoꝝ. Augꝰ v̓o ponit tres modos tm̄ p̄termittēs vltimū mēbrū tāqͣꝫ minꝰ efficax. Sciēdū etiā ꝙ oblatio ſacerdotis ſeu ſacr̄m euca riſtie etſi ꝑ modū ſacr̄i nō ꝓficiat niſi ip̄m ſacramētal̓r māducātibꝰ: mortuis tn̄ pro deſt ꝑ modū ſacrificij. ſic.n. prodeſt oībus indigētibꝰ eccleſſe mēbris ꝓ quibꝰ offert̉. Hec Pe. 4. di. 45. q. 2. ar. 3. q. i. c. Qd̓ iſto rū p̄ualet. ℟º iſta ſuffragia cōicant̉ ex cha ritate. vnde ẜm ꝙ plus ꝑticipant de v̓tute charitatis plus proſunt. Melius eſt autē opus charitatis quod dirigit̉ in deū qͣꝫ in hominē. vn̄ qꝛ duo primi modi dirigunt̉ in deū: ideo meliores ſunt qͣꝫ duo vltimi: niſi ꝑ accidēs. īquātū.ſ. elemoſyna īpetrat orōes ſcōꝝ. Quia v̓o meliꝰ ē opꝰ charita tis cōis.ſ. totius eccleſie qͣꝫ priuate ſeu ſpecialis: ideo melius ē ſuffragiū ſacramēti al taris qͣꝫ orōnis ſcōꝝ. qꝛ etiā bonū huma nū qͣꝫto cōius tāto meliꝰ: iō elemoſyna me lior ē ieiunio. hͦ pe. vbi sͣ. ¶ Utꝝ miſſa lecta ꝓ viuis eque proſit defuncto ſicut miſſa pro defunctis. ℟º ꝙ quantū ad v̓tutē ſacr̄i eqͣliter valet defuncto q̄cunqꝫ miſſa. ſꝫ qͣꝫtū ad v̓tutē orōnū plus valet miſſa pro defū ctis: quē tamen exceſſum pōt recōpenſare maior deuotio vel celebrantis vel celebrare facientis: vel ſancti ꝓ cuiꝰ reuerētia dicit̉ pr̄ociniū. hͦ pe. 4. di. 45. q. 2. ar. 2. q. i. c. 2ᵐ.

C. Li. Utrū īdulgētie quas eccleſia facit ꝓſint defunctis. ℟º ꝙ indulgētia pōt alicui pro deſſe dupl̓r. vno mō pͥncipaliter. alio mō ſecūdario. Principal̓r ꝓdeſt ei qui indul gentiā accipit.ſ. qui facit hoc ꝓ quo indul gentia dat̉. vnde cū mortui nō poſſint ali quid eoꝝ facere ꝓ quibꝰ indulgētie dant̉ eis indulgētie directe valere nō pn̄t. Secundario aūt ⁊ indirecte ꝓſunt ei ꝓ quo aliquis facit illud ꝓ quo īdulgētia dat̉. qd̓ qn̄qꝫ ꝯtingere pōt. qn̄qꝫ nō. nā indulgētie qn̄qꝫ dant̉ ſimpl̓r ſine ampliatōe ad defū ctos ⁊ tunc nō ꝓſunt eis. aliqn̄ cū ampliatione ad defunctos: ⁊ tūc ẜm formā īdul gentie proſunt eis. nō tamē quaſi ꝑ modū indulgentie ex auctoritate: ſꝫ ſuffragij: ſeu cuiuſdā bn̄ficij eccl̓iaſtici ex charitate. vir tute meriti cōditionalis: quo dū erāt in ec cleſia meruerūt ſi poſt mortē eis indulgen tie fierēt ſibi ꝓdeſſe. nec tn̄ īmediate ſꝫ me diante alteriꝰ ſuffragio. nec eccleſia ꝓprie eos abſoluit ſꝫ pro eis ſoluit. Nec tn̄ ſeꝗt̉ ꝙ prelatus eccleſie pro ſuo arbitrio poſſit aīas a purgatorio liberare. quia ad hoc ꝙ indulgētie valeant requirit̉ cauſa ꝯueniēs indulgētias faciēdi. Hec Tho. 4. di. 45. q. 2. ar. 3. q. 2. c. ¶ Utrū cultꝰ exequiarū defū cto proſit. ℟º. ſepultura adinuenta ē ⁊ ꝓpt̓ viuos ⁊ ꝓpter mortuos. ꝓpter viuos ꝗdē ne eoꝝ oculi ex turpitudine cadauerū offēdant̉ ⁊ corpora fetoribꝰ inficiant̉. ⁊ hoc quantū ad corpꝰ. Sꝫ ſpūaliter etiā ꝓdeſt viuis inquantū ꝑ hoc aſtruit̉ eoꝝ fides. Sꝫ mortuis ꝓſunt quo ad hoc ꝙ inſpiciē tes ſepulchra memoriā retinēt defunctoꝝ: ⁊ pro defunctis orāt. vnde ⁊ monumētū a memoria nomē accipit. dicit̉ aūt monumē tū quaſi monēs mētē. vt dicit Augꝰ. li. i. de ci. dei. ⁊ in li. de cura pro mor. agen̄. Sꝫ vlterius ſepultura in loco ſacro mortuo pro deſt: nō quidē ex ip̄o oꝑe oꝑato: ſꝫ magis ex ip̄o oꝑe oꝑante: dum.ſ. vel ip̄e defunctꝰ vel aliꝰ corpꝰ eius tumulari in loco ſacro diſponēs patrocinio alicuius ſancti cum ꝯmittit: cuius precibꝰ ꝑ hoc credēdū ē ad iuuari. ⁊ etiam patrocinijs eoꝝ ꝗ in loco ſacro deſeruiunt: qui pro tumulatis apud ſe frequētius ⁊ ſpālius orant. Ceteris etiā paribꝰ ex diuina ordinatōe triūphans eccleſia ſpālius orat pro illis qui ſunt ī loco ſacro ſepulti. Sꝫ illa que ad ornatū ſepulture adhibent̉ vt luminaria pāni ⁊ hiꝰ ꝓ ſunt quidē viuis inquantū ſunt viuoꝝ ſolatia. ſꝫ defunctis poſſunt prodeſſe: nō ꝗdē ꝑ ſe: ſꝫ ꝑ accn̄s: inquantum.ſ. ꝑ hiꝰ heredes excitant̉ ad ꝯpatiēdū: ⁊ ꝑ ꝯn̄s ad orādū vel inquantū ex ſumptibus ſepulture vel pauperes fructū capiūt: vel eccleſia decora tur. ſic.n. ſepultura inter ceteras elemoſytas computatur. Equit̉ videre de quinto.ſ. quantū ſuffragia proſunt. Et circa hoc qͦrunt̉ plura.ſ. vtrū ſuffragia q̄ fiūt pro vno defuncto exn̄te in purgatorio proſint etiā alijs ibi exiſtētibꝰ. ℟º. ſuffragiuꝫ dupliciter prodeſt.ſ. vel ꝯfortando v̓tuteꝫ ſuſtinētis. vl̓ minuēdo grauitatē ponderis ſicut releuat̉ homo oneratus aūt potu vi ni letificantis: aut alleuiatōe oneris. pͥmo mō prodeſt ſuffragiū pro vno factū etiaꝫ alijs. qꝛ miſericordia dei prouidēte ſuffragia facta pro quocūqꝫ exn̄te ī purgatorio oībꝰ alijs īnoteſcūt. Et qꝛ ſeſe ex charitate diligūt: nec ſibi inuicē in aliquo inuidēt. iō de alleuiatiōe pene illius pro quo facta ſūt oēs gaudent. quodlꝫ aūt gaudium reddit gaudentē minus diſpoſitū ad penā ꝯtriſtā tem. quia ẜm ſententiā ph̓i. 7. ethic. c. vlti. cuicūqꝫ triſtitie repugnat ẜm formā gn̓is quecūqꝫ delectatio. ⁊ ideo mitigat eā. ⁊ p̄t eē tam fortis ꝙ total̓r tollit eā ⁊ expellit. Sꝫ p̄dictū gaudiū in ꝓpoſito nō ē tantuꝫ qd̓ oīo penā eoꝝ expellat. nec forte abbreuiat: ſꝫ intenſionē eius mitigat. 2º mō non prodeſt alijs: quia ſic virtus eoꝝ nō attin git niſi eū ad que determinant̉ ⁊ quaſi ap plicant̉ ꝑ intentionē agētis. pͥmo mō prodeſt per modū ꝯgratulationis. Et hec vtili tas cōmunicat̉ ẜm v̓tutem charitatis. magis tamē prodeſt ſuffragiū etiā iſto mō illi ꝓ quo ſit qͣꝫ alijs: ſi charitatē hn̄t equalē. qꝛ ceteris paribꝰ magis gaudet quilibꝫ de bono ſuo qͣꝫ de bono alteriꝰ. Aliꝰ tn̄ tantaꝫ pōt habere charitatē ꝙ plus ꝯſolat̉ de ſuf fragio qd̓ ſit pro alio: qͣꝫ ille pro quo fit. vn̄ vtilitas hͦ mō ē maior ī hn̄tibꝰ maiorē charitatē. 2ᵐ proſūt ꝑ modū ſatiſfactōis vel ſol̓onis pene debite. ⁊ hec vtilitas ẜꝫ in tētōeꝫ ſoluētis cōicat̉: vt ad eos ꝓ ꝗbꝰ fiūt ſuffragia ſpāl̓r deriuet̉. ſic gͦ illi ꝗ ſūt eqͣlis meriti eq̄ gaudēt d̓ bonis oꝑibꝰ q̄ fiūt ꝑ vi uētes. ſꝫ n̄ eq̄ ꝑ ea liberāt̉. hec tho. 4. di. 45 q. 2. ar. 4. q. i. c. ⁊ pe. 4. di. 45. q. 2. ar. 3. q. i. c. Et Ricar. 4. di. 45. q. 2. ar. 2. c. ¶ Quibꝰ ꝓ ſūt magis ſuffragia ī cōi facta.ſ. vl̓ dignio ribꝰ: vl̓ his ꝗ magis īdigēt. ℟º. ꝙ qꝛ in oī oꝑe dn̄i ē miẜicordia ⁊ v̓itas: duo ſt̓ qͥ faciut valē ſuffragia ecce.ſ. nec̄itas ⁊ dignitas

III. XXXVII. iuſticia ꝯſiderat dignitatē. ⁊ digni ſunt ꝙ in charitate deceſſerūt ab alijs mēbris eccleſie iuuari: maxime ſi ipſi alios iuuarūt. Miſericordia vero ꝯſiderat neceſſitatem Utrūqꝫ vero hoꝝ ē in his qui ſunt in purgatorio. ⁊ hoc ẜm plus ⁊ minꝰ. ⁊ ideo eis ſuffragia valēt. ⁊ hoc plus ⁊ minꝰ ẜꝫ ꝓpor cionē ad eoꝝ dignitatē ⁊ neceſſitateꝫ: niſi aſſit intētio faciētis ad aliquē vl̓ aliquos ſpecial̓r directa: rōe cuiꝰ magis ꝓſunt eis pro quibus ſpecialiter fiunt. vt ſupradictū ē. vn̄ ſuffragia cōia magis ꝓſunt ei ꝗ magis meruit vt ſibi ꝓdeſſent: ceteris ꝑibus puta ſi eque indigeant. ¶ Utruꝫ ſuffragia facta ꝓ vno mortuo a viuis ꝓſint etiam oībus viuis. ℟º ꝙ ſuffragia ꝓ vno mortuo facta nō ꝓſunt oībus viuis: etiā exiſtē tibus in charitate quo ad remiſſionē pene quocūqꝫ p̄dictoꝝ modoꝝ. qꝛ nō omnibꝰ viuis hec īnoteſcūt. illis tamē quibꝰ innoteſcunt ſecūdo mō ꝓſunt.ſ. quo ad mitigationē pene quam habēt in hac vita. qꝛ exi ſtētes in charitate gaudent de cōmuni mē broꝝ ſuoꝝ vtilitatē. Utrū ſuffragia facta pro multis tantū ꝓſint ſingulis eoꝝ qͣꝫtū prodeſſent ſi ꝓ vnoquoqꝫ ſpecial̓r fierent ℟º prepoſitinus dixit ꝙ ſic niſi ꝙ ei ꝓ qͦ ſpecialiter fiūt maior reuerētia ſit. ſicut can dela accenſa ⁊ lectio lecta ꝓ pluribꝰ tātuꝫ quēlibet iuuat quātū vnū iuuaret: ſi ꝓ eo ſolo candela accederet̉: vel lectio legeret̉. Alij dicūt ꝙ ſi ita eſſet vt dicit opinio p̄di cta: ille ꝗ tenet̉ dicere vnā miſſam ꝓ vno defuncto: ⁊ vnā ꝓ alio: ſi ꝓ illis duobꝰ vnā diceret: cuilibꝫ ſolueret qd̓ ſibi teneret̉. p̄ bonū finitū quod ſufficeret ad pene libera tionē vniꝰ aīe de purgatorio: ſufficeret ad liberatōeꝫ oīum aliarū ad equalē penam obligataꝝ. ¶ p̄ ꝯſuetudo eccleſie eēt inuti lis que ſuffragia facit aliqn̄ ꝓ ſpecialibus ꝑſonis: que oīa ſunt falſa. Cōcordādo gͦ vtrāqꝫ opinionē dicēdū ꝙ ſicut tāgebat ſupra per modū acceptōis ſeu ꝯgratulati onis aūt ꝯſolatōis eque ꝓſunt quātū ē de ſe ſingulis eoruꝫ eque diſpoſitis in equali charitate ꝯſtitutis: ac ſi ꝓ quolibet fierēt ſigillatim. qꝛ oēs gaudet de illis: ꝓ quocūqꝫ fiāt tāqͣꝫ ꝓ ſe factis rōe charitatis cōis ſine vllo motu īuidie regnātis in eis. magis tn̄ ꝓſunt illi ꝓ quo fiūt qͣꝫ alij: ſi chari tatē habet equalē. vt dictum ē ſupra. Per modū v̓o ſatiſfactōis ſuffragia facta ſpecia liter ꝓ vno tm̄ magis ꝓſunt ſibi qͣꝫ alijs. īmo alijs nō ꝓſunt de lege cōmuni. Exem pla que ꝓ opinione pͥma adducebāt̉ non valēt. quia lumē cādele ⁊ vox doctoris ſe ꝯmunicāt per nature neceſſitatē. ſꝫ ſuffra gia ꝯmunicāt̉ per ſuffragatis intētōem. Sed obijcit̉. quia dicit Hiero. ⁊ habetur de ꝯſe. di. nō mediocriter. ꝙ cum ꝓ cūctis animabus pſalmus vel miſſa dicit̉ nō mi nus qͣꝫ ſi ꝓ quolibet vno ipſoꝝ diceretur: accipitur. ℟º ꝙ illud debet intelligi: vt pꝫ ex adiūctis: quo ad meritū faciētis: n̄ quo ad vtilitatē eiꝰ ꝓ quo fit. ẜm Bon̄. 4. d. 45 q. 2. ar. 3. c. 4. Alij dicūt ꝙ illud vbet in telligi ẜm valorē per viam ꝯſolatiōis. ẜm Tho. 4. di. 45. q. 2. ar. 4. q. 2. c. ⁊ Pe. 4. di. 45. q. 2. ar. 3. q. x. c. Alijs v̓o nō videt̉ hoc verū. quia plus gaudet quilibet de bono ꝓprio qͣꝫ alioꝝ. Unde dicūt ꝙ hiero. dicit hec opinionē alioꝝ referēdo. Hec Ricar. 4. di. 45. q. 2. ar. 3. c. 2ᵐ. ⁊ ꝯuenit cum eo Tho. ⁊ Pe. vbi ſupra. ¶ Utꝝ tātū valeāt ſuffragia cōia illis ꝓ quibꝰ nō fiūt ſpālia: quātū illis ꝓ quibus fiunt ſpālia: valent ſimul ſpecialia ⁊ cōia. ℟º. ſi ſuffragia pro aliquo facta nō indifferenter oībus ꝓſūt: ſed eis maxime pro quibus fiūt. vt ſupra dictū ē: nō ē dubiū ꝙ plus valēt ſimul cō munia ⁊ ſpecialia ſuffragia qͣꝫ tm̄ cōia. Sed obr̄ ꝙ eucariſtia cum totū ꝯtineat xp̄m habet quodāmō efficaciā infinitaꝫ. Uidet̉ ergo ꝙ vna oblatio eucariſtie que cōiter ꝓ oībꝰ ſit: valet ad plenam liberati onē eoꝝ qui ſunt in purgatorio. ⁊ ita tātū iuuāt cōia ſuffragia ſola quātū iuuāt ſpecialia ⁊ cōia ſimul. ℟º lꝫ virtus xp̄i que cōtinet̉ in ſacramēto eucariſtie ſit infinita: tamē determinatus eſt effectus ad quē illd̓ ſacramentuꝫ ordinatur. Unde nō oportet ꝙ per vnū altaris ſacrificiū tota pena eoꝝ qui ſunt in purgatorio expiet̉: ſicut etiam nec ꝑ vnū ſacrificiū qd̓ aliꝗs offert libera tur a tota ſatiſfactōe debita ꝓ peccatis. vn̄ ⁊ qn̄qꝫ pl̓es miſſe ī ſatiſfactōe vniꝰ peccati iniūgūt̉. Credibile tn̄ ē ꝙ ꝑ diuinā miſericordiā ſi aliꝗd de ſpālibꝰ ſuffragijs ſuꝑſit his ꝓ ꝗbꝰ fiūt: vt ſi eis nō īdigeāt alijs diſ pēſet̉ ꝓ quibꝰ nō fiūt: ſi eis īdigeāt. vt pꝫ ꝑ Dam. ī ſermone de dormiētibꝰ ſic dicētē Deꝰ tāqͣꝫ iuſtꝰ ꝯmētiet̉ īpotēti poſſibilitatē tāqͣꝫ ſapiēs nature defectuū ꝯmutationeꝫ negociabit̉. que ꝗdē negociatio attendit̉ ẜm ꝙ illud qd̓ ſuꝑeſt vni alteri ſuppleat. Sꝫ obr̄. qꝛ ẜm predicta cum nō fiant tot ſuffragia ꝓ pauperibus quot pro diuitibꝰ peioris ꝯditōis ſunt pauperes qͣꝫ diuites.

T. Li. XXXVIII ℟º ꝙ nihil ꝓhibet diuites quantū ad aliquod eē melioris ꝯditōis qͣꝫ pauperes. ſic̄ quātū ad expiationē pene. ſꝫ hoc qͣſi nihil ē cōparatū poſſeſſioni regni celoꝝ in qua pauꝑes melioris cōditōis on̄dunt̉: dicēte xp̄o Luce. 6. Beati pauꝑes. qm̄ veſtrū eſt regnū ce. ¶ Ad hoc nota ꝙ qꝛ ſuffragia ꝓ vno facta aliqͦ etiā mō alijs ꝓſunt. vt pꝫ ex p̄dictis. ideo cū ꝓ vno dicit̉ miſſa: nō ē incōueniēs vt etiā orōnes ꝓ alijs fiāt. nō tn̄ eque ꝓdeſt illis ſicut ei ꝓ quo ſpāl̓r di cit̉ miſſa. vnde ꝑ hiꝰ additionē vtilitas pͥn cipaliter intēti nō minuit̉. non.n. addunt̉ alie orōnes vt ſatiſfactio vniꝰ ſuffragij de terminet̉ ad alios ſpāliter. ſꝫ vt illis etiam orō ꝓ eis ſpāliter fuſa proſit. ¶ De orōnibꝰ exn̄tiū tā in patria qͣꝫ ī pur gatorio. titulus 38. Einde ꝯſiderandū ē de orōibꝰ ſanctoꝝ in patria exn̄tium: ⁊ etiā de orōnibus exn̄tium ī pugatorio. Et pͥmo vtꝝ cognoſcāt orōnes noſtras. 2º de orōnibus beatoꝝ. 3º. de orōnibꝰ exn̄tiū in purgatorio. 7 de noſtris inuocatiōibꝰ ſanctoꝝ. ¶ Circa pͥmū querunt̉ plura. pͥmo.ſ. vtrū beati co gnoſcant noſtras orōnes. ℟º ꝙ duplex ē cognitio aīarū ſanctaꝝ ſicut ⁊ angeloꝝ. quedā veſꝑtina ſiue naͣlis rerū in ꝓprio ge nere. ⁊ hac nō vident ea q̄ circa nos agū tur. Quedā matutina.ſ. reꝝ in v̓bo. hac vi dent quedā hoꝝ.ſ. illa que aliquo mō ad eoꝝ gloriā ꝑtinent ⁊ laudē. Quedā aūt n̄ vident.ſ. nō ꝑtinētia ad eos: niſi quatenꝰ v̓bū reuelat eis. qͣꝫuis.n. v̓bū videāt: non tn̄ in illo vidēt oīa. qꝛ nō vidēt illud ẜm to talitē v̓tutis ſue: ſꝫ tm̄ vidēt oīa ad beatitu dinē eoꝝ ꝑtinētia. Ad eoꝝ v̓o beatitudinē ꝑtinet laudari ab hoībꝰ ⁊ inuocari ⁊ innocantibꝰ ſubuenire. Ad btītudinis nāqꝫ ī fectionē reꝗrit̉ vt homo habeat quicquid vult: nec aliquid inordinatū velit. vt infra dicet̉. Hoc aūt recta voluntate quilꝫ vult vt ꝑtinētia ad ip̄m cognoſcat. vnde cū ſan ctis nulla rectitudo deſit: cognoſcere uolūt ꝑtinētia ad ip̄os. Et ideo oꝑꝫ ꝙ illa ī v̓bo cognoſcant. hoc aūt ad eoꝝ gloriā ꝑtinet: ꝙ auxiliū p̄beant indigētibꝰ ⁊ ſalutē. ſic.n. dei cooꝑatores fiunt: quo nihil ē diuinius. vt dicit Dio. c. 3. ecc. hierar. vnde patet ꝙ ſancti cognitionē habent eoꝝ que ad hoc requirunt̉. Et ſic manifeſtū ē ꝙ in verbo cognoſcunt vota orōnes deuotōeſqꝫ homi nū qui ad eoꝝ auxiliū ꝯfugiunt. Ad viſi onē aūt veſꝑtinā ꝑtinet obſcure cognoſce̓ alioꝝ facta ẜm gl. ſuꝑ illud Iſa. 64. Abraam neſciuit vos. Mortui inquit ſancti ne ſciunt quid agunt viui etiā eoꝝ filij. Et ſumit̉ ab augꝰ in li. de cura ꝓ mortuis agēda. Ad cognitionē v̓o matutinā ꝑtinet illd̓ Greg. Quid ē quod nō vidēt ꝗ vidētē oīa vidēt. ſupple de ꝑtinētibꝰ ad gloriā eoꝝ. Ad hoc nota ꝙ aīe beate habēt volūtatē ꝯformē voluntati diuine etiā in volito. iō ꝙͣuis affectū charitatis retineant ad ꝓxi mos: nō tamē eis aliter ſubueniūt vidēte: eoꝝ neceſſitatē qͣꝫ ẜm iuſticiā dei vidēt eē diſpoſitā. Credēdū ē tn̄ ꝙ ml̓tū eos inuāt pro eis apud deū intercedēdo. ¶ Utrū aīe exiſtētes in purgatorio cognoſcāt orōnes noſtras. ℟º aīe exiſtentes in purgatorio qͣꝫuis ꝑ effectū cognoſcant ſuffragia efficacia ꝓ qualibet ip̄arū facta: tamē vt dicunt quidā ſi eis porrigimꝰ orōnes vt ꝓ nobis dn̄m dep̄cent̉: eas nō cognoſcūt. qꝛ nō cō gnoſcūt eas in v̓bo quod adhuc nō vidēt nec eas v̓tute naͣli poſſūt cognoſcere. ⁊ iō ẜm iſtos inanes ſunt orōes ſi quas eis por rigimꝰ. Alijs aūt magis pie ſentiētibꝰ videt̉ ꝙ ſi quas eis orōnes porrigimꝰ: eas cognoſcūt: nō tn̄ naturali v̓tute nec ī v̓bo ſꝫ qꝛ aliquas audiunt ab eis qui hinc ad eos moriendo ꝑgunt. aliquas ab angelis bonis. aliquas ex reuelatōe diuina. vt.n. dicit augꝰ. in libro de cura ꝓ mortuis agē da. hoc triplici modo aliqua de factis viuoꝝ veniūt ad cognitionē ſpūꝫ defūctoꝝ Equit̉ videre de ſecūdo.ſ. de orōni bus beatoꝝ. Et circa hoc querun tur plura.ſ. vtrum ſancti qui ſunt ī patria oret pro nobis. ℟º. ꝙ ſic. al̓ fruſtra eccleſia ſcōs rogaret vt orarēt pro nobis. fruſtra etiā beatus petrus dixiſſet. 2. Petri .i. Dabo operam habere vos in memoria poſt obitū meū. Sancti igit̉ qui ſunt in patria ꝓ nobis deū rogant ꝓpter charitatem qua feruent. ꝓpter noſtrā neceſſitatē quaꝫ vident. ⁊ ꝓpter diuinā volūtatē quā ī hoc ꝯplet. vult.n. deus ꝙ mēbra ſe īuicē inuēt. ¶ Sꝫ obr̄. qꝛ beati aūt volunt fieri quod dant. aut non. ſi non. ergo ficte orant. ſi ſic ergo ſit ſtatim vt volunt etiā anteqͣꝫ orent qꝛ omne quod volunt beati fit. Reſpondeo ꝙ licet velint fieri: nō tamen poſſunt facere per ſe: nec volunt fieri per ſe: ſed per deum. ⁊ ideo oportet rogare ipſum

III. XXXVIII. Obijcitur iterū. quia qui orat pro alio pre ces eiꝰ alteri repreſentat. ſed ſuperflue preces noſtre deo preſentarent̉. ergo. ℟º ali quid repreſentare apud alterum poteſt eē dupliciter. vel vt diſcat. vl̓ vt impleat. ſiue vt audiat. vel vt exaudiat. Primo modo non repreſentantur a ſanctis angelis ora tiones noſtre deo. ſed ſecundo. ¶ Obijcit vlterius. exquo enī ſancti vident dei volū tatē. aut ergo vident deū velle illud ꝓ quo deū orant. ⁊ ita ſuper flue orant. aut nolle: ⁊ ita ſtulte orant. ℟º ꝙ vident deuꝫ iſtud velle fieri: non tamē abſolute: ſed ipſis rō gantibus. quedam enim vult deus facere per ſe: ⁊ de his non rogant. quedaꝫ per ora tiones aliorum: ⁊ de his rogant. ¶ Utruꝫ beati orando pro nobis conſequantur aliquam vtilitatē pro ſeipſis. ℟º. ꝙ non niſi in hoc ꝙ in augmentatione numeri ciuiū ſupernoꝝ creſcit equaliter accidētale gau diū ſinguloꝝ. ¶ Utrū beatiorent pro hiqui ſunt in purgatorio. ℟º ꝙ ſic. vt enim dicit magiſter ſententiarū. li. 4. di. 4º. c. 5. ille qui in articulo finis ſeculi migrabit ſuffragijs tamen indigens adiuuabit̉ me ritis ⁊ interceſſionibꝰ eccleſie celeſtis. qua re a ſimili ⁊ illi qui ſunt in purgatorio interceſſionibꝰ celeſtis curie adiuuāt̉. ſicut enim in corpore naturali membra fortia ſubueniunt indigentibꝰ: ſic in corpore myſtico eccleſie non tm̄ debent ſubuenire mē bra inter que ē indigentia mutua: ſed etiā illa que nō indigent adiuuari: conueniēs eſt indigentibus ſubuenire. ſic autem eſt ī propoſito. vt per ſe patet. ¶ Sed obijcitur quia orationes beatorum ſemper exaudi untur. ergo ſi pro exiſtentibꝰ ī purgatorio orarent ſtatim inde exirent. ℟º. hoc non ſequitur. quia nec hoc ſancti petunt: ſed vt deus ſubueniat eis quantum vident ip̄m velle ſubuenire eis precibus eoꝝ. ¶ Utrū orationes ſanctoꝝ pro nobis ſemper a deo exaudiant̉. ℟º ſancti dicuntur dupliciter orare ꝓ nobis. Uno modo oratione expreſſa dum votis ſuis pro nobis aures di uine clementie pulſant. Alio modo orati on quaſi interpretatiua.ſ. per eoꝝ merita que in conſpectu dei exiſtentia non tantum eis cedunt ad gloriam: ſed etiam ſunt nō bis ſuffragia ⁊ orationes quedam: ſicut etiam ſanguis xp̄i ꝓ nobis effuſus dicitur veniam petere. Utroqꝫ auteꝫ modo ſancto rum orationes ſunt quantum eſt in ipſis efficaces ad impetrandū quod petunt. Sꝫ ex parte noſtra poteſt eſſe defectus ꝙ non conſequamur fructum ipſaruꝫ ẜm ꝙ pronobis orare dicūt̉: ex hoc ꝙ merita eoꝝ nobis ꝓficiunt. ſed ẜm ꝙ orant ꝓ nobis votis ſuis aliquid poſtulando: ſemper exaudiuntur. quia non volunt niſi quod deꝰ vult. nec petunt niſi quod fieri volunt. qd̓ autem ſimpliciter deus vult impletur: niſi loquamur de voluntate antecedente ẜm quam vult omnes homines ſaluos fieri: que nō ſemper impletur. vnde nec eſt mi rum ſi etiam quod ſancti volunt per hunc modum voluntatis non impletur. ¶ Sꝫ contra predicta obijciunt̉ plura. ⁊ primo illud quod apoc. 6. martyribus vindictaꝫ petentibus de his que ſunt ſuper terram di ctum eſt. vt requieſcerent modicū tempus donec impleretur numerus fratrum ſuoꝝ ⁊ ſic non exaudiunt̉ de pertinentibus ad eos. ergo multo minus de pertinentibꝰ ad alios. ℟º. illa verba ẜm gloſam non ſūt verba orationis: ſed inſinuant deſiderium eorum de obtinenda ſtola corporis ⁊ ſocie tate ſaluandorum ⁊ conſenſum quo conſentiunt diuine iuſticie malos punienti. Obijcitur ſecundo illud Iere. 15. Si ſteterit moyſes ⁊ ſamuel coram me: non ē anima mea ad populum iſtum. ℟ndeo domi nus loquitur ibi de illis per hypotheſim ẜꝫ ſtatum viatoris. ſi enim in carne tunc eēnt ⁊ ꝓ populo orarent iram dei a populo non auerterent. Uel dicendū ꝙ ipſi tunc erāt in limbo: non in celo. ¶ Obijcitur tertio. quia quicunqꝫ oratione impetrat aliquid quodāmodo meretur illud. ſed ſancti qui ſunt in patria non ſunt in ſtatu merendi. ergo non poſſunt aliquid nobis ſuis meri tis impetrare apud deum. ℟ndeo ꝙ licet ſancti non ſint in ſtatu merendi ꝓ ſe poſt qͣꝫ ſunt in patria: ſunt tamen in ſtatu merendi alijs: vel potius ex merito precedēti alios iuuandi. ⁊ hoc apud deum viuentes meruerunt vt eorum orationes exaudire tur poſt mortem. Uel dicendum ꝙ oratio ex alio meretur ⁊ ex alio impetrat. meritū enim conſiſtit in quadam adequatione actus ad finem ad quem eſt qui ei redde tur. ſed orationis impetratio innititur libe ralitati eius qui rogatur. Impetrat enim aliquis quandoqꝫ ex liberalitate eius qui rogatur quod ipſe non meruit. Et ita licet ſancti non ſint in ſtatu merendi. nō tamen ſequitur ꝙ nō ſint in ſtatu impetrandi.

C. Li. XXXVIII. Equit̉ videre de tertio.ſ. de orōnibus exn̄tiū ī purgatorio. Et circa hoc querunt̉ plura.ſ. vtrū exn̄tes in purgatorio orent pro nobis. ℟º ꝙ ſic. orare enim ē opus charitatis. ip̄i autē ꝯfi mati ſunt in charitate. ſi eniꝫ exn̄tes ī cha ritate nō ꝯfirmati. ante mortē pro nobis orabant: probabile eſt ꝙ pro nobis orēt in charitatē iam cōfirmati. ¶ Utrū exn̄tes in purgatorio orando pro nobis ꝯſeqͣnt̉ aliquam vtilitatē. ℟º ꝙ ſic. interdū enim orōnes quas pro nobis faciunt redundāt in alleuiationē pene eoꝝ. non ꝙ in hoc me reant̉ cū ſint extra ſtatū merendi loquen do de merito ꝓprie dicto. ſed quia nos me liores per corum orōes effecti efficaciora facimus ſuffragia ad ſubleuationē eorum pene. ¶ Utrum exiſtentes in purgatorio orent pro ſeipſis. ℟º ꝙ ſic. cum enim mētaliter clament ad nos vt eis ſubueniamꝰ qd̓ nobis ſpecialiter ītelligi datur Iob. 19. vbi in perſona eorum dicitur nobis. Miſcremini mei. ⁊cͣ. credendū ē ꝙ multo for tius ad inuicem clamāt ad deū vt eis miſe reat̉. ¶ Utrum orōnes exiſtētiū in purgatorio proſint eis. ℟º ꝙ ſic. non quidem quantum ad augmētum gratie vel glorie ſed quo ad mitigationē ⁊ abbreuiationeꝫ ſue pene. Nec ideo ſequitur ꝙ ſtatiꝫ a ſua pena liberent̉. quia. nec hoc petunt: ſꝫ deuꝫ rogant vt ẜm beneplacitū ſuū eorum miſe reatur. ⁊ hec oratio exaudit̉. ¶ Utrū ora tiones exiſtentiū in purgatorio pro viuis ſemper exaudiant̉. ℟º. ꝙ forte orationes eorum non ſemper exaudiuntur. ſicut nec noſtre. quia non ſic vident voluntatē dn̄i ſicut beati. eorum tamen orōnes proſunt multis viuis. īmo omnibus. niſi ſit impedimentū ex parte noſtra. ſi enim nō ꝓſūt aūt hoc ē quia ſunt in pena: ⁊ tunc ſimilit̓ orōnes noſtre qui ſumus in pena non pro deſſent. Aut quia ſunt extra ſtatū merēdi ⁊ tunc ſimiliter orōnes animarū beatarū nobis nō ꝓdeſſent. Aut quia cuꝫ hoc ꝙ ſunt extra ſtatū merendi adhuc carent vt ſione dei. ⁊ hec ratio nulla eſt. quia vt ha betur. 2. Macha. c. vlti. Neemias qui exͣ ſtatum merendi erat: ⁊ adhuc viſione dei carebat pro filijs iſrael orabat: ⁊ eius ord̓ exaudita fuit. Equitur videre de quarto.ſ. de noſtris inuocationibus ſanctoꝝ. Et circa hoc querunt̉ plura.ſ. vtrum debeamus interpellare ſanctos ad orandū pro nobis. ℟º ꝙ ſic. Unde Iob. 5. Uoca ſi eſt qui reſpondeat tibi: ⁊ ad aliquem ſan ctoꝝ conuertere. Noſtrū autē vocare vt dicit ibi Grego. ē humili prece depoſcere. Decreuit aūt deus ⁊ voluit ꝙ ſanctos rogare deberemus pͥmo ꝓpter noſtrā inopiā in merendo: vt vbi noſtra merita nō ſuppetunt iuuent aliena. Secūdo ꝓpter ſcōꝝ gloriā. quia deus vult ſanctos ſuos glori ficare: ⁊ per eos miracula facere in corpo ribus ⁊ ſalutem in animabꝰ: vt ipſos lau demus. Tertio ꝓpter dei reuerētiam vt pec cator qui deum offendit ꝙ nō audeat deū in ꝓpria ꝑſona adire: ſed amicoꝝ patroci nium implorare. ¶ Utrum inuocandi ſint ſancti non tm̄ ſuperiores ſed etiam inferio res. ℟º ꝙ vtile ē interdū etiam minores ſanctos orare ꝓpter quatuor. Primo ꝗa quandoqꝫ aliquis habet maiorem deuoti onem ad ſanctum minorē qͣꝫ ad ſanctum maiorē. ex deuotione autem magis dependet orationis effectus. Secundo quia qui buſdam ſanctis datum ē in aliquibus ſpe cialibꝰ cauſis precipue patrocinari. ſicut beato Antonio ad ignem infernalē. Ter tio vt honor debitus exibeatur omnibꝰ a nobis. Quarto quia pluriū orōnibꝰ qn̄qꝫ impetrat̉ quod vnius orōne non impetra retur. ¶ Queritur etiam quare non inuo camus xp̄m vt oret pro nobis cum ip̄e ẜꝫ ꝙ homo dicatur ſanctus ſanctoꝝ. ⁊ ei ẜm ꝙ homo orare conueniat. ℟º oratio ē qui dam actus. actus autem ſunt particulariū ſuppoſitoꝝ. ⁊ ideo ſi diceremꝰ. xp̄e ora ꝓnobis: niſi aliquid adderetur: videremur hoc ad perſonam xp̄i referre. ⁊ ita videret̉ eē ꝯſonum vel errori neſtorij qui diſtinxit in xp̄o perſonam filij hominis a perſona fi lij dei. vel errori arrij qui ponit perſonam filij minorem patre. Unde ad hos errores vitandos non petimꝰ eiꝰ orationem dicen tes. xp̄e ora pro nobis. ſed potiꝰ eiꝰ miſera tionem dicentes. xp̄e audi nos. ⁊ miſerere nobis. Sed obr̄ ꝯͣ p̄dicta. qꝛ aūt ſumꝰ digni vt ſancti ꝓ nobis orēt. ⁊ tūc etiā nō bis nō īuocātibꝰ eos ꝓ nobis orarēt. Aut ſumꝰ indigni. ⁊ tūc etiā ſi eos īuocemꝰ ꝓ nobis nō orant. gͦ ſuꝑfluū videt̉ oīo int̓pellare ꝙ ꝓ nobis orēt. ℟º. ꝙ nō ē ſuꝑflu um. qꝛ ex hoc aliꝗs dignꝰ ſit vt oret ꝓ eo aliquis ſanctꝰ: cū ad ip̄m in ſua neceſſita te cū deuotione recurrit. Explicit liber tertius.

T..IIII. I. ¶ Tituli huius quarti libri in quo agit de ſacramētis in cōi. ⁊ de tribꝰ pͥmis ſacra mentis in ſpāli.ſ. de baptimo. de cōfirmatione. ⁊ de euchariſtia. ſunt iſti.ſ. De ſacramētis in cōi..i. De catheciſmo ⁊ exorciſmo. 2. De baptiſmo. 3. De effectu baptiſmi. 4. De baptizantibus. 5. De baptizandis. 6. De ſacramēto ꝯfirmatiōis. 7. De ſacramēto euchariſtie. 8. De maͣ euchariſtie. 9. De forma cōſecratiōis euchariſtie. 10. De cōuerſiōe que ſit ī euchariſtia: ⁊ quō corpꝰ xp̄i eſt ibi poſt cōuerſiōem. ii. De accn̄tibꝰ remanētibꝰ ī euchariſtia. 12 De miniſterio euchariſtie. 13. De celebratiōe miſſe. 14. De defectibus ꝯtingētibꝰ in miſſa. 15. De auditiōe miſſe. 16. De vſu euchariſtie. 17. De impedimētis vſus euchariſtie. 18. De efficacia euchariſtie. 19. ¶ Incipit liber quartus. De ſacramenus in ꝯmuni. xi. Xpeditis per dei gr̄am ꝓmodulo tenuitatis mee: tribus partibus huius ſūme.ſ. pͥma de. io. p̄ceptis . 2ª de v̓tutibus: ⁊ vitijs. ⁊ 3. de ꝯͣctibus. Reſtat vlterius ꝓſequi quartā ꝑtem eiuſdem: q̄ eſt de ſa cramētis. Et pͥmo dicendū eſt de ſacramē tis in cōi. 2º de tribus ſacramētis in ſpāli ſ. de baptiſmo. cōfirmatiōe. ⁊ euchariſtia. ¶ Circa pͥmū pͦ dicendū ꝗd ſit ſacramen tum: ⁊ in ꝗbus cōſiſtat. 2º dato ꝙ ſacra menta cōſiſtant: nō tm̄ in rebus: ſed etiaꝫ in verbis. de variatiōe verboꝝ ſacramen taliū. 3º de numero ⁊ ordine ſacramētorū noue legis. 4º de effectu ipſoꝝ. 5º de miniſtris. 6º de iteratiōe. ¶ Circa pͥmuꝫ ſciendū ꝙ de rōne ſacramēti noue legꝭ de quo hic eſt intentio: ſunt tria.ſ. naͣlis ſimi litudo: ex qua hꝫ aptitudinē rep̄ſentandi Actualis inſtitutio occulta vel exp̄ſſa: ex quā hꝫ ordinatiōem determīatā reſpectu huius ſignificati. Et ſpūalis ſanctificatio: ex qua hꝫ virtutem efficiēdi illud ſignatum. Hec autē tria cōplectit̉ exp̄ſſe diffinitio ſacramēti: quā ponit Hugꝭ. de ſancto Uictꝭ. lio. i. de ſacram̄. par. 9. caº. 2º. dicēs ꝙ ſacramētum eſt maͣle elemētum: extrinſe cus oculis ſuppoſitū. ex inſtitutiōe ſignifi cans. ex ſil̓itudine rep̄ſentans. ⁊ ex ſancti ficatiōe aliquā gr̄am inuiſibilē cōferens. Sumit̉ autē in p̄dicta diffinitiōe elemen tū ꝓ quacūqꝫ re ſenſibili. Oculus v̓o ſumit̉ ibi cōiter ꝓ quocūqꝫ ſenſu. ſil̓itudo aūt ſumit̉ ibi nō ꝓ ſil̓itudine ꝑticipationis.ſ. eiuſdē qualitatꝭ. qꝛ talis ſil̓itudo nō poſſet eſſe viſibiliū ad inuiſibilia. ſed ꝓ fi militudine rep̄ſentatiōis ẜm quādam ꝓportionabilitatē. vt ſicut ſe hꝫ aqua ad la uandū ſordes corꝑales: ſic gr̄a ad ſpiritu ales. Eſt autē cōe omībus ſacramētꝭ. tam legis nature: qͣꝫ legis ſcripte: qͣꝫ legis noue ꝙ cōſiſtāt in rebus viſibilibꝰ inuiſibilem gr̄am ſignificantibꝰ. ſpāle tn̄ eſt ſacramen tis noue legis: ꝙ cōſiſtant etiam ī verbis cum ſint ordinata pͥncipalit̓ ad ſanctificatiōem. ſanctificatio v̓o creature ſit per ver bum dei: ⁊ oratiōem. i. Thim̄. 4. vnde magiſter ſnīaꝝ liº. 4º di. i. dicit ꝙ ſacramēta ꝯſiſtunt in duobꝰ.ſ. in verbis ⁊ rebus: q̄ etiam duo tangunt̉ in p̄dicta diffinitiōe. Nam res tangūt̉ ibi ꝑ hoc qd̓ dicit̉ ma teriale elementū. Uerba v̓o intelligunt̉ per hoc qd̓ dicit̉ ex ſanctificatiōe. ꝗa hoc fit ꝑ verbum dei. vt dictū eſt. Requirūt̉ etiā in ſacramētis facta ẜm Hugꝭ. que ẜm ma giſtrū ꝯprehendi poſſūt ſub rebus. Inten tio etiā ꝓferentis requirit̉ que in verbis intelligit̉. Irca 2ᵐ.ſ. de variatiōibus verborū ſacramentaliū querūt̉ plura.ſ. vtrū liceat variare verba de termīata in alia verba ſignificātia idem. ℟ndeo ꝙ nō. vnde ẜm theologos ſb̓tilius cōſiderātes baptiſmꝰ nō eſſet: ſi ꝗs in nomīe genitoris ⁊ geniti baptizaret. qꝛ nō eſt data vis niſi nomībus ꝑſonas pͥn cipalit̓ ſignificātibus. dicta v̓o nomīa lꝫ ꝓ perſonis ſupponant: nō tn̄. ſignificant mō pͥncipali: ſed potiꝰ notiōes: ſiue actus ꝑſonales ẜm Pe. 4. di. 3. q. 2. arti. 2. q. i. c. iᵐ ad oppoᵐ. ⁊ Sco. 4. di. 3. q. 2. arti. 2. Quidā v̓o canoniſte vt Goſ. ⁊ Io. dixerūt ꝙ ſi ꝗs mō p̄dicto.ſ. in nomīe genitoris ⁊ geniti baptizaret̉: baptizatus eſſet tutius tn̄ eſſet ꝙ rebaptizaret̉ ſb̓ ꝯditiōe ¶ Utrū additio vel diminutio impediat a a

C. Li. baptiſmū. ℟ndeo ꝙ circa oēs iſtas mu tatiōes que poſſūt in forma ſacramētorū cōtingere duo poſſūt cōſiderari. vnū qui dem ex ꝑte eius ꝗ ꝓfert verba: cuiꝰ inten tio requirit̉ ad ſacramentū. vt. jͣ. dicet̉. Et ideo ſi intendat ꝑ hiꝰ additiōem: vel dimi nutiōem alium ritum inducere: qui non ſit ab eccl̓ia receptus: nō videt̉ perfici ſacramentū: qꝛ non videt̉ ꝙ intendat face re qd̓ facit eccl̓ia. Aliud eſt ex ꝑte ſignifi catiōis verboꝝ. cum.n. verba operent̉ in ſacramētis quātum ad ſenſū quem faciunt: oportet cōſiderare vtrū per talē muta tiōem tollat̉ ſenſus verboꝝ debitus. quia ſi ſic manifeſtū eſt ꝙ tollit̉ virtus ſacramenti. ¶ Circa diminutiōem igit̉ ſcien dum ꝙ ſi diminuat̉ aliꝗd eoꝝ que ſūt de ſub̓a forme ſacramētalis: tollit̉ debitꝰ ſen ſus verboꝝ. ⁊ iō nō perficit̉ ſacramētum vnd̓ dicit Diony liº de ſpū ſancto. Si ꝗs ita baptizari ꝓcuret: vt de p̄dictis nominibꝰ vnum p̄termittat.ſ. pr̄em aut filium aūt ſpūm ſanctū: ſine perfectiōe baptizabit. Si aūt ſubtrahat̉ aliꝗd qd̓ nō eſt de ſubſtātia forme talis: diminutio talis nō tollit debitū ſenſū verborū. ⁊ per ꝯn̄s nec ſacramēti perfectiōeꝫ. ſicut ī forma eucha riſtie: q̄ eſt. Hoc eſt enī corpꝰ meū. ly enim ſublatū: non tollit debitum ſenſū verborū ⁊ ideo non impedit perfectiōem: qͣꝫuis poſ ſit cōtingere ꝙ ille ꝗ p̄termittit ex negligē tia vel cōtemptu peccet. ¶ Circa additio nem v̓o cōſiderāduꝫ eſt ꝙ cōtingit aliqn̄ apponi qd̓ eſt corruptiuū debiti ſenſus. pu ta ſi aliꝗs dicat In nomīe pr̄is maioris: ⁊ filij mioris. ſicut Arriani baptizabant Et ideo talis additio tollit virtutē ſacramēti. ¶ Si v̓o ſit talis additio q̄ non auferat debitum ſenſū. nō tollit̉ virtus ſacra menti. Sed nunꝗd refert vtrū talis addi tio fiat in pͥncipio: medio: ⁊ fine. ¶ ℟ndeo ꝙ non. vnde ſi aliꝗs dicat. Ego te bapti zo in nomīe pr̄is omīpotētis: ⁊ filij eiꝰ vni geniti ⁊ ſpūs ſācti ꝑacliti: erit verū baptiſ ma. Et ſil̓iter ſi ꝗs dicat. Ego te baptizo ī noīe pr̄is ⁊ filij ⁊ ſpūs ſanct. ⁊ beata virgo te adiuuet: erit veꝝ baptiſma. Et ſimi liter ſi ꝗs dicat. Ego Iohānes baptiſo te ⁊cͣ. hec Tho. 4. di. 3. ar. 2. q. 2. ⁊. 2. Quid ſi dicat̉. Ego te baptiſo in nomīe pa. ⁊ fi. ⁊ ſpūs.ſ. ⁊ beate virginis. ℟ndeo ꝙ non eſt baptizatꝰ. qꝛ dicit̉. i. Corꝭ. i. Nūquid Paulus ꝓ vobis crucifixꝰ eſt. aut in nomine Pauli baptizati eſtis. Sed hͦ verū eſt ſi in nomīe beate virginis intelligatur baptizari: ſicut in nomīe trinitatis: qͦ baptiſmus cōſecrat̉. talis.n. ſenſus ꝯͣrius eſt vere fidei. ⁊ per ꝯn̄s tolleret virtutē ſacramenti. Si v̓o intelligat̉ ꝙ addit̉: in noīe beate virginis: nō ꝙ nomen beate virginis aliꝗd operet̉ in baptiſmo. ſed vt eius interceſſio ꝓſit baptizato ad cōferenduꝫ gr̄am baptiſmalē: non tollit̉ perfectio ſacramēti. hec Tho. vbi. sͣ. ¶ Quid ſi ora tio aliqua diſtinguat̉ ꝯͣ formā baptiſmi. ℟ndet Sco. 4. di. 3. q. 2. ar. 3. de 2. varia tione: ꝙ nō eſt baptiſmus. quia diſtinctio nō poteſt determīare alteram ꝑtem. ⁊ ideꝫ dicit ſi apponat̉ cōditio aliqua que non extat. ¶ Utrū corruptio impediat effectū ſacramēti. ℟ndeo. aūt eſt tāta corruptio ꝙ nō manet idē ſenſus aliquo mō. ⁊ tūc nō eſt ſacramētum. aut nō eſt tanta quin maneat ſenſus ẜm vſus accōmodatiōem lꝫ nō ẜm inſtitutiōis pͥme rectam formationē. ſicut pꝫ in puero balbuciēte: qui tn̄ intelligit̉. ⁊ eſt exemplū ẜm Priſci. ſi diceret̉ olli ꝓ illi. ⁊ tunc eſt ſacramentū ſi fiat ex ſimplicitate. nō ex diuiſiōe ſiue a parteante: ſiue a ꝑtepoſt. vnde dicit̉ de ꝯſe. di. 4. retulerūt nuncij. ¶ Quid ſi cōtingat aliquē infringēdo linguā ꝓpter ignorantiā dicere in nomīe patrias ⁊cͣ. non eſt rebaptizādus. qꝛ ſanus eſt ſenſus. hͦ Bon̄. 4. di. 3. q. 2. ar. 2. c. ¶ Utrū interruptio im pediat. ℟ndeo ꝙ ſi ſit tanta interruptio verboꝝ ꝙ intercipiat̉ intentio ꝓnunciātis: tollit̉ ſenſus debitus. ⁊ per ꝯn̄s virtus ſacramēti. non tn̄ tollit̉ qn̄ eſt ita parua in terruptio ꝙ ꝓferentis non aufert intenti onē ⁊ intellectū. hec Tho. 4. di. 3. ar. 2. q. 4. c. in. ¶ Utrū trāſpoſitio impediat. ℟ ſi mutet ſenſū locutiōis quē hꝫ ex vi ordi nis verboꝝ: impedit̉ virtus ſacramenti. vt ſi dicat̉. Ego pa. ⁊ fi. baptiſo te in noīe ſpūs ſancti. qꝛ ex vi ordinis talis eſt ſenſus. Ego ꝗ ſum pa. ⁊ fi. baptiſo te ⁊cͣ. quia ex vi verboꝝ nō eſt ſenſus ꝙ ego baptiſem te ſed aliꝗd in te ꝑ nomē pr̄is. ⁊cͣ. Si autē ſenſum locutiōis nō varient: nō tollit̉ virtus ſacramēti ẜm ꝙ ph̓us dicit: ꝙ nomīa ⁊ verba trāſpoſita idem ſignifi cant. hec Rich̓. 4. di. 3. q. 2. ar. 3. c. Atten denda eſt etiam intentio. ſi.n. fiat trāſpoſi tio ex ſimplicitate ſine erroris dogmatiza tione. nō nocet. vt ſi dicerē In noīe pr̄is ⁊ fi. ⁊cͣ. Rō huiꝰ eſt. qꝛ ordo intelligit̉ in ip̄is verbis eo ꝙ filius ꝓcedit a patre. ⁊

C..IIII..I. ideo ita non oꝑtet expͥmere ordineꝫ ſicut noīa perſonaꝝ. Si aūt fiat ex malicia: nō cet. qꝛ mutare formā eccl̓ie nō eſt bonum Irca 2ᵐ.ſ. numeꝝ ⁊ ordinem ſa cramentoꝝ noue legis ſciendū: ꝙ ſacramēta noue legis ſunt. ⁊.ſ. baptiſmus. cōfirmatio. euchariſtia. pnīa. extrema vnctio. ordo. ⁊ mr̄imoniū. Sūt enī ordinata ad medicādum infirmitates ſpūales: q̄ ſunt. 7. Eſt.n. infirmitas pe ne ⁊ culpe. Infirmitas culpe eſt triplex.ſ. originalis: ꝯͣ quam eſt baptiſmꝰ. Actual̓ mortalis: ꝯͣ quam eſt pnīa. Et actual̓ venialis. ꝯͣ quam eſt extrema vnctio. Defe ctus aūt pene eſt quadruplex.ſ. ignorātia ꝯͣ quam eſt ordo: in quo tradit̉ ptās di ſcernēdi. Infirmitas ꝯͣ quam eſt cōfirma tio. Malicia: ꝯͣ quaꝫ eſt euchariſtia. ⁊ ex his cōflata cōcupiſcētia: ꝯͣ quam eſt mr̄i moniū. Hec.n. 4º. vt dicit Beda ex peccato nobis inflicta ſunt. ¶ Sciēdum.n. ẜm Rich. 4. di. 24. q. 4. ar. l. c. 2ᵐ. ꝙ ſem per digne recipiēti ſacramētuꝫ ordinis cō fert̉ aliqua illumīatio ꝯͣ ignorātiam q̄ eſt in homīe rōne pctī originalis tm̄. lꝫ enim ſemꝑ appareat in effectu homīem illumīa tionē recepiſſe talem: illa tn̄ illumīatio totam illam ignorātiam nō tollit: ſed minu it. Dicit̉ aūt qͦdlibet p̄dictorū ſacramēto rū vnum ſacramentū: ab vna ꝑfectiōe fi nis. ſicut dicit̉ vna domus. qꝛ lꝫ in ip̄a ge nerant̉ plura: totum tn̄ qd̓ ibi gerit̉ ad vnum ſignificādum: ⁊ efficiendū ordina tur. Primo aūt ordinant̉ illa ſacramēta que reſpiciūt cōiter omēs. puta baptiſmꝰ. cōfirmatio. euchariſtia. pnīa. extrema vn ctio. Poſtea q̄ reſpiciūt ſpāliter aliquos. vt vltima duo. ordo ⁊ mr̄imoniū. Inter pͥma v̓o.§. pͥmo ordinat̉ illud qd̓ eſt ſacra mētū intrantiū.ſ. baptiſ. vltimo illud qd̓ eſt exeuntiū.ſ. extrema vnctio. media aūt ſunt ꝓgredientiū inter q̄ pͥmo ordinat̉ il lud qd̓ pertinet ad gr̄e collate cōſeruatio nē.ſ. cōfirmatio. 2º illud qd̓ ē ad eiꝰ augmentū ⁊ roboratiōem.ſ. euchariſtia. 2º illud qd̓ eſt ad eius: ſi ſit amiſſa: reparatiōem.ſ. pnīa. Inter vltima v̓o duo. pri mō ordinat̉ illud qd̓ reſpicit ꝑfectos. ſcꝫ ordo. 2º illud qd̓ reſpicit imꝑfectos.ſ. ma trimoniū. ¶ Dubitaret aūt aliꝗs de aſper ſiōe aque bn̄dicte: an ſit ſacramentū: proeo ꝙ eſt ꝯͣ pctā venialia remediū. ℟º ꝙ non eſt ſacramentū. qꝛ ꝑ aſperſiōeꝫ aque bn̄dicte remittunt̉ venialia per modū me riti: inqͣꝫtum.ſ. excitat motum volūtatis. ſiue feruorē charitatis: ꝑ que ſit remiſſio pctōꝝ venialiū: nō tanqͣꝫ ꝑ vim ſacramē ti. ſacr̄a v̓o ſignificāt reꝫ ſacrā: vt ſacran tem actu: ꝑ virtuteꝫ ſacramēti: nō ꝑ modū meriti. hͨ Rich̓. 4. di. i. q. i. ar. 2. c. in. ẜm aūt Tho. 4. di. ⁊ q. i. ar. 2. c. 7. aqua bn̄dicta ordinat̉ directe ad tollendū impedimētū. vn̄ dat̉ ꝯͣ nequiciā demonū: ⁊ venialia: ⁊ om̄e qd̓ pōt īpedire ſacr̄oꝝ ef fectū. vn̄ nō eſt ſacr̄m: ſꝫ quoddā ſacramē tale: qͣſi diſpoſitio q̄dam ad ſacr̄a. ¶ Et noͣ ꝙ cū aqua nō bn̄dicta addit̉ aque be nedicte ſit ẜm Bon̄. 4. di. 12. q. 2. ar. 2. c. tota bn̄dicta. ⁊ idē ē de oleo nō ꝯſecrato exͣ de ꝯſe. ec. ꝙ in duobꝰ. Et idem dicunt Tho. 4. di. 12. q. i. ar. 2. q. 6. c. 2ᵐ. ⁊ Pe. 4 di. 12. q. 2. ar. 2. q. 2. c. 2ᵐ. ¶ Dubitaret etiā aliꝗs de iurāmēto. vtꝝ ſit ſacr̄m: cuꝫ vocet̉ cōiter ſacr̄m iuramēti. ℟º ꝙ hꝫ quādam hītudinē ad res ſacras: inqͣꝫtuꝫ ſ. eſt cōteſtatio q̄dam ꝑ ſacra: vel aliꝗd ſa crū. ⁊ ex hͦ dicit̉ iuramētū eſſe ſacr̄m. nō eadē rōne qua nūc loquimur de ſacramē tis: ſed equiuoce ſūpto nomīe ſacramenti vel anologice.ſ. ẜm diuerſam hītudinem ad aliꝗd vnū qd̓ eſt res ſacra. hͨ Tho. 3. q. 60. ar. j. c. 3ᵐ. Irca 4ᵐ.ſ. effectū ſacr̄oꝝ ſciēdū ꝙ effectus ſacr̄oꝝ noue legis eſt duplex. vnus pͥncipalis.ſ. gratia gratum faciēs: ad quā pͥncipaliter ordinant̉. Alius ſecūdarius p̄ambulꝰ. ut diſpoſitio ⁊ ordinatio ad vlteriorē ꝑfectionem.ſ. gr̄am gratū facientē. Et iſte dicit̉ caracter: vel aliꝗs ornatus aīe in ſacramētis in ꝗbus nō imprimit̉ caracter. Di cunt̉ autem ſacr̄a cauſare duo p̄dicta ẜm Bon̄. 4. di. i. q. i. ar. 4. nō qͣſi faciāt ea in aīa. ſed qꝛ virtus dei ſuſcipiētibus ſacr̄a aſſiſtit ad infundendū illa ex ordinatiōe ſua. Mar. vltꝭ. Qui cre. ⁊ ba. fue. ſal. erit. Un̄ dicit Augꝭ. 9. de ci. dei. c. 7º. ꝙ ſpūs ſan ctus operat̉ intrīſecus vt valeat medicīa q̄ exhibet̉ extrīſecus. Aſſiſtit aūt ad hoc tūc virtus dīna merito paſſiōis xp̄i. vnd̓ ſuꝑ illus Ro. 5. In ſil̓itudinē p̄uaricationis Ade. glo. Ex latere xp̄i ꝓfluxerūt ſa cramēta.ſ. aqua ablutiōis: ⁊ ſanguis redemptiōis: ꝑ que ſaluata eſt eccl̓ia. ⁊ ſpā lit̓ de baptiſmo habet̉ de ꝯſe. di. 4. ꝓprie. ⁊ exͣ de baptiſ. maiores.§. caute. ¶ Si qͣrat̉ ꝗd ſit caracter ꝓut hic accipit̉. dicēdum ꝙ ẜm ꝙ elici pōt ex ſcriptꝭ magr̄oꝝ a a 2

. II caracter eſt quoddā ſpūale ſignū aīe diuinitus impreſſū gr̄e ſignificatiuū: ⁊ qͣꝫtū eſt de ſe ad gr̄am diſpoſitiuū dei cuiꝰ gr̄a eſt ⁊ ſil̓itudo cōfiguratiuū: ⁊ ppl̓i dei ẜꝫ fi dei ſtatum diſtinctiuū: reddens homīem hn̄tem ip̄m ſpūalium actuū ꝯmunicatiuū cuiuſmōi ſūt mīſtratio vel receptio ſacr̄o rum: ⁊ indelibilit̓ ꝑmanſiuū. vnd̓ Augꝭ. Caractere ſemel impoſito nunqͣꝫ aliquis eo carebit. hoc aūt verū nō eſſet: niſi ꝑ ſa cramentū illud aliꝗd ꝑpetuū aīa reciꝑet. Quia v̓o vt dictum eſt caracter ē ſignum diſtinctiuū ppl̓i dei ẜm ſtatum fidei. iō im primit̉ tm̄ in ſacramētis recipiētibus determinatū fidei ſtatum. ¶ Triplex auteꝫ eſt ſtatus fidei in eccl̓ia militāte: ⁊ ẜꝫ hoc eſt triplex diſtinctio: ſicut in exercitu. Pri ma cōis totius exercitus ab alio exercitu 2ª ſpālis militū a ppl̓aribus. 2ª ſpāliſſima ducis ab vtriſqꝫ. Prima reſpicit ſtatuꝫ fi dei gignēde. ⁊ hec ſit ꝑ caracterem baptiſ mi. 2ª ſtatum fidei defendēde ab aduerſa rijs. ⁊ hec ſit per caracterē cōfirmatiōis. 2º ſtatum fidei multiplicāde in alijs: ⁊ do cende. ⁊ hec ſit per caracterē ordinis. Pri ma eſt bonoꝝ a malis: ſeu fideliū ab infi delibus. 2ª fortiū ab infirmis. 2ª clericoꝝ a laycis. hͨ Bon̄. 4. di. 6. p. i. ar. 4. c. Irca 5ᵐ.ſ. miniſtros ſacramētoꝝ querunt̉ plura.ſ. vtꝝ ptās miniſterij cōueniat etiā malis in ſacramētis. ℟º ꝙ ſic. q̄dam.n. ſunt de ſub̓a ſacramēti. ⁊ hec omiſſa ſacr̄a euacuāt. q̄dam v̓o de ꝯgruentia. ⁊ hec ſi omittant̉: nō euacuāt. bonitas v̓o miniſtri de ꝯgruentia eſt: nō de ſub̓a. Nā ea q̄ ſunt de ſub̓a oꝑtet eſſe certa. bonitas v̓o miniſtri incerta eſt. ideo ſi deſit nō eſt minꝰ ſacr̄m. vnd̓ Augꝭ. ſuꝑ illud Io. i. Suꝑ quē viderꝭ. ⁊cͣ. dicit ꝗd inquit tibi facit miniſter malus: vbi bonus eſt dn̄s. ⁊ habet̉ de cōſe. di. 4. baptiſmꝰ. Ad hoc etiā eſt ar. e. di. c. roma nus pōtifex. ⁊ ē. di. 4º. c. ſequētibꝰ ad di ctū. c. romanꝰ pontifex. ⁊ pluribus alijs. ¶ Utꝝ ſanctitas mīſtri operet̉ aliꝗd ad effectū ſacramēti. hoc eſt quere vtrū ſanctior miniſter meliorē effectū ſacramēti fa ciat. ℟º ꝙ nō. vnde Augꝭ ſuꝑ Io. tracta tu 5º. ⁊ habet̉ de cōſe. di. 4. cum baptizat malus. nō dat̉ inquit impar baptiſmus: ꝑ impares miniſtros. hoc idē etiā ꝓbat̉ in pluribꝰ alijs. c. eiuſdē di. ¶ Sciendum tn̄ ꝙ ī ſacramēto q̄dā ſūt ſubſtātialia: ⁊ ī his nō plus valet operatio boni miniſtri: mali. qꝛ deus ibi operat̉ vt actor. homo vt miniſter. q̄dam v̓o non ſūt ſubſtantialia: vt ſacramētalia.ſ. oratiōes ⁊ hiꝰ. ⁊ in his pōt valere ſanctitas ⁊ bonitas miniſtri. ⁊ hoc ꝑ accn̄s: nō ꝑ ſe qͣꝫtum.ſ. ad ali quos effectus accn̄tales ſacr̄o nō eſſentia les ẜm Pe. 4. di. j. q. x. ar. i. q. i. ⁊. 2. ⁊ Ri chari. 4. di.§. q. 3. ar. i. c. Uel dicendū ꝙ illud qd̓ eſt effectus ſacramēti nō impetra tur or̄one eccl̓ie vel miniſtri. ſed ſolū paſſione ⁊ merito xp̄i. cuius virtus operat̉ ī ſacramētis vt dictū eſt. vnde effectꝰ ſacra menti non dat̉ melior ꝑ miniſtrū meliorem. aliꝗd tn̄ annexū impetrari pōt recipi enti ſacr̄m ꝑ deuotiōem miniſtri: ſed tn̄ mi niſter nō operat̉: ſed impetrat operandū a deo. ſancti.n. aliqn̄ inueniunt̉ baptizādo obtinuiſſe his qͦs baptizabāt ſanitatē cor poris. vt ſanctꝰ Silueſter Cōſtantino mū datiōem lepre. ¶ Utꝝ mali peccet diſpenſando ſacr̄a. ℟º ꝙ ſic. nā aliꝗs in agēdo peccat ex hoc ꝙ operat̉ non ẜm ꝙ oꝑtet. vt pꝫ ꝑ ph̓m 5º ethiꝰ. eſt autē cōueniēs vt miniſtri ſacr̄oꝝ ſint iuſti ⁊ mūdi. qꝛ mini ſtri debēt dn̄o cōformari ẜm illud Leuitꝭ. 19º. Sancti eritis ⁊cͣ. ⁊ ideo nō eſt dubiuꝫ ꝗn mali exhibētes ſe miniſtros dei: ⁊ eccleſie in diſpenſatiōe ſacr̄oꝝ peccent. ⁊ qꝛ hͦ peccatū pertinet ad irreuerētiam dei: ⁊ cōtaminationē ſacr̄oꝝ qͣꝫtum eſt ex parte ip̄ius homīs peccatoris. lꝫ ſancta ẜm ſe ⁊ incōtamīabilia ſint. ꝯn̄s eſt ꝙ tale pctm̄ ſit mortale ex genere ſuo. hͨ Tho. 4. di. 5. q. 2. ar. 2. q. 4. c. ⁊ 3. q. 64. ar. 6. c. ¶ Utrū malus miniſter cui offert̉ puer baptizan dus in ꝑiculo mortis exiſtēs ſit pplexus. ℟º vt. jͣ. vbi aget̉ de his q̄ requirūt̉ ex ꝑte baptizantiū. ¶ Utrū ſuſcipiēs ſacram̄tum a malo miniſtro peccet. ℟º ille ꝗ ad ſacr̄a accedit ſuſcipit ꝗdem ſacr̄m a mini ſtro eccl̓ie: nō inqͣꝫtum eſt talis ꝑſona: ſꝫ inqͣꝫtum eſt miniſter eccl̓ie. ⁊ ideo qͣꝫdiu miniſter ab eccl̓ia tolerat̉: ille ꝗ ab eo ſuſcipit ſacramētum. nō ꝯmunicat eiꝰ peccato. ſed ꝯmunicat eccl̓ie que tanqͣꝫ mini ſtrū exhibet eum. vnde nō peccat in hoc niſi forte per accn̄s: ꝯmunicādo eius pec cato: vel cōſentiēdo. ſi hoc ip̄o faueat ei. vel foueat eum in peccato. vnde dato etiā ꝙ malus p̄ſbyter peccet. ſacramētum con ferendo: non tn̄ oꝑtet ꝙ ſumens vel petēs ab eo: etiam p̄ter cām neceſſitatis peccet: ꝓpter duo. Primo: quia nō pōt eſſe certꝰ ꝙ ille ſit in peccato mortali: cui ſpūs ſan

.IIII. I. cooperat̉ miniſtranti iuſtificationem impij. 2º qꝛ petit qd̓ iuſtum eſt. qꝛ ſacramē ta a ſuo p̄ſbytero reciꝑe debet. nec ꝑ hͦ cogit: nec inducit eum ad peccādum. qꝛ ille reddere pōt: non peccādo. qd̓ debet. ¶ Si v̓o ab eccl̓ia non tolerat̉. puta cum degra dat̉: ſuſpendit̉: vel excōicat̉: peccat ꝗ ab eo recipit ſacramētū. qꝛ ꝯmunicat pecca to ip̄ius: niſi cum in neceſſitate ſuſciperet ab eo baptiſmū. hec Tho. 4. di. 5. q. 2. ar. 2. q. 5. o. ⁊ Pe. 4. di.§. q. 2. ar. i. q. x. o. Utꝝ angeli poſſint eſſe mīſtri ſacramēto rū. ℟ndeo. vt sͣ. dictum eſt. tota virtꝰ ſacramētoꝝ a paſſiōe xp̄i deriuat̉: qͥ eſt eiꝰ ẜm ꝙ homo: cui in naͣ cōformant̉ homi nes: nō angeli. ſed ẜm paſſiōem dicit̉ mo dicū ab angelis minoratꝰ vt pꝫ ad Heb̓. 12º. ⁊ ideo ad homīes pertinet diſpenſare ſacramēta: nō ad angelos. ¶ Sciendū tn̄ ꝙ ſicut potentiā ſuam nō alligauit deus ſacramētis: qn̄ poſſit ſine ſacramētis effe ctus ſacramentoꝝ cōferre. ita etiā potenti am ſuam nō alligauit miniſtris eccleſie. ꝗn etiam angeli poſſint veritateꝫ mīſterij cōferre in ſacramētis. ⁊ qꝛ boni angeli ſt̓ nuncij veritatis: ideo ſi aliqd̓ ſacramēta le miniſteriū a bonis angelis ꝑficeret̉: ra tum eſſet hn̄dum. qꝛ cōſtare debet hoc fie ri aucͣtate dīna. ſicut q̄dam templa dicūt̉ mīſterio angeloꝝ cōſecrata Si v̓o demo nes: ꝗ ſunt ſpūs mendacij: aliqd̓ ſacramē tale mīſteriuꝫ exhiberent: nō eſſet ratū ha bendū. hec Tho. 4. di.§. q. 2. ar. 2. q. 2. o. ⁊ 3. q. 64. ar. 7. c. De intentōe ⁊ fide vtꝝ requirant̉ in mīſtris ſacr̄oꝝ: vide. jͣ. vbi agit̉ de his que requirunt̉ ex parte baptizātium Irca 6ᵐ.ſ. iteratōeꝫ ſacramētoꝝ querunt̉ plura.ſ. vtꝝ poſſint iterari. ℟ndeo tria ſacramēta penitus iterari nō poſſunt: nec debent.ſ. baptiſmus ⁊ ordo.i. q. i. qd̓ ꝗdam. in prin. ſil̓iter cōfirmatio. de cōſe. di. 5. dictuꝫ eſt. ⁊ caº de homīe. Quia gͦ nō poſſunt iterari: ideo nihil facit ꝗ iterat. quia v̓o non debent. ideo ꝗ ſciēter iterat grauiſſime peccat. Reliqua v̓o. 4º iterari poſſunt.ſ. ma trimoniū. xi. q. i. aperiant. ⁊. c. ſe. Item eūchariſtia. de cōſe. di. 2. quotidie. Item peni tentia. exͣ de peni. ⁊ remiſ. omīs. Itē extre ma vnctio. 35. di. illud. Rō autem hoꝝ eſt qꝛ nulluꝫ ſacramētale nec ſacramētū qd̓ habet effectū ꝑpetuum debet iterari. quia oſtenderet̉ ſacramētum nō fuiſſe efficax ad faciēdum illum effectū. ⁊ ſic fieret iniuria illi ſacramēto.i. q. i. qd̓ ꝗdam. Sacramentū aūt qd̓ habet effectū non perpe tuū: pōt iterari ſine iniuria: vt effectus ꝑditus merito recuꝑaret̉. quia gͦ pͥma tria effectū habent ꝑpetuum. imprimūt.n. ca. racterem indelibilē in aīa: ꝗ exquo ſemel imprimit̉: amplius nō poteſt imprimi. Et ille effectus pͥmus ſine quo nihil ſit: eſt ꝑpetuus. ideo nō poſſunt nec debent iterari ⁊ qꝛ etiam ſic ſtatuit Dn̄s. vnde ſi aliꝗs reſuſcitaret̉: nō eſſet rebaptizādus: vl̓ reordinādus: vel recōfirmādus. Secꝰ autē eſt de alijs. 4º ſacramētis. Probat̉ hͦ di uerſitas ab Augl. 32. q. 7. licite. ⁊ i. q. i. ꝙ ꝗdam. ¶ Quidā autē dicunt: ꝙ nullum ſacramētum eſt iterandū. ꝓ quibus facit Augꝭ. dicens. Nulli ſacramēto eſt īiuria faciēda. gͦ nullum ſacramētum eſt iterandum. quia de tali iniuria loquit̉ de ꝯſe. di . oſtendit̉. Cōcordādo v̓o poteſt dici ſine p̄iudicio ꝙ ſacramētum iterari poſſit: intelligit̉ duplicit̓. Uno mō reſpectu eiuſdem ſumentis. ⁊ ſic verū eſt ꝙ ſupͣdicta 4º ſacramēta poſſunt iterari. quia ab eo dem poſſunt pluries ſum. ¶ Alio mō reſpectu eiuſdem effectus. ⁊ ſic verum eſt ꝙ etiam illa 4º iterari nō debent. ſi.n. itera rent̉ ad eundē effectū in numero: ad quē pͥus fuiſſent ſumpta ⁊ collata: fieret ip̄is iniuria: ac ſi fuiſſent pͥus ab effectu ſuo vacua: cum tn̄ ſemꝑ habeāt ſuū effectuꝫ. niſi aſſit impedimentū ex parte ſumentis. Iterari tn̄ poſſunt ab eodem ad effectum nouū ſine iniuria ſacramēti. rōne predicta. ¶ Que eſt pena iterato cōferentis ba ptiſmū. ℟ndeo ꝗ ſcienter aliquem rebaptizauerit ẜm Hoſti. ti. de apoſtaſia. talis ſi ſit clericus eſt ẜm canones deponēdus. ar. de cōſe. di. 4. eos quos. ⁊. c. qui bis. ſi ſit laycus eſt excōicandus: ⁊ pena grauiori plectēdus. vt dicit̉ ibidem. nec poteſt ordinari. vnde etiam acolitus: qui mīſterium p̄buit ſcienter p̄ſbytero rebaptizan ti ſi publicū ſit: non debet ad ordines pro moueri. niſi religiōem intret. vbi fauore religiōis poteſt ſecum diſpenſari. Si vero ſit occultum: cum de pena penitētiam egerit: ꝓmoueri poteſt. extra de apoſta. ex lr̄a rum. Si v̓o rebaptizauit ignorāter ignorantia facti: exhibita debita diligentia oīmode excuſat̉. Si autem ignorantia iurꝭ. non excuſat̉. quia talis ignorantia in ta libus non excuſat. Scd̓m leges v̓o qui a a 2

T Li..I. rebaptizat eſt ſi ſit laycus: decapitandus. Si v̓o ſit p̄ſbyter eſt tanqͣꝫ indignus a ſa cerdotio deponēdus. C. ne ſan. ba. iter. l. i. ¶ Que eſt pena ſuſcipiētis iterato baptiſ mū. ℟ndeo ẜm legēs videt̉ eſſe decapitā dus. vt in p̄dicta. l. ẜm v̓o canones ꝗ ſpon te vel coacte cōditionaliter fuerint reba ptizati: nō poſſunt ꝓmoueri. Et idem in tellige ſi ignorāter. ⁊ poſtea cum ſciuerint ratum habuerint. diſ.§. cōfirmāduꝫ eſt. ⁊.i. q. 7. cōueniētibus. ⁊. c. qui in qualibꝫ Hoc autē fuit ſtatutum ꝓpter reuerentiā ſacr̄i ⁊ in deteſtatōem iniuriātiū ſacramē to. In habitu tn̄ clericali debent iſti vine re. ⁊ ſic retinebūt pͥuilegiū clericale. di. 8. dictum. ⁊ de cōſe. di.§. dictum. Qui auteꝫ ignoranter fuerint rebaptizati. ſicut inter dum ſit de pueris. vel coacti abſolute poſ ſunt ꝓmoueri de iure ẜm aliquos: ex qui bus eſt Hoſti. ẜm v̓o alios de diſpenſatio ne ep̄i. ⁊ hoc eſt tutius ẜm Goffred̓. ⁊ i. q. 4. placuit. de vtriſqꝫ habet̉ de cōſe. di. 4. eos quos. Obuiare tn̄ p̄dictis videt̉ de cō ſe. di. 4. qui bis. vbi dr̄. Si ꝗs eſt ignorā ter rebaptizatus: nō indiget ꝓ eo penite̓: ſed tn̄ irregularis eſt ⁊ nō poteſt ꝓmoue ri: niſi neceſſitas magna cogat. ℟ndeo ẜm Bar. hoc intelligit̉ de ignorātia iuris que non excuſat. ⁊ cum dicit̉ ꝙ talis nō indiget ꝓ eo penitere. ſupplet: verum eſt tm̄ qͣꝫtum al̓s. Scd̓m Hugꝭ. v̓o intelligit̉ nō tm̄ de ignorātia iuris: ſed etiam facti. ⁊ factum fuit hoc olim in odium rebapti zantiū. ſed hodie bene poſſunt tales pro moueri: quia tales oīno excuſat ignoran tia facti. ⁊ he reſponſiōes habent̉ in glo. p̄dicti. c. qui bis. ponunt̉ etiā a Goff. par tim in ſum. ſua ti. de ſacr̄is non iterādis. Qd̓ v̓o dr̄ ibi niſi neceſſitas cogat. ⁊ ad dit̉ qꝛ imminēte neceſſitate: eſt cum talibꝰ per ep̄m diſpenſādum. Scd̓m aūt Sco. 4. di. o. q. 4. ar. i. q. z. illud. c. qui bis. cum accipiat̉ ex pnīali Theodori ep̄i Cantu arien̄. infligere non poteſt irregularitateꝫ niſi forte dicat̉ ꝙ omīa. c. a Gratiano in corpore decretorū incorꝑata: ſunt a papa cōfirmata. hoc tn̄ non eſt manifeſtum: ſi cut eſt manifeſtū: ꝙ omīa que ſunt in cor pore decretaliū ſunt per papā cōfirmata. hoc enim pꝫ per ꝓemiū Grego. 9. ⁊ per proemiū Bonifa. 8. Et ſi dicat̉. lꝫ ille ep̄s non potuerit ius illud cōder̄: innuit tamē papam illud ius cōdidiſſe: cum dicit ẜm canones. ℟ndeo gloſator deberet on̄dere vbi ſit ſuper hoc editus canon: ⁊ hoc nō facit. poteſt ergo dici ꝙ ignorātia dūmō ſit ꝓbabilis ſicut excuſat totaliter cōferē tem a pena irregularitatis: ita ⁊ ſuſcipien tem. vl̓r enim pena canonica non incurri tur: niſi a latore canoīs inferat̉. vbi ergo non inuenit̉ ex vi verborū inflicta. dicen dum eſt ꝙ nulla eſt. verba enim cōſtituti onū penalium: nō ſunt amplianda: ſed po tius reſtringēda ẜm regulā iuris. hͨ Sco. vbi sͣ. ¶ Qd̓ autem dictū eſt de rebaptizato: intelligēdum eſt etiam de reordinato: vel recōfirmato. ar. di. 68. c. i. ⁊ de cōſe. di.§. dictum. ⁊ di. 50. p̄ſbyteros. Ita dicūt canoniſte. ¶ Sed Sco. vbi. sͣ. in fi. dicit cōtrarium: cum nō inueniat̉ exp̄ſſe in iu re irregularitas inflicta ꝓ iteratiōe cōfirmationis. ⁊ hoc cōfirmat̉ per illud. c. dictum. vbi infligit̉ pena ꝓ iteratiōe cōfirmatiōis. ⁊ non pena irregularitatis. ſed magꝭ innuit̉ oppoſitum.ſ. exercitium offi cij clericalis. De pena etiam talibꝰ imponenda: dicet̉. jͣ. cum de menſura ſatiſfacti onis aget̉. ¶ Quid de illo qui dubitat ꝓ babilit̓: vtrū ſit baptizatus vel cōfirmat̉ vel ordinatus. ℟ndeo ꝙ ſine periculo ꝓpter tale dubium: poteſt baptizari: ordina ri: ⁊ cōfirmari. quia non intelligit̉ iteratū quod neſcit̉ eſſe factum. de cōſe. diſ. i. ſolē nitates dedicationū. ⁊ de cōſe. di. 4. ſi nul la. ⁊ exͣ de preſ. non bapti. veniens. vnde ſi habita diligentia requirendo.ſ. a famili aribus eius ⁊ notis de eo per aliquem ſci ri nō poſſit ꝙ baptizatus fuerit intrepide rebaptizari poterit. de cōſe. di. 4. cuꝫ itaqꝫ ꝗnīmo etiam tenet̉ ⁊ debet in dicto caº ſi nulla. vnde in tali cā: quia illud eſt ſignum ꝓbabile ꝙ non ſit baptizatus: eū qui baptiſmū iterat ignorantia totaliter excuſat. debet autem tunc cōferens baptimuꝫ his verbis vti. ſi es baptizatus: non rebaptizo te. ſed ſi non es baptizatꝰ: ego baptizo te in nomīe patris ⁊ filij ⁊ ſpi ritus ſancti. extra de baptiſ. c. 2. ⁊ eandeꝫ formam ſeruet in alijs. Quomō de aliquo cōſtabit ꝓbabiliter ꝙ baptizatꝰ ſit. ℟ndeo vnius hominis teſtimonio. Nā de baptiſmo ⁊ cōfirmatiōe credit̉ teſtimo nio vnius hominis. ſecus eſt de ordine. di. 98. affros. ⁊ eſt ratio ẜm Gregorꝭ.i. q. i.§. ecce eum honoris. quia circa talia.ſ. que etiam ad alios ordinant̉. vt eſt ordo maius periculuꝫ vertitur. diſ. 42. quieſcam hoc notatur diſ. 4. placuit. in glo. ¶ Eſto

T..IIII. II. ꝙ inueniat̉ infans expoſitus ⁊ a quo ſit expoſitus neſciat̉ penitus: nec cum eo ſignū vel veſtigium inuenit̉: ꝙ baptizatus ſit. nūquid eſt talis baptizādus abſolute: vel ſub conditiōe. ℟ndeo talis eſt baptizandus: quia in dubio quiſqꝫ baptizari debet. de cōſe. diſ. 4. paruulos. ⁊. c. ſi nulla Quia tamē non eſt certuꝫ eum non eē ba ptizatū. ideo ad vitādum om̄e periculum baptizādus eſt ſub conditiōe: vt p̄dictum eſt. ¶ Quid ſi aliquis ꝓbet ſe eſſe ordina tum quo ad ſpecieꝫ facti. tamē alius excipit cōtra eum dicens eum nō fuiſſe baptizatum. nūquid crederet̉ tunc vnius teſti monio baptiſmū ¶ ℟ndeo. dicit Hugꝭ. qͥ quādo non eſt in p̄iudicium alij: credit̉. al̓s autem nō. vnde nō poſſet quis de baptiſmo ſuo teſtimoniū facere ꝑ vnū ſi ꝗd ſibi legatum eſſet ſiue relictuꝫ ſub hac cō ditiōe.ſ. ſi baptizatus eſſet. quia.ſ. fieret p̄ iudicium heredi. de cōſe. diſ. 4. placuit. in glo. ¶ Quid ſi dubitet̉ de mortuo: vtruꝫ fuerit baptizatus. ℟ndeo ꝙ ſecus eſt de viuo ⁊ de mortuo. vbi enim dubitat̉ de vi uo: habet̉ ꝓ non baptizato: ⁊ baptizat̉. de cōſe. di. 4. cum itaqꝫ. ubi v̓o dubitat̉ de mortuo: p̄ſumēdum eſt eum eſſe baptizatum. exͣ de preſ. non bapti. c. 2. ⁊. 2. vbi dicit̉. De eo qui natus eſt ex xp̄ianis pa rentibus ⁊ inter xp̄ianos eſt fideliter cōuerſatus: tam violenter preſumit̉ ꝙ fuerit baptizatus. vt hec p̄ſumptio ꝓ certitu dine ſit habenda: donec euidentibus for ſitan argumētis cōtrariū probaret̉. de hͦ etiam eſt ar. de cōſe. diſ. 4. quibus. ⁊. c. p̄al legato. cum itaqꝫ. vbi etiā hoc noͣ. in glo. ¶ De catheciſmo ⁊ exorciſmo. ti. 2. Onſequēter cōſiderādus eſt de ſingulis ſacramētis in ſpe ciali ẜm ordinem p̄miſſum. Unde pͥmo cōſiderādum eſt de catheciſmo ⁊ exorciſmo: que duo p̄parant ad baptiſmū. 2º de ip̄o baptiſmo. 3º de efficacia baptiſmi. 4º de miniſtris baptiſmi. 5º de baptizādis. ¶ Circa cathecimū autem querunt̉ plura.ſ. vtrū ca thecimus debeat p̄cedere exorciſmū: vel ecōuerſo. ℟ndeo ſi baptizādus ſit adultus: ⁊ capax doctrine. tunc ſecus eſt qͣꝫ ſi ſit paruulus. vnde in adultis p̄cedit catheciſmus. in paruulis v̓o exorciſmus. ⁊ ideo mutatꝰ eſt ordo ẜm aliquas eccl̓ias nec obſeruat̉ ille qui cōſueuit eſſe in eccleſia pͥmitiua. quia tunc baptizabant̉ adulti: nunc autē paruuli. ¶ Utꝝ debeat catheciſmus p̄cedere baptiſmū. ℟ndeo ꝙ ſic. de cōſe. diſ. 4. ante baptiſmū. ⁊. c. pͥma. cū enim baptiſmi ſalus per fidei veritateꝫ ſit merito requirunt̉ a baptizādo ea que ſt̓ de neceſſitate fidei. hec autem ſunt tria. ſcꝫ fidei ſuſceptio: ꝓfeſſio: ⁊ obſeruatio. ⁊ iō ꝓpter hec tria catheciſmus eſt inuentus. in quo ſit inſtructio de articulis cōibus: diſtincta ad fidei ſuſceptiōem. fit etiaꝫ reſponſio ad fidei ꝓfeſſiōem. ſit etiaꝫ reſpō ſio ſiue obligatio ad fidei obſeruatiōem. Quia v̓o adultus peccatum ꝓprium habet: ⁊ per ſe credere poteſt: requirunt̉ hec de neceſſitate ab eo: ⁊ per ſeip̄m. Quia v̓o paruulus nec pctm̄ actuale habet: nec per ſe actu credere poteſt. ideo requirunt̉ ab eo de cōgruitate: ⁊ per vicarium.ſ. patri num ſuum. ¶ Utꝝ verū dicat patrinus reſpondens ꝓ paruulo: credo. ℟ndeo ꝙ ſic. quia reſpōdet pro eo de fidei ſacramēto ẜm Augꝭ. in p̄ſenti. vt ſit ſenſus credo. i. fidei ſacramētum ſuſcipio: vel ſuſcipere preſto ſum. ⁊ non eſt ſermo falſus: vel inſolitus. quia vt dicit Auguſtꝭ ad Bonifa cium. Sepe ſignuꝫ ſumit̉ pro re. ſicut dicimus: Cras erit reſurrectio dn̄i. ⁊ vidēs furnum dicit ſe videre ignem. Uel reſpon det de obſeruātia fidei in futuro. ẜm Dio nyſiū. vt ſit ſenſus credo.i. quādo ad per fectam etatem venerit: credet. ⁊ hoc quidem cōfiteri poteſt ex ꝓpoſito ſollicitudinis circa eum adhibende. Aut alio mo do poſſet eſſe ſenſus. credo. i. operam dabo ad hoc ꝙ credat. ¶ Utrū paruuli ſint cathecizādi. ℟ndeo ꝙ ſic. lꝫ enim catheciſmus ꝓpter adultos fuerit inſtitutus: ſi tamē cathecizādi etiam paruuli: ſꝫ nullam poſſint apprehēdere inſtructiōem circa exprimēdam veritatem: ſiue vtilitateꝫ baptiſmi. tum etiam ꝓpter maiorem ſolennitatem. tum etiam vt patrini melius ſciant: ſuper ꝗbus debeant paruulos infor mare. tum etiam vt paruulus fideꝫ ⁊ re ligionē xp̄ianam diligentius cuſtodiat: per hoc ꝙ ſciet ſe eam per alium in baptimo ꝓfeſſum fuiſſe. ¶ Sed querit̉ in cu ius perſona reſpondeant patrini. ℟ndeo poteſt dici ꝙ in perſona ſui: vel in perſona paruuli. vt patet ex ſupͣdictis. Utꝝ aūt a a

T Li..III. ex illa reſponſiōe patrini obligent̉. de hoc habet̉. jͣ. vbi agit̉ de ritu baptiſmi ¶ Utꝝ paruulus ꝑ eos obliget̉. ℟ndeo quedam ſunt neceſſitatꝭ. ⁊ ad hec poteſt homo pealium obligari. quedam volūtatꝭ. ⁊ ad h̓ requirit̉ ꝓprius cōſenſus. obligat̉ ergo per patrinos voto generali: nō ſpeciali: ad ea que ſunt neceſſitatꝭ. non ad ea que ſūt ſuꝑerogatiōis. de cōſe. diſ. 4. paruuli. hec Bon̄. 4. diſ. 6. p. 2. q. 2. ar. 3. q. 2. ¶ Utruꝫ huiuſmōi obligatio ſit votum. ℟ndeo ꝙ non ꝓprie. quia votum ꝓprie eſt de eo qd̓ eſt ſuꝑerogatiōis: extenſo tamē nomīe eſt votum. quia eſt voluntaria obligatio. vn̄ ſuper illud p̄s. Uouete ⁊ reddite ⁊cͣ. dicit glo. ꝙ votum emittit̉ in baptiſmo. nō fa cit autem duplex pctm̄ veniendo contra. quia non obligat poſtea magis qͣꝫ prius de neceſſitate. ſed de bono ⁊ equo. hͦ Bon̄. vbi. sͣ. queſtiūcula. 4. Irca exorciſmū ſciēduꝫ: ꝙ baptiſ mum p̄uenire debet: non tm̄ catheciſmus ſed etiam exorciſmꝰ. de cō ſe. diſ. 4. ſiue paruuli. vſqꝫ ad. c. illud: venit ad fontem. quia per exorciſmū aſſiſten te ſibi virtute diuina. poteſtas diaboli expellit̉ a baptizādo. ſic intelligendo ẜꝫ Ri chari. 4. diſ. 6. q. 6. ar. i. c. ꝙ artat̉ poteſtas diaboli reſpectu illius: ne ceteris paribus tantū poſſit deccto ꝯͣ illū: quātū velit. ſed per exorciſmū ſit ne maxime impediat ba ptizādum a ſuſceptiōe baptiſmi: ⁊ effectu eius. vnde nō debet exorciſmꝰ aliquo mō p̄termitti: niſi in neceſſitate. ⁊ tunc ceſſante ꝑiculo debet ſuppleri vt ſolēnitas ⁊ vni formitas ſeruet̉ in baptiſmo. Et etiaꝫ ꝗa ẜm Richarꝭ. vbi. sͣ. habet efficaciaꝫ etiam poſt baptiſmū repͥmendo diaboli poteſta tem: quam diabolꝰ accepit ſuper homīeꝫ per peccatū. lꝫ enim ī paruulo poſt baptiſmum non ſit peccatū: tamē in eo remanet actualiter fomēs peccati. Cum p̄dictis cō ueniūt Tho. 4. di. 6. q. 2. ar. 3. q. i. ⁊ alij do ctores. Debet etiam baptizādus catheci zari ⁊ exorcizari per p̄ſbyterum. de cōſe. diſ. 4. ſacerdotes. ¶ Ad hoc nota ꝙ adulti baptizādi debent tribus ſeptimanis an̄ baptiſmū cathecizari ⁊ exorcizari in qui bus doceant̉ ſymbolū.ſ. Credo in deum. ⁊ in cena dn̄i debent ep̄o ⁊ p̄ſbytero reſpō dere: ⁊ poſtea baptizari in ſabbato paſce. de cōſe. diſ. 4. baptizādos. ⁊. c. ſequē. Iudei autē quia frequēter ad fomitum redē unt: debent ante baptiſmū. 40. diebus cathecizari: ⁊ in abſtinētia probari. di. 4. ne qd̓ abſit. ¶ Quid autem ſignificēt ea que fiunt in catheciſmo ⁊ exorciſmo: ponit̉ de cōſe. diſ. 4. ab illo. c. poſtea. vſqꝫ ad. c. venit. ⁊. c. perſona. habet̉ etiā hͦ. jͣ. de ritu ſolē ni baptiſmi. qͣſi in fi. ¶ De baptiſmo. ti. Oſtea cōſiderādum eſt de ipſo baptiſmo. ⁊ pͦ de quo baptiſmō eſt hic intentio. 2º quid ē baptiſmus: de quo hic intendi tur. 2º a quo fuit inſtitutus. 4º de eius materia ſiue liquorē: in quo habet fieri. 5º de forma verborū eius: que debent ibi dici. 6º de lotione. 7º de ritu baptiſmi. ⁊ quare baptiſmus nō poſſit iterari. ¶ Cir ca primū ſciēdum ꝙ triplex eſt baptiſmꝰ. vt dicit Augꝭ. li. 4º. de vnico baptiſmo. ⁊ habet̉ de cōſe. diſ. 4. baptiſmi vicem. ſcꝫ flumīs ſanguinis ⁊ flaminis: ſiue ſp̄s ſan cti. De pͥmo Io. 2. Et poſth̓ venit Ieſus in terram Iudeam: ⁊ baptizabat. De 2 Io. 12. Baptiſmo hoc habeo baptizari. De ⁊ Actꝭ. 2. Uos autem baptizabimini ſpū ſancto. Primus dicit̉ ꝓprie baptiſmꝰ alij duo methaphorice. ꝗa vterqꝫ inſtar baptiſmi aque habet purificare. ⁊ per cō ſequēs vicem eius ſupplere. Eſt autem po tiſſimus baptiſmꝰ ſanguinis. vnde Aug. ad Fortunatū. ⁊ habet̉ de ꝯſe. diſ. 4. Cathecuminū baptizatus cōfitet̉ fidem ſuaꝫ coram ſacerdote: martyr coram ꝑſecutore. ille poſt ꝓfeſſiōem ſuam aſpergit̉ aqua hic ſanguine. p̄ſens autem intentio eſt de baptiſmo aque. Irca 2ᵐ ſciēdum ꝙ baptiſmꝰ dibit̉ ab eo qd̓ eſt baptizare. quod grece idem eſt qd̓ lauare latine. vnde baptiſmꝰ poteſt dici lauacrū qd̓ eſt aqua deputata ad lauādum. vel lotio: qd̓ eſt effectus vel vſus lauacri. Scd̓m autē ꝙ baptiſmꝰ eſt nomē ſacramēti: diffinit̉ ſic a magr̄o ſnīaꝝ liº. 4º diſ. 2. Baptiſmꝰ eſt ablutio corꝑis facta ſub forma verbo rū certa.i. determīata. Et ſtat ibi ablutio anthonomatice ꝓ ablutiōe aque. ſtat et ꝓ lotione corꝑis paſſiua. ⁊ ly corpus ſtat anthonomatice ꝓ corꝑe humano. ¶ Sci endum tn̄ ꝙ in baptiſmo eſt aliquid qd̓ eſt ſacramentum tm̄. vt lotio exterior. ⁊

C..IIII..III. aliquid qd̓ eſt ſacramētum ⁊ res vt cara cter. ⁊ aliquid qd̓ eſt tm̄ res.ſ. mundatio interior. Et idem intellige de alijs ſacramē tis. primum eſt cā ſecūdi ⁊ tertij. 2ᵐ eſt ſignū primi ⁊ tertij. dat̉ autē deſcriptio pre dicta de eo qd̓ eſt tm̄ ſacr̄m in baptiſmo. Irca 3ᵐ.ſ. a quo baptiſmꝰ fuit in ſtitutus ſciēdum ꝙ Dn̄s ſacramentū baptiſmi inſinuauit: inſti tuit: ⁊ cōfirmauit. Inſinuauit ꝗdeꝫ facto cum baptizatus fuit a Iohāne. ⁊ verbocum p̄dixit Nicodemo Io. 3. Niſi ꝗs renatus fuerit ex ⁊cͣ. Inſtituit autem facto cum baptizare diſcipulos fecit. Io. 3. poſt hoc venit Ieſus iterū in Iudeaꝫ ⁊ bapti zabat. ⁊ tunc inſtituit verbo ⁊ facto. quia dicit̉ ibi ꝙ baptizabat. ⁊ ſi nō in perſona ꝓpria: tamē diſcipuli in ſua p̄ſentia: ẜm ꝙ ip̄e volebat. ⁊ iterum miſit diſcipulos ſu os ad p̄dicādum ⁊ baptizādum Lucꝭ. 10. Cōfirmauit auteꝫ baptiſmū etiam facto: cum.ſ. de latere eius nō tm̄ fluxit ſanguis ſed etiam aqua in paſſiōis cōſumatiōe. ⁊ verbo quādo poſt reſurrectiōem omēs diſcipulos ⁊ ſingulos ad p̄dicādum miſit Math̓. vlt Et ſic pꝫ ex ſcriptura qn̄ in ſtitutus eſt baptiſmꝰ: ⁊ quō ſcriptura diuerſimode loquit̉. pꝫ etiaꝫ ꝙ baptiſmꝰ in ſtitutus fuit an̄ paſſiōem: ⁊ poſt. ſed ante: inſtitutiōe priuata. poſt v̓o inſtitutiōe publica. cum oībus publicatum ⁊ impoſitū eſt euāgelium. pͥma inſtitutio erat qͣi in cō ſilio. 2ª in precepto. cuius vnuſqͥſqꝫ ex eo tꝑe debitor eſſe cepit. exquo ad eum inſtitutio ꝑuenit ẜm Bon̄. 4. di. 3. p̄. 2. q. i. ar. i. q. i. in fine. ⁊ Rich. 4. di. 3. q.§. arti. i. c. ⁊ Gual. Irca. 4ᵐ ſciēdum ꝙ baptiſmꝰ fieri debet in aqua. Rō cuius eſt in ſtitutio dīna. Inſtitutiōis v̓o hiꝰ pꝫ cōgruentia. qꝛ in baptiſmo aīa mundat̉ ꝑ gr̄am: ⁊ ſine eo ẜm cōem legeꝫ nul lus ſaluat̉. ꝓpter que duo optime ſibi cō uenit aqua.ſ. quantū ad pͥmū. qꝛ eſt naͣli ter ablutiua. ⁊ qͣꝫtum ad 2ᵐ. qꝛ eſt inter omēs liquores ꝯmuniſſima. vn̄ debet fie ri non in aqua artificiali: ſed in naͣli. quia illa ab oībus cōiter ⁊ faciliter pōt haberi nō ſic autē aqua artificialis. Pōt autem fieri in omī aqua naͣli: nō tm̄ ſimplici ſed etiam mixta. ⁊ in aqua qͣlitercūqꝫ tn̄ſmū tata: dūmō ſit ibi ſpēs aque ſalua. al̓s ſecꝰ eſſet. vn̄ pōt fieri ī aqua maris: in lixiuio ⁊ in aquis ſulphureis. Ad ſciēdum aūt diſcernē ſpēm aque oꝑtet attendere tria ẜm Gual.ſ. liquoris originē. rōne cuius pꝫ ꝙ baptiſmꝰ nō pōt fieri in aqua roſa cea vl̓ de ruta ⁊ hiꝰ facta. nec in urina nec in ſaliua. exͣ de baptiſ. non vt opponeres. qꝛ he nō habent aque elemētaris originē ⁊ ideo nec ſpecie ⁊ formam. ratiōe cuius patet ꝙ nō pōt fieri in porreta pulmento ⁊ hiꝰ liquoribus mixtis. qꝛ nec maͣm nec ſpēm aque habēt ⁊ efficaciā. rōne cuiꝰ pa tet ꝙ nō pōt fieri in clareto luto ceruiſia ⁊ hiꝰ. Medo autē ſpeciem aque tenet: ideo in eo pōt fieri baptiſmꝰ: lꝫ melius fiat in aqua. Cum p̄dictis ꝯueniūt Rich̓. 4. di. 2. q. o. ⁊ alij doctores. Si aūt aliꝗs eſſet baptizatus in aliquo liquore de quo dubium eēt an haberet ſpēm aque: rebaptizādus eſſet. vt dicit Sco. 4. di. 3. q. x. c. in ꝑticula. q. pura ſub cōditiōe. ¶ Sed nūꝗd in aqua paludoſa pōt fieri baptiſmꝰ. ℟ndeo ꝙ ſic. qꝛ lꝫ coinquinet̉ corpꝰ accidētaliter ꝓpter eius cōfuſiōem cum immūdicijs groſſis. ſaluat̉ tn̄ ī ea ſpēs aque cui ex naͣ ſua per ſe cōuenit habilitas abluendi: ⁊ etiam aliquo mō remanet in ea ꝓprietas ablutiua: qd̓ ideo dico: qꝛ ſi nul lo mō remaneat ī aqua actu ꝓprietas ab lutiua vt in glacie grandine niue ⁊ hiꝰ. qͣꝫ diu ſic eſt diſpoſita baptizari in ip̄a non pōt. hec Rich̓. 4. di. 3. q. 3. arti. 3. c. 2ᵐ ad oppoᵐ. Si etiam aqua paludoſa eſſet ita incraſſata ꝙ recedet a vera raritate aque nō eſſet in ea baptizādum ſicut ſi eſſꝫ lu tum. al̓s ſecus eſſet. qꝛ adhuc ſpēs aque remanent. hec Tho. 4. di. 3. arti. 2. q. 3. c. 3ᵐ. ¶ Sed nūquid etiam in brodio carniū pōt fie̓i baptiſmus. ℟ndeo ꝙ ſic. Nā admixtio carnis non ſoluit ſpēm aque. niſi forte facta ſit tanta reſolutio carniuꝫ coctarū in aqua ꝙ liquor plus habeat de aliena ſubſtatia qͣꝫ de aquā ꝙ ex ſpiſſitudine ꝑſpici pōt. ſi tamē ex liquore ſic īſpiſ ſato exprimat̉ aquā ſubtilis: pōt in ea fi eri baptiſmus: ſicut etiam in aqua q̄ expͥmit̉ de luto. lꝫ in luto fieri nō poſſit baptiſ mus. hec Tho. 3. q. 66. ar. 4. c. 2ᵐ ¶ Nū quid ad baptiſmū requirit̉ aqua ſanctificata ℟ndeo duplex ſit ſanctificatio in baptiſmo. Una eſt que ſit in baptiſmo ꝑ verbum adueniēs elemēto. Alia eſt que ſit ante baptiſmū per oratiōem a p̄ſbytero pͥma ꝑtinet ad neceſſitatē baptiſmi: ſicut a a 5

T. Li. ⁊ ip̄m verbū. 2ª ad ſolēnitatem. Dicēdū ergo ꝙ ad baptiſmū requirit̉ ſanctificatio aque. pͥma de nccͣia. 2ª v̓o de cōgruo. ita tn̄ ꝙ niſi ncc̄itas hoc requirēt ī aqua non ſanctificata ꝗs baptizari nō debet: ꝗ al̓r faceret: mortalit̓ peccaret ẜm Bon̄. 4. diſ. 3. p̄. 2. q. i. arti. 2. in fi. Si ꝗs autem ve ſit in ſabbato paſce ⁊ penthe. de aqua con ſecrata reciꝑe ad ſue domus aſperſiōeꝫ: recipiat eam ante criſmatis infuſiōeꝫ. de cō ſe. di. 4. in ſabbato ſancto. Irca 5ᵐ.ſ. formam verboꝝ que dicunt̉ in baptiſmo querūt̉ plu ra.ſ. que ſit illa forma. ⁊ ſi eſt illa: que ponit̉ exͣ de baptiſ. ſi quis. ⁊ de cōſe. di. 4. a quodam. ⁊. c. multi.ſ. Ego te bapti zo in no. pa. ⁊ fi. ⁊ ſpi. ſan. ℟ndeo ꝙ ſic. In hac.n. forma baptiſmi due particule cōtinent̉: vna ꝑtinens ad ſanctificatiōeꝫ elemēti.ſ. inuocatio trinitatis. Alia pertinens ad determīatiōem intentiōis miniſtri.ſ. exp̄ſſio actus baptizādi pͥma habet̉ ex inſtitutiōe dīna: ⁊ eſt eadem apud oēs eccl̓ias: ⁊ ẜm om̄e tp̄s. Nā circa illā duocōcurrunt.ſ. exp̄ſſio ip̄ius actus ⁊ ꝑſone ī quaꝫ trāſit actus. ⁊ hoc iterū eſt ꝯmune apud om̄s. vnde videt̉ deſcende̓ a prima cōſuetudine ⁊ traditiōe baptizādi apl̓ica Sed modus expͥmēdi eſt diuerſus apud latinos ⁊ grecos. Cum gͦ baptiſma vnuꝫ ſit illorū ꝗ baptizant̉ in eccl̓ia latinoruꝫ ⁊ ꝗ in forma grecorū: que eſt. Baptizet̉ Petrus in no. pa. ⁊ fi. ⁊ ſpi. ſan. ideo oꝑtet ꝙ de ſubſtātia forme ſit vna pars forme: illa.ſ. que ꝑtinet ad ſanctificatiōeꝫ elem̄ti Alia v̓o qͣꝫtum ad exp̄ſſiōem actus ⁊ per ſone baptizate. ſil̓iter eſt de ſubſtātia qͣꝫtū ad modum v̓o expreſſiōis ꝗ varius eſt: nō eſt de ſub̓a: ſed accidit ex ſtatuto eccl̓ie: que pōt obligare miniſtꝝ. ſed nō pōt mu tare ſub̓aliter ſacramētū. ideo etiā ille mo dus eſt de ncc̄itate faciētis: ⁊ non facti. lꝫ ꝗdam dicāt ꝙ ſit de ncc̄itate vtriuſqꝫ. ita ꝙ alit̓ baptizatū neceſſe ſit rebaptizari. ſꝫ opi. pͥma eſt verior ⁊ cōior. hec Pe. 4. di. 3. q. 2. ar. i. q. i. c. ¶ Utrū exp̄ſſio triū perſonarū ſit de ncc̄itate forme baptiſmi. ℟º ꝙ ſic. cuius rō eſt. quia baptiſmꝰ per formā ſuam cōſecratus eſt ẜm Apl̓um Eph̓. 5º. Mundans eam lanacro in verbo vite. ⁊ etiaꝫ Augꝭ. li. de vni. baptiſ. dicit ꝙ baptiſ mus verbis euāgelij ꝯſecrat̉. ⁊ ideo opor tet ꝙ in forma baptiſmi exprimat̉ cauſa ſanctificatiōis. ſcꝫ. trinitas perſonarū. Sciēdum tn̄ ꝙ profeſſio fidei pōt fieri qͣdruplicit̓ in baptiſmo. Aut ita ꝙ ſit plena in corde ⁊ ore: ſed non in fide eccl̓ie. ⁊ tunc eſt vacuū. Aut in ore plena: ſed non in corde ⁊ tunc eſt plenū. quia ſit in fide eccl̓ie ⁊ nō perſone. Aut plena in corde ſꝫ non in ore. ⁊ hoc aūt ſit ex volūtate: ⁊ tūc eſt vacuum. aut ex neceſſitate.ſ. mortis ſu perueniētis: vel infirmitatis ⁊ tunc nō eſt ſimplicit̓ plenum: ſed ex dīna pietate ſupplente: pie putari pōt eſſe plenū vt.ſ. ſum mus ſacerdos nō dimittat imperfectū qd̓ erat inchoatū. ⁊ in hoc cā intelligit̉ ver bū Ambꝰ li. de ſpū ſan. c. 3. S fide myſteri um trinitatꝭ teneat̉: ⁊ vna ꝑſona tm̄ noīe tur: plenū ē ſcr̄ꝫ. vl̓ expone plenū ē ſcr̄m. i. plena eſt fides ſacramenti: ſꝫ nō effectꝰ eiꝰ. vnde ſi talis moriat̉ debet ſepeliri in cim terio. Si autem anteqͣꝫ omīa verba cōplerent̉ impediret̉ baptizatꝰ ita ꝙ ꝯpleri nō poſſet: puer iterū baptizādus eſſet ſub hac cōditiōe ratiōe dubij. ſi tu nō es baptiza tus ⁊cͣ. ẜm Rich̓. 4. di. 3. q. 2. ar. 3. c. 5ᵐ. ⁊ cum eo cōueniunt alij doctores. ¶ Sed obijcit̉ cōtra p̄dicta. quia Bern̄. dicit in qͣdam epl̓a quēdam eſſe baptizatū in no mine dei ⁊ ſancte crucis. aſſerens: queris vtrū ſit baptizatꝰ. ego v̓o hunc baptizatū puto. ℟ndeo ꝙ ſi ly in nomīe dei diſtinctā intelligit trinitatis expreſſiōem: veruꝫ dicit. quia adiectio facta ex deuotiōe nō vitiat ſacramentū. ſi v̓o non falſum dicit ẜm Pe. 4. di. 3. q. 2. ar. i. q. 2. c. ⁊. c. 2º Quid ſi dicat̉ in nomīe triū perſonaruꝫ. ℟ndeo nō eſt baptizatus. vt habet̉ de cō ſe. di. 4. multi ſunt. in glo. ¶ Utrū in nomine Chriſti poſſet ꝗs baptizari. ℟ndeo ꝙ nō. Nā nunqͣꝫ lꝫ formam cōem a xp̄o traditam de inuocatiōe trinitatis mutare in ſpālē ſine ſpāli cōſilio ſpūs ſancti de cu ius ꝯſilio tꝑe pͥmitiue eccl̓ie apl̓i in nomi ne xp̄i baptizabāt duplici rōne.ſ. ꝓpt̓ mo dum ſignificādi. naꝫ quodāmō noīe xp̄i tota trinitas intelligit̉ vt Ambro. exponit chriſtus.n. vnctus dicit̉: ⁊ ideo vngenteꝫ vnctū ⁊ vnctiōem inſinuat. Et ꝓpt̓ reuerentiā ſignificati.ſ. vt nomē Chriſti virtu oſum ⁊ celebre oſtēderet̉. ceſſante v̓o hac cā iam non lꝫ ſic baptizare: nec poteſt vt theologi cōiter dicunt ſic tradi baptiſmꝰ ẜm Bon̄. 4. di. 3. par. i. q. 2. ar. 2. c. 3ᵐ ad oppoᵐ. ⁊ Pe. vbi sͣ. c. 2ᵐ Sꝫ obijcit̉. ꝗa

.IIII. III. Nicolaus papa de cōſe. di. 4. a quodam dicit ꝙ ſi in nomīe trinitatis vel in noīe xp̄i baptizant̉ baptizati ſunt. Unū enim idēqꝫ eſt vt ſanctꝰ exponit Ambro. ¶ ℟ndeo ꝙ nō intelligit ꝙ verba oīno ideꝫ ſo nant. ſed ꝙ modus baptizādi in pͥmitiua eccl̓ia cōformis fuit modo: quem nūc tenet eccl̓ia. qꝛ in xp̄o intellectus claudit̉ trinitatꝭ. vt dictum eſt. sͣ. tn̄ implicite ⁊ remote. vel idē eſt. qꝛ eiuſdem virtutis eſt ⁊ efficacie in cā in quo eſſet eadem cā baptizādi. vnde ⁊ eadem diſpenſatio eēt ſpi ritus ſancti ẜm Bon̄. vbi sͣ. ī dubi. circa lr̄am. q. 4. Uel pōt dici ꝙ qꝛ in noīe xp̄i intelligit̉ tota trinitas. vt dictum eſt. ideo ꝓpter dubiū vtrū eſſet baptizatus qui in xp̄i nomīe baptizaret̉. dicit papa Nicolaus ꝙ nō eſſet baptizādus. qd̓ eſt intelli gendū abſolute. qꝛ mō ſi aliꝗs hͦ mō ba ptizaret̉ debet rebaptizari ſb̓ ꝯditiōe ẜm Rich. 4. di. 3. q. 2. ar. 3. c. 10. ẜm v̓o Sco 4. di. 3. q. 2. ar. 3. c. de pͥª variatiōe fore. qꝛ nō legit̉ vbi p̄dicta diſpēſatio fuerit rela xata dubiū eſt an talis ſit baptizatꝰ. ⁊ iō ſb̓ cōditiōe eēt baptizādꝰ. Scd̓m v̓o Io. de cōſe. di. 4. a quodam. ⁊ Bern̄. exͣ. eo. ſi ꝗs. Si ꝗs in nomīe xp̄i baptizaret̉ baptizatus eēt. lꝫ nō ſic debeat baptizari. Scd̓m v̓o Hugꝭ. e. di. multi. nō eſſet bapti zatus. ⁊ hoc qd̓ dicit Nicolaus papa re fert ad tempꝰ eccl̓ie pͥmitiue. hoc noͣ. exͣ de baptiſ. c. i. in glo. c. huius 2º opi. eſt Hoſti. Qd̓ autē dicit Nicolaus papa in nomīe trinitatis: intelligit̉ explicite ꝓprijs nomi nibus perſonaꝝ exp̄ſſis vt dicit glo. p̄dicta. ¶ Utrū exp̄ſſio actus baptizādi ſit de ncc̄itate baptiſmi. ℟ndeo ꝙ ſic. dic̄.n. Alex. 3. exͣ de baptiſ. c. i. Actus baptizan di eſt de ncc̄itate forme. Rō huius eſt diui na inſtitutio. Rō autē inſtitutiōis eſt. ꝗa intentio neceſſaria eſt ſacramento. ⁊ hoc eſt ſacramētum ncc̄itatis: ⁊ eſt ad alteruꝫ Immerſio aūt poteſt fieri ꝓpter plura. ⁊ ideo ꝓpter ꝑiculum defectus intentionis: ꝓprio verbo debet expͥmi intentio in forma. ¶ Quid ſi dicat̉. Ego mergo te ī no. pa. ⁊cͣ. ℟ndeo vt habet̉ de cōſe. di. 4. mul ti ſunt. in glo. non eſt baptizatus. qꝛ mergo non eſt ſynonymū cum hoc verbo baptizo. ¶ Quare dicit̉ in nomīe ⁊ non ī nomībus. ℟ndeo. quia lꝫ ſint tria nomi na perſonalia trium ꝑſonarum. tamen eſt vnum nomē eſſentiale. virtus autē dīna que operat̉ in baptiſmo ad eſſentiamper tinet. ⁊ ideo dicit̉ in nomine: ⁊ non in no minibus ẜm Tho. 4º diſ. 3. arti. 2. q. i. c. 5ᵐ. ¶ Uel dicēdum ꝙ nomen ibi non ſumit̉ tm̄ pro voce ſignificante: ſed pro noticia que quodāmodo vna eſt trium perſonarū: inquātum eſt vna veritas trium: ⁊ inquātum vnum correlatiuū intelligit̉ in altero ẜm Pe. 4º diſ. 3. q. 2. arti. i. c. 4ᵐ Dicēdum etiam ẜm Pe. ibidem. ꝙ ibi ſu mit̉ ſingulare ꝓ plurali. ⁊ ẜm iſtam ſententiam videt̉ ꝙ ſi diceret̉ in nomībꝰ pa tris ⁊cͣ. eſſet baptiſmus. Scd̓m v̓o alios non eēt baptiſmus. quia ſicut mutatio no minis impedit baptiſmū: ita ⁊ mutatio nu meri. quia alia eſt ſententia. ¶ Utꝝ ſi hec p̄poſitio in. ſcienter omittat̉: ſit baptiſmꝰ. Rendeo ꝙ nō. quia nomīe pr̄is nihil ē di ctum: vel non eſt eadem ſignificatio que prius. ſed ſi ex defectu lingue vel eiuſdem idiomatis mō ⁊ ꝓprietate dimitteret̉: eo ꝙ in illo idiomate idem ſignificet̉ per lyin nomīe ⁊ per ly nomīe: ⁊ ecōuerſo. pie pōt credi ꝙ eſt baptiſmus. hec Gual. Utꝝ ergo ſit de ncc̄itate ſiue de ſubſtantia forme baptiſmi. ℟ndeo ꝙ nō. quia hec vox.ſ. baptizo generat plenū ſenſum. ar. de cōſe. di. 4. retulerūt. vbi dicit̉. ſi ꝗs ita dicat. baptizo te in no. pa. ⁊cͣ. baptimꝰ eſt lꝫ nō ponat̉ hoc ꝓnomen ego. hoc nota. exͣ de baptiſ. c. i. in glo. b. Eſt tn̄ ly ego de in tentiōis expreſſiōe. Et idem dicēdum eſt de hac dictiōe. Amen. ¶ Utꝝ peccet greci nō ſeruādo formam nr̄am. ℟º licuit eis formā nr̄am ad tp̄s dimitte̓ ꝓpter remouendū errore quorūdā qui vinteꝫ ba ptiſmi baptizātibus attribuebāt. dicētes ego ſum Pauli. ego autē appollo ⁊cͣ. tn̄ illo errore ſublato debuerūt ad ip̄am redire. vn̄ credit̉ ꝙ ſic baptizādo mortaliter peccent ſi formā eccl̓ie romane cōtemnāt Illi v̓o ꝗ ip̄am nō cōtemnūt ⁊ ſuā ex anti qua ꝯſuetudine ſeruāt: mortalit̓ vt puto nō peccāt. qꝛ eccl̓ia romana de illis greciꝗ ei obediūt hoc diſſimilat: ⁊ in alijs honeſtis eos recipit. hec Gual. De hac autē maͣ.ſ. de variatiōe forme baptiſmi quere ampliꝰ. sͣ. ti. de ſacr̄is in cōi. ar. 2. Irca ſextū ſcꝫ lotiōem faciendam in baptiſmo tenēdum eſt breuiter ẜꝫ docto. ꝙ ablutio ē de neceſſitate ſacramēti baptiſmi. Modus autē determīatus ablutiōis. puta ꝑ aque

. II. III. aſperſiōem infuſiōem vel immerſiōem. ⁊ numerus ablutōis nō ſunt de neceſſitate ſacramēti baptiſmi. vnde ī his cōſuetudo cuiuſlibet eccleſie eſt ſeruāda: quam qui nō ſeruat grauiter peccat: niſi caſus occur rerit ſpālis: vl̓ neceſſitas que impediat. de cōſe. diſ. 4. poſtqͣꝫ vos. ⁊ 4º. c. ſe. ⁊. c. pro pter. Aucͣtates autem que dicūt ter īmergendū: intelligūt̉: vbi ꝯſuetudo talis erat Ille v̓o que dicunt ſemel immergēdū: in telligunt̉ vbi cōſuetudo erat cōtraria. Sed ſi vna īmerſio ſufficit ad baptiſmuꝫ ⁊ 2ª ⁊ 2ª addit̉: nūquid 2º ⁊ 3º baptizatur. ℟ndeo ſicut. jͣ. dicet̉. intentio requiritur ad baptiſmū. ⁊ ideo ex intentiōe miniſtri eccl̓ie qui intendit vnuꝫ baptiſma dare: trina immerſiōe efficit̉ vnū baptiſma. Si auteꝫ ad ſingulas immerſiōes re peteret verba forme peccaret quātuꝫ eſt de ſe pluries baptizās. Und̓ quādo fit trina immerſio: in pͥma debet nomīari pater. in 2ª filius. in 3ª ſpūs ſanctus. ⁊ tunc nulla ſuꝑfluit. quia nō eſt cōpletum ſacramentum donec terminatū ſit verbū. incipit.n. immerſio cum verbo ⁊ terminat̉ cū illo. Debet autē baptizās quātomagis poteſt bono mō ſimul abluere: ⁊ verba ꝓferre: nō eſt tamē ncc̄e ẜm Richari. 4. di. 3. q. 4 ar. 2. c. ⁊ Scotum. 4. diſ. 6. q. 2. c. ꝙ ſimul punctualiter vtrūqꝫ incipiat ⁊ terminet̉ ſꝫ ſufficit ꝙ ꝓlatio verboꝝ an̄ incipiat̉ qͣꝫ ablutio terminet̉: vel ecōuerſo. Monat ꝙ aliquis exiſtat ſuꝑ pontem non potens aquā habere ad baptizādum puerū: quē cum timeat cito mori: ſi intendens ꝓuide re ſaluti pueri proferēs verba in quibus cōſiſtat forma: proijciat eū in aquam in tentiōe baptizandi: ⁊ poſtea puer aliquo cāu euadat: nūquid debet reputari baptizatus. ¶ ℟ndeo. credo ꝙ nō. qꝛ proxima maͣ baptiſmi eſt ablutio in aqua. ꝗ autem aqua abluit̉ pͥmo aqua cooperit̉ in toto vel in parte: ⁊ poſtea diſcooperit̉. vnde ꝓ pter primū rep̄ſentat xp̄i ſepulturā. ꝓpter eius reſurrectiōem. Quis autē puer ī caſu p̄dicto ꝑ actum illius ꝗ ip̄m proijcit in aquam immergat̉: nō tamē eſt actꝰ or dinatus ex ſui naͣ ad hoc vt puer abluat̉ ſed vt ſubmergat̉. Et ideo ſi aliquo caſu ꝑ alios vel per eūdem proijciētem ip̄m in aquam puer extrahat̉ de aqua: non propter hoc puer eſſet baptizatus. qꝛ illa immerſio que fuit facta ex ſui natura non ordinabat̉ ad eleuatiōem pueri de aqua ſed ad ſubmerſiōem. hec Richarꝭ. 4. di. 4 c. de tribus caſibꝰ. cā. 2. ¶ Eſto ꝙ aliꝗs exiſtat ſuper puteum ad cuius aquaꝫ nō poteſt ꝑtingere manū: nec vas habet cuꝫ quo poſſit haurire: ſed habet calatū ⁊ cor dam. Mō quero ſi ꝑ cordaꝫ dimittat pu erum in calato in aquam: ⁊ ex hoc bapti zare intendens: ⁊ verba in ꝗbus cōſiſtit forma proferēs. vtrū puer ſit baptizatus ℟ndeo ꝙ ſic. dum tamē calatus ſit talis ꝙ aqua ſubintrauerit ad abluēdum corpus pueri. quia ꝙ baptizās tangat illuꝫ immediate quem haptizat: vl̓ aliquid ali ud: nō eſt de eſſentia baptiſmi. ⁊ in p̄dicto. caſu eſt immerſio ⁊ eleuatio de aqua ⁊ eſt immerſio talis que ex ſui natura nō ordinat̉ ad pueri ſubmerſiōem. ſed ad eiꝰ de aqua cleuatiōem qd̓ patet ꝑ hoc ꝙ ille g eum mittit ſemꝑ tenet eum cum corda ad eleuādum. Si tamē occurrerit p̄dicta neceſſitas deberēt mitti pāni in aquā ⁊ pꝰ ea illis extractis deberet aqua exprimi ſuper corpus pueri ſub debita forma verboruꝫ ⁊ cum intentiōe baptizādi. hec Richari. vbi sͣ. caſu. 3. Irca 7. ſiritum baptiſmi ſciendum ꝙ in ſacramēto baptiſmi de neceſſitate eiꝰ ſūt ablutio in aqua ⁊ verba debita. ⁊ alia q̄ in ritu baptizādi ſeruant̉: ꝑtinent ad ſolēnitatem. Adhibētur autē hiꝰ tum ad excitādam deuotiōeꝫ ⁊ reuerētiam ſacramēti. tum ad īſtructio nem fidelium. tum ad cohibitiōem demo nū: ne ſacranētalem impediant effectum. Debet autē in baptiſmo aliquis adeſſe ꝗ baptizatū leuet de ſacro fonte: recipiens eum qͣſi nouitiū in ſuam inſtructiōem ⁊ tutelam. quia paruuli ⁊ nouitij p̄ter curā ꝯmunē indigēt cura ſpāli. ⁊ ille talis qui leuat de fonte dicit̉ patrinus. quia vt dicit Hugꝭ. de ſan. Uicto. in oblatiōe baptizādi ⁊ reſponſiōe quodāmō facit ad rege neratiōem eius. Obligat̉ autē ſuſcipiens de ſacro fonte ad eius inſtructiōem. de cōſe. di. 4. vos an̄ oīa. ſi ip̄e ſētiret ꝙ ncc̄itas īmineret. in quo cā. ſncc̄itatis aliꝗs ad mitti nō deberet: niſi ī dīnis doctus eēt. vt dicit Diony. Non baptizatus autem nō poteſt ſuſcipere baptizādum. de ꝯſe. di. 4. ī baptiſmate. lꝫ nō baptizatꝰ poſſit baptiza re. quia ꝑſona baptizās eſt de neceſſitate ſacramenti: non autem perſona ſuſcipiēs

T..IIII..IIII. Prohibet̉ autem abbatibꝰ ⁊ monachis de baptiſmo cōmatres habere: ⁊ hoc pro pter familiaritateꝫ que ſolet ex hoc oriri. inter patrinos ⁊ matres carnales puerorū. ar. de cōſe. diſ. 4. monachi. ⁊. c. nō licet ⁊. c. ſe. Et ideꝫ intellige de canonicis regu laribus ⁊ alijs religioſis. ⁊ hoc eſt verum leuando ⁊ tenēdo hoc tamē licet baptizā do. debet autem ad leuādum tm̄ vnus ad mitti. tum vt cōfuſio diſcipline vitet̉. tum ne ꝓpter ꝯgnatiōem ſpūalem mr̄imoni um impediat̉. ſed quedam eccleſie hanc cōſuetudinem non ſeruant plures ad ſuſceptiōem paruuloꝝ admittentes. de ꝯſediſ. 4. in catheciſmo. ⁊. c. non plures. ⁊ iō oritur ꝯgnatio ſpiritualis ad omēs tenen tes: impediens mr̄imonium cōtrahēduꝫ: ⁊ dirimens poſtea cōtractum. Et idem iu dicium eſt de cōfirmatione. li. 6º de ꝯgna. ſpi. quāuis. Et dicit ibi Io. an. ꝙ ſi neceſſitas vrget: vnus poteſt eſſe patrinus ī ca theciſmo: baptiſmo: ⁊ cōfirmationē. Nō eſt autem decens: lꝫ non ſit ꝓhibitum cōiuges ſimul leuare pueruꝫ alterius de baptiſmo. 30. q. 2.§. qd̓ autem. ⁊. caº ſequēti Non debet autem aliquis baptizare aliquem alibi: qͣꝫ in eccleſijs vbi ſunt fontes ad hoc ſpecialit̓ deputati: niſi eſſet filius re gis vel prīcipis: aut talis neceſſitas emeſerit ꝓpter quam ſine periculo ad eccleſi am accedi non poſſit. li. o de baptiſ. p̄ſenti. Sciēdum etiam ꝙ ordo pertinētium ad ſolennitatē baptiſmi ẜm morem eccleſie vſitatum eſt iſte. pͥmo enim inſufflatur: vt virtus diaboli exterior expellatur: ⁊ ex terius expellenda ſignificet̉. 2º ſignum crucis ſit in pectore: ⁊ in fronte vt demon ſe ꝯgnoſcat expellēduꝫ: tam in occulto cor dis qͣꝫ in publico cōfeſſionis. 2º ſal in ore ponitur: vt ſignificet̉ ꝙ per baptiſmū ſapor ſapientie preparat̉. 4º ſit aurium ⁊ narium cum ſputo linitio: vt ſignificet̉ gratia ad diſcernēdum: ⁊ obediendum. 5º ſit linitio olei ſancti: quod dicit̉ oleuꝫ cathecuminorū in pectore ⁊ ſcapulis. vt ſignificet̉ vnctio ad deum amādum: ⁊ eiꝰ onera portādum. 6º ſit poſt baptiſmum innūctio criſmatis in vertice vt ſignifice tur apertio mentis imputribilis ad ꝯtem plandum. criſma enim cōfectum eſt ex oleo lucente: ⁊ balſamo cōſeruante. ⁊ debet hec inunctio fieri de criſmate nouo. non veteri. de ꝯſe. diſ. 4. ſi quis. Epiſcopo tamen p̄ſente non debet p̄ſbyter criſmare infantes baptizatos in vertice: niſi ep̄o iu bente. ſicut etiam non debet benedice̓ niſi de iuſſu epiſcopi: ep̄o preſente. de cōſe. diſ. omī tempore. 7º. veſtit̉ veſte munda: ⁊ alba: vt ſignificet̉ candor innocentie ⁊ ſtola reſurrectiōis. Ultimo cereus ponitur in manibus vt ſit lucerna pedibꝰ eius verbum dn̄i ⁊ lumen ſemitis eius. Dionyſi. autē alium ordinem ponit ſacramen taliū baptiſmi qui in pͥmitiua eccleſia ſeuabat̉ in ſolenni celebratōe baptiſmi: qn̄ adulti veniebant ad baptiſmū. Hugꝭ. etiā de ſancto Uicto. aliam ponit formam. mo dus tamen p̄dictus magis eſt vſitatus: ẜm Bon̄. 4. diſ. c. in fine articulorū. vbi notat ordinem eorū quę ad ſolēnitatem baptiſmi requirunt̉. ¶ Ad hoc nota ꝙ eorū que agunt̉ poſt baptiſmum aliquid eſt: quod nō ſolum ſignificat: ſed etiam ef ficit. puta vnctio: que ſit in vertice: que operat̉ cōſeruatiōem gratie baptiſmalis. aliquid eſt quod nihil efficit: ſed ſolum ſi gnificat: ſicut ꝙ dat̉ eis veſtis candida ad ſignificāduꝫ nouitatem vite: ẜꝫ Tho. 2. q. i. arti. 3. c. 4ᵐ. Pedes autē baptizatoꝝ non ſunt lauandi aqua benedicta ſi ue cōſecrata.i. q. i. emendam. populo tam̄ Mediolanen̄. permittit̉ hoc facere. quia hoc faciunt Ambroſij aucͣtate. vt dicit glo. ibidem. Irca 3ᵐ.ſ. iteratiōe baptiſmi. ſci endū ꝙ baptiſmus nō pōt itera ri: cuius ca eſt duplex. Una eſt cōis ſibi ⁊ alijs.ſ. imp̄ſſio caracteris: qui indelibilit̓ manet in aīa. Et alia ꝓpria ſibi ⁊ hec eſt triplex. Una qꝛ originale cui ap ponit̉: non iterat̉. 2ª qꝛ morti xp̄i: q̄ tm̄ ſemel facta eſt: aſſil̓atur. 2ª eſt qꝛ ꝑ ip̄m venialiū purgatio efficit̉. ⁊ qꝛ ſi poſſet ite rari: hominibꝰ ſemꝑ incentiuū daret̉ pec candi. Scd̓m autē Sco. 4. diſ. 6. q. 4. c. rō quare baptiſmꝰ nō eſt iterabilis: eſt in ſtitutio dīna: cuiꝰ nō eſt alia cā prior niſi volūtas eius: ſed pꝫ cōueniētia eius ex p̄dictis. reliqͣ ad hanc maͣm ꝑtinētia: quere sͣ. vbi agit̉ de iteratiōe ſacr̄oꝝ in cōi. ¶ De effectu baptiſmi. ti. 4. Einde ꝯſiderādū eſt de efficacia baptiſmi. ⁊ primo de efficacia baptiſmi in adultis. Secundo de impedimēto efficacie

T. LI. baptiſmi in adultis. tertio de efficacia baptiſmi in paruulis. quarto de efficacia baptiſmi ante paſſionem Chriſti. ¶ Circa pͥmum querunt̉ plura.ſ. vtrum per baptiſmū auferunt̉ omīa peccata. ℟ndeo ꝙ ſic. de cōſe. diſ. 4. regenerāte. ⁊ c. ſine pnīa. Rō huius eſt diuina liberali tas: que tantā huic ſacramēto cōtulit efficaciam. qd̓ quidem cōueniens fuit. quia baptiſmus eſt ad regenerādum inſtitutꝰ. vnde ibi tranſit homo de ptāte tenebraꝝ in adoptiōem filiorū dei. ⁊ maxīe aperit̉ largitas diuine manus in pͥmo aduentu ⁊ hoc eſt qd̓ dicit̉ Thi. 2. Per lauacruꝫ regeneratiōis ⁊ renouatiōis ſpūs ſancti quem effudit in nos abunde ⁊cͣ. ¶ Utrū per baptiſmū homo liberet̉ ab omī pena. ℟ndeo ꝙ ſic. p̄terqͣꝫ a pena cōtracta. vnd̓ Ambro. ſuꝑ illud Ro. 2. Sine penitentia ſunt dona dei ⁊ vocatio. ⁊ habet̉ de cōſe. dis. 4. ſine penitētia. Gratia inquit dei in baptiſmo gratis omīa cōdonat. cum eniꝫ vt ait Damaſ. baptiſmꝰ ſit principiū vite ſpūalis. tam gr̄e qͣꝫ glorie tollit illud qd̓ retardat vel excludit a vita. pena v̓o que dam eſt eterna: que oīno excludit a vita. quedaꝫ temporal̓ aſſumpta: quaꝫ homo meruit. hec retardat moriētes a vita: nec excludit. quedam tēporalis cōtracta. hec a vita nō retardat moriētes: nec excludit ideo baptiſmus pͥmā tollit. ſed 2ªᵐ ⁊ 2ªᵐ non. quia non opponit̉ effectui eius. ¶ Utꝝ per baptiſmū auferat̉ cōcupiſcen tia. ℟ndeo per baptiſmū cōcupiſcētia ex tinguit̉: non vt non ſit: niſi forte hoc fiat miraculo vel dono dei ſpāli. ſed vt nō ob ſit. quia ibi gratia infundit̉ qua ſuperari poſſit. hec Augꝭ. ⁊ habet̉ de cōſe. diſ. 4. c. 2. vnde cōcupiſcētia inquātum habꝫ ratiōem culpe: extinguit̉ per baptiſmū: in qͣꝫtum habet ratiōem vitij ſiue pene manet. ¶ Utꝝ per baptiſmū tollat̉ irregularita℟ndeo ẜm Io. ſi irregularitas proueniat ex defectu ſacramēti non tollit̉ per baptiſmū. vnde bigamus ante baptiſmum nō poteſt poſt baptiſmū promoueri. Nec etiam corrupta ante baptiſmū poteſt poſt baptiſmū vellari. quia virgo velata ſigni ficat eccl̓iam triūphātem: in qua non eſt macula: neqꝫ ruga. d̓ his duobꝰ habet̉ di26. c. acutiꝰ. Si v̓o ꝓueniat ex delicto tolꝰ lit̓ per baptiſmū. vnd̓ ſi quis ante baptiſmum homīes occidiſſet volūtarie: pꝰ baptiſmū promoueri poſſet. Si autem proueniat ex inſtitutiōe eccleſte non tollitur per baptiſmū. vnde iudex. executor. teſtis aduocatus ī cauſa ſanguinis non poſſūt pꝰ baptiſmū ordīari. hec Iohānes di. 26. deinde. Et eiuſdem ſentētie eſt Bar. Sꝫ Goff. ⁊ Hoſtien̄. ⁊ Hugꝭ. dicūt ꝙ baptiſmus etiam tollit hāc irregularitatem. ꝗa non debet melioris cōditiōis eſſe peccas qͣꝫ non peccans. diſ. 24. ſi quis viduam. ⁊ diſ. 22.§. ecce. in glo. Scd̓m autem theologos aliquos nulla irregularitas tollitur per baptiſmū. per baptiſmū enim ſolū tollunt̉ peccata ⁊ ea que ſequunt̉ ex ip̄is ſub ratiōe qua peccata ſunt irregularitas autem nō eſt peccatuꝫ. quia quādoqꝫ nō ſequit̉ ex peccato: ſed ex opere meritorio. vt cum quis occidit homīem zelo iuſticie vel in iudicio iuſto. ex quo ſequit̉ ꝙ irregularitas non tollit̉ per baptiſmū. Non enim videt̉ rōnabile ꝙ baptiſmus tollat penam ex cauſa meritoria cōtractam. Si dicat̉ ꝙ ſaltem tollat irregularitatem ex cauſa culpabili cōtractam. ℟ndeo ꝙ non eſt verū. quia ⁊ ſi contrahat̉ ex culpabili cauſa aliquādo. non cōtrahit̉ tam̄ ſub illa conditiōe qua eſt culpa: ſed ſb̓ ra tione alia. Et ad hoc eſt auctoritas Auguſti. libro de bono cōi. ⁊ habet̉ in glo. ſuper illud ad Titum.i. Unius vxorꝭ vir habetur etiam in decretꝭ. diſ. 26. Acutius inquit intelligunt: qui nec eum qui cathecuminus aut paganus habuerit alteram: ordinādum cenſuerunt. quia de ſa cramento agitur: non de peccato. ¶ Sed obijcit̉. quia Hierony. ſuper epiſtolā ad Titum dicit. ꝙ ſi quis ante baptiſmum plures: vel vnam ante: ⁊ alteram poſt ha buerit: non eſt bigamus. ¶ ℟ndeo ꝙ in hoc non tenetur eius opinio. ſed opinio Auguſt. hec Richard̓. 4º diſ. 27. q. 4. ar ti. 2. o. ⁊ cum eo conuenit Pe. 4º diſ. 27. q.§. arti. 2. c. Scd̓m autem Sco. 4º diſ. 23. q. 2. arti. i. ⁊. 2. c. per baptiſmum tollitur irregularitas homicidij cuiuſcunqꝫ. non autem bigamie. ſicut dicit opinio ſe cūda. ⁊ hoc habetur expreſſe in glo. diſti. 34. ſi quis viduam. vbi ſuper illud verbum poſt baptiſmum: arguit glo. a cōtra rio ſenſu. ergo ſi ante baptiſmū fuit homi cida: nō nocet. Rō huius diuerſitatis eſt inſtitutio eccl̓ie hͦ volentꝭ ⁊ hͦ nō ſine rōne. ſcꝫ quia homicida non eſt ad ordīes

.IIII..IIII. inhabilis: niſi ꝓpter horrorem ſanguinis qui ꝗdem tollit in baptiſmo. quia ſupponit̉ ꝙ ſit factus agnus de lupo. ſed in bigamo non tollit̉ defectus ſignificationis: ꝓpter quem eſt ad ordines inhabilis. Utꝝ quelibet infamia per baptiſmū tolla tur: vel dimittat̉. ℟ndeo ꝙ ſic. de cōſe. di. 4. ſine penitētia. in glo. dictum eſt enim ꝙ per baptiſmū tollunt̉ peccata: ⁊ ea que ſequunt̉ ex peccatꝭ. ſub ratiōe qua peccata ſunt. vnd̓ cum infamia ꝯſequat̉ ex pec cato ſub ratiōe peccati: tollit̉ ꝑ baptiſmū. ¶ Utrū iudex ſecularꝭ indulgebit illi penam: qui cōmiſit maleficiū ſi baptizet̉. ℟ndeo in penis que in iudicio hūano in ferunt̉ nō ſoluꝫ attendit̉ qua pena ſit ho mo dignus quo ad deum: ſed etiam ī quo ſit obligatus quo ad homīes qui ſunt leſi: ⁊ ſcandalizati ꝓpter pctm̄ alicuius. ⁊ ideo lꝫ homicida liberet̉ per baptiſmuꝫ a reatu pene quo ad deum: remanet tn̄ obligatus quo ad homīes. quia iuſtum ē homines edificari de pena ſicut ſunt ſcanda lizati de culpa. pie tamē pͥnceps talibꝰ poſ ſet indulgere penam. hec Tho. ¶ Utrū ꝑ baptiſmū conferant̉ homī gratia ⁊ virtutes. ℟ndeo ꝙ ſic. Und̓ Apl̓us ad Titum. Saluos nos fecit ꝑ lauacrum regeneratiōis.i. per baptiſmū: ⁊ renouationis ſpūs ſancti: quem effudit in nos abunde ⁊ ad remiſſiōem peccatoꝝ: ⁊ copiam vir tutū. ẜm glo. ibi. ¶ Sed nōne per peniten tiā etiam aliquis adultus ante baptiſmū cōſequit̉ gr̄am ⁊ virtutes. ℟ndeo ꝙ ſic. ẜm ꝙ habet baptiſmū in voto implicite: vel explicite. poſtea v̓o in baptiſmo conſequit̉ maiorē copiam gr̄e ⁊ virtutū. Irca 2ᵐ.ſ. impedimētum efficacie baptiſmi in adultis querunt̉ plu ra.ſ. vtrū effectꝰ baptiſmi ſit equa lis in omībus. ℟ndeo duplex eſt effectuſ baptiſmi. vnus per ſe.ſ. illud ad qd̓ eſt in ſtitutus.ſ. regeneratio homīs in ſpūalem vitam. ⁊ hunc facit eque in omībus qui ſe habent equaliter ad baptiſmū. vt ī paruulis. Adulti v̓o quia ꝗdam cum maiori deuotiōe ad baptiſmū accedunt. Ideo ꝗdam plus. ꝗdam nimis de gratia nouitatis accipiunt. ¶ Alius eſt effectus baptiſmi per accidēs.ſ. illud ad qd̓ baptiſmꝰ non eſt ordinatus. ſed diuina virtus hoc in baptiſmo miraculoſe operat̉. ſicut ſuꝑ illud Ro. 6º. vt vltra non ſeruiamus peccato dicit glo. Non hoc preſtat̉ in baptiſ mo: niſi forte hoc miraculo ineffabili cū atoris: vt cōcupiſcentia que eſt in mēbriſ totaliter extinguat̉. ⁊ tales effectus non ſuſcipiunt̉ equaliter a baptizatis: etiaꝫ ſi cum equali deuotiōe accedant. ſed diſpen ſat̉ huiuſmōi effectus ẜm ordinem diuine ꝓuidentie. hec Tho. 3. q. 69. arti. 3. c. ¶ Utrū fictio impediat effectuꝫ baptiſmi indultis. ℟ndeo fictio dicit̉ dupliciter vel quo ad ſuſceptiōem. vel quo ad collationē baptiſmi. quia ſcilꝫ p̄tendit ſe velle ſuſcipere baptiſmū vel cōferre: ⁊ nō vult vere: ſed ſimulate tm̄. vt in iocoſa immerſione. vel quo ad diſpoſitiōem: quia p̄ten dit ſe diſpoſitum eſſe extra cum ſit indiſpo ſitus intra. Prima fictio impedit ſacramē tum. Lꝫ enim Auguſ. cōtra dictū Don̄. ꝓpe finem non determinet vtrū tales eēnt baptizati vel non. ſed dicat diuinū iudicium per alicuius reuelatiōis ſuper hoc eſ ſe oraculum implorādum. qd̓ etiam habe tur de cōſe. diſ. 4. ſolet. videt̉ tamen dicere ꝙ nō recipiunt baptiſmi ſacramētuꝫ. qd̓ certum eſt: ſi baptizans non intendebat il lam ablutiōem facere vt ſacramētum: ſꝫ cauſa ludi tm̄. vt dicit ibi glo. quod tamē dicit ibi glo. ſcꝫ ꝙ baptizans intendat ba ptizare qualēcūqꝫ intentiōem habeat ba ptizatus recipit ſacramētum: non eſt veꝝ vt eſt oſtēſum. sͣ. ẜm Richarꝭ. 4. di. 4. q. i. ar. i. c. ¶ 2ª fictio impedit effectuꝫ baptiſmi qui eſt tm̄ res. ſcꝫ gr̄am ⁊ remiſſiōem peccatorū. non tamē impedit effectuꝫ qui eſt res ⁊ ſacramētum.i. caracterem. de cō ſecra. diſ. 4. oſtendit̉. quia actus actiuoꝝ ſunt in patiente ⁊ diſpoſito. Hec autem in diſpoſitio ſeu ꝯtraria diſpoſitio poteſt eſſe tripliciter. ſcꝫ aūt diſcernēdo: quo ad rationē. aut indeuote accedendo.ſ. cum ꝓpo ſito peccandi. aut malum appetendo: quā tum ad cōcupiſcibilem. aut ſacramētum cōtemnēdo.ſ. accipiendo irreuerenter. pre exigit̉ enim fides ⁊ deuotio.ſ. voluntas abſtinendi a peccato: ⁊ reuerētia ſacram̄ ti ẜm Bon̄. 4. di. 4. q. 2. ar. 2. c. ⁊ Pe. 4. di. 4. q. i. ar. 2. c. Si gͦ querit̉ quomō ſumi tur fictio: que impedit effectum baptiſmi. Dicēdum ꝙ fictio hec quodāmō includit om̄e peccatum mortale qd̓ cōtrariat̉ gratie. hec Tho. 3. q. 69. ar. 9. c. 3ᵐ. Utꝝ recedēte fictiōe baptiſmus habeat effectū ℟ndeo ꝙ ſic. de cōſe. diſ. 4. oſtendit̉. in fi ne. Duplex eſt enim effectus baptiſmi in terior. ſcilꝫ caracter. qui eſt ſacramentum

¶ II ⁊ res ⁊ gr̄a que eſt res. pͥmus nō opponitur culpe: aut fictiōi: ſed 2ꝰ. ideo caracter cum ea recipit̉ ſed nō gratia. caracter.n. qͣtum eſt de ſe eſt diſpoſitio īmediata ad gr̄am: ſicut origanizatio corporis ad anime infuſiōem. ſed impedit̉ ꝓpter ꝯͣriam ſi bi in eodem ſb̓iecto aīe cōiunctā fictionē ideo illa ſtante gr̄a non infundit̉. recedē te aūt ſtatim infundit̉. ſicut diaphaneitas aeris impedit̉ reciꝑe lumen ſolis: propter obſcurā nubem. qua reſoluta ſtatim recipit lumen a ſole. vnde Augꝭ. lio. de baptis. ⁊ habet̉ de cōſe. di. 4. tunc valere inci pit ad ſalutem baptiſmꝰ: cum fictio illa ve raci cōfeſſiōe receſſerit. Et qꝛ ſacramētuꝫ reſpicit culpā p̄cedentē ⁊ non ſequenteꝫ. hinc eſt ꝙ plenam facit gr̄a ſuꝑ infuſa remiſſiōem totius culpe ⁊ pene p̄cedentis. ⁊ hoc ꝑ ſe. totius v̓o culpe ſequētis ꝑ accn̄s quia nō pōt vnam ſine alia tollere. vnde tollit culpam venialem ſequētem: ſi quaꝫ inuenit: de qua hominē nō peniteat: in ge nerali ⁊ in ſpāli. ſi tn̄ tollit: nō tollit etiam totā penam. qꝛ culpa ⁊ pena ſequens ma gis tollit̉ in eo virtute pnīe: qͣꝫ baptiſmi. vnde tam de fictiōe qͣꝫ de peccatis poſt ba ptiſmū ꝑpetratis: ei eſt penitētia iniūgēda ẜm Bon̄. 4. di. 4. q. 2. ar. 3. o. ⁊ Pe. 4. di 4. q. i. ar. 2. q. 2. c. vnde ſi veniens ad baptiſmū cōterat̉ de omībus ſuis peccatis mortalibꝰ: niſi de vno ſolo: qd̓ eſt cā fictio nis eius in baptiſmo: oꝑtet ꝙ vere penite at de illo pctō ⁊ in ſe ⁊ inquātū fuit cā fi ctionis eiꝰ. quo facto deus cōfert gratiaꝫ ei baptiſmalē: in remediū cōtra alia pctā que fuiſſent in baptiſmo deleta: niſi fictio impediuiſſet. ⁊ ideo de illis alijs nō opter habere veram pnīam. nec forte attritionē nouam. p̄ter illam quā habuit an̄ baptiſ mum. Nec ẜm Sco. 4. di. 4. q. 2. arti. 2. c. circa mediū: oꝑtet dicere caractereꝫ in ficto aliꝗd operari. ſed ſolum ꝙ deus ex ea dem pactiōe qua aſſiſtit ei qui baptiſmū ſine fictiōe ſuſcipit. Aſſiſtit etiam ei ꝗ baptiſmū ſuſcipit quādo fictio recedit. Sed eſto ꝙ aliquis accedat ad baptiſmū cum motu peccati venialis. nūquid talis cōſe quit̉ effectum baptiſmi. ℟ndeo. quidaꝫ dicūt ꝙ eſt duplex fictio.ſ. ſimplex. ⁊ ẜm quid. Fictio ſimplex aufert totū effectum baptiſmi. ⁊ hec eſt cum volūtate mortali ter peccandi. Fictio autē ẜm ꝗd hec eſt ve nialis ⁊ non impedit ingreſſuꝫ gratie. ſed cōplemētum. vnde in tali non habet perfectum effectum. quia non delet veniale illud: ⁊ etiam minus recipit de gr̄a. qꝛ mi nus eſt diſpoſitus ꝓpter illud. ¶ Alit̓ tamen pōt dici.ſ. ꝙ motus venialis non facit fictum ſimplicit̓: ſed ad tempꝰ. qꝛ gratiam non expellit: ſed retardat duꝫ homo non eleuat ſe ad recipiēdum diuinā gratiam. ⁊ quādo talis motus ceſſat: ſtatī baptiſmus habet plenum effectum. ⁊ hunc motum: ⁊ alia pctā delet. etiam ſi non ſuꝑ ueniat de illo cōtritio noua. Pe. vbi sͣ. Primꝰ modus dicēdi magꝭ placet: ⁊ cōuenit cum Sco. vbi sͣ. Irca 2ᵐ.ſ. efficaciam baptiſmi in paruulis: querunt̉ plura.ſ. vtrū paruuli recipiāt ſanctificatiōem in baptiſmo. ℟ndeo ꝙ ſic. Abſit.n. quin paruulis miſericors deus ad ſalutis remedium baptiſmū ꝓcurauerit. exͣ de baptiſmaiores.§. caute. vnde paruuli ī baptiſmo purgant̉ a peccato originali: ⁊ hͦ merito paſſiōis xp̄i: ⁊ aliene fidei.ſ. eccleſie ⁊ virtute ſacramēti. ¶ Utrū paruuli recipi ant in baptiſmo plene rem.i. gr̄am: cū ha bitibus virtutū. ℟ndeo ꝙ ſic. recipiūt.n. ẜm omēs gr̄am ꝑ quam iuſtificant̉. cōue nit enim vt ſicut cōtrahunt alio ꝓmeren te culpam: ſic etiam alio ꝓmerente recipiant iuſtificatiōis gratiam. vt sͣ. dictum eſt. ¶ De virtutibus v̓o ſunt plures opi. cōuenientior tamē ⁊ verior eſt opi. magiſtri ſnīaꝝ liº. 4º di. 4. ꝙ paruulis dantur virtutes in baptiſmo in munere ſiue ī habitu perfecto: ſed non in vſu. ad vſum.n. non tm̄ requirit̉ perfectio habitus: ſꝫ etiā potentie: que deficit in paruulis. Lꝫ enim habitus innatus ⁊ acquiſitus perfectus eſſe non poſſit ante perfectiōem potentie. infuſus tam̄ poteſt. quia eius perfectio nō dependet niſi a creatore. ¶ Sciendum tamen ꝙ in paruulo virtutes habent aliquos actus. Actus enim virtutum ſunt 4º. ſcilicet cōtrarium expellere. ſubiectum perfice̓. ⁊ ad vltimū finem ordina re. ⁊ iſti tres actus cum habitibus conferunt̉. Quartꝰ eſt bonum opus elicere. ⁊ iſte non confert̉ paruulo: non ꝓpter defectum virtutū: ſed ꝓpter defectum poten tiarū in eo. ⁊ ideo bene dictum eſt ꝙ paruulis non dant̉ virtutes in vſu. qꝛ ergo eundē effectum habet baptiſmꝰ in paruū lis ⁊ adultis. ideo dicit Augꝭ. ad Boni faciū. Regnans ſp̄us in maioribꝰ offerēti bus ⁊ ꝑuulis oblatis cōis eſt. hͦ Guil.

T..IIII. V. ¶ Utrū in ꝑuulis baptiſmꝰ habeat equa lem effectū. ℟ndeo ꝙ ſic: qͣꝫtum eſt de lege cōi. equale.n. eſt ex ꝑte dantis illud medi ante quo dat̉ gr̄a.ſ. ſacramētū. Equal̓ et eſt ex ꝑte recipientis ꝯgruitas: vel diſpoſi tio. hec.n. nō attendit̉ ẜm naͣlem capacitatem: ſed ẜm voluntariā p̄paratiōem: qͥ nulla in eis p̄cedit. ſed ꝓ diſpoſitiōe ē eis eccl̓ie fides: q̄ equalit̓ reſpicit omēs ꝑunlos: ꝗ baptizant̉. Pōt tn̄ deus magis dare de gr̄a vni qͣꝫ alteri: de pͥuilegio ſpāli. qꝛ eius potentia nō eſt ſacr̄o alligata. hͨ Richari. 4. di. 4. q. 2. ar. 3. c. ¶ Utrū effectus baptiſmi ſit equalis in ꝑuillis ⁊ in adultꝭ. ℟ndeo ꝙ nō. caracterꝭ.n. imp̄ſſio ē equa lis. ſed reſtitutio innocētie penes terminū a quo eſt inequalis. infuſio etiā gr̄e eſt in equalis. qꝛ vnicuiqꝫ magis ꝓdeſt fides. ⁊ diſpoſitio ꝓpria qͣꝫ aliena: ceteris paribꝰ Adulti gͦ plus recipiūt de gr̄a ī baptiſmo qͣꝫ ꝑuuli. hͨ Rich̓. vbi. sͣ. Irca. 4ᵐ.ſ. de efficacia baptiſmi an̄ paſſiōem xp̄i ſciēdū ꝙ baptimus xp̄i habuit eandē virtutē an̄ paſſiōem ⁊ poſt. qꝛ ſicut poſt: ita ⁊ an̄ paſſionē caracterē imp̄ſſit: omnē culpā deleuit: gr̄am cōtulit. ⁊ per ꝯn̄s cōcupiſcētiaꝫ minuit. ꝓbabile tn̄ eſt ꝙ poſt paſſiōeꝫ ma ior gr̄a cōferat̉ in baptiſmo. qꝛ paſſio xp̄i a qua baptiſmꝰ efficaciā habet: maioris debet eſſe virtutis exhibita qͣꝫ p̄uiſa. ⁊ cō pleta qͣꝫ inchoata. ¶ De baptizātibus. ti.§. Oſtea cōſiderādum eſt de miniſtris baptiſmi. Et pͥmo quis pōt baptizare. 2º de numero baptizantiū ⁊ baptizandorū. 2º de intentiōe quam dꝫ habē baptizās 4º de fide eius. 5º de bonitate eius. Circa primū querunt̉ plura.ſ. ad queꝫ ꝑ tinet ex offō baptizare. ℟ndeo ꝙ ad ſolum p̄ſbyterū. de cōſe. di. 4. cōſtat. vn̄ etiā diaconi abſqꝫ ep̄o vel p̄ſbytero non audeant baptizare: niſi p̄dictis ordinibꝰ longi us cōſtitutis neceſſitas extrema cōpellat. di. 9. diacones. ¶ Utrū laycus poſſit ſacramentū baptiſmi cōferre. ℟º vt habet̉ de cōſe. di. 4. cōſtat. ⁊. c. in neceſſitate. ⁊. c. ſanctū eſt. baptizare neceſſitate imminēte laycis xp̄ianis plerūqꝫ cōcedit̉. Rō huius eſt. qꝛ inter alia ſacramēta maxīe neceſſitatis eſt baptiſmus: ꝗ eſt regeneratio vite ſpūalis homīs. qꝛ pueris al̓r ſubueniri nō pōt. ⁊ adulti nō pn̄t al̓r qͣꝫ per baptiſmū plenā remiſſiōem cōſequi.ſ. qͣꝫtuꝫ ad culpā ⁊ qͣꝫtū ad penā. ideo vt circa remediū tam nccͣium hō defectū pati pō poſ ſit: inſtitutū eſt vt maͣ baptiſmi ſit cōis.ſ. aqua q̄ a qͦlibet de facili hr̄i pōt. ⁊ mīſter baptiſmi ſit ꝗcunqꝫ etiā nō ordinatꝰ.ſ. in ncc̄itate. ⁊ hͦ verū eſt etiā in aqua nō ſan ctificata: ſi alia hr̄i nō poſſit. aīs nō. ¶ Si aūt p̄ter ncc̄itatē baptizaret ꝗs nō p̄ſbyter: ſiue laycꝰ: ſiue clericꝰ: peccaret mortal̓r baptiſmi tn̄ ſacr̄m cōfert. hͨ Tho. 4. diſ. 5. q. 2. arti. i. q. i. c. vn̄ exͣ de cle. nō or. c. i. dr̄: ꝙ ſi nō ordinatꝰ baptizauerit: vel aliud dīnum offm̄ nō ꝯpetens exercuerit: ſupple ncc̄itis articulo nō exigēte: ab eccl̓ia abij. ci dꝫ ⁊ nunqͣꝫ ordinari. ¶ Utꝝ nō p̄ibꝰ ter baptizās face̓ poſſit vel pebeat ſacram̄ talia baptiſmi. ℟º. illa ꝑtinent ad ſolēnitatē baptiſmi: nō ad ncc̄itate. ⁊ iō fieri nō debēt: nec pn̄t a layco: vel clerico. ſed ſolū a ſacerdote: cuiꝰ eſt ſolēniter baptizare. h̓ Tho. 2. q. 67. ar. 3. c. 2ᵐ. ¶ Utꝝ mulier poſſit baptizare. ℟º ꝙ ſic: ncc̄itate inſtan te. 30. q. 3. ſuꝑ ꝗbus. al̓s baptizare ꝓhibetur. de cōſe. di. 4. mulier. qꝛ tn̄ caput muli eris eſt vir. ⁊ caput uiri xp̄s. ut dr̄. i. Cor. ii. nō dꝫ baptizare mulier. ſi aſſit copia viri. nec laycꝰ pn̄te clerico. nec clericus pn̄te p̄ſbytero. ꝗ tn̄ pōt baptizare pn̄te ep̄o. eo ꝙ hͦ ꝑtinet ad offm̄ ſuū. Si tn̄ mulier p̄ter ncc̄itatem baptizaret: rebaptizādus non eēt. ſicut etiā dictū eſt de layco. peccaret tn̄ ip̄a baptizās: ⁊ alij ꝗ ad hͦ cooperarent̉: vel baptiſmū ab ea ſuſcipiēdo: vel aliquē baptizandū offerēdo. hͨ Tho. 3. q. 67. ar. 4. c. ⁊. c. 2ᵐ. ¶ Utꝝ nō baptizatꝰ poſſit ba ptizare. ℟º ꝙ ſic. dūmō formā eccl̓ie ſer uet. de cōſe. di. 4. c. in baptiſmate. ⁊ rō eſt. qꝛ ſicut ex ꝑte mat̓ie qͣꝫtum ad ncc̄itatem ſalutis ſufficit q̄libet aqua. ita etiā ſufficit ex ꝑte mīſtri: quicūqꝫ hō. ⁊ ideo etiā non baptizatꝰ in ncc̄itate baptizare poſſet. Si v̓o exͣ articuluꝫ ncc̄itatis hͦ fieret: vterqꝫ grauit̓ peccaret.ſ. baptizās ⁊ baptizatus. ⁊ hoc impediret ſacramēti effectū: lꝫ non tolleret ip̄m ſacramētum. hec Tho. 4. di. s. q. 2. arti. i. q. x. c. ⁊ 3. q. 6. arti. j. c. ¶ Utꝝ excōmunicatus poſſit baptizare. ℟ndeo ꝙ ſic. poteſtas enim miniſtrandi ſacramētum ꝑtinet ad ſpūalem caractere ꝗ indelibilis eſt. ſicut pꝫ ex ſupͣdictis. ⁊ iō ꝑ hͦ ꝙ ꝗs ab eccl̓ia ſuſpendit̉ vl̓ excōicat̉

T. LI. vel etiam degradat̉: non ꝓpter hoc amittit ptātem cōferendi ſacramentū. confert ꝗdem: ſed peccat cōſcrēdo niſi in neceſſitate baptizaret. ſil̓iter etiam ille ꝗ ab eo re cipit ſacramētū: ⁊ ſic nō recipit rem ſacra menti: niſi forte ꝑ neceſſitatē: vel ignoran tiam excuſet̉. Tenendū eſt igit̉ breuiter circa p̄dicta: ꝙ actus baptiſmi: ſicut ⁊ ali cuius alterius ptātis conuenit alicui duplicit̓.ſ. vel ex officij aucͣtate. ſic ꝯuenit ſo lis p̄ibyteris. vel ex eccl̓ie ꝑmiſſiōe. ſic et cōuenit alijs: maxīe in cā neceſſitatis. ¶ Utrū ꝗs poſſit baptizare ſeip̄m. ℟º ꝙ non. qꝛ cum in forma baptiſmi exprima tur duplex perſona.ſ. baptizās ⁊ baptiza ta: alius debet eſſe baptizās a baptizato. Et qd̓ Innocꝭ. papa dicit in qͣdam decre tali ꝙ iudeus ſeip̄m in aquam merſit. de cōſe. di. 4. c. ſanctū eſt. ⁊ exͣ de baptiſ. debitum in glo. ⁊ tex. dicens Me baptizo in nomīe pa. 2e. ſi deceſſiſſet tūc ad pr̄iaꝫ euo laſſet. intelligēdum eſt ꝓpter vim ꝯtritionis: ex cuius magnitudine hoc ꝓcede̓ vi debat̉: vt inter iudeos cōſiſtens qͣſi ſe offert periculo mortis. ¶ Ad oſtendēdū au tem ꝙ alius eſt baptizās a baptizato voluit Dn̄s baptizari a Iohāne. Math̓. 3. ⁊ exͣ de baptiſ. debitū. Irca 2ᵐ.ſ. numerū baptizādorū ⁊ baptizantiū querunt̉ plura.ſ. vtrū plures poſſint ſimul baptizare. ℟ndeo ſacramētū baptiſmi p̄cipue habet virtutē ex forma: quā Apl̓s noīat verbū vite ad Eph̓. 4º. ⁊ ideo cōſiderare oꝑtet: ꝙ cum plures ſil̓ vnum baptizāt qͣ forma vtant̉. ſi.n. dicāt. Nos te baptizamus in no. pa. ⁊cͣ. dicūt ꝗdam ꝙ nō cōfe runt ſacramētum baptiſmi. eo ꝙ non ſer uaret̉ forma eccl̓ie: que ſic hꝫ. Ego te baptizo in no. pa. ⁊cͣ. ſed hoc excludit̉ ꝑ formam baptizādi quā habēt greci. poſſunt enī dicere. Baptizet̉ ſeruus dei. b. in no. pa. ⁊cͣ. ſub qua forma greci baptiſmū recipiūt. que tn̄ forma magis diſſil̓is ē for me qua nos vtimur: qͣꝫ ſi diceret̉. Nos te baptizamꝰ. Ideo notandū ꝙ ſub tali for ma Nos te baptizamꝰ exprimit̉ talis in tentio.ſ. ꝙ plures cōueniāt ad vnum baptiſmū cōferēdum. qd̓ ꝗdem videt̉ eſſe ꝯͣ rōnem miniſtri. hō.n. nō baptizat niſi in quātum eſt miniſter xp̄i: ⁊ vicē eiꝰ gerens ſed ſicut xp̄s eſt vnus. ſic oꝑtet eſſe vnuꝫ miniſtrū ꝗ ip̄m rep̄ſentet. ꝓpter qd̓ ſignā ter dicit Apl̓us ad Eph̓. 4. Unus dominus: vna fides: vnū baptiſma. Et ideo cō traria intentio videt̉ excludere ſacramen tū baptiſmi ẜꝫ Tho. 3. q. 6. ar. 6. c. Huiꝰ etiam ſnīe videt̉ eſſe Sco. 4. di. 6. q. 2. ar. i. c. Si v̓o vterqꝫ diceret. Ego te baptizo ī no. pa. ⁊cͣ. vterqꝫ exprimet ſuam intentio neꝫ qͣſi ip̄e ſingularit̓ baptiſmū cōferret. qd̓ pōt cōtingere in eo cāu quo cōtentioſe vterqꝫ aliquo mō baptizare conaret̉. ⁊ tūc dicēdum eſt ꝙ ille ꝗ pͥus verba ꝓferret: pͥus cōferret baptiſmi ſacramētuꝫ alius v̓o quantūcūqꝫ ius baptizādi habe ret: nihil faceret. ſed ſi verba ꝓnunciare p̄ ſumeret puniēdus eſſet tanqͣꝫ rebaptizator. Si aūt ſimul ambo verba ꝓferrent ⁊ homīem immergerēt: vel aſpergeret: eſſent puniēdi de inordinato mō baptizādi: nō de iteratiōe baptiſmi. qꝛ vterqꝫ intenderet nō baptizatū baptizare. ⁊ vterqꝫ quātuꝫ eſt in ſe baptizaret. nec traderet aliud ſacramentū. ſed xp̄s ꝗ eſt vnꝰ interius baptizās: vnū ſacr̄m per vtrūqꝫ cōfert. hec Tho. vbi. sͣ. ¶ Utrū eſſet baptiſmꝰ ſi vnꝰ ſolus baptizaret dicēs. Nos baptizamꝰ te ⁊cͣ. ℟º ſuꝑ pluralē numerū nō fit vis aliqua: niſi q̄ fit ẜm curſum ſolitū loquen di.ſ. ẜm ꝙ papa de ſe vnico dicit. Nos di cimꝰ. ⁊ in vulgari hoc vtimur linguagio Ideo nō dicit̉ tūc forma mutata: ſꝫ corrupta. Sed ſi verbū ſerioſe diceret̉ ⁊ cuꝫ pondere: cuius ſenſus aliū generaret ītellectū: nō eſſet baptiſmꝰ. hec Bon̄. 4. di. 5. q. i. ar. i. q. 5. ¶ Utrū vnus poſſit ſil̓ baptizare plures. ℟ndeo in caſu neceſſitatis: vnus pōt ſimul baptizare plures ſb̓ hac forma. Ego vos baptizo. puta ſi īminet ruina: aut gladiꝰ: aut aliꝗd aliud hiꝰ. qd̓ nō pateret̉ morā: vt ſingillatī oēs baptizarent̉. Nec ꝑ hͦ diuerſificaret̉ forma eccleſie. qꝛ plurale nō ē niſi ſingulare gemi natū ẜꝫ Priſci. cū pluralit̓ dicat̉ Math̓ vltꝭ. Baptizātes eos ⁊cͣ. nec ē ſil̓e de baptizante ⁊ baptizato. qꝛ xp̄s ꝗ pͥncipal̓r baptizat: ē vnꝰ. ſed multi ꝑ baptiſmū efficiū tur vnū cū xp̄o. hͨ Tho. 3. q. 6. ar. 6. c. 2 ¶ Utrū ſi duo baptizarēt: vnꝰ mancꝰ: ꝙ verba ꝓferat ⁊ aliꝰ mutus: ꝗ īmergat. ſit baptiſmꝰ. ℟º ſic̄. sͣ. dictū eſt. ītegritas ba ptiſmi cōſiſtit ī verboꝝ forma: ⁊ ī vſu ma terie. ⁊ iō nec ille ꝗ tm̄ ꝓfert v̓ba baptizat nec ille ꝗ tm̄ īmergit. ⁊ iō ſi vnꝰ ꝓfert ver ba ⁊ alius īmergit: nulla forma verborū poterit eſſe cōueniens. nō eniꝫ poterit dici Ego te baptizo. cum ip̄e non immergat.

.IIII. V. ⁊ per ꝯſequens non baptizaret. rec etiaꝫ poterit dici. Nos te baptizamꝰ. cū neuter baptizaret. Si.n. duo ſūt qͦꝝ vnus vnaꝫ ꝑtem libri ſcribat ⁊ alius aliā nō ē ꝓpria locutio Nos ſcripſimꝰ iſtū librū. ſed ſino dochica: inquātum totū ponit̉ ꝓ parte ẜm Tho. vbi. sͣ. c. 3ᵐ. Bon̄. 4. di. c. q. i. ar. i. q. 4. ⁊ Rich. 4. di. 3. q. 4. ar. i. c. i. lꝫ enim. determinatꝰ modus expͥmēdi actū bapti zandi nō ſit de ncc̄itate efficacie ſacr̄i expͥ mere tam̄ actum eſſe ab eo a quo non eſt: derogat efficacie ſacramēti. ſic eſſet ī hoc cā Si.n. ille ꝗ verba illa Ego te baptizo ꝓfert. nō abluit: expͥmit actum baptizan di eſſe a quo nō eſt. ſiue expͥmat in ſingu lari: ſiue in plurali. qꝛ dicit Ego te baptizo..i. abluo: ⁊ tn̄ non ablueret ꝑ caſuum: ſed ſocius ſuus. vnde in illo caſu de cōi lege: puer nō eſſet baptizatus ẜm Rich̓. vbi sͣ. Cōuenit cum p̄dictis Hoſti. ti. de ſacra. qꝛ ſacramēta eccl̓iaſtica ſunt ſacr̄a vnita tis. ⁊ nō cōuenit ea diuidi. de ꝯſe. di. 2. qꝛ paſſus. Et idem dicit: ſi vnus dicit vnaꝫ ꝑtem verborū ⁊ alius aliam. Lꝫ auteꝫ: vt sͣ. dictum eſt ẜm aliquos baptizās debeat eſſe vnus. aliꝗ tn̄ dicūt ꝙ vnitas miniſtri vel baptizati non eſt de neceſſitate. dūmō qn̄ plures baptizant ꝗlibet intendat face re totum. ⁊ qn̄ vnus plures intendat ba ptizare: vel omēs. eſt tn̄ de ꝯgruitate ꝓpter maiorē diſtinctiōem. ideo nō debet fieri ſi ne neceſſitate. vnde ſiue vnus ſiue plures dicant baptizamꝰ te in baptizādo vnuꝫ ſiue etiam vnꝰ dicat in baptizādo plureſ vel vnū baptizo vos: baptizatū eſt. quia modus expͥmēdi actum baptizādi ⁊ exp̄ſſio ꝑſone miniſtri nō ſunt de ſub̓a forme. ſunt.n. ex traditiōe eccl̓ie. ⁊ per iſtam additiōem forma nō mutat̉: cum non ſit additio corrūpens: ſed ſaluans. vn̄ de neceſſitate vnius actus baptizādi ē vnitas miniſtri: ſolū ad vitandū pctm̄ baptizan tis. niſi forte ī caſu plures eēnt neceſſarij ad puerū abluendū. nō autē eſt de neceſſitate ad efficaciā ſacramēti. vnde puerum ſil̓ a pluribus ablui nō videt̉ efficacie baptiſmi repugnare. ⁊ hͦ ē op. Rich̓. 4. di. 3 q. 4. ar. i. c. ⁊ Pe. 4. di.§. q. x. ar. 2. q. 3. c. ⁊ c. in ad oppo. ¶ Quid ſi monſtrū matū ſit cum duobꝰ capitibꝰ: nūꝗd dꝫ baptiza ri vt vnus hō: vel vt duo. ℟ndet Tho. ī qͣdam qōne de qͦlibet ꝙ tale monſtꝝ aūt certū eſt hr̄e duas aīas rōnales. puta ſi ſint duo capita duo colla ⁊ duo pectora. qꝛ per ꝯn̄s erunt duo corda: ⁊ in tali cā baptizādi ſūt ibi duo. ⁊ lꝫ p̄ſumat̉ ꝙ plu res poſſint ſimul baptizari. dicendo. ego baptizo vos. tutius tn̄ eēt eos baptizare ſingillatim. Si v̓o nō ſit certum. puta ſi non ſunt duo capita bene diſtincta: vel due ceruices fundate in eadem vitta ſiue in eodem trunco: tunc pͥmo debet baptizari vnus ⁊ poſtea debet alter ſub dubio baptizari. dicēdo Si nō es baptizatꝰ: ego te baptizo ⁊cͣ. Irca 2ᵐ.ſ. intentiōem baptizantis plura querunt̉.ſ. vtrū intentio miniſtri ſit de neceſſitate baptiſ mi. ¶ ℟ndeo ꝙ ſicut dicit magiſter ſenlio. 4º piſ.§. in hoc ⁊ in alijs ſacramentis ſicut formā ſeruanda eſt: ita ⁊ intentio illud cōferendi. cuius ratio eſt ẜm Sco. 4. diſ. 6. q. z. arti. i. c. quia ille actus ad queꝫ quis obligat̉: debet in eo eſſe humanus non caſualis: vel fortuitus: in quibꝰ non cadit obligatio. Humanus autem effectꝰ eſt ꝓprie qui per intellectum ⁊ volūtatem cauſat̉ ab homīe. ⁊ ita eſt intentus ab homine. ip̄a etiam obligatio eſt: vt homo in tendat actum iſtum: ſed homo obligatur ad actum cōferendi baptiſmū pro loco ⁊ tꝑe. gͦ obligat̉ vt intēdat ꝯferre baptiſmū ꝓ loco ⁊ tꝑe. ¶ Utꝝ requirat̉ mentalis ī tentio in miniſtro. Rn̄deo aliqui dicunt ꝙ non. quia miniſter ſacramenti in verbis que ꝓferunt̉ exprimit intentiōem ec cleſie: que ſufficit ad perfectiōem ſacramē ti. niſi cōtrariū exterius exprimat̉ ex parte miniſtri ⁊ ex parte recipiētis ſacramen tum. ⁊ hec eſt opi. Tho. 4. di. 6. q. i. ar. 2. q. i. c. 2ᵐ. ¶ Alij v̓o dicunt ꝙ non eſt ſacra mentū. lꝫ ibi ſint verba niſi ſit ibi mentalis intentio in miniſtro. quia vt dicit Gre gorꝭ. in moral̓. non debet intentio verbis deſeruire: ſed verba intentiōi. ⁊ hoc maxime locum habet in hoc ſacramēto. ⁊ ideo non baptizat̉ quātum eſt per illud quod per homīes geſtum eſt. niſi aſſit intentio baptizantis. Utrū alit̓ non ſaluetur ni ſi ſit intentio in miniſtro. ℟ndeo ſi adultus baptizat̉ vt debet fides interior ſuꝑ plet. Si paruulus. pium eſt credere ꝙ ſūmus ſacerdos ſuppleat. ſi tamen non faciat: iuſte facit. ⁊ nos īcertos eſſe voluit de ſalute ad deponēdam ſuꝑbiam: ⁊ excitan dam diligētiam vt attentius ⁊ a ꝑſonis dignioribꝰ ⁊ ſenioribꝰ reqͥrat̉. credendū tam̄ eſt: vel ꝙ deus reuelet: vel ꝙ integre

T. LI. ſupplet: niſi pctā noſtra impediāt. h Bon. 4. di. 6. p. 2. q. 2. ar. i. c. 5ᵐ ad oppoᵐ. Hoc aūt qd̓ dictum eſt.ſ. ſi adultus baptizat̉ fi des interior ſupplet. ſi paruulꝰ: pium ē cre dere ꝙ xp̄s ſuppleat. Aliꝗbus vt Tho. vbi sͣ. non placet. dicit.n. ꝙ ⁊ ſi hoc ſatis dici poſſit quo ad vltimū effectū: ꝗ eſt iuſtificatio a pctīs: tn̄ quo ad caracterē non videt̉. quia caracter nunqͣꝫ imprimit̉ niſi ꝑ ſacramētum. Sed rn̄det̉ ei: ꝙ vltimus effectus bene ſufficit ad ſalutem. deus etiā ſine ſacramēto bene poſſet impͥmere cara cterē. ¶ Utrū actualis intentio requirat in miniſterio. ℟ndeo ẜm Sco. 4. di. 6. q. 3. ar. 2. c. ꝙ p̄ter intentiōem actualē ⁊ ha bituale eſt ponere mediā.ſ. intentiōem vir tualem. ꝓbatio. ſi ꝗs in pͥncipio intēdenſ dice̓ miſſam: poſtea aūt ad alia diſtrahatur: tūc non hꝫ intentiōem actualē: dū eſt diſtractus: nec tm̄ hꝫ intentiōem habitu alem. quia etiā dormiēs talem hꝫ. hꝫ eniꝫ habitū inclinātem eum ad taleꝫ actū. hꝫ gͦ ſe medio modo: qui medius modꝰ pōt dici intentio virtualis. qꝛ in virtute alicu ius intentiōis prius habite actualit̓: facit omīa que facit: tanqͣꝫ ex radice. ¶ Dicen dū gͦ ꝙ in baptizāte nō ſufficit ſola inten tio habitualis. qꝛ ꝓpter illam ſolam non dicit̉ actus hūanus. nec requirit̉ ſemper intentio actualis. qꝛ non obligat deus ho minē ad impoſſibile: vel nimis difficile. cū iuſmōi eſt nō diſtrahi. quia ẜm Augꝭ. 2 liº de lib̓. ar. nō eſt in ptāte noſtra quibꝰ vi ſis tangamur: ſed ſufficit intentio virtua lis.ſ. ꝙ aliqn̄ habuit intentiōem actualeꝫ ex qua deſcendit nūc actus ille baptizan di: ſiue ī illo actu habeat intentiōem actu alem: ſiue non. ⁊ intelligo ꝙ deſcendit ille actus ſine omī motu volūtatis ꝯͣrio inter ueniēte ẜm Sco. vbi sͣ. ẜm Rich. 4. di. 6. q. i. ar. 3. c. tn̄ ſi baptizans nō ſit diligens in applicādo intentiōem ſuam ẜm ꝙ decet ad ip̄m actum: nō excuſat̉ a pctō. Quid ſi ꝗs putet baptizare puerū cui im ponit nomē Petri: cum ſit puella. Nūꝗd baptiſmꝰ caret effectu. ¶ ℟ndeo ẜm hoſtien̄. aut intendit baptizare ꝑſonā cuiuſcūqꝫ ſexus eſſet ⁊ ſic eſſet baptizata. aut intendit baptizare marem tm̄ ⁊ nō feminam. ⁊ ſic nō eſt baptizata. Aut ſimplicit̓ baptizāt: ⁊ tūc eſt baptizata. Dicit tamē Hoſti. ꝙ in his caſibꝰ ⁊ ſil̓ibus ſi adhuc viuat baptizari pōt ſine errore. ſed ī hoc nō aſſentio ſibi. ¶ Utrū ebrioſus poſſit baptizare. ℟ndeo. dr̄ia eſt inter ebrioſū: ⁊ ebriuꝫ. Ebrius dicit̉ actu. Ebrioſus ex ꝯſuetudine. ⁊ bene pōt aliꝗs cōſuetus in ebriari. aliqn̄ eſſe ſobrius in actu. ⁊ tunc baptizāt. Ebrius v̓o ſi habeat ligataꝫ rō nem: ita ꝙ tollat̉ intentio baptizādi. qꝛ.ſ. neſcit quid faciat: nō baptizāt. Si autem rō libera eſt tantū ſaltem ꝙ ſciat ꝗd faciat: nō tn̄ oīno eſt cōpos ſui. tunc tenendū eſt ꝙ ſit baptizatꝰ: etiam ſi lingua aliquo mō balbuciat. qꝛ illud non eſt ſemꝑ ſufficiens ſignū ligamīs rōnis. vnde ſi formet verba intelligibilit̓: ſꝫ non oīno ꝑfecte ba ptizāt. Si aūt ita corrupte: ꝙ cōiter intelligi nō poſſet: eſt rebaptizādus poſtea. hec Bon̄. 4. diſtin. 5. du. circa lr̄am. q. 2. Utrū ſi ꝗs aliquem iocoſe baptizaret vere ſit baptizatus. ¶ ℟ndeo ꝙ ſic. ſi baptizans ⁊ ille qui baptizat̉ intentiōem baptizandi actu vel habitu in gn̄ali: vel ſpe ciali habeat qd̓ exp̄ſſuꝫ eſt.i. q. i. ſpūs ſan ctus. ⁊.§. ecce qn̄. ¶ Quid ſi ſciri nō poſ ſit certitudinalit̓ intentio abluētis: vel ab luendorū. ¶ ℟ndeo ẜm Augꝭ. liº de vni. ba. implorandū eſt ſuꝑ hoc diuinū cōſilium: qd̓ ſi nō reuelet deus: ſub cōditōe ſic ablutus eſt baptizādus. ⁊ habet̉ de cōſe. di. 4. ſolet. ¶ Utrū requirat̉ recta intentio miniſtri: ad ſacramēti ꝑfectiōem. ℟n̄ deo intentio miniſtri pōt ꝑuerti duplicit̓. Uno mō reſpectu ip̄ius ſacram̄ti. puta cū quis nō intendit ſacramētum cōferre: ſed deluſorie aliꝗd agere. ⁊ talis ꝑuerſitas tol lit veritatem ſacramēti. p̄cipue quādo ſuā intentiōem exterius manifeſtat. ¶ Alio mō pōt ꝑuerti intentio miniſtri qͣꝫtuꝫ ad illud qd̓ ſequit̉ ſacramētū. puta ſi preſby ter intendat aliquā femina baptizare ut abutat̉ ea. vel ſi intendat cōficere corpꝰ xp̄i vt eo ad veneficia vtat̉. ⁊ qꝛ pͥus nō dependet a poſteriori: inde eſt ꝙ talis puer ſitas intentiōis ſacramēti veritatem non tollit. ſed ip̄e miniſter ex tali intentiōe grauiter peccat. hec Tho. 4. di. 6. q. i. ar. 2. q. 2. c. ¶ Utrū in offerētibꝰ paruulū ad baptiſmū requirat̉ recta intentio.ſ. ꝙ regeneret̉. ℟ndeo ꝙ nō. vnde Augꝭ. ad Bonifaciū. ⁊ habet̉ de ꝯſe. di. 4. non illud. ſi nō eadem fide ad baptiſmū paruulos fe rant vt ad vitam regenerent̉ eternaꝫ. ſed eos putant hoc remedio temporalē retine re vel recipere ſanitatem. non ꝓpterea illi nō regenerant̉. qꝛ nō ab iſtis hac intentione offerunt̉.

.IIII..V. Irca 4ᵐ.ſ. fidem baptizātis que runt̉ plura.ſ. vtrū ad cōpletum eſſe baptiſmi nccͣia ſit fides alicu ius articuli. ℟ndeo fides nccͣia eſt omībus ſacramētis. qꝛ omīa ſacramēta habent v̓tutem a fide vt dicit Hugꝭ. de ſan. Uictꝭ. ſpāliter v̓o eſt in baptizato nccͣia. cum Ambro. dicat ꝙ baptiſmꝰ eſt fidei ſa cramentū: ⁊ fundamētuꝫ ⁊ ianua ſacramentorū ſicut fides eſt ianua virtutuꝫ. de cōſe. di. 4. cum itaqꝫ. ⁊ exͣ de preſ. nō ba. c. veniēs. Gratia.n. ſacramētalis cōparat̉ ad xp̄i paſſiōeꝫ ſicut ad meritū. ⁊ ad ſan ctam trinitatē ſicut ad pͥncipiuꝫ effectiuū ⁊ iō in ſacramentis vt in eis magis qͣꝫ in alijs paſſio xp̄i operet̉ ⁊ diſponat ⁊ ſancta trinitas influat: nccͣia ē fides vtriuſqꝫ ſ. paſſiōis ⁊ ſancte trinitatis. cū baptiſmꝰ ſit ſacramētū nō ſingularis homīs ſed ec cleſie: ſicut etiam efficaciā hꝫ a fide eccl̓ie. hec Bon̄. 4. di. 3. q. i. ar. 2. c. ¶ Utꝝ recta fides requirat̉ in baptizāte ita.ſ. ꝙ infide lis nō poſſit tradere ſacramentū baptiſmi ℟ndeo ꝙ nō. de cōſe. di. 4. romanꝰ. ⁊. c. a quodā. ⁊. c. eccl̓ia. pōt etiam cōtinge̓ ꝙ aliꝗs patiat̉ defectum fidei circa aliquid aliud: ⁊ nō circa veritatem ſacramēti: qd̓ exhibet. puta ſi aliꝗs credat iuramētum in omī cā illicitum: tn̄ credat baptiſmuꝫ efficaciā hr̄e ad ſalutem: ⁊ ſic talis infidelitas nō impedit intentiōem cōferendi ſa cramentū. Si v̓o patiat̉ fidei defectum ꝯ ip̄m ſacr̄m qd̓ exhibet: lꝫ credat per illud qd̓ agit̉ ext̓ius nullum interiorē ſequi ef fectum: nō tn̄ ignorat ꝙ eccl̓ia catholica intendit per hiꝰ q̄ exterius agunt̉: ſacr̄m prebere. vnde nō obſtāte infidelitate pōt intende̓ qd̓ facit eccl̓ia. lꝫ eſtimet illud ni hil eſſe. ⁊ talis intentio ſufficit ad ſacr̄m. qꝛ vt sͣ. dictum eſt: mīſter eccl̓ie agit in ꝑſona totius eccl̓ie: ex cuius fide ſuppletur qd̓ deeſt fidei in mīſtro. ¶ Notandū autē ꝙ hereticoꝝ ꝗdam in collatiōe ſacr̄oruꝫ nō ſeruāt formam eccleſie in his que ſūt ſubſtātialia forme. ⁊ tales nec ſacr̄m ꝯferunt: nec ſacramēti rem. Quidaꝫ v̓o ſeruant formam eccl̓ie: ⁊ tales ꝯferūt ſacr̄m exͣ de ſum. tri. firmit̓.§. ſacr̄m. quia lꝫ non ſint membra: nec mīſtri eccl̓ie. ſimpliciter tn̄ cōferunt in hoc cā: etiam rem ſacram̄ ti. niſi aſſit defectus ex parte baptizandi. baptiſmꝰ.n. datus in forma eccl̓ie a quo cunqꝫ: ſemꝑ hꝫ efficaciam: niſi obicem in ueniat ex parte ſuſcipiētis. de cōſe. diſ. 4. Romanus. ⁊ pluribꝰ alijs. c. eiuſdem diſ. Tūc autē hꝫ obicem qn̄ ille ꝗ baptizatur hereſi cōſentit. ⁊ hoc pōt eē triplicit̓. Aut qꝛ eſt hereticus ⁊ fauet errori. Aut ſi nō eſt hereticus: vadit tn̄ ad hereticū p̄ciſum in eccl̓ie cōtemptū. Aut ſi nō eſt hereticꝰ p̄ciſus: vadit tn̄ ad occultum: quē ſcit eſſe hereticum ꝓpter aliqd̓ ꝯmoduꝫ vel fauo rem. ⁊ tūc nihil gr̄e recipit. qꝛ ab heretico vt hereticus eſt accipit. vn̄ Augꝭ. li. de fide ad Petrū. Nullatenꝰ dubites extra eccl̓iam baptizatos ſi ad ip̄am nō redie rint: baptiſmo cumulari perniciem. ⁊.i. q. i. firmiſſime. ⁊ de cōſe. di. 4. qͣꝫuis. Un̄ talis poſtea penitēs recōciliādus eſt ꝑ impoſiti onē manus. Lꝫ.n. baptiſmꝰ nō poſſit itera ri. impoſitio tn̄ aliqͣ manus.ſ. recōciliatoria poteſt repeti. vt dicet̉. jͣ. Tunc autem nō cōſentit qn̄ hꝫ impotētiam diſcernēdi vt puer. vel qn̄ iſte hereticꝰ eſt occultus ⁊ credit̉ eſſe catholicus. Aut qn̄ homo ē in neceſſitate cōſtitutus ſolum ncc̄itatis intuit. talis.n. recipit ſacr̄m ⁊ rem ſacramē ti. qꝛ dum in mortis ꝑiculo catolicus nō inuenit̉. ſanctiꝰ eſt ab heretico baptimuꝫ recipere qͣꝫ in eternū ꝑire. di. 32. c. p̄ter hoc p̄cipiendo.§. porro. vnde talis nō eſt recō ciliādus per impoſitiōem manus.i. q. i. hi qui. ⁊. c. manus. Unde noͣ dr̄iam inter re cipientes ſacr̄a ab hereticis ⁊ ſciſmaticis: ⁊ recipiētes a ſimoniacis ⁊ fornicatoribꝰ notorijs. qꝛ baptizati ſciēter ⁊ p̄ter neceſſitatis periculū ab hereticis ⁊ ſciſmaticis: ⁊ etiā ordinati ſciēter ab eiſdem: cum veniūt ad eccl̓iam: nō recipiunt̉ ſine manꝰ impoſitiōe. Baptizati v̓o ⁊ ordinati p̄dicto mō a ſimoniacis ⁊ fornicatoribꝰ no torijs recipiunt̉ ſine manus impoſitione di. 22.§. verū. in tex. ⁊ glo. ¶ Ad hec etiā nota ꝙ illi ꝗ baptizati ſunt ab hereticꝭ in nomīe trinitatꝭ cum redeunt ad eccl̓iam ſanctam recōciliant̉. qn̄qꝫ criſmatis vnctiōe: ſiue cōfirmatiōe. qn̄qꝫ manus impoſitiōe.ſ. recōciliatoria. qn̄qꝫ ſola fidei ꝓfeſ ſiōe. Primo mō recōciliant̉ Arriani in eccl̓ia oriētali. 2º mō in eccl̓ia occidētali. 3º mō Monoſelite: ⁊ alij. de cōſe. di. 4. ab antiqͣ. Monoſelite autē ſic dicti ſūt a Mo noſo autore hereſis eoꝝ. iſti ſunt vt puto ꝗ dicunt̉ Monoſiaci. de cōſe. di. 4. hi ꝗ. ſꝫ ꝗdaꝫ libri habēt ibi Bonoſiaci: per. b. iſti nō credebāt xp̄m eſſe dei filium naͣlem: ſꝫ adoptiuū. vt in dicto. c. v̓. monoſiaci. Hec autem diuerſitas recōciliatōis hereticoꝝ b b

T. Li. VI. vt habet̉ ibidem in glo. ꝓueniebat ex diuerſis modis erroꝝ ip̄oꝝ hereticoꝝ: vel etiam ex diuerſa cōſuetudine eccl̓iaꝝ. Ariani nō criſmabāt in oriēte. criſmabant autē in occidēte. vnde erant de diuerſis ſe ctis. ideo illi recōciliabant̉ criſmate. iſti v̓o manus impoſitiōe vt oſtenderent̉ eſſe devnitate eccl̓ie. de cōſecra. diſtī.§. manꝰ. Sciēdum aūt ẜm Io. ꝙ ſicut habet̉ ī gl. impoſitio manus q̄dam eſt cōfirmatoria ⁊ hec nō repetit̉. q̄dam cōſecratoria ſiue ordinatoria. ⁊ hec etiam nō repetit̉. que dam benedictoria. ⁊ hec ſil̓iter nō repetit̉ ſed ſi omiſſa fuerit ſupplet̉. exͣ de ſa. vnctꝭ. c. i. vbi dicit̉: ꝙ ſi manus impoſitio omiſſa fuerit in ordinatiōe ſubdiaconi dꝫ ſuꝑ pleri q̄dam curatoria. Mar. vltꝭ. Super egros manꝰ impo. ⁊ bn̄. ha. ⁊ hec repetit̉. q̄dam recōciliatoria. ⁊ hec imponit̉ excō municatis ⁊ hereticis penitētibus. hͦ non eſt ſacr̄m: ⁊ repetit̉. Irca 5ᵐ.ſ. bonitatem baptizātis poſſet queri vtꝝ bonitas requirat̉ in baptizāte ad hoc ꝙ poſſit cōferre ſacr̄m vel baptiſmi effectum. Et vtrū melior mīſter meliorem cōferat effectum. Et vtꝝ malus mīſter peccet baptizādo. ⁊ vtꝝ peccet recipiens baptiſmum a malo mīſtro. Sed hoꝝ rn̄ſio habet̉. sͣ. ī pͥmo ti. huius li. ar.§. vnde ſuppoſitis illis q̄ dicunt̉ ibi. ⁊ ſpāliter ꝙ mali mīſtri peccent baptizādo. querere ſufficit. vtꝝ malus mīſter cui offert̉ puer baptizādus in periculo mortis exn̄s ſit pplexus. videtur ꝙ ſic. qꝛ videt̉ peccare ſiue baptizando: ſiue nō baptizādo ip̄m. cum ſit in peccato ⁊ cum ex offō ſuo face̓ teneat̉. de cōſe. di. 4. oīs p̄ſbyter. ℟ndeo. aūt malus mīſter baptizāt cum ſolēnitate: vt mīſter eccleſie cui ex offō cōuenit. ⁊ tunc peccat mortali ter ſi peccatum ſuū recolit ⁊ non penitet. vt habet̉ in glo. ſuꝑ illud Leuitꝭ 22. Qui acceſſerit mūdus ad mūda dicit̉ accede̓. nec tn̄ talis eſt ſimplicit̓ p̄plexus. qꝛ pōt de pctō penitere ⁊ licite mīſtrare. non eſt autē incōueniens ꝙ ſit p̄plexus: ſuppoſito ꝙ velit remanere in pctō. Aut talis ba ptizat ſimplicit̓ in cā ncc̄itatis: in qͦ etiā laycus baptizare poſſet. ⁊ tunc nō peccat Secus autē eſt de alijs ſacramētis q̄ non ſunt tante neceſſitatꝭ. ſicut baptiſmꝰ. vt. jͣ. patebit. hec Tho. 4. di. 5. q. 2. ar. 2. q. 4. ⁊ Pe. 4. di.§. q. 2. ar. i. q. 4. o. ⁊ Rich. 4. di. j. q. x. ar. ⁊c. ¶ Aliter pōt dici ꝙ malus miniſter aut eſt occultus: aut notorius. ⁊ vtroqꝫ mō eſt diſtinguēdum. qꝛ aūt ē neceſſitas ⁊ timet̉ ſcandalum. ⁊ tunc non peccat baptizādo. ſed in hoc ꝙ negligit ſe p̄parare ⁊ cuꝫ timore ⁊ reuerentia ad ſacr̄m accede̓. Aut nō eſt neceſſitas nec ti met̉ ſcādalum. ⁊ ſic nō debet baptizare: niſi pͥus ſe p̄paret ad iuſtificatiōem. qd̓ ſi nō facit non tm̄ peccat negligēdo: ſed etiā qͣꝫtum eſt in ſe cōtumeliam ſacr̄o faciēdo ⁊ vſurpādo id ad qd̓ non eſt idoneus. Si aūt eſt notorius peccat: etiam ſcādalizādo. ideo dicit Augꝭ. ſuꝑ Io. c. 5. Iuſtos oꝑtet eſſe per quos baptizat̉. hec Bon̄. 4 di.§. dubi. circa lr̄am. q. i. ¶ De baptizādis. ti. c. Einde cōſiderādum eſt de baptizādis. ⁊ pͥmo de eoꝝ obliga tiōe ad baptiſmū. 2º de tꝑe ⁊ ſtatu in quo debēt baptizari. 2º de his que requirunt̉ in eis an̄ baptiſmum: vel etiam dum baptizant̉. 4º de his que requirunt̉ poſt baptiſmū. ¶ Cir ca pͥmum.ſ. obligatiōeꝫ ad baptiſmū que runt̉ plura.ſ. vtꝝ aliꝗs poſſit ſaluari ſine baptiſmo. ℟ndeo ꝙ non. Io. 3º. Niſi ꝗs renatus fuerit ex aqua ⁊ ſpū ſan. non in trabit in regnum celoꝝ. ⁊ de cōſe. diſ. 4. neceſſariū. ⁊. c. 3. ⁊. 4. Cum aūt: vt habitū eſt sͣ. triplex ſit baptiſmus ſ flumīs. flamminis. ⁊ ſanguīs. ſciēdum ꝙ baptiſmo fluminis vel in re vel in ꝓpoſito: ſi habe̓i nō poſſit in re: ſit ſalus inqͣꝫtum eſt de virtute eius. Baptiſmo v̓o flamīs fit ſalus adulto. dum tn̄ baptiſmꝰ flumīs ſit in ꝓpoſito de ꝯſe. di. 4. baptiſmꝰ. ⁊ exͣ de preſ. nō ba. apl̓icam. vbi etiam habet̉ ꝙ credēs ſe baptizatū: lꝫ non ſit baptizatꝰ: nihilominus ſi decedat ſaluat̉. paruulo aūt nō fit ſalus ꝑ baptiſmū flamīs. niſi de pͥuilegio ſpāli. vt pꝫ de ſanctificato in vtero. qꝛ nō habꝫ vſum liberi arbitrij. Baptiſmo aūt ſanguinis ſit ſalus vtriqꝫ.ſ. adulto ⁊ ꝑuulo. ⁊ hoc ſi fit ꝓpter deum. ¶ Utꝝ ſanctificat̉ in vtero teneat̉ ad baptiſmū. ℟º ꝙ ſic. ſi cut pꝫ per Io. ꝗ dicit ſe a xp̄o debe̓ baptizari. ⁊ hoc ꝗdem nō ꝓpter indigētiā remedij: ſed ꝓpter impreſſiōem caracterꝭ. ⁊ hiꝰ actus charitatꝭ.ſ. ꝓpter bonū obedientie. qꝛ deꝰ p̄cepit vt oēs ꝗ naſcūt̉ renaſcat̉. Et ꝓpt̓ humilitatē. qꝛ dꝫ ſe reputare pctōrem ⁊ indige̓ xp̄i redēptiōe: ⁊ ꝓpt̓ ꝯformitatē

T.IIII. VI. vt ab alijs xp̄ianis non diſcordet. quia tamē baptizari ſibi p̄ceptum eſt affirmatiuū. ideo non obligat ip̄m: niſi pro loco ⁊ tempore. vnde ſi ante adultam etatem ſeu oportunitatē habitam morit̉: ſaluat̉. ꝗa non habebat opus baptizari ꝓpter remedium: ſed ꝓpter p̄ceptum. ¶ Utꝝ apl̓i fuerint baptizati. ℟ndeo ꝙ ſic. Unde gl. ſu per illud Io. 12º. Qui lotus eſt: dicit. His verbis intelligimus baptizatos apl̓os. ⁊ ſi non legat̉ vbi ⁊ quādo. de cōſe. diſ. 4. qn̄ ab Hieroſolymis. ⁊. c. ſi eos. ⁊ ſunt. c. Augꝭ. Similit̓ dici poteſt de beata virgīe ⁊ de Iohāne baptiſta. Latro v̓o tunc baptiſmo ſanguinis ⁊ flamīs fuit baptiza. tus: quādo in cruce Chriſtū eſt cōfeſſus. de cōſe. di. 4. baptiſmi vicem. ¶ Eſto ꝙ paruulus dum ad baptiſmū defert̉ ab in fideli interficiat̉: nūquid ſaluabit̉. ℟ndeo nullus ꝑuulus ſaluat̉ qͣꝫtum eſt de lege cōi: niſi virtute ſacramēti. non qꝛ parnulus teneat̉ ex p̄cepto. ſed quia ſine ſacramēto vel aliquo qd̓ equipolleat: deus non diſpoſuit dare gr̄am. Si v̓o paruul̓ ꝓpter hoc ſolum occiſus eſt a perſecutore: cum portaret̉ ad baptizādum: ne baptizaret̉. morit̉ ꝓ baptiſmo. ideo in ſanguine ſuo pie credit̉ baptizatus. Si aūt alia de cā occidit̉ quātūcūqꝫ deferat̉ ad baptiſmū: damnabit̉. ¶ Sed nūquid exqͦ tenet̉ ad baptiſmū aliquis: peccat recipiens baptiſmū a malo mīſtro. ℟nſio huiꝰ habet̉. sͣ. in pͥmo. ti. de ſacramētis in cōi. ¶ Sed eſto ꝙ ſacerdos nolit ſine precio baptizare. quid eſt tūc faciēdum. ℟ndeo ſi baptizādus ſit adultus ſufficit ſibi pete re baptiſmū ad ſalutem. quia baptizātur baptiſmo flaminis. nec debet ꝓpter hoc ſi moniā cōmittere. quia non ſūt facienda mala vt ueniant bona. Ro. 3. tamē ſi eſſet ibi aliꝗs laycus deberet ſe potius ab eo facere baptizari. ſi tamen ſit puer: tunc ipſe met debet eum potius baptizare: qͣꝫ p̄ciuꝫ ſacramēti ſimoniace dare ꝓ baptiſmo: ſi non ſit p̄ſto alius p̄ſbyter qui velit baptizare puerū debito mō. ⁊ licet ei aquā emēre: non tn̄ ſanctificatā: vbi poteſt hr̄e aliā aquam. ſi al̓s aquam habere non poſſet. quia aqua non eſt ſacramētum. ſi auteꝫ emit aquam ſanctificatā. illa non operat ad baptiſmū: de ncc̄itate eius exiſtens qͣſi ſanctificata: ſed qͣſi aqua. ⁊ ideo nō emit vt ſanctificatā: ſed vt aquam. hec Tho. 4 diſ. j. q. 2. arti. 2. q. c. c. 2ᵐ. ¶ Dicūt etiam aliꝗ ut Rich. ⁊ ꝓbabiliter ꝙ in hoc caſu dari poteſt pecunia ꝓ aqua ſanctificata ſine vitio ſimonie. quia per hoc redimit̉ vexatio iuris pueri. cuius in hoc cā iure nature ⁊ diuino eſt aqua illa: que ē ne ceſſaria ad vſum baptizādi. Alijs autem vt Bon̄. 4. diſ. 5. q. 2. ar. i. q. 2. c. 2ᵐ. ſimpliciter videt̉ ꝙ in hoc cā p̄ciuꝫ dari po teſt p̄ſbytero ꝓ baptiſmo: non ad emēduꝫ ſacramētum vel aquam: ſed ad redimen dam vexatōem ſui iuris. Et hoc vt dicūt videt̉ magis cōſonare pietati ⁊ bonitati. ⁊ iuri. Scd̓m autem Sco. 4. diſ. 5. q. 2. c. 2ᵐ. potius ꝑmitti debet mori ſine baptiſmo paruulus: qͣꝫ emat̉ baptiſmus. quia hoc fieri nō poſſet ſine peccato mortali. poſſet tamē emi aqua etiam ſanctificata: nullo mō habēdo intentiōem ad ꝯſecrationē ⁊ etiam labor baptizādi: quem p̄ſbꝰ ter habet: emi poſſet: nullo mō habēdo in tentiōem ad actum illum inqͣꝫtum eſt ſacramētalis. ¶ Eſto ꝙ mancus roget p̄ſbyterū vt baptizet puerū imminēte mor tis articulo: ⁊ nullꝰ alius aſſit ꝗ eū poſſit baptizare. ⁊ p̄ſbyter eum baptizare nolit niſi pecuniam ei dederit: quid ille faciet. ℟ndeo. Richarꝭ. 4. di. 25. q. 3. arti. i. c. 8ᵐ dicit ꝙ ille mancus debet potius ꝑmittere illum ꝑuulum mori ſine baptiſmo qͣꝫ dare peccuniam ꝓ ſacramēto baptiſmi. ꝗa non ſunt faciēda mala vt ueniant bona. Ro. 3. Aliqui tamē dicunt ꝙ in hoc cāu pecunia dari poſſet: ita tamē ꝙ dans non intenderet eam dare ꝓ ſacramēto: ſed ꝓ vitanda damnatiōe pueri ⁊ remouenda inſania p̄ſbyteri. Secus eſt de alijs ſacramentis que ſine periculo damnatiōis ex cauſa poſſunt differri. hec Richarꝭ. vbi. sͣ ¶ Quid de p̄ſbytero qui hoc faceret. ℟ niſi ſe corrigeret ſponte errorem relinquē do: debet ſubire periculū ꝓprij honoris.i. q. i. baptizādis. in tex. ⁊ glo. dicit̉ etiaꝫ de cōſe. di. 4. quicūqꝫ p̄ſbyter nollet ꝓ inten tiōe muneris vel ꝓ alia excuſatiōe bapti zare aliquem in mortis periculo ſi ille ſine baptiſmo decederet deponi deberet. Quid ſi p̄ſbyter cathecumīos a baptiſmo repel lat: ⁊ ip̄i interim ante tempus cōſtitutum ſine baptiſmo decedant. nūquid imputabit̉ ſacerdoti. ℟ndeo ꝙ non. abſit enim vt ea que ꝓpter bonuꝫ ⁊ licitum facimuſ aut iubemus ſi quid per hoc p̄ter noſtraꝫ volūtatem cuiqͣꝫ male acciderit: nobis im putet̉. 23. q. 5. de occidendis. hoc notat̉ de b b 2

T. Li. cōſe. di. 4. de cathecumīs. in glo. ¶ Ad hͦ nota ꝙ qn̄ p̄ſbyteri ſubditis ſacramenta negant malicioſe: tūc ſubditi poſſunt ip̄a ab alijs reciꝑe. ar. exͣ de ℟ptꝭ. veniens. in tex. ⁊ glo.§. que ponit̉ ſuꝑ illud. c. paſtora lis. qd̓ verū eſt de pͥuilegiatis: ⁊ in caſibꝰ cōceſſis.ſ. in baptiſmo ⁊ penitētia. que recipi poſſunt ab alijs in ncc̄itate. ſed ī alijs recurrēdum eſt ad ſuꝑiorem. exͣ de iur. pa tro. nullus. hec Hoſti. Irca 2ᵐ.ſ. ſtatum ⁊ tempꝰ ī quo debet quis baptizari: queruntur plura.ſ. vtrū baptiſmus ſit differendus adultis. ℟ndeo adultis ſubueni ri pōt per deſideriū baptiſmi. ⁊ ideo adultis cum cōuertunt̉ non ſtatim eſt ſacram̄ tum baptiſmi cōferēdum. ſed oꝑtet differ ri vſqꝫ ad aliqd̓ certum tempꝰ. Primo ꝗ dem ꝓ cautela eccl̓ie: ne decipiat̉ ſacram̄ tum ficte accedētibus cōferens. ꝓpter qd̓ ꝓbatio ſumit̉ de accedētibus ad baptiſmum: quādo per aliqd̓ tempꝰ eoruꝫ fides ⁊ mores examinant̉. ¶ 2º hoc eſt nccͣiuꝫ ad vtilitatem eoꝝ qui baptizant̉. qꝛ aliquo temporꝭ ſpacio indiget ad hoc ꝙ ple ne inſtruant̉ de fide ⁊ exercitent̉ in his q̄ ꝑtinent ad vitam xp̄ianam. ¶ 3º hoc eſt nccͣium ꝓpter reuerētiam ſacramēti. duꝫ in ſolēnitatibus p̄cipuis.ſ. paſce ⁊ penthe. homīes ad baptiſmū admittunt̉. ⁊ ita deuotius ſacramētum ſuſcipiunt. de ꝯſe. diſ. . de cathecuminis. ⁊. c. venerabil̓. Ꝙto v̓o tempore adulti baptizādi debeant ca thecizari ⁊ exorcizari ante baptiſmū. ha bet̉ ti. de exorciſmo. Sed dilatio in huiuſmōi eſt p̄termittenda duplici rōe. Primo ꝗdem quādo illi qui ſunt baptizādi appa rent perfecte inſtructi in fide ⁊ ad baptiſmum idonei: tunc ſtatim poſſunt baptiza ri. ſicut Philippus ſtatim baptizauit Eu nuchū. vt habet̉ Actꝭ. 8. Et Petrus Cor nelium: ⁊ eos qui cum ip̄o erant. Actꝭ. 18 ¶ 2º ꝓpter infirmitatem vel aliqd̓ pericu lum mortis. de cōſe. di. 4. de cathecumīs. ⁊. c. ſe. ſi tamē aliquis mortē p̄ueniat̉ arti culum oportuītatis excludēte: dum expe ctat tempꝰ ab eccl̓ia cōſtitutum: ſaluat̉. lꝫ per ignem: vt dictum eſt. peccat autem ſi vltra tempꝰ ab eccl̓ia ordinatum differt acciꝑe baptiſmū: niſi ex cauſa nccͣia ⁊ licentia prelatoꝝ eccl̓ie. lꝫ hoc peccatuꝫ deleri poſſit cum alijs per ſuccedētem cōtriti onē que ſupplet vicem baptiſmi: vt dictū eſt. Nec eſt cōtra p̄dicta illud qd̓ dictum ē de ꝯſe. di. 4. cathecuminū. cathecuminū lꝫ in bonis operibꝰ defunctum vitam ha bere nō credimus: excepto dumtaxat niſi martyrij ſacramētum ꝯpleat. quia ẜm regulam ibideꝫ intelligit̉ de eo qui baptiza ri nō querit: vel al̓s in aliquo peccato cō ſiſtit. ¶ Utrū pueri ſint baptizādi. Rn̄. deo indiſtincte ꝙ ſic. indiſtincte eniꝫ vox euāgelica intonat. Niſi quis renatus fue rit ex aqua ⁊ ſpū ſan. nō intrabit ī regnū dei. hac generalitate: nec ſexum: nec etatē excludens. exͣ de baptiſ. maiores. Rō hu ius eſt. quia morbus eſt cōis paruulis: ⁊ adultis. ⁊ medicina eſt ꝯueniēs iſtis ⁊ il lis. Et auteꝫ vtilius ⁊ ſecuriꝰ ſtatiꝫ ꝑuulo baptiſmū cōferri qͣꝫ deferre vſqꝫ ad etatem adultam. tum ꝓpter ꝑiculum mortis ⁊ damnatiōis. de cōſe. di. 4. venerabilis. in glo. tum ꝓpter infeſtatiōes demonū qui minus poſſunt in baptizatis ceteris pari bus. tum quia dum homo eſt paruulus: certum eſt in eo nihil eſſe qd̓ impediat ef fectum baptiſmi. tum ꝓpter bonū aſſuefa ctiōis ⁊ qͣi educatōis in his que ſunt religionis xp̄iane. Et hāc rōnē aſſignat Dionſi. vlti. c. celeſtis ierarch. ¶ Sed obij citur: quia legatus nō debet excede̓ fines mandati. ſed dn̄s mandat Mar. vlt. Cre dentes baptizari. gͦ paruuli non ſūt bapti zandi. ℟ndeo. lꝫ illud mandatū ẜm for mam mandati ſpāliter liget adultos tam̄ ex alio eius mādato Io. 3. niſi quis rena tus fuerit ⁊cͣ. inuenit̉ etiam ad paruulos ẜm intentiōem mandati extendi. ¶ Utrū pueri hereticoꝝ vel iudeoꝝ ⁊ aliorū infi delium ſint baptizādi inuitis parētibus. ℟ndeo filij infidelium aūt habent vſum ratiōis: aut non. ſi habent iam tm̄ ad ea q̄ ſunt iuris diuini vel naͣlis incipiunt ſue poteſtatis eſſe. ⁊ ideo ꝓpria volūtate etiaꝫ inuitis parētibus poſſunt baptiſmū ſuſci pere. ſicut ⁊ matrimoniū cōtrahere. ⁊ iō tales licite poſſunt induci ad ſuſcipiēduꝫ baptiſma. Si vero non habēt adhuc vſū ratiōis vel liberi arbitrij. ẜm ius naͣle ſūt ſub cura parētum qͣꝫdiu ſibi ꝓuidere nō poſſunt. vnde etiam de pueris antiquorū dicit̉ ꝙ ſaluabant̉ in fide parētum. ⁊ iō cōtra iuſticiam naͣlem eſſet ſi tales pueri inuitis parētibus baptizarent̉ ſicut etiaꝫ ſi aliquis habens vſum ratiōis inuitꝰ ba ptizaret̉. Eſſet etiam ꝑiculoſum taliter fili os infideliuꝫ baptizare. quia de facili ad infidelitatem redirent ꝓpter naͣleꝫ affectū

.IIII. VI. ad parentes. ⁊ ideo non habet hoc eccl̓ie cōſuetudo: ꝙ filij infideliū baptizent̉ inuitis parētibus. Fuerūt enī retroactis te poribus multi catholici pͥncipes potentiſſimi: vt Conſtantinus ⁊ Theodoſius: ꝗ bus familiares fuerunt ſanctiſſimi ep̄i: vt Silueſter Conſtantino: ⁊ Ambroſiꝰ The odoſio: qui nullo mō p̄termiſiſſent hoc ab eis impetrare: ſi hoc fuiſſet conſonū ra tioni. hec Tho. 3. q. 68. ar. 10. c ¶ Scd̓m autem Sco. 4. diſ. 4. in fine. dubi. 2. Si pͥnceps aliꝗs paruulos infideliū parenti bus inuitis baptizari faceret cum bona cautela.ſ. ne parentes pͥus ꝯgnoſcentes hͦ futurū occiderent eos. ⁊ faceret eos educari religioſe: laudabilit̓ faceret. Et idem dico etiam ſi cogant parentes minis ⁊ terroribus ad baptiſmū ſuſcipiēduꝫ: ⁊ ſer uandum ſuſceptū. Et hoc videt̉ poſſe probari. quia ſimile cōmendat̉ de cōſe. di. 4. pleriqꝫ. ¶ Pret̓ea dato ꝙ non eſſent om nes vere fideles in corde. tamē minꝰ malum eſſet eis non poſſe impune legem illi citam ſeruare qͣꝫ poſſe. ⁊ etiam eoꝝ filij in 2ª ⁊ 2ª generatiōe eſſent forte vere fideles. ¶ Utꝝ infidelis petens baptizari de beat ſtatim baptizari. ℟ndeo ẜm Hoſti. aut eſt in periculo. ne.ſ. alij infideles eum interficiant. ſi hoc ꝑpendāt ⁊ tunc ſtatim ei fides debet exponi ⁊ baptizari. de conſe. di. 4. ne ꝙ abſit. Aut nullum ꝑiculuꝫ im minet: ⁊ tunc vel ꝑ. 8. menſes: vel arbitra rie debet inter cathecumīos retineri. ſic in tellige illud de cōſe. diſ. 4. iudei. ⁊. c. ſequē. ¶ Utꝝ ī vtero exiſtētes poſſint baptizari hendeo ꝙ non. de cōſe. di. 4. ſi ad matris ⁊ pluribꝰ alijs. c. Oꝑtet enim ꝙ caro eius qui baptizat̉ ẜm totum vel ẜm partē im mediate lauet̉. vnde ſi puer inuolutꝰ tota liter in vno corio in aquam immergeret̉ ſub debita verboꝝ forma ꝓpter hoc non baptizaret̉. hec Richarꝭ. 4. diſ. 6. q. 2. ar. i. c. ¶ Utꝝ vterus matris debeat aperiri vt puer extrahat̉ ⁊ baptizet̉. ¶ ℟ndeo. non ſunt faciēda mala vt eueniant bona vt dicit̉ ad Ro. 3º. ⁊ ideo non debet hō oc cidere mr̄em vt baptizet puerū. ſi tamen mortuo ſit viuente prole in vtero: dꝫ ape riri vt puer baptizet̉. hec Tho. 4. diſ. 6. q. i. ar. i. q. i. c. 4ᵐ. ¶ Utꝝ debeat expectari oīmoda egreſſio pueri de vtero anteqͣꝫ ba ptizet̉. ℟ndeo ꝙ ſic. niſi mors immineat Si tamē pͥmo caput egrediat̉ in quo om nes ſenſus fundant̉: debet baptizari ꝑicu lo imminēte ⁊ non eſt poſtea rebaptizan dus: ſi cōtingat eum naſci perfecte. vnde etiam reputat̉ eſſe homīs ſepultura: vbi ſepultum eſt eius caput. ff. de reli. ⁊ ſump. fu. l. cum in diuerſis. Et poſt caput pectus quia ſedes cordis eſt qͣſi in pectore. ⁊ cum ambo iſta non poſſunt ablui magis debet ablui caput: maxime facies. quia ibi magis patent aīe operatiōes. Idem etiaꝫ videt̉ faciēdum quecūqꝫ alia pars egredia tur periculo imminēte. quia tamen in nul la exterioꝝ partiū ītegritas vite ita conſi ſtit ſicut in capite. videt̉ ꝗbuſdam ꝙ propter dubium quacūqꝫ alia parte corpori abluta: puer poſt perfectam natiuitatē: ſit baptizādus ſub hac forma. Si nō es baptizatus ego te baptizo. ⁊cͣ. Aliꝗbus tam̄ videt̉ ꝙ puer etiam tūc eſſet baptizatus. quia aīa eſt tota in qualibꝫ parte corporis. ⁊ huius ſentētie eſt Gual. in. 4º ſnīa. eo ꝙ non eſt p̄ceptum magis ꝙ caput im mergat̉ qͣꝫ aliud membꝝ. ⁊ ideo nō magis eſt neceſſariū: lꝫ ſit rōnabile. Et eiuſdem ſentētie eſt gloſator de cōſe. di. 4. pro prie. ar. e. diſ. nec quācūqꝫ. pͥmum ꝯmuni us tenet̉. vt dicit Tho. 4. diſ. 6. q. i. arti. i. q. i. c. 2ᵐ. ¶ Quid fiet de tali cuius alia pars qͣꝫ caput abluta eſt. ſi decedat ante ꝑ fectam natiuitatem. ℟ndeo pie poteſt talis puer reputari baptizatꝰ. ſi fuerit mortuus. vnde eſt in cimiterio ſepeliendus ẜꝫ Gual. ¶ Utꝝ puer exiſtens adhuc ī vtero matri regenerari poſſit baptiſmo ſanguinis. ℟ndeo ꝗdam dicūt ꝙ nullo mō nec per effuſiōem ſanguinis: nec per aliaꝫ viam de lege ꝯmuni poteſt puer in vtero matris a peccato purgari. Alijs auteꝫ vi det̉ pie dicendū ꝙ lꝫ puer in vtero mr̄is baptiſmo aque baptizari nō poſſit qꝛ nō poteſt ip̄m ſenſibile ſacr̄m ſuſcipere ⁊ eccleſie ignotus eſt. quia tamē ad ip̄m effuſio ſanguinis ꝑuenire poteſt: ⁊ deo notus eſt qui pͥncipaliter baptizat. ideo ꝑ infuſi onē ſanguinis illatā ꝓ fide poteſt ab originali peccato purgari. vnde illud Augꝭ li. 2. de baptiſmo paruuloꝝ qui natus nō fuerit non poteſt renaſci. intelligēdum eſt de regeneratiōe baptiſmi aque. vt dic̄ Ri charꝭ. 4. di. 4. q. 2. ar. 3. c. i. Irca 3ᵐ articuluꝫ.ſ. circa ea que requirunt̉ in baptizādis an̄ baptiſmum: vel etiā dū baptizant̉ b b 2

. Li. querunt̉ plura.ſ. vtꝝ in adultis ante ba ptiſmū penitētia requirat̉. ℟ndeo in ad ultis baptiſmū p̄cedit penitētia neceſſario qͣꝫtum ad attritiōem. quia volūtas ſemel fixa in peccato: remanet ſemꝑ in eo fixa: actu vel habitū: niſi ꝑ actualem diſſenſū euellat̉ ab eo in ſpāli. vel ſaltem in generali. ⁊ qͣꝫtum ad hoc dicit Augꝭ. li. i. de penitentia. ꝙ nullus ſue voluntatis arbiter cōſtitutus: nouam vitā pōt inchoare niſi eum peniteat veteris. Ꝙtum autem ad cōtritiōem p̄cedit penitētia baptiſmuꝫ de ꝯgruo: ratiōe humiliatiōis ⁊ inſtructiōis ſed qͣꝫtum ad abſolutiōem ⁊ ſatiſfactiōeꝫ neutro mō.i. nec de neceſſario: nec de cōgruo p̄cedit. ⁊ quia ſacramētū penitentie cōpletum eſt in abſolutiōe ⁊ in penitentia ẜm ꝙ eſt eccl̓ie ſacramētuꝫ ideo ſequit̉ ꝙ non p̄cedit baptiſmū. cum baptiſmꝰ ſit ianua ſacramētoꝝ. ¶ Sed obijcit̉ cōtra p̄dicta. quia iudeis veniētibus ad baptiſmum indicēda eſt penitētia: ac abſtinētia. 40. dierū. qua cōpleta ſunt baptizādi. vt habet̉ de cōſe. di. 4. ne ꝙ abſit. ℟ndeo ꝙ illa penitētia non indicit̉ iudeis ꝓpter ſacramēti inefficaciā: ſed ꝓpter eius reuerēti am ⁊ iudeoꝝ recipientiū baptiſmū ꝓbati onē. vnde eis non indicebat̉ poſt ſuſcepti onē baptiſmi: ſed ante. qͣꝫuis ſic obſeruaret̉. tamē mō non oꝑtet hoc obſeruare ẜꝫ ꝙ videt̉ dicere glo. ibidem. qd̓ intelligo: vbi nō eſt cōſuetudo cōtraria. hec Rich̓. 4. diſ. 4. q. x. ar. 2. c. 5ᵐ. ¶ Utꝝ in adultis requirat̉ vſus rōnis ad ſuſcipiēdum baptiſmū. ℟ndeo ad ſuſcipiēdum ſacramē tum baptiſmi ⁊ rem eius: non eſt neceſſaria per ſe aliqua actio ex parte ſuſcipiētis. ſed ſufficit ꝙ in eo nō ſit aliquid ꝓhibēs p̄dictoꝝ ſuſceptiōem. ꝓhibens autē nō eſt niſi peccatum mortale: de quo hō non eſt attritus: nec cōtritus. ⁊ ideo lꝫ aliꝗ ad ulti fiant carentes vſu rōnis: anteqͣꝫ mor taliter peccauerit: ſi baptizant̉ recipiūt ſa cramentū ⁊ rem ſacramēti. etiam ſi tunc ꝯͣdicant. quia illa cōtradictio non ꝓcedit a voluntate ratiōis ẜm quam ſunt capaces gr̄e baptiſmalis. Si autē anteqͣꝫ fiant furioſi: vel obdormiāt: mortaliter peccauerint: cōmittendo vel omittendo ⁊ non fuerint de illo peccato ꝯtriti: nec attriti: et ſi baptizant̉ non ſuſcipiūt rem ſacramēti lꝫ ſacramētum ſuſciperēt tempore quo furiam intrauerūt: vel obdormiuerūt ītentione ſuſcipiendi ſacramētum actu vl̓ ha bitu. tamē quantūcūqꝫ cōſtaret ꝙ taleꝫ in tentiōem habuiſſet non debet aliꝗs bapti zare dormiētem vel furioſum habēteꝫ lucida interualla: dum actū eſt in furia. ſed expectādum eſt furioſi lucidum interuallum: ⁊ dormiētis vigilia. ⁊ qui facit contrariū peccat: niſi ẜm ſuum iudicium ꝓba biliter immineat ꝑiculum: ſi talem diffe rat baptizare. Ꝙ tum autē ad furioſū nō habentem lucida interualla: nulla eſt di latio facienda. ⁊ hoc habet̉ exͣ de baptiſ. maiores. hec Rich. 4. di. 6. q. 2. arti. 2. c. Nullus gͦ debꝫ baptizare aliquē dormien tem: niſi p̄ſumat̉ ꝙ non euigilet an̄ mor tem: ⁊ niſi p̄ſumat̉ de eius p̄ſenti volunta te per verba vel ſalteꝫ ſigna ꝙ de xp̄ianis ſit natus. ⁊ in hoc cā his cōcurrentibuſ baptizari debet. ſicut etiam Augꝭ. narrat in 4º li. cōfeſ. de quodam amico ſuo qui baptizatus eſt neſciens ꝓpter ꝑiculuꝫ mortis. ⁊ idem dicēdum eſt de furioſo. hec Bon̄. 4. diſ. 6. p̄. 2. dubi. circa lr̄am. q. 2 ¶ Sed qͣre adultis amentibꝰ ⁊ dormientibus qui nō cōſentiebant: dum eſſent in vſu rōnis: baptizari non ꝓdeēt ad tollen dum peccatum originale: ſicut ꝓdeſt paruulis. Rō quia vt habet̉ exͣ de bap. maiores.§. verū. Dn̄s qui totum homīeꝫ ſa num fecit in ſabbato: opus imperfectiōis non vult. ⁊ ideo peccata nō ex parte: ſꝫ ex toto tollit: qd̓ faceret ſi baptiſmus origīa le deleret: ⁊ non actuale: qd̓ ſine ꝯſenſu de leri nō poteſt. ¶ Sed ponat̉ ꝙ dormiētes excitati ratum habeant: ꝙ ſunt baptizati lꝫ nollēt pͥus baptizari. ℟ndeo nō ꝓdeſt quia nihil recipiunt. ⁊ ideo non eſt vtile: ꝙ ratum habeāt. ſed iterū debent baptiza ri. exͣ de baptiſ. maiores.§. item querit̉. in glo. H. ¶ Utꝝ in adultis habētibus vſuꝫ rōnis quādo baptizant̉: requirat̉ intentio ad hoc ꝙ recipiāt ſacramētum baptiſ mi. ℟ndeo ꝙ ī talibus de ꝯmuni lege: ad hoc ꝙ recipiant caracterem baptiſmaleꝫ requirit̉ intentio actu vel habitu: tam in illo qui cōſentire poteſt: qͣꝫ in illo qui conſentire non poteſt ad ſuſcipiēdum ſacram̄tum. per ſuſceptiōem enim caracteris ba ptiſmi intrat homo eccleſiam militantem ⁊ aſcribit̉ exercitui eccleſie militantis. ad hoc autem obtinēdum requirit̉ eius con ſenſus actu vel habitu ſi eſt in ſtatu in qͦ cōſentire poſſet. Probabile enim eſt ꝙ ab

.IIII. VI illo plus requirat̉ qui cōſentire pōt: qͣꝫ ab illo qui cōſentire non pōt. ſicut videmus in catheciſmo reſpondet ꝓ paruulo patri ni. ⁊ ſi adultus eſt: debet reſpondere ꝓ ſeip̄o. de cōſe. di. 4. paruuli aliqͦ. ⁊. c. cum ꝓparuulis. Ad hoc aūt non eſt ſemꝑ neceſ ſaria determinata intentio in actu. quia qn̄qꝫ ſufficit intentio in habitu. ſi eniꝫ aliquis cathecuminū non actu cogitantem de ſuſceptiōe ſacramēti baptiſmi. ſed de re alia ablueret ſub forma verboꝝ debita in tendens ſibi mīſtrare ſacramētum baptiſ mi. Iſte cathecuminꝰ reciperet baptiſmalē caracterem. quāuis enim intentio in habi tu nō ſufficiat ad cauſandū effectū. poteſt tamē eſſe ſufficiens diſpoſitio ad ſuſcipien dum. maior enim actualitas requirit̉ in agente qͣꝫ in patiēte. cum res agat per ſuā actualitatem: ⁊ patiat̉ per ſuam paſſibili tatem. qn̄qꝫ tamē intentio in actu det̓minate requirit̉ per accidēs.ſ. vel ad remouēdum ꝓhibens. vel quādo non cōſenti re in actu: ⁊ non cōſentire in habitu: ſe cō comitant̉. ſi enim in accedēte ad baptiſmum eſt actu vel habitu intentio non re cipiendi ſacramētum baptiſmi huiuſmōi intentio ꝓhibet ſacramēti ſuſceptiōem. ⁊ tunc nccͣium eſt illam intentiōem expelli per ꝯͣriam intentiōem in actu: ad hoc vt ille recipiat ſacramētum baptiſmi. ſi etiaꝫ accedens ad baptiſmū admoneat̉ diligē ter: vt actu cōſentiat: requirit̉ ꝙ cōſentiat in actu ad hoc vt tunc vere recipiat ſa cramentū. quia ſi tunc ibi non cōſentiret in actu. tunc etiam nō cōſentiret in habitu. ſic enim accipimus conſentire in habi tu in aliquam rem quādo homo ſic diſpoſitus eſt ꝙ ſi actualiter ⁊ deliberate cogitaret de illa re ꝙ actu cōſentiret in illaꝫ. hͨ Rich̓. 4. di. 4. q. 2. ar. 3. c. ¶ Quid gͦ de adulto in quo tam in actu qͣꝫ in habitu: non eſt intentio ſuſcipiēdi ſacramētū. nūquid eſt rebaptizādus. ℟ndeo ꝙ ſic. ſed vbi hoc non cōſtaret eſſet dicēdum. ſi nō es baptizatus ego baptizo. ⁊cͣ. Nec debet teneri glo. de cōſe. di. 4. c. paruulos. ⁊. c. ſe quen. que dicit. Solet etiam dici ꝙ ſi baptizans baptizare intēdat: qualēcūqꝫ in tentiōeꝫ habeat: baptizatus ſuſcipit ſacra mentū. ¶ Utꝝ ad recipiēdum ſacramen tum baptiſmi requirat̉ volūtas libera: vl̓ ſufficiat coacta. ℟ndeo. cum quis cogit̉ ad baptiſmū: aut cogit̉ coactiōe abſoluta ſiue ſufficiente. quia.ſ. violēter eo reni tente manibus ⁊ pedibꝰ immergit̉. ⁊ tunc non recipit ſacramētum nec rem. Aut co actiōe cōditionata ſiue inducēte: vt miniſ ⁊ flagellis. ita ꝙ potius vult ſe ſubijcer̄ ſa cramēto eccl̓ie qͣꝫ morte perire. ⁊ tunc aūt intendit alios illudere ⁊ mortem euader̄. ⁊ tūc etiam neutrū ſuſcipit. quia tamē ec cleſia p̄ſumeret cōſenſiſſe talem interius ꝓpter cōſenſum exteriorem. talis deberet cogi ad fidei xp̄iane obſeruatiōem. Aut vult potius circa ſe fieri qd̓ facit eccleſia: qͣꝫ perire. ⁊ tunc recipit ſacramētum. Et hͦ fere omīa patent exͣ de baptiſ. maiores.§. item querit̉. in tex. ⁊ glo. G. ¶ Nō igit̉ breuiter ꝙ ſuſcipiētium baptiſmū ꝗdam nunqͣꝫ habuerūt vſum rōnis vt paruuli: ⁊ perpetui furioſi ⁊ naͣliter ſtulti. ⁊ in his voluntas nō requirit̉. ꝗdam autē aliqn̄ habuerūt: lꝫ tunc non habeant. ⁊ in his voluntas antecedēs requirit̉: lꝫ non ꝯco mitans. ꝗdam v̓o habent tūc cum bapti zant̉. ⁊ in his cum cōditio eoꝝ ibi melio ret̉ ſufficit voluntas cōditionata. ¶ Utꝝ fides requirat̉ ex parte baptizati. ℟º in paruulis qui ꝑ ſe non poſſunt credere ſufficit fides aliena.ſ. eccleſie que eſt. vel ſi hͨ deficeret: ſufficit meritum fidei: que fuit in eccleſia. dicit enim Augꝭ. ad Bonifaciuꝫ Cum offerunt̉ paruuli ad ꝑcipiēdā gratiam ab omībus offerri intelligunt̉: ꝗbus placet ꝙ offerant̉. fides tamē eccl̓ie militantis nunqͣꝫ deficit vniuerſalit̓: nec deficiet ẜm illud Math̓. vlti. Ecce ego vobiſcum ſum vſqꝫ ad ꝯſūmatiōem ſeculi. ⁊ hͦ diuina ꝓuidentia faciēte. nec vnqͣꝫ fuit: nec erit qn̄ ſemꝑ eſſet aliquis qui deo pla ceret. In adultis v̓o requirit̉ fides ꝓpria non ꝗdem ad ſuſceptiōem ſacramēti.i. ca. racteris. quia ſacramentū non ꝑficit̉ per iuſticiam homīs dantis vel ſuſcipientis baptiſmū: ſed per v̓tutem dei: ſed requirit̉ ad ſuſceptiōem rei ſacramēti.i. gratie. ¶ Sed cōtra hoc videt̉ eſſe illud Hierony. Fides in aquis baptiſmi gignit̉: ⁊ nutrit̉ non habenti etiām dat̉: ⁊ habenti auget̉ hendeo ꝙ fides paruulis in baptiſmo datur. ſed adultis auget̉ vel informat̉ ſi erat informis. vnde fides īformata p̄exigit̉: ſꝫ formata ibi dat̉ adultis. hec Pe. 4. di. 6. q. 2. ar. 2. o. ¶ Utꝝ ſine recta fide poſſit haberi intentio ſuſcipiēdi baptiſmū. ℟º ꝙ non. habens rectam fidem circa aliqͦs bo 4

V. Li. VII. articulos pōt habere rectam fidem circa ſacramētum baptiſmi. ſi tamē etiaꝫ circa hoc ſacramētum nō recte ſentiat: ſufficit ad ꝑceptiōem ſacramēti generalis inten tio ꝙ intēdat ſuſciꝑe baptiſmū: ſicut xp̄s inſtituit. ⁊ ſic̄ eccl̓ia tradit. Irca 4ᵐ.ſ. circa ea que requirūt̉ ad baptizatū poſt baptiſmū que runt̉ para.ſ. per que opera nuper baptizali ſint exercitādi ad iuſticiā. ¶ ℟º nō per oꝑa penalia: ſed per opera facilia: vt qͣſi quodam lacte facilis exercitij p̄mo neant̉ ad perfectiora. vt dicit glo. ſuper il lud pſal. Sicut ablactatus eſt ſuꝑ matrē ſuā. vnde etiam Dn̄s diſcipulos ſuos de nouo cōuerſos a ieiunio excuſauit. vt pꝫ Math̓. 9. ⁊ hoc eſt qd̓ dicit̉. i. Pe. 2. Sic̄ mō geniti infantes lac ꝯcū. vt ī eo creſca tis in ſalutem. ¶ Utꝝ teneant̉ reſtituere illis quos leſerūt. ℟ndeo reſtitue̓ ablata ⁊ ſatiſfacere de iniurijs illatꝭ eſt ceſſare a pctō. ⁊ hoc ip̄m nō facere eſt detinere alie na ⁊ ꝓximum leſum non placare: eſt pec catū. ⁊ ideo peccatoribꝰ baptizatis eſt iniungendū ꝙ ſatiſfaciant ꝓximis ſic̄ etiā ꝙ a peccato deſiſtant. hec Tho. 3. q. 68. ar ti. ⁊ 2º. ¶ De ſacr̄o cōfirmatiōis. ti. j. Einde cōſiderādum eſt de ſacramēto cōfirmatiōis. ⁊ pͦ de eiꝰ inſtitutōe. 2º de eiꝰ ncc̄ita te. 3º de eius maͣ. 4º d̓ forme de efficacia. 6º de mīſtris eius. 7º de ſuſcipiētibus ip̄m. 8º de ritu ⁊ celebratio ne huius ſacramēti. ¶ Circa pͥmum.ſ. in ſtitutiōem huius ſacramēti. ſciēdum ꝙ hͦ ſacramētum. xp̄s inſtituit ẜm aliqͥs apl̓is exhibendo. lꝫ hoc non ſit ſcriptū ẜm alios ꝓmittendo Io. 16º. Si autem abiero. mittam eum ad vos. ⁊ hoc ideo. quia ī hͦ ſacramento dat̉ plenitudo ſpūs ſancti: q̄ non erat danda an̄ reſurrectiōem ⁊ aſcen ſiōem ẜm illud Io. 7º Nōdum erat ſpūs ſanctus datus: qꝛ xp̄s nōdum fuerat glo. rificatus. ⁊ hec eſt opi. Tho. 3. q. 2. ar. i. c. i. ẜm v̓o alios inſtituit hoc ſacramentum pueris manus imponēdo ⁊ eos bn̄dicendo Math̓. 19. ⁊ hec eſt opi. Rich. 4. di. 2. q. i. ar. 2. c. 2ᵐ. Alij dicunt ꝙ fuit inſtitutum ab apl̓is qui legunt̉ cōfirmaſſe. Actꝭ. 8. Alij dicunt̉ ꝙ ab eccl̓ia que pͥmo legit̉ ip̄ius ritum ſolenni cōſilio iuſtituiſſe ⁊ p̄cipuiſſe. hͦ videt̉ eſſe opi. Bon̄. 4. di. 7. q. 2. ar. i. c. in in oppoᵐ. Alij dicunt ꝙ xp̄s inſtituit figuratiue.ſ. imponēdo manus pueris. Math̓. 19º. Et ſpūs ſancti in ſpiratiōe ⁊ auctoritate apl̓i traditiōe ⁊ eccleſiaſtica approbatiōe. Eſt eniꝫ inſtitutio duplex.ſ. expreſſiōe facti: vel p̄cepti. ergo xp̄s inſtituit inſpirando. apl̓i faciendo. ⁊ eccl̓ia p̄cipiendo. ⁊ ẜm hoc omēs ſup̄dicte opi. vere ſunt in ꝑte. ⁊ hoc eſt dictum Pe. 4. di. j. q. i. ar. i. q. i. c. ⁊. c. iª Irca 2ᵐ.ſ. ncc̄itatem cōfirmatiomis ſciēdum ꝙ gratia que datur in cōfirmatiōe eſt nccͣia. nō quia ſine ea ſimplicit̓ non ſit ſalus. ſed quia ſine ea vel per ſacramētum: vel al̓s accepta pugnando nō peruenit̉ ad ſalutem. ideo dicit Melchiades papa de cōſe. diſ. 5. c. ſpūs ſanctus. Spū ſancto ī baptiſmo regeneramur ad vitam: in cōfirmatione cōfirmamur ad pugnā. ⁊ lꝫ cōtinuo trāſ ituris ſufficiat regeneratiōis beneficium. victuris tamen ſunt nccͣia cōfirmatiōis auxilia. Ex inſtitutiōe autem eccl̓ie eſt: ꝙ nullus ab hoc ſacramēto excipit̉ vt ſit ꝙ libet ſtrenuus pugnator. Ideo ſi quis cū habet loci ⁊ temporis oportunitatē: negligendo cōtemnit: periculo ſe exponit. ⁊ ſic debet intelligi illud Hugꝭ. li. 2. de ſacra. ꝑte 7. caº. 2. Timēdum eſt de his qui per negligentiā amittunt ep̄i pn̄tiam ⁊ non ſuſcipiunt manus impoſitiōem: ne forte ꝓpterea damnent̉.ſ. niſi peniteant: quia feſtina re debuerūt dum potuerūt. Irca 3ᵐ.ſ. mam cōfirmatiōis ſciendū ꝙ materia huiꝰ ſacramēti eſt qd̓ componit̉ ex oleo ⁊ balſa. mo. ⁊ hoc bene cōuenit ſignificatiōi effectus huiꝰ ſacramēti qui eſt duplex. quoꝝ pͥmus eſt nitor fidei ī vera credulitate cor dis. 2ꝰ eſt odor fame in cōfeſſiōe oris. pͥmus ſignificat̉ in oleo. 2ꝰ in balſamo: ꝙ p̄cipue eſt odoriferus. Oportet aūt ꝙ criſ ma qd̓ eſt huius ſacramēti maͣ pͥus fuerit ab ep̄o cōſecratum. Sacramētoꝝ autē q̄dam ſunt neceſſitatis. ⁊ ideo lꝫ in his re quirat̉ ſanctificatio maͣe ad ſolennitatem non tn̄ ad ncc̄itatem: vt in baptiſmo. que dam ſunt perfectiōis. ⁊ ideo in his requirit̉ ſanctificatio materie ad ſolennitatem ⁊ ncc̄itatem vt in hoc ſacramēto ⁊ extrema vnctiōe. hec Pe. 4. di. ⁊. q. i. ar. 2. q. 3

T..IIII. VII Sicut autē habet̉ de cōſe. di. 4. omī tꝑe. i. oī āno: vt exponit gl. licebat criſma ꝯfice̓ qꝛ tunc ſolenniter baptiſmꝰ ad quem rerit̉ criſmatis vſus ī vigilia paſce celebra tur ideo cōgrue ordinatum eſt vt ꝑ biduum an̄ ab ep̄o criſma benedicat̉ vt poſſit ꝑ dioceſim deſtinari. dies etiā ille ſatis cōgruit ad maͣs ſacr̄oꝝ benedicendas: in qͦ fuit euchariſtie ſacr̄m inſtitutū: ad qd̓ oīa alia ſacr̄a quodāmō ordināt̉. Debꝫ aūt ep̄s qn̄ vult criſma cōficere miſſam celebrare: ⁊ hoc ī eccl̓ia cathedrali: niſi ex inſta cā impediat̉. exͣ de cele. miſ. te referente Singulis autē annis dꝫ in cena dn̄i nouum criſma cōfici ⁊ vetus in eccl̓ia cremari. de cōſe. di. 3. lr̄is. Nō debet etiaꝫ crima accipi niſi a ꝓprijs ep̄is. de cōſe. diſ. 4. p̄ſbyteri. ⁊ ꝗlibꝫ p̄ſbyt̉ dꝫ illud acciꝑe qͦli bet anno: vel ꝑ ſe vel ꝑ diaconū. diſ. 95. p̄ſ byteri. vn̄ abbates peccant ꝗ accipiunt illud ab alijs niſi ſint pͥuilegiati ꝙ poſſint acciꝑe a ꝗbus velint. vt dicit glo. ibidem. ¶ Quid ſi aliꝗs cōfirmādus oleo ꝓ crimate eſſet vnctus. ℟ndeo nō eſſet ſacr̄m cōfirmatiōis iterandū: ſed eſſet caute ſuꝑ plendū: qd̓ eēt omiſſū. exͣ de ſacr̄a: nō ite. paſtoralis. Inno. ⁊ Hoſti. exͣ de ſa. vnctꝭ. c. i. dicunt: ꝙ ꝗ cōfirmatus eſt oleo dꝫ iterū criſmate liniri. ⁊ dꝫ illa oratio iterari. Si gno te ſigno crucꝭ. Alie aūt or̄ones que p̄cedunt ⁊ q̄ ſequunt̉ nō iterant̉. Irca 4ᵐ.ſ. formā cōfirmationis ſciēdū: ꝙ forma verboꝝ huiꝰ ſa cram̄ti ē Cōſigno te ſigno crucꝭ ꝯfirmo te criſmate ſalutis. Inno. pa. ⁊cͣ. Aliqui dicūt Signo te. ⁊ aliꝗ dicūt Criſ mate ſanctificatiōis. ſed ꝑ hoc nō corrūpunt ſub̓am forme p̄dicte. cū eadē res ſignificet vtrobiqꝫ. Irca 5ᵐ.ſ. efficaciā cōfirmatiōis ſciendū ꝙ in cōfirmatiōe imprimit̉ caracter. vt etiā habitū eſt sͣ. ti. de ſacr̄is in cōi. ar. 4. p̄ſupponit autē caracter cōfirmatiōis caracterē baptiſmi. ſi cut augmentū p̄ſupponit gnatiōem. cōfer tur etiā in cōfirmatiōe gr̄a gratū faciens vn̄ dicit rabanus: ꝙ ꝑ impoſitiōeꝫ manu um pontificis ſpūs.ſ. dat̉ baptizato. Irca 6ᵐ.ſ. mīſtros cōfirmatiōis ſciendū ꝙ ex ordinaria ptāte ſoli ep̄i poſſūt cōfirmare. ip̄i.n. ſūt ſuc ceſſores apl̓oꝝ de ꝗbus ſolis legit̉ in actibus ꝙ ꝑ impoſitiōem manus dabāt ip̄m ſanctū. exͣ de ſa. vnctꝭ.§. ꝑ frontis. Ex cōmiſſiōe tn̄ pape poſſet et ſimplex preſbyt̉ cōfirmare. qd̓ ꝓbat̉ diſ. 95. ꝑuenit. vbi p̄ſ byteri ex cōmiſſiōe. b. Gregꝭ. ꝯfirmabant ad tp̄s ꝓpter ſcandalū euitandū. poteſtas enī cōfirmādi vt dicūt ꝗdam fundat̉ ſuper diſpoſitiōe vicarij xp̄i hec Rich. 4. di. 7. q. 2. ar. i. c. ⁊. c. 3ᵐ ad oppoᵐ. ſuꝑ hͦ etiaꝫ ſunt plures alij modi dicendi: quos omitto gr̄a breuitatꝭ. ¶ Utꝝ ep̄i degradati poſſint cōfirmare. Rn̄deo aliꝗ dixerūt ꝙ cū poteſtas cōfirmandi fundet̉ ſuꝑ dignitate que ep̄o cōfert̉ in ſua cōſecratiōe. ⁊ illa dignitas ab eo auferri non poſſit ꝑ ho minē. qꝛ dignitatem apl̓atus omēs apl̓i quoꝝ ſucceſſores ſunt ep̄i: īmediate acce perūt a xp̄o. ep̄i degradati cōfirmare poſ ſunt: lꝫ hoc facere nō debeāt. qꝛ eis ꝓhibi tus eſt ſimplicit̓ illius ptātis vſus. Alij di cunt ꝙ ep̄i degradati cōfirmare nō poſſūt nec de iure nec de facto. qꝛ vicario xp̄i cō ceſſa fuit a xp̄o ptātis plenitudo ordinan di. de corꝑe xp̄i myſtico: qd̓ eſt eccl̓ia ⁊ eiꝰ membris ẜm ꝙ exigit rō recta. ſuꝑ autem ſuū verū corpus nullam ſibi cōceſſit pote ſtatem. nec etiam ſuꝑ illos qui ſacramen tū baptiſmi non receperūt. qd̓ eſt ianua qͣ intrat̉ in eccl̓iam militantem: cōceſſit ali quā ptātem directe. vnde apl̓s. i. Corꝭ. 5. Quid de his mihi ꝗ foris ſunt iudicare. ⁊ ideo qꝛ ptās ep̄alis directe reſpicit corpꝰ xp̄i myſticū: ⁊ eius membra. ptās autē ſa cramēti euchariſtie directe reſpicit verum corpꝰ xp̄i. ⁊ ptās baptizādi nō tm̄ reſpicit illum ſolū ꝗ eſt eccl̓ie membꝝ. ſed etiā illū qui nec eſt nec fuit eccl̓ie militātis mēbrū ideo vicariꝰ pōt ab illo auferre dignitatē ep̄alem: nō tn̄ ab homīe ptātem baptizan di. nec a ſacerdote ptātem cōficiendi. Se cus aūt eſt de ſuſpenſis. qꝛ per pͥuatōeꝫ ſeu degradatiōem tollit̉ ptās: ſed per ſuſpenſionē ꝓhibet̉ ptāt vſus. ⁊ iō ſi ep̄s ſuſpēſus cōfirmat vere cōfirmatū eſt. ſed cōfirman do mortaliter peccat. qꝛ vtit̉ ptāte cuius vſus eſt ſibi ꝓhibitus. hec Rich̓. vbi sͣ. ar. 2. o. ¶ Utꝝ nō p̄ſbyter ex cōmiſſiōe pape poſſit cōferre ſacr̄m cōfirmatiōis. ℟º ẜm Bern̄. exͣ de cōſue. qͣꝫto. in glo. i. ꝗ libet etiā clericus ex cōmiſſiōe pape poſſet cōfirmare dūmō ip̄e cōfirmatus eēt. Sꝫ videt̉ aliꝗbus ꝓbabilit̓ ꝙ nō: niſi ſolus p̄ſbyter. gr̄a.n. deſcendit ī corpus xp̄i myſticū: cuius caput eſt xp̄s: per ip̄iꝰ Chriſti bb 5

T. Li. meritum. ⁊ ideo ordīauit xp̄s vt poteſtas cōferēdi ſacramentū cōfirmatiōis: eo ꝙ ꝑ eius ſuſceptiōem: digne ip̄m ſuſcipienti cōfert̉ abundanter augmentū gr̄e ad cō fitēdum cōſtanter crucifixiōeꝫ veri corporis xp̄i: dependeat ex ptāte cōficiēdi corpꝰ xp̄i veꝝ: quam ptātem nō habent niſi ſacerdotes. vnde etiam dicit̉ Ia. 5º. Inducant p̄ſbyteros ⁊cͣ. Nec te moueat ad diſcernēdum qd̓ dictum eſt ꝙ in ſacra ſcri ptura nō inuenit̉ exp̄ſſum. qꝛ ſicut dicit Dam̄. 4º li. c. 4. Apl̓i multa non ſcripta tradiderūt nobis. hec Rich̓. 4. diſ. 4. q. 2. ar. i. c. 3ᵐ ad oppoᵐ. ¶ Quid ſi papa poſt cōceſſiōem ſuam criſmare p̄ſbyterū ꝓhiberet. ℟ndeo p̄ſbyter ille nihil cōferret ſi poſtea criſmaret. exͣ de cōſue. quāto. in gl. 7. ¶ Utꝝ alij ep̄i vl̓ archiep̄i criſmare poſ ſint in dioceſi alt̓ius ep̄i. ℟ndeo ꝙ ſic. de licētia alterius ep̄i. Ep̄i.n. ea que ſūt iuriſ dictiōis. vt iudicare. excōicare ⁊ ſil̓ia: poſ ſunt alijs cōmittere: etiam nō habētibus iuriſdictiōem. que v̓o ſunt ordinis ⁊ ep̄a lis auccͣtatis: non poſſunt demādare vel etiam delegare alijs: ꝗ ſunt gradus inferioris. exͣ de cōſe. ec. aqua. hoc noͣ. in glo. ſu pradicta. Irca 7ᵐ.ſ. ſuſcipiētes cōfirmatio nem ſciēdum ꝙ omībus cōpetit hoc ſacramentū. qꝛ caracter eius eſt ſignū diſtinctiuū in militia ſpūali: que īminet omībus. lꝫ enim hec militia nō cō ueniat pueris ꝓ ſtatu illo: tn̄ ꝓ ſtatu futu ro. ¶ Utꝝ cōueniat morientibꝰ. ℟ndeo ꝙ ſic. qꝛ quāuis ſubtrahant̉ eis p̄lia: tn̄ pergūt ꝑ p̄miū militantiū: ideo cōiter acci piunt militie xp̄iane ſignū. Uel cōpetit eis ꝓpter obediētie meritū ⁊ gr̄e augmentuꝫ. ideo dicit Hugꝭ. ꝙ oīno periculoſuꝫ eſſet ſi ab hac vita ſine ꝯfirmatiōe migrare cō tingeret. nō qꝛ damnaret̉ aliꝗs niſi forte ꝓpter cōtemptum. ſed qꝛ detrimētū per fectiōis pateret̉. vnde ⁊ pueri cōfirmati decedētes maiorem gl̓iam cōſequūt̉. ſic̄ ⁊ hic maiorem obtinent gr̄am. ¶ Sed obij cit̉ illud Melchiadis pape dicētis. Lꝫ cō tinue trāſituris ſufficiāt regeneratiōis be neficia. victuris tn̄ cōfirmatiōis beneficia ſunt nccͣia. ℟ndeo. illud intelligit̉ qͣꝫtum ad hoc ꝙ morituris nō eſt nccͣium ſacra mentū hoc ꝓpter pugne pn̄tis periculum. ¶ Utꝝ debeat dari peccatoribꝰ. ℟ndeo ꝙ non. quia hoc ſacramētum dat̉ ad cō firmādū grām quam pͥus īuenit. ⁊ ideo non debet dari niſi his qui habent gr̄am ⁊ ꝓpter hoc ſicut non dat̉ non baptizatꝭ. ſic non debet dari adultis peccatoribꝰ: niſi per pnīam p̄paratis. vnde dicit̉ in Au relian̄. cōcilio. vt ieiuni ad cōfirmatiōem veniant ⁊ moneant̉ cōfeſſiōem facere: vt mundi donuꝫ ſpūs ſancti valeāt recipere ⁊ tunc per hoc ſacramētum ꝑficit̉ pnīe eſ fectus: ſicut ⁊ baptizati. quia per gr̄aꝫ col latam in hoc ſacramēto cōſequit̉ penitēs pleniorem remiſſiōem peccatoꝝ. ⁊ ſi quiſ adultus exiſtens in peccato cuius cōſcientiā non habet. vel ſi etiam non perfecte cōtritus accedat ad ſacramētum dūmō non victus accedat: per gr̄am collataꝫ in hoc ſacramēto cōſequit̉ remiſſiōem peccatorum. hec Thomas. 3. q. 7. arti. s. c. eciam actꝰ. Irca 8ᵐ.ſ. ritum ⁊ celebratiōem cōfirmatiōis querunt̉ plura.ſ. in qua parte debeat fieri inunctio in de ſacramēto. ℟ndeo ꝙ in fronte. vnctio enim ſit ad ſignificādum illud qd̓ cō fert̉ in ſacramēto vnde quia in cōfirmatiōe cōfert̉ audacia cōfeſſiōis cuius oppoſitum.ſ. timor vel erubeſcētia. pͥmo euidentius in fronte manifeſtat̉. ideo fit vnctio in fronte. qui tn̄ criſmatus non fuit ī baptiſmo: debet in confirmatiōe criſmari ab ep̄o pͥus in vertice poſtea in fronte. de cōſe. diſ. 4. nullus. debet autē frons cōfirmati ligari donec exſiccet̉: ne frons inun cta cōtrahat aliquas ſordes. Et etiam ẜm Hugꝭ. li. 4. de ſacris. par. 7. c. vlti. cōfirmati nō debent lauare caput vſqꝫ ad. 7. dies ꝓpter. 7. dona ſpūs ſancti. eccl̓ia. n̄. 7. diebus celebrat aduētum ſpūs ſancti. Sci endū aūt ꝙ pannus ille quo caput pueri criſmate tangit̉: vel quo vertex criſmati inuoluit̉: pōt alteri cōfirmādo vel baptizādo iterum circūcingi. de cōſe. di. 4. ſi ꝗs voluerit. ¶ Notādum gͦ ꝙ inunctio criſmatis triplex ſit in tribus ſacramētis. qͦꝝ diuerſitas ex fine accipit̉. quia in baptiſmo fit in vertice ad ſignificādum fidei ſuſceptiōem. quia vertex eſt locus cellule ra tionalis. In ꝯfirmatiōe in fronte ad ſignificandū audaciā cōfeſſiōis cuius impedimentū.ſ. timor ⁊ verecūdia magis manifeſtat̉ in pallore ⁊ rubore frontis ex ꝓpinquitate cellule imaginatiue. In ordīe v̓o in manibꝰ: ad ſignificādū ptātē ꝯſecrādi

T..IIII. dominicū corpꝰ. hec Pe. 4. di. j. q. 2. ar. 3 c. ⁊ ita ponit ꝙ manus p̄ſbyteri inunguntur criſmate. hoc idem ſcripſit Goſ. ī ſum. ſed hoc nō eſt veꝝ ẜm Hoſti. ſed inungū tur oleo benedicto. ⁊ hec ꝓbant̉ in ordīa rio. di. 23. papa. vbi hec noͣ. Hugꝭ. ¶ Utꝝ ille qui cōfirmat̉ debeat ab alio teneri. ℟ndeo. cum hoc ſacramētum det̉ ad robur eoip̄o ꝙ homo ad ſuſceptiōeꝫ eius ac cedit oſtendit ꝙ ſufficiēs robur ſtandi ꝑ ſe habere non p̄ſumit. ⁊ ideo ad hoc ſigni ficandū inſtitutum eſt: vt ab altero teneatur. Si v̓o aliquis cōfirmat̉ abſqꝫ hoc ꝙ ab alio teneat̉: ſacramētum ſuſcipit. lꝫ hͦ fieri non debeat niſi neceſſitas aliqua hoc exigat. ¶ A quo ⁊ a ꝗbus debet teneri il le qui criſmat̉. ℟ndeo ꝙ inſtitutū fuit ꝙ non teneret̉ niſi ab vno: eo ꝙ ꝯgnatiōes ſpūales mr̄imonia impediunt. vnde de cō ſe. diſ. 4. nō plures ad ſuſcipiēdum infan tem ī baptiſmo qͣꝫ vnus accedāt ſiue vir ſiue mulier. In cōfirmatiōe idip̄m fiat. tn̄ vbi eſt ꝯſuetudo vt plures teneant nō eſt ꝓhibitum ſi hoc pōt cooperari ad amici. tie nutrimentū. Nō autē debēt teneri ab il lo qui nō eſt cōfirmatus ſicut nec ī baptiſ mo debent teneri ab illo ꝙ non eſt baptizatus. de cōſe. diſ. 4. in baptiſmate. ſi tam̄ prium fiat: lꝫ fieri non debeat caſu ncc̄ita tis excepto: nihilominꝰ ille ꝗ baptizat̉ vl̓ cōfirmat̉ vere ſuſcipit ſacramentū: ⁊ non debet teneri a monacho: niſi ſit neceſſitas. vnde de cōſe. diſ. 4. non lꝫ abbati vel monacho de baptiſmo ſuſciꝑe filios nec ꝯma tres habere. Per ſacramētū aūt cōfirma tiōis ſpūalis ꝯgnatio ꝯtrahit̉. 30. q. 4. ſi quis vnus. tn̄ p̄dicta ad ncc̄itatem ſacramenti nō referunt̉. Pōt autē teneri vir a muliere: ⁊ ecōuerſo. lꝫ magis deceat virū a viro teneri. magis etiam congruit ꝙ tenentes ⁊ ille qui tenet̉ ſint eiuſdem ſexus ꝓpter ꝑiculum affinitatis. vt ſcribit Rich 4. diſ. 7. q. 7. o. In cā autē neceſſitatꝭ pōt teneri ab illo qui tenuit in baptiſmo. vnd̓ de cōſe. di. 4. in catheciſmo. ¶ In catheciſmo baptiſmo ⁊ cōfirmatiōe vnus patrinus pōt ferri ſi neceſſitas cogat. nō eſt tn̄ cōſuetudo Romana. ſed per ſingula ſinguli ſufficiūt. ad hoc etiam vt in pluribuſ amicitia cōtrabat̉. ¶ Utꝝ certum tempꝰ ſit determinatū in quo dat̉ hoc ſacramē tum. ℟ndeo ſicut Melchiades papa dic̄ ita cōiuncta ſunt hec duo ſacramēta.ſ. baptiſmus ⁊ cōfirmatio vt niſi morte p̄ueniente nullatenꝰ poſſint ab inuicem ſegre gari: ⁊ vnum ſine altero recte ꝑfici nō po teſt. ⁊ ideo eadem tꝑa ſunt p̄fixa baptiſmō ſolennit̓ celebrādo ⁊ huic ſacramēto. ſꝫ qꝛ hoc ſacramentū a ſolis ep̄is dat̉ ꝙ nō ſunt ſꝑ p̄ſentes: vbi p̄ſbyteri baptizāt oportuit qͣꝫtū ad cōem vſam ſacramētuꝫ cōfirmatiōis etiam in alia tꝑa differri. Utrū cōfirmans ⁊ cōfirmādus debeant eſſe ieiuni. ℟º ꝙ ſic. vn̄ de ꝯſe. di. 5. vt ieiuni. Ieiuni ad cōfirmatiōem veniāt perfe cte etatis ⁊ moneant̉ facere cōfeſſionē pͥus. hoc autē non refert̉ ad ſacramēti neceſſitatem ſed ad reuerētiam ⁊ ad hoc vt ſuſcipiēs ſacramentū melius ſit diſpoſitꝰ ad recipiēdum rem ſacramēti.i. gr̄am. di. 4. etiam dicit̉ vt ep̄i non niſi ieiuni ꝑ impoſitiōem manuū ſpūs ſancti gr̄aꝫ tradāt ſed hoc non ꝑtinet ad ſacramēti eſſentiaꝫ ſed reuerētiam. Ab illa v̓o ꝓhibitiōe excipiunt̉ infirmi ⁊ morte ꝑiclitātes: vt legit̉ ibidem. ⁊ ideo ꝓpter multitudinē fideliuꝫ ⁊ ꝓpter ꝑicula imminētia ſuſtinet̉ vt hoc ſacramentū qd̓ non niſi ab ep̄is dari poteſt ⁊ etiam a nō ieiunis det̉ ⁊ accipiat̉. quia vnus ep̄s maxīe in vna magna dio ceſi non ſufficet ad tot homīes cōfirman dos: ſi ei tempꝰ artaret̉. vnde hͦ multi ep̄i de facto non ſeruant: ubi tn̄ ꝯgrue ſeruari poteſt ꝯuenientius eſt vt ibi a ieiunis de tur ⁊ accipiat̉. hec Tho. 3. q. 2. ar. 12. c. 2ᵐ. ſcribit etiam Rich. 4. di. 7. q. 7. ar. 2. c. ꝙ ſi ep̄s non ieiunus hoc ſacramētū tradat p̄ter ncc̄itatem: peccat. Irca 5ᵐ: qd̓ eſt de vnctiōe ſacra: ſciēdum ꝙ duplex eſt vnctio. ſcꝫ xterior in corpore ⁊ interior in corde. ⁊ hec.ſ. exterior eſt ſignum interio ris vnctiōis: ⁊ ſignum gr̄e inuiſibil̓: quā vnctio viſibilis auget: ⁊ agit ſi digne ſumat̉. Ungit̉ autem pontifex criſmate: cuꝫ conſecrat̉ in capite ⁊ in manibus: ⁊ vn̄ git̉ ſolus pontifex in capite. quia perſonā capitis Chriſti ſignificat. Ungit̉ etiaꝫ pͥn ceps non criſmate: ſed oleo. vt oſtendat̉ quātum differt poteſtas pontificis a pote ſtate regali. Item vngit̉ princeps oleo: vt dictum eſt. Nam in veteri teſtamento reges vngebant̉. diſtinctione. 7. capitulo primo. Sed tunc vngebantur in capite. nunc autem vngi debent in brachio humero vel armo. ¶ Conſuetudo tamen

T. LI. VIII tam aliqua vt dicit Hoſtien̄. ſeruat̉. vnde rex Francie: ⁊ rex Anglie vngunt̉ in capite. Inungit̉ aūt Imperator a papa: vel alio de mādato eius. exͣ de electꝭ. venerabilem. Alij v̓o reges a ſuis metropolitanis. Si aūt velit inungi de nouo ꝯſueuit a pa pa petere. ſicut rex Aragonie fecit. vt dic̄ Hoſti. pōt tn̄ papa ſi vult ſuꝑ hoc aliquā eccl̓iam pͥuilegiare. Item inungit̉ p̄ſbyter cum ordinat̉ in manibꝰ oleo benedicto. ſicut pꝫ in ordinario. diſ. 23. papa. vbi hͦ notat Hugꝭ. Item ungit̉ quilibet xp̄ianꝰ bis ante baptimuꝫ oleo benedicto. pͦ in pectore. 2º inter ſcapulas. ⁊ bis pꝰ baptiſmū. per p̄ſbyterū. pͥmo ſtatim poſt baptiſmū criſmate in vertice. 2º in cōfirmatiōe criſmate etiam ab ep̄o in fronte. In lege n. veteri inungebant̉ ſacerdotes: reges: ⁊ ꝓphete. In lege autē noua: qꝛ xp̄ianos fecit in ſanguine ſuo reges ⁊ ſacerdotes. iō ꝯgrue inungit̉ ꝗlibet xp̄ianus. Itē ungit̉ eccl̓ia criſmate cū dedicat̉ altare. primo oleo. 2º criſmate. calix ⁊ patena criſma te. Unctio etiā pͥncipis patriarchaꝝ. prebyteroꝝ. eccl̓ie. altaris. calicis. ⁊ ꝑuulorū ꝯſignatio poſt baptiſmū in fronte ad epiſcopos ꝑtinet. ꝑuuloꝝ v̓o vnctio ante baptiſmū ⁊ poſt ab p̄ſbyteros. De omībus p̄dictis vnctiōibus: ⁊ ꝗd ſignificet habetur. exͣ de ſa. vnctꝭ. ꝑ totū. ¶ De ſacr̄o euchariſtie. ti. a. Onſequent̓ cōſiderandū eſt de ſacr̄o euchariſtie. ⁊ pͦ de ip̄o ſacr̄o. 2º de eius maͣ. 3º de for4º de cōuerſiōe: q̄ fit ad ꝓlationē forme.ſ. verboꝝ. 5º de accn̄tibus remanētibus ibi. 6º de mīſtro huius ſacr̄i. 7º de ritu celebrādi hoc ſacr̄m ſiue de celebratiōe miſſaꝝ. 8º de defectibus cōtingēti. bus in celebratiōe. 9º de miſſaꝝ auditiōe x de ſupenſiōe huius ſacr̄i. xi. de his que habēt retrahe vel impedire ab hͦ ſacr̄o. 12 de efficacia eius. ¶ Circa primū pͦ dicendū eſt de huius ſacr̄i inſtitutiōe. 2º de eius ſignificatiōe. 3º de p̄figuratiōe. 4º de eiꝰ nō minatiōe. 5º de eius ncc̄itate. ¶ Circa primū ſciēdum ꝙ ſicut ẜm ph̓um duplex eſt oꝑatio vite corꝑalis.ſ. gnare: ⁊ alimento vti. ita ꝓportionabilit̓ ꝯueniebat duplex eſſe opus vite ſpūalis. ideo xp̄s pat̓ ⁊ ma giſter vite ſpūalis ꝑ ſe ꝑſonaliter ⁊ exp̄ſſe inſtituit baptiſmū per que filij dei generāt̉ ⁊ euchariſtiam ꝑ quā reficiunt̉. Fuit aūt cōueniens ſacramentū euchariſtie inſtitui in cena dn̄i ꝓpter ſpūalem refectiōem: que eſt in hoc ſacramēto. ⁊ in cena vltīa ꝓpter corꝑalis pn̄tie ſubtractiōem: ⁊ ꝓpt̓ maiorē recōmendatiōem: vt.ſ. in receſſu traditum apl̓is diligentiꝰ retinerēt. de cōſe. diſ. 2. liquido. Irca 2ᵐ.ſ. ſignificatiōeꝫ euchari ſtie ſciēdum ꝙ in hoc ſacr̄o ſunt tria.ſ. ſpēs viſibilis. corpꝰ xp̄i verum. ⁊ corpꝰ xp̄i myſticū.ſ. eccl̓ia. Et ẜꝫ ꝙ dicit Hugꝭ. pͥmū eſt ſignum ſecūdi ⁊ tertij 2ᵐ eſt res ⁊ ſignū: ⁊ cā tertij. ⁊ 2ᵐ eſt res ſecūdi: ⁊ v̓itas pͥmi. de hͦ exͣ de cele. miſ. cū marthe.§. diſtinguēdum eſt. Ad cuiꝰ euidentiā ſciendū ꝙ ſpēs viſibilis.ſ. panis ſi cōparet̉ ad maͣm ſit ex granis puriſſimis ad inuicem vnitis. ⁊ ſic hꝫ ſimilitudinem cuꝫ corꝑe xp̄i vero: qd̓ ꝯſtat ex puris hu moribꝰ ⁊ membris: ⁊ cum corꝑe xp̄i my ſtico: qd̓ cōſtat ex fidelibus puris fide ⁊ charitate copulatis. Si autem cōparetur ad effectum: qui eſt cibare. tunc habet ſil̓i tudinē ad corpus xp̄i verum: qd̓ eſt vere cibus. Si obijcis ꝙ ſpecies nō ꝯmeditur nec reficit. ℟ndeo ꝙ retinet idyomata. i. ꝓprietates ſpeciei: que pͥus ibi fuit. ⁊ rōne illius eſt ſignum cōueniens. Si autem cō paret̉ ſpecies viſibilis ad medium.ſ. cor pus xp̄i verū: non habet rōnem cauſādi illud: niſi adiuncto verbo. vt patet ī aqua reſpectu caracteris. ſic etiaꝫ eſt de ſpecie reſpectu corporis. lꝫ enim non efficiat illud ſimpliciter. tamen facit eſſe illud ſub illa ſpecie. Si vero cōparet̉ ad 2ᵐ: habet rōnem efficiēdi mediāte 2º: ſicut ablutio exterior cuꝫ caracerte. ſimilit̓ he ſpecies exteriores ſunt cauſa corporis myſtici rōne corporis veri interiꝰ cōtenti qd̓ vnit ⁊ cooperit ip̄m. Ꝙ autem verum xp̄i corpꝰ ſignatuꝫ: ⁊ res ſit reſpectu ſpeciei panis: pꝫ ex p̄dictis. Ꝙ etiaꝫ ſignū ⁊ cā ſit reſpectu corporis myſtici patet. quia ſicut corpus xp̄i cōſtat ex puriſſimis membris. ſic cor pus Chriſti myſticum conſtat ex homini bus per fidē ⁊ charitateꝫ purificatꝭ. ⁊ ita eſt eius cōueniens ſignum. etiam eſt cau ſa eius quātum ad formam.i. vnionem: qua per fidem ⁊ charitateꝫ adinuicem co pulantur. ⁊ ratione huius vnionis cor pus myſticum eſt res ⁊ effectus huius

L..IIII. IX. ſacramenti. Et quod dictum eſt de ſacramento corporis: intelligit̉ ſimiliter de ſa cramento ſanguinis. ¶ Querit̉ autem: vtꝝ hoc ſacramentū.ſ. duchariſte ſit vnū ſacramētum. ℟ndeo ꝙ ſic: ab vna perfectiōe finis: vt habitum eſt. sͣ. de vnitate ſacramentorū in ꝯmuni. vnde lꝫ ſint plura maͣliter: eſt tamen vnum ſimplicit̓. ꝓpter qd̓ Gregorꝭ. in qͣdam collecta: que dicit poſt ſumptiōem ſacramēti. pͥmo dicit pluraliter. Purificet nos ſacramēta que ſū pſimus. Et poſt ſingulariter ſubdit. Et p̄ſta: vt hoc tuum ſacramentū nō ſit nobis reatus ad penam. Irca 3º. ſcꝫ p̄figuratiōem huius ſacramēti ſciēdum. ꝙ cōueniens fuit hoc ſacramētum p̄figurari. ⁊ ratiōe dignitatis: vt famoſius oſtendere tur. ⁊ rōne difficultatis: cum ſit inter om nia credibilia difficilius ad credendū ut homīes aſſuefierent qͣdam figurarū ma nuductiōe. ¶ Fuerūt autem huius ſacra menti. 4º figure ẜm magiſtꝝ 4º li. ſnīaꝝ diſ. s.ſ. ſacrificiuꝫ Melchiſedech. manna agnus paſcalis. ⁊ ſanguis qui ꝓfluxit de latere xp̄i. Patet autē harū ſufficiētia: habito reſpectu ad p̄figurata. Eius eniꝫ qd̓ eſt in hoc ſacramēto ſacramētū tm̄.ſ. for viſibil̓ panis. figura fuit ſacrificiū Melchiſedech. Eius autem qd̓ eſt res ⁊ ſacr̄m ſiue rei cōtente ⁊ ſignificate.ſ. Chriſti paſ ſi. Agnus paſcalis. rei tn̄ ſignificate. ſcꝫ gr̄e ⁊ etiam corꝑis Chriſti myſtici. Man na qd̓ reficiebat omnē ſaporem ſuauitatis habens. virtutis vero dantis efficaci am. Sanguis qui magꝭ tenet ratiōeꝫ cau ſe. Nihilominꝰ tamen habet rōnem figure: penſatis cōditiōibus.ſ. ꝙ de iam paſſo ⁊ mortuo fluxit. Irca 4ᵐ.ſ. nominatiōem huiꝰ ſacramenti ſciēdum ꝙ hoc ſacramētum ẜm ꝙ eſt ſignum rememoratiuū paſſiōis xp̄i: que fuit ſacramentū verum dicit̉ ſacrificium. ẜm vero ꝙ eſt ſignum demonſtratiuū eccleſie vnitatis: cui aggregant̉ homīes per ip̄m dici tur ꝯmunio. ẜm autem ꝙ eſt p̄figuratiuū diuine fruitiōis: que eſt in patria dicitur viaticum. quia prebet nobis viam perue niendi ad illam. vel etiam quia dat̉ tranſ euntibus de hac vita ad ip̄um. ẜm vero ꝙ cōtinet realit̓ Chriſtū qui eſt plenꝰ gratia dicitur euchariſtia.i. bona gratia. ab eū qd̓ eſt bonū ⁊ caris gr̄a. Irca 5ᵐ.ſ. ncc̄itatē euchariſtie nō ꝙ ſicut ad ſalutem vite corporal̓ ita ⁊ uite ſpūalis eſt aliquid neceſ ſarium duplicit̓.ſ. vel ſine quo non eſt ſa lus: vel quo ſalus ꝓcurat̉ melius. Primo mō euchariſtia regulariter non eſt de ncc̄itate ſalutis: ſed in cā in quo eccleſia ſtatuit. 2º mō eſt de neceſſitate ſalutis: ſi cut ⁊ quodlibet aliud ſacramētum. ſꝫ ma gis iſtud quia lꝫ omnē ſacramentū ſit ſi gnū ⁊ cauſa gr̄e: niſi ſit impedimētum ex parte ſuſcipiētis. illud tamen cum ſit maxime perfectiōis īter ſacramēta habet plu res vtilitates. vt patebit. jͣ. de eius effectu. ¶ Sed obijcit̉ illud Io. 6. Caro nō ꝓdeſt quicqͣꝫ: ſed ſpūs eſt qui viuificat. ergo in utilis eſt manducatio carnis xp̄i. ℟ndeo loquit̉ ibi de carne Chriſti ẜm intellectuꝫ eſtimātium eam viſibiliter: non ſacramētaliter manducādam. ¶ Obijcit̉ etiam il lud Augꝭ. Vt quid paras dentem: crede ⁊ māducaſti. ẜm enim hoc videt̉ ꝙ ſufficiat māducatio ſpūalis. ℟ndeo Quid pa ras dentem ſupple tm̄. vel loquit̉ de manducatiōe ſpūali per modū meriti. De hac etiam qōne vide. jͣ. ti. de vſu huius ſacramenti. ar. 3. q. vtrū liceat omīno ceſſare a ꝯmunionē. ¶ De materia euchariſtieris. Einde cōſiderādum eſt de ma huius ſacramēti. ⁊ pͥmo in cōi de maͣ corporis ⁊ ſanguinis ſi mul. 2º in ſpeciali de maͣ corporis. 2º de materia ſanguinis. ¶ Circa pͥmum ſciēdum ꝙ panis ⁊ vinum ſūt maͣ huiꝰ ſacr̄i: cuius cā eſt inſtitutio dīna. In ſtituit aūt Dn̄s in his potius qͣꝫ ī alijs cibis. tum ꝓpter cōem vſum refectiōis. ꝗa panis ⁊ vinū eſt refectio homīs nō brutoꝝ. magis cōſueta minꝰ faſtidioſa. tum etiā ꝓpt̓ ꝓpͥetatē ſignificatiōis: ⁊ a parte maͣe. qꝛ panis cōficit̉ ex pluribus granis ⁊ vinū ex pluribꝰ racenis qd̓ ꝯuenit ad ſignificādū corpꝰ xp̄i veꝝ ⁊ myſticū. Et a ꝑte p̄paratiōis. qꝛ panis in fornace: ⁊ vinū in torculari p̄parat̉. qd̓ ꝯuenit ad repn̄tandaꝫ paſſiōeꝫ xp̄i. a ꝑte effectꝰ. qꝛ ut dicit̉ in glo. i. Corꝭ. 12º. Panis pre ceteris cibis ſuſtentat corpus. ⁊ vinum letificat: ſic hoc ſacramētum magis ſuſtētat

T. LI. ⁊ letificat charitate inebriatos qͣꝫ alia ſacramenta. Debuit autem hoc ſacramētū eſſe de duplici materia. quia mat̓ia ſacra menti conuenit ſignificatiōi ⁊ vſui. ⁊ ẜm vtrūqꝫ modū duplex exigit̉ mat̉ia ī hoc ſacramēto. vſus enim huiꝰ ſacr̄i eſt refectio que ad ſui integritatem cibum ⁊ potum requirit. Significatio v̓o duplex eſt. Una eſt paſſio xp̄i in qua ſanguis fuit ſeparatꝰ a corpore. Alia eſt ordinatio ad ſa lutem corporꝭ ⁊ aīe. ꝓpter hoc oportet ibi ſeparatim vtrūqꝫ ſignificari. Rō ergo hu ius duplicis materie eſt ſignificatio nr̄e ꝑ fecte refectiōis ſpūalis per meditatiōeꝫ dominice paſſiōis: que fuit in multiplici afflictiōe ſui benedicti corporis: ⁊ effuſione ſui p̄cioſiſſimi ſanguīs ad nr̄am redēptio nem aīe ⁊ corporis. reficit enim ⁊ delectat mirabiliter viros ſanctos meditatio tal̓. Irca 2ᵐ.ſ. circa mam corporis ī ſpeciali querunt̉ plura.ſ. vtruꝫ re quirat̉ panis triticeus. ℟ndeo ꝙ ſic ẜm ꝯmunē doctoꝝ ſnīam. de conſe. diſ.§. caº. i. ⁊ caº nō oportet. ⁊. c. ſe. ⁊. c. ſacramēto. tum quia dn̄s cōparauit ſe granō tritici Io. 12º. tum quia credit̉ celebraſ ſe in pane tritico: ⁊ inſtituiſſe. vt ſic celebraret̉: qd̓ patet. quia panis de frumen to dicit̉ anthonomatice panis. vnde cum dicit̉ ꝙ Ieſus accepit panem: hoc de pa ne triticeo debet ītelligi. tum quia vſus ec cleſie ab apl̓is: qui p̄ſentes fuerūt: traditꝰ hꝫ celebrare in hoc ſolo pane. Ratio v̓o huius eſt. quia magis cōuenit huic ſacra mento panis triticeus. tum quia in natura ſiue in ſpecie dignior. tum quia in affectu refectōis vtilior. tum quia in cōi vſu hominū vſitatior. lꝫ enim nō in omībus terris naſcat̉ triticū: vel vinum: tam̄ de fa cili ad omēs terras pōt deferri qͣꝫtuꝫ ſuffi cit ad vſum ſacramēti. nec ꝓpter defectuꝫ alt̓ius eſt vnum ſine altero cōſecrandū. quia nō eſſet ſacramētū ꝑfectum. ¶ Utrū poſſit cōfici de paſta triticea. ℟ndet. Sco. 4. di. ii. p. 2. q. i. du. 2. ꝙ nō. quia xp̄s īſtituit de pane triticeo vſuali. vt ſic ẜꝫ Dam̄ li. 4. c. 6º. Illud qd̓ ſolet cōiter eſſe nutrimentū corꝑale: ip̄m vel ſil̓e eſſet nobis ſa cramentalit̓ nutrimentū ſpūale. Si dica tur ꝙ panis ſit paſta ſi digitis ꝯprimat̉. gͦ poſt hiꝰ cōpreſſiōeꝫ nō poterit cōſecrari. Dicendū ꝙ panis exqͦ eſt ſemel coctꝰ: niſi manifeſte recedat a rōe panis vſual̓: nō recedit a rōne panis cōſecrabilis. hec Sco. ibidem. ¶ Utꝝ poſſit cōfici in pane farre ⁊ hiꝰ. ℟º ꝗdam dicūt in pane farre ⁊ ſpelta cōfici poſſe. qꝛ eſt eiuſdē ſpēi cum pane triticeo. lꝫ differat differētijs accn̄ta libus. Aliꝗbus v̓o videt̉ magis ꝯͣrium. Generans.n. lꝫ generet ſibi ſil̓e in ſpecie. ſit tn̄ aliqua diſſimilitudo generātꝭ ad generatū qͣꝫtum ad accidētia: vel ꝓpter materiā: vel ꝓpter debilitatem virtutis generatiue. ⁊ ideo ſiqua frumēta ſunt q̄ ex ſemine tritici generari pn̄t. ſicut ex tritico ſe minato in malis terris naſcit̉ ſiligo ex tali frumēto. panis cōfectus pōt eſſe mat̓ia huius ſacramēti: qd̓ tn̄ nō videt̉ habe̓ lo cum in ordeo nec in ſpelta nec ī farre qd̓ inter omīa eſt grano triticeo ſimiliꝰ ī figura. Sl̓itudo autē figure in aliꝗbus magividet̉ ſignificare ꝓpinꝗtatem qͣꝫ idēptita tem ſpē. ſicut ex ſilitudine figure manifeſtat̉ ꝙ canis ⁊ lupus ſūt ꝓpinque ſpeciei nō autē eiuſdeꝫ. vn̄ ex talibus frumētis q̄ nullo mō pn̄t ex ſemine grani tritici gn̓a ri: nō pōt cōfici panis ꝗ ſit debita maͣ hu ius ſacramēti. ⁊ hec eſt opi. Tho. 3. q. 24. ar. 2. c. 2ᵐ. ¶ Quibuſdā autē videt̉ ꝙ p̄dicta rō nō ſit ſufficiēs.ſ. ꝙ iō far non eſt eiuſdē ſpēi cum tritico. qꝛ nunqͣꝫ vnuꝫ generat̉ ex altero. qꝛ q̄dam ſūt accn̄tia in ſe parabilia ꝯcomitātia gn̓atiōeꝫ: vt nigre do coruū. hͨ Pe. 4. di. ii. q. 2. ar. 2. c. 2ᵐ. Scd̓m autē Alber. in 4º ſen. Frumentū eſt genꝰ ad triticū ⁊ ſpeltā. vn̄ hec duo ſūt ſpēs frumēti valde vicine: ⁊ parū diſtant in ſpicarū formatiōe. ⁊ qͣſi nihil diſtāt in forma granoꝝ: ⁊ colore ⁊ ſapore panis. ⁊ ideo de ſpelta pōt cōfici ẜm eū. ¶ Utꝝ cō fici poſſit in pane ꝑmixto de tritico ⁊ alijs granis. ℟º. aūt eſt tanta ꝑmixtio ꝙ trahit̉ triticū ad ſpēm alienā. vt qꝛ virtus ex tremi eſt p̄dominās. vel ad mediū: vt qn̄ ē equalis ⁊ tūc in eo nō pōt cōfici. aut ma net ſpēs panis triticei. vt qn̄ virtus tritici p̄ponderat. ⁊ tūc pōt. qn̄ aūt ita ſit ex accidentibus.ſ. ex ſapore p̄cipue pōt ꝯgnoſci. qꝛ accn̄tia magnā ꝑtem cōferūt ad ꝯgnoſcendū qd̓ ꝗd eſt. ¶ Utꝝ poſſit cōfici ī pane corrupto. ℟º aliqn̄ eſt tāta corruptio panis ꝙ ſoluit̉ ſpēs panis. ſic̄ qn̄ ꝯtinuitas ſoluit̉ ⁊ ſapor ⁊ color ⁊ alia accidenmutant̉. vn̄ ex tali maͣ non poteſt confici corpus Chiſti. Aliquādo v̓o nō eſt tan ta corruptio ꝙ ſpēm ſoluat: ſed eſt aliqua

.IIII. IX. diſpoſitio ad corruptiōem: quam declarat aliqua immutatio ſaporꝭ. ⁊ ex tali pane poteſt cōfici corpꝰ Chriſti. ſed peccat confici ens ꝓpter irreuerētiam ſacramēti. Et ꝗa idem eſt ex tritico corrupto. non videt̉ ꝙ panis ex eo cōfectus poſſit fieri corpꝰ xp̄i. lꝫ ꝗdam ꝯͣrium dicant. hec Tho. 3. q. 74 arti. 3. c. 4. Scd̓m autem Sco. 4. di. ii. p. ⁊. q. i. dubi.i. eſt dubiuꝫ de amido: an ſit materia cōueniens ad faciēdū paneꝫ ꝯſecrabilem. ⁊ cum multo ſit ꝓbabiliꝰ ꝙ nō ideo non exponit ſe aliquis ſine peccato: tali dubio. ⁊ maxime ille qui p̄parat hoſti as cōſecrandas. quia certus eſt ꝙ p̄parat de materia tali. ꝯſecrans autem forte ma gis excuſat̉ ab illo peccato. quia ſupponit illam mat̓iam eſſe bene p̄paratam. Si au tem illa non ſit maͣ debita: nō ꝯſecrat: nec tamen idolatrat: nec idolatrare facit. quia quātum eſt in ſe materiā eē idoneaꝫ ⁊ ab alijs adorādam ſupponit. hec Sco. ibidē. ¶ Utꝝ cōfici debeat in pane azimo. ℟º ꝙ ſic. exͣ de cele. miſ. lr̄as. ⁊ de cōſe. di. 2. in ſacramēto. Non eſt tamē de neceſſitate ſacramēti. ſicut enī dicit Anẜ. in epl̓a de azi mo. fermentatū ⁊ azimū non variant ſpe ciem panis: cum ſint accidētia. vnde in vtroqꝫ cōfici poteſt de facto. vnde Hug. di cit vt habet̉ ibi in p̄dicto. c. lr̄as. in glo. Ber. ꝙ in eccl̓ia occidētali ſi quis de fermentato cōficeret: nihil faceret. cōueniēs autem eſt vt vnuſqͥſqꝫ ẜm eccl̓ie ſue rituꝫ ſe habeat in celebratiōe ſacramēti. Super hoc autē ſunt diuerſe eccl̓iaꝝ conſuetudi nes. Unde dicit Gregꝭ. in regiſtro. Roma na eccl̓ia offert azimos panes ꝓpterea. qꝛ dn̄s ſine vlla cōmixtiōe ſuſcepit carnem ſed cetere eccl̓ie offerunt fermētuꝫ: pro eo ꝙ verbum patris indutuꝫ eſt carne. ſicut fermētum cōmiſcet̉ farine. Unde ſicut pec cat ſacerdos in eccl̓ia latinorū celebrans ī pane ferm̄tato: ita peccaret ſacerdos ī ec cleſia grecorū celebrans in azimo: qͣſi per uertens eccl̓ie ſue ritum ẜm Tho. 3. q. 74 arti. 4. c. Scd̓m v̓o Sco. 4. di. ii. par. 2. q. i. dubi. 3. forte greci grauiter peccant. quia ſe Romane eccl̓ie non cōformant. Nihilominꝰ tamē cōſuetudo celebrandi in azi mo pane rōnabilior eſt. Primo ꝓpter inſtitutiōem Chriſti qui hoc ſacramētū inſtituit pͥmo die azimoꝝ. vt habet̉ Math̓. 26. ⁊ Mar. 14. qua die in domibus iudeorū nihil fermētatū eſſe debebat. Exo. 12. ¶ 2º quia panis eſt ꝓprie ſacramētū cor poris Chriſti: qd̓ ſine corruptiōe cōceptū eſt: magis qͣꝫ ip̄ius deitatꝭ. vt. jͣ. patebit. O 3º quia magis cōpetit ſinceritati fidelium que requirit̉ ad vſum huius ſacramenti ẜm illud. i. Corꝭ. 5. Paſca noſtꝝ immolatus eſt xp̄s: itaqꝫ epule. in azi. ſinceri. ⁊ ve ri. Habet tamē cōſuetudo grecoꝝ aliquā rōnem. ⁊ ꝓpter ſignificatiōem quam tan git Gregꝭ. vt dictum eſt. sͣ. ⁊ ꝓpter deteſtationē hereſis Nazareoꝝ: ꝗ legalia ⁊ euā gelica miſcebant. ¶ Sciēdum etiam ꝙ a pͥncipio tota eccl̓ia cōficiebat in azimo. ſꝫ poſtea tempore Leonis pape ꝓpter hereticos Ebyonitas: dicentes legalia obſerua ri debere cum euāgelio ⁊ in azimo cōficiendum eſſe ꝓpter p̄ceptum legis. eccl̓ia in ſtituit ad tempꝰ cōfici in fermētato. ceſſan te v̓o cauſa: eccl̓ia occidētalis redijt ad ri tum antiquū. oriētalis v̓o illum retinuit. ⁊ vlterius addidit non poſſe cōfici niſi in fermētato. ⁊ ad hoc ꝓbandum: aſſerebat dn̄m in fermentato cōfeciſſe. ⁊ quia tres euāgeliſte cōtradicunt: dicentes pͥma die azimoꝝ xp̄m inſtituiſſe hoc ſacramētum Quidā ex eis in tantā inſaniā ꝓruperūt vt dicerent euāgeliſtas illos falſum dixiſ ſe ⁊ ſcripſiſſe: ⁊ a Iohāne correctos fuiſſe. qui ante diem paſce dicit dn̄m cenaſſe cum diſcipulis ſuis. Sed ꝙ Iohānes nō cōtradicat alijs euāgeliſtis oſtenditur exmultiplici acceptiōe paſce. Paſca eniꝫ di cit̉ aliquādo agnus paſcalis. Math̓. 26. Quādo neceſſe erat occidi paſca. Aliqn̄ hora immolatiōis.ſ. veſpera. 14. lune: qua agnus comedi debebat ⁊ feſtum incipiebat. Mar. 14. Erat paſca ⁊ azima poſt bi duuꝫ. Aliqn̄ dies in cuius veſpera īmolabat̉ agnus. Luc. 22. Appropinquabat dies feſtus iudeorū qui dicit̉ paſca. Aliquādo pͥma dies azimoꝝ poſt īmolationē agni celeberrima. Io. 12. Ante diem fe ſtum paſce. Aliqn̄ panes azimi. Io. 18. Et ip̄i non introierūt in p̄torium vt non cōtaminarent̉: ſed mandu. paſca. Et hos. 5. modos ponit Innoc. li. de offi. miſ. Aliqn̄ xp̄s dicit̉ ſignificatos per agnum paſcalē i. Corꝭ. 5. Etenī paſca noſtꝝ immolatus ē xp̄s. Aliqn̄ tota ſeptimana azimorū. q̄.ſ. incipiebat. 14. die april̓ in veſperꝭ. ⁊ dura bat. 7. diebꝰ.ſ. uſqꝫ ad. 21. diē aprilis. ut pꝫ Leuitꝭ. 22. ⁊ actꝭ. 12. volēs pꝰ paſca ꝓduce̓ eū ppl̓o. Aliqn̄ feſtū epulaꝝ. 2. Paral̓. 35.

T. LI. non fuit phaſe ſimile huic. Unde verſus. Ebdomas hora dies epule pecus azima Chriſtus. Septē autem dies ſupͣdicti azi moꝝ omēs erant dies feſti. ſed pͥmus erat per excellētiaꝫ dies feſtus.ſ. 15. ⁊ de illo dicit Iohānes. Ante diem feſtum paſce. pꝰ illum autem in maiori excellētia erat dies feſtus ſabbati. quia erat inter illos dies fe ſtos in ꝗbus nihil debebat parari. tum ꝓpter ſuam celebritatē. tum. ꝓpter azima. ⁊ ſic patet ꝙ Iohānes non ꝯtradicat alijs euāgeliſtis. quia alit̓ accipit paſca qͣꝫ ip̄i. ſicut enim legit̉ Exo. 12º. Solennitas pa ſcal̓ īcipiebat a veſperꝭ. 14. lune. ⁊ tūc xp̄s poſt immolatiōem agni paſcalis ſacramē tum hoc inſtituit. vnde hec dies dicitur a Iohāne p̄cedere ſequētem diem paſce. a tribus autem alijs euāgeliſtis dicit̉ pͥma dies azimoꝝ: quādo.ſ. fermentū non īue niebat̉ in domibus iudeoꝝ. ¶ Sed vide tur eſſe ꝯtra p̄dicta ꝙ Chriſtus p̄uenit di em̄ azimorū. figure enim debet veritas reſpondere. Cum gͦ agnus: qui erat figura Chriſti immolaret̉. 14. luna Chriſtus fuit crucifixus. 15. luna. ſed ante diem crucifixiōis cōfecit: ergo in fermētato cōfecit. hendeo ꝙ paſſio eius ſtatim fuit inchoata poſt cenam: quando fuit in agonia: ⁊ fuit cōprehenſus. vnde optime eſt factuꝫ quia agni comeſtio ⁊ ip̄ius immolatio fc̄a eſt. 4. luna. non quia cōſūmata. ſed qꝛ inchoata. Et ſic patet ꝙ non p̄uenit. ¶ Sꝫ quare magis attendit̉ in hoc ſacramēto diſcretio inter panem: azimū: ⁊ fermenta tum: qͣꝫ in baptiſmo circa aquam: vtꝝ ca lida ſit vel frigida. ℟ndeo ꝙ fermentum aliꝗd habet corruptiōis. ⁊ ex pane corru pto non poteſt cōfici hoc ſacramētum. vt dictū eſt. Poſſet enim tanta corruptio eē fermēti ꝙ ex eo non poſſet cōfici ſacramē tum. hec Tho. 3. q. 74. arti. 4. c. 4ᵐ. ¶ Utꝝ poſſet cōfici de pane facto de aqua roſacra. ℟ndeo ẜm Innoc. 3ᵐ in qͣdam decreta: vere aque admixtio eſt de neceſſi tate huius ſacramēti. vtpote cōſtituēs ſb̓ſtantiā panis. Et ideo ſi farine admiſcetur aquā roſacea: vl̓ quicūqꝫ alius liquor qͣꝫ aqua vera: non poſſet ex eo vere cōfici ſacramentū. quia vere panis non eſſet panis etiam de quo Chriſtus cōfecit: erat factus ex aqua naturali. ⁊ ideo non pōt cōfici corpꝰ Chriſti de alio pane ẜꝫ Tho. vbi sͣ. arti. ⁊. c. 3ᵐ. ¶ Scd̓m aliquos tam̄ poteſt. quia aqua ip̄a non requirit̉ vt ma neat in ſpecie ꝓpria. immo in naturā aliaꝫ etiam anteqͣꝫ fiat panis tranſmutat̉: ⁊ hu ius ſentētie eſt Petrꝰ. 4. di. ii. q. 2. arti. 4. actꝰ Irca 3ᵐ ſcꝫ mat̓iam ſanguinis ſciēdum ꝙ de ſolo vino vitis po teſt cōfici ſanguis xp̄i. ⁊ hoc pri mo ꝓpter inſtitutiōem xp̄i qui in vino vi tis hoc ſacramētum inſtituit. vt patet de eo qd̓ dicit Luc. 22. circa inſtitutiōeꝫ eiꝰ. Ammodo nō bibam de genimine vitꝭ donec ⁊cͣ. 2º qꝛ ſicut dictum eſt. sͣ. ad materiam ſacramentorū aſſumit̉ illud qd̓ ꝓprie ⁊ ꝯmunit̉ habet illam formam. ꝓpͥe autem vinū dicit̉: qd̓ de vite ſumit̉. Alij autem liquores vinum dicunt̉ ẜm quādam ſil̓itudinem ad vinuꝫ vitis. 3º qꝛ vinum vitis magis cōpetit ad effectū huius ſacramenti: qui eſt ſpūalis leticia. ꝗa ſcriptum eſt ꝙ vinum letificat cor hominis. in pſal. Et quia omīa vina vitis ſunt eiuſdem ſpeciei. ẜꝫ docto. ideo cōfici poteſt de quolibet vino vitis: dūmodo remaneat in ſpecie vini. Actum autē perfectū nō eſt vinum: cum differat a vino ẜm ph̓um 8º methat. ideo de eo cōfici non poteſt. In vino tamē qd̓ accedit ad acedinē ma nente adhuc forma ſubſtātiali vini poteſt cōfici. ⁊ ꝓ tali vino ſumit actum Inno. de offi. miſ. cum dicit ꝙ poteſt de acto con fici. aliter non diceret veruꝫ ẜm Petꝝ 4. diſtinctꝭ. ii. q. 2. arti. 20. ⁊ Richar. 4º di ſtinctꝭ. ii. q. 2. arti. 4. ⁊. 5. o. ¶ Quid ergo fiat ſi vini ſpecies aceſcat. ℟ndeo. non manet ibi ſanguis Chriſti: ſicut nec corpus Chriſti. quādo corrumpit̉ ſpecies pa nis. ¶ Similit̓ ẜm Albertū de miſſa. Si vnum ſit putridū perfecta putrefactiōe: que redire non poſſit ad cōpletionem vini: de eo non poteſt confici. Si vero ſit in via ad corruptiōem: de eo poteſt confi ci. ſed non debet ꝓpter reuerentiaꝫ ſacramenti: ſi pōt aliud haberi de facili. Si autem ſit in vino cum ſapore vinoſo ſapor aromaticus vel ponticus vel ſtipticus vl̓ acerbus ex minus perfecta digeſtiōe vini poteſt de eo confici. quia remanet ſpecies vini. ¶ Non poteſt etiam cōfici de agreſta. quia non eſt in termino generatiōis. qd̓ eius immaturitas oſtendit. Unde non eſt vinum. quia nihil recipit ſpeciem: niſi in termino ſue generationis.

.IIII. IX. In muſto autē ꝯfici poteſt. quia habꝫ ſpe ciem vini qd̓ atteſtat̉ maturitas eius: ⁊ dulcedo. ſed non cōuenit de ip̄o cōfici an teqͣꝫ ſit defecatum. vnd̓ ꝓhibet̉ ne muſtū de vna in calice ſtatim exp̄ſſum offerat̉ ꝓ pter indecētiam impuritatis muſti. ꝓpter qd̓ de cōſe. diſ. 2. om̄e crimen. Iulius papa rep̄hendit ſacerdotes hoc facientes. po teſt tamē hoc fieri in ncc̄itate. quia dic̄ ibi dem. Cum ncc̄e fuerit botrus in calice ex primat̉.ſ. ante cōſecratiōem. De muſto v̓o dum adhuc continet̉ in vna matura: cōfici non poteſt ẜm ꝓbabilius opinātes ar. de cōſe. di. 2. didicimus. ⁊. c. ſe. Nā xp̄s non cōfecit ſuum ſanguineꝫ: niſi in vino exiſtente in ſpecie potabili. qd̓ patet ꝑ hoc quod dicit diſcipulis. Bibite ex eo omēs Uinum autē non eſt in vna matura ſb̓ ſpe cie potabili: ſed eſibili. vino etiam ſic ſe ha benti: aqua non poſſet admiſceri. Aqua v̓o debet apponi vino qd̓ offert̉ in hoc ſa cramento. vt patet exͣ de cele. miſ. lr̄as. Et hoc ꝗdem primo ꝓpter inſtitutiōem. ꝓbabilit̓ enim credit̉ ꝙ dn̄s hoc ſacramētum inſtituerit in vino aqua permixto ẜꝫ morem terre illius. īmo etiam ſcit̉: ꝗa apoſtoli qui interfuerūt illi cene ita reliquerūt eccl̓ie 2º quia hoc cōuenit rep̄ſentatiōi dominice paſſiōis: in qua vtrūqꝫ ꝓfluxiſ ſe legit̉. Et rō habet̉ de cōſe. diſ. 2. c. i. 2º quia cōuenit ad ſignificādum effectū hu ius ſacramenti: qui eſt vnio populi xp̄iani ad Chriſtū. Et hec rō tangit̉ exͣ de cele. miſ. cum marthe.§. queſiuiſti. ⁊ de cōſe. di. 2. cum om̄e crimen. Non ſufficit auteꝫ in dolio apponere aquam. admixtio eniꝫ aque ſacramētalis ⁊ vini: eſt tm̄ ſacerdo tis: ⁊ eſt ad ſigmificatiōem. ⁊ ideo tūc po ni debet: etiam ſi al̓s poſita fuiſſet quādo ſacra myſteria inchoant̉ ẜm Bon̄. 4. di. ii. par. 2. dubi. circa lr̄am. q. 4. Lꝫ autem appoſitio aque ſit de neceſſitate p̄cepti: non tam̄ eſt de ncc̄itate ſacramēti. quia aqua refert̉ ad ſignificādum participatiōeꝫ hu ius ſacramenti a fidelibꝰ quātum ad hoc ꝙ per aquam vino mixtam ſignificat̉ po pulus adunatus xp̄o. Sed ẜm hoc ip̄ꝫ ꝙ ex latere Chriſti pendentis in cruce aqua fluxit: ad idem refert̉. quia per aquam ſignificabat̉ abſolutio peccatorū: que fiebat per Chriſti paſſiōem. Dictum eſt aūt ꝙ hoc ſacramētum perficit̉ in cōſecratio ne materie. vſus autem fidelium non eſt de neceſſitate ſacramēti: ſed aliquid cōſequens ſacramētum. ⁊ ideo cōſequens eſt ꝙ appoſitio aque nō eſt de ncc̄itate ſacra menti. qꝛ eſt ꝓpter ſignificatiōem que ſequit̉ ſacramentū. ꝓpter qd̓ etiam dicit̉ ꝙ greci non apponūt aquam. vnde de conſe. di. 2. ſcriptura. dicit̉. Si ꝗs de anteceſſori bus noſtris vel ignorāter vel ſimpliciter nō obſeruauit: vt.ſ. aquam vino miſceret poteſt eius ſimplicitati venia cōcedi. Nec obſtat illud de cōſe. di. 2. ſicut ī ſanctificādo. vbi dicit̉. Sicut in ſacrificādo caliceꝫ dn̄i: offerri ſola aqua non pōt. ſic nec vinum ſolum. qꝛ intelligit ibi Ciprianꝰ nō poſſe fieri: qd̓ nō poteſt bene vel de iure fie ri. vnde vbi Ciprianꝰ dicit. e. di. c. i. poteſt Alex. dicit̉ debet. tamē qui ex hereſi ⁊ cōtemptū apponere ibi aquam omittit: vel etiam ex negligētia ex hoc ꝙ nullā diligē tiā adhibet: mortalit̓ peccat. Et ſic ītelligipōt illud. Qui aquā vino nō apponit in ſacrificādo: dꝫ ꝑpetuo pͥuari officio ⁊ bn̄ficio. exͣ de ce. miſ. lr̄as. ꝗ aūt omittit ex ne gligētia ex hͦ ꝙ habuit diligentiā ſemiple plenā: uenial̓r peccat grauit. qꝛ hͦ ſacr̄m ē cū magna diligētia cōſecrandū. Et qͣꝫtuꝫ illud ſacramētū p̄cellit alia ſacr̄a ⁊ opera tantū in eo ī alijs negocijs p̄ponderat negligētia. ẜm Bon̄. 4. di. ii. p. 2. q. i. ar. 3. c. 7ᵐ ad opp. Debet aūt ſola aqua naͣlis apponi in ꝯficiēdo. qꝛ tn̄ admixtio aque ad vinū nō eſt de ncc̄itate ſacr̄i. iō non re fert qͣꝫtuꝫ ad ncc̄itatē ſacr̄i quecūqꝫ aqua miſceat̉ vino: ſiue naͣlis: ſiue artificialis: ſiue roſacea: lꝫ qͣꝫtuꝫ ad ꝯuenientiā ſacr̄i peccet ꝗ aliā aquā admiſcet: niſi naͣleꝫ: vl̓ verā. qꝛ de latere xp̄i pendētis in cruce ve ra aqua ꝓfluxit: nō humor flegmaticus: vt ꝗdaꝫ dixerūt: ad on̄dendū ꝙ eiꝰ corpꝰ erat vere ꝯpoſitū ex 4º humoribꝰ. Et ꝙ dem ex elemētis aqua. ex humoribꝰ magis ſanguis ꝓfluxit: quia magꝭ myſterio erāt ꝯgrua. nā duo maxīa ſacr̄a fuerūt ī eis figurata.ſ. redēptiōis in ſanguīe. ⁊ regnatiōis in aqua. vt hr̄ exͣ de ce. miſ. in qͣdam. dꝫ aūt modica aqua apponi. nā cir ca aquā mixtā fuerūt opi. plures. ſꝫ ꝓbabilior ē opi. eoꝝ ẜm Inno. 3. ꝗ dicūt aquā ꝯuerti ī vinū. hͦ aūt fieri nō poſſꝫ niſi adeo poneret̉ de aqua modicū ꝙ in vinū ꝯuer teret̉. ⁊ ideo tutiꝰ eſt ſemꝑ parū de aqua apponere. maxime ſi vinū eſt debile. quia ſi tanta fieret appoſitio aque ꝙ ſolueretur ſpecies vini: non poſſet perfici ſacramentum. hec Thomas. 3º. q. 24. arti. 7. 3ᵐ.

T. LI. X. ⁊ ar. s. c. vnde etiaꝫ hoc habet cōſuetudo eccl̓ie generalis. exͣ de cele. miſ. ꝑnicioſus. Si autem tantū de aqua adderet̉ ꝙ tolle ret vinoſitateꝫ vini: non poſſet de eo cōfi qꝛ tūc nō eēt vinū. ſꝫ aqua vinata. vn̄ nō p̄t ꝯfici d̓ vappa q̄ eſt aqͣ ꝑfuſa. nec d̓ aqͣ effuſa ſuper acinos vuarū poſtqͣꝫ eſt vinū expreſſum ẜm Alber. in 4º. nec etiam ẜm Tho. 4. di. ii. q. i. ar. 4. q. 4. c. 4ᵐ. de aqua rubea in qua eſt lotus pannus vino ru beo intinctus. de cōſe. di. 2. cum omne. ¶ Quid fiet ergo in illis terris in quibus nō poteſt vinum haberi. ℟ndeo ẜm Al ber. de miſſa. ſuper hoc papa eſſet cōſulendus: ⁊ videt̉ ꝙ cuꝫ eis diſpēſanduꝫ eſſet vt corpus Chriſti ſine ſanguine cōficerēt ne ꝓpter defectū ſacramēti maximū dam num incurrerēt. ¶ Sed nūquid cōmixtum equalit̓ ex aquā ⁊ vino cōuerteret in ſanguinem. ℟ndeo ꝙ equa cōmixtio ex vino ⁊ aqua duplicit̓ poteſt fiei. aut ẜꝫ mixtorū equalem quātitatem molis. aut ẜm equalem ꝓportiōem virtutis. Primo modo aqua non ſolueret ſpēm vini. magis enim eſt vinum actiuū qͣꝫ aqua. nec generaret̉ natura 2ª ex duobus. nec vinum poſſet cito aquam ꝯuertere in ſui na turam. lꝫ ſatis cito alterarēt ſe in excellentijs ſuarū qualitatū accidētalium. ⁊ ſic dico ꝙ ꝑ formam ꝯſecrationis vini ſola ſb̓ ſtantia vini trāſubſtantiaret̉ in ſanguinē ¶ Secūdo mō generaret̉ natura 2ª ex du obus: que nec eſſet vinū nec aqua. ſꝫ non ſtatim. operatiōes eniꝫ nature nō fiunt in inſtanti. qͣꝫuis earū termini in inſtāti ſint. ⁊ ideo tam cito poſſet ſacerdos cōficer̄ p talem vini appoſitōem ꝙ illud qd̓ fuit ibi vinum: cum adhuc nō eſſet trāſmutatum ad cōpoſitiōem nature 2º: conuerteret̉ in ſanguinē. Si tamē anteqͣꝫ ꝓferret verba cōſecrationis: eſſet ex illis duobus natura 2ª cōſtituta ex illa non poſſet cōfici ſan guis Chriſti. quia ſpecies cōponētium ex quibus ꝑ eſſentiam cōſtituit̉ vnum: in cō poſito non remanent ẜm eſſentias. niſi for te diminute: vel ẜm quid qd̓ dico ꝓpter opi. illorū qui dicunt eas remanere incōpletas. hec Richarꝭ. 4. di. ii. q. x. ar.§. c. ¶ De forma cōſecratiōis euchariſtie. ti. io. Oſtea cōſiderādum eſt de forma ſacramēti euchariſtie. ⁊ pͥmo de quibuſdam que cōiter ꝑtinent ad formam cōſecrationis panis ⁊ vini. 2º in ſpeciali de forma vini. 2º de virtute forme. ¶ Circa pͥmum ſcienduꝫ ꝙ forma huius ſacramēti eſt illa que habet̉ in canone miſſe.ſ. hoc eſt corpus ⁊cͣ. ⁊ Hic eſt enim calix ⁊cͣ. Unde extra de cele. miſ. cum marthe.§. ex eo dicit̉. credimus ꝙ formam verborū: ſicut in canone reperit̉: a Chriſto apl̓i: ⁊ ab illis eorū receperunt ſucceſſores. ¶ Circa p̄dictam autem formaꝫ poſſunt plura queri.ſ. vtꝝ Chriſtus pͥus cōfecerit qͣꝫ verba protulerit. ℟ndeo. ꝯmunior ⁊ verior opi eſt: q̄ illis verbis tm̄ ſemel dictis Chriſtus cōſe crauit ⁊ formam cōſecrandi dedit. lꝫ enī poſſet cōficere ſine verbo: debuit tamē cōficere verbum dicendo: vt apl̓is cōſecran di traderet formam. ¶ Sed cōtra. quia dicit̉ Math̓. 26º. Cenātibus autem illis accepit Ieſus panem benedixit ac fregit deditqꝫ diſcipulis ſuis dicens. Accipite ⁊cͣ Et poſt hoc. Hoc eſt corpus meum. In his verbis patet ꝙ pͥus benedixit ⁊ fregit: qͣꝫ verba proferret. ſed benedictio iſta fuit cōſecratio: vt videt̉. quia fractio cōſe quit̉ cōſecratiōem. quare videt̉ ꝙ prius cōſecrauerit qͣꝫ verba ꝓtulerit. ℟ndeo. illa benedictio non fuit cōſecratio ẜꝫ Bonauētꝭ. 4º diſ. 8. par. i. q. 2. arti. 3. c. i. Sed quedam gratiarū actio: in qua oſtendit ꝙ benedictio premitti debet ante cibum. De fractiōe vero diſtingue. quia fractio poteſt eſſe vel ad figurādum. ⁊ ſic p̄ſbyter frangit poſt cōſecratiōem. vel ad di ſtribuēdum. ⁊ ſic Chriſtus ante cōfectio nem fregit: vt inter apoſtolos diſtribueret Utrū hec verba: ſcꝫ Accipite ⁊ ꝯmedite vel bibite ſint de ſubſtantia forme. ℟ndeo ꝙ non. ſed ſignificant vſum ma terie cōſecrate: qui non eſt de neceſſitate ſacramenti. ¶ Utrū ſolis verbis ſupradictis que ſunt in canone miſſe preibyter cōſecret. ¶ ℟ndeo. quidaꝫ dicūt ꝙ non Et huius opi. videt̉ eſſe Sco. 4º diſ. a. q. 2. arti. 2. ¶ Sed cōtra eos videt̉ eē ꝙ canon miſſe non eſt idem apud omēs: nec ẜm omne tempus. ⁊ ideo ẜm Tho. 3. q. 78 arti. i. c. 4ᵐ. ſi preſbyter ſola illa verba cū intentiōe cōſecrandi proferret: cōſecraret quia intentio faceret ꝙ hec verba intelligerent̉ quaſi vt in Chriſti perſona prolata. Sic tamen conficiens grauiter peccaret. quia ritum eccleſie non ſeruaret. ¶ Quid demonſtrat in forma panis vel

T.IIII. X. vini ꝓnomen demōſtratiuū hoc vel hic. ℟ndeo. circa hoc fuerūt etiaꝫ plures modi dicendi: ꝗbus dimiſſis cā breuitatꝭ dicendū eſt ꝙ Rich. de ſan. Uictꝭ. li. de trini. dicit ꝙ ibi eſt demōſtratio mixta.ſ. partiꝫ ad ſenſum: ⁊ partim ad intellectū ſb̓ hoc ſenſu. illud in qd̓ hͦ trāſmutabit̉: eſt corꝑ meum. ſicut ſi de cibo quem adhuc ꝯmedo dicam: hoc eſt corpꝰ meuꝫ.i. illud ī qd̓ iſte cibus eſt trāſmutādus: eſt corpꝰ meū Hec autē locutio ahuc eſſet verior ⁊ magis ꝓpria ſi virtute eius in ꝓlatiōis termi nō ille cibus fieret corpꝰ meum. In ꝓpoſi to autē ſic eſt: qꝛ ibi virtute verboꝝ in cō plemēto ⁊ termīo ip̄ius oratiōis: panis fit verū corpꝰ xp̄i. ¶ Utꝝ hec cōiunctio enī ſit de ſub̓a forme. ℟ndeo ꝙ nō. ſed additur ibi ad denotandū ordinē cōſecratiōis ad vſum maͣe cōſecrate: ꝗ tn̄ non eſt de ne ceſſitate ſacramēti. vnde nec cōiunctio ſimilit̓. ſcienter tn̄ omitti nō debet: vbi vſus antiquꝰ eccl̓ie illius hoc hꝫ. Scd̓m vero Sco. 4. di. 8. q. 2. ar. 2. in pͥnº ly enī. ibi ponit̉ ad cōiungēdum: ne.ſ. verba forme ſine p̄cedentibus proferant̉. Irca 2ᵐ.ſ. formam vini in ſpāli. ſciēduꝫ ꝙ hec eſt recta forma cō ſecratiōis vini q̄ ponit̉ in cano. ne miſſe.ſ. Accipite ⁊ bibite ex eo omnes hic eſt.n. calix ſan. m. ⁊cͣ. vſqꝫ in remiſ. pec. Et hoc pꝫ ꝑ hoc ꝙ eam tenet Romana eccl̓ia: q̄ fuit a pͥncipibꝰ apl̓oꝝ edocta. vn̄ Inno. Romana eccl̓ia illud ſemꝑ integr̄a fide ſeruauit: qd̓ ab ip̄is apl̓is: ꝗ eam pͥncipalit̓ ſacris documētis eccl̓iaſticos ri tus docuerūt: accepit. Ab ip̄is igit̉ apl̓is Pe. ⁊ Pau. quos viuos autores habuit ⁊ defunctos cuſtodit. hūc ritum ſacrificij accepit quem actenꝰ īmobili cultu ſeruauit. ¶ Circa p̄dictam aūt formā cōſecrationis vini querunt̉ plura.ſ. vtꝝ p̄dicta forma habeat̉ ex aliquo euāgelio. ℟º ꝙ nō. cuiꝰ rō eſt ẜꝫ aliquos. quia euāgeliſte nō intēdebāt trade̓ formam ſacr̄oꝝ quā in pͥmitiua eccl̓ia oportebat eſſe occultam vt dicit Diony. in fi. eccle. ierarch̓. ſed in tendebāt hiſtoriam de Chriſto texere. vn̄ omīa verba illa vere ex diuerſis ſcripture locis ſumi pn̄t. Nam qd̓ dicit̉ Hic eſt calix habet̉ Luc. 22º. vbi dicit̉ ſic. Hic ē ca. no. te. in ſan. m. ꝗ ꝓ vo. et. hr̄ etiā. i. Corꝭ. ii. vbi ſcribit̉. Hic ē ſan. no. t. ꝗ ꝓ mul. ef in re. pec. qd̓ aūt addit̉ et̓ni ⁊ iterū myſte riū fidei. habet̉ ex traditiōe dn̄i q̄ ꝑ apl̓o. ad eccl̓iam ꝑuenit ẜm illud. i. Corꝭ. ii. Ego accepi a dn̄o qd̓ ⁊ tradidi vobis. ſicut.n. habet̉ exͣ de cele. miſ. cum marthe. multa tam de verbis qͣꝫ de factis dn̄icis inuenimus ab euāgeliſtꝭ omiſſa: que apl̓i ſupple uiſſe verbo: vl̓ exp̄ſſiſſe facto legunt̉. ⁊ ponit̉ ibi exemplū vbi dicit̉ ibidem. Ip̄i et euāgeliſte inter ſe mutuo ſuppleuiſſe legū tur: que ab eoꝝ aliquo vel aliꝗbus ſunt omiſſa. ⁊ ponit̉ exemplū ibidem. ¶ Utrū cōſecraret̉ in forma euāgeliſtarū vel etiā Pauli. i. Corꝭ ii. ¶ ℟ndeo ẜm aliquos ꝙ non. ꝓ eo ꝙ euāgeliſte vel etiaꝫ Paulus non intendebant: vt dicūt tradere formā ſacramētoꝝ. ſed intendebant hiſtoriaꝫ te xere de Chriſto. ⁊ hec eſt opi. Tho. 2. q. 78 ar. 3. c. 5ᵐ. ⁊. 4. di. 8. q. 2. ar. 2. q. i. c. in. ⁊ in expoſitiōe lr̄e. Scd̓ꝫ alios v̓o quelibꝫ forma tradita ab apl̓is ⁊ euāgeliſtis. eſt forma bona: ita ꝙ ſi eccl̓ie placeret in ea cōſecrare poſſet. quia omēs idem dicūt: ⁊ ea dem forma eſt in ſnīa cum forma ſupͣdi cta. ſed ꝓpter eccl̓ie cōſuetudinem ⁊ traditiōem nō debent: ⁊ hec eſt opi. Pe. 4º. dis. 8. q. z. arti. 2. c. 5ᵐ. ⁊ in expoſitiōe lr̄e. ⁊ Rich̓. 4. di. 8. q. x. ar. 2. ci. Scd̓m vero aliquos melius eſt de hoc pie dubitare: qͣꝫ p̄ſumptuoſe aliꝗd diffinire. cuꝫ neſciat̉ an ip̄i intenderit formam deſcribere aut ver ba narrare. credunt tn̄ ꝙ ſi ꝗs cōficeret ī forma euangeliſtarū: vel Pauli: nō eſſet ꝑuipendēdū. immo eſſet honor ⁊ reueren tia exhibenda hoſtie ſic cōſecrate ꝓpter periculū. qꝛ maius periculuꝫ eſt cōtemne̓ hoſtiā cōſecratam qͣꝫ illi reuerētiam exhibere. Et ſi cōmiſceret̉ alijs cōſecratis a ꝗ bus nō poſſet diſcerni: melius eſſet totuꝫ venerari qͣꝫ recipe aliquam ex eis. cū nō poſſet ꝯgnoſci. Si quis tamē formā eccl̓ie ex certa ſcīa mutat: grauiter peccat. ⁊ hec eſt opi. Bon̄. 4. di. 8. p̄. 2. du. circa lr̄am. ꝙ i. Unde accipi debet forma tradita ab ip̄iſ apl̓is ẜm ꝙ eſt in canone miſſe. non ab euangeliſtis. quia apl̓i eccleſiam inſtitue rūt ẜꝫ ꝙ a deo acceperūt. Euāgeliſte v̓o di uina verba ⁊ opera narrauerūt attendētes ad intellectū. non ad vocem. ideo nec in forma cōueniunt quia forte non inten debant formam tradere. ſed cōueniunt ī ſenſu: quē volebant narrare. vnde in ca none tradit̉ per modū inſtitutiōis. in euā geliſtis v̓o per modū narratiōis. hͨ Bon̄. 4. di. 8. par. 2. q. i. arti. 2. c. ¶ Utrū greci conficiant qui vtuntur tali forma. ſcilꝫ

C. LI. Hic eſt ſanguis meus noui teſtamēti pro vo. ⁊ ꝓ mul. effu. in remiſ. pec. ℟ndeo. cre dit̉ ab aliꝗbus ꝙ ſic. qꝛ illaꝫ ab apoſtolo Paulo acceperūt: ⁊ eſt eadem cū noſtra intelligibilis. lꝫ non ſenſibilis. hec Pe. 4. di. 3. q. 3. ar. 2. c. 4. ¶ Que ſūt de ſubſtātia forme p̄dicte. Rn̄deo ẜm aliqͦs in for ma p̄dicta iſta q̄dam ponunt̉ que ſunt de ſub̓a. quedā ẜo non: ſed pertinet ad orna tum: ⁊ ad oſtendendū vſum vel dignitatem vel effectum. Ad ſub̓am ꝑtinent ea ꝑ que exprimit̉ cōuerſio vini ī ſanguinē.ſ. Hic eſt calix ſan. m. ad vſum v̓o acci. ⁊ bi bi. ad effectum aūt noui ⁊ eterni teſtamē ti ⁊cͣ. ⁊ hec eſt opi. Bon̄. 4. diſ. 8. p. 2. q. i. ar. 2. c. 3ᵐ. ⁊ Pe. 4. di. 8. q. 3. ar. 2. c. Scd̓ꝫ v̓o alios cum hec verba Noui ⁊ eterni ⁊cͣ ſint q̄daꝫ determīatiōes p̄dicati.i. ſangui. xp̄i ꝑtinent ad integritatē eiuſdem locuti onis. ⁊ iō dicunt ꝙ omīa ſequētia ſunt de ſub̓a forme: vſqꝫ ibi Quotiēſcūqꝫ fe. ⁊cͣ. q̄ non ſunt de ſub̓a forme: ſed ꝑtinēt ad vſū huius ſacramēti. Et inde eſt ꝙ p̄ſbyter codem ritu ⁊ mō.ſ. tenēdo calicem in manibus profert omīa hec verba. Lucꝭ. etiā. 22 interponunt̉ hec verba ſequētia verbis pͥ mis. Dicunt gͦ ꝙ omīa p̄dicta verba ſūt de ſub̓a forme. ſed ꝑ pͥma verba cum dici tur. Hic eſt ca. ſan. m. ſignificat̉ ip̄a cōuerſio vini in ſanguine. eo mō quo dictuꝫ eſt in forma cōſecratiōis panis. Per verba v̓o ſequētia.ſ. no. te. deſignat̉ virtus ſaneffuſi. que operat̉ in hoc ſacr̄o. qꝛ eniꝫ ut dictum eſt. ſanguis ſeorſum cōſecratꝰ expreſſe paſſiōem rep̄ſentat. iō potius ſit ibi mentio de effectu paſſiōis qͣꝫ ī cōſecratione corꝑis. qd̓ eſt paſſiōis ſubiectū. ⁊ hec eſt opi. Tho. 3. q. 78. ar. 3. c. ẜm aūt Sco. 4. di. 8. q. 2. ar. 2. ratio p̄dicte opi. non cōcludit. poſſibile.n. eſſet multa addi in aliqͣ oratiōe cōſecratiua ſine ꝗbus tn̄ tota cō ſecratio habet̉. ſicut Chriſtus dicere potuit. Hoc eſt corpꝰ meum ſūptum de virgine ſuſpendēdū in cruce. ſicut dixit de ſanguine. Qui ꝓ vobis ⁊cͣ. ⁊ tunc illa verba eſſent dicēda ꝓpter deuotiōem: nō tn̄ fuiſſent nccͣia ſimplicit̓ ad formā quātūcūqꝫ ꝑtinerent ad eandem oratiōem. ¶ Plura etiam alia adducit ꝯͣ rōnem iſtam. Scd̓ꝫ ip̄m tn̄ non eſt nobis traditum ꝓ certo an ad formam cōſecratiōis ſanguinis pertineant aliqͣ verba poſt ly ſan. m. iō periculoſum eſt hoc aſſerere de quo ſufficiēs auctoritas nō habet̉ neqꝫ eſt ꝑiculoſum hoc ignorare. ꝗa ignorātia eſt inuincibilis. Poſt hoc notāda eſt expoſitio ⁊ rō eo rum q̄ ponunt̉ in hac forma. Accipite in quit ⁊ bibite ex eo. Ex eo dicit: ⁊ non ex hoc. ad denotādum pn̄tiaꝫ ſanguinis an̄ p̄cedentem: ſub altero ſigno.ſ. panis. Se quit̉ Hic eſt calix. m. hec eſt locutio figuratiua. ⁊ poteſt duplicit̓ intelligi. Uno mō ẜm methonomiā: qua ponit̉ cōtinens ꝓcōtento. vt ſit ſenſus. Hic eſt ſanguis. m. cōtentus in calice: de quo ſit hic mentio. qꝛ ſanguis Chriſti in hoc ſacramēto cō ſecrat̉ inquātum eſt potus fidelium. qd̓ nō importat̉ in rōne ſanguinis. iō oportuit hoc deſignari ꝑ vas huic vſui accomodatum. Alio mō poteſt intelligi ẜꝫ me thaphorā: ꝓut per caliceꝫ ſil̓itudinarie in telligit̉ paſſio Chriſti q̄ ad ſimilitudineꝫ calicis inebriat. ẜm illud Tren̄. 3º. Reple uit me amaritudinibꝰ: inebriauit me abſinthio. Unde ip̄e Dn̄s paſſiōem ſuaꝫ vo cat calicem Math̓. 26. vt ſit ſenſus. Hic calix eſt ſignū paſſiōis mee: de qua fit mētio in ſanguine ſeorſum a corꝑe cōſecrato. qꝛ ſanguis fuit a corꝑe ſeꝑatus ꝑ paſſi onē. Et intellige ꝙ ly ſanguinis cōſtruit̉ intrāſitiue cum ly calix. ſicut cum dicitur creatura ſalis. ¶ Sequit̉ noui ⁊ eter. teſ. in ꝗbus verbis notat̉ virtus ſanguinis xp̄i: inqͣꝫtum ordinat̉ ad tria. Primo ad acquirēdam eternam hereditatem ẜm il lud Heb̓. 18º. Habemꝰ fiduciam in introitum ſanctoꝝ in ſanguinē eius. ⁊ hoc nō. ibi Nō. ⁊ eter. teſta. ſicut.n. habet̉ exͣ de cele. miſ. cum marthe.§. verū. ly eterni dicit̉: tum qꝛ promittit regnū eternū. tuꝫ qꝛ durat in perpetuū. vnde dicit̉ ibi nouum i. vltimū eſſe deſcribit̉. iō eternū.i. perpetu um cōprobat̉. nouiſſimū.n. teſtamētū hominis immobile ꝑſeuerat. qꝛ teſtamētum obitu cōfirmat̉. ¶ 2º ordinat̉ ad collatio nem gr̄e que eſt ꝑ fidem ẜm illud Ro. 3. Quem ꝓpoſuit deus ꝓpiciationem per fidem in ſanguine eius vt ſit ip̄e iuſtus ⁊ iuſtificans eum qui ex fide eſt Ieſu Chri ſti. ⁊ qͣꝫtum ad hoc ſubdit̉ myſteriū fidei. non excludit autē myſterium rei veritatē ſed oſtendit occultatiōem. quia ⁊ ip̄e ſanguis xp̄i occulto modo eſt in ſacramento ⁊ ip̄a paſſio xp̄i fuit occulte figurata ī veteri teſtamēto. ⁊ dr̄ myſteriū fidei qͣi fidei ob̓m. quia ꝙ ſanguis Chriſti vere ſit in hoc ſacramēto: ſola fide tenet̉. vt.n. dicit̉ ī p̄dicto. c.§. ex eo autē. aliud ibi credit̉ qͣꝫ

.IIII. X. cernat̉. ip̄a.n. paſſio xp̄i ꝑ fidem iuſtificat Baptiſmꝰ autē dicit̉ ſacr̄m fidei. quia eſt q̄dam fidei ꝓteſtatio. hoc aūt ſacramētū eſt charitatis qͣſi figuratiuū ⁊ effectiuū. 3º ordinat̉ ad remouēdū impedimētum vtriuſqꝫ p̄dictoꝝ.ſ. pctā ẜm illud Heb̓. iio. Sanguis xp̄i emū. cōſcientias veſtras ab operibꝰ mor.i. a peccatis. ⁊ qͣꝫtum ad hͦ ad dit̉ ꝗ ꝓ vo. ⁊ ꝓ mul. et. in re. pec. Sāguis n. paſſiōis xp̄i hꝫ efficaciam nō tm̄ in iudeis: ſed etiā in gentibꝰ. nec tm̄ in p̄ſbyte ris: ꝗ hoc ſacr̄m cōficiūt. vel in alijs ꝗ ſumunt: ſed etiā in illis ꝓ ꝗbus offert̉. ⁊ iō ſignāter dicit̉. Pro vobis.ſ. iudeis. ⁊ ꝓmultis.ſ. gentibꝰ. vel ꝓ vobis māducanti bus. ⁊ ꝓ multis ꝓ ꝗbus offert̉. Nō dicit auteꝫ ꝓ omībus. qꝛ lꝫ ſanguis xp̄i ſit effu ſus ꝓ omībus qͣꝫtum ad ſufficientiā: non tn̄ omēs recipiūt eius efficaciam ꝓpter eo rum indiſpoſitiōem. Irca 3ᵐ.ſ. virtutē forme ſacramē ti euchariſtie querunt̉ plura. ſcꝫ vtꝝ p̄ſbyter quantācūqꝫ maͣꝫ cō uertere poſſit. ℟ndeo dicūt aliꝗ ꝙ nō. cū de integritate ſacr̄i ſit intētio implicita: vel explicita faciendi qd̓ facit eccl̓ia ſeu illud qd̓ ſacr̄m inſtituēs facere intendebat. ſed nō intendebat eccl̓ia vel xp̄s tranſub̓ati onē panis niſi ad ꝯmunionē fideliū: ⁊ re memorādū xp̄i paſſiōem. Ideo ſacerdos tantū ⁊ nō plus pōt tranſub̓are de pane: qͣꝫtū requirit̉ ad ꝯmunionē fideliū: ⁊ ad rememorandū xp̄i paſſiōem. vn̄ vbi eēt tot fideles ad ꝯmunicādū per vnū ſacerdotē ꝙ totus panis de foro requireret̉ ad huc iſte ſacerdos totū panē de foro poſſet trāſub̓are. Si v̓o ſacerdos vellet traſub̓a re ad hoc tm̄ vt panem in lutū ꝓijceret vl̓ vt aliqd̓ aliud dedecus fieret ſacr̄o. dicūt ꝙ talis nō tranſub̓aret̉. qꝛ nō eſt veriſil̓e xp̄m ptātem dediſſe ſacerdoti in p̄iudiciū ⁊ irreuerentiā ſacr̄i. nec talē qualē ſapiēs dictaret non eſſe donādam. ⁊ hec eſt opi. Pe. 4. di. 10. q. 4. ar. 2. o. ⁊ Bon̄. 4. di. 10. p. 2. q. i. ar. 4. o. ¶ Cōtra hec aūt arguunt alij ſic. Si abluēs pueꝝ ſub forma verbo rū debita intendēs facere qd̓ facit eccl̓ia: qͣꝫuis in ſpāli intēdat ſacr̄i dedecus ⁊ credat damnare illū quē baptizat. adhuc ve re cōfert ſacr̄m baptiſmi. vt pꝫ ex ſuperiꝰ dictis de baptiſmo. Igit̉ ſil̓it̓ ſi ſacerdos ſuꝑ debitā maͣm dicat verboꝝ formaꝫ ad tranſub̓andum inſtitutā. nitendēs implicite vel explicite ꝑ hoc ibi eſſe corpꝰ xp̄i. lꝫ vlt̓ius ibi ītendat ſacr̄i irreuerētiaꝫ: ⁊ dedecus. nec intēdat illud ſacr̄m admini ſtrare fidelibꝰ. nihilominꝰ vere cōficit: vt videt̉. Ille.n. intentiōes ſequētes.ſ. inten tio rememorādi paſſiōem xp̄i ⁊ ꝯmunica di fideles: nō ſunt nccͣie ad ſacr̄i eēntiaꝫ. videt̉ gͦ alijs dicendū: ꝙ ſacerdos tantū pōt de pane tranſub̓are: quātum trāſub̓a re intendit. dum tn̄ illud pn̄s ſit corā ip̄o. exiſtēs.n. in campo nō poſſet tranſub̓are panem in eccl̓ia. qꝛ ad hoc nō extendit ſe forma ſacr̄i. qd̓ pꝫ ꝑ ꝓnomen demōſtrati uum faciēs aliquo mō demonſtratiōem ad ſenſum: qd̓ eſt reſpectu rei pn̄tis ipſi demōſtrāti. hec Rich. 4. diſ. 10. q. 6. ar. i. c. 2º aūt poſitiōis videt̉ eſſe Tho. 3. q. 74. ar. 2. o. in ſcripto. ⁊ in ſum. pͥma magꝭ mibi placet. ¶ Utꝝ virtute verborū ſacer dos poſſet vnam ꝑtem eiuſdē hoſtie cōſe crare ſine alia: hoſtia cōtinua remanente ℟º ꝙ aūt ſacerdos intende̓t cōſecrare al terā ꝑtem hoſtie determīate. vtpote det̓minate illam q̄ eſſet ad dextrā. vel illā q̄ eſſꝫ ad ſiniſtrā. Aut intende̓t cōſecrare vnaꝫ medietatē: nō tn̄ ferendo intentionē ſuam ad vnā ſignatam. Primo credo ꝙ poſſit virtute ſacr̄i ꝯſecrare vnā medietateꝫ hoſtie: ſine alia. qꝛ cum ad ꝯſecrationem maͣe debite nō tm̄ requirat̉ ordo in conſe crāte: ⁊ forma verboꝝ debita. ſed etiam in tentio faciēdi ſuꝑ illam maͣm. qd̓ facit ec cleſia: nō operabūt̉ verba: niſi ſuꝑ illā me dietatē hoſtie ad quā p̄ciſe fert̉ mō ſup̄di cto intentio ꝯſecrātis. 2º mō dico ꝙ nō ꝯſecraret vnā ꝑtem ſine alia. qꝛ virtꝰ ſacramēti non plus reſpice̓t vnam ꝑtem qͣꝫ aliam. qꝛ vtraqꝫ medietas cōſecrat̉. quia tūc cōſecraret̉ tota hoſtia. Et ego pono: ꝙ nō intendat ꝯſecrare totā hoſtiā: ſꝫ me dietatē tm̄. ideo videt̉ ꝓbabile ꝙ in caſu p̄dicto nulla pars hoſtie ꝯſecraret̉. realeſ n. operatiōes nō ſunt circa ſingularia va ga: ſed circa determīata. ⁊ ideo oꝑtet ꝙ in tentio ad quam ſequit̉ realis determinaaliꝗd determīatū ⁊ determīate reſpiciat. hͨ Rich̓. 4. di. 10. q. 6. arti. 2. c. ¶ Utꝝ vna forma operet̉ ſine alia. ℟º ꝙ ſic. cū qͣlibꝫ ip̄aꝝ habeat virtutē ꝓpriā ꝯpletā ſignificationē ⁊ ꝓpriam determīatā mam. Utꝝ ſi alique hoſtie ex obliuiōe in altari cū p̄ſbyter ꝯficit ſint poſite. nūquid ⁊ ille hoſtie ſūt ꝯſecrate. Quid etiā ſi alique gutte vini adherēt pedi calicis: dum pibyter conficit. ℟ndeo ẜm Alberꝭ. li. de miſ. nec ille

T. Li. XI hoſtie nec gutte iſte cōſecrant̉. quia de eis nihil intendit̉. ¶ De cōuerſiōe que ſit in euchariſtia. ⁊ quō corpꝰ xp̄i eſt ibi pꝰ ꝯuerſiōem. ti. ii. Einde cōſiderādum eſt de cōuerſiōe q̄ ſit in hoc ſacr̄o ꝑ vir tutem forme verboꝝ. ⁊ qꝛ per hanc cōuerſiōem ſit pn̄s corpꝰ xp̄i ſub hoc ſacr̄o. ideo cōſequēter dicendum erit de mō quō xp̄i corpꝰ exiſtit in hͦ ſacr̄o. ¶ Circa pͥmū firmiter tenendū eſt: ꝙ in hoc ſacr̄o eſt vere corpus xp̄i. vn̄ ſuper illud Lucꝭ. 22º. Hoc eſt corpꝰ meū: qd̓ ꝓ vobis tradet̉. Dicit Cirillus. Non dubita an hͦ ſit veꝝ. cuꝫ.n. ſit veritas ꝓferes nō mentit̉. Et idem intellige de ſanguine xp̄i. ſub̓a.n. panis cōuertit̉ in ſub̓am corporis xp̄i. ⁊ ſub̓a vini in ſanguine. Un̄ in canone miſſe de pane ⁊ vino dicit̉. Fiat nobis corpus ⁊ ſanguis dn̄i nr̄i Ieſu xp̄i ¶ pͣ. de ſacramētis tenendū eſt qd̓ tenet Romana eccl̓ia. exͣ de heret ad abolēdā. Ip̄a autē tenet panem tranſub̓ari in corpus xp̄i: ⁊ vinum in ſanguinē xp̄i. exͣ de ſum. tri. firmiter.§. vna. Et hunc intellectū ip̄a Romana eccl̓ia nobis tradidit di recta: vt credit̉ a ſpū veritatis. vnde alicreder̄ nō licet. hec Sco. 4. di. ii. q. 2. ar. i. in reſponſiōe ꝓpria. Cōuertit̉ autē totum cōpoſitum ex maͣ ⁊ formā exiſtēs actu in totum corpꝰ xp̄i actu exiſtēs. ita ꝙ maͣ in mam: ⁊ forma in formā.ſ. corporeā: ſolis accn̄tibus remanētibus. Cum.n. ſpēs pa nis ſit ſignū corꝑis xp̄i: debet ip̄m immediate repn̄tare. ſi autē remaneret aliꝗd de panis ſub̓a: rep̄ſentaret illud immediatiꝰ: qꝫ corpus xp̄i. ⁊ ideo nihil debet ibi de ſb̓ ſtantia panis remanere: ſed tota debet cō uerti. Fit aūt p̄dicta cōuerſio in inſtanti. virtute dei inexiſtēte forme verboꝝ: ⁊ cōuertente cōpleta or̄one. nec eſt in ſpecie ali cuius mutatiōis naͣlis. ſed ꝓprio nomine trāſub̓atio dici pōt. hanc aūt cōuerſiōem nō erit cuiqͣꝫ difficile credere: ſi cōſiderat virtutē inferioris naͣe: q̄ in ſtomacho hominis panē quē accipit in carnē viuā ⁊ vinum in ſanguinē cōuertit. ¶ Si autē que rat̉ vtꝝ vinum cōuertat̉ in ſanguinem purū. Dicendū ꝙ ſic. nō eſt enim intelligendū vinū cōuerti in ſanguinē inqͣꝫtum ſanguis dicit aliꝗd cōfuſum ex 4º hūoribus ſed inquātum dicit humorē qui eſt vnus ex 4º. alij autē humores ſunt ibi ꝑ cōcomitantiā. vnde exͣ de cele. miſ. in qͣ dam. dicit̉ ꝙ Io. exp̄ſſit ex elemētis aquā ⁊ ex humoribꝰ ſanguineꝫ. exqͦ pꝫ ꝙ ſanguis ꝗ fluxit de latere xp̄i fuit vnꝰ exhumoribꝰ. ⁊ per ꝯn̄s vinum nō cōuertit̉ niſi in humorē ſanguineū. hec Rich. 4 di. ii. q. x. ar. 4. c. ¶ Ad hec noͣ. ꝙ in hoc qd̓. sͣ. dictum eſt.ſ. ꝙ in hac cōuerſiōe maͣ cōuertit̉ in maͣm: ⁊ forma in formā. cōue niunt in 4º ſuꝑ ſnīas Rich̓. 4. di. ii. q. i. ar. 2. c. Tho. 3. q. 7. ar. 3. o. Bon̄. 4. di. ii. p. i. ar. 2. c. Pe. 4. di. ii. q. i. ar. 3. c. ⁊ cōiter doctores alij. Sco. autē. 4. di. ii. q. 2. ar. 2. dicere videt̉: ꝙ ibi nō eſt cōuerſio ſub̓e in ſub̓am: quātum ad eſſe ſub̓ale ſimplicit̓. ſed quātum ad eſſe h̓. qꝛ corꝑi xp̄i nō ac quirit̉ ſimplicit̓ eſſe: ſed eſſe hͦ.ſ. ſub ſpecie panis. vnde acꝗrit nouā pn̄tiam: nō admittendo antiquā. panis v̓o deſinit eē ibi nō acꝗrendo aliquā pn̄tiam alibi. vnde lꝫ illa deſitio panis ẜm ſe cōſiderata ſit anihilatio. ip̄a tn̄ cōuerſio nullo mō eſt ani hilatio. qꝛ eius terminꝰ nō eſt nihil. ſꝫ noua pn̄tia corporis xp̄i ſub ſpē panis. hec Sco. ibidē. ¶ Querit̉ aūt hic vtrū ſub hͦ ſacr̄o ſit vere corpus xp̄i qn̄ apparet ibi miraculoſe caro vel puer vel aliꝗd tale. ℟º talis apparitio cōtingit qn̄qꝫ ꝓpter ſo lam immutatiōem videntiū. qn̄qꝫ manē tibus pͥoribus hoſtie dimenſiōibus ꝓpt̓ immutatiōem circa alia accn̄tia: vt figure coloris ⁊ hiꝰ. ⁊ vtroqꝫ mō remanet ibi ve re corpꝰ xp̄i. qꝛ ibi rō ſacr̄i manet. vtroqꝫ etiam mō fit miraculū ad oſtendendū ꝙ in hoc ſacr̄o eſt vere corpꝰ xp̄i ⁊ ſanguis. ⁊ ideo nō eſt ibi deceptio. hec Tho. 3. q. 76 ar. a. c. Scd̓ꝫ v̓o Pe. 4. di. 10. q. 3. ar. 2. q. 2 c. ſb̓ figura illa q̄ apparet: latet ſpēs ſacra mēti ſub quā ꝯtinet̉ corpꝰ xp̄i: nulla īmutatiōe facta circa ip̄am. ⁊ ip̄a ſpēs tm̄ cōfundit̉ ꝗbuſdā accn̄tibꝰ carnis vel pueri q̄ nō ſunt ꝓpria accn̄tia uel liniamēta cor poris xp̄i. ⁊ hec in ſe. ar. patebūt.§. eſt etiā corpꝰ xp̄i inuiſibile. Irca 2ᵐ.ſ. modū quo exiſtit corpus xp̄i ſub hoc ſacr̄o eſt firmit̉ credendū ꝙ totus xp̄s eſt in hoc ſacr̄o. Nam in ſacr̄o corꝑis xp̄i. i. ſub ſpecie panis eſt totū corpus xp̄i ex vi ſacramēti ſiue cōuerſiōis. Sub̓a.n. panis ꝯuer tit̉ in ſolā ſub̓am corporis. ⁊ intelligo hic nomīe corporis cōtineri nō tm̄ carnes: ſꝫ etiā neruos ⁊ oſſa ⁊ alia hiꝰ. ſanguis v̓o

..IIII. XI. eſt ibi rōne ꝑmixtiōis. ꝑmixtus enī ⁊ diffuſus eſt ī corpore. ⁊ ideo vbicūqꝫ eſt corpus xp̄i: ibi eſt ſanguis. eius v̓o aīa eſt ibi ratiōe cōiunctiōis.ſ. cum corꝑe. eſt enī in ſeꝑabiliter corpori cōiuncta. Ꝙtitas autē ⁊ alia accidētia ſunt ibi rōne inſeꝑatiōis a corꝑe. Diuinitas aūt eſt ibi rōne vnionis dīne nature cum hūana. Eſt auteꝫ to tum corpus xp̄i ita in hoſtia tota ꝙ eſt in qualibet eius ꝑte: in qua ſaluat̉ rō totiꝰ. cum.n. ſit totuꝫ homogeniū: nō eſt maior rō ꝙ vna pars cōuertat̉ in vnam ꝑtem qͣꝫ in aliam. vnde hec fuit poſitio Hilarij. Hugꝭ. de ſan. Uicto. ⁊ cōiter tenet̉. Eſt etiā ſub hoſtia corpus xp̄i quātuꝫ: ſed nō mō quātitatiuo. quia lꝫ ſit ibi corpꝰ quātum: nō tn̄ cōparat̉ ad ſpēs vt quātum. ſicut etiam qͣꝫuis ſit ibi clarū: non tn̄ vtit̉ clari tate ſua illuminādo medium. ita quāuis ſit ibi quātum: nō tn̄ vtit̉ quātitate occupando locum. ſicut deus pōt face̓ vt hͦ ſit ignis: non exercēdo cōbuſtiōis actum. Eſt etiam corpꝰ xp̄i ſub hoc ſacramēto ſi ue ſub ſpecie nō localiter ꝓprie loquendo quia eſſe localiter ꝓprie: eſt eſſe dimēſiue ſiue cōmenſuratiue. eſt tn̄ corpus xp̄i in loco ſpeciei pͥncipaliter. Et ex hoc ſequit̉ ꝙ corpus xp̄i eſt in pluribꝰ locis ſimul ẜm eſſe ſacramētale. qꝛ vere ⁊ realiter cōtinetur ſub diuerſis ſpēbus: q̄ ſunt in diuerſialtaribꝰ. Rō huiꝰ eſt dīna inſtitutio q̄ oīa pōt. Rō v̓o huiꝰ inſtitutiōis eſt. qꝛ eſt cibus ſpūalis cōis ad cibandum plures in pluribus locis. ſed ẜm eſſe ſuū nale eſt tm̄ in vno loco.ſ. in celo. ẜm aūt eſſe ꝑſonale: nō eſt in loco. Eſt etiam corpꝰ xp̄i in hoc ſacr̄o īmobile localiter: ⁊ ꝑ ſe loquendo. lꝫ ſit mobile ꝑ accn̄s.ſ. ad motum hoſtie: ſic̄ aīa mouet̉ moto corꝑe. mouet̉ etiā ⁊ qui eſcit ſil̓ ꝑ accn̄s corpꝰ xp̄i: mota vna hoſtia ⁊ quieſcēte alia. ſicut hō ſuꝑ ſcamnū in naui ꝑ quietem ſcamni ꝗeſcit: ⁊ per mo tum nauis mouet̉. Corpꝰ etiā xp̄i ꝑ accidens ſimul mouet̉ ſurſum ⁊ deorſū: mota vna hoſtia ſurſum ⁊ alia deorſū. ſicut hoexn̄s ſuꝑ equū in naui mouet̉ motu equi ad terminū oppoᵐ termīo ad queꝫ nauis tendit. hec Rich̓. 4. di. 10. o. ¶ Sꝫ nūꝗd verſa hoſtia corpꝰ xp̄i vertit̉: ſicut mota mouet̉. ℟ndeo ꝙ nō. qꝛ lꝫ ꝑtes ordineꝫ hn̄t in ip̄o corꝑe abſolute: nō tn̄ ꝑ cōpara tionē ad ſpēm. vnde dici nō pōt ꝙ pedes habeat in vna ꝑte hoſtie ⁊ caput in alia. ⁊ ſic de mēbris alijs. qꝛ omēs ꝑtes ſūt ſil ſb̓ qualibet ꝑte hoſtie. vt ſuꝑius eſt oſten ſum. hec Rich̓. 4. di. 10. q. 4. ar. i. c. 3 Nūquid mutata hoſtia vel fracta vl̓ paſa aliꝗd: corpus xp̄i patit̉: ſicut mota mo uet̉. ℟ndeo ꝙ nō. nō enim eſt ſil̓e. qꝛ mu tatio ⁊ paſſio innouaret in xp̄o aliꝗd ab ſolutū. ſed motus localis ꝑ accn̄s nihil. h̓ ẜm Pe. 4. di. 10. q. 2. ar. 2. c. in ad oppoᵐ. Eſt etiam corpus xp̄i penitus inuiſibile oculo corꝑali ẜm Rich̓. 4. di. 10. q. c. ar. 2 c. ⁊ Sco. 4. di. 10. q. 4. ar. 3. ita.ſ. ꝙ nō pōt videri oculo coporeo: nec ꝑ naͣm nec per gl̓iam: nec ꝑ miraculū: ſicut nec exiſtentia ſub̓e ſpūalis in loco: ad cuius inſtar corpus xp̄i eſt ſub ſacr̄o: inquātum eſt ibi pre ſens: ⁊ per ſe rōe ſub̓e. ⁊ quātitas non eſt ibi niſi ꝑ cōcomitātiam. vnde ẜm Rich̓. vbi sͣ. ſi aliqn̄ appareret ibi ſpēs ꝑuuli: vel fruſtū carnis: nō eſt corpus xp̄i. maiores eniꝫ ſūt dimenſiōes corꝑis xp̄i qͣꝫ ille que ibi apparēt. ⁊ ſi apparet ibi uere corpꝰ xp̄i nō apparet vt ſub ſacramēto. vnde credo ꝙ illa apparētia paruuli q̄ aliqn̄ ibi viſa ē vel deſcribit̉ in imaginatiōe: vel in ſenſu cōi videntis. vel etiam ſi eſt realiter extra non credo ꝙ ille dimenſiōes fundent̉ in dimenſiōibus ſpēi panis: lꝫ tunc appareant. hec Rich̓. ibidem. de hoc. sͣ. in p̄ceden ti articulo circa fi. ¶ Sed nūquid corpꝰ xp̄i videri pōt ſub ſpe panis ab oculo ſuo ꝓprio. ℟ndeo ꝙ ſic. non pōt tn̄ videri ab ip̄o modus quo corpus xp̄i exiſtit ſub ſa cramēto. hic enim ꝑtinet tm̄ ad intellectū nec eſt ſil̓e de alio oculo gl̓ioſo. qꝛ ip̄e ocu lus xp̄i eſt ſub hoc ſacr̄o in quo nō cōfor mat̉ ei alius oculus gl̓ioſus. ⁊ huius ſnīe eſt Tho. 3. q. 76. ar. 7. c. 2ᵐ. Alij v̓o dicūt ꝙ forſan xp̄s ꝓut eſt ibi nō videt̉ a ſeip̄o mō corꝑali: ſed ſpūali. ⁊ huius ſnīe ē Pe. 4. di. 10. q. 3. ar. i. c. 2ᵐ ad oppoᵐ. Eſt etiaꝫ ẜm Rich. 4. di. 10. q. j. ar. i. c. corpus xp̄i ī hoc ſacramēto inuiſibile: viſione intellectuali omī intellectui ꝑ naͣm. viſibile tam̄ ꝑ gl̓iam non tm̄ in verbo: ſed etiaꝫ ī ꝓprio genere. Scd̓m autē Sco. 4. di. 10. q. 4. ar. 2. c. in 2ª ꝯcl̓one. viſibile eſt etiam ꝑ naͣm omī intellectui non alligato ſenſibus ī intelligēdo. ſiue angeli ſiue aīe ſeparate. Eſt etiam ꝯgnoſcibile a nobis dum ſumus in via ꝙ eſt ibi corpus xp̄i. non ꝗdem ꝑ na turam: ſed ꝑ fidem ⁊ doctrinam. dicit eniꝫ intellectus: ꝙ veritas non pōt dice̓ falſuꝫ ſi fides aſſerit qd̓ veritas dixit. hoc ē corpus meum: ⁊ p̄cepit ꝙ diceret̉. gͦ verum c. 2

T. Li. XII. dixit. Eſt etiam corpus xp̄i vt eſt ſub ſacramēto intangibile īmediate ab alio. ſic̄ nec ſubſtātia ſpūalis tangit̉ a loco: nec a corꝑe aliquo. vnde quātūcunqꝫ aliquis ſpēm penetraret xp̄i corpus tangere non poſſet ẜm Rich. 4. di. l. q. 4. ar. 2. c. Premiſſa ad hunc titulū ꝑtinentia: breuit̓ tn̄ſ eundo gr̄a cōtinuatiōis maͣe: tetigi. ⁊ eo rū declaratiōem peritioribꝰ reſeruaui. quā ſi quis ꝓfundiſſime ⁊ reatiſſime vide̓ deſi derat in 4º Scoti requirat. ¶ De accentibus renantibus in quibꝰ riſtia. ti. 12. Oſtea cōſiderādum eſt de accidentibꝰ remanētibus in hoc ſa cramēto de ꝗbus hoc firmiter tenendū eſt ꝙ omīa accn̄tia ſt̓ ibi ſine ſubiecto. Prīo.ſ. ſine ſubſtātia. ⁊ hͦ virtute diuina. Et hoc eſt ꝯgruū duplici rōne. Una quo ad ſignificatiōem. qꝛ ſpe cies ſine ſubiecto exiſtens exp̄ſſius ducit intellectū fidelis credentis hec in corpus xp̄i cōtentum ſub ſpēbus: cum non habeant ibi ſtabiliens ꝑ naͣm. Altera v̓o quo ad cibatiōem. quia hoc ſacramētum cibꝰ eſt fideliū ſpūalis. vnde nō decet vt ſit ibi aliquis cibus corporalis ſed ſenſus eleue tur ꝑ fidem. ⁊ volūtas per charitatem. ſic̄ etiaꝫ ſpecies ſarramētalis virtute diuina retinent eſſe qd̓ habebant pͥus. ita ⁊ agere. vnde poſſūt exteriora corꝑa ⁊ ſenſus immutare. nō poſſūt tamē alia in ſacramē tum cōuertere. quia in hoc ſacramēto ſit tranſub̓atio: que nō ſit ſine verbo. Si di cat̉ ꝙ aqua modica cōuertit̉ in ſpēm vi ni. Dicūt aliqͣ ꝙ ibi forma ſub̓alis aque non ſoluit̉: ſed alterat̉. quia mutat̉ color ⁊ ſapor ⁊ odor ⁊ ſenſus ꝑcipit ꝓprietates vini. ⁊ ideo quātum ad ſenſum cōuertit̉. Alij v̓o dicunt ꝙ aqua cōuertit̉ in vinū: ⁊ hoc virtute ſpecierū illaꝝ: nō inquaꝫ in in vinum: qd̓ ſit vinū ẜm ſpēm. ſed eſt vi num ẜm mam tm̄. ſicut caro ẜm ſpēm cōuertit̉ in carnem ẜm mam. Uterqꝫ modꝰ dicēdi ẜꝫ Bon̄. 4. di. 12. q. 2. ar. 2. c. in eſt ſatis ꝓbabil̓. ⁊ ſic pꝫ ꝙ neutro mō ſeꝗt̉ ꝙ aqua iuncta vino fiat ſacramētum. Lꝫ autē ſit miraculoſū ꝙ ſic ꝑ ſe.ſ. ſine ſubſtā tia maneāt accidētia. naͣle tn̄ eſt ꝙ ſic ma nentia agant. vnde ſi ſecuris ꝑ ſe incideret ligna: ip̄am per ſe moueri eſſet miraculoſum. ſed incidere naturale. ita eſt hic. Poſſūt etiam ip̄a accidētia nūc corrūpi: ſicut poterant pͥus ſubſtātia panis ⁊ vini exiſtēte. Circa qd̓ diſtinguo. ꝙ ſi fiat īmutatio ex parte accidentiū que non ſufficiat ad corruptiōem panis vel vini ꝓpter talem immutatiōem nō deſinit corpꝰ xp̄i aut ſanguis eſſe ſub hoc ſacramēto. Si autem fiat īmutatio ex parte quātitatis. ſicut cum diuidit̉ panis vel vinū ī tales partes ꝙ in eis non poſſit ſaluari naͣ panis vel vini. non remanet corpꝰ aūt ſan guis xp̄i ſub hoc ſacramēto. Et ſimilit̓ ex parte qualitatū: vt cum ita immutat̉ color ⁊ ſapor ⁊ alie qualitates panis ⁊ vini ꝙ nullo modo poſſet cōpati natura panis vel vini. hec Tho. 3. q. 7. ar. 4. c. Nō ſic autē corrūpunt̉ ſpēs ſacramētales vt anihilent̉. ſed eis aliquid ſenſibile in inſtā ti ſuccedit. ⁊ ita neceſſe eſt dicere ꝙ ex eis aliquid generet̉. qd̓ ꝗdem videre quō fiat eſt difficile. Unde circa hoc fuerūt ⁊ ſt̓ diuerſi modi dicendi quos etiam Sco. recitat: ⁊ reprobat. 4. di. 12. q. 3. ar. 2. q. 2. c. ꝗbus omiſſis cā breuitatis dicēdū eſt ẜm Sco. ibidem. ꝙ deſinēte ibi eſſe euchariſtia redit ſubſtātia cōpoſita: cui talia acci dentia cōueniunt: qͣꝫ etiam afficiunt. ⁊ hͦ etiam in inſtāti corruptiōis: ⁊ immediate a deo. ¶ Prima pars huius ſnīe ꝓbat̉. ꝗa deus ſtatuit illas ſpēs manere ſine ſubiecto tm̄ in euchariſtia. gͦ ſtatuit ꝙ nō ſtāte euchariſtia: nō ſint accidētia ſine ſubiecto ⁊ per ꝯn̄s in inſtanti illius corruptiōis: fit aliqua ſubſtātia. ¶ 2ª pars probat̉. quia ſi redit aliqua ſubſtātia: non eſt alia qͣꝫ illa que pōt illis accn̄tibus affici. qꝛ alia ſb̓ ſtātia non eſſet eoꝝ capax. ¶ 2ª pars.ſ. ꝙ non redit niſi īmediate a deo. pꝫ. quia nul lum aliud agens hec agere poſſet. hͨ Sco. ibidem. Poſſūt etiam ſpēs ſacramētales nutrire. quia per eandem rōnem conuerti poſſūt in corpus humanū: per quam poſſunt cōuerti in cineres vel vermes. poſſūt etiam iſte ſpēs diuidi. diuiſio.n. eſt paſſio quātitatis vt eſt quātum. in hoc v̓o ſacra mento eſt aliquid quātum per modū qͣꝫti vt ſpecies. ⁊ aliquid quātum non per mo dum quāti vt corpus xp̄i. ideo diuiſio fit in ſpēbus: non in corpore xp̄i. ¶ Querit autem vtꝝ illis ſpēbus poſſet aliquid per miſceri: vt vinuꝫ vel aqua ℟ndeo ꝙ ſic Diſtinguit tamen Pe. 4. diſ. 12. q. 2. ar. 2 q. 2 c. ꝙ aūt apponit̉ vinum: aut alius liquor. Si vinum addit̉. aut eſt quātitatis

L..IIII. XIII maioris: aut equalis: aut minoris. Si ma ioris: tunc ad omēs dimenſiōes ſpēi ꝑue nit ⁊ eius cōtinuitateꝫ totaliter tollit vel ſoluit. ⁊ ſic etiā aliud vinum nouum quo ad actum eſſe incipit: ⁊ ſanguis xp̄i ibi eē deſinit. Si equalis: ſimilit̓ cōtingit. Si aūt mīoris. tunc vſqꝫ ad oēs dimenſiōes ſpeciei nō ꝑuenit. ſub ꝑtibus gͦ illis ad quas ꝑuenit: ſanguis xp̄i eſſe deſinit. cum ibi iā non ſint accn̄tia ſine ſubiecto. ⁊ cōtinuitas ſpēi que ſine ſubiecto erat: ſoluta ſit. ſb̓ partibus v̓o illis ad quas nō peruenit ſanguis xp̄i manet. Puto tn̄ ꝙ ſi additū non ſit notabilit̓ excellens: ꝓpter dubium toto liquore ip̄o tanqͣꝫ ſacramēto vtēduꝫ eſſet. Si v̓o addat̉ liquor alius a vino in mīori quātitate trāſmutat̉ in naͣm ſpeciei tamē ſub ꝑtibus illis ad quas liquor additus penetrat: cum nō ſint ibi accn̄tia ſine ſubiecto: deſinit eſſe ſanguis xp̄i. ¶ De mīſtro euchariſtie. ti. 13 Einde cōſiderādum eſt de miniſtro huiꝰ ſacramēti.ſ. euchariſtie. Et pͥmo in cōi. 2º in ſpā li: de miniſtro inepto ex ꝑte cor poris. 2º de miniſtro indigno ex ꝑte men tis. ¶ Circa primū ſciendū ꝙ ſolus p̄ſbyter pōt cōſecrare corpus ⁊ ſanguinē dn̄i. vt habet̉ diſ. 25. plectis. ⁊ exͣ de ſum. tri. firmiter.§. vna. Nam hec docet fides noſtra quam ab apl̓is accepimus: ⁊ ip̄i a domino. vnde etiā ordinauerūt eccl̓iaꝫ ẜm dei inſtitutiōem. Et quia apl̓i ⁊ eoꝝ ſucceſſores ptātem cōficiendi ꝑſonis ſpālibꝰ cōtulerunt: quos etiam p̄ſbyteros vocauerūt. ideo tm̄ eis: vt tenet fides: licet cōfi cere. Et ẜꝫ Sco. 4. di. 13. q. 2. ar. i. eccl̓ia ac cepit fundamētū hiꝰ ſnīe ex illo verbo Luce 22º hoc quociēſcūqꝫ feceritꝭ: in mei me moriā facietis. vbi loquit̉ xp̄us apl̓is: vl̓ ad minꝰ nō niſi diſcipulis: ꝗbus non ſuc cedunt niſi p̄ſbyteri. vt habet̉ diſ. 21.§. i. ⁊. c. i. Rō autem qͣre dn̄s ſic inſtituit eſt. quia illud ſacramētum in magna reuerētia debet haberi. ⁊ ideo ſpālibus ꝑſonis de buit cōmitti. aut gͦ rōe ſanctitatis: aut au toritatꝭ. ſi rōne ſanctitatis. vt dicunt heretici. tunc nō eſſet quis certus: vtꝝ cōficeret vel non. ⁊ ſalus noſtra ex aliena boni tate dependet. Si rōne autoritatꝭ. cum au toritas poſſit cōmitti bonis ⁊ malis. conſtat: ꝙ oēs ⁊ ſoli p̄ſbyteri hoc poſſunt. Et hanc uocamus ordinem ſacerdotij. Quid gͦ ſi quis credat ſe p̄ſbyterū eſſe: cū tamē non ſit. ⁊ celebret miſſam ¶ ℟ndeo non ꝯficit in veritate. ſibi tamē: dūmodo al̓s bonus ſit. ⁊ etiā alijs qui credūt ip̄m p̄ſbyterum eſſe: audiētibus eius miſſam: vel etiam recipiētibus ab eo euchariſtiaꝫ ꝓficit tanqͣꝫ ſi verum cōficeret ſacramen tum. exͣ de p̄s. non bapti. apl̓icam. in glo. Soli etiā p̄ſbytero cōuenit diſpenſare cor pus xp̄i. vt habet̉ de cōſe. diſ. 2. ꝑuenit. nā in reuerētiam eius a nulla re cōtingit̉: ni ſi cōſecrata. vnde corꝑale: calix ⁊ patena cōſecrant̉. ⁊ ſimilit̓ manus ſacerdotꝭ ad tangēdum hoc ſacramētum. vnde nulli alij tangere licet: niſi ī neceſſitate. vt ſi caderet in terram. vl̓ in aliquo alio cā. nec etiam diaconis. diſ. ꝯ. diacones. ¶ Nota tamē ꝙ cum dicit̉. ꝯ. di. diacones. ꝙ diacones ſub cōſpectu ep̄i: vel p̄ſbyteri: niſi his abn̄tibus corpus dn̄i dare non debēt a cōtrario ſenſu colligit̉: ꝙ illis abn̄tibus poſſunt dare: non tn̄ debent: niſi in extrema neceſſitate: abſentibꝰ ep̄is vel etiam p̄ſ byteris. vt habet̉ ibi. Dicit̉ etiam diſ. 92 diaconi. p̄ſente p̄ſbytero diaconus eucha riſtiam populo ſi cogat neceſſitas: iuſſus eroget. Neceſſitas eſt: cum p̄ſbyter eſt feſſus. vel al̓s impotens hoc facere. ſicut no tauit ibi Hugꝭ. Et ſi tanta ſit neceſſitas ibi ꝙ iuſſio p̄ſbyteri non pōt expectari: nō eſt expectāda: niſi p̄ſbyter hoc in neceſſitate ꝓhibeat ex cā exp̄ſſa. quia eſt forte vſurarius vel impenitēs: qui ꝯmunionē petit. quia tunc obediēdum eſt ei. al̓s nō. vt ibi notauit Hugꝭ. Laycis autē nullo mō cōpetit diſpenſare hoc ſacramētum. de cō ſe. di. 2. ꝑuenit. Diſpenſatio v̓o ſanguinis non ꝑtinet tm̄ adp̄ſbyterum: ſed etiaꝫ ad diaconē. quia cōtinet̉ ī vaſe. ⁊ ſic nō tan git̉ a diſpenſante. ſicut corpus xp̄i. iō ma gis cōuenit ei diſpenſatio ſanguīs. Irca 2ᵐ qd̓ eſt de miniſtro īepto ex parte corporis querunt̉ plura ſcꝫ vtꝝ defectus corꝑalis in preſbytero impediat a celebratiōe miſſe. ℟n deo debilitas vel egritudo ſuꝑueniēs or dini ſacerdotali non tollit ordinem: impedit tamē ordinis executiōem quo ad cōſe cratiōem euchariſtie. qn̄qꝫ ꝗdem ꝓpter impoſſibilitatem executiōis. vt ſi priuetur oculis. vel digitis. vel vſu loquele. Qn̄qꝫ autem ꝓpter vitium nature. vt ſi patiatur morbum caducū. vel etiam aliquā mētis

. Li. XIIII. alienatiōem. qn̄qꝫ ꝓpter abhomīatiōem. vt patet de leproſo: ꝗ nō debet publice celebrare. ⁊ hoc eſt veꝝ quo ad ſanos. Pōt tamē dice̓ miſſam occulte ⁊ etiaꝫ celebra re leproſis: niſi in tm̄ inualuerit lepra ꝙ ꝑ corroſiōem membroꝝ ad hec reddit eum impotentē. Hiꝰ autē p̄ſbyteri quibus ꝓpt̓ aliꝗd predictoꝝ non permittit̉ celebrare: omīa alia ꝑtinentia ad ſacerdotale offm̄: poſſunt face̓. exͣ de cle. egro. c. ¶ Quid de p̄ſbytero qui duos digitos vel et vnū de illis cum ꝗbus hoſtiam leuat ꝑdidit. ℟ndeo. talis celebrare nō pōt. ar. ibideꝫ Dicunt tn̄ Hoſti. ⁊ Innoc. eo. ti. c. i. ꝙ ſi quis tantū ꝑdidit de digito ꝙ nō poſſit ce lebrare ſine ſcandalo: pōt ep̄us diſpenſare ꝙ celebret in occulto: non in publico. ¶ Quid de p̄ſbytero demoniaco. ℟ndeo demoniacꝰ. aut eſt ex toto liberatꝰ. ⁊ tunc poteſt celebrare ẜm Hugꝭ. ẜm alios v̓o celebrare nō debet. aut non eſt ex toto liberatus. ⁊ tunc nō debet celebrare donec fu erit liberatus penitus. di. 22. cōiter. ⁊. cavſqꝫ adeo. ¶ Quid de furioſis lunaticis: ⁊ epilenticis ſiue caducis. Reſpōdeo ſi ſint ex toto lib̓ati poſſūt celebrare. Si v̓o ſepe acciderēt eis huiuſmōi paſſiōes oīno ceſſare debent a celebratiōe miſſe. 7. q. 2. in lr̄is. Si autē raro ⁊ ſine eiectiōe ſpume ⁊ emiſſiōe cōfuſe vocis accidant: non ꝓhibent̉. dum tamē habeāt iuxta ſe alium p̄ſbyterū qui officia cepta ſuppleat ſi defici ant vel collidant̉ ad terram. 7. q. i. illud. quāto auteꝫ tꝑe ꝓbari debeāt ⁊ qualiter vtꝝ liberate ſint dicte ꝑſone. habet̉. di. 23 c. p̄allegato cōiter. ⁊. 7. q. 2.§. vltꝭ. Et pōt dici ꝙ tempꝰ ꝓbatiōis eſt arbitrariū pen ſatis circūſtantijs ꝑſone vel dignitatis ⁊ alijs huiuſmōi. Alia de hac materia vide jͣ. li.§. de cor. viti. Irca 3ᵐ.ſ. de miniſtro indigno ex parte mentis querunt̉ plura. ſcꝫ vtꝝ malus p̄ſbyter poſſit euchari ſtiam cōfecrare. Rn̄deo ꝙ ſic. ⁊ hoc patꝫ ex ſupͣdictis in pͥma qōne huius ti. ⁊ in ti. de ſacramētis in cōi. ar. de adminiſtrāte ſacramēta. q. i. ⁊. 2. Lꝫ autē poſſet: non tn̄ debet. quia peccat. exͣ de cele. miſ. de homīe in tex. ⁊ glo. B. ⁊ de cōſe. diſ. 2. quotidie. ⁊.i. q. i. ſacerdotes. talis.n. ſuſpenſus eſt qͦ ad ſe. exͣ de coha. cle. ⁊ muli. c. vlti. ¶ Utꝝ quilibet p̄ſbyter quantūcūqꝫ malus poſſit hoc ſacramētum cōficere. ℟ndeo. hoc dupliciter pōt intelligi. aūt de iure aūt de facto. Si pͥmo mō. non omīs ſacerdos po teſt hoc ſacramētum cōficere. quia nec irregularis. nec interdictus. nec ſuſpenſus. ab executōe eorū qui ſunt ordinis. nec ex cōicatus. nec ſimoniacus. nec ſciſmaticꝰ. nec hereticus. nec degradatus ſiue ſuſpē ſus ſiue depoſitus. nec fornicator notoriꝰ hoc ſacramētum pōt de iure cōficere. ꝗa cuilibet p̄dictoꝝ ꝓhibitus eſt vſus ptātis ſacerdotalis. ⁊ hoc ꝓbari poſſet per mul tos canones. ſed hoc omitto gr̄a breuita tis. vnde cōficiendo grauiſſime peccat. C 2º mō ꝗlibet ſacerdos pōt hoc ſacramen tum cōficere. quia nullus ſacerdos quan tūcunqꝫ nephariꝰ amittit caractereꝫ ſacer dotalē ſuꝑ quem fundat̉ poteſt cōficiēdi. unde ſi ꝗs p̄dictoꝝ ſuꝑ maͣꝫ debitā dicat formam verboꝝ p̄dictam debitam cuꝫ in tentiōe faciendi. qd̓ facit eccl̓ia vere ꝯuer tit ſub̓am panis in corpus xp̄i. ⁊ ſub̓am vini in ſanguinem. hec Rich. 4. di. 13. q. i. ar. i. c. Nec obſtat p̄dictis qd̓ dicit̉ di. 22. .§. porro. ad hec que tibi ſyllogiſtice. ⁊ ali bi.ſ. ꝙ niſi in eccl̓ia. nec eſt veꝝ corpꝰ xp̄i nec v̓a ſacerdocia: nec vera ſacrificia. qꝛ illud ⁊ omīa alia iura ſil̓ia debet intelligide veritate fructus. non de veritate ſacra menti. Nec etiam illud qd̓ dicit̉ ibidem.ſ. ꝙ hereticis ſolum baptiſma ratum eſſe ꝑ mittimus. intelligit̉.n. ꝙ licet eis in neceſ ſitate baptizare ſed in nullo cāu pn̄t lici te euchariſtiam cōſecrare. vel alia ſacra menta cōferre. Nec etiam illud quod di cit̉ i. q. i. ꝙ ꝗdā.ſ. ꝙ degradatus lꝫ habe at ptātem baptizādi: nō tn̄ cōſecrādi. qꝛ debet intelligi inquiſitiue nō aſſertiue. vt ex circūſtantia poteſt haberi. ¶ Sciēduꝫ tamē ꝙ lꝫ p̄ciſus ab eccl̓ia vere cōſecret ẜm p̄dicta nō tam̄ eſt efficax or̄o eius cuius rō eſt: quia p̄ſbyter in miſſa ⁊ or̄oni bus loquit̉ in ꝑſona eccl̓ie. in cuiꝰ vnita te manet. ⁊ ideo ſi ſepararet̉ ab ea: or̄ones eius non valerēt. ſed in cōſecratione loquit̉ in ꝑſona xp̄i cuius vicem gerit in hͦ ꝑ ordinis ⁊ caracterꝭ ptātem. ⁊ iō ſi p̄ci ſus ab vnitate eccl̓ie miſſā celebret: quia ptātem ordinis non ꝑdidit: cōſecrat veꝝ corpus ⁊ ſanguinē xp̄i. hec Tho. 3. q. 32 an ca. ¶ De celebratiōe miſſe. ti. 14. Oſtea cōſiderādum eſt de ritu celebrandi hoc ſacramētuꝫ. ſiue de celebratiōe miſſe. Et pͦ de

C..IIII. XIIII ip̄a celebratiōe in cōi. 2º in ſpāli de celebratiōe p̄ſbyteri mali. 3º de tempore celebratiōis. 4º de loco ⁊ vaſe. ¶ Circa primū querunt̉ plura.ſ. vtꝝ liceat p̄ſbytero penitus a cōſecratōe euchariſtie abſtinere ℟ndeo circa hoc eſt duplex modus dicedi. Unus eſt: ꝙ p̄ſbytero liceat oīno a cōſe cratiōe abſtinere: niſi teneat̉ ex cura ſibi ꝯmiſſa populo celebrare ⁊ ſacramēta pre bere. puta ſi ſit p̄ſbyter parrochialis viuens de altari debet ſeruire altari. ſi auteꝫ de altari nō viuat: ſed in libertate ſua remaneat: non tenet̉ magis qͣꝫ alius de debito. ſed magis de bono ⁊ equo. ⁊ huius ſen tentie eſt Bon̄. 4. di. 12. p. 2. q. 2. ar. i. q. 2. o. ¶ Sed cōtra hoc obijcit̉. quia p̄ſbytero impoſitū eſt ſacrificandi officiū. ſed officium ſine vſu eſt ocioſum. Et etiam ꝗ habꝫ talentū eo vti tenet̉: ne cum ſeruo nequā damnet̉. gͦ tenet̉ ſacrificare. ℟ndeo officium ſacrificādi nō imponit̉ vt illud homo neceſſario exequat̉. ſed ꝓ loco ⁊ tem pore vt expedire ſibi videbit̉. ⁊ ideo ſi cōſcīa dictat ꝙ ob ſui indignitatem ⁊ ſacra menti reuerētiam abſtineat: non peccat. hͦ Bon̄. vbi. sͣ. ¶ Alius modus dicendi eſt ꝙ ꝗlibet tenet̉ vti gratia ſibi data: cū fu erit oportunū ẜm illud 2ª Chor. 6. Hor tamur vos ne inuanū gr̄am dei recipiatꝭ. Optunitas autem cōſecrādi non attendi tur tm̄ per cōparatiōem ad fideles xp̄i: ꝗ bus oꝑtet ſacramēta miniſtrare. ſed pͥncipaliter ꝑ cōparatiōem ad deum cui in cō ſecratiōe huius ſacramēti ſacrificiū offertur. ⁊ iō nō licet p̄ſbytero etiam ſi non ha beat curam aīarum omīno a celebratiōe ceſſare. ſed ſaltem videt̉ ꝙ teneat̉ celebra re in p̄cipuis feſtis ⁊ maxīe in illis in ꝗbus cōſueuerūt cōicare fideles. ⁊ huiꝰ ſen tentie eſt Richarꝭ. 4. diſ. 13. q. 2. ar. 2. c. ⁊ Tho. 4. diſ. 13. q. i. arti. 2. q. i. c. vnde preſbyter ꝗ hac gr̄a ſiue ptāte loco ⁊ tꝑe debitis ⁊ cōuenienti. habita oꝑtunitate ⁊ diſpoſitiōe nō vult vti: ſed notabiliter negligit: peccat. Et multum time̓ debet ne ſic̄ ſeuus nequā qui dn̄i ſui pecuīam abſcōdit ⁊ eam ocioſā dimiſit: iudicet̉ a dn̄o: niſi ſe corrigat. ꝓpter qd̓ exͣ de cele. miſ. dolentes.§. ſunt. ⁊ aliqui rep̄hendunt̉ ꝗ miſſaꝝ ſolennia vix celebrant quater in anno. l. Richarꝭ. vbi. sͣ. ¶ Utꝝ p̄ſbyter cōſecrās teneat̉ ſumere hoc ſacramētum. ℟ndeo ꝙ ſic. tam corporis qͣꝫ ſanguinis. ⁊ hͦ habet̉ de cōſe. diſ. x. relatū. nam vt sͣ. dictū eſt: euchariſtia non tm̄ eſt ſacramētuꝫ: ſed etiam ſacrificiū. quicūqꝫ autē ſacrificium offert debet eſſe ſacrificij particeps. qꝛ exterius ſacrificiū qd̓ offert̉ eſt ſignū interi oris ſacrificij quō aliquis ſe deo offert. vt dicit Augꝭ. io. de ci. dei. Unde ꝑ hoc ꝙ ꝑti cipat ſacrificiū exterius oſtendit ſe ſacrifi ciuꝫ interius ꝑpetraſſe. Similit̓ per hoc ꝙ ſacrificiū populo diſpenſat: oſtendit ſe eſſe diſpenſatorē diuinoꝝ ip̄oꝝ: quoꝝ ipſe pͥus debet particeps eſſe. vt dicit Diony. in eccle. ierarch̓. ⁊ ideo pͥus debet ſume̓ qͣꝫ populo diſpenſare. Nam ꝑ hoc fit ꝑticeps ꝙ de ſacrificio ſumit. i. Corꝭ. 10. None qui edunt hoſtias participes ſūt altaris. ⁊ iō neceſſe eſt ꝙ p̄ſbyter qn̄cunqꝫ celebrat: hͦ ſacramētum integre ſumat. ¶ Quid ſi quis. jͣ. miſſam infirmaret̉ ad mortem: ⁊ p̄ſbyter non haberet aliam hoſtiam cōſecratam qͣꝫ illam quam cōſecrauit. nūꝗd p̄ſbyter illi debet hoſtiam dare ⁊ a ſūptio ne abſtinere. ¶ ℟ndeo ꝙ non. ſed potius illam hoſtiam diuidet ⁊ ꝑtem ſumet ſibi ⁊ alterā dabit illi. Tho. 4. diſ. 12. q. x. ar. 3 q. 2. c. in. ¶ Utꝝ ſi corpꝰ xp̄i appareat miraculoſe in altari ſub ſpē carnis vel ſanguinis ſit ſumēdum. ¶ ℟ndeo ab eo ſumi nō debet: cui in tali ſpecie apparet. qꝛ non apparet ſub ſpecie cōuenienti humane refectiōi. Dicit.n. Hiero. ſuꝑ Leuitꝭ. de hac ꝗdem hoſtia que in xp̄i cōmemoratiōem mirabilit̓ ſit: edere licet. de illa v̓o quam xp̄s in ara crucis obtulit ẜm ſe: nulli ede re licet. nec ꝓpter hoc p̄ſbyter tranſgredit̉ quia ea que miraculoſe fiunt legibꝰ non ſubdunt̉. Cōſulēdum tamē eſſet p̄ſbytero ꝙ iterato corpus ⁊ ſanguinem dn̄i cō ſecraret: ⁊ ſumeret. hec Tho. 3. q. 32. arti. 4. c. 3ᵐ. ¶ Utꝝ pluribus ſacerdotibꝰ ean dem hoſtium liceat cōſecrare. ℟ndeo. de lege cōi non debet niſi vnus p̄ſbyter eandem hoſtiam cōſecrare. Ex cā tamen ſpe ciali ſuꝑ eandem hoſtiam poſſūt plures p̄ſbyteri cōſecratiōis verba ꝓferre. non tamē ꝗlibet niſi ſemel tm̄. Sicut.n. sͣ. dictum eſt. p̄ſbyter cum ordinat̉: in gradu eoꝝ cōſtituit̉ qui acceperūt in cena a domino ptātem cōſecrandi. ⁊ ideo in ꝗbuſdam eccl̓ijs. ſicut apl̓i cōicauerūt xp̄o cenanti: ita ad rep̄ſentāduꝫ hoc p̄ſbyteri no ui ordinati cōcelebrant ep̄o ordināti. Di cit enim Inno. de offi. miſ. parte. 2. c. 12. cō ſueuerūt p̄ſbyteri cardinales Romanuꝫ circūſtare pontificem: ⁊ cum eo pariter c. 4

T. Li. celebrare. cūqꝫ cōſumatum eſt ſacrificiuꝫ de manū eius ꝯmuniōeꝫ acciꝑe ſignificā tes apl̓os: ꝗ cum dn̄o diſcūbentes: ſacraꝫ de manu eius euchariſtiā acceperūt. Et ſi cut dicit idem ibidē: ſiue pͥus ſiue poſteriꝰ qͣꝫ ep̄us ꝓferat verba cōſecratiōis p̄ſb̓ri nouiter ordinati: referri debet eoꝝ intētio ad inſtans ꝓlatiōis ep̄i: cui p̓ncipalit̓ celebranti cōcelebrāt: ⁊ tunc omnēs cōficiunt ſil̓. Alijs v̓o videt̉ ꝙ cōcelebrantes ep̄o non debet illa verba dicere intentiōe cōſecrandi: ſed tm̄mō maͣliter recitare: vt ſ. rep̄ſentet ꝙ quādo diſcipuli a xp̄o poteſtatē acceperūt cōſecrandi formam dedit eis cōficiendi. Si.n. alij ſacerdotes ab epi ſcopo illa verba ꝓferrent intentiōe conſe crandi incōueniens ſemꝑ accide̓ poſſet ſi quis diligēter cōſideret. hec Rich̓. 4. diſ. 12. q. 2. ar. i. c. tn̄ hoc nō explico: ſed prudenti lectori gr̄a breuitatis relinquo. ¶ Scd̓m autē Alber. li. de celeb. miſ. plures preſb̓ri non debent vnam hoſtiaꝫ ꝯſecra re. quia ẜm Augꝭ. iniuria fieret ſacramen to. Ꝙ autē plures preſb̓ri aſſiſtūt pape: hͦ ſit ꝓpter obſequiū. ſed ip̄i ſigna non faciunt: nec verba dicunt: nec facere vel dicere debent. Preſb̓ri v̓o de nouo ordinati aſſiſtunt ep̄o ordinanti ꝓpter reuerētiā ſa cramēti: ⁊ ꝓpter doctrina. ⁊ ideo ſigna fa ciunt ad exemplū ep̄i: ⁊ vt ſint in exercicio officij ſuſcepti. tn̄ verba cōſecrationis nō dicunt. ¶ Ad hoc nota ꝙ ẜm cōueni entiam dierū ſunt celebrāda cōuentualit̓ ſolennia miſſarū. quotidie.n. dici poſſunt miſſe defunctorū dūmō miſſa diei compe tens nō omittat̉. exͣ de cele. miſ. cum crea tura. Nam ⁊ omēs miſſe celebrant̉ ꝓ ſa lute viuoꝝ ⁊ mortuoꝝ. eo. ti. ꝗdam. vnde male faciunt ꝗdam: qui poſtpoſito officio feriali celebrant miſſam de ſanctis: quorū non ſunt tūc feſta. vt ibidē dicit̉. ⁊ ſi qn̄ miſſe peculiares.i. ſpāles ſiue votiue dicā tur in diebus ſolēnibus a preſb̓ris nō debent ita ſolennit̓ celebrari ꝙ ꝑ eas a miſſarū ſolennijs q̄ canonice fiunt hora certa vel tertia populus abſtrahat̉. de cōſe. di. i. ⁊ hoc attendenduꝫ. ¶ Item in miſſa debent eſſe plures ad minꝰ duo qui reſpōdeant preſb̓ro. vt habet̉ de cōſe. di. i. hͦ quoqꝫ. quia vt ibi dicit̉: cum pluraliter a ſacerdote dicat̉ Dn̄s vobiſcuꝫ. ⁊ Orate ꝓ me. hoc quoqꝫ aptiſſime cōuenit vt eiꝰ ſalutatiōi reſpondeat̉. vnde etiam ad maiorem ſolennitatē ibidē ſtatutum legit̉ ꝙ ep̄s qn̄ celebrat ſolēnioribus feſtis: tunc debent eum circūſtare ſeptē vel qn̄qꝫ aut tres diaconi ꝗ eius oculi dicunt̉: ⁊ ſubdi aconi ⁊ reliqui miniſtri. de cōſe. di. i. ep̄us ⁊. c. ſe. In miſſis v̓o pͥuatis ſufficit habe̓ vnum mīſtrum ꝗ gerit ꝑſonam totius po puli: in cuius ꝑſona preſb̓ro reſpōdet. ſine mīſtro autē ſibi reſpōdente nunqͣꝫ miſſam: nec alia diuina officia celebrabit. 7. ꝙ i. illud. ⁊ de cōſe. diſ. 2. ⁊ hoc ſtatutum. ⁊. c. nemo. ⁊ exͣ ⁊ fi. preſ. ꝓponit. in fi. Ep̄s v̓o ſine diacono celebrare non pōt: niſi neceſ ſitas cogat. diſ. 93. diaconi. in glo. ¶ Itē preſb̓r pōt in fine miſſe dare benedictōeꝫ ſimplicem: etiam pn̄te ep̄o. di. 9º. ecce. Cū ſolennitate v̓o illa.ſ. Sit nomen dn̄i bene dictum. vel humiliate vos ad bn̄dictiōeꝫ ⁊cͣ. nō debent dare niſi ep̄i. non debent in quā alij niſi teneant calicem: aut aliquid tale. ⁊ ita poſſunt intelligi ꝯtraria iura. di. xi. deniqꝫ. ⁊. 26. q. 6. mīſtrare. Uel dic ꝙ p̄ſ byter dum celebrat p̄ſente ep̄o ſibi debꝫ in nuere vt ip̄e velit benedice̓: qd̓ ſi velit preſ byter non benedicet. diſ. 21. deniqꝫ. ſin aūt preſb̓r ſupplet benedictiōem p̄dictam. Et ſic loquit̉ illud. c. p̄allegatū ecce. di. 95. arde cōſe. di. i. cum ad celebrādas. Nec erit neceſſaria alia licentia ep̄i exp̄ſſa. ex hoc enim ſolo ꝙ ꝑmittit eum miſſam celebra re: intelligit̉ per ꝯn̄s omīa que ſpectāt ad miſſam pertine̓. ar. exͣ de offi. deli p̄terea. hͦ Ray. Abbates tamē qui poſſūt ex pͥuile gio pape ſolenniter bn̄dicere: poſſunt ī ſu is eccl̓ijs quādo celebrāt officia diuina pꝰ miſſam veſperas ⁊ matutinas ſolenniter populum benedicere. Alij v̓o abbates nō poſſunt hoc facere: niſi hoc ſit cōceſſum exp̄ſſe. exͣ de pͥuil̓. quoniā. ¶ Item lꝫ aliꝗſit boni meriti: non tamē poteſt benedice̓ niſi fuerit ordinatus ad exhibēdum bene dictiōis myſteriū. dei autem eſt tribue be nedictiōis effectū.i. q. i. dictum eſt. Nec de bet inferior benedice ſuꝑiorem etiā ſi ad ꝓnunciādum aliquam lectiōem petat be nedictiōem. diſ. 21. deniqꝫ vbi notauit Io. ꝙ alicubi ep̄o volenti legere lectōem: ⁊ di centi Iube dn̄e benedice. reſpondet̉. Ora ꝓ nob̓ ſancte pr̄: vt miſereat̉ nr̄i deus nr̄ alibi inferior dic̄. In. do. bn̄. Et ip̄emet ep̄s bn̄dicit Itē nō licet celebrare ſine igne. p ꝓpter eccl̓ie cōſtitutiōem ẜm quam ſi ꝗs cōtrarium faceret: officio vel beneficio pri uari deberet. exͣ de cele. miſ. c. ulti. ¶ 2º propter ip̄ius ignis ſignificatiōem. ſignificat

.IIII. XIIII enim feruorē dilectiōis: ꝓpter quem xp̄us hoc ſacramētū inſtituit ⁊ ꝓ nobis paſſus fuit. ſignificat etiam ꝙ ſacramētum illud operat̉ in digne celebrāte ⁊ ſuſcipiente augmentū illumīatōis in intellectu: ⁊ ſeruo rem charitatis in affectu. 3º ꝓpter figurationē. hoc enī p̄figuratū fuit ꝑ igneꝫ. de quo dicit̉ Leuitꝭ. 6º. Ignis in altari meo ſꝑ ardebit. ⁊ per ignem ꝗ vixit ſub aqua an nis. o. vt habet̉ in glo. decretalis p̄allegi. ¶ Item p̄cipit̉ ſacerdotibꝰ: ꝙ frequēter doceant plebem: vt cum in celebratōe miſ ſarū eleuat̉ hoſtia ſalutaris: ſe reuerenter inclinent genibꝰ flexis. Idem faciēt etiaꝫ cum portat preſb̓r ad infirmū. exͣ de cele. miſ. ſane. cum quali v̓o ſolennitate debeat eam egro deferre hr̄ ibidē. ¶ Itē qn̄cūqꝫ in miſſa recolit̉ nomē dn̄i: debent fideles flecte genua cordis: qd̓ ſaltem teſtant̉ in clinatiōe capitis. vt pꝫ in cōſtōne Inno. exͣ de emū. ec. decet. ¶ Iteꝫ preſb̓r viſitās īfirmū debet eſſe munitꝰ pluribus hoſtijs ſacratis. ita ꝙ in reditu ppl̓s nō idolatret orando. ſi auteꝫ omēs expenderit: faciat ceſſare ſonū campane. vel faciet aliud ſignū: qd̓ homīes nō adorēt. exͣ de ce. miſ. ſane. Expoſitiōem ⁊ rōnem eoꝝ q̄ dicūt in miſſa: dimitto gr̄a breuitatis. ⁊ ſi nis in uenire: quere in li. de ſacr̄is. Equit̉ videre de 2º.ſ. de celebration preſb̓ri mali. circa qd̓ querū tur plura.ſ. vtꝝ miſſa mali ſacerdotis valeat minus qͣꝫ boni. ℟º in miſſa eſt duo cōſiderare.ſ. ip̄m ſacramentū: qd̓ eſt pͥncipale. ⁊ or̄ones que fiunt ꝓ viuis: ⁊ mortuis. ¶ Ꝙtum ad pͥmū nō minus valet miſſa mali preſb̓ri qͣꝫ boni. vnd̓ Au guſti. li. de corꝑe xp̄i. ⁊ habet̉.i. q. i. intra. in mīſterio corꝑis ⁊ ſanguinis dn̄i nihil a bono magis: nihil a malo minus ꝑficit ſacerdote. Or̄o auteꝫ q̄ ſit ibi duplicit̓ po teſt cōſiderari. Uno mō inqͣꝫtum hꝫ efficaciam ex deuotiōe preſb̓riorantis. ⁊ ſic miſ ſa melioris ſacerdotis eſt fructuoſior. Alio mō inqͣꝫtum ꝓfertur in ꝑſona totiꝰ eccl̓ie. cuius preſb̓r eſt mīſter. ⁊ quo ad hͦ eſt fructuoſa: non tm̄ or̄o peccatoris ſacer dotis in miſſa. ſed etiam omēs alie oratio nes quas facit in officijs eccl̓iaſticis in ꝗ bus gerit ꝑſonam eccl̓ie. Or̄ones autē eiꝰ pͥuate non ſunt fructuoſe ẜm illud Eccl. 28º. Qui declinat aurem ſuā ne audiat legem oratio eius erit execrabilis. vn̄ ſi ꝗs audiat libentius miſſam ſacerdotis boni qͣꝫ mali vel deuotioris qͣꝫ minus deuoti. credo ꝙ bene faciat dūmō eum in ſub̓ali bus excedere pctōrem non credat. al̓r ꝑi culoſe erraret. His cōcordāt Bon̄. 4. diſ. 13. q. i. arti. 4. c. Pe. 4. diſ. 13. arti. 2. q. 2. Tho. 2. q. 32. ar. o. c. Rich. 4. di. 13. q. i. ar .i. c. 5ᵐ. ⁊ Sco. 4. diſ. 12. q. 2. c. 3ᵐ. ¶ Utꝝ preſb̓r qui ſcient̓ eſt malus teneat̉ celebra re. ℟ndeo preſb̓r peccator ſi ꝑ ſnīam ſit ordinis executiōe pͥuatus: vel ſimpliciter vel ad tp̄s: redditus eſt impotens ad ſacri ficiū offerēdum. ⁊ ideo obligatio tollit̉. hͦ autem cedit ſibi in detrimētum ſpūal̓ fru ctus: magis qͣꝫ in augmētū. Si v̓o nō ſit pͥuatus ptāte celebrādi non ſoluit̉ obliga tio. nō tn̄ eſt p̄plexus. quia pōt de pctō pe nitere: ⁊ celebrare. hec Tho. 4. di. 9. ar. 3. q. i. c. 3ᵐ. ¶ Quid ſi talis preſb̓r nō habet copiam cōfeſſoris. ℟nſio huiꝰ qōnis ha bet̉. jͣ. in rn̄ſione illius qōnis. Quid de p̄ſ bytero cui poſtqͣꝫ eſt indutus occurrit ⁊cͣ. vt. jͣ. ti. de defectibꝰ emergētibus in celebra tiōe. ¶ Quis magis peccat.ſ. preſb̓r malꝰ: qui ſe cōficere fingit ⁊ non cōficit. vel ille qui cōficit. ℟ndeo ille ꝗ cōficere fingit ⁊ non cōficit: falſa.n. ſunt abolenda reme dia: que ſunt veris grauiora ꝑiculis. exͣ de cele. miſ. de homīe. qd̓ Tancre. ſic intelligit ⁊ bene: vt dicit in glo. quia grauius peccat preſb̓r crimīoſus qui ſe celebrare ſi mulat ⁊ nō celebrat qͣꝫ ſi celebraret. quia in pͥmo cā in pluribus delinquit. deuꝫ.n. offendit: ⁊ populū decipit: vt dicit ibi lr̄a. In 2º tm̄ deum offendit. vnde talia remedia nullus debet inuenire. quia falſa ſunt. ex eo ꝙ nō cōficit: ⁊ videt̉ cōficere. ⁊ ideo grauiora ſunt qͣꝫ vera ꝑicula peccatoris ꝙ cōficit. ¶ Quis magis peccat. vtrū mal preſb̓r qui cōficit ⁊ non ſumit: qͣꝫ ille qui vtrūqꝫ facit. Quis etiam magis peccat: vl̓ ille ꝗ ſumit corpꝰ ⁊ ſanguinē. vel ꝗ ſumit alteꝝ tm̄. ℟ndeo. grauius peccat qui cōficit ⁊ nō ſumit qͣꝫ qui vtrūqꝫ facit. ⁊ qui ſumit alterū tm̄: qͣꝫ qui vtrūqꝫ. Ratio hu ius eſt. quia irreuerētia duplicit̓ ſit ſacra mento. Uno mō cum miniſter eſt indignꝰ Alio mō cum non ſolum eſt indignus: ſꝫ etiam non ſeruat ritum quem debet. ⁊ tūc non tm̄ non exhibet ſacramēto reuerentiam quam debet. ſed etiam facit cōtumeli am. quia ſacramētum non perficit: ſed incōpletum dimittit ⁊ incurrit etiam inobedientiam. quia cōtra ſtatutum eccl̓ie cōmittit. quod.ſ. eſt: vt qui ſacramētū cōficit cc.

T. Li. ſumat. ⁊ vtrūqꝫ.ſ. corpꝰ ⁊ ſanguinē ſumat de cōſe. diſ. 2. relatū. hec Bon̄. 4. di. 13. du bi. circa lr̄am. q. 2. ¶ Quid de illis qui ſcienter legunt ꝓ viuis defunctoꝝ miſſam. ℟ndeo tales ſi faciant ꝓpter odium pͥuatū: grauiſſime peccant̉. ⁊ niſi ꝑ legitimā pe nitētiam ſe purgauerint: ſi defecti fuerint: indiſtīcte deponi debēt. Et ad agēdā pnīaꝫ tā ip̄i preſb̓ri qͣꝫ ꝗ eos ad hͦ incitauerūt de bent exilij ꝑpetui ergaſtulo: ſeu monaſterio relegari. hoc totuꝫ habet̉. 26. q.§. qui cunqꝫ ſacerdotū. Equit̉ vide̓ de 3º.ſ. de tempore ce lebratōis. ⁊ circa hoc querūt̉ plu ra.ſ. vtꝝ miſſa debeat quotidie in eccleſia celebrari. ℟ndeo in miſſa recolit̉ paſſio xp̄i ẜm ꝙ eius effectꝰ ad fideles deriuat̉. ſed tempore paſſiōis recolit̉ tm̄ ẜm ꝙ in xp̄o capite noſtro fuit ꝑfecta. qd̓ qui dem factum eſt ſemel. quotidie v̓o fructuꝫ paſſiōis ꝑcipiunt fideles. ⁊ ideo illa cōme moratio ſit tm̄ ſemel in anno. hoc autē cō tinue ⁊ ꝓpter fructum ⁊ ꝓpter memoriā in gem. Excipit̉ autē dies veneris ſancta: ⁊ ſabbatū ſanctū: ī ꝗbꝰ nō dꝫ miſſa celebra ri. de cōſe. di. 3. ſabbato v̓o. Illa v̓o que in ſabbato celebrat̉: non ad ſabbatum: ſꝫ ad noctem paſcalis feſtiuitatꝭ: vt in eius ora tiōe patet: noſcit̉ pertine. ¶ Sed quare in die veneris nō celebrat̉. ℟º veniēte v̓ita te: ceſſat figura. hoc autē ſacramētū eſt fi gura quedam: ⁊ exemplū dn̄ice paſſiōis: vt dictum eſt. ⁊ ideo in die quo paſſio xp̄i ꝓut eſt geſta recolit̉ huius ſacramēti minime ꝯſecratio celebrat̉ ¶ Quare ſeruat̉ corpꝰ xp̄i cōſecratū in die Ionis ſancti: ſu mendū in die veneris ſancti. ℟ndeo neetiā illo die eccl̓ia ſit ſine fructu paſſiōis: exhibito nobis ꝑ hoc ſacramētū. ¶ Qua re etiam nō reſeruat̉ ſanguis. ℟ndeo ꝓpter ꝑiculum effuſiōis. ¶ Quare in nata li dn̄i ter celebrat̉ miſſa. ℟ndeo ꝓpter triplicem natiuitatē rep̄ſentandā.ſ. eternam. temporalē. ⁊ ſpūalem: que orit̉ tanqͣꝫ lucifer in cordibꝰ noſtris. vt dicit̉. 2. Pe. i. Si milit̉ ꝓpter rep̄ſentandū tꝑale ⁊ corꝑale. Nam vt dicit̉ de conſe. di. i. nocte ſancta. in glo. tres miſſe natalis die dn̄i celebrāt̉. vnā ante dieꝫ in nocte que ſignificat tem pus ante legem quando eramus in tenebris. 2ª cum dieſcit. ⁊ ſignificat tempꝰ ſub lege: quādo nōdum plena agnitio habebat̉. 2ª.ſ. in die plena: ⁊ ſignificat tempus gr̄e: quādo iam plena ꝯgnitio habet̉. Ce lebrant̉ etiam tres miſſe p̄dictis temporibus. ideo: quia multi homīes triū tempoꝝ per xp̄i natiuitatē corꝑalem ſaluant̉. hec Richarꝭ. 4. di. 13. q. 2. ar. 3. ⁊. 4. o. ¶ Utꝝ debeat tm̄ de die celebrari. ℟ndeo ꝙ ſic. qꝛ ip̄e xp̄s eſt pn̄s in hͦ ſacramēto. qui di cit Io. 9º. Me oꝑtet operari opera eius ꝗ miſit me donec dies eſt. venit nox quādo nemo pōt oꝑari qͣꝫdiu ſum in mūdo lux ſum mundi. Debet inquā celebrari in die ita tn̄ ꝙ pͥncipium diei ſumat̉ quādo aurora incipit apparere. tunc enī quodāmō ſol dicit̉ ortus inqͣꝫtum claritas radiorū eius apparet. ſpāliter tamē nocte natal̓ do mini miſſa celebrat̉. quia nocte dn̄s ē naͣ tus. de cōſe. diſ. i. nocte. ⁊ ſimilit̓ in ſabba to ſancto ſolebat antiꝗtus celebrari circa pͥncipium noctis. quia dn̄s nocte ſurrexit.i. cum adhuc eſſent tenebre ante manfeſtū ſolis ortum. ¶ Nota igit̉ ẜm Rod̓. ꝙ qui ſcienter ante diem celebrat: cum ſit cōtra cōſuetudineꝫ gn̄alem eccl̓ie peccat mortalit̓. niſi ſuper hoc ꝑ ep̄m: vel ſuperio rem diſpenſaret̉ in caſu. vt ſi aliquē vl̓ ali quos ad morteꝫ ꝯtingeret infirmari: nec euchariſtia poſſet haberi niſi cōficeret̉ an te diem. Idem dicendū eſt de celebrantibꝰ matutinis nōdum dictis. cum id etiam ſit cōtra cōſuetudinē gn̄alem ⁊ approbataꝫ Hoc etiam vult Hoſti. in ſum. Qui autem celebrat anteqͣꝫ pͥmam dicat: non peccat mortalit̓ niſi ſit ꝯtraria cōſuetudo. aut fa ciat cōtra ſtatutum ſynodale vel ꝓuincia le. hec Rod̓. ¶ Notādum etiam ꝙ hoſti dicit titulo de ſacramētis ꝙ clerici peregrini dicere poſſunt omēs horas ſuas.ſ. primam. tertiam. ſextam. nōnam. ⁊ veſperas ⁊ poſtea facere iter ſuum. qd̓ etiam de curialibus ītelligi poteſt. ar. ad hoc extra de cele. miſ. c. i. ¶ Qua hora diei debet celebrari. ℟ndeo in celebratiōe huius myſte rij attendit̉ ⁊ repreſentat̉ dn̄ice paſſiōis modus. ⁊ participatio fructus eius. ⁊ ẜꝫ vtrūqꝫ oportuit determīari tempus cōgru um ⁊ aptum ad celebratiōem huiꝰ ſacramenti. quia enim fructu dominice paſſio nis indigemus quotidie ꝓpter quotidia nos defectus. ideo quotidie hoc ſacramē tum regulariter offert̉. vnde etiam dominus petere docet. Lucꝭ. ii. Panem noſtruꝫ quotidianū da nobis hodie. quod Aug. exponēs libro de verbis domini: ait. ſi quo tidianꝰ eſt panis: cur poſt annum illuꝫ ſu

.IIII. XIIII mas: quēadmodū greci ī oriēte ꝯſueuer̄t accipe quotidie: quod quotidie tibi ꝓſit. ſic viue ꝙ quotidie merearis accipere. ꝗa v̓o paſſio domini celebrata fuit a tertia hora vſqꝫ ad nonam. ideo regularit̓ hoc ſacramētum in illa parte diei ſolennit̉ ce lebrat̉ in eccleſia. ¶ Utꝝ in ſero poſſit ce lebrari. ℟ndeo ſicut dictum eſt: Chriſtus voluit hoc ſacramētum tradere vltīo diſcipulis: vt fortius eorum cordibꝰ imprimeret̉. ⁊ ideo in ſero conſecrauit poſt cenam ⁊ eis tradidit. A nobis autē celebra tur hora paſſiōis dn̄ice.ſ. in diebus feſtis in tertia quādo fuit crucifixus linguis iu deorū. vt dicit̉ Math̓. 15. Et quādo ſpūs ſanctus deſcendit ſuper diſcipulos. In die bus v̓o non feſtis: aut ferijs hora ſexta. quādo fuit crucifixus manibꝰ militum. vt habet̉ Io. 19. In diebus autem ieiuniorū in nona: quādo emiſit ſpūm. vt habe tur Math̓. 27º de cōſe. diſ. i. ſolent. Poteſt tamen tardari maxime: quādo debent or dines tradi. quia pertinet ad dominicam: ſequētem. diſ. 75ª. ẜm ꝙ a patribus. ⁊ pre cipue in ſabbato ſancto. quia miſſa perti net ad noctem ſequētem. Poſſunt tamen miſſe celebrari in prima parte diei ꝓpter aliquam neceſſitateꝫ. de conſe. diſ. i. nocte Unde qd̓ dicit̉ ꝙ ante horam tertiaꝫ nō eſt celebrādum niſi in natiuitate domini. de conſe. diſ..i. nocte. intelligit̉ de miſſa con uentuali: in qua eſt cōcurſus populi que debet hora tertia dici. Attēdendum tamen ꝙ ſi preſb̓r ſolus ſit in eccleſia: non celebret vſqꝫ ad horaꝫ tertiā. ſed vſqꝫ tūc ſeruabit ieiuniū: vt neceſſitatibus peregrinorū ⁊ hoſpitum: ſiue diuerſorū cōmean tium infirmorū atqꝫ defunctoꝝ ſuccurrē poſſit. extra de cele. miſ. c. i. In eccleſijs autem ꝯuentualibus ſiue collegiatis. ⁊ ſi miſ ſa cantet̉ pͥma hora diei: vt dictum eſt. ni hilominꝰ in tertia cantari ſolennius debꝫ ⁊ ſic intelligo de conſe. diſ. i. nocte. vbi dicit̉. Reliquis v̓o temporibꝰ miſſarū cele bratiōes ante horam diei tertiam minime celebrent̉: ſubandi ſolennes. hec Goſ ¶ Utrū preſb̓r poſſit eadem die pluries celebrare. ℟ndeo vt habet̉ de conſe. diſ. i. ſufficit preſb̓ro in die ſemel celebrare. ꝗa Chriſtus ſemel eſt paſſus: ⁊ totum mūdū redemit. ⁊ valde eſt felix qui ſemel in die digne celebrare poteſt. Quidam tamen vnam miſſam ꝓ defunctis dicunt. ⁊ aliam de die ſi eſt neceſſe. Qui vero pro pecu nia vel adulatiōibus ſecularium vna die preſumit pluries celebrare: non eſtimo damnatiōem euadere. Item extra de cele. miſ. ꝯſuluiſti. Dicit̉ ꝙ preter natalem domini: niſi neceſſitas ſuadeat preſbytero ſemel in die ſufficit celebrare. de hoc etiā habet̉ ibidē. c. referētes. Ex predictis patet ꝙ in duobus caſibus licet vni preſbytero pluries eadem die celebrare. Unus eſt de die natiuitatꝭ domini. Alius eſt pro defunctis ſi ſit neceſſe. quem caſuum intelligo ẜm Rod̓. non tm̄ quando funus eſt preſens. vt quidam dixerunt. cum canon non diſtinguat. vtrum preſente funere fieri debeat: aut in anniuerſario: aut pro de uotione. dum tamen intentio non ſit corrupta: nec cōtra loci cōſuetudineꝫ appro bata: vel contra cōſtitutiōes ſynodales fi at. ¶ Quidam etiam moti de verbo dicti canonis. ſcꝫ: niſi cauſa neceſſitatis ſuade at. addunt cuꝫ Ray. alios quatuor caſus ſcꝫ peregrinorū neceſſitate. vel hoſpitum cōmeantium. vel infirmorū. vel nuptiaꝝ. vbi tempus labaret̉. Sup̄dictis etiaꝫ cō ſonat Bern̄. in glo. ſuper illud. c. conſului ſti. dicens ꝙ preſbyter poteſt in eadem eccleſia eadem die celebrare pluries. vel ꝓpter neceſſitatem. vt quando celebrauit miſſam de die: poſtea moritur aliquis. vel ꝓpter honeſtatem ſeu vtilitatem: vt ſi dicta miſſa ſuperueniat aliqua perſona ma gna que velit audire miſſam. ar. extra de celeb. miſ. caº. i. ⁊. 2. al̓s ſufficit vnam dicere: nec prohibet̉ ex hoc expreſſe: qꝛ dicit pluries celebrare. Hoſtien̄. vero addit dictis caſibus ſeptimū caſum. ſcꝫ quando ꝓpter paucitatem clericoruꝫ: vel pau pertatem eccleſiarū: due eccleſie vni preſbytero cōmendat̉. ar. extra de cele. miſſ. cū creatura. ⁊ caº conſuluiſti. ⁊ de ꝯſecra. di. i. ſufficit. ¶ Nota tamen ꝙ quādo preſbyter debet aliam miſſam celebrare: non debet vinum perfuſiōis ſumere: ſeu non debet manus vino perfundere in prima. quia illud celebratiōem aliam impediret. extra eo. ti. ex ꝑte. Equit̉ videre de quarto. ſcꝫ de loco ⁊ vaſis celebratiōis. Et cir ca hoc querunt̉ plura. ſcꝫ vtruꝫ celebrari debeat in vaſis ſacratis. n. deo ꝙ ſic. Nam in his que cōcurrunt ad hoc ſacramentum duo cōſiderant̉. vnuꝫ pertinet ad repreſentationem eorum:

T. LI. XIIII. que circa paſſiōem dn̄i ſunt acta. ¶ Aliud ad reuerētiam huius ſacramenti: in quo Chriſtus vere cōtinet̉. vnde etiā cōſecra tiōes his rebus adhibent̉ que veniūt in vſum huiꝰ ſacramēti. tum ꝓpter reuerenti am. tum ad rep̄ſentādum ſanctitatis effectum: qui ex xp̄i ꝓuenit paſſiōe ẜm illud Heb̓. vlti. vt ſanctificaret ꝑ ſuum ſanguinem ppl̓m ⁊cͣ. ¶ Utꝝ debeat miſſa dici tm̄ in domo. ℟ndeo ꝙ ſic. regularit̉ ẜm illud i. Thi. 2. Scias quomō opeat te cōuerſa ri in domo: que eſt eccl̓ia dei viui. extra.n. eccl̓iam non eſt locus veri ſacrificij. vt di cit Augꝭ. ⁊ quia eccl̓ia non erat recludenda ſub finibus iudeoꝝ: ſed ī vniuerſo mū do diffundēda. ideo xp̄i paſſio eſt ſub diuo celebrata: vt ſic totus mūdus ſe habe at ad xp̄i paſſiōem vt domus. Et tn̄ vt di cit̉ de cōſe. diſ. i. circa finem. ⁊. c. cōcedimꝰ. In itinere poſitꝭ ſi eccl̓ia defuerit ſub diuo ſeu tentorio: ſi tabula altaris cōſecrata: ce teraqꝫ mīſteria ſacra ad iſtud officiū pertinentia ibi affuerint: miſſaꝝ ſolennia cele brare cōcedimus. ¶ Item intelligit̉ ẜm Ray. de poſitis in exercitu honeſto: vl̓ ſil̓i non tn̄ pōt celebrari in naui de mari vel flumībus: ne ea nutante ſanguīs effuſio. vel corꝑis indebita ꝯmotio fiat. ¶ Utꝝ domus in qͣ celebrat̉ debeat eſſe cōſecrata: ⁊ ſil̓r altare. ℟º domꝰ in qua celebrat hoc ſacr̄m nominat̉ eccl̓ia. hoc aūt ꝯgrue cōſecrat̉. tum ad rep̄ſentandā ſignificationē quā eccl̓ia ꝯſecrata eſt ꝑ xp̄i paſſiōeꝫ tum etiā ad ſignificandū ſanctificatiōem q̄ requirit̉ in his ꝗ hoc ſacr̄m reciꝑe debēt Per altare v̓o ſignificat̉ xp̄us. de qͦ Heb̓. vltꝭ. Per ip̄ꝫ offeramꝰ hoſtias laudis deo Unde ⁊ cōſecratio altaris ſignificat ſanctitatē xp̄i. vnde de cōſe. di. i. altaria placu it nō tm̄ vnctiōe criſmatis: ſed etiā bn̄dictiōe ſacerdotali ſacrari. Et ſic regularit nō licet hoc ſacr̄m celebrari niſi in domibus ſacratis. vt habet̉ de cōſe. di. i. nullꝰ. ꝓpter qd̓ etiam qꝛ infideles non ſūt de eccleſia. ibidem legit̉ eccl̓iam in qͣ cadauera mortuorū infideliū ſepeliunt̉ ſanctificare nō licet. ſed ſi apta videt̉ ad ꝯſecrādum: euulſis inde corꝑibus: ⁊ raſis parietibus vel tignis eius loci: reedificet̉. dicit nō quia fabrica ſit deſtruēda ẜm glo. ſꝫ ſu perficies parictū raſoꝝ in formā priſtinā reſtauret̉. poſtea ſequit̉. ſed ſi hec pͥus cōſecrata fuit miſſas in ea celebrare licet. Si tn̄ fideles fuerīt ꝗ in ea ſepulti ſūt ꝓpt̓ ne ceſſitatē tn̄: pōt ſacr̄m hͦ ꝑagi in domibus nō ꝯſecratis. ⁊ hͦ de ꝯſenſu ep̄i. vt ibidē de ꝯſe. di. i. legit̉. c. miſſaꝝ. Cāus ncc̄itatis ē ſi eccl̓ie in patria ſint deſtructe. de cōſe. di. i. cōcedimꝰ. ⁊ ſil̓r ẜm Sco. 4. di. 13. q. 2. ar2. Si ꝗs in via poſitus accedē non poſſit ad aliquā eccl̓iaꝫ cōſecratā: qd̓ regularit̓ eſt verū de nauigātibꝰ ⁊ ceteris hiꝰ. nō eſt enī veriſil̓e ꝙ obſeruantiā p̄cepti de ſancti ficatiōe ſabbati qd̓ eccl̓ia eſt interp̄tata: ī hͦ qd̓ eſt audire miſſā in die dn̄ica. de cōſe. di. i. miſſas. eccl̓ia voluerit impedire p̄ci piēdo ꝙ nō celebret̉ miſſa niſi ī domo cō ſecrata. cū nō debeat aliꝗs retrahi a magꝭ nccͣio: ꝓpter minus nccͣium. hͨ Sco. ibidē nō tn̄ debet celebrari ſine altari portatili cōſecrato: ſiue tabula parua ꝯſecrata. vn̄ ibidē legit̉. cōcedimꝰ ſi eccl̓ie fuerīt cōbuſte etiā ī capellis cū tabula ꝯſecrata miſſā interim celebrari. Capelle dicebant̉ antiꝗ tus tuguria caprarū pellibꝰ tecta. qꝛ eniꝫ xp̄i ſanctitas eſt fons totiꝰ eccl̓iaſtice ſan ctitatis. ideo in ncc̄itate ad ꝑagendū hoc ſacr̄m ſufficit altare cōſecratū. ꝓpt̓ qd̓ eij eccl̓ia nunqͣꝫ ſine altari conſecrat̉. tn̄ ſine eccl̓ia qn̄qꝫ cōſecrat̉ altare cum reliquijs ſanctoꝝ: quoꝝ vita abſcondita eſt cum xp̄o in deo. al̓s nō. vn̄ ibidē legit̉. placuit: vt altaria: in ꝗbus nullū corpus aūt reliquie martyris cōdite ꝓbant̉: ab ep̄is qui locis eiſdeꝫ p̄ſunt: ſi fieri pōt euertant̉. Intelligendū aūt ꝙ tabula illa parua dꝫ eſſe lapidea q̄ cōſecrari nō dꝫ: niſi capſu lam habeat cui cōpaginet̉. de capſula aūt non refert vtꝝ lignea vel lapidea vel de aliā maͣ ſolida fuerit. ¶ Sed nunꝗd cele brans ſuꝑ altare nō cōſtratū: vel fractū eſt irregularꝭ. ℟º ꝙ non. qꝛ irregularitas eſt de iure poſitiuo. hoc aūt nō eſt ī iure poſitum. ſcient̓ tn̄ celebrās ſuꝑ altare nō cō ſecratū grauit̓ peccat: etiam ſi hͦ faciat ex ignorātia craſſa. qͣꝫuis minꝰ qͣꝫ ſi hoc faceret ſcient̓. quia cōtra ordinatiōem eccleſie facit. de conſe. diſ. i. eccleſie. ⁊. caº cōcedimus. ⁊ duobus. c. ſequētibus. Super v̓o enormit̓ fractum celebrans eſſet irregularis. extra de cōſe. diſ. i. eccleſie. ¶ Ad hͦ nota ꝙ in oratorio pͥuato alicuiꝰ: miſſa celebrari nō dꝫ niſi de cōſenſu ep̄i: ⁊ ꝓpt̓ neceſſitatem. ⁊ ita ꝙ non fiat p̄iudicium: ſaltem enorme parrochiali eccleſie. Qui auteꝫ ſine ep̄i aucͣtate celebrauerit. vt dr̄ ibidē: deponi debet. de cōſe. diſ. i. vnicuiqꝫ. ⁊. c. ſi quis. ⁊. c. ſancimus. Sancimꝰ enim

C.IIII. XV. miſſam nō canere vel audire eā vbi non oꝑtet canere vel audire. de cōſe. diſ. i. ſicut Predicatoribꝰ tn̄ ⁊ mīoribus cōcedit̉ vt vbicūqꝫ fuerint ſine ꝑrochialis iuris p̄iudicio celebrare valeāt cum altari viatico. exͣ de p̓uil̓. in his q̄ ad cultum. Nec poſſūt al̓s: niſi de lnīa ep̄i. ¶ Item nullus ī eccl̓ia cōſecrata erigat aliqd̓ altare: niſi de lnīa ep̄i. de cōſe. diſ. i. nullus. ſed anteqͣꝫ ſit ꝯſecrata erigere p̄ſb̓ro licet. ẜm Io. di. 68. qͣꝫ. uis. ¶ Item ī altari in quo miſſaꝫ canta uit ep̄s: eo die preſb̓r: niſi eius cōſenſu: nō p̄ſumat aliā celebrare. de cōſe. di. 2. c. vlt. vl̓ niſi ncc̄itate vrgēte. 7. q. i. nihil. Eandē tn̄ miſſaꝫ pōt perfice̓ ſi ep̄s defecerit. vt dicit̉ ibidem. forte v̓o pōt rōnabiliter diciꝙ huic iuri derogatum eſt ꝑ ꝯͣriam cōſue tudinē p̄ſcriptam: qͥ derogat iuri ſcripto. In romana.n. curia ſepe celebrat̉ a pl̓ribꝰ an̄ ⁊ poſt in altari vbi celebrabant ep̄i cadinales ſciētibus ip̄is: ⁊ papa: ⁊ non ꝯͣdi cunt. ⁊ ideo vident̉ illud approbaſſe. Item ep̄s extraneus in aliena dioceſi p̄t celebrare de lnīa dioceſani: vel p̄ſb̓ri parrochialis dūmō ſine pōtificalibꝰ celebret vt dicit Inno. Hoſt. v̓o exͣ de auctor. c. ul̓ ti. dicit ꝙ etiam cum pōtificalibus ⁊ ſine lnīa pōt ſolennit̉ celebrare. ⁊ ſeruat̉ gn̄a lis cōſuetudo. ¶ De quo debet eē altare ℟ndeo ante tp̄s Silueſtri pape celebrabat̉ ſuꝑ altare ligneū: qd̓ cito poterat trāſ ferri. qꝛ ꝓpter ꝑſecutiōem nō erat certus locus fidelibꝰ ad manēduꝫ. ſed poſtea ſta tuit eccl̓ia vt tm̄ ſuꝑ altare lapideum cele braret̉. vnd̓ de cōſe. di. i. altaria. ſi nō ſint lapidea: criſmatis vnctiōe nō cōſecrent̉. qd̓ cōuenit ſignificatiōi huius ſacramēti tum qꝛ altare ſignificat xp̄um i. Corꝭ. io. petra autē erat xp̄s. tum qꝛ corpꝰ xp̄i in ſe pulchro lapideo fuit recōditum. Cōuenit etiam vſui ſacramēti. Lapis.n. eſt ſolidus nec de facili moueri pōt: qd̓ non erat neceſſariū in lege veteri: vbi fiebat in vno loco altare dei de terra vel de lapidibꝰ in ſe ctis fuit ad remouēdam idolatriā. De quo debet eſſe calix ⁊ patena. ℟º ſic̄ ibidem loquit̉. c. vaſa. ⁊. c. vt calix. p̄ſb̓ri nō aureis ſed ligneis calicibꝰ vtebant̉. Cepherinꝰ aūt papa in patenis vitreis miſſas cōſtituit celebrari. deinde Urbanꝰ oīa argentea fecit. poſtea ſtatutū eſt vt calix cū patena ſiue ex auro oīo: ſiue ex argento fiant: vel ſaltē de ſtanno ſub quo etiā ītelli git̉ plumbū ẜm Rod̓. de ere auteꝫ ſiue au ricalco nō fiant. qꝛ vini virtutē inficiunt erugine pariterqꝫ ꝓuocāt vomitū. Null aūt in ligneo ſeu vitreo calice p̄ſumat can tare. qꝛ.ſ. lignum eſt poroſū ⁊ ſanguis cō ſecratus in eo remaneret. Uitꝝ autem eſt fragile ⁊ fractiōis periculū īmineret. ⁊ ea dem rō eſt de lapide. ⁊ ideo ꝓpter reuerētiam ſacramēti ſtatutū eſt vt ex p̄dictꝭ ma terijs calix nō fiat. ¶ De quo debent eſſe corꝑale ⁊ palle altaris. ℟ndeo vbi pōt fi eri ſine ꝑiculo. eccl̓ia ſemꝑ ſtatuit circa hͦ ſacramētū illud qd̓ magis rep̄ſentat paſſiōem xp̄i. nō erat autē tm̄ periculū circa corpus xp̄i qd̓ ponit̉ in corꝑali. ſicut circa ſanguinē qui in calice cōtinet̉. ⁊ ideo lꝫ calix nō fiat de petra: corꝑale tn̄ ſit de lineo panno. qꝛ corpus xp̄i fuit pāno lineo inuolutū. Et debet eſſe corꝑale ab ep̄o cō ſecratum. de cōſe. di. i. omniū cōſulto. Cō uenit etiam pānus lineus ꝓpter ſui mun diciā: ad ſignificādum cōſcīe puritateꝫ. ⁊ ꝓpter multiplicē laborem quo pānus hiꝰ parat̉: ad ſignificādū Chriſti paſſiōem. ¶ Utꝝ liceat celebrare ſine veſtibꝰ ab epiſcopo bn̄dictis. ℟º ꝙ nō. tum ꝓpter eccl̓ie cōſtōnem. vn̄ de cōſe. di. i. veſtimēta. dr̄ ꝙ veſtimēta eccl̓ie: ꝗbus dn̄o mīſtrat̉ ſacra ta debēt eſſe ⁊ honeſta. ꝗbus ī alijs vſibꝰ nō eſt vtendū qͣꝫ eccl̓iaſticis ⁊ deo dignis officijs. tum ꝓpt̓ veſtimentoꝝ ſignificationē. tum etiā ꝓpt̓ eoꝝ p̄figuratiōeꝫ q̄ pre ceſſit in ueſtibus legaliū ſacerdotū: in mul tis tn̄ locis īualuit ꝯſuetudo ꝙ cingulum nō bn̄dicat̉. rōnabiliꝰ tn̄ eēt ip̄m benedici. ſpūalem.n. hꝫ ſignificatiōeꝫ: vt patebit jͣ. ſꝫ hͦ nō cōcludit ncc̄itatem. calciamēta. n. ſacerdotis ſpāleꝫ hn̄t ſignificatiōem. nec tn̄ ſotulares bn̄dicunt̉. ¶ Utꝝ celebrans ſine veſtibꝰ bn̄dictis ad celebrādū deputatis: ſit irregularꝭ. ℟º ꝙ nō. ſiue hͦ faciat ſcient̓ ſiue ignorāter. qꝛ hͦ nō inuenit̉ ī iure poſitū. tn̄ ſciēter ſiue ex ignorātia craſſa celebrās: aut ſine manipulo bn̄dicto: aut ſin̄ ſtola. ⁊ ſic de alijs grauit̓ peccat. vbi tn̄ ꝯſuetum eſt cingulū nō bn̄dici: nō credo ꝙ peccet celebrās ſine cingulo benedicto hͦ Rich̓. 4. di. 13. q. ar. 4. ⁊ Sco. 4. di. 13 quarti. ⁊ ¶ De defectibꝰ cōtingētibꝰ in miſſa. ti. 15 Einde cōſiderandū eſt de defectibus cōtingentibus in miſſe celebratiōe. Circa qd̓ ſciendum ꝙ hiꝰ defectibꝰ dupliciter

T. LI. XV. occurrri poteſt. Uno mō p̄ueniendo: ne.ſ. defectus accidat. Alio mō ſubſequēdo.ſ. vt illud qd̓ accidit emendet̉: vel adhiben do remedium: vel ſaltem ꝑ pnīam eiꝰ qui negligēter hoc egit. ¶ Et ad maioreꝫ euidentiā querunt̉ hic plura.ſ. quid fiet ſi p̄byter impeditus fuerit aliqua infirmitate vel morte. ℟ndeo ſi neſciat̉ vbi pͥmus ſacerdos deſierit: tunc debet hoſtia cuꝫ reuerentia reſeruari. quia neſcit̉ vtꝝ ſit cōſecrata vel non. ⁊ alia accepta hoſtia: debet alius ſacerdos myſteriū a capite inchoare. Si autē certum ſit vbi deſierit. aūt deſijt ante cōſecratiōem. ⁊ tunc nō oꝑtet ꝙ per alium ſuppleat̉. aut poſt cōſecratiōeꝫ. aut gͦ poſt cōſecratiōem corꝑis ⁊ ſanguinis. ⁊ tunc alius p̄ſbyter poſſet vbi ille defecit in cipere miſſam: ⁊ perfice̓. nec oꝑtet a capite incipere. Et ſic intelligit̉ illud. 7. q. i. nihil. Aut poſt cōſecratiōem corꝑis ⁊ ante cōſecratiōem ſanguīs. ⁊ tunc debet alia hoſtia accipi: ⁊ totum a capite inchoari. ꝗa cōſecratio corꝑis ⁊ ſanguinis ad vnum ꝑtinet ſacramentū: qd̓ ab vno debet ꝑfici Et hoſtia ꝑ primū ſacerdotē cōſecrata cū ſub illa vere ſit corpus xp̄i. cum ꝯſecratio corporis cōſecratiōem ſanguinis nō expe ctet. debet ſolennit̓ reſeruari: ac per ſecūdū ſacerdotē ſumi. hec Rich̓. 4. di. 8. q. 2. ar. 20. Et vt dicit̉. 7. q. i. illud. ⁊. c. ſe. Ubi tem poris vel loci vel cleri copia ſuffragatur: ꝗlibet p̄ſbyter celebrās debet habere poſt ſe ꝗ miſſam cōpleat: ſi eum cōtingat deficere. ⁊ hoc intelligit̉ de infirmo. Ne tamē vt dicit̉ in dicto. c. nihil. ꝙ naͣe languoris cā conſulit̓.ſ. in p̄ſumptiōis perniciē ꝯuer tat̉: nullus abſqꝫ patenti ꝓuētu moleſtie mīſter vel p̄ſbyter cuꝫ ceperit: imꝑfecta officia p̄ſumat oīno relinquere. ſi ꝗs autem hoc temerarie p̄ſumpſerit face̓: excōicationis ſnīam ſuſtinebit. ¶ Quid de p̄ſbyte ro cui poſtqͣꝫ eſt indutus occurrit remor ſus de aliquo mortali. nūquid deſiſtet aūt ꝓcedet. Indeo. aut non tenet̉ celebrare ⁊ tunc non debet accedere: niſi pͥus contritus ⁊ etiam cōfeſſus. Aut tenet̉: ⁊ tūc aūt habet copiam ſacerdotis. ⁊ ſic tenet̉ prius cōteri ⁊ cōfiteri. Aut non habet. ⁊ ſic tenet̉ ſe p̄parare per cōtritiōem: ⁊ habere ꝓpoſitum cōfitendi. ⁊ hoc ſufficit ad hoc ꝙ non peccet ſi accedit cum verecun dia ⁊ reuerentia. hec Bon̄. 4. diſ. 13. dubi. circa lr̄am. q. i. ⁊ etiam Bern. exͣ de cele. miſ. de homīe. in glo. B. ar. de ſen. excōi. de cetero. ⁊. c. quāuis. ⁊. 26. q. 6. qui recedunt. Si auteꝫ non p̄paret ſe ⁊ cantet. pec cat peccato omiſſiōis. cum omittat cōteri de alio etiā peccato: ſi eſt occultus. ſi auteꝫ eſt manifeſtus: dico ꝙ ſcandalizāt. ſi autē ab eccl̓ia ꝓhibitus: peccat oībus his modis: ⁊ peccato tranſgreſſiōis. hec Bon̄. vbi. sͣ. ¶ Quid faciet p̄ſbyter quādo celebrando recoleret ſe comediſſe: vel etiā ali cui peccato mortali ſubiacere. vel etiaꝫ ex cōicatuꝫ eſſe: cuius pͥus non erat memor ℟ndeo ꝙ vbi difficultas occurrit ſemꝑ accipiēdum eſt illud qd̓ minus habet de periculo. maxīe autem circa eccl̓ie ſacramētum hoc eſt ꝑiculoſuꝫ: qd̓ eſt cōtra per fectiōem eius. quia hoc ſacrilegiū eſt im mane. minus aūt eſt illud qd̓ pertinet ad qualitatem ſumētis. ⁊ ideo ſi p̄ſbyter poſt cōſecratiōem inceptam recordaret̉ ſe aliquid ꝯmediſſe vel bibiſſe: nihilominꝰ de bet perfice̓ ſacrificium ⁊ ſume̓ ſacramētū. Similit̓ ſi recordet̉ ſe peccatū aliqd̓ ꝯmi ſiſſe: debet penitere cum ꝓpoſito cōfitendi ⁊ ſatiſfaciendi. ⁊ ſic indigne non celebrat. ſed fructuoſe ſumit ſacramētum. Et eadem rō eſt ſi meminit ſe excōicatum: de bet enim aſſumere ꝓpoſitum humilit̓ ab ſolutiōem petendi. Et ſic ꝑ inuiſibileꝫ pon tificem Chriſtū cōſequet̉ abſolutiōeꝫ qͣꝫtum ad peragēdum diuina myſteria. Si v̓o ante cōſecratiōem p̄dictoꝝ meminit: tutius eſſet maxīe in cā ꝯmeſtiōis: ⁊ excōicatiōis miſſam inceptam deſerere: niſi ſcādalum graue timeret. hec Tho. 3. q. 83 ar.§. cā. 2. Aliqui v̓o diſtinguūt de eo ꝙ meminit ante cōſecratiōem. qꝛ aūt habet copiam ſacerdotū: ⁊ ſic debet cōfiteri. aut non habet. ⁊ ſic dixerūt aliqui ꝙ ſi populus aſſit. cōtritio cum ꝓpoſito cōfitēdi ſuf ficit. qꝛ ſcandalizaret populū ſi dimitteret Si autē non timeret ſcandalū: cōſulunt ꝙ dimittat: maxīe cum nihil cogat. Credendū tamē eſt ꝙ ſine peccato qd̓ inchoatū eſt poteſt perfice̓: ſi habet ꝓpoſituꝫ cō fitendi: ⁊ cum cōtritiōe totum ſuppletur. nec videt̉ ibi eſſe cōtemptus. hec Bon̄. 4 diſ. 13. dubi. circa lr̄am. q. i. ¶ Quid faciet ille cui accidit in miſſa remorſus de in regularitate: tunc enim non eſt remediuꝫ cōtritionis: nec etiam cōfeſſionis. ¶ Ad hoc reſpōdent aliqui ꝙ cum irregularis ſit ꝓhibitus hoc ſacramētum cōficere. ⁊ irregularitas ſolum deleat̉ per diſpenſatio nem: quātūcūqꝫ aſſit ⁊ ppl̓s: ⁊ ſcandaluꝫ

C.IIII. XV. timeat̉. cum nō ſit faciēdum cōtra verita tem vite: ⁊ cōtra preceptū ꝓpter ſcandalū tenet̉ aūt deponere cōſcīam irregularita tis: aut dimitte miſſam. hoc autē dico an̄ cōſecratiōem. maxīe ante inchoatiōeꝫ ca nonis. ¶ Alij v̓o dicunt ꝙ ꝓhibitio ꝓpter irregularitatē non extendit ſe ad eum. ma xime cum acceſſit ſine cōſcientia irregula ritatꝭ. Unde ꝓpter reuerētiam ſacramen ti: ⁊ ſcandalū populi dicūt: ꝙ ſi dolet ⁊ libenter faceret qd̓ in ſe eſſet: a dn̄o eſſe di ſpenſatū ꝓ tunc. hec Bon̄. vbi sͣ. ¶ Quid de illo ꝗ incipit in miſſa cōſcīam habere: ꝙ non ſit p̄ſbyter. ℟ndeo ꝙ aūt debet di mittere miſſam an̄ cōſecratiōem. aut conſcīam deponere. aut fingere infirmitatem. Ideo ſanū cōſilium eſt ꝙ homo ante dili genter ſe p̄paret: ⁊ in miſſa nō cogitet de ſe. ſed magis de ſacram̄to. hec Bonauen̄. vbi. sͣ. ¶ Quid faciet p̄ſbyter ſi poſt conſe cratiōem muſca vel aranea vel aliud ani mal venenoſū cadat: vel ꝯgnoſcat immiſ ſuum eſſe venenū calici: cauſa occidēdi eū. ℟ndeo ſi aliꝗd tale ante cōſecratiōeꝫ ac ciderit: tunc debet effūdi. ⁊ abluto calice denuo aliud cōſecrādum poni. ſi v̓o poſt cō ſecratiōem: debet caute aīal capi ⁊ diligen ter lauari: ⁊ cōburi. ⁊ ablutio cum cineri bus in ſacrariū mitti. ¶ De veneno auteꝫ dicēdum: ꝙ nullo mō ſume̓ debet: nec ali cui dare. ne calix vite vertat̉ in mortē. ſed debet diligēter ſeruari in vaſculo aliqͦ ad hoc aꝑto cū reliquijs alijs. Et ne ſacramentū remaneat imperfectū: debet in calice aliud vinū pone̓: ⁊ denuo cōſecratiōeꝫ ſanguis reſumere: ⁊ ſacramentū ꝑficere. hec Tho. 3. q. 83. arti. 6. cā. 2. Et ꝙ nihil abhomīabile debeat fieri huius ſacramēti occaſiōe: eſt ar. de cōſe. di. 2. ſi ꝑ negligētiam. in tex. ⁊ glo. ¶ Quid debet facere ſa cerdos ſi poſtqͣꝫ incepit canonē miſſe per pendat eſſe materiā īdebitam mīſtratam. ℟ndeo ſi ꝑpendat hoſtiam eſſe indebitaꝫ Aut ꝑpendit ante cōſecratiōem. ⁊ tunc de bet accipere hoſtiā debitam: ⁊ canonem a capite inchoare. Aut poſt cōſecratiōem: ⁊ ante vini cōſecratiōem. ⁊ tunc debet accipere aliam ⁊ incipere canonē a capite: ⁊ il lam cōſecrare. Et alia hoſtia debet reuerē ter reſeruari: aut a clericis: aut a ſacerdote ſumi poſt corporis ⁊ ſanguinis ſumpti onem. nō ante. quia poſt eius ſumptiōem non eſſet ieiunus. Si autem ꝑpendat poſt illius hoſtie ſumptiōem: ⁊ ſanguinis. non debet illa die aliam hoſtiam cōſecrare. ꝗa ieiunus non eſſet. vt dicit̉ de cōſe. diſ. 2. re latum. ſed debet de ſua negligētia penitere: ⁊ cōfiteri. Si autem ꝑpendit hoc poſt ſum ptiōem hoſtie: tamē ante ſumptiōem ſanguinis: videt̉ aliꝗbus ꝙ non debeat ſanguinē ſumere. quia ieiunus non eſſet. ſed ſanguis reſeruari debet: aut alicui ieiuno dari. Alijs autem videt̉ ꝯͣrium. quia qn̄ eſt cāus neceſſitatis: non ieiunus pōt cōmunicare. Si auteꝫ ꝑpendat in calice nō eſſe miniſtratā debitam materiā. Aut hoc ppendit ante cōſecratiōem panis: aut poſt ante tamē ꝓlatiōem verborū: quibus cō ſecrādum eſt vinum. Aut poſt ꝓlationeꝫ eoꝝ ante tamē corporis ſumptiōem. Aut poſt omīa p̄dicta ſcꝫ verba cōſecrationis ſanguinis ⁊ ſumptiōem corporis. Primo mō debet miniſtrare materiā debitaꝫ: ⁊ in cipere canonē a capite. Si autē non poſſet habere materiā debitam: non debet vlterius ꝓcedere. quia vt dicit̉ de cōſe. diſ. 2. cōperimus aut integra ſacramēta perci piant.ſ. cōficientes: aut ab integris arceantur. quia diuiſio vnius ⁊ eiuſdem myſterij ſine grandi ſacrilegio ꝓuenire non po teſt. ¶ 2º mō debet materiā debitaꝫ accipere: ſi poteſt habere. alia ſublata. ſed non credo ꝙ debeat canonē a capite incipere quia iam cōſecratio panis p̄ceſſit. ſed de bet reincipere a verbo īmediate ſequente panis cōſecratiōem. Si autē haberi non poteſt materia debita: non ꝓpter hoc debet omitte̓ corporis ſumptiōem. Cōtritus tn̄ cum ꝓpoſito cōfitendi de ſua negligentia. ¶ 2º mō debet accipere mam debitaꝫ: alia reuerēter in aliquo vaſe repoſita: ⁊ reinci pere ab iſto loco. Sil̓i mō poſtea qͣꝫ ce. ⁊cͣ. ⁊ ꝑagere myſteria vſqꝫ in finem. Et tutū eſt ꝙ poſt ſumptiōem corporis ⁊ ſanguīs aliam materiā ſumat anteqͣꝫ accipiat vinum qd̓ accipit̉ poſt ſanguīs ſumptionē. hec Richarꝭ. 4. di. ii. q. 2. arti. 6. o. Scd̓m v̓o Tho. 3. q. 83. arti.§. cā. 4. debet apponere aliam hoſtiā iterū cōſecrandā cū ſan guine. ⁊ hͦ ideo: qꝛ ſi dicet ſola v̓ba ꝯſecra tiōis ſanguīs: nō ſeruaret̉ debitꝰ ordo cō ſecrandi. ⁊ ſicut dr̄. 7. q. i. nihil. ꝑfecta non pn̄t videri ſacrificia: niſi ꝑfecto ordine cō pleant̉. Si v̓o inciperet a cōſecratiōe ſanguinis: ⁊ omīa verba cōſecratiōis repete̓t nō cōpeterent oīa verba niſi hoſtia ꝯſecra ta adeſſꝫ: cui verbis illis occurrāt q̄dā dicenda ⁊ faciēda nō tm̄ circa ſanguinē: ſꝫ

T. LI. XV. etiā circa corpus. Et oportet in fine ſume re hoſtiam cōſecrataꝫ iterum ī ſanguine non obſtāte ſi etiam pͥus ſumpſerit aquā que erat in calice. quia p̄ceptum de ꝑfection ſacramēti eſt maioris ponderꝭ qͣꝫ p̄ceptum ꝙ ſumat̉ a ieiunis. hec Tho. 4. di. s. q. x. c. ⁊ cum eo etiaꝫ cōuenit Sco. quo ad vltimuꝫ ibidem. Scd̓m Innocꝭ. v̓o: ſi p̄ſbyter poſt ſumptiōem corꝑis dep̄hende rit tm̄ aquaꝫ eſſe in calice vinū infundat ⁊ totam ſanguinis cōſecratiōem repetat. Et ſi ſcandalū de mora timeat: tm̄ conſe cratōis verba dicat.ſ. Sil̓i modo ⁊cͣ. Sed ſi aquam habuerit in ore: nō debet eam emittere. quia ꝓpter particulaꝫ corꝑis q̄ fuit in aqua poſita: eſt cuſtodiēda ne viliter tractet̉. ꝙ ſi aquam deglutiat: tunc cō ficere nō debet. quia nō eſt ieiunus. hͨ In nocentꝭ. ¶ Quid ſi poſt verba cōſecratio nis ſanguinis ꝑpendat ꝙ aqua deſit. An deo nihilominꝰ ꝓcedere debet. quia appo ſitio aque nō eſt de neceſſitate ſacramenti. vt dictum eſt. sͣ. tamē puniri debet ille ex cuius negligētia hoc cōtingit. Nullo aūt mō debet aqua apponi vino iam cōſecra to. quia ſequeret̉ iude ꝓ aliqua ꝑte corru ptio ſacramēti. vt dictum eſt. ¶ Quid ſi p̄ſbyter non recolat ſe dixiſſe verba con ſecratiōis: vel etiam alia verba que dicūtur ibi. ℟ndeo. nō debet de hoc mēte tur bari. non enī qui multa dicit recolit omīa que dixit: niſi forte in dicēdo apprehēderit aliquid ſub ratiōe iam dicti. ſic eniꝫ fit aliquid memoriale inqͣꝫtum ſumit̉ ſub ra tiōe p̄teriti. vt dicit̉ in liº de memoria. Si tamē p̄ſbytero ꝓbabiliter cōſtet omiſiſſe aliqua. ſi ꝗdem nō ſūt de nceſſitate ſacra menti: nō eſtimo ꝙ ꝓpter hoc debeat reſumere immutādo ordinem ſacrificij: ſed debet vlterius ꝓcedere. Si v̓o certificet̉ ſe omiſiſſe aliquid eoꝝ que ſunt de neceſſita te ſacramēti.ſ. formam cōſecratiōis: idem videt̉ faciēdum ſicut dictum eſt ī defectu materie: vt.ſ. reſumat̉ a forma cōſecrationis. ⁊ cūcta per ordinē recitent̉: ne ſacer dotij ordo mutet̉. hec Tho. 3. q. 8. arti. 6 cā. 4. ⁊. 5. ¶ Quid ſi ꝓpter frigus qd̓ p̄ſbyter patit̉ in manibꝰ: vel ex negligētia hoſtia dilabit̉ in calicem. ℟ndeo ẜm Tho. vbi. sͣ. cā. 6. ꝙ non eſt neceſſe ꝓpter hoc aliꝗd circa celebratiōem huiuſmōi ſa cramēti iterari. ¶ Quid ſi vinū in calice congelet̉. ℟ndeo ſi p̄ſbyter dep̄henderit ip̄m eſſe cōgelatum ante cōſecratiōem: reſoluat illud an̄qͣꝫ ꝯſecret: vt habeat actualem ratiōem potus. Si tamē nō reſoluat adhuc cōficit. quia vinum cōgelatū a nō cōgelato differt tm̄ qualitate accidētali. Quid ſi ꝑ negligētiā p̄ſbyteri Chriſti ſanguis effundat̉: vel ſacramētum ſūptuꝫ ē nomat̉: aut etiam hoſtie cōſecrate tandiu ſeruent̉ ꝙ putreſcant. vel etiam ſi a muribus rodant̉. vel qualitercūqꝫ perdant̉. ℟ndeo ſicut legit̉ de cōſe. diſ. 2. ex decreto Pij pape. caº p̄allegato. ſi ꝑ negligēti am. dicit̉. Si ꝑ negligētiam ſtillauerit de ſanguine in tabula: radet̉. ſi v̓o non fue rit tabula: terra radet̉ ⁊ igni cōburet̉: ⁊ ci nis intra altare condet̉. ⁊ p̄ſbyter. 40. di es peniteat. Hoc decretū intellige ẜꝫ Rod̓ cum non dicat. 40. dies peniteat in pane ⁊ aqua. ſufficit ieiunare in cibo cōi: vl̓ eū ſicut ſolet ſexta feria ieiunari. ¶ Sequit poſtea de dicto decreto. Si ſuꝑ altare.ſ. nō interpoſita palla ſtillauerit calix: miniſter i. p̄ſbyter ſorbeat ſtillam ⁊ tribus diebus peniteat. ſi ſuꝑ lintheū altaris pͥmuꝫ ⁊ ad aliud ſtilla ꝑuenerit. 4º diebus peniteat. ſi vſqꝫ ad tertiū. o. diebus peniteat. ſi vſqꝫ ad tabulaꝫ. 20. diebus ⁊ lintheamīa que tetigit ſtilla: ter miniſter lauet: calice ſubtꝰ poſito: ⁊ aqua ablutōis ſumat̉: ⁊ iuxta al tare recōdat̉. ¶ Nō ex hoc ꝙ ẜm Io. ſi quid turpe cecide̓it in calicem: nō teneor ſumere. poſſet etiam ſumi in potū niſi ꝓpt̓ ablutiōem dimitteret̉. Illi etiam ꝙ ſuper his habent aliqd̓ p̄ceptum ſynodale: formam eis traditā ſequi debent. vt dicit̉ ibi dem. ¶ Sequit̉ ibidem de penitētia Bede p̄ſbyteri. ſi quis ꝓpter voracitatem vel ebrietatem euchariſtiā enomuerit. 40. die bus peniteat: ſi laycus eſt. Clerici autē vel monachi diaconi vel p̄ſbyteri. 7. diebus Ep̄i. 30. Si autem infirmitatꝭ cauſa euomuerit. 7. diebus peniteat. Debet etiaꝫ inhoc cāu vltimo: ſicut in cā ſupͣdicto ſumi vomitus ille ⁊ diligenter cremari: ⁊ ci neres iuxta altare recondi. Et dicit glo. ſu per caº ſi quis. de cōſe. diſ. 2. ꝙ pro cāu in firmitatis penitentia imponit̉ ad cautelā vt. 34. q. 2. in lectum. Et quia ſumere nō debuit: cum infirmus eſſet. ideo in culpa fuit. ¶ Sequit̉ etiam ibidem ex concilio Aurelian̄. Qui non cuſtodierit bene ſacramētum ⁊ mus: vel aliquod aliud ani mal illud in eccleſia comederit. io. diebus peniteat. Qui autem perdiderit illud in eccleſia: aut pars eius ceciderit:

C.IIII. XVI. ⁊ non inuenta fuerit. zo. diebus. Et ẜm Tho. 3. q. 83. ar. o. caſu. 7. hac pnīa videt̉ dignus p̄ſbyter: ꝑ cuius negligentiaꝫ hoſtie cōſecrate putrefiūt. Ad hoc nota ꝙ in p̄dictis penitentijs debet ieiunare: ⁊ a ꝯmuniōe ceſſare p̄ſbyter penſatis tamen cōditionibus negocij ⁊ perſone: poteſt minui ⁊ addi ẜm Io. Obſeruādum autē eſt ꝙ vbicūqꝫ inueniunt̉ integre hoſtie: vel ſpecies: ſunt reuerēter ſeruāde. qꝛ manētibus ſpēbus manet ibi corpus xp̄i. vt dictū ē. Ea v̓o in ꝗbus inueniunt̉: ſi ꝯmo de fieri poteſt: ſunt cōburenda: cinere ī ſacrario recōdito. vt sͣ. dictuꝫ eſt de raſura tabule. hec Tho. ibidem. ¶ Item ſtatuit eccl̓ia vt in cunctis eccleſijs criſma ⁊ eūchariſtia ſub fideli cuſtodia clauibus adhibitis cōſeruent̉: ne poſſꝫ ad illa temera ria manus extendi ad aliqua horribilia: vel nepharia exercēda. Si v̓o is ad queꝫ ſpectat iſta cuſtodia: ea incaute reliquerit tribus menſibꝰ ab offō ſuſpendat̉. ⁊ ſi per eius incuriā aliꝗd nephariū cōtigerit grauiori ſubiaceat vltiōi. exͣ de cuſto. euchaſtatuimꝰ. Item diſtricte p̄cipit̉ ꝙ a p̄ſbyteris euchariſtia in loco ſingulari mūdo: ⁊ ſignato ſemꝑ honorifice collocata: deuote ac fidelit̓ cōſeruet̉. exͣ de ce. miſ. ſane. ¶ De auditiōe miſſe. ti. 16. Oſtea cōſiderādum eſt de auditiōe miſſarū. ⁊ circa hanc q̄ runt plura. vtrū ſeculares teneant̉ in die dominica miſſaꝫ audire. ℟ndeo ꝙ ſic. p̄cipit̉.n. ſecularibꝰ ⁊ multo fortius clericis: ꝙ in die dn̄ico to tas miſſas audiant: ita ꝙ ante benedicti onē p̄ſbyteri nō recedant: ſupple ẜm Io. niſi neceſſitas cogat qd̓ ſi fecerint ab ep̄o publice cōfundant̉. de cōſe. di. i. miſſas. ꝗ v̓o vſqꝫ ī finem nō ꝑſeuerauerit ſupple ex cōſuetudine vel ſuꝑſtitiōe. vt dicit glo. vl̓ qui recedit quādo p̄ſbyter ī eccl̓ia verbū dei ꝓponit. ſupple ẜm glo. eū qͣſi minꝰ litte ratū ꝯtemnēs: excōicet̉. di. i. oēs fideles. ⁊ c. ſe. ⁊. 28. di. ſedulo. Qui etiā die ſolēni p̄termiſſo eccl̓ie cōuentu ad ſpectaculū va dit excōicet̉. ibideꝫ. ꝗ die. Clericis v̓o diſtricte p̄cipit̉ in virtute obediētie: vt diuinum officiū nocturnū: pariterqꝫ diurnuꝫ quātum eis deus dederit: ſtudioſe celebrēt pariter ⁊ deuote. exͣ de cele. miſ. dolentes. .§. ſunt ⁊ alij. ¶ Si v̓o querat̉ vtrū ſeculares: qui non audiunt miſſam in domini ca mortalit̓ peccent. Dicēdum eſt ꝙ non audire miſſam in die dn̄ica ſeculari aliqn̄ poteſt eſſe peccatū mortale. aliquādo veni ale. aliquādo nullum peccatū. tunc enim eſt peccatū mortale quādo omittit hoc ex cōtemptu vero vel interp̄tatiuo. voco aūt cōtemptum interp̄tatiuū: quādo ſine cau ſa legitima miſſam non audire in diebus dominicꝭ aſſueſcit. puta vt ad ſpectacula iret: non audire miſſam aſſueſceret. Cauſam legitimaꝫ voco: qn̄ detinet̉ corporali infirmitate: vel inimicoꝝ timore: vel ali quo alio ſimili: qd̓ ẜm rectum iudiciū excuſatio legitima debeat reputari. Et talis ab ep̄o debet cōfundi. vt dicit̉ de cōſe. diſ. i. miſſas. Ꝙ autem talis mortaliter peccet probat̉ per hoc ꝙ talis excōicari debet. vt de cōſe. diſ. i. qui die. Excōicatio.n. non debet fieri niſi ꝓ peccato mortali. C Tunc autē eſt ei peccatū veniale: cuꝫ hoc omittit non ex aliqua cā legitima: ſed ex aliqua mentis infirmitate. ſicut ex aliqua paſſiōe: vel ex aliqua pigricia. ſi tamē ad hoc non fuit aſſuetus. ¶ Tunc autē eſt ei nullum peccatū: cuꝫ hoc omittit ex aliqua cauſa legitima. vnde glo. ſuꝑ illud. c. miſſas: dicit ſic. hoc dico p̄ceptum eſſe. vnde cōtra p̄ceptum faciunt: qui diebus dominicis non audiunt: niſi neceſſitas aliqua cogat. ¶ Sed obijcit̉ ꝙ cōſuetudo eſt in cōtrarium. quia multi ſeculares in domi nica miſſam nō audiunt. nec tamē ab epiſcopo cōfundunt̉. ℟ndeo ꝙ cōſuetudo que eſt ad irreuerētiam dei: quāto eſt diuturnior: tanto eſt deteſtabilior: ⁊ tanto ma gis debent eam ſuꝑiores conari citius extirpare. vnde talis cōſuetudo nō excuſat ſequētes eam a peccato mortali. hec Richar. quolibet.i. q. 19. ¶ Item de cōſe. di. i. ep̄us. dicit̉. Nullus epiſcopꝰ ꝓhibeat in trare eccleſiaꝫ ⁊ audire verbum dei: ſiue gentilem ſiue hereticū: ſiue iudeum vſqꝫ ad miſſam cathecuminoꝝ.i. vſqꝫ ad cōſe cratiōem. ¶ Sed ꝯtra diſ. 25. c. perlectꝭ circa princi. vbi dicit̉ ꝙ hoſtiarius debet infideles eijcere. ⁊. 24. q. z. clericus. ⁊ i. q. i. non liceat. Ad quod dicūt ꝗdaꝫ ꝙ illud. c. Ep̄us: non tenet̉. Uel dicēdum: ꝙ ibi audire verbum dei ponitur ꝓ eo qd̓ eſt audire predicatiōem verbi dei. poteſt enim prelatus in eccleſia cōuocare excōicatos ad audiēdū p̄dicatiōeꝫ. qͣ finita ſta tim exire debe̓t. exͣ de ſen. ex. rn̄ſo. hͦ Hoſti.

C. II. ¶ Quam miſſam debet ꝗs audire. ℟ndeo miſſam diei. vnde ꝓpter miſſam pecu liareꝫ de aliquo ſancto: vel de mortuis: nō debet ꝗs dimittere qn̄ audiat miſſā de die exͣ de cele. miſ. ꝗdam. Hoc aūt ꝗdam ītelligūt qn̄ dies ꝓpriam hꝫ miſſam. ⁊ de illis ꝗ quotidie tenent̉ audire miſſaꝫ. ⁊ ſic ītel ligit Rod̓. vnde ꝓhibitum eſt in dicto. c. ꝗdam audire miſſas peculiares: nō quia malum ſit tales miſſas audire. ſed ꝗa ma lum eſt ꝓpter illas miſſas canonice inſtitu tas dimitte̓. ⁊ etiam: qꝛ malum eſt credeꝙ iſte ſint meliores qͣꝫ ille. al̓s ſi fiat ex re uerētia: licite audiunt̉. hͦ habent̉ in glo. ſuꝑ dicto. c. ꝗdam. ¶ Utꝝ poſſit miſſa ma loꝝ p̄ſbyteroꝝ audifi. ℟ndeo ꝙ ſic. aliquoꝝ: ⁊ aliqͦꝝ nō. Illi quoꝝ miſſa licite audiri nō pōt: ſunt illi a ꝗbꝰ alia ſacram̄ ta licite nō poſſūt recipi.ſ. ꝗ ſciunt eos eſſe tales: qͣles ſunt heretici: ſciſmatici: excōicati: īterdicti: ab offō ſuſpenſi: depoſiti ſiue degradati: irregulares. Et hoc dico ſiue ta les ſint occulti ſiue maīfeſti. Omēs enī ta les ſūt ꝑ ſnīam eccl̓ie executiōe pͥuati. di. 22.§. veꝝ ⁊.§. porro. exͣ de cle. ex. mi. ſi ꝗs ep̄s. ⁊. c. ſi ꝗs p̄ſbyter. ⁊. c. clerici aūt. Sil̓it̓ ſimoniaci qͣꝫdiu ab eccl̓ia tolerant̉. exͣ de ſimo. tanta. Sil̓r fornicatores notorij. ſecꝰ eſt ſi ſint occulti. di. 22. nullus. Lꝫ.n. forni catio nō ſit grauior ceteris pctīs: ad eam tn̄ homīes ſūt ꝓniores ꝓpter ꝯtumaciaꝫ carnis. ⁊ iō eccl̓ia ꝓhibuit ſpālit̓ ne quis audiat miſſā ꝯcubinarij notorij. In alijs v̓o crimībꝰ expectāda eſt ſnīa eccl̓ie: etiaꝫ ſi ſint notoria. 15. q. vltꝭ. Omniū igit̉ p̄ſbyteroꝝ ſupͣdictoꝝ miſſe licite nō pn̄t audi ri. qꝛ ſūt ſuſpēſi quo ad ſe ex ſnīa dei. ⁊ qͦ ad alios ex ſnīa eccl̓ie. ⁊ iō peccāt ꝗcūqꝫ miſſā eoꝝ audiūt: vel ab eis ſacr̄a ſuſcipi unt. qꝛ ꝯͣ ſtatutū eccl̓ie cōmittūt. ¶ Sciēdum tn̄ ꝙ baptiſmꝰ in articulo ncc̄itatis licite dari ⁊ recipi pōt ab oībus ſupͣdictꝭ vt etiā habitū eſt. sͣ. Uidet̉ etiā ꝙ euchari ſtia licite recipi poſſet ī articulo mortꝭ a ſimoīaco: ⁊ etiā a fornicatore notorio: nō tn̄ ab alijs ſupͣdictis. di. 22.§. porro. Et ſic ẜm hͦ ſimoniaco ⁊ fornicatori notorio licet euchariſtiā tange̓ in hoc cā. nō tam̄ ꝯfice̓. hͨ Io. ⁊ Hoſti. exͣ de heretꝭ. fr̄nitatꝭ. ⁊ Bern̄. exͣ de coha. cle. ⁊ mu. c. vltꝭ. ⁊ de p̄ſcriptꝭ. cū nō liceat. Un̄ v̓ſus. Simon ſuſpenſus anathema depoſituſqꝫ. Non celebrant hereſis ſciſmaticuſqꝫ mechꝰ. Qn̄qꝫ lauāt ſimon mechꝰ abluet atqꝫ cibabit. Omniū v̓o alioꝝ p̄ſbyteroꝝ maloꝝ ſiue ſint pctōres occulti: ſiue maīfeſti ꝗ nō ſūt ꝑ ſnīam eccl̓ie executiōe cōſecrādi pͥuati miſſe licite pn̄t audiri vſqꝫ ad eccl̓ie ſnīaꝫ ⁊ ab eis licite ſacr̄a recipi. qꝛ lꝫ quo ad ſeſint ſuſpēſi ex ſnīa dei: nō tn̄ qͦ ad alios ex ſnīa eccl̓ie. exͣ de coha. cle. ⁊ mu. vr̄a. ⁊. c. queſitū. ¶ Utꝝ aliꝗs a miſſis ⁊ alijs officijs p̄ſbyteroꝝ pctōꝝ ꝗ adhuc ab eccl̓ia tolerant̉ abſtinē licite poſſit. ℟º ꝙ ſic. ſi bono zelo hͦ faciat.ſ. vt ꝑ hͦ p̄ſbyter confu ſus a peccādo ſibi caueat ⁊ peniteat. nō li cet aūt abſtine̓ ex ꝯtemptū. qꝛ ſi ip̄e p̄ſbyter in fornicatiōe iaceat: eiꝰ mīſteria nō ſt̓ ꝯtemnēda: qͣꝫdiu ab eccl̓ia tolerat̉. exͣ de coha. cle. ⁊ mu. vr̄a. vbi ad hͦ in tex. ⁊ glo ¶ Pone ꝙ p̄ſbyter ꝯcubinā teneat ī domō: ⁊ prochiani videāt eū indutū ad miſ ſam dicendā. ꝗd faciēt. Si.n. audiāt miſſam eiꝰ: faciāt ꝯͣ cōſcīam q̄ dictat eis ꝯͣriū ⁊ etiā ꝯͣ ꝓhibitiōem Nicolai. ⁊ Alex. di. 22. nullus. vbi dr̄. Nullꝰ audiat miſſā p̄ſ byteri quē ſcit ꝯcubinā in domo hr̄e. Si aūt nō audiāt: remanet ſibi ſcrupulꝰ ī cōſcīa: q̄ p̄cipit ꝙ ꝑcipiat̉ cōio a ſacerdote: quāuis polluto vſqꝫquo ep̄oꝝ iudicio reprobet̉. ij. q. vltꝭ. ℟º ad maiorē euidētiaꝫ huiꝰ qōnis. pͦ de notorio. eſt dicendū. dein de ad q̄ſituꝫ rn̄dendū. ¶ Circa pͥmū ſciēdū: ꝙ dr̄a eſt īter famā. maīfeſtū. notoriū. rumorē. oīno occultū. ⁊ pene occultū. Fama.n. ẜm Hoſti. duplex ē. vna q̄ hr̄ de homine. ⁊ ſic deſcribit̉. Fama ē ille ſe dignitatis ſtatꝰ vita ⁊ moribꝰ ꝓbatꝰ. ff. de v̓a. ⁊ exͣor. ꝯgni. cogitationū.§. exercitio. ⁊ qui talē famā negligit eſt crudelis. 12. q. i. nolo ⁊ ꝯuenit iſta deſcriptio tm̄ fame bone. Un̄ ꝑ oppoᵐ p̄t deſcribi mala fama. Un̄ infamia ē leſe dignitatꝭ ſtatꝰ vita ⁊ moribꝰ reꝓbatꝰ. Alia ē fama q̄ hr̄ inter hoīes. ⁊ hͦ ſic deſcribit̉ ẜꝫ Hoſt. Fama ē publica ſiue famoſa inſinuaº ſiue ꝓclamaº ⁊ cōis ex ſola ſuſpitiōe ⁊ incerto autore ꝓueniens. ⁊ hͦ deſcriptio ꝯueīt cōit̓ bone fame ⁊ ma le. ſꝫ hͦ ẜm Bern̄. exͣ de co. cle. ⁊ mu. vr̄a. ⁊ Guil. durꝭ. in ſpe. nō ꝓcedit. qꝛ ẜm eos fama qn̄qꝫ ꝓcedit ex ſcīa. qn̄qꝫ ex ſuſpitiōe vt dic̄ Guil. ibidē de ꝯſe. di. 4. ſanctū eſt. Pōt aūt deſcribi fama ꝓut ſe hꝫ cōiter ad famā bonam ⁊ malam ẜm Guil. ibidem. hoc mō fama eſt vehemens vulgi ſiue maioris partis eius opinio rei de qua querit̉ cōſentiens. ar. 2. q.§. p̄ſbyter ſi. hec autem.ſ. fama per ſe non probat. vn̄ dicit̉

.IIII. XVI. fama volat. ideo nō eſt de facili credēdū. 15. q. 7. ſi ꝗd de quocūqꝫ. Dictū.n. vniꝰ facile ſequit̉ multitudo. exͣ de purg. ca. cū in iuuentute.§. i. ⁊ vane voces populi non ſunt audiende. C. de penis. l. decurionū. Si tn̄ fama cōcurrat cum vno teſte bn̄ ꝓbat ſicut noͣ. Guil. in ſpec. ar. exͣ de ꝓba. ſicut. ⁊. C. de re. credi. ī bone. Et videt̉ ꝙ magꝭ valet qͣꝫ vnꝰ teſtis. vt exͣ de ꝯſan. ⁊ ar. ſuꝑ eo. Et vbi iudex de fama dubitat: a vicinis vbi ꝯuerſatus ē reus: inꝗrat. extra de electꝭ. poſtqͣꝫ. Et ad hoc ſufficiūt duo teſtes exͣ de accuſa. inquiſitiōis.§. fi. Lꝫ autē fama ꝑ ſe nō ꝓbet: ẜm tn̄ ꝙ notat Hoſti. inducit purgatiōem: ſi vicinis frequens ſit ⁊ ſcandalū inducat. exͣ de coha. cle. ⁊ mu. tua. in fi. Impedit etiaꝫ mr̄imoniū ꝯͣhendum: ne deterius inde cōtingat. exͣ de conſan. ⁊ ar. ſuꝑ eo. Et forte ꝓbatiōem inducit vbi nō parat̉ alijs p̄iudiciū. exͣ de cle. ꝑ ſal. ꝓmo. c. i. fama etiā cōſentiens.ſ. cuꝫ aſſertiōe partꝭ. ꝓbat vt aliqn̄ eſt in aliqui bus. ar. exͣ de te. ꝑſona. ⁊. 4. q. 3. vbi. Iteꝫ ſepe ꝓbat adeo ꝙ etiam aliqn̄ ꝓpter taleꝫ famā diuortiū celebret̉. 25. q. 6. ſi duo. qͣli bet etiā fama p̄ſumptiōem inducit. ff. de queſtio. l. de minore. in fine. ¶ Guil. auteꝫ in ſpec. noͣ. ꝙ dicendū eſt ẜm Martinū de fano. famā ꝓbare: ⁊ ei ſtare donec ꝯͣriuꝫ ꝓbet̉. ſuꝑ eo auteꝫ qd̓ dicit̉ in p̄dicto. v̓. Item ſepe veluti fama cōſentiēs ⁊cͣ. diſtin guit ſuꝑ quo cōſentiat hoc mō.ſ. ꝙ ſi peto a te hereditatē Petri: ⁊ tu affirmas eū viuere ſola fama ꝓbat ꝙ ſit mortuꝰ ⁊ au fert ibi exceptiōem. Si aūt dico te aliꝗd mihi vendidiſſe vel homīem occidiſſe: ⁊ hiꝰ nō ſufficit mihi famā ꝓbare. ⁊ rō eſt. qꝛ primū.ſ. mors nccͣio qn̄qꝫ cōtingit. 2ᵐ v̓o forte nō. ⁊ ſic cum alijs ꝓbat. Qd̓ aūt ff. de teſti. l. 2.§. uerba. notat̉ ꝙ fama indu cit ſemiplenā ꝓbatiōem. dicit hoc debe̓ in telligi in ciuilibꝰ. qꝛ ſecus eſt in crimīalibꝰ C. de ꝓbatꝭ l. fi. ⁊. 2. q. 8. ſciant. ¶ Manifeſtū eſt publica ſiue famoſa īſinuatio ſiue ꝓclamaº: ⁊ cōis ex certa ſcīa ⁊ certis au ctoribus: paucis tn̄ ꝓueniēs. vn̄ dicit̉ qd̓ eſt maīfeſtū ꝓbari dꝫ ⁊ pōt anteqͣꝫ aliꝗs ꝯdemnet̉. exͣ de cōſan. ⁊ ar. ſuꝑ eo. qd̓ au diri pōt: etiam ſi manifeſtū iudici ⁊ certū ſit. 2. q. 3. deus omīpotēs. Et tale manifeſtuꝫ dicit̉ publicū ex fama. qꝛ eſt fama: ⁊ qꝛ eſt famoſū ⁊ certum. exͣ de coha. cle. ⁊ muli. tua.§. ſi v̓o publicū ſit. Fama gͦ ex ſola ſuſpitiōe orit̉. manifeſtū ex opinione cōi ⁊ ſcīa paucoꝝ. ¶ Sed in quo dr̄t cōis opinio a fama. ℟ndet Guil. ī ſpec. ꝙ cō munis opinio facit ius: ⁊ ꝑbat ⁊ ſumit̉ ꝓ v̓itate. vt. C. de teſti. l. i. ⁊. ff. de of. p̄. barba rius. ⁊ 3. q. 7.§. tria. ſed fama nō facit ius ei tn̄ ſtat̉ donec ꝯͣrium habet̉. vt habituꝫ eſt. sͣ. Tn̄ cōis opinio vicinoꝝ nō probat vt in p̄dicta. l. barbariꝰ. ſed honoꝝ. ſic enī C. de ep̄i. audi. aucͣ. p̄ſides. ¶ Notoriū aliud ē iuris. aliud ē facti. Notoriū iuris eſt de quo aliꝗs canonice per ſnīam eſt ꝯdem natus: vel in iure ſponte cōfeſſus. lꝫ enim ꝗs falſo cōfiteat̉: vel inique ꝯdemnet̉. tn̄ per cōdemnatiōem vel per ſnīam illaꝫ fa ctū illud habet̉ de iure ꝓ notorio: donec ꝯͣ rium oſtendat̉. exͣ de tem. or. c. fi. ⁊ de re iudi. ſicut. Et hoc eſt veꝝ de cōfeſſo. dūmō ꝑſeueret in cōfeſſiōe. al̓r non. ff. de queſti. l. i.§. queſtioni. ¶ Notoriū facti eſt cuius te ſtis eſt populus: ⁊ diſſimulatiōi ⁊ inficiationi nō eſt locus: vt cum exhibet ſe cōſpe ctui hominū: ita ꝙ nulla pōt tergiuerſation celari. exͣ de coha. cle. ⁊ mulie. veſtra. ⁊. c. tua. ⁊. c. queſitum. Et intelligit̉ populus eſſe teſtis ſiue crimen notum ſuꝑ omībus ꝗ ſunt in loco illo.ſ. in villa vel parro chia: ſiue maiori parti ẜm Innoc. 2. q. i. ſcelus. ⁊. c. manifeſta. ⁊. c. de manifeſta. Si etiam villa vl̓ parrochia nō haberet niſi io. parrochianos: ſufficeret crimen eſſe nō tum illis. io. ſcꝫ vt ſic diceret̉ notorium ẜm Io. quia. io. homīes faciunt populuꝫ ſiue ꝑrochiam. io. q. z. vnio. ⁊ teſtimoniū vnius parrochie facit crimen eſſe notorium. vt exͣ de purga. cano. cum dilectus. Si autem prochia habeat multos parro chianos: etiam mille ⁊ tm̄ ex eis. io. ſcandalizent̉ ꝗ ſint graues ⁊ honeſte perſone de fornicario ſacerdote fieri pōt ẜm Rod̓ interpretatio: ꝙ populus ſcandalizet̉. ma xime cum. io. homines faciant populū: vt dictum eſt. ſicut duo cōgregatiōeꝫ. extra de electꝭ. c. i. ⁊ tres collegium. ⁊. 12. vel. 20. turbam. ⁊ 4º porci vel. i. oues gregem. ff. de verbo. ſigni. l. neratius. Non tamē di ci poteſt vt notat Guil. in ſpecu. notorium aliquid in vico vel villa vbi tm̄ duo vel tres vel quinqꝫ habitant. quia ſecretū di citur: qd̓ ſit coram quinqꝫ. de peni. diſ. i.§. hec ergo ſecreta. v̓. non ſunt hec. ¶ Quidam etiam diſtinguūt ⁊ forte non male. vt dicit idem ꝙ relinquit̉ arbitrio iudicis qͦt hoīes faciūt notoriū. cū in iure nō ſit exp̄ſſum. ar. exͣ de of. dele. de cauſis.

T. III ¶ Item notoriū facti aliud eſt facti ꝑma nētis actu. vt cum ꝗs publice tenet ꝯcubi nā vel mulierē ſuſpectaꝫ in domo: vl̓ alibi vbi forte argumēta apparēt.ſ. aīalia ſu per terrā gradiētia: ⁊ de hiꝰ notorio credit̉ ſimplici aſſertiōi officialis. 4. q. 4.§. aliqn̄ Un̄ ſi cōſtet aliquem hr̄e ſecū in domo ſu ſpectā mulieri eo ip̄o fornicatio ꝓbata vi det̉. exͣ de coha. cle. ⁊ mu. ſi quiſqꝫ. ⁊. c. cle ricos. ⁊ ſi publice teneat eam: eoip̄o eſt cō uictus. vt in. c. clericos. Al̓r.n. nō poteſt eē certum: niſi ꝑ hiꝰ p̄ſumptiōem. exͣ de pre ſumptꝭ. lr̄is. ⁊. c. 3. hͨ Bern. exͣ de coha. cle. ⁊ mū. tua. Un̄ ẜm Guil. in ſpec. tale noto rium pōt dici notoriū facti a iure p̄ſumpti qꝛ ius ſic adeo p̄ſumit ꝙ illud notoriū eē reputat. ⁊ ſic talis p̄ſumptio ꝓ notorio ha bet̉. vt in. c. p̄allegatꝭ. tua. clericos. lr̄is. Aliud eſt facti trāſeuntis actu: vt ſi quis publice occidat homīem: vel faciat ſortile giū: vel ſil̓e. vt exͣ de teſtꝭ. cogen. ꝑuenit. Aliud eſt notoriū facti interpolati: vt illd̓ qd̓ ſic fit publice: qd̓ aliqͣ tergiuerſatione celari nō pōt: ⁊ qd̓ ſepius iterat̉: nō ſit tn̄ ꝯtinue. hiꝰ eſt crimen vſurarij manifeſti. ⁊ de hoc habet̉ exͣ de vſur. cuꝫ tu. manifeſtos.i. notorios. hoc membꝝ notorij ponit Guil. in ſpec. ¶ Aliud eſt facti p̄ſūpti vt cum aliꝗs eſt habitus publice ꝓ filio: ꝯſanguīeo: vel affine alicuiꝰ exͣ de fi. p̄s. cō querēte. Cōſanguinitas.n. p̄ſumpta dicit̉ notoria. exͣ de diuortꝭ. porro.§. i. qꝛ ꝙ ali ꝗs ſit filius alicuius: vere ꝓbari nō pōt. ſed tm̄ p̄ſumptiue. exͣ de coha. cle. ⁊ mulie. veſtra. in glo. e. Tale etiā notoriū pōt di ci crimē infamati deficiētis in purgatiōe. vt in. c. tua.§. fi. ¶ Sciendū aūt ꝙ in no torio iuris requirit̉ qn̄qꝫ ꝯͣ negātem. ꝓbatio.n. ꝯͣ ip̄m recipit̉: ſi in dubiū reuoce tur. exͣ de ſen. ⁊ re in. ſicut. In notorio v̓o facti vt noͣ. Ray. nō requirit̉ ordo iuris: ꝗ eſt al̓s regularit̓ obſeruādus. exͣ de iurꝭ. iuran. ad nr̄am. Euidētia.n. ꝑpetrati ſcele ris clamore nō indiget accuſatoris. exͣ de accuſa. euidētia. Aliqui tn̄ vt noͣ. Guil. in ſpec. diſtinguūt dicētes ꝙ in notorio facti ꝑmanentis: nullus ordo iuris requi rit̉. Un̄ nulla ꝓbatio eſt nccͣia. vt extra d̓ purga. cano. cum dilectus. ⁊. 2. q. i. de ma nifeſta. In notorio aūt facti tranſeuntis nō iterati nccͣia eſt ꝓbatio plena. vt exͣ de electꝭ. bone.§. lꝫ aūt eſſent notoria. In no torio v̓o facti trāſeuntis interpolati vt eſt receptio vſurarū requirit̉ ſemiplena ꝓba tio. exͣ de vſur. cum in dioceſi. tn̄ Ray. di cit indiſtincte ꝙ ſi forte iudex vidit talem i. notorie ſue euidēter delinquētē ẜꝫ ꝙ ius exigit corrige̓.i. punire: ⁊ ille appellet non eſt appellatiōi hiꝰ deferenduꝫ. exͣ de appel. p̄terea. Pe. v̓o de fan. dicit: ⁊ Guil. in ſpe. ei cōſentit. ꝙ in qͣlibet ſpecie notorij facti ē diſtinguendū. qꝛ q̄dam ſunt notora iudici ⁊ alijs.ſ. q̄ facta ſunt corā eo: ⁊ tot alijs quot ſufficiūt ad faciēdum notoriū. q̄daꝫ alijs tm̄ ſic diſtinguit̉. 2. q. i.§. ſed ſciendum. ⁊.§. qn̄ autem. In pͥmis nulla reqͥri tur ꝓbatio: nec iuris ordo ſeruari dꝫ ī ali quo niſi ꝙ reus dꝫ citari ⁊ interrogari d̓ tali eo pn̄te. vel cōtumaciter eo abn̄te debꝫ ſnīa ꝓmulgari. ar. 2. q. i. de manifeſta. vbi dicit̉ ꝙ ſi nō citet̉: ſnīa non valebit ẜm Tan. exͣ de iurꝭ. iuran. ad nr̄am. ⁊. 2. q. i. nos in quēqͣꝫ. nec tn̄ tunc purgatio ei debet indici: nec eius appellatio admitti. ſed tm̄ ſnīa ꝓferri. exͣ de appel. cum ſit roma na. in fi. ⁊ exͣ de purgꝭ. cano. cum dilectꝰ. In notorijs v̓o alijs tm̄ ⁊ nō iudici officialis: denunciās audit̉ ſine in ſcriptiōe. vt. C. de accuſa. ea ꝗdem. ⁊ habet̉. 4. q. 4. .§. aliqn̄. ⁊ in his requirit̉ ꝓbatio. vt exͣ de electꝭ. bone.§. lꝫ. ⁊ exͣ de vſur. cum tu. Nō eſt tn̄ ſeruādus iudiciarius ordo. retn̄ pōt interrogari an crimen cōmiſerit. qd̓ ſi neget: pn̄t teſtes ſine aliqua lite cōte ſtari: ⁊ ſine iuram̄to aliquo recipi. ⁊ pōt ī hiꝰ notorijs appellari. exͣ de appel. romana.§. ſi autē. ¶ Ad ꝓbandū autē notori um ſufficiūt duo teſtes. exͣ de elec. bone. i. quo ꝓbato ⁊ ꝓnunciato ꝙ ſit notoriū ſi nō appellet̉ de cetero ſine ſolēnitate iuris: tanqͣꝫ ſuꝑ notorio ꝓcedet̉ de hac maͣ mul tum plene ⁊ bene tractat Guil. in ſpe. Nō tn̄ ꝙ aliqd̓ crimen pōt eſſe notoriuꝫ in vna terra ⁊ nō notoriū in alia. ⁊ iō cō ram iudice extraneo requirit̉ ꝓbatio. Et ſic pōt intelligi ii. q. z. clericus ꝗ ep̄i. ⁊. e. q. c. eoꝝ ꝗ accu. ⁊ exͣ de p̄ſumptꝭ. qͦſdaꝫ. in quo cāu ſpaciū. a. dieꝝ videt̉ dandū. ⁊ ſi infra illud tp̄s ꝓbet̉ notorius iudicatur exͣ de exceptꝭ. paſtoral̓. ¶ Ad hͦ noͣ. Guil. in ſpe. ꝙ aliud eſt cōis opinio qͣꝫ notoriū qꝛ cōis opinio eſt tm̄ de longe p̄teritis: ⁊ q̄ non pn̄t ꝓbari per teſtes. de viſu. Rumor auteꝫ eſt ꝑticularis inſinuatio: ex ſo la ſuſpitiōe ⁊ incerto autore ꝓueniens. ar exͣ de eo ꝗ ꝯgno. ꝯſan. vxo. ſue. ſuꝑ eo. ⁊ hic nō ꝓbat: ſed ſolum p̄ſūptiōeꝫ inducit vnde nō eſt multū ꝓſequēdus. qꝛ vane

.IIII. XXI. voces populi non ſunt audiende. C. de pe nis. decurionū. ⁊ exͣ de electꝭ. oſius. hic enī loquit̉ de rumore.i. clamore. vn̄ illud. Au diſtis quātus eſt clamor ppl̓i. exͣ de exceſ. prel̓. ex lr̄is. ¶ Occultū oīno eſt qd̓ nulla rōne poteſt ꝓbari: de quo nullus loquitur qꝛ neſcit̉. qd̓ vindictā in hoc ſeculo non habet. 22. q.§. xp̄iana. ſuſpendit tn̄ hoīem quo ad ſe: ⁊ quo ad deum. exͣ de coba. cle. ⁊ muli. c. vlti. ⁊ diſ. 6. teſtamentū. ¶ Pene occultū eſt qd̓ ſcit̉ ab aliquibꝰ.ſ. duob vel tribus. vnde eſt ſingularis ⁊ pͥuata in ſinuatio ex ſcīa: ⁊ certo auctore ꝓueniēs. ⁊ tale occultū probat̉. C. de appel. eos qui. .§. ſi quis autē. ſed donec ꝓbatum ſit: nō p̄iudicat. exͣ de coha. cle. ⁊ mu. veſtra.§. ce terū. ⁊ quia nec manifeſtū: qd̓ maius eſt: p̄iudicat ante ꝓbatiōem: vt sͣ. dictum eſt ſed ip̄o facto ſuſpendit. qꝛ etiam occultum qd̓ minus eſt: hoc facit. vt etiam p̄dictum eſt. Lꝫ autē iura plerūqꝫ vtant̉ vno p̄dicto rū vocabuloꝝ ꝓ alio. ex p̄dictis tn̄ intelli gi poteſt vera ⁊ naͣlis eoꝝ ſignificatio. Si autē inueniat̉: ꝙ manifeſtū nō egeat ꝓba tione: manifeſtū ponit̉ ꝓ notorio. extra de verbo. ſigni. cum clerici. Ex p̄miſſis patet ꝙ ꝗcquid eſt notoriū: eſt manifeſtū. ⁊ ꝗcquid eſt manifeſtū: eſt famoſū. ſed non cō uertit̉. ¶ Ex p̄dictis etiam patet rn̄ſio ad queſtiōem ꝓpoſitam. ſicut.n. ex p̄habitis colligi pōt in ſum. Pctōr famoſus. maīfe ſtus rumore p̄dicatus. pene occultꝰ. nūqͣꝫ vitari debet: qͣꝫdiu ab eccl̓ia tolerat̉. 15. q. vlti. c. vlti. ⁊ exͣ de coha. cleri. veſtra. rn̄ſo. i. ⁊ probat̉.i. q. i. intra eccl̓iam catholicā. ⁊ c. oīa ſacramēta. niſi forte ex rubore con fuſus a peccato retrahat̉: ⁊ ceteri terreāt̉. diſ. 32.§. verū. vt etiam dictuꝫ eſt. sͣ. ⁊ tūc in occulto: nō in publico. exͣ de ſen. excō. cum nō ab homīe. ſic intelligit̉ illud. c. ve ſtra.§. penul. ¶ Oīno v̓o occultus nō poteſt vitari. qꝛ non poſſumꝰ dīnare. exͣ de tem. ordi. c. vlti. hec omīa ſupͣdicta.ſ. ab il lo.§. nota tn̄ ꝙ aliqd̓ crimen ⁊cͣ. dicta ſūt ẜm Hoſti. p̄ter.§. illum ad hͦ no. Guil. Si gͦ non ſit notoriū preſb̓ruꝫ fornicariū ha bere cōcubinam: lꝫ ſit manifeſtum: qꝛ eſt publicum ex fama tm̄: nō ex euidentia fa cti: nō debet talis vitari qͣꝫdiu ab eccleſia tolerat̉: nec ad eius cōdemnatiōeꝫ ſola te ſtimonia ſufficiūt: cum nō ſit teſtimonijs: ſed teſtibꝰ iudicāduꝫ. ſed ſi de illo talis ſu ſpitio habeat̉: vt ex eo ſcādalū oriat̉ ī po pulo. lꝫ cōtra eum accuſator nō appareat erit ei canonica purgatio indicenda: in. qͣ ſi defecerit: vel ſe purgare noluerit: puniri dꝫ aīaduerſiōe canonica. exͣ de coha. cle. ⁊ mu. tua nos. Et ibideꝫ innuit̉ in glo. ꝙ teſtimonia ſunt ſiue iuramēto. teſtes cum iuramēto. Et hoc etiā ꝙ ibi dicit̉ ſcandalum: videt̉ ẜm glo. ꝙ ꝓpter ſolam ſuſpitionē vel infamiā nō eſt indicenda purga tio niſi ſcādalū de infamia oriat̉. ar. 2. q. j. p̄ſb̓r. ⁊ exͣ de accu. qualit̓. ẜm etiā glo. ibi teſtimonia valent ad infamiaꝫ alicuiꝰ. ar de cōſe. di. i. iubemus. Notoriꝰ v̓o ẜm Ho ſtien̄. indiſtincte.i. ſiue ſit notorius iuris: ſi ue facti: vitari debet a ſubditis in dīnis of ficijs ⁊ ſacramētis. quia vterqꝫ notoriꝰ ſu ſpenſus eſt quo ad ſe ⁊ quo ad alios. diſ. 32. nullus. ⁊. c. p̄ter hec. ⁊ exͣ de coha. cle. ⁊ mulie. veſtra. ⁊. c. vltꝭ. Gregꝭ. qd̓ veꝝ eſt: ni ſi poſt longam pnīam ⁊ laudabilem vitā diſpenſet̉ cum eo ꝑ ep̄m ſuum. exͣ de iudi. at ſi clerici. Et lꝫ poſt penitētiam ſolā accu ſari poſſit. 23. q. 2. admonere. tn̄ poſt penitētiā ⁊ diſpenſatiōeꝫ nō pōt. exͣ de ſciſma. fraternitati. hec Hoſti. ¶ Nūquid ergo ē mortale pctm̄ miſſam notorij fornicatorꝭ audire. ℟ndeo ꝙ nō laycis. qꝛ excuſant̉ per ignorātiam iuris poſitiui. quia milites magis arma. ⁊ ruſticos magis rura qͣꝫ iu ra ſcire legiſlator eſtimauit. C. de in. deli. l. ſcimus. ¶ Sed nūquid cōfeſſor tenet̉ eis ius illud dicere. ℟ndeo hoc nō eſt cautū qꝛ tale ius ignorātie non eſt eis ꝑiculoſū. cum non teneāt̉ illud ſcire. debet etiam ta lis.ſ. notorius qui iaꝫ eſt ſuſpenſus ip̄o inre ab officio quo ad ſe ⁊ quo ad alios ad moneri ab ep̄o vt ſe corrigat. ⁊ ſi ſe corri gere noluerit: debet ſuſpendi ab officio eccleſiaſtico vſqꝫ ad ſatiſfactiōem cōgruaꝫ Et ſi adhuc.ſ. poſt hiꝰ ſuſpenſiōem ꝑſeuerauerit: debet in ꝑpetuum remoueri. exͣ de coha. cle. ⁊ mu. ſic̄ ad extirpādā. hͨ Ray. ¶ Quidā autem dixerūt ꝙ ſi ſit notoriū facti: moneri debet ab ep̄o vt ſe corrigat. ⁊ ſi infra. 40. dies cōputādos a tꝑe admonitiōis ſe corrigere noluerit: extūc ſuſpenſus erit ab officio ⁊ vitabit̉ a ſubditis ī ſa cramētis: ⁊ ſuſpendet̉ ab officio eccl̓iaſtico. Et ſi adhuc ꝑſeuerauerit in perpetuuꝫ remouebit̉. vt in. c. ſicut ad extirpādam. ⁊ ſic intelligunt illud diſ. 22. nullus. ⁊. c. p̄ ter hec. ⁊ diſ. 18. ſi qui ſunt preſb̓ri. ⁊ extra de coha. cle. ⁊ mulie. veſtra. huius opi. fue runt Io. ⁊ Laurꝭ. ſed pͥmam opīonem reputo tutioreꝫ.ſ. ꝙ etiā notoriꝰ facti ſtatim dd

Li. T. eſt ip̄o iure ſuſpenſus: ⁊ quo ad ſe: ⁊ quo ad alios. ⁊ vitari debet a ſubditis in diuinis officijs ⁊ ſacramētis: ⁊ eam tenuerūt Hoſti. vt patet ex p̄dictis: ⁊ Tan̄. Goff. ⁊ Bern̄. in glo. ſuꝑ illud. c. ad extirpādam. ⁊ ſuꝑ illud. c. queſitū. que habent exͣ de coha. cle. ⁊ mū. ⁊ etiam. Richar. 4. diſ. 13. q. i. arti. 4. o. ¶ De vſu euchariſtie. ti. 17. Einde cōſideranduꝫ eſt de vſu ſiue ſumptiōe euchariſtie. Et pͦ de ip̄a ſumptiōe ſiue manduca tiōe. 2º de mō ſumēdi ſeu man ducandi. 3º de frequētatio huius ſacramenti. 4º ꝗbus debet dari. 5º. de vſu xp̄i. ¶ Circa pͥmum querit̉ vtꝝ xp̄s in hoc ſa cramēto vere manducet̉. ℟ndeo ẜm Ri char. 4. diſ. 9. q. i. ar. i. c. ꝙ in ſumptiōe hu ius ſacramēti eſt q̄dam manducatio car nalis qua ꝯmeſtum maſticat̉ ⁊ in ſtomachum trahicit̉: ⁊ poſtea digerit̉: ⁊ vltimo in ſubſtātiam manducātis cōuertit̉. ⁊ ſic vere manducat̉ illa ſpēs: ſub qua realiter cōtinet̉ verū corpus xp̄i. Eſt ⁊ alia ſacra mentalis qua corpus xp̄i verū realit̓ ſub ſpecie panis cōtentū ſumit̉. ſed ſic ſumptū corꝑaliter nō maſticat̉. ⁊ ſi ſpēs ſic ī ore maſticent̉ ꝙ ꝑ digeſtiōem ibi factam nō corrūpat̉ in eis forma ꝓpria: ſed deſcēdāt in ꝓpria forma in ſtomachū deſcendit cor pus xp̄i in ſtomachū per deſcenſū ſpēi ſub qua cōtinet̉. ſub qua tandi cōtinet̉ cor pus xp̄i qͣꝫdiu in eadem ſpecie forma pro pria ſpecieꝝ ſaluat̉. Sed ſi ſpēs tādiu in ore maſticēt̉ ꝙ ꝑ digeſtiōem ibi factā cor rumpat̉ in eis ꝓpria forma: ⁊ non deſcen dant in ſtomachū. tunc nec corpꝰ xp̄i deſcendit in ſtomachū. ⁊ ꝑ virtutem mādu cantis nō vnit̉ corpus xp̄i manducanti. ſed per ip̄m manducās vnit̉ ſpūaliter xp̄o capiti ſi digne manducat. Eſt etiam man ducatio ſpūalis qua dicit̉ māducari corpus xp̄i myſticū ꝙ nihil aliud eſt qͣꝫ ſpūa liter incorꝑari corpori myſtico ꝑ fidem ⁊ charitateꝫ vel magꝭ incorꝑari per augmē tum fidei ⁊ charitatis. que māducatio nō cōuenit indigne ſuſcipiētibus ſacramētū. Nec obſtat qd̓ de cōſe. diſ. 2. ego Berēga rius. dicit̉. verū corpꝰ ⁊ ſanguinē dn̄i no ſtri Ieſu xp̄i ī veritate manibus ſacerdo tum tractari ⁊ frangi: ⁊ fideliuꝫ dentibus atteri. quia illa attritio ⁊ fractio dꝫ referri ad ſpēs: non ad verū corpus xp̄i. ſed ꝗa ille Berēgarius fuerat infamatus: ꝙ nō credebat corpus xp̄i realiter cōtineri ſubſpecie. ideo ad ſui purgatiōem ꝑ verba ex ceſſiua ꝯͣrium aſſeruit. Qd̓ autem de ꝯſe. diſ. i. c. tribus. ſuper ver. tanta: dr̄. Ꝙͣ cito ſpēs dentibus atterit̉: tācito in celum rapit̉.ſ. corpus xp̄i. intelligit̉ quādo ſpecies tandiū maſticat̉ ꝙ ꝑ digeſtiōem que fit in ore non remanet in ſua forma. hec Ri char. ibidem. ⁊ cum eo cōuenit Bon̄. 4. di.§. q. i. ar. i. ⁊. 2. ¶ Quid ſi ſpēs iſte euomerent̉. ℟ndeo aliqui dixerūt ꝙ ratio ſa cramēti tandiū ibi ſaluat̉ qͣꝫdiu eſt ſpecieſ habilis ad refectiōem humanā. ideo enī ſtatuta eſt ⁊ ad hoc ordinat̉ ⁊ hoc habet cum eſt extra ſtomachū ⁊ in ſtomacho qꝛ ibi reficit. vnde corpus xp̄i in ventreꝫ va dit: ⁊ ibi morat̉ donec refectionis oꝑatio cōpleat̉. ⁊ huius ſnīe videt̉ fuiſſe Rich. vbi sͣ. vt patet ex dictis eius in ſolutiōe p̄ cedentis queſtiōis. ⁊ ẜꝫ Bon̄. hec poſitio eſt multuꝫ ꝓbabilis. ẜm igit̉ hanc poſi. di cendū ꝙ ſi ille ſpēs enomant̉ euomit̉ eū chariſtia. ⁊ ſi ſpēs poſſit diſcerni ab alijs ſumenda eſt. ſi auteꝫ ſpecies ille tranſeāt ꝑ ſtomachū indigeſte ꝓpter aliquā infirmi tatem. tunc ſūt extra ꝓprietatem refectionis. ⁊ ideo ſi vadant in ſeceſſum nō ē ibi corpus dn̄i. ſecurū tamē videt̉ ꝙ ſi quis euomat ſpēs ꝑceptibiles magna reueren tia ſit eis exhibēda ⁊ magna diligētia ex hibenda: ne quis euomat. Et ꝑiculum eſt ei dare de quo p̄ſumit̉ ꝙ non poſſit tenere. hec Bon̄. Equit̉ videre de 2º.ſ. de modis ſu mendi ſiue māducādi corpꝰ xp̄i. Circa qd̓ ſciēdum eſt ſicut iā patet ex p̄dictis in articulo p̄cedenti: duo ſūt modi manducādi corpꝰ xp̄i.ſ. ſpūaliter: ⁊ ſacramētalit̓. ⁊ hoc etiā habet̉ in glo. ſuꝑ illud. i. Corꝭ. ii. Qui māducat ⁊ bibit indi gne ⁊cͣ. habet̉ etiaꝫ de cōſe. diſ. 2. ꝗd eſt. De ſpūali etiam mō manducādi dr̄ Io. 6º. Qui mandū. meā carne ⁊ bibit meum ſanguinē in me manet ⁊cͣ. De ſacramētali dicit̉ i. Corꝭ. ii. Qui manducat ⁊ bibit in digne: iudiciū ſibi manducat ⁊ bibit ⁊cͣ. ¶ De his igit̉ modis querunt̉ plura. ſcꝫ quid eſt manducare ſpūalit̓. ℟ndeo hec manducatio ſpūalis tranſlata eſt a corporalibus. ⁊ ideo ſicut in manducatiōe corporali ſunt duo pͥncipalit̓ ſ maſticatio ⁊ incorꝑatio. ſic ⁊ in ſpūali duo ſūt ſuo mō.

.IIII. XVII Eſt autem ſpūalis maſticatio recogitatio c. ibi.ſ. carnis xp̄i ꝓ nobis expoſite in preciū in cruce ad redimēdū: vbi fuit qͣſi eius de coctio facta ⁊ miniſtrat̉ in cibū in hͦ ſacramēto ad reficiēdum: vbi eſt plena refe ctio. panis enī quem ſummus in myſte rio: manu ſpūs ſancti formatus eſt ī vte ro virginis: ⁊ in ignē paſſiōis decoctus ī ara crucis. de cōſe. diſ. 2. omīa. Incorporatio v̓o eſt dum recogitans ei queꝫ recō gitat iungit̉ charitatis ardore. ⁊ ita ei incorporat̉. ⁊ per ꝯn̄s reficit̉ ⁊ aſſil̓at̉. Intereſt tn̄ inter hanc ⁊ illam. qꝛ in corꝑali manducās: cōuertit in ſe cibum ſua uirtu te. quia eſt dignior cibo. In ſpūali eſt ecō uerſo. quia cibus eſt nobilior ⁊ cōpletior manducāte: ꝓpter qd̓ dicit ad ſe manducantem. Nō tu me mutabis in te. ſꝫ tu mu taberis in me. Eſt igit̉ maſticatio recogitatio ꝑ fidē. refectio v̓o ꝑ charitatē ⁊ cōicatio eſt incorꝑatio. ⁊ ex his duobus inte grat̉ māducatio ſpūalis. ⁊ ita ad eaꝫ rerit̉ fides operās per dilectiōem. Hec dicit Auguſti. ⁊ habet̉ de cōſe. diſ. 2. vt quid. Qui credit in eum manducat eum. ⁊ iteꝝ ſpūaliter māducat qui ī vnitate xp̄i ⁊ eccleſie manet: qd̓ ſacramentū ſignificat. hͦ Bon̄. 4. diſ.§. q. i. arti. 2. ¶ Quid ē man ducare ſacramētalit̓. ℟ndeo ꝙ ſacramētaliter māducare eſt māducare ſacramētum: vt ſacramētū. Quoniā enī ſacramētaliter eſt diſpoſitio actus manducādi. Iō ad hoc ꝙ actus ſit ſacramētalis neceſſe ē ꝙ reſpiciat ip̄m ſacramentū: vt ſacramētum. Ad hoc autē ꝙ aliꝗs manducet ſa cramentū māducando ſpecies duo exigū tur.ſ. cibi exiſtētia ⁊ eius ad cibatū natu ralis cōuenientia. Primū exigit̉: qꝛ ſi nō p̄ceſſerit ſacramēti cōſecratio: nō poteſt ſe qui manducatio. ¶ 2ᵐ exigit̉: quia cibus ille ſolum homībus eſt cōceſſus. vnde ſic̄ homo ſolus ſuſcipit ſacramētuꝫ baptiſmi ita ſolus homo ſacramētum euchariſtie. Ad hoc autē vt manducet vt ſacramētū neceſſaria eſt intentio: ⁊ intentōis regula tio. Intētio inquā eſt nccͣia. quia ſi quis iret ad menſam: ⁊ intenderet corpꝰ reficere: ⁊ aliquis ꝓ pane cōi ſacramētū ſicut panem offerret. ⁊ ip̄e omīno intenderet ci bum ſume̓. nō dicerem eum ſacramētalit̓ manducaſſe. Neceſſariū eſt etiā vt illa in tentio dirigat̉ ẜm fidem que eſt in ip̄o: vl̓ in altero. quia oꝑtet ꝙ credat ꝙ ſub illa ſpē aliꝗd ſpūale lateat. qd̓ ſume̓ intēdat. vel oꝑtet ꝙ ſaltē ſumere intendat: qd̓ alios credere eſtimat: lꝫ ip̄e non credat. ⁊ ſic patet ꝓ quāto quis dicat̉ ſacramētaliter manducare. quia. ſcꝫ ꝙ ſacramētuꝫ vere ibi exiſtat: ⁊ ip̄e qui manducat illud vt ſa cramentū ſumere intendat: ſiue quia credit eſſe veꝝ ſacramentū: ſiue quia eſtimat alios credere. hec Bon̄. 4. diſ. 9. q. i. ar. 3. ¶ Utꝝ quis poſſit manducare ſpūaliter: non māducando etiam ſacramētaliter. ℟ndeo ꝙ ſic. Nam vt sͣ. dictum eſt: effe ctus ſacramēti poteſt ab aliqͦ percipi ſi ſacramētum habeat̉ in voto. lꝫ non accipi atur in re. ⁊ ideo ſicut aliqui baptizāt̉ ba ptiſmo fluminis ꝓpter deſideriū baptiſmi anteqͣꝫ baptizent̉ baptiſmo aque. ita etiā aliqui ſpūaliter manducant anteqͣꝫ hͦ ſacramentū ſacramētaliter ſumant. ſed hoc cōtingit duplicit̓. Primo mō ꝓpt̓ deſide rium ſumēdi ip̄m ſacramētum. ⁊ ſic dicū tur baptizari ⁊ māducare ſpūaliter: ⁊ nō ſacramētaliter: qui deſiderant ſume̓ hͦ ſacramenta iam inſtituta. Alio mō ꝓpter figuram: ſicut dicit Apl̓s. i. Corꝭ. io. ꝙ anti qui patres baptizati ſunt ī nube ⁊ ī mari ⁊ eſcam ſpūalem manducauerūt: ⁊ potū ſpūalem biberunt. Nec tn̄ fruſtra adhibetur manducatio ſacramētalis: qꝛ plenius inducit effectum ſacramēti ip̄a ſuſceptio ſacramēti qͣꝫ ſolum deſideriū: ſicut. sͣ. circa baptiſmū dictū eſt. hec Tho. 3. q. 80. ari. c. 3ᵐ. ¶ Unde noͣ. ꝙ cum ſpūaliter man ducare ſit Chriſto ⁊ eccl̓ie incorꝑari. hoc poteſt eſſe duplicit̓.ſ. vel ꝑ modum meriti credendo. vel per virtutem ſacramēti cre dendo ⁊ ꝑcipiendo. Primo mō ſumitur māducare ſpūaliter cōius. 2º mō magꝭ ꝓprie. Primꝰ modus poteſt alicui ſine ſa cramento cōuenire: ſed ſecūdus non. hec Pe. 4. diſ. j. q. i. arti. 2. q. 2. c. ¶ Utꝝ ſolius homīs ſit ſumere hoc ſacramentum ſpūaliter. ℟ndeo ꝙ ſic. nam in hoc ſacra mento cōtinet̉ ip̄e xp̄us: non ꝗdem in ſpe cie ꝓpria: ſed in ſpē ſacramēti. Duplicit ergo cōtingit ip̄m ſpūaliter manducare. Uno mō ip̄m xp̄um ꝓut in ſua ſpecie cōſiſtit. ⁊ hoc mō angeli manducant ſpūali ter ip̄m Chriſtū inquātuꝫ ei vniunt̉ ī fruitiōe charitatis ꝑfecte: ⁊ viſione manifeſta: nō ꝑ fidē ſicut nos hic vnimur. Alio modo cōtingit ſpūaliter manducare xp̄m ꝓut eſt ſub ſpeciebꝰ huius ſacramēti. inqͣꝫ tum.ſ. aliquis credit in Chriſtū cum deſiderio ſumendi hoc ſacramētum. ⁊ hͦ nō dd 2

. iiij ſolum eſt ſimplicit̓ manducare: ſꝫ ſpūaliter manducare hoc ſacramentū: qd̓ non cōuenit angelis. Et ideo angeli ⁊ ſi ſpūa liter manducent xp̄m. non tn̄ cōtingit eis ſpūaliter manducare hoc ſacramētū. hec Tho. 3. q. 80. ar. 2. c. ¶ Utꝝ mali ſumāt corpus xp̄i ſacramētaliter. ℟ndeo ꝙ ſic. Sicut.n. dicit Gregꝭ. Eſt ꝗdem in peccatoribus ⁊ indigne. umētibus vera Chriſti caro: ⁊ verus xp̄i ſanguis. ſꝫ eſſenª nō ſalutis efficacia. Sumūt igit̉ mali verum corpus xp̄i ex eius dignatiōe ⁊ humilita te. ſed nō eius effectum: ex eius iuſticia ⁊ equitate. vnde in mūdicia manducantis corpꝰ xp̄i nō repugnat ſpēi exteriori: nec corpori xp̄i: ſed vnitati corꝑis xp̄i myſtici ideo malus recipit ſacramētum ⁊ rem in eo cōtentam. ſed nō rem ſignatam. vnde malus ⁊ ſi recipit ſacramētū: acquirit tn̄ magnū tormentū. de cōſe. diſ. 2. quid eſt. ¶ Utꝝ infidelis manducet xp̄m ſacramētaliter. ℟ndeo ꝙ ſic. ſi ſacramētaliter dicat modū rei māducate. ſed ſi dicat mo dum māducātis: diſtingue. Aut.n. nullā habet intentiōem illud ſumēdi tanqͣꝫ ſacramentū aliqd̓ eccl̓ie. ⁊ ſic non ſumit ſa cramētaliter. quia nō ſumit vt ſignū: ſed vt rem. Aut habet intentiōem qͣꝫuis non credat xp̄m ibi eſſe. ⁊ tunc ſumit ſacramē taliter: vt hereticus. hec Pe. 4. diſ. 9. q. i. arti. 4. q. 2. c. ¶ Utꝝ aīal brutum poſſit ſumere corpꝰ xp̄i ſacramētaliter vel quocūqꝫ mō al̓r. ℟ndeo. ꝗdam dixerūt ꝙ qͣꝫdiu eſt in ſpēbus illis ſalua forma panis: etiam in modica ꝑte: tandiu eſt ibi ſa cramentū. ⁊ per ꝯn̄s corpus xp̄i veꝝ. Un̄ vbicūqꝫ ponant̉ ſpēs ille: etiaꝫ in loco im mūdo vel in ventre muris: ibi eſt corpus xp̄i. ⁊ hec poſitio videt̉ eſſe Tho. 3. q. 80. ar. 3. c. 3. ⁊ Pe. 4. diſ. 13. arti. 6. c. Sed cir te pie aures abhorrēt hoc audire. tn̄ intel ligendū eſt ẜm p̄dictos ꝙ aīal brutum ſa cramētaliter corpus xp̄i nō māducat. ꝗa non eſt natum vti eo vt ſacramēto. Alij dixerūt ꝙ corpus xp̄i nullo mō deſcēdit in ventrē muris. quia xp̄s nō eſt ſub illo ſacramēto niſi eatenꝰ quatenꝰ eſt ordina bile ad vſum humanū.ſ. ad manducatio nem. ſed ſicut ⁊ qͣꝫcito mus rodit: ita ⁊ tā cito inhabile facit: ⁊ ſacramentū eſſe deſi nit: ⁊ corpus xp̄i eē deſinit. ⁊ hec opi. cōior eſt: ⁊ certe honeſtior ⁊ rōnabilior ẜm Bon̄. 4. di. 13. p. i. q. x. ar. i. c. Equit̉ videre de 2º.ſ. de frequen tatiōe huius ſacramēti. ⁊ circa hͦ querunt̉ plura. vtꝝ liceat hoc ſacramentū quotidie ſuſciꝑe. ℟ndeo circa vſum huius ſacramēti duo poſſūt cōſide rari. unū ex ꝑte ip̄ius ſacramēti: cuiꝰ vir tus eſt homībus ſalutaris. ideo vtile eſt ip̄m quotidie ſuſciꝑe: vt eiꝰ fructū homo quotidie ꝑcipiat. ſicut enī plus ꝓdeſt ba ptiſmus flaminis cū baptiſmo flumīs: qͣꝫ ſolus. ſic plus ꝓdeſt manducatio ſpūalis cum ſacramētali qͣꝫ quādo eſt ſola. In eſt etiā vis ip̄i ſacramētali māducatiōi qua in bene diſpoſito māducatiōem efficit ſpi ritualē. vnde Ambꝰ liº. de ſacramētis. Si quotiēſcūqꝫ ſumit̉ ſanguis xp̄i: in remiſſi onē peccatoꝝ ſumit̉: debeo ſemꝑ accipere qui ſemꝑ pecco: debeo ſemꝑ acciꝑe medicinā. de cōſe. diſ. 2. ſi quotiēſcūqꝫ. Aliꝗ tn̄ exponūt ibi ſemꝑ acciꝑe ꝓ acciꝑe quolibet anno. ¶ Aliud pōt cōſiderari ex ꝑte ſumētis in quo requirit̉. vt cum magna deuotiōe ⁊ reuerētia ad hoc ſacramētum accedat. Et ideo ſi quis ſe quotidie para tum īueniat: laudabile eſt: vt qͦtidie ſumat Unde cū Augꝭ. dixiſſet in liº. de ver. dn̄i. Iſte panis quotidianꝰ eſt: accipe qd̓ tibi ꝓſit quotidie. ſubdit ſic. Uiue vt merearis quotidie acciꝑe. de cōſe. di. 2. nō iſte. Sed quia multotiēs in pluribꝰ hoībus hiꝰ deuotiōis impedimēta occurrūt: ꝓpter indi ſpoſitiōem corꝑis vel aīe. non eſt vtile oī bus ad hoc ſacramentum quotidie accedere. ſed quotiēſcūqꝫ ſe homo inuenerit ad illud p̄paratū. Unde li. de eccle. dogma ti. dicit Augꝭ. Quotidie euchariſtie ꝯmū nionē ſumere nō laudo: nec vitupero. oībus tn̄ dn̄icis cōicandum hortor: ſi tamē mens nō ſit in affectu peccādi. de ꝯſe. di. 2 quotidie. maiorem efficaciā recipit homo ī vna miſſa vel māducatōe cū bona p̄pa ratiōe qͣꝫ in multis ſi ſe non p̄paret diligē ter. hec Bon̄. 4. diſ. 12. p̄. 2. q. 2. ar. 2. c. ¶ Utꝝ ad reuerētiam ſacramēti ꝑtineat ꝙ homo aliquādo abſtineat ab eo. ℟º re uerētia huiꝰ ſacramēti habet timorē amori cōiunctum. vnde timor reuerētie a doctoribus dicit̉ timor filialis. ex amore au tem ꝓuocat̉ deſiderium ſumēdi. ex timo re v̓o ſurgit humilitas refugiēdi. iō vtꝝqꝫ pertinet ad reuerētiam huiꝰ ſacramēti.ſ. ꝙ quotidie ſumat̉. ⁊ ꝙ aliqn̄ abſtineat̉. vnde ait Augꝭ. Dicit aliꝗs non quotidie euchariſtiā aſſumendā. aliꝰ aſſerit qͦtidie

.IIII. XVII ſumendā faciat ꝗlibet qd̓ ẜm fideꝫ ſuam pie credit eſſe faciēdum. Neqꝫ.n. inter ſe litigauerūt Zacheus ⁊ Centurio. cū alter gaudens recepit dn̄m. alter dixerit. Dn̄e: nō ſum dignus vt intres ſub tectū meum ambo ſaluatorē honorificātes lꝫ nō vno mō. de cōſe. di. 2. quotidie. Dicit. n. Augꝭ. Amor tn̄ ⁊ ſpes ad quā ſcriptura nos ſꝑ inducit p̄fert̉ timori. Unde etiā cum Petrus dixiſſet. Exi a me dn̄e: qꝛ pctōr ſum. ℟ndit Ieſus. Noli timere. Si quis igit̉ experimētalit̓ ꝯgnoſcat ꝙ ex frequēti ſūptiōe huius ſacramēti feruor charitatis ī eo auget̉. ⁊ reuerētia ad ſacr̄m non minuit̉: frequēter cōicare debet. Si aūt ſentiat ꝑ multā frequētationē reuerentiā ad ſacr̄m minui ⁊ feruorē non multū augeri: interdū abſtinere debet: vt poſtea cū ma iori reuerētia ⁊ deuotiōe accedat. ¶ Utrū fideles poſſint: ſiue debeāt pluries in anno cōicare. ℟ndeo ẜm diuerſū ſtatuꝫ eccl̓ie de hoc diuerſa ſtatuta fuerūt. Nā in eccleſia pͥmitiua qn̄ deuotio magis vigebat fidei xp̄iane ſtatutuꝫ fuit vt fideles quotidie cōicarent. vt pꝫ Act. 4º. ⁊ habet̉ de cō ſe. di. 2. ꝑ decretū Anacleti pape per acta. poſtea v̓o diminuto fidei feruore Fabia nus papa indulſit. vt ſi nō frequētius ſal tem ter in anno cōicarent omēs.ſ. in paſca. pentꝭ. ⁊ natali dn̄i. Sother etiaꝫ papa dicit in cena dn̄i eſſe cōicandū. vt habet̉ de cōſe. di. 2. in cena. ſed illud eſt cōciliuꝫ. Poſtea v̓o ꝓpter iniꝗtatis abundātiaꝫ re frigeſcēte charitate multoꝝ: ſtatuit Inno centiꝰ 2ꝰ. vt ſaltē ſemel in anno.ſ. in paſca fideles cōicent. Cōſulit̓ v̓o in li. de eccl̓ia. dogmatꝭ. omībus dn̄icis eſſe cōicandum ¶ Utꝝ poſſit homo pluries in die cōicare. ℟ndeo ꝙ nō. ar. de cōſe. di. i. ſufficit. qꝛ.n. dn̄s dicit. Panē no. quotꝭ. da nobiſ ho. nō pluries in die eſt cōicandū vt ſaltem ꝑ hoc ꝙ aliꝗs ſemel in die cōicet: rep̄ſentet̉ veritas paſſiōis xp̄i. ¶ Utꝝ liceat ceſſare oīno a cōione. ℟ndeo circa hͦ eſt duplex modus dicendi. Unus eſt ꝙ hͦ ſacr̄m non eſt de ncc̄itate ſalutis quātum de ſua inſtōne. ſed ſi eſt. vel hoc eſt ex aſſū pto offō qd̓.ſ. quis nccͣio tenet̉ exequi: vt preſb̓r prochialis. vel mādato eccl̓ie ſuꝑ addito.ſ. vt fideles cōicent ſemel in anno ſ. in paſcha. exͣ de pe. ⁊ remiſ. omīs. Unde ſi ꝗs tunc negligit nō eſt ſine cōtemptū. ⁊ ideo peccat mortalit̓. ꝗnīmo talis catholicus reputari nō dꝫ. ar. de cōſe. di. 2. ſecu lares. qd̓ intelligit̉ ſi omittit ex cōtemptu ⁊ poſt monitiōeꝫ. vt pꝫ ibidē. c. ſe. ⁊ ſil̓r in ꝑiculo mortis. de cōſe. di. 2. preſb̓r. Ratio autē quare hec eccl̓ia inſtituit: eſt. qꝛ hoc ſacr̄m eſt ſalubre ⁊ multi negligebāt ſuaꝫ ſalutē. Et ẜm hunc modū dicēdi illud Io. 6º. Niſi man. car. fi. ho. ⁊ bi. eius ſan. non ha. vi. in vo. intelligit̉ de manducatōe ſpi rituali q̄ eſt ꝑ fidē ⁊ charitatē: ſine qͣ nullus adultus ſaluat̉. ⁊ hoc etiā eſt in parnullo aliquo mō quātum ad incorꝑationem. ⁊ hec eſt opi. Bon̄. 4. diſ. 12. p̄. 2. q. 2 ar. i. c. ¶ Alius modus dicēdi eſt ꝙ cum ſit duplex modus ſumēdi hoc ſacramen tū.ſ. ſpūalis ⁊ ſacramētalis: omēs tenent̉ ſaltē ſpūaliter māducare. quia hoc eſt xp̄o incorꝑari. vt dictū eſt. sͣ. Māducatio aūt ſpūalis includit votum ſiue deſideriū ꝑci piendi ſacramētū vt dictū eſt. sͣ. ⁊ iō ſine voto ꝑcipiendi hoc ſacr̄m nō pōt homini eſſe ſalus. Fruſtra aūt eſſet votum niſi im pleret̉ qn̄ oꝑtunitas adeſſet. ⁊ iō tenetur hō hoc ſacr̄m ſume̓: nō tm̄ ex ſtatuto eccleſie: ſed etiā ex mandato dn̄i. Io. 6. Niſi man. car. fi. hō ⁊cͣ. ⁊ Lucꝭ. 22º Hoc facite in meā cōmemorationē. Ex ſtatuto auteꝫ eccl̓ie ſunt tꝑa determīata exequēdi xp̄i p̄ceptū. ⁊ hec eſt opi. Tho. 3. q. eo. ar. ii. c. ¶ Utꝝ hoc ſacr̄m debeat in vtraqꝫ ſpē po pulo dari. ℟º ppl̓s hoc ſacr̄m recipit ad efficaciā qͥ eſt eque ī altera ſpē ſic̄ ī vtraqꝫ eo ꝙ totus xp̄s eſt ſb̓ vtraqꝫ. ⁊ hͦ volunt Bon̄. 4. di. ii. p̄. 2. q. i. ar. 2. c. 2ᵐ. ⁊ Rich. 4 di. ii. q. 4. ar. 6. o. ⁊ ideo ſufficit ꝙ det̉ ſibi in altera ſpē tm̄: ꝓpter periculū erroris. qꝛ forte nō crederet aliꝗ ſimplices totū xp̄ꝫ reciꝑe in altera ſpē: ſi eis daret̉ in vtraqꝫ. ſicut pꝫ de eo cui exiuit ſanguis de hoſtia. qꝛ nō credebat ꝙ ſanguis ibi eſſet. Dat̉ etiā ppl̓o in ſpē panis ⁊ nō vini ꝓpter ꝑiculū effuſiōis vitāde. Ad ſignandū vero ſufficit ppl̓o ꝙ cōficiat̉ ſub vtraqꝫ ſpē: in eius pn̄tia. Maioribus tn̄ de quibus non timeret̉ periculū effuſiōis: nec erroris poſ ſet ſub vtraqꝫ ſpē dari. vt dicit Rich. ibidem. ¶ Nō tn̄ ẜm Bon̄. 4. diſ. ii. p̄. 2. q. i. ar. 2. ꝙ hͦ ſacr̄m eſt eque efficax in altera ſpē. ſicut in vtraqꝫ. Poſtea ſuꝑ lr̄aꝫ dicit ꝙ ip̄e credit ꝙ ſanguis addit ad efficaciam aliquo mō. Dicit etiā Innoce̓. ꝙ ip̄e nō reprobat cōſuetudinē ciſtercienſiū ⁊ qͦ rūdā alioꝝ ꝗ pꝰ ſūptōeꝫ corꝑis ⁊ ſangui nis xp̄i dimittunt ibi aliꝗd de ſanguīe vt infundat̉ vinū purū ⁊ poſtea cōicantes: ad 3

T LI. aliquid inde poſſint ſume̓. ego autē puto ꝙ nō ſit faciendū: qꝛ vinum addituꝫ ẜm aliquos ad minus illius ſpēi ꝯtinuitatem ſolueret: ⁊ ſic xp̄i ſanguis ibi deſineret eē. vt habitū eſt ſupͣ. ¶ Si obijciat̉ ꝯͣ p̄dicta illud Io. 6º. niſi man. car. fi. ho. ⁊cͣ. dicendū ꝙ ſub vtraqꝫ ſpē corpus manducatur: ⁊ ſanguis bibit̉ in re. licet nō ī ſigno exp̄ſſo Uel dicendū ꝙ illud intelligit̉ de mandu catione ſpūali. Si dicat̉ etiā ꝙ in eccleſia grecoꝝ inſtituta ꝑ pauluꝫ: tradit̉ ſb̓ vtͣqꝫ ſpē. dicenduꝫ ꝙ licet ille bn̄ faciant: latini tamen melius faciūt rōne ſuperius dieta. ¶ Utruꝫ hoſtia intincta ī ſanguine debeat ppl̓o dari. ℟º ꝙ nō. de con. di. 2. cū omne cuiꝰ rōnem tangit Hu. li. 2º. de ſacra. ꝑte. a. c. 4. qꝛ inꝗt dn̄s traditori ſuo bucellam in tinctam ad notandū cuꝫ dedit. habet conſuetudo vt corpus xp̄i fideles intinctū nō accipiāt. Non tn̄ eſt intelligendū ꝙ xp̄us illam bucellā in ſanguīe intixerit: ſꝫ ī vino lactucaꝝ agreſtiū: cuꝫ ꝗbus edebat̉ agnꝰ ẜm legem. Equit̉ videre de. 4.ſ. ꝗbus dari debeat corpus xp̄i. ⁊ quibus non dꝫ dari. Circa qd̓ querunt̉ plura ſ. Utrū p̄ſbyter peccet ꝗ ſcienter dat corpꝰ xp̄i exn̄ti in mortali peccato. ℟º aut talis nō petit euchariſtiam ſibi dari. ⁊ tūc prreſ byter peccat in dando. Aut petit ⁊ tūc aūt ſuuꝫ pctm̄ mortale eſt manifeſtuꝫ: aut oc cultum. ſi manifeſtū tunc preſbyter dādo ſibi peccaret. qꝛ contra ip̄m exceptionem legitimā hꝫ: quā ſibi publice obijcere pōt. Accipio aūt hic manifeſtū: non ꝓ eo qd̓ ꝓbari pōt. qd̓ ꝓprie magis manifeſtabile dicit̉ qͣꝫ manifeſtū. Un̄ ſi ſacerdos ſi ſciret prochianum ſuū eſſe ī crimine: qd̓ legitīe poſſet contra cuꝫ ꝓbare. ita ꝙ illud crimē neſcirent niſi duo vel tres teſtes: per quos hoc ꝓbare poſſet: non ꝓpter hͦ debet illi eūchariſtiam negare in publico petenti: quia iam inferret ſibi penam an̄ criminis ꝓbationē. qd̓ fieri nō debet. xi. q. x. eorum qui. ſꝫ accipio hic manifeſtū ꝓ notorio. ꝗd aūt dicatur notorium dictum eſt ſupͣ. Si autē peccatuꝫ ſuū eſt occultū. aut petit ī occulto ⁊ tūc ſacerdos ſibi dando peccaret: qꝛ hꝫ ꝯͣ eum legitimā exceptōem: quā ſibi in oc culto obijcere pōt: ⁊ ip̄m debet monere: ne petat ī publico. vt hētur de con. di. 2. ne ꝓhibeat qd̓ petit. Aut petit publice ⁊ tunc ſa cerdos debet ſibi dare. qꝛ ꝯͣ eū non habet legitimā exceptōnem: quam ei in publico obijce poſſit. exͣ de offi. iudi. or. ſi ſacerdos. hec Ric. 4º. di. 9. q. x. ar. i. c. Et hͦ intelligo veruꝫ eſſe: qn̄ ille qui petit eſt preſbyteri ſb̓ ditus: ſecus credo eē ſi ſit extraneus: qꝛ ꝯͣ talem legitime excipere pōt quod ei dare non debeat. de con. di. 2. tribus. vbi precipitur ꝙ extraneo non detur euchariſtia. de cuius ꝯſcīa nihil cōſtat. ¶ Utrū ſacerdos peccet dando ſacramentum hiſtrionibus. ℟º ſolutio huius qōnis quaſi ex ſolutiōe p̄cedentis manifeſta eſt. tales.n. ducūt illicitam vitam. vn̄ de talibus dicit̉ de cō. di. 2. ꝓ dilectione. puto nec maieſtati diuine nec euangelice diſcipline cōgruere. vt pu dor ⁊ honor eccleſie: tam turpi ⁊ īfami cō tagione fedet̉. vn̄ nec talibus: nec cuicūqꝫ infami notorio: manifeſte dāda eſt eucha riſtia. ẜm etiā glo. ibidem. ſi tamē: vt dicit̉ ibideꝫ in ſe. c. tales reuertant̉ ad dn̄m: eis cōio vel reconciliatio non negat̉. Non ē tn̄ hͦ ſic intelligenduꝫ ꝙ ſtatim debeat eis dari euchariſtia: qꝛ ꝓpter reuerentiā ſacr̄i vt ꝓbet̉ eoꝝ conuerſio eſſe non ficta. non debet eis dari vſqꝫ poſt pactaꝫ pnīaꝫ: niſi aliꝗs articulus neceſſitatꝭ vel pictatis aliquādo alit̓ fieri ſuaderet. ¶ Sed nonne ē peius ſumere corpus xp̄i qͣꝫ infamari a ſacerdote negando euchariſtiam. ℟º ꝙ licꝫ ſit peius peccatori peccare mortalit̓ ſumen do corpus xp̄i qͣꝫ infamari. tam̄ ſacerdoti miniſtrāti corpꝰ xp̄i: peius eſt peccare mor taliter infamādo iniuſte peccatorē occultū qͣꝫ ꝙ ille mortaliter peccet. qꝛ nullus debet peccatū mortale committere vt aliū liberet a peccato. Un̄ Augꝭ. in li. qōnuꝫ ſuꝑ Gen̄. ꝑiculoſiſſime admittit̉ hͦ compenſatio. vt nos faciamus aliꝗd mali: ne alius gͣuius malum committat. peccator tam̄ occultus potius debꝫ eligere infamari: qͣꝫ īdigne ad menſam xp̄i accedere. h̓ Tho. 3º. q. 80. ar. 6. c. 2ᵐ. ¶ Nunꝗd eēt melius dare hoſtiā non cōſecratam. ℟º ꝙ non. nam hoſtia n̄ cōſecrata nullo modo debet dari loco cō ſecrate: qꝛ ſacerdos hoc faciens: ꝙͣtum eſt ī ſe facit idolatrare illos qui credūt hoſtiā eſſe conſecrataꝫ. ſiue alios pn̄tes: ſiue etiā ip̄m ſumentem. qꝛ vt ait Augꝰ. ⁊ hētur de cō. di. z. acceſſerunt. nemo carnem Chriſti manducat niſi prius adoret. Un̄ Inno. q. 3º. extra de cele. miſ. c. de homine. licet is ꝗ pro ſui criminis cōſcīa reputat ſe īdignū peccaret grauiter: ſi ſe ingereret. grauius tamen videt̉ offendere: ꝗ fraudulent̓ pre ſūpſerit illud ſimulare. prorſus ꝗdeꝫ falſa

.IIII. XVII. remedia ſunt abijciēda: q̄ ſūt veris ꝑicul̓ grauiora. ¶ Utrū corpus xp̄i danduꝫ ſit ſuſpectis de crimine. ℟º ſicut dicit̉ in glo. ſuꝑ illud. c. 22. q. i. dixit dn̄s. triplex eſt ſuſpitio.ſ. temeraria. probabilis. ⁊ violenta. Temeraria ſuſpitio eſt qn̄ ex irrōabili cā cōſurgit: cuiuſmōi eſt illa q̄ conficta eſt ru moribus īterdictoꝝ hominū ⁊ abſtractorum. ii. q. z. in cūctis. ⁊ ꝓ tali ſuſpitōne nō dꝫ ſacerdos dimitte dare euchariſtiam ſu ſpecto. Probabilis ē q̄ conſurgit ex ꝓbabilibus ſignis: ⁊ ꝓpter hāc ſuſpitōem non dꝫ etiā ſacerdos dimitte euchariſtiā dare. vnde. 2. q. i. deus. mala audita nulluꝫ mo ueāt: nec paſſim dicta abſqꝫ certa ꝓbatōe quiſqꝫ credat. ſꝫ ante audita diligent̓ īꝗrat nec p̄cipitant̉ ꝗs aliꝗd agat. ⁊ infra. nullū ante verā inſtāqꝫ ꝓbatōem iudicare ⁊ dā nare dēmus. Uiolēta eſt q̄ ſurgit ex p̄ſumptōibus violētis: vt ſi īueniatur ſuſpectus cuꝫ ſuſpecta nudus cum nuda ſolus cum ſola in eodem lecto: loco ⁊ tempore ſuſpectis. ⁊ ꝯͣ ſuſpectos tales iudicādū eſt ſicut iudicaret̉ de facto. Und̓ ſicut publice criminoſo ſacerdos nō dꝫ dare euchariſtiaꝫ ita nec ſuſpecto de crimine mō iſto. Scd̓m enī iura qͣtuor mōis ꝯuincit̉ hō de crimīe ſcꝫ vel iure.ſ. vel īſtrumentis. vel a teſtibꝰ vel facti euidentia. exͣ de co. cle. ⁊ mu. tua. ⁊ 2. q. i. ſcelus. qd̓ lothariꝰ. Aut iuris īterp̄tatōe: vt qn̄ aliꝗs ſepe citat̉ ⁊ monetur. nec ſe purgat nec comparet. 3. q. 9. decreuimus. vbi ſic dr̄. manifeſtū eſt ꝯfiteri de cri mīe cū: ꝗ indulto ⁊ totiēs delegato iudicio purgādi ſe occaſiōe nō vtit̉. Aut violēta ſuſpitiōe. 22. q. ī dixit dn̄s. ⁊ hͦ noͣt̉. 2. q. i. c. 2. ⁊ z. in glo. ¶ Utꝝ corpus xp̄i dandū ſit ſuſpectis de crimine ad eoꝝ manifeſtationē. videt̉.n. ꝙ ſic legit̉.n. 2. q. c. ſepe cō tigit. vt in monaſterijs monachoruꝫ furta ꝑpetrent̉. idcirco ſtatuimus vt qn̄ fratres de talibus ſe purgare debet: miſſa celebret̉ ab abbate vel aliquo ex preſentibus frībꝰ ⁊ expleta miſſa om̄s cōicent in hec verba corpus dn̄i ſit tibi ad ꝓbatōem. ℟º decretum illud eſt abrogatū ꝑ ꝯͣria documenta romanoꝝ pontificum. dicit.n. Stephanuſ papa ferri cādētis vel aque feruētis examinatiōe cōfeſſiōeꝫ a quolibet ſacri cano nes nō concedunt. ſpontanea.n. cōfeſſiōe vel teſtiū approbatione publica delicta cō miſſa ſunt noſtro regimini iudicare. occul ta v̓o ⁊ īcognita illi ſūt relinquēda: ꝗ ſolꝰ nouit corda filioꝝ hominū. 2. q.§. ꝯſuluiſti ⁊ idem dr̄ exͣ de purga. ca. ex tuarum. In oībus.n. talibus eē videt̉ dei temptatō. vn̄ ſine pctō fieri non poſſet. Et grauius pctm̄ eē videt̉ ſi in hͦ ſacramento qd̓ ē īſtitutum in remediū ſalutis aliꝗs inꝗreret iudiciuꝫ mortis. ¶ Utruꝫ corpus xp̄i ſit dandum ſuſpendendis ꝓ ſuis maleficijs. ℟º hiꝰ ſi peniteant ⁊ pure confiteant̉ vel cupiāt con fiteri: nō eſt in fine negāda euchariſtia: nec ſepultura ⁊ miſſa ꝓ eis p̄t celebrari: ⁊ obla tio offerri. 2. q. 7. c. i. ⁊ vltꝭ. ⁊ di. 50. penitē. tes. Un̄. 13. q. 2. ꝑ to. ⁊ p̄ẜtī. c. vltꝭ. ⁊. c. ꝓ ob euntibus. dr̄ viaticū oībus digne penitentibus in morte poſitis non eſt negandum: nec etiā his ꝗ in patibulis ꝓ ſuis ſceleribꝰ ſuſpendunt̉. Sꝫ ꝯͣ. 2. q. x. ſi ꝗs ep̄m. dicitur ꝙ his ꝗ defecerunt in accuſatōe clericorū nō eſt danda euchariſtia in fine. ℟º hoc dictū eſt ad terrore. vel loquit̉ de nō digne penitentibus. alia vero. c. 7. loquuntur de digne penitentibus. hͦ Io. ¶ Utrum non habentes vſum rōnis debeant hoc ſacr̄m ꝑcipere. ℟º aliꝗ dicunt̉ nō hr̄e vſū rōnis duplicit̓. vnoº qꝛ hn̄t debilē vſum rōnis. ſicut dicit̉ non videns ꝗ male videt. ⁊ qꝛ tales poſſunt aliquā deuotōeꝫ huius ſacri cōcipere: non eſt eis hͦ ſacr̄m denegandum Alio modo qꝛ vſu rōnis totaliter carēt. ⁊ hͦ pōt eē duplicit̓. aut enī nunqͣꝫ habuer̄t vſum rōnis: ſꝫ a natiuitate ſic ꝑmanſerunt ⁊ talibus non eſt hͦ ſacamētū exhibendū. qꝛ nullo mō p̄ceſſit ī eis huiꝰ ſacr̄i deuotio aūt nō caruerunt ſꝑ vſu rōnis. ⁊ tūc ſi pͥª qn̄ erant ſue mētis ꝯpotes apparuit in eis huius ſacr̄i deuotio. dꝫ eis in articulo mo tis hͦ ſacr̄m exhiberi. niſi forte timeat̉ peri culū vomitꝰ vel expuitōis vel alteriꝰ irre uerentie. vn̄ dr̄. 26. q. 6. is qui. Is ꝗ in īfirmitate pnīam petit. ſi dū ad eū ſacerdos ī uitatus venit: oppreſſus īfirmitate obmu tuerit. vel ī freneſiꝫ conuerſus fuerit. dent teſtimoniū ꝗ audierūt ⁊ accipiat pnīam. i. abſolutōem ẜm glo. cuius forma hēt̉ exͣ de ſen. ex. a nobis. ⁊ ſi cōtinuo credit̉ moriturus reconciliet̉ ꝑ manus īpoſitionem ⁊ infundat̉ ori eius euchariſtia. de hͦ vide jͣ. tractatu de pnīa. ¶ Utrū arrepticijs qui energumini dicunt̉ dēat dari corpus xp̄i ⁊ vr̄ ꝙ nō. qꝛ etiā tales arcent̉ ab inſpectōne huius ſacr̄i ẜm Diony. li. eccl̓iaſtice hierar. ℟º Diony. loquit̉ ibidē de energu minis nōdū baptizatis: in ꝗbus.ſ. nondū eſt vis demonis extincta: q̄ viget in eis per originale pctm̄. ſꝫ de baptizātis ꝗ corꝑalit̓ dd 4

T. LI. XVII. vexant̉ a ſpiritibus īmūdis ē eadem rō. ſicut de alijs amentibus. vnde Caſſianus dicit. eis ꝗ ab īmundis vexant̉ ſpiritibus cōionem ſacr̄i ſanctā nunqͣꝫ a ſenioribus noſtris meminimus īterdictā. hͦ Tho. 4º. di.§. arti. 3. q. 3. c. 2ᵐ. ⁊ 3. q. 30. arti. 9. c. 2ᵐ ¶ Nūꝗd pueris debet dari. ℟º eadeꝫ eſt rō de pueris recenter natis: ⁊ de amentibꝰ ꝗ nunqͣꝫ habuerūt vſuꝫ rōnis. vnd̓ talibꝰ nō ſunt ſacra myſteria danda: licet ꝗdam greci contrariū faciāt. ꝓpter ꝑ ꝙ Diony. 2. c. eccl̓iaſtice hierar. dicit baptizatis eſſe ſacrā cōionē dandā. nō ītelligētes ꝙ dio. loquit̉ de baptiſmo adultoꝝ. Nec tamen aliꝗd detrimentū vite eterne patiunt̉. ꝓpt̓ hͦ qd̓ dicit dn̄s. niſi man. car. fi. ho. ⁊ bieius ſan. ⁊cͣ. qꝛ ſicut Augꝰ ſcribit. bōifacio tunc vnuſqͥſqꝫ fidelis corꝑis ⁊ ſanguinis ꝑticeps fit ſpūalit̓. qn̄ in baptiſmo mēbꝝ corꝑis xp̄i efficit̉. ſꝫ quādo pueri incipiunt aliquē rōis vſuꝫ hr̄e vt poſſint concipere deuotionē huius ſacr̄i: tūc pōt eis hͦ ſacr̄m ꝯferri. vnd̓ ſi puer eſt ī etate apta ad diui dicandū ⁊ reuerendū corpus xp̄i: vel ꝓpe etatem adultā.ſ. anno. 10. vel. 12. tunc ſi ap parent ī eo ſigna diſcretōnis ⁊ reuerentie pōt ſume̓: al̓s non. hͨ Tho. 4º. di.§. arti. 5. q. 4. o. Equitur videre de. 5. ſ. de vſu xp̄i. hͦ eſt de vſu huius ſacr̄i: quo xp̄us vſus eſt hoc ſacr̄o in pͥma ſui inſtitutōe. Et circa hͦ q̄runt̉ plura.ſ. Utrum xp̄s ſumpſerit corpus ⁊ ſanguinem ſuuꝫ. ℟º tenet cōit̓ ꝙ ſic. hͦ enim exp̄ſſe dicunt ſcī. vn̄ ſuꝑ illud Ruth. 3º. Cūqꝫ comediſſet ⁊ bibiſſꝫ ⁊cͣ. dicit glo. ꝙ xp̄s in cena come dit ⁊ bibit: cū corꝑis ⁊ ſanguīs ſui ſacr̄m diſcipulis tradidit. vnd̓ qꝛ apl̓i cōicauer̄t carnē ⁊ ſanguinē: ⁊ ip̄e ꝑticipauit cum eis vnd̓ ⁊ antiꝗ metrice dixerūt. Rex ſedet in cena turba cinctus duodena. Se tenet in manibꝰ: ſe cibat ille cibꝰ. Nō aūt ſumpſit vt ꝯſequeret̉ aliquē effectuꝫ: ſꝫ vt alijs ſumendi p̄beret exemplū. vnd̓ Chryſo. pͥus bibit ne alij potū ſanguinis abhorrerent. Cū.n. dicit̉ in euāgelio ꝙ xp̄s accepit pa nem ⁊ calicē: non eſt intelligendū ꝙ tātuꝫ accepit in manibus vt ꝗdam dicūt. ſed eo mō accepit: quo alijs accipiendum dedit. vnd̓ dixit diſcipulis. accipite ⁊ comedite. ⁊ iteꝝ. accipite ⁊ bibite. intelligēdū eſt ꝙ ip̄e accipiēs comedit ⁊ bibit. lꝫ.n. in man ducatōe corꝑali oporteat differre eēntial̓r māducantē: ⁊ illud qd̓ manducat̉. non tn̄ in ſacr̄ali. qꝛ ſicut ibi eſt cibus ſpūalis per accidēs.ſ. ſpē mediante. ſic ꝑ accn̄s quod manducat̉ debet differe eēn a māducāte ſꝫ nō illud qd̓ ꝑ accidēs. ſicut illud qd̓ ꝑ ſe mouet̉ oꝫ eēntialit̓ differre a mouente: vt corpus ab aīa. nō tn̄ illud qd̓ ꝑ accidens mouet̉ vt aīam a ſe. ¶ Utruꝫ xp̄s ſumpſe rit ſpūaliter. ℟º circa hoc eſt duplex modꝰ dicendi. vnus eſt ꝙ nō. qꝛ vbi eſt ſpūalis manducatio ibi eſt vnio. vbi aūt eſt vnio ibi eſt diuerſitas. cū gͦ xp̄us nō differat a ſe: nō comedit ſpūaliter. ⁊ hͦ modus eſt ẜm Bon̄. 4º. di. 9. q. i. arti. 4. c. ⁊ Pe. 4º. diſ. iii. ar. 6. q. 2. c. ¶ Alius modus dicendi eſt ꝙ ſic. ſicut.n. dicet̉. jͣ. effectus huiꝰ ſacramēti eſt nō tm̄ augmentum ſpūalis gr̄e. ſꝫ etiam quedā actualis refectio dulcedinis ſpūal̓. lꝫ autē non fuerit xp̄o gratia augmentata ex huius ſacramēti ſuſceptōe. habuit tamē quādam dulcedineꝫ ſpūalem in noua eiꝰ inſtitutōe. vnd̓ Lud. 22. deſiderio deſidera ui hͦ pas. man. vo. qd̓ Euſebius exponit de ſacramēto hoc. qd̓ diſcipulis tradebat. ⁊ id̓o ſpūaliter māducauit. māducauit etiaꝫ ſacramētaliter inqͣꝫtuꝫ corpus ſuū ſub ſacramēto ſumpſit. ⁊ ſacr̄ꝫ hͦ intellexit quod diſpoſuit: alit̓ tn̄ qͣꝫ ceteri ſpūalit̓: ⁊ ſacr̄al̓r ſumant: ꝗ augmētum gratie ſuſcipiunt: ⁊ ad veritatis p̄ceptōem ſignis ſacramenta libus egent. ⁊ hͦ modus dicēdi ē ẜm Tho2º. q. i. ar. i. c. 2ᵐ. ¶ Utꝝ xp̄s corpꝰ ſuum dederit iude. ℟º Hilariꝰ dic̄ ſuꝑ Math̓. ꝙ nō. ⁊ ꝯueniēs ꝗdem fuiſſet ꝯſiderata ma litia iude. Sꝫ qꝛ xp̄s debuit nobis eē exᵐ iuſticie: nō cōueniebat eius magiſterio vt iudaꝫ occultū pctōrem ſine accuſatione: ⁊ euidēti ꝓbationē ſepararet ab alioꝝ cōio ne. ne daret̉ p̄latis exᵐ ſil̓ia faciendi. ⁊ ip̄e iudas exaſperatꝰ ex hͦ ſumeret occaſionem peccādi. Et ideo dd̓ eſt ꝙ xp̄s iude ſicut ⁊ alijs diſcipulis dedit corpus ſuū ⁊ ſangui nem. vt dicit Dio. li. de eccl̓iaſtica bierar. ⁊ Alanꝰ ſuꝑ Io. hēt̉ etiā.i. q. i. xp̄s. Quid fecit. ⁊. 12. q. 2. illud cū hn̄ti dare. ¶ Utruꝫ xp̄s corpus ſuū iude dedit cū bucellā inti ctaꝫ ei porrexit. ℟º ꝙ nō. ſꝫ ſimplicē panē Ut.n. dicit Augꝰ ſuꝑ Io. dn̄s pͥus diſtribu erat oībus diſcipulis corpꝰ ſuū. vbi ⁊ ipſe iudas erat ſicut lucas narrat. ⁊ poſtea per buccellā ītinctā atqꝫ porrectā ꝓditorē ſuū exp̄ſſit. ſigͣtur aūt vt Augꝰ dic̄ ibi ꝑ panis intīctōem fictio iude. vt.n. inficiantur fila tingunt̉. vel forte ſigͣtur dulcedo dīne bonitatis. qꝛ ex intinctōne ſapidior redditur

T.IIII. XVIII. panis. qd̓ bonum ꝓpter ſui ingratitudinē factum eſt ei malum. quia introiuit in eum ſathanas. ¶ De īpedimēto euchariſtie. ti. i. Oſtea ꝯſiderāduꝫ eſt de his qͥ habēt impedire: vel retrahere a ſūptione euchariſtie. Et pͦ de his q̄ hn̄t impedire ꝓpt̓ īdignitatem: vt ſunt pctā. 2º de his q̄ ꝓpter fedi tatē: vt pollutio nocturna vel alie pollutōes 2º de his q̄ ꝓpter ſtatuti ꝯgruitatē: vt cibꝰ vel potus paſſumptꝰ. ¶ Circa pͥmū q̄rūt̉ plura.ſ. Utrū pctōr habēs ꝯſcīam peccati mortalis ſumat corpus xp̄i dānabiliter. ℟º ꝙ ſic. ⁊ hͦ ꝓpter indignitatē q̄ eſt in ip̄o ꝑ ꝯꝑationē tam ad ſacr̄m exterius qd̓ eſt ſanctū: qͣꝫ ad rē ꝯtentā interius: q̄ eſt ſcūs ſcōꝝ: qͣꝫ etiā ad rē ſignificatā tm̄: q̄ ē ſcītaſ cui obiceꝫ ponit. vnde. i. Corꝭ. ii. ꝗ ma. ⁊ bi. indi. iudi. ſibi man. ⁊ bi i. ꝯdemnationem Quid̓ tn̄ diſtīguūt ꝙ pctī mortalis cōſcīa ꝯſurgit ī aliquo. aūt ex certitudīe ſufficiēti vt qꝛ ſit ſe fornicatū. aut ꝓbabili: vt quia moroſe delectatus eſt ⁊ timet fuiſſe mortalem ꝯſenſuꝫ. aut leui: vt hō ſcrupuloſus: ꝗ timet de leui delectatōem ne fuerit mortale pctm̄ in pͦ cāu peccat mortalit̓: ⁊ ſimilit̓ in 2º ſꝫ nō in 2º. Nā in pͦ contennit. in 2º diſcri mini ſe exponit. in. 3º. non. ⁊ ita diſtinguit Pe. 4º. di. 9. q. 2. ar. i. c. Sꝫ eſto ꝙ ſit paſca cū pctōr tenet̉ cōicare. vr̄ ꝙ tūc nō peccet cōicādo ℟º talis ī eo ꝙ facit illd̓ qd̓ tenet̉ nō peccat: ſꝫ qꝛ malo mō facit. vnd̓ in cōicando ⁊ omittēdo peccat. ſꝫ tn̄ magis cōicando. qꝛ cōicare ī pctō eſt malū de ſe. ſed omitte cōicatōeꝫ ſit malū ex p̄cepto eccl̓ie vn̄ potiꝰ dꝫ excōicatōeꝫ eccl̓ie ſuſtine: qͣꝫ ī pctō cōicare. nec tn̄ p̄plexꝰ eſt: qꝛ pōt peni tere. hͨ Pe. vbi sͣ. c. 2ᵐ: ¶ Quo pctō peccat ſumēs corpꝰ xp̄i cū ꝯſcīa pctī mortal̓. ℟ pctō omiſſiōis ⁊ negligētie. dū.ſ. ſe ad tan tū hoſpitē ſuſcipiēdū p̄parar̄ ꝑ ſui examīa tōꝫ omittit ⁊ negligit. ⁊ ēt pctō ꝯtemptꝰ ⁊ irreuerendū.ſ. dn̄ꝫ ſuū ī tā fetidū hoſpitiū ītroducit: ⁊ gr̄aꝫ ſibi ab eo oblatā in ſacr̄o reſpuit. ac ꝑ hͦ qͣꝫtū ē in ſe ip̄i dn̄o ꝯtumeliā facit. hͦ Bon̄. 4º. di. 9. q. 2. ar. 2. c. Utꝝ aliꝗs exn̄s ī pctō mortali ꝯſcīaꝫ tn̄ eius n̄ hn̄s ſumēdo corpꝰ xp̄i mortalit̓ peccet. ℟º ꝙ aliꝗs nō hēat ꝯſcīam pctī mortalis. aut hͦ ē quia p̄parauit ſe ⁊ diſcuſſit p̄paratōne ſufficiēti ꝯſcīam diligētiſſime examinādo ⁊ peritos ꝯſulēdo aūt ꝓbabili ꝯſcīaꝫ ſuaꝫ ꝓbabilit̓ examinādo: ⁊ ꝯfitēdo. aut negligēti. In pͦ caſu nō peccat: ſꝫ remiſſiōꝫ pctō rum etiaꝫ ſi qͣ latēt accipit ⁊ meret̉. In 2º ſil̓r non peccat mortalit̓. In. 3º. aūt peccat mortalit̓ ⁊ demeret̉: maxīe ſi negligentia ſit magna hͨ Pe. 4º. di. 9. q. 2. ar. i. c. ⁊ ꝯue nit cuꝫ eo Sco. 4º di. 9. q. vnica. c. ¶ Sed obijcit̉. qꝛ cū nemo ſit certꝰ an ſit in pctō mortali aūt n̄. ſi mortalit̓ peccat ꝗ accedit ꝗlibet ꝗ accedit: diſcrimī ſe exponit. ℟º ꝙ nō reqͥrit̉ ad cauēdū ꝑiculū diſcriminis certitudo ꝯſcīe. ſꝫ ꝓbabil̓ cōiecture: q̄ pōt hr̄i ẜm Ber. ꝑ. 4º ſigna. pͥᵐ ē. cū ꝗs deuote v̓bū dei audit. 2ᵐ cū ꝗs ſe ad bn̄ oꝑanduꝫ ꝓmptū īuenit. 3ᵐ cū ꝗs ꝓpoſitū hꝫ abſtinē di a pctō. 4ᵐ cū de p̄teritꝭ dolet. hͨ Pe. vbi sͣ. c. 7. ¶ Utꝝ ꝗ accedit ꝯtritus ⁊ nō cōfeſſus peccet. ℟º pctōr ꝯtritꝰ an̄ ꝯfeſſiōeꝫ qn̄ vult cōicare: aut pōt hr̄e copiā ꝯfeſſoris idonei ⁊ tp̄s ſufficiēs ⁊ loquelā liberā ⁊ tūc peccat cōicādo ſine confeſſiōe. qꝛ ad ſacr̄m eccl̓ie reꝗrit̉ recōciliatio ēt ẜm iudi ciū eccl̓ie. ⁊ ſic ītelligit Hu. de ſan. vic. cum dicit li. de ptāte ligādi atqꝫ ſoluēdi. Auda cter dico ſi an̄ abſolutōꝫ ſacerdotꝭ crimīo ſus ad ꝯīonē corꝑis xp̄i accedat. ꝓ certo iudiciū ſibi māducat ⁊ bibit ēt ſi eum an̄ ml̓tū peniteat ⁊ ſi veheme̓t̉ doleat ⁊ īgemi ſcat. aūt n̄ hꝫ: ⁊ tc̄ aūt īminet aliqͣ nccītas celebrādi ⁊ ꝯīcādi: vt qꝛ timet ſcādalū per ſone ſue: niſi ꝯīcet: aut ppl̓i. vel iam īcepit ſacr̄i myſteriuꝫ: vel amiſit loquelā. ⁊ tūc n̄ peccat cuꝫ ꝓpoſito ꝯfitēdi qn̄ poterit. Aut nō īminet nccitas ⁊ tūc peccat. hͨ Ric. 4º. di. 9. q. 2. ar. 2. c. ⁊ Pe. 4º. di. 9. q. 2. ar. 2. c. ⁊ Sco. 4º. di. 9. q. vnica. c. ¶ Utruꝫ pctōr peccet vidēdo corpꝰ xp̄i. ℟º ꝑ viſuꝫ n̄ attī git̉ corpꝰ xp̄i ſꝫ ſolū ſacr̄m eiꝰ. qꝛ.ſ. viſus n̄ attīgit ad ſb̓am corꝑis xp̄i. ſꝫ ſolū ad ſpēs ſacr̄ales. vt sͣ. dcm̄ ē. ſꝫ ille ꝗ māducat non ſolū ſumit ſpēs ſacr̄ales. ſꝫ ēt xp̄m ꝗ eſt ſb̓ eis. ⁊ iō a viſiōe corꝑis xp̄i nullꝰ ꝓhibet̉ ꝙ ſit ſacr̄m pͥᵐ ꝯſecutꝰ.ſ. baptiſmū. vn̄ nō baptizati nō ſūt admittēdi ad vidēdū corpꝰ xp̄i. vt ēt pꝫ ꝑ Dio. li. eccl̓iaſtice Hierar. ſꝫ ad māducatōeꝫ nō ſūt admittēdi niſi ſoli illi ꝗ n̄ tm̄ ſacr̄alit̓: ſꝫ ēt real̓r xp̄o ſt̓ ꝯiūcti ¶ Utꝝ pctōr peccꝫ tāgēdo corpꝰ xp̄i. ℟º ꝙ qn̄ nccītas vrget: vt qꝛ corpꝰ xp̄i caderet in locuꝫ īmundū vbi colligeret: tunc non peccat: al̓s peccat ꝓpter irreuerētiā. ¶ Sꝫ ꝯͣ p̄dicta videt̉ ꝙ ſꝑ peccat pctōr tāgēdo ⁊ videndo. qꝛ bethſamite vidētes archaꝫ

T. LI. dn̄i ſūt īterfecti. pͦ Regꝭ. 6º. ⁊ ſil̓r Azo ꝑeuſſus ē: qꝛ ip̄am archā tetigit. 2. Regꝭ. 5. Ad qd̓ dicendū ꝙ illud nō fuit figura tangētiū ⁊ videntiū xp̄m. ſꝫ bethlamite figuram gerūt ſimpliciū huius ſacramēti archana vide̓ volentiū: ꝗ ꝓpter timorē frequenter ꝑeūt ⁊ moriunt̉. ⁊ azo figurā gerit ſacerdotuꝫ carnaliū: ꝗ in pctīs exn̄tes ad confi cienduꝫ accedunt: nam aliꝗ dicunt ꝙ illa nocte cū vxore iacuerit. Lr̄alis v̓o rō qͣre illi ſūt īterfecti ē: qꝛ ꝯͣ mādatū dn̄i fecerūt qꝛ dn̄s p̄ceperat: vt nullus de plebe eā dete ctaꝫ videret. Un̄ hͦ vt dicit glo. ibi. licebat ſoli pontifici. p̄ceperat etiam vt ſacerdotes eam ferrēt: ⁊ iō vterqꝫ ꝯͣ preceptū fecerūt: ⁊ iō ꝑcuſſi ſūt. hec Tho. 4º. di.§. ar. 3. q. 6. c. 2ᵐ. ⁊ Bon̄. 4. di. 9. q. ⁊ ar. 2. c. 4ᵐ. ad oppoſitū. ¶ Utꝝ aliꝗs ꝓijciēdo corpꝰ xp̄i in lutum grauiꝰ peccet qͣꝫ ſumendo ip̄m cum cōſcīa mortalis pctī. ℟º ꝙ ſic. pͦ ꝗdem qꝛ ille hoc faceret ex intentōe faciēdi īiuriam ſacr̄o: qd̓ non intendit pctōr indigne hoc ſacramētū ſuſcipiēs. 2º qꝛ hō pctōr capax eſt gr̄e. vn̄ magis ē aptus ad ſuſcipiendū hͦ ſacr̄m qͣꝫ q̄cunqꝫ alia creatura irrōnal̓. vn̄ maxīe inordinate vteret̉ hͦ ſacr̄o: qui ꝓijceret ip̄m canibꝰ: vel ꝓijcet ip̄m ī lutuꝫ ad cōculcandū. hͨ Tho. 3. q. 80. ar. 5. c. Equit̉ vide̓ de. 2º ſ. de his que hn̄t retrahere ab hͦ ſacr̄o ꝓpt̓ feditateꝫ vt eſt pollutio nocturna ⁊ ſimilia. Circa qd̓ querunt̉ plura.ſ. vtruꝫ pollutio nocturna: ⁊ q̄ pollutōnes hēant retrahere a ſūptōe euchariſtie. ℟º in ſomnis nō pōt eē pctm̄: pōt eē tn̄ effectus pctī: vel ſignū: ⁊ iō ꝯſideranda ē cā nocturne pollutōis. Sciēdū igit̉ ꝙ pollutio qn̄qꝫ ꝓuenit ex p̄cedētibus cogitatōibus carnalibus. Hec aūt qn̄qꝫ pn̄t eē ſine peccato oīno. vt cum ꝗs cā lectōis vel diſputatōis cogit̉ de tali bus cogitare. ⁊ ſi hͦ ſit ſine ꝯcupīa ⁊ delectatōe: nō erūt cogitatōes īmunde ſed honeſte. ex ꝗbus tn̄ pollutō ſeꝗ pōt. vt pꝫ per Augꝭ. ſuꝑ Gen̄. ad lr̄am li. 12. ip̄a inꝗt fātaſia: q̄ ſit in cogitatōibꝰ ẜmotionātis: cū exp̄ſſa fuerit in viſiōe ſomniantis: vt inter illam ⁊ ꝯiūctōem corpoꝝ nō diſcernatur cōtinue mouet̉ caro. ⁊ ſequit̉ ꝙ cū motuſequit̉: hͦ tam ſine pctō qͣꝫ cū pctō a vigilā tibus dicit̉: qd̓ vt diceret̉ ꝓculdubio cogitatū eſt. qn̄qꝫ v̓o ſunt cogitatōes p̄ceden tes cū ꝯcupīa ⁊ delectatōe: ⁊ ſi aſſit cōſen ſus erit pctm̄ mortale: ſinautem veniale. Qn̄qꝫ pollutio ꝓuenit ex ſuꝑfluitate cibi. ⁊ potus: ⁊ hͦ etiā pōt eſſe veniale: vl̓ mortale qn̄qꝫ ꝓuenit ex īfirmitate naͣe: q̄ nō ē pctm̄ vn̄ ēt ꝗdā vigilādo ſine pctō fluxū ſemīs patiunt̉. qn̄qꝫ ex ſuꝑfluitate naͣe: q̄ etiam eſt ſine pctō. puta qꝛ ſemē qd̓ fluit eſt ſuꝑfluitas ſanguinis ẜm ph̓ꝫ. Qn̄qꝫ ex demo nuꝫ illuſiōe: ꝗ fantaſmata mouere poſſūt. ex quoꝝ apparitione pollutio ſequit̉. hoc aūt quādoqꝫ ꝓuenit ex p̄cedenti negligen tia p̄parationis ad deuotōem ve or̄onem: q̄ pōt eē veniale pctm̄ vel mortale. qn̄qꝫ ēt ex nequitia demonū impedire volentium a receptōe huius ſacr̄i. Si igit̉ pollutio no cturna ꝓueniat ex aliqͣ predictaꝝ cārum q̄ cum mortali pctō ꝓ certo vel ꝓbabiliter timet̉ eē. Dicēdum ē ꝙ nccͣio īpedit ſūptō nem huiꝰ ſacr̄i. qꝛ lꝫ ip̄a ẜm ſe nō poſſit eē mortale pctm̄. hꝫ tn̄ mortale pctm̄ ānexū rōne ſue cā. Si v̓o ꝓueniat ex cā: que ſit tm̄ pctm̄ veniale: nō impedit nccͣio ita.ſ. ꝙ hō ſumēdo ſit reus corꝑis ⁊ ſanguīs dn̄i. impedit tn̄ de cōgruo ꝓpter duo qͣꝝ vnum ſꝑ accidit.ſ. feditas corꝑalis: cū qua ꝓpter renerentiā ſacr̄i nō decet accede̓ ad altare. Un̄ ⁊ volētes tāgere aliqd̓ ſacr̄m manus lauāt: niſi forte talis īmūditia ſit ꝑpetua vl̓ diuturna: vt ē lepra vel fluxus ſanguinis vel aliꝗd aliud. 2ᵐ ē euagatio mētis: que ſeꝗt̉ pollutōem nocturnā: p̄cipue qn̄ cum turpi cogitatōe vel imaginatōne cōtingit. De pollutiōe v̓o q̄ ꝓuenit ex crapula veniali diſtinguit̉ in decreto. qꝛ aūt ſentit̉ in ſomnijs imaginatio turpis: ⁊ ſic impedit d̓ ꝯgruo tam a ſūptōe huiꝰ ſacr̄i qͣꝫ a confectōe. Aut nō ſentit̉ ⁊ ſic n̄ īpedit a ſūptiōe huiꝰ ſacr̄i. īpedit tn̄ de ꝯgruo a ꝯfectōe. Si v̓o pollutio ꝓueniat ex cā q̄ ſit ſine pctō: ex naͣe ſuꝑfluitate: vel īfirmitate: nō eſt timēda. qꝛ vt dic̄ Gregꝭ. hāc animꝰ neſciens ꝑtuliſſe magis dolēdus ē qͣꝫ feciſſe. vnde a neutro īpedit. Et idē dd̓ eſt qn̄ pollutio prouenit ex cogitatōne q̄ fuit oīno ſine pctō. Pollutio v̓o q̄ ꝓuenit ex diabolica illuſion: ⁊ ſi ſine pctō ſit: īpedit tn̄ de ꝯgruo. vn̄ Iſi. ꝗſꝗs nocturna illuſiōe polluit: licꝫ exͣ membiā turpiū cogitationū ſe putat. īqͣꝫtū tam vt hic temptaret̉ culpe ſue attribuat ſuāqꝫ immunditiaꝫ ſtatim fletibus tergat. Si tamen euidenter appareat ꝙ diabolus conatur auferre fructum euchariſtie poteſt cōmunicare ſi nō dedit cām pollutioni: ſed magis cām contrariā: ⁊ hoc ſepe accidit ī feſtis: qn̄ eſt cōcandum. vt legit̉ in collationibꝰ patrū. ꝙ cum ꝗdaꝫ frater pollutōꝫ

.IIII. XVIII. pateretur ſemper in feſtis: qn̄ erat cōicandum. ſeniores ꝯꝑto ꝙ ab eo nulla ꝓceſſe rat cā decreuerunt ꝙ ꝓpter hoc nullo mō a cōione ceſſaret: ita ceſſauit illuſio demonum. Intelligendū tn̄ ꝙ impedimētuꝫ qd̓ ex ꝯͣrietate ꝓuenit: poſtponi dꝫ ꝓpt̓ aliquā neceſſitatē. puta vt Gregꝭ. dicit. ⁊ hētur di 6. teſtm̄. cū forſan aliqn̄ dies feſtus exigit ī quo prelatus celebrare conſueuit: aut ex hibere myſteriū ꝓ eo ꝙ alius preſbyt̉ deeſt ⁊ neceſſitas cogit. ⁊ iſte modus dicēdi cō ſonat v̓bis Gregꝭ. ⁊ Iſi. que habent̉ di. s. teſtm̄. ⁊. c. non eſt pctm̄. Si gͦ queratur vtrū ſemꝑ qn̄ quis polluit̉ ceſſare debeat. Dicendū ꝙ ſi ſentiat inꝗnationem illam inclinaſſe multum aīam. conſulēduꝫ eſſet ei ꝙ faceret ſacramento reuerentiā. ſi aūt magis expeditam naͣm ſentiat: ⁊ vlterius deuotio vel ſolennitas: vel aliud qd̓ ml̓tū recompenſet ad ſumendū trahat. tunc arbitror ip̄ꝫ ſine remorſu ꝯſcīe accede̓ poſſe hec Bon̄. 4º. diſ. 12. p̄. 2. q. 2. ar. 2. o. ¶ Itē ẜm Tho. 4º. di. 9. ar. 4. q. 2. c. 3ᵐ. pollutus tali pollutionē: q̄ non impedit neceſſario. debet celebrare ꝓ alio ꝗ in pctō mortali eēt ne celebrando mortalit̓ peccaret. ¶ Utrū pollutio q̄ in ſomno incipit: ⁊ ī vigilia deſi nit pctm̄ ſit. ℟º ẜm Tho. vbi. sͣ. q. i. c. m. pollutio qͣꝫtuꝫ ad meritum vel demeritum magis iudicat̉ ẜm pͥncipiū qͣꝫ ẜm fineꝫ. qꝛ corporalis motus nō ꝑtinet ad meritū vl̓ demeritū: niſi ẜm ꝙ a volūtate cātur. exqͦ aūt ille motus eſt excitatus in dormiendo nō ſubiacet vlterius volūtati vigilantis. nec reputat̉ euigilaſſe dormiens: quouſqꝫ recuꝑauit v̓bū aūt vſuꝫ. pōt tn̄ ꝯtingere ꝙ in ip̄a euigilatōe pctm̄ oriat̉.ſ. ſi pollutō placeat ꝓpter delectatōeꝫ. q̄ ꝗdē ꝯplacētia ſi ſit ex ſurreptōe erit venial̓. Si aūt cum cōſenſu deliberatiuo: ⁊ p̄cipue cū appetitu futuri. eſt mortalis. Illa tn̄ ꝯplacentia nō facit p̄teritaꝫ pollutōem eē pctm̄: qꝛ non ē eius cā: ſꝫ ip̄a in ſe ē pctm̄. ſi aūt placeat vt eſt naͣe exoneratio: nō eſt pctm̄. ¶ Utrum pollutio ꝯiugalis debeat retrahere a ſumptione euchariſtie. ℟º coitus ꝯiugalis ſi ſit ſine pctō. vt ſi fiat cā ꝓlis generande: vel debiti reddendi. nō alia rōne retrahit ab hoc ſacramēto quā pollutio nocturna: que accidit ſine pctō.ſ. ꝓpt̓ īmūditiā corporis ⁊ diſtractōem mētis. rōne cuius dic̄ Hiero. ſuꝑ Math̓. ⁊ hētur. 23. q. 4. ſciatis ſi panes ꝓponis: ab his ꝗ vxores tetigerāt comedi nō poterant. qͣꝫtomagis panis ꝗ de celo deſcendit: nō pōt ab his ꝗ ꝯiugalibus paulo ante adheſerūt amplexibꝰ vio lari. nō qꝛ nuptias ꝯdemnemꝰ. ſꝫ quia eo tꝑe qͥ carnes agni paſcalis manducaturi ſumus: a carnalibus oꝑibus vacar̄ dēmꝰ ſꝫ qꝛ hoc ẜm ꝯgruitatē nō ẜm neceſſitatē eſt intelligendū. iō dicit Gregꝭ. ⁊ hētur. e. q. 4. vir cū ꝓpria. ꝙ talis eſt ſuo iudicio re linquēdus. Si aūt voluptas dn̄et̉ in oꝑe carnis. vt ibidē Gregꝭ. ſodit. tunc ꝓhiberi debet: ne accedat ad hoc ſacr̄m: niſi prius fuerit lotus aqͣ.ſ. penitentie. Aliqui tamen diſtīguūt ꝙ voluptas p̄t dn̄ari duplicit̓.ſ. aūt ita ꝙ moueat ad cognoſcēdum ꝓpter fornicatōem vitandā. ⁊ ſic dꝫ abſtinere d̓ ꝯgruo. aūt ꝓpter explendaꝫ libidinē. ⁊ ſic abſtinē debet nccͣio qn̄ cognoſcit vxorem vt meretricē. 23. q.4. vir cū ꝓpria. in tex. ⁊ ī glo. ¶ Iteꝫ noͣ ꝙ de con. di. 2. oīs homo. dr̄ ꝙ ꝗ vult cōicare debet abſtine ab vxo re ꝓpria tribꝰ aūt. 4. aut. 5. diebus. ⁊ intellige ẜm Io. ꝙ debet abſtine qͣꝫtum eſt in ſe ⁊ nō dꝫ exige̓. ſꝫ exactus tenet̉ redde̓. ſed illud nō ē p̄ceptum: ſꝫ conſiliū. ¶ Utꝝ mu lier mēſtruata arceat̉ a ꝑceptōe corporis xp̄i. ℟º ꝙ nō. nec etiā mulier ſtatī pꝰ ꝑtū qꝛ illa īmūditia ē pure naͣl̓. ſi tn̄ ex reuerē tia reciꝑe n̄ p̄ſumit: vel qd̓ plꝰ ē ab īgreſſu eccl̓ie abſtine voluerit ē laudāda. ſi tamē recepit nō eſt iudicāda. di. 5. c. i. ⁊. c. ad eiꝰ. ⁊ exͣ de puri. c. vno. Sil̓r dici pōt de illa in firmitate q̄ dr̄ Leui. ij. ſemīs fluxꝰ. Utꝝ ſomniū hōicidij īpediat. ℟º ſomniū hiꝰ nō īducit īmūdiciā corporis: nec tantā diſtractōem mētis. ſic̄ ſōniū fornicatōis ꝓpt̓ intēſiōeꝫ delectatōis. ſi tn̄ ſomniū hōicidij ꝓue niat ex cā: q̄ eſt pctm̄ mortale impedit rōe ſue cāe a ſumptiōe ſacramenti. hͦ Tho. 3. eo. ar. c. 5º. Equit̉ vide̓ de. 3º ſ. de his q̄ hn̄t re trahe̓ a ſūptiōe euchariſtie. ꝓpter ſtatuti ꝯgruitatē. Et circa hͦ q̄rūt̉ pl̓a.ſ. vtꝝ cibꝰ vel potꝰ paſſūptꝰ īpediat ſūptōem huiꝰ ſacr̄i. ℟º ꝙ ſic. exͣ de cele. miſ. ex ꝑte in tex. ⁊ glo. d. Et hͦ triplici rōne. pͦ vt Augꝰ dic̄ ob honorē ſacr̄i: vt.ſ. pͥus in os ītret nōdum infectū aliqͦ cibo vel potu. de cō. di. 2. liꝗdo. 2. ꝓpt̓ ſignificatōeꝫ: vt.ſ. det̉ intelligi ꝙ xp̄us ꝗ ē res huius ſacr̄i. ⁊ charitas eius primo fundari debet in cor dibus noſtris. ẜm illud Math̓. 6º. primū querite regnum dei. 3º ꝓpter ꝑiculū vomi tus vel ebrietatis: que qn̄qꝫ ꝯtingunt qn̄ hoīes īordinate potibꝰ vl̓ cibis vtūt̉. ſicut

T II. Apl̓us dicit. i. Corꝭ. ii. Alius ꝗdem eſurit alius autē ebrius eſt. Excipiunt̉ tn̄ infirmi: qui ſtatim ſunt cōicādi: etiam pꝰ cibū ſi de eoꝝ ꝑiculo timet̉: ne ſine cōione dece dant. quia ncc̄itas legem nō habet. de cōſe. diſ. 2. preſb̓r. Preſb̓r infirmū ſtatiꝫ cōi cet: ne ſine cōione decedat. Capl̓m autē il lud qd̓ habet̉ de cōſe. d. i. ſacramēta. Sa cramēta inꝗt altaris nō niſi a ieiunis celebrent̉ p̄ter diem: quo cena dn̄i celebratur. loquit̉ de cōſuetudine aliqn̄ apud ali quos obſeruata: ad rep̄ſentatiōeꝫ cene domini die illa.ſ. Iouis facte. vt a nō ieiuniſ corpus xp̄i ſumeret̉. ſed hoc mō eſt obrogatuꝫ. vt. n. dicit Augꝭ. c. p̄dicto. ꝑ vniuer ſum orbem mos ille ſeruat̉: vt.ſ. corpꝰ xp̄i a ieiuno ſumat̉. ¶ Sed obijcit̉ ꝙ Dn̄s dedit hoc ſacramentū apl̓is poſt cenā. Io 1. ℟ndeo ꝙ illa hora cōueniens fuit pri me inſtōni. vt dictum fuit. sͣ. ſed nō cōue nit nr̄o vſui. qꝛ inſtitutio reſpicit effectum ſacramēti. ſed vſus vlteriꝰ idoneytatē ſuſcipiētis. vt qꝛ homo plenus nō eſt aptuſ ad ꝑagendū ſpūalia. ideo hoc ſeruare nō debet eccl̓ia. Nec eſt ſil̓e de apl̓is. qꝛ ip̄i ſobrie comederāt exemplo xp̄i. ⁊ ꝯmederāt cibuꝫ paſcalē: qui quodāmō ſpūalis erat qͣꝫtum ad rōnem ſignificādi. ¶ Utꝝ ſum ptio aque vel alterius potus vel cibi ī mi nima qͣꝫtitate: vel etiam reliꝗaꝝ cibi ī ore remanentiū impediat. ℟º duplex eſt ieiuniū.ſ. naͣe: qd̓ dicit pͥuatōeꝫ cuiuſcūqꝫ p̄aſumpti ꝑ modum cibi vel potus: ⁊ tale ieiuniū requirit̉ ad hoc ſacramētū ꝓpter p̄ dicta. ⁊ ideo poſt ſumptiōem aque vel alterius cibi vel potus vel medicine: etiā in minima quātitate: nō licet ſume hoc ſacra mentū. ⁊ qui ꝯͣ fecerit: excōicatiōi ſubiace bit. al̓s bn̄ficio erit pͥuandus. ar. exͣ de accuſa. ſi cōſtiterit. ⁊. 7. q. i. nihil. vbi dr̄. Ni hil refert vtꝝ aliꝗd hiꝰ nutriat ꝑ ſe vl̓ cū alijs: dūmō ſumat̉ ꝑ modum cibi vel po tus. Reliquie tn̄ cibi remanētes in ore: ſi caſualiter deglutiant̉: non impediūt. quia non trahiciūt̉ per modum cibi vel potus ſed ꝑ modum ſaliue. Et eodem mō eſt de reliquijs aque ⁊ vini: quibus os abluitur dūmō non trahiciant̉ in magna quātita te: ſed ꝑ mixta ſaliue: qd̓ vitari nō poteſt. hec Tho. 3. q. 80. ar. 8. c. 4ᵐ. ẜm etiam Ri charꝭ. 4. di. 8. q. 2. arti. 3. Si preſb̓r an̄ miſ ſam os ſuum ꝓpter reuerētiam ſacramēti aqua lauet: ⁊ a cā aliqͣ gutta aque illius ſtomachū intret: non ꝓpter hoc tenetur miſſam dimittere celebrare: maxīe in die ſolenni. qꝛ hoc non videt̉ impedire dignā p̄paratiōem preſb̓ri: nec reuerētiam ſacra menti. Et de ſil̓ibus idem iudiciū habeat̉. Et eiuſdem ſnīe eſt Hoſti. Secus eſt ſi ex ꝓpoſito illam guttaꝫ deglutiret. ẜꝫ vtꝝqꝫ eſt ar. 15. q. 6. c. i. Aliud ē ieiuniū eccl̓ie qd̓ ſ. ſtatuit̉ ad carnis maceratiōem. ⁊ iſtud non impedit ꝓpter p̄dicta. qꝛ p̄dicta non multū nutriunt: ſed magis ad alterādum ſumunt̉. ¶ Utꝝ cibus vel potus paſſum ptus in nocte ꝓfunda impediat. ℟ndeo lꝫ pͥncipium diei ẜm diuerſos diuerſimo de ſumat̉. eccl̓ia tn̄ ẜm curiam Romanā diem incipit a media nocte: ⁊ finit in me dio noctis ſequētis. exͣ de of. iudi. del̓. ꝯſu luit. ⁊ ideo ſi poſt mediaꝫ noctem aliquis aliꝗd ſumpſerit ꝑ modum cibi vel potus: nō pōt eadem die hoc ſacramentū ſume̓. poteſt v̓o ante mediam nocteꝫ. Nec refert vtꝝ poſt cibum vel potū dormierit: aut et ſi cibus digeſtus ſit quo ad p̄ceptum Re fert autē quo ad turbatiōem mentis quā homīes patiunt̉ ꝓpter inſomnitatē vl̓ in digeſtiōem: in ꝗbus ſumens ꝑturbat̉. Iō ad ſumptiōem huius ſacramēti ineptus reddit̉. hec Tho. 3. q. 80. ar. 8. c. 5ᵐ. Hoſti. autē dicit. ꝙ preſb̓r cibo vel potū ſumpto pͦ nimia ſiti celebrare poterit ſi tanto tem pore dormierit: vl̓ etiā ſine dormitōe quie uerit ꝙ cibus digeſtus eſſe poſſit. Sꝫ ego nō credo ſibi. qꝛ quantūcūqꝫ dormierit de mane vſqꝫ ad nonā: nō poſſet dici ꝙ ieiunus eēt. loquēdo de ieiunio qd̓ requiritur ad hoc ſacr̄m. ¶ Utꝝ hoc ſacramēto ſūpto liceat ſtatim cibum ſumere: vel potuꝫ ℟ndeo. maxīa deuotio requirit̉ in ſumptiōe huius ſacramēti. quia tūc percipit̉ eius effectus. hec autem deuotio magꝭ impedit̉ per p̄cedentia qͣꝫ per ſequētia. ⁊ ideo magis eſt inſtitutum ꝙ homīes ieiunent ante ſumptiōem huius ſacramēti qͣꝫ poſt Debet tamē eſſe aliqua mora inter ſumptiōem huius ſacramēti: ⁊ alios cibos.ſ. vſqꝫ ad cōſumptiōem illarū ſpecierū: ſiue alteratiōem ꝓpter reuerētiam. quia tamē illa alteratio cito fit. non oꝑtet ꝙ mora ſit multum magna. Unde ⁊ vniuerſa oratio actiōis gratiarū poſt ꝯmunionē dicet̉. ⁊ ꝯmunicātes etiam dicant ſuas oratiōes priuatas. Scd̓m tamen antiquos canones ſtatutum fuit a papa Clemente tertio vt habet̉ de conſecra. diſtinctꝭ. 2ª. tribus. ver. ſi igitur. ꝙ ſi mane dominica

. II. I portio edit̉. ergo ieiunet vſqꝫ ad ſextā qui eam ſumpſerūt. ⁊ ſi hora tertia vl̓ quarta acceperūt ieiunet vſqꝫ ad veſperā. Antiꝗtus.n. rarius miſſarū ſolēnia celebrabāt ⁊ cum maiori p̄paratōe. Nūc auteꝫ quia frequētius oꝑtet ſacra myſteria celebrare non poſſet de facili obſeruari. ⁊ ideo eſt ꝑ cōſuetudineꝫ ꝯͣriam abrogatū. hec Tho. ⁊ odoarti. act. ¶ De efficacia ſacr̄i euchariſtie. ti. 19. Einde cōſiderādum eſt de efficacia ſacramēti euchariſtie. ⁊ pͥmo quis ſit effectus huius ſa cramēti. 2º in ꝗbus habeat ef fectum. ¶ Circa pͥmum ſciēdum ꝙ ꝑ hoc ſacramētum pͥmo gr̄a cōfert̉. omnē enim effectum quē facit cibus ⁊ potus quātum ad vitam corꝑalem: facit etiaꝫ hͦ ſacramē tum quātum ad vitā ſpūalem. Io. 6. Caro mea vere eſt cibus: ⁊ ſanguis meꝰ vere eſt potus. vnde reficit ſpūalit̓: qd̓ ſine gratia eſſe nō poteſt. vnde hoc ſacramētum gr̄am cōfert. cōfert̉ autem gr̄a ſpūaliter cum virtute charitatꝭ. vnde Dam̄. cōpa rat ip̄m carboni. Carbo.n. non eſt ſimpliciter lignū: ſed igni vnitū. ita ⁊ panis iſte non eſt ſimplicit̓ panis: ſed panis cōiun ctus diuinitati. Sicut autē dicit Gregꝭ. in omel̓. pentꝭ. Amor dei non eſt ocioſus operat̉ enī magna ſi eſt. ⁊ ideo per hoc ſacramētū quātū eſt de ſui virtute nō tm̄ habi tus gr̄e ⁊ virtutis cōfert̉: ſed etiam excitat̉ in actuꝫ ẜm illud. 2. Corꝭ. 5. Charitas Chriſti vrget nos. Inde eſt ꝙ ex virtute huius ſacramēti aīa ſpūaliter perficit̉ per hͦ ꝙ delectat̉ ⁊ quodāmō inebriat̉ a dulcedine bonitatis dīne ẜm illud Cantꝭ. 5º. Comedite amici mei: ⁊ inebriamī chariſimi. 2º virtutes augent̉: ſicut per cibum corꝑaleꝫ corpꝰ augmētat̉ Hinc Diony. dicit ꝙ euchariſtia ꝑfectiuam habet virtutem: qd̓ non eſſet niſi ꝑ augmētum virtutum. 3º peccata venialia remittūt̉ per que feruor charitatis minuit̉: ſicut ꝑ cor poralē cibuꝫ reſtaurat̉: qd̓ quotidie deper dit̉. vn̄ Ambꝰ li. de ſacramētis dicit ꝙ ille panis quotidie ſumit̉ in remediū quotidiane fragilitatis. Remittunt̉ autē ꝑ hoc ſacramētum nō omīa venialia: ſed plura vel pauciora ẜm ꝙ homo magis vel minus ſe diſponit: ⁊ charitas vigorat̉ cōtra illa. remittit̉ autem illud veniale vel illa ad cuius vel quoꝝ remiſſiōem homo ma gis ſe diſponit. hec Bon̄. 4. diſ. 12. par. 2. q. i. arti. 3. c. 2ᵐ ad oppoᵐ. ⁊ Pe. 4º. di. 12. q. 4. arti. i. q. 2. c. i. ¶ 4º etiaꝫ qn̄qꝫ remit tit̉ pctm̄ mortale: vt quādo ſumit̉ ab eo ꝗ eſt in peccato mortali: cuius cōſcīam non habet: ⁊ affectum. forte enī pͥmo non fuit cōtritus: ſed deuote ⁊ reuerēter accedens cōſequit̉ per hoc ſacramentū gr̄am chari tatis: q̄ cōtritiōeꝫ ꝑficit: ⁊ remiſſiōeꝫ pctī ¶ 3º homī tam ſumenti qͣꝫ etiam offerenti: qꝫ etiam illis ꝓ quibus hoc ſacramētum offert̉: ẜm modum ⁊ quātitatem ſue deuo tōis ⁊ feruoris pena peccati remittit̉. 6º homo a peccatis p̄ſeruat̉. tum quia ꝑ ip̄ꝫ ſpūaliter roborat̉ ẜm illud pſal. Panis cor ho. cōfirmat. tum quia ꝑ ip̄m inqͣꝫtuꝫ eſt ſignū quoddā paſſiōis xp̄i: per quā de uicti ſunt demones: impugnatio demonuꝫ repellit̉. vnde Chriſoſti. dicit ſuper Io. Vt leones flammā ſpirātes: ſic ab illa menſa diſcedimꝰ terribiles effecti in aīo. De hu ius ſacramēti efficacia loquens Innoc. ⁊ qͣſi omēs eius effectus ſupͣdictos breui ter cōprehēdens dicit. Euchariſtia libeat a malo. cōſeruat in bono. delet venialia. ⁊ cauet mortalia. huius etiam virtute ſacra menti: omēs virtutes augent̉: oīum gratiarū fructus exuberāt. Impedit̉ anteꝫ eſ ficacia huius ſacramēti aliquo mō per ve nialia. Peccata autē venialia dupliciter accipi poſſūt. Uno mō ꝓut ſunt p̄terita. Alio mō ꝓut ſunt actu. Primo ꝗdē mō peccata venialia nullo mō impediūt effectum huiꝰ ſacramēti. Pōt enim cōtinger̄ ꝙ aliꝗs poſt multa pctā ꝯmiſſa venialia deuote accedat ad hoc ſacramētuꝫ: ⁊ plenarie cōſequat̉ huius ſacramēti effectū. 2º autem mō peccata venialia nō ex to to impediūt huius ſacramēti effectum. ſed in parte. dictum eſt enī ꝙ effectus huius ſacramēti nō ſolum eſt adeptio habitual̓ gratie: ⁊ charitatꝭ. ſed etiam eſt quedaꝫ re fectio actualis ſpūalis dulcedinis. que ꝗ dem impedit̉ ſi aliquis accedat ad hoc ſa cramentū mente diſtracta ꝑ peccata venialia. non autem tollit̉ augmētum ſpūa lis gratie: ⁊ charitatis. Cum omībus p̄di ctis cōuenit Tho. 3. q. 79. o. Equitur videre de ſecūdo. ſcꝫ in quibus habeat efficaciā ſacra mentum euchariſtie. ¶ Et circa hoc queruntur. plura. ſcilicet Utrum habeat efficaciam in quolibet viro iuſto.

T. LI. XVIII. ℟ndeo ſacramētum nō habet efficaciaꝫ in aliquo niſi digne accedat. digne autem accedit ꝗ ſe p̄parat ſicut debet. Tantū v̓o ſacramentū acciꝑe ſicut aliū cibuꝫ nō eſt cōgruum: nec fructuoſū erit. quia in hoc ſacramēto eſt p̄ſens dīna maieſtas: ⁊ ſum ma exprimit̉ charitas. iō debet recipi cuꝫ honore ⁊ deuotiōe. ⁊ quia ſic nō recipitur tantus hoſpes in immūdo hoſpitio: neceſ ſe eſt vt homo deo hoſpitiū p̄paret ꝑ ſui di iudicatiōem. ⁊ quia nullus hoſpitiū hoſpiti parat: niſi eum ꝯgnoſcat. neceſſe ē ꝙ iſtum cibum ab alijs diſcernat. Ad hoc gͦ ꝙ hoc ſacramentū in aliquo habeat eſ ficaciā: oꝑtet pͥmo iſtū cibū ab alijs diſcenere ꝑ fidem. 2º hoſpitiū parare ꝑ ſui pro batiōem. 3º in hoſpitio parato reciꝑe cuꝫ honore ⁊ deuotiōe. Primū ⁊ 2ᵐ habemꝰ i. Corꝭ ii. Primū ibi Nō diiudicās corpꝰ xp̄i. 2ᵐ ibi Probat autē ſeip̄m homo. 3 ī Zacheo. Et qꝛ multi recipiūt hͦ ſacramē tum: qui ſe nō p̄parant debite. ideo multi imbecilles ⁊ infirmi ⁊ dor. multi. ¶ Cum gͦ querit̉ vtꝝ vir iuſtus recipiat ſacramē ti efficaciam. Dicēdum ꝙ ſi p̄parat ſe recipit. Alioqn̄ ſi ex qͣdam corruptiōe vl̓ di ſtractiōe non p̄paret ſe debite: aut nullam aūt modicam reportat efficaciā. lꝫ non in currat mortalē offenſiōem. hec Bon̄. 4º. diſ. 12. par. 2. q. i. arti. i. c. ¶ Utꝝ hͦ ſacramentū in aliquo pctōre efficaciam habeat.ſ. qui eſt in mortali pctō. ℟ndeo nō eſt limitāda dei largitas: qn̄ in hoc ſacramen to poſſit facere ⁊ aliquādo faciat oīs culpe remiſſiōem. ſed ẜm foꝝ cōe ⁊ generalē ratiōem inſtitutiōis huius ſacramēti. Di cendū eſt ꝙ iſtud ſacramētū datum eſt ī cibum illis qui ſunt de corꝑe xp̄i myſtico. ⁊ omēs tales habēt charitatē. ideo effectū habet in ſolis iuſtis. effectus autē in iuſti. eſt liberatio a culpa veniali: ⁊ p̄ſeruatio a mortali. vt sͣ. patuit. hec Bon̄. 4. diſ. 12. p. 2. q. i. ar. 2. c. ¶ Utꝝ hoc ſacramētum ꝓſit tm̄ ſumētibꝰ. ℟ndeo ꝙ nō. ſed etiā alijs. Nam ſicut dictum eſt hoc ſacramētū nō tm̄ eſt ſacramētum: ſed etiā ſacrificiū. Inqͣꝫtum enī in hoc ſacramēto rep̄ſentat̉ paſ ſio xp̄i per quam xp̄s obtulit ſe hoſtiam deo. vt dicit̉ ad Eph̓. 5. habet rōneꝫ ſacri ficij. ſed inquātuꝫ in hoc ſacramēto tradi tur inuiſibilis gratia ſub viſibili ſpecie ha bet ratiōem ſacramēti. ſic igit̉ hoc ſacramentū ꝓdeſt ſumētibus: ⁊ ꝑ modū ſacra menti: ⁊ per moduꝫ ſacrificij. qꝛ ꝓ omībꝰ ſumentibꝰ offert̉. dicit̉ enī in canone miſſe. Quoqͥt ex hac ⁊cͣ. vſqꝫ. Gr̄a repleamur. Sed alijs qui nō ſumunt ꝓdeſt per modū ſacrificij: inquātum ꝓ eorū ſalute offert̉. Und̓ ⁊ in cauone miſſe dicit̉ Me mento ⁊cͣ. vſqꝫ Incolumitatꝭ ſue. ⁊ vtꝝqꝫ modum cōficiendi expͥmit Dn̄s Math̓. 26º. Qui ꝓ vobis.ſ. ſumētibus ⁊ ꝓ multꝭ ſ. alijs effundet̉ in remiſſiōem peccatorū. hec Tho. 3º. q. 79. arti. 7. c. ¶ Utꝝ hoc ſacramētum habeat ſuū effectum in omibꝰ ꝓ quibus offert̉. ℟ndeo ꝙ nō. Nam ſic̄ paſſio xp̄i ꝓdeſt ꝗdem om̄ibus qͣꝫtuꝫ ad ſufficiētiam ⁊ ad remiſſiōem culpe ⁊ adeptiōem gr̄e ⁊ glorie. ſed effectum non habet niſi in illis qui paſſiōi Chriſti cōiungunt̉ per fidem ⁊ charitatē. ita etiam hoc ſacramentū qd̓ eſt memoriale dn̄ice paſſi onis: non habet ſuum effectum niſi in illis qui cōiungunt̉ huic ſacramēto ꝑ fidē ⁊ charitatem. Und̓ Augꝭ. dicit ad Rena tum. Quis offerat corpus xp̄i: niſi ꝓ his qui ſunt membra xp̄i. Und̓ ⁊ in canone miſſe non orat̉ ꝓ his qui ſunt extra eccl̓iam. Illis tn̄ ꝓdeſt plus vel minus ẜꝫ modum deuotiōis eoꝝ. hec Tho. 3. q. 7. ar. 7. c. 2ᵐ. ¶ Utꝝ ſumere plures hoſtias cō ſecratas ſimul in eadem miſſa magis ꝓſit ſumenti: vel etiam illis ꝓ ꝗbus ſūt oblate: qͣꝫ ſumere vnā tm̄. ℟ndeo ꝙ nō. nā ſumptio ꝑtinet ad rōnem ſacramēti. ſꝫ oblatio ꝑtinet ad rōnem ſacrificij. ⁊ iō ex hͦ ꝙ aliquis ſumit corpꝰ xp̄i ſel̓ vel pluries nō accreſcit alijs aliqd̓ iuuamen. ſil̓r etiā nec ex hoc ꝙ ſacerdos cōſecrat plures hoſtias in vna miſſa multiplicat̉ effectus huius ſacramēti. qꝛ non eſt niſi vnum ſa cramētum. nil enī plus eſt virtutis in mul tis hoſtijs cōſecratis qͣꝫ in vna. cū ſub oībus ⁊ ſub vna non ſit niſi totus xp̄s. Un̄ nec ſi aliquis plures hoſtias cōſecratas in vna miſſa ſimul ſumat: ꝑcipit maioreꝫ effectum ſacramēti. In pluribꝰ v̓o miſſis multiplicat̉ ſacrificij oblatio. ⁊ ideo multiplicat̉ effectus ſacrificij. hec Tho. 2º. q. 79. arti. ⁊. c. 2ª. Explicit liber. e.

Regiſtrū cartaꝝ 4. pͥmoruꝫ libro ruꝫ huiꝰ ſummea vacat vacat in nomine ad hoc licꝫ tamen ad cor. b dicitur de hiere. 8º. alium eſt cauſatur non debemus c et ex cauſa. Hoſti. vero. obligaret̉ niſi abſolutus circa nonum. I viuere diſtinctus reuocari. monachus impleretur. e circa 2 in eſſe non eſt periculum licet. f vel hereticos niſi facultates eius nunquid. si etiam probabiliter. g illarum hēant hec 2º renunciauit conſiderare. h tiue quentōalis ē. cum. abſoluunt accuſes. qꝛ hh peccat circa 2 iſti ſunt diligentia. i Sequitur vidē ſuperioris de cauſa gratuitis ſub p̄cipitatōne k vero qꝛ poſtea obſtat illud multitudinem large vtitur l gratiaꝫ. proueniens ſicut illud ⁊ ideo ⁊ hoc eſt m ad equalitatem incorporari ⁊ paſſionis homo maxime vel prelato n forte habent de pe. ſeruat. modo eſt paribus dico. o vno mō ſed poteſt preſidet eſt quedam. p iſtius ſemper Sequit̉ videre Rn̄det ber. ⁊ continet. ꝙ ff. de pac. periculum Hoſ. octacontrahentem. valet habenti. I aut res ius. extra emunt ab licet exigere vel beres. ſ etiam hoſti. ⁊ ſic cauſas quod patꝫ acquiſitum ſ ſperatur deponenti poteſt eſſe titulo qui circa 2 v morte ſecuta ſunt extorta heres eligere cui monaſterio x ſuperſtites inſtituēdo inſti. de fi. etiam catholicis v recitari debent̉. ff. contentis. 3ª pauperibus. aa tituli huius ideo ita cooꝑatur. ꝙ inueniatur aliquid qd̓ bb circa 41 vt ab alijs ad parentes. illo plus ſicut autem. cc. cernatur eſt ibi maioris ip̄a celebratione enim feruorem do voces populi eſt autem ſumendum. remedia.