Dinus de regulis iuris.

¶ Incipit lectura domini Dini ſuper ti. de regulis iuris li. vj. Remiſſis Caſibus ſingularibus ⁊ eorum determinatione impendentibus titulis ſingu lariter intellecta. ¶ Quia non eſt nouum vt quod expreſſim propoſitum eſt ad regulam reducatur. que compēdioſa narratione omnia diffuſiue tradita comprehendat. vt. ff. eo. l. i. ⁊ ad. l. aquil. l. ſi ſeruꝰ ſeruum.§. inquit lex. ¶ Ideo dominus noſter ſummus pontifex. videlicet dominus Bonifacius papa. viij. lux mundi. regula morum. eccleſie decor. patrie honor. iuris illuminator. poſt precedentes tractatus poſuit tituluꝫ de regulis iuris in quo ſub breuitate verborum collegit ea que in alijs parti bus iuris per verba plura ⁊ varia diſſerunt̉ confuſe. Cuius occa ſione videnda ſunt. v. cōmūia omnium regularum. quia forte per gloſatores iuris canonici ⁊ ciuilis confuſe vel minus plene tracta ta reperiuntur maxime in. l. i. ff. eo. ¶ Primum eſt qualiter regu la diffiniatur. Secundū qualiter conſtituat̉. Tertiū que ſit regule poteſtas. ¶ Quartū qꝛ ſit officium regule. ¶ Quintū an exce ptiones intelligantur eſſe de regula. ¶ Circa primum dicendū eſt ꝙ regula eſt que rem que eſt. breuiter enarrat. ideſt ius alias in variis partibus iuris conſtitutū breuiter recitat. vt patet. ff. e. l. i. in prin. vt ecce ſingulariter conſtitutum eſt: vt piſces occupantibus concedant̉ qꝛ nulliꝰ in bonis ſunt. ¶ Item lapilli ī littore ma ris inuenti occupantibus cedūt eadē rōne quia nullius in bonis ſunt. ¶ Item aues eadem ratione. qꝛ nulliꝰ in bonis ſunt. ¶ Itē fere beſtie. qꝛ nullius in bonis ſūt: occupantibꝰ concedimꝰ. vt. ff. de re. di. l. quedam ⁊ de acqui. poſ. l. i. circa prin. ⁊ inſti. de rerū di ui.§. Item fere. ⁊. ff. de acꝗ. re. do. l. ij. ⁊. l. generale. Et ex his caſibus ſingulariter determinatis ⁊ ad eādē rationē determinationis pertinentibꝰ conſtituit̉ regula generalis. illa vꝫ qd̓ nullius in bonis eſt id naturali ratione occupāti conceditur. vt. ff. de acqui. re. do. l. iij. in pͥn. ¶ Circa ſecundū.ſ. qualiter cōſtituat̉. Dicendū eſt ꝙ regula debet eſſe generalis ⁊ omnia comprehendere. quia conſtituit̉ per ea verba que de ſui natura omnia comprehendūt ideſt per ſigna vniuerſalia affirmatiua que affirmādo omnia cō prehendūt. ut pꝫ. ff. eo. oīs diffinitio. ⁊. l. oēs actiones ⁊. l. omnia fere. ⁊. l. oīa que oportet. ¶ Itē per verba negatiua que vniuerſa liter negando oīa excludūt. vt. jͣ. e. c. nullus pluribus. ⁊. c. nullus ex conſilio. ff. eo. l. nemo. ⁊. l. nullus. ¶ Item per verba indefinita que iuriſta ſimpliciter dicit equipoller̄ vniuerſalibꝰ. vt. ff. d̓ off. prefe. vrb. l. i.§. cū vrbē. ⁊ de le. preſtā. l. i.§. generaliter. ⁊. C. d̓ he re. vendita. l. fi. No. quaſi oēs regule per hunc titulū tracte. pau cis dumtaxat exceptis. que tradunt̉ per ſigna indefinita. aliquā do affirmatiua aliquando negatiua. ¶ Tamen falſum videtur ꝙ indefinita equipollet vniuerſali etiam ẜm iura. quia ſi lego ali cui omne marmor vniuerſaliter videor legare ⁊ ſtatuas marmo reas. ⁊ ceteras ſpecies d̓ marmore factas. vt. ff. de le. iij. her̄s meꝰ §. i. ⁊. ff. de aur. ⁊ ar. le. l. i. Et tamen ſi legetur marmor indefinite. comprehenditur in legato ſola rudis marmoris materia ⁊ n̄ ſpecies de marmore facta. vt. ff. de le. iij. l. queſitū.§. illd̓ fortaſſe. ¶ Itē ſi lana legit̉ īdifinite lana tīcta n̄ ꝯtīet̉ ī legato. vt. ff. d̓ le. iii. l. ſicut in prin. Et tamen ſi legetur omnis lana vniuerſaliter. ⁊ tincta cedit in legato. vt. ff. de aur. ⁊ ar. le. l. pediꝰ.§. labeo. Ergo falſum videtur ꝙ indefinita equipolleat vniuerſali. Et ideo īcō uenienter vident̉ regule trahi per verba indefinita. ¶ Sed dicē dū eſt ꝙ qn̄ n̄ eſt eadem ratio ⁊ conditio omniū particulariū ī vni uerſo comprehenſarū: indefinita non equipollet vniuerſali affirmatiue. ut pꝫ in preale. l. queſitum.§. illd̓ fortaſſe. ⁊. l. ſi cui. ¶ Sꝫ qn̄ oīum particulariū eſt eadem ratio ⁊ conditio. tūc indefinita affirmatiue prolata equipollet vniuerſali affirmatiue. Vt ecce ſi teſtator inſtituat plures heredes. ⁊ poſtea indefinite dicat dam no heredem. x. dare ticio effectus dānationis comprehendit om nes vniuerſaliter qꝛ eadē eſt conditio omniū ⁊ eadem ratio poſ ſibilitatꝭ dānadi eos qꝛ oēs ſūt hr̄des ⁊ oēs ꝑcipiūt cōmodū a d̓ functo. vt. ff. de le. ij. l. ſi pluribus. ⁊. l. ſi ita relictum circa prin. et de le. iij. l. ſi plures gradus. ¶ Item prolata negatiue equipollet vniuerſali negatiue. vt. ff. de re. dubijs. l. ſi is qui.§. vtrum in fine Cum ergo propoſitū ſit legis latoris conſtituere regulam de ca ſibus eandem rationem determīationis habentibꝰ. vt. ff. e. l. i. ibi ⁊ vt ait faber. quaſi cognitio eſt ⁊cͣ. ⁊ infra ſubiicietur relinquitur manifeſte. ꝙ regule conuentus conſtituūtur per verba indefinita. tam affirmatiua ꝙͣ negatiua. ¶ Circa tertium videlicet q̄ ſit poteſtas regule. Hoc eſt vtrū regula cōſtituat ius de nouo. vl̓ ſo lum recitet alias conſtitutū. ¶ Uidetur primo ꝙ nunꝙͣ conſtitu at ius de nouo. vt. ff. e. l. ij. ibi non vt ex regula ius ſumatur. ſꝫ vt ex iure ꝙ eſt regula fiat. ¶ Econtra videtur ꝙ conſtituat ius de nouo. qꝛ regula cathoniana de nouo conſtituit. ꝙ illa legata que ab initio ſunt inutilia ratione legati tantum vel legantis ⁊ legatarii vel legatarii: ⁊ eius a quo legatum preſentandū relinquit̉. vel ratione rei legate tantum vel mixta ratione rei legate. n perſo ne legatarii tractu temporis non confirmantur etiam ſi cauſa im pedimenti remoueatur. vt. ff. de regula cathoniana. l. i. in prin. ⁊ de le. i. l. cetera.§. i. ergo regula cōſtituit ius de nouo. ¶ Ad hoc reſpondent doctores ſatis ſubtiliter ⁊ dicunt ꝙ eſt conſiderare tres ſpecies caſuū. Nam quidem ſūt caſus in canone vel le. ſpecialiter indeterminati. ⁊ in illis regula non conſtituit ius qꝛ inuenit iam conſtitutū. ¶ Quidam ſūt caſus excepti a legis determinatione ⁊ in illis ſimiliter regula non conſtituit ius. qꝛ non claudunt̉ ſub regule diſpoſitione vt. jͣ. ſubiicitur. ¶ Quidam ſūt ca ſus in quibus eſt eadem equitas que in caſibus a iure determina tis. nec tamen reperiūtur in iure poſiti ⁊ in illis regula facit ius ꝓ pter idemptitatem rationis que non patit̉ determinationem caſuum ſimiliū eſſe diuerſam. vt. ff. de iniuſ. rup. te. l. poſthumꝰ ⁊ de ver. ob. l. a ticio. ¶ Aptiꝰ autem dici poſſet. ꝙ aut cōſtitutio iuris precedit traditionem regule ⁊ regula de iure conſtituto. iam qͣſi numeratio de materia producatur. ⁊ tūc proprie locū habet diſtī ctio predictorum caſuū. videlicet vt iam determinatis ⁊ exceptis non faciat ius. Sed in non determinatis in quibꝰ eſt eadem ratio equitas faciat ſeu conſtituat ius. Sed vbi nō eſt ius conſtitutum ante regule traditionem: ſed inuenitur ſola ſimplex traditō regule. tūc ipſa regula eſt ius ſeu conſtitutio iuris ⁊ ab alio non ſꝫ a conſtitutione procedit. ⁊ ita poteſt intelligi prealle. l. i. de regula cathoniana. ¶ Circa quartum.ſ. qd̓ ſit officium regule. Di cunt doctores quidam ꝙ officiū regule eſt coniungere plures ra tiones caſuū.i. rōnem traditam in vno caſu ad plures alios extē dere. in quibus vertitur eadē equitas. Tamen iſta expoſitio videtur non vera. Quia cum tex. dicat. ff. e. l. i. ꝙ regula eſt coniun ctio rationis. ⁊ ẜm opinionem premiſſam non coniungeret ratō nes ſed ius in vno caſu conſtitutum ad alium extenderet. ſequit̉ ꝙ opi. illa ideo remota ſit a propria ſignificatione uerborum tex. ¶ Item ẜm opinionem Io. rationem unius caſus attribueret alteri qd̓ tex. non intendit. quia nihil de extenſione caſuum ſꝫ de ꝯiūctōe rōis. ¶ Itē ſi d̓ extēſiōe tractaret iā pōeret̉ d̓ regula ius cōſtituente ſimiliter qd̓ videtur contra tex. Et propterea dicendum eſt ꝙ regula eſt cōiunctio rationis. Ideo quia de ratione plurium caſuum eandem rationem habētium. vnam numero generalē traditionem facit. Et ſic que plures erant. primo nume ro rationes ad vnam ex omnibus coniunctis precedentem redu centur per regulam Et ideo proprie dicitur ꝙ officium regule ē rationes coniūgere. uidetur ergo ꝙ ſtatutū fuit primo in piſcibꝰ ꝙ occupanti concederentur. Item ſtatutum fuit in auibus ꝙ oc cupanti concederentur eadem ratione quia nullius in bōis ſunt ⁊ in feris beſtiis eadem ratione quia nullius in bonis ſunt. Ex his ominibus ſequitur traditio regule q̄ rationes predictas om nes coniungat.ſ. ꝙ ī nullius bonis eſt: occupanti cōcedit̉. ¶ Cir ca quintum ⁊ ultimum fuerunt due opi. contrarie. Io. enim dicit ꝙ exceptiones nō ſūt de regula que fiunt ad derogandum regu le. ut. ff. de regula catho. l. i. ii. rn̄. ergo oppoſitum.i. confirmatio nem regule non inducunt igitur ſub regula non comprehendun tur quia magis tendunt ad oppoſitum.i. ad effectum regule excludendum. ar. ff. de annu. le. l. legata īutiliter. de condi. ⁊ de. l. cum talis.§. fi. ¶ Preterea ſpecies d̓ gener̄ excepta nō cōtinētur ſub genere. ff. d̓ pe. l. ſanctio legū. ⁊ d̓ ꝟ. ob. l. doli clauſula. d̓ le. iii. l. uxorē.§. feliciſſimo. ⁊. l. ẜuꝰ urbanꝰ.§. ulti. ⁊ d̓ ali. le. l. alimē ta.§. baſilice. ⁊. l. ſtichum. igit̉ caſus excepti a regula n̄ cōtīentur ſub regula. Plac. ꝟo dixit ꝙ exceptiōes cōtīentur ſub regula. ⁊ pro ea videt̉ facere. ff. e. l. ſemper ſpālia generalibus inſunt. Itē ꝙ per exceptiones dicitur regulas confirmari. ut in autē. de non ali.§. ut autem. Ergo uidentur exceptiones eē de parte regule

cōfirmationē tēdant. Mihi videt̉ ꝙ utraqꝫ opi. ꝯtineat ꝟitatē Nā n̄ ſūt de regula.i. nō diſponūt̉ ẜm regulā īmo ꝙͣtū ad eas re gula ꝑdit officiū ſuū. ff. e. l. i. ī. fi. Qꝛ cū officiū regule ſit ꝯiūgere rōnes ut dictū ē. Et in his exceptis nō cōiungit qꝛ aliqua rō n̄ ſu adet ꝯiunctōem vitandā vt pꝫ in regula. qꝛ qd̓ nullius in bonis ē occupāti ꝯcedit̉. Quod fallit ī libero hoīe ⁊ ī re ſacra ⁊ ī multis ſimilibus ut no. ff. de rerum di. l. i. In his enim non poſſumus ſe qui regulā cōmunē. vt. ff. de le. ⁊ ſe. cō. l. in his. ⁊. l. ius ſingulare. Et ꝓpterea n̄ claudūtur ſub regula. Et ita credēdū eſt intellexiſ ſe Ioan. Sꝫ ſunt de regula.i. ſub generalitate verboꝝ vt regule traditione expreſſoꝝ cōtinent̉. Quia ſi regula eſt d̓ homine. ⁊ ex ceptio debet eſſet d̓ homine. ⁊ nō de aſino ſeu capra ſeu alia ſpē. Itē ſi regula ꝓcedit de actione reali nō recte ſequitur exceptio ī ſpeciali nec ecōtra. Et ita veriſimile ē intellexiſſe Placentinum. ¶ Ad argu. Ioan. poteſt reſponderi ꝙ verū eſt ꝙ exceptiones īpediant regulam.i. impediūt eam coniungere caſus exceptōes ſed oſtendūt eā firmam in alijs nō exceptis. Quia vbi ſunt plura capitula quorum effectꝰ eſt diſtinctꝰ ſi fiat detractio in quibuſdā videtur cetera confirmare. vt. ff. d̓ teſt. mili. l. tribunus.§. vltimo. ¶ Item verū ē ꝙ ſpecies excepta nō eſt ſub genere ⁊ diſpoſitio eius nō ſequitur ad diſpoſitionem generis. ſed nihilominus de genere qualitate verborum ſpectat. vt. sͣ. dixi. Sicut ſi dicerē om nis homo legit preter martinū qui dormit. martinus ſub homīe continetur. Sed d̓ eo aliud ꝙͣ d̓ ceteris predicatur. ¶ Ad argu. Placen. dicēdum eſt ꝙ verum eſt ꝙ ſpecialia generalibꝰ inſūt ⁊ ſub generalibus comprehendunt̉ quātū ad vera. nō quantū ad diſpoſitionē. qꝛ ſubeſt aliqua rō qui non patitur ipſam ẜm genꝰ diſpoſi. Bonifacius. viij. ¶ Beneficium eccleſiaſticum non poteſt licite ſine inſtitutiōe ca nonica obtineri. Egule iſtius Exēplum euidenter patet. Intendit eniꝫ dicere ꝙ ſi aliquis inſtituat̉ ab eo qui ius nō hꝫ inſtituēdi. Item ſi inſtitutio fiat de eo ꝗ nō ſit in ſtitutiōis capax. Item ſi inſtitutio fiat nō ſerua ta forma q̄ dꝫ ī inſtitutiōibus ſeruari. Inſtitutio minus videt̉ eē canonica q̄ defectū habet eorū que ſūt inſtitutio nis ſubſtātialia. Et ꝓpterea ex inſtitutiōe tali nō pōt beneficium legitime obtineri. ¶ Ad declaratiōem aūt ꝟborū regule q̄rēdū eſt quid ſit inſtitutio. Item in quo differat ab inueſtitura ⁊ ab inductōe ī poſſeſſionē. Itē ꝗd dicat̉ canōica īſtitutio. Subſequent̉ q̄rēda erūt q̄dam ad materiā regule pertinētia. De pͥmo ſcribit̉ per do. Hoſtiē. ꝙ inſtitutio eſt intus ſtatio vel intus poſitio. Qd̓ ſi verū eēt. iam ſuꝑflua eſſet inueſtitura. ⁊ in poſſeſſionē inductio poſt inſtitutionē. qꝛ qd̓ haberet nō poſſet ī eū verti vlterius. pͥma collectiōe in eius effectu ꝑſeuerante. ff. de ver. ob. l. nemo reꝫ ſuā ⁊. l. fcire debemꝰ.§. vltimo. Itē cū canones exponāt ꝙ ad aliū ꝑ tineat inſtitutio. videlꝫ ad ep̄ꝫ. vt. sͣ. de her. cū ex iniūcto. ī fi. ⁊ ad alium ꝑtinet poſſeſſionis īductio.ſ. ad archidiaconū. ut. sͣ. d̓ offi. archidia. c. ad hoc. ⁊. c. vt noſtrum. videt̉ incōueniēs dicere ꝙ ſit idē. Qꝛ cū ſint diſtincta officia illoꝝ ad quos ꝑtinēt diſtinctos d̓ bent habere effectꝰ. qꝛ ſecretorū ⁊ diſtinctoꝝ diſtīcta ⁊ ſecreta ra tio eſſe dꝫ. vt. ff. de calū. l. vlti. ⁊. C. de dona. inter vir. ⁊ vxo. l. ſi ma ritꝰ ⁊ d̓ ep̄i. ⁊ cle. l. repetita. de teſt. cōſulta diualia. Sꝫ excuſari p̄t ꝙ intellexit de inſtitutione ꝙͣtū ad ius. qd̓ ex ſola īſtitutiōe acꝗri tur. Sꝫ intus ſtatio de facto ꝑ inductionē in poſſeſſionem ſubſe quitur. Et ꝓpterea dici pōt. ꝙ motus fuit ex eo ꝙ caōnes appel lant inductionē in poſſeſſionē inſtitutionē corporalē. vt. sͣ. d̓ offi. ar. c. ad hoc.§. in quadā vero. Et ꝓpterea potuit ꝓbabil̓r dicere ꝙ īſtitutio eſſet intꝰ poſitio vl̓ intꝰ ſtatio d̓ facto. cū ēt ſit ī corpora lē poſſeſſionē inductio. ut. in. d.§. ī qͣdam. ¶ Magiſter noſter ber. ſcribit. sͣ. d̓ inſtitutio. c. ex frequētibꝰ. ꝙ īſtitutio ē ius canoni cū ad vnā eccleſiā vl̓ in eccleſia. vl̓ eccleſiaſtico bn̄ficio tribuere. Inueſtire qͣſi poſſeſſionē illius iuris conferre. Poſtea vero ſubiūgit ꝙ inſtituere ē ſpecialis iuris bn̄ficii. vel dignitatis corporalē poſſeſſionē tradere. Et in hoc videtur trader̄ ꝯtraria. Qꝛ pͥmo dicit ꝑ inſtitutionē conferri ius. Et poſt illā collationē iuris ꝑ ſub ſequēs factū.i. ꝑ inueſtiturā q̄ri qͣſi poſſeſſionē. Per ꝙ īcludit ꝙ ꝑ inſtitutionē acquirit̉ poſſeſſio. Et hoc eſt certum poſſeſſionem nō queri ꝑ ſolam inſtitutionē. vl̓ ex ſola inueſtitura. ſꝫ ꝑ inductio nē in corporalē poſſeſſiōnē. vt. sͣ. de elec. c. cum in cunctis.§. cum vero innuitur. ⁊ no. hͨ Hoſti. in ti. de inſti. ⁊ pꝫ. ff. de ac. poſ. l cuꝫ hr̄des. in pͥncipio. Sed credibile eſt ꝙ magiſter Ber. in pͥma dif finitione vl̓ diſtinctiōe intellexit d̓ inſtitutiōe ſtricte ſumpta ꝑ quā tribuitur ius ⁊ non poſſeſſio vel quaſi illius iuris. In ſecunda intellexiſſet d̓ inſtitutione largo modo ſumpta. Ul dicēdum ē ꝙ in prima intellexiſſet d̓ inſtitutione pertinēte ad epiſcopum que tribuit ſolum ius. In ſecunda intellexiſſet d̓ inſtitutione pertinē te ad archidia. que tribuit poſſeſſionē vl̓ quaſi. Scribitur etiam ꝑ dominum Hoſtē. in ſuuma ti. d̓ inſtitu. in pͥncipio. ⁊ quidam di xerūt. ꝙ īſtitutio erat eccleſie vl̓ eccleſiaſtici bn̄ficij collatio. Que diffinitio non videtur ēe ſufficiēs. Quia non poſuit alia ſubſtantialia inſtitutionis. Non enim dicit ꝙ ex inſtitutione q̄ratur ius in proprietate bn̄ficij collati. Conſtat autē ꝙ ꝑ inſtitutionē ſeu beneficij collationē queritur ius proprietatis illi in quē beneficiū confertur. Quod ex eo patet. ꝙ poſt collationē factaꝫ in pͥmum collatio facta in ſecūduum nihil oꝑat̉. ⁊ ē caſus d̓ p̄bēdis. c. ſi tibi Et tamen vr̄ ꝑ primam collationem tranſlatū ius ī vnū primum. potuiſſꝫ ꝑ ſecūdam collationē tranſferri ī ꝑſonaꝫ ſecūdi. C. d̓ rei vē. quotiēs. Sꝫ credibile ē ꝙ ꝗ p̄dictā diffinitio. ꝙͣ induxit. ītellexit ꝙ ius ꝑ bn̄ficij collationē tranſfert. ⁊ hoc eqͣliter īducāt diffini tiōis ꝟba. Et tn̄ ſi oīa dicta tolerabilia ſunt ꝑꝑ ꝓbabilē auctoritatē dicētium clarius pōt dici. Qd̓ inſtitutio ē iuris alicuius bn̄ficij ꝟbalis collatio. Inueſtitura ꝟo collatiōis ſeu inſtitutōis cōfimatio ſeu d̓claratio ꝑ quā inducit̉ cōfirmatio. Miſſio in poſſeſſionē ē p̄cedētium.i. collatiōis ⁊ īueſtitur̄ executio. qd̓ ꝑ ſil̓ia pꝫ. Nam īſtitutio hr̄dis tria ſūt ꝑ ordinē. Primū ē inſtitutio q̄ p̄cedit ꝑ diſpoſitōeꝫ ꝟbalē. Secūdū ē īſtōis irreuocabilis ꝯfirmatio q̄ cōtīgit ꝑ ꝯn̄s factū.i. ꝑ mortē. Tertiū āt ē īſtitutōis ⁊ ꝯfirmatō nis executio. q̄ cōtīgit ꝑ aditōeꝫ hr̄ditatis ⁊ ſequēs āiniculū.i. ap prehēſionē poſſeſſionis. lꝫ illa nō ſit neceſſaria ad acꝗſitōem dn̄ij reꝝ hr̄ditariarū ſꝫ neceſſaria ē ad acꝗſitionē poſſeſſionis. C. d̓ te ſta. l. oīum. ff. d̓ acꝗ. poſ. cum hec. in pͥn. d̓ bo. poſ. l. i. ⁊. ij. ¶ Item in datiōe tutoris. Datur enim aliquādo a teſtator̄. Scd̓a datō ē illa ꝟbalis qn̄ cōfirmat̉ a iudice. vt pꝫ. ff. e. C. d̓ te. tu. ⁊ d̓ ꝯfirmā. tu. Tertō ſequitur d̓cretum iudicis admīſtrationem cōcedēs. vt C. ar. tu. l. fi. ⁊ ī autē. vt hi ꝗ ob. ſe. hēre. re. mi.§. pe. Item pꝫ ī feu do. nā primo feudi ꝯceſſio. Scd̓o īueſtitura q̄ ē p̄cedētis ꝯceſſionis cōfirmatō. Tertō ī poſſeſſionē īductio q̄ ē cōceſſionis ⁊ īueſti ture realis executio vt ī ti. ꝗd ſit inueſtitura. col. x. Et lꝫ p̄dicta nō ſint ſil̓ia ꝙͣtū ad oīa ſil̓ia tn̄ ſūt ꝙͣtum ad ordinē ſucceſſionū. ⁊ hͨ ꝟa ſunt ẜm abſolutā ⁊ ꝓpͥam ſignificatōem verborū. Sed ī pn̄ti regula credendum eſt ⁊ dicenduꝫ inſtitutionem largo modo ſu mi. ⁊ pro omnibus ſupradictis modis pōi. Certum ē.n. ꝙ collatio ⁊ īueſtitura que ſit ꝑ epiſcopum īſtitutio iuris appellat̉. vt in p̄alle. c cū ex iniūcto. sͣ. de hereti. Itē īductio poſſeſſionis que fit per archidi. appellatur īſtitutō corporalis. ut. sͣ. de offi. archidi. c. ad eos.§. in quadam vero. In quacuūqꝫ predictarū enim defe ctus interueniēs reddit bn̄ficij receptiōem uel retētionē illicitam Si.n. d̓fectus eſt in īſtitutōe verbali ſi ex parte īſtituētis. ut quia is īſtituit qui de iure īſtituere nō poſſit. illicita eſt detentio. verbi gratia. ut quia īſtitutio fiat per vicarium epiſcopi etiam generalē quē cōſtat inſtituere non poſſe niſi īſtituendi poteſtas ſpecialiter fuerit permiſſa per epiſcopum. ut. sͣ. de offi. vicarij. c. cum genera li li. vi. Et ita debet ītelligi. sͣ. de iſti. c. ex frequētibus. Vel qꝛ fiat per capitulum de beneficijs ad collatōem ep̄i pertīentibus quā conſtat non valere etiam ſede vacāte. vt. sͣ. de īſti. ca. i. li. vj. Itē ſi īſtitutō fiat de eo ꝙ nō poteſt de iure īſtitui vt ſi īſtituatur laicus uel alius irregularis cui prohibetur de iure hr̄e bn̄ficiū. vt. sͣ. de ī ſti. c. ii. cum multis ſimilibus. Idem eſt ſi defectus fuerit ī īſtitutōis forma. vt ꝗa fuit ſub conditōe facta cum actus legitimi non ſuſcipiant conditionem neqꝫ diem vt. jͣ. eo. actus legitimi. ⁊ sͣ. de elec. ī electōibus. li. vi. Et per hoc patet ꝙ īſtitutio largo modo hie ſumitur. vt tam īſtitutionem verbalem ⁊ īueſtituram qui ius tribuit ꝙͣ īductōem ī poſſeſſionem que poſſeſſionem ⁊ quaſi cōcedit ⁊ comprehendit. Et hoc oſtēditur neceſſario argumēto po ſito caſu ꝙ eſſet aliꝗs verbaliter īſtitutus re ipſa ſine inductione in poſſeſſionem ⁊ auctoritate propria poſſeſſionem occuparet. diceretur īcumbere poſſeſſioni vt predo non vt īſtitutus poſſeſ ſor. ff. de acꝗren. poſ. l. ſi ex ſtipulatōe. i. ⁊. ii. reſponſo. C. e. titu. l. nec natuta. ¶ Canonica uero īſtitutō appellatur ī qua oīa ſub

ſtantialia valide inſtitutionis largo modo ſumpte concurrunt.i. collatio inueſtitura in poſſeſſioneꝫ inductio ⁊ decens perſone habilitas tam ex parte conferentis ꝙͣ ex parte illius in quem collatio facta eſt ⁊ ſolennis inſtitutiōis forma. ſicut in ſuperioribus ē oſtē. ſum ſicut dicitur legitima tutoris datio. quando is dedit qui dare potuit is accepit qui fuerat dandus. ⁊ is datur cuius dandi facultas erat ⁊ pro tribunali decretum interponitur. vt. ff. de confir ma. tuto. l. naturalis.§. ſi queratur. ¶ Queri autem poteſt circa materiam ſupradictam. Primo nunquid inſtitutio inueſtitura et in poſſeſſionem inductio ſint diſtincte ſpecies vel idem ſignificantes. Hoc autem declaratuꝫ eſt per ſuperiora. ⁊ ideo ſuperuacuuꝫ eſſet repetere. ¶ Secūdo queri poſſet cū ſunt ſpecies indiſtincte proprie ſumendo. vtrum diſtincta iura tribuuntur per eas ⁊ dicendum eſt ſicut in ſuperioribus patet ꝙ per inſtitutioneꝫ verba lem tribuitur ius proprietatis ⁊ per inueſtituram declaratur ⁊ con firmatur illius iuris collatio. vt dicto. c. inter cetera. ⁊. c. cum ex in iuncto. Et per inductionē in poſſeſſionē tribuitur ius poſſeſſiōis ⁊ quaſi ius adminiſtrationis. vt dicto. c. adeo ⁊. c. veruꝫ. ¶ Poſſet autem aliquis dicere ꝙ incōueniens videtur ꝙ in eadē re queratur poſſeſſio. ⁊ quaſi poſſeſſio cum poſſeſſio conſiſtat in rebꝰ cor poralibus tantum. ff. de acquiren. poſſ. l. iij. in principio. ⁊ de vſu capi. l. ſequitur.§. ſi viam. quaſi poſſeſſio conſiſtit in incorporali bus. ff. de ſerui. l. penul. ⁊ ſi ſerui. ven. l. ſicut.§. ariſto. ⁊ vti poſ. l. fi. ſi ergo corporalia ⁊ incorporalia ſunt ſpecies oppoſite ⁊ nō cō currentes circa eandem rem. vt inſti. de rebus corporalibus ⁊ incorporalibus. ff. de re. di. l. i. ſic poſſeſſio ⁊ quaſi poſſeſſio vidētur ſpecies oppoſite ⁊ non poſſent concurrere in eādem reꝫ. Sed dicendum eſt ꝙ in beneficijs eſt conſiderare ipſum ius beneficij qd̓ eſt in corpore.i. in eodem numero quaſi poſſeſſio. Item eſt conſi derare corporales que ſub iuriſditione beneficij continētur. et in illis dicitur qͣſi vera poſſeſſio corporaliter inſtituta. ¶ Queri poſſet tertio quare eſt ꝙ per inueſtituram factam per anulum vel per librum aūt baculum non queritur vera poſſeſſio vel quaſi poſſeſſio: per clauium traditionem queratur poſſeſſio reruꝫ que ſub cla uibus conſtituuntur vel cuſtodiuntur. vt. ff. de contrahen. emp. l. clauibus. ⁊ de acquiren. rerū do. l. qua ratione.§. item ſiquis. et de aquirē. poſſeſ. l. i.§. ſi iuſſerim. Ratio eſt quia ſub cuſtodia clauium conſtituuntur ⁊ cōtinent̉. ⁊ ideo traditis clauibus ſub qua rum cuſtodia ſunt ipſe res tradite intelliguntur. Anulus vero ⁊ baculus ſeu liber nihil habet commune cum rebus que in beneficio continentur ⁊ ideo per inueſtituram per baculum factaꝫ non intelligitur tranſlata poſſeſſio. Sicut dici ſolet ſi tradatur vel lega tur inſtrumentum in quo continetur emptio predij vel alteriꝰ rei ipſa res intelligitur tradita vel legata quia vera in re queſita probatio vel inſtrumento continetur. C. de dona. l. i. ff. de lega. j. ſeruum filij.§. eum. ⁊ de lega. iij. l. qui chirographum. Huius auteꝫ cauſa queri poſſet. quarto ſi inſtitutus verbo ⁊ inſtitutus anulo inducatur in poſſeſſionem rei vnius qui eſt in beneficio ſibi collato nomine illius ⁊ aliarum an intelligitur queſita poſſeſſio illiꝰ tan tum in qua inducitur corporaliter vel illius ⁊ aliarum. Uidet̉ que ſita poſſeſſio omnium quia iure cauetur ꝙ reſtituta vna re heredi taria omnes reſtitute intelliguntur ſi ea mente reſtituantur vt effe ctus reſtitutionis trahatur ad omnes. vt. ff. ad trebel. l. reſtituta in princi. ⁊ quia totus fundi poſſeſſio tranſfertur etiam ſi vnū fun di angulum quis ingrediatur. vt. ff. de acquiren̄. poſſeſ. l. poſſide ri.§. quid autem. ſi ergo queſita poſſeſſionis vnius rei que in iure beneficij continetur omnium eo beneficio apprehenſorum queſi ta intelligantur tamen ſi hoc equitas ſuadet ius ſcriptum cōtrari um dicit. qꝛ heres querit dominiū omnium rerum hereditariarū adeundo hereditatem. ⁊ tamen non querit poſſeſſioneꝫ alicuius rei niſi eam corporaliter apprehendat. vt in. d. l. cuꝫ heredes. et ſiꝗs teſta. lib. eē iuſſus. l. i.§. ſceuola. Ad. l. autē reſtituta patet re ſponſio. qꝛ ibi loquitur de tranſactione dominij ad quam ſufficit ſola reſtitutio verbalis vt in eadem. l. ⁊. l. iij. eo. ti. In ꝓpoſita aūt loquitur de aquiren. poſſeſ. l. qui in facto conſiſtit licet ipſa acqui ſita ius dici poſſet. vt. ff. de acquiren. poſſeſ. l. i. in princi. ⁊.§. ſi vir vxori. ⁊. l. peregre circa principium. Et ideo ad poſitionem vnius non ſequitur poſitio alterius quod impoſſibile eſt ab eo eſſe eſſen tialiter ſeparatum. vt. C. de probationibus. l. non nudis. ⁊. l. non epiſtolis. ⁊. l. neqꝫ natales. ⁊. l. ad probationeꝫ. ¶ Itē ad. l. poſſideri.§. quod autem. Reſpondeo ꝙ ibi non dicitur ꝙ aquirat̉ poſſeſſio aliarum rerū que erant. intra fundū ⁊ a fundo diſtincte. ſed certarum partium fundi tantū que acquiſite parti erant continuate. ¶ Quinto queri poteſt circa ꝑſonas quibus tēporibus conferens debet eſſe capax beneficij conferendi. ⁊ dicenduꝫ vide tur ꝙ ſufficit eſſe capacem tēpore collationis facte licet poſtea deſinat ex quacunqꝫ cauſa qꝛ factum legitime retractari non debet. lꝫ poſt caſus eueniat a quo non potuit inchoari. jͣ. eo. c. factū legi time. ⁊. ff. de acquiren. heredi. l. ſi ſeruuꝫ quis.§. vlti. ⁊ de his qui ſunt ſui vel alieni iuris. l. pater. de reg. iuris. l. in ambiguis.§. non eſt nouum. ⁊ qꝛ iure cauetur ꝙ ſi teſtator qui heredem inſtituit ſine delicto ſuo ⁊ abſqꝫ facto ſuo perdiderit ius teſtandi: inſtitutio preterea non viciatur. vt. ff. de teſ. l. is cui. ⁊ de bo. poſſeſ. ẜꝫ tab. l. i.§. exigit pretor ⁊.§. ſiquis autē. ergo inſtitutio de beneſicio fa cta non viciatur. licet inſtituens ius inſtituendi perdiderit. obſta re tamen videtur quod. l. cauetur ꝙ ſi teſtator qui heredem inſti tuit ius teſtandi perdiderit propter delictum. vel propter ſuum fa ctum. qꝛ ſe prebuit ad arrogandum inſtitutio viciatur. vt. ff. de in iuſto. ⁊ irri. teſta. l. ſiquis exheredato.§. irritum. ⁊ de bono. poſſ. ẜm tab. l. qui liberis.§. teſtem. ⁊ inſti. quibus mo. teſta. infir. circa princi. ⁊.§. non tamen. Ergo viciari videtur inſtitutio facta de be neficio. ¶ Sed reſponderi poteſt ꝙ inſtitutio beneficij tenuit ita ꝙ propter expreſſam inſtitutoris voluntatem non potuit reuocari. arg. vt. sͣ. de preben. cū inter certaꝫ not. ex quacunqꝫ cauſa ius inſtituendi perdiderit inſtitutio precedens non viciatur. vt ī aucͣ de tabel.§. penul. Sed inſtitutio heredis nō tenebat irreuocabili ter ante mortem teſtantis cuꝫ ſemper eſſet voluntas ambulatoria ⁊ mutabilis vſqꝫ ad mortem. vt. C. de ſacro ſanc. eccle. l. i. ff. de iu re codicil. l. diui.§. licet. de lega. j. l. ſi mihi ⁊ tibi.§. in legatis. ⁊ d̓ lega. iij. l. ſiquis in princi. teſta. ⁊ de adimendis. leg. l. iij. in.§. vlt. ⁊.§. conditio. ⁊ de dona. inter virū ⁊ vxo. cuꝫ hic ſtatus.§. ait ora tio. ⁊ ideo ſi perdiderit teſtator poteſtatem teſtandi ex ea cauſa q̄ originem ſumat a delicto vel a culpa vel dolo teſtantis īſtitutio irritatur vt in. l. pe.§. irritū ⁊ in.§. non tamē. Sed ſi ea cauſa ꝑdiderit teſtamenti factionem que de dolo vel culpa reſtatoris nō ſumat originem inſtitutio non viciatur. vt in. l. ſi is cui. ⁊ in. l. i.§. extinguitur. ⁊.§. ſiquis autem. Facilius enim reuocantur ea que a principio non habent effectū irreuocabilem ꝙͣ ea que a principio irreuocabiliter tenent vt patet. qꝛ donatio inter viuos que irreuo biliter tenuit a principio non reuocatur propter delictum ſubſequens a donante commiſſuꝫ. vt. C. de bonis dam. l. ſiquis poſt hͨ. ſed donatio cauſa mortis reuocatur ratione delicti ⁊ condemna tionis que propter alias poſt delictum ſubſequitur. vt. ff. d̓ dona. cauſa mortis. l. ſi aliquis. ¶ Sexto queritur quibus temporibus debet eſſe capax is qui in bn̄ficio inſtituitur. ⁊ videtur ꝙ ea ratiōe qua heres inſtitutus debet eſſe capax tribus tēporibus.ſ. teſtamēti. mortis teſtatoris ⁊ aditionis hereditatis. ff. de heredibus inſti. ſi aliena.§. in extraneis ⁊ inſti. de heredum qualitate ⁊ differē tia.§. in extraneis eadem ratione inſtitutus debeat eſſe capax be neficium conſequendi tribus temporibus.i. tempore inſtitutōis. ⁊ tempore inueſtiture. ⁊ tempore quo mittitur in corporaleꝫ poſ ſeſſionem. Sed ſi medijs temporibus fuerit nō capax.i. inſtitutio nem ⁊ inueſtituram ⁊ miſſionem in poſſeſſionem inſtitutio non vi ciatur. ex quo tribus temporibus capax inueniretur. vt. ff. d̓ here. inſti. l. ſed ⁊ ſi in conditione.§. ſolēnis cum. l. ſeruum meuꝫ. ſed ſi capax fuit tribus temporibus ⁊ poſt illa tria tempora incipiat eē non capax ſiquidem ratione delicti ſui. vt quia homicidiuꝫ vel ali ud enorme delictum commiſit ꝙ ipſum inhabilem ad beneficiuꝫ reddit. priuatur beneficio ex cauſa ſuperuenienti. vt. sͣ. de homi. vo. vel caſu. Sed ſi propter alium delictum que ex delicto non ſu mit originem. vt quia ſenio vel valitudine corporali impeditꝰ ſit vel alia cauſa ſimili non priuabitur ſed dabitur alius coadiutor ſi bi. vt. sͣ. in ti. de cle. egro. lib. vj. ¶ Septimo queritur quid ſi credebatur inſtituentem inſtituendi habere ius cū in veritate nō ha beret an comperto errore īſtitutio vicietur ⁊ videtur viciari debe re qꝛ factum illius qui credebatur eſſe tutor ⁊ non erat inutile eſt. vt. ff. de rebus eorum qui ſub tu. l. ꝗ neqꝫ ⁊ de aucto. tu. l. ticium §. qui rem. ⁊ de eo qui pro tu. l. ſi is qui. ¶ Ecōtra videtur vicia ri non deberi de iure cano. vel ci. qꝛ tenuit ab initio propter erro rem cōem qui pro veritate habet̉. ff. de ſuppel. leg. l. iiij. ī fi. ⁊ d̓ of fi. pre. l. barbariꝰ philippus. ⁊. C. de teſt. l. i. ⁊ d̓ ſen. ⁊ īterlocuto. om. iudi. l. ſi arbiter. ⁊ inſti. de te.§. teſtes. Et ideo lꝫ poſtea detea iij

gatur veritas errori contraria non viciabit̉ inſtitutio que ab initio tenuit. vt. jͣ. eo. c. factum legitime. ¶ Ad contraria dici poteſt. ꝙ ibi fuit error ſingularis qui nihil operatur in preiudiciū veritatis ff. de aquiren. here. l. cū quidam.§. qd̓ dicitur. ⁊ de ſuppe. le. l. labeo.§. verū ſi ea. Sed in conſumptis fructibus. ſingulis error facti vel iuris excuſari debet. vt. ff. de here. petē. l. ſed ⁊ ſi lege.§. ſcire. C. de rei ven. l. certū ſed ẜm theologos qui dicūt ꝙ veritate qn̄ qꝫ comperta viciatur ꝙ ab initio tenuit ſi appareat cōtrariū in ve ritate debere forte in principali aliter iudicari. ſed ſi de fructibus idem. ¶ Octauo querit̉ an ſi in forma inſtitutionis vnū de ſubſtā tialibus omittat̉ ⁊ cetera obſeruent̉ īſtitutio viciet̉. Et dicendum eſt ꝙ omiſſio cuiuſqꝫ ſubſtātialis viciat̉. vt. ff. d̓ tranſac. l. cū hi.§. ſi pretor. ⁊ ar. de re. eorū. l. ſi pupilloruꝫ.§. ſi pretor. ⁊ ad munici. l. conſtitutionibꝰ. lꝫ omiſſio leuiū ⁊ non ſubſtantialiuꝫ non viciet rem de qua agit̉. ff. de ven. inſpi. l. i. in fi. ¶ Nono queri pōt ſi canonicus prebendam percepit de manu prioris qui non erat legiti me inſtitutus an poſtea poſſit petere priorem ab adminiſtratione remoueri tanꝙͣ non legitime inſtitutuꝫ. Et videtur ꝙ non ꝗa iure cauet̉ ꝙ ſi ego conſequar legatū ab inſtituto in teſtamento ꝙ poteram infringere per q̄relam vel cōtra tabulas. ſciens me poſſe ꝙ poſtea nō poſſum rūpere teſtamentū quaſi iuri meo renūciaſſe videar. ff. de inoffi. teſta. l. fiꝗs.§. fi. ⁊. l. nihil. ⁊ de leg. pre. cōtra tabu. bo. poſ. pe. l. fi.§. omnibꝰ. ⁊ de bo. lib. l. in ſcd̓ꝫ.§. ſiꝗs. per qd̓ videt̉ ꝙ ſi canonicus ſciebat priorē nō canonice inſtitutum ⁊ pre bendam de manu ſua percepit: percipiendo videt̉ renūciaſſe iuri ſuo dando inſtitutionem eiꝰ minus canonicam. Econtra videt̉ ꝙ nihilominus poſſit priorem non canonice inſtitutum petere remoueri: qꝛ ſi conſequor legatū ab herede qui erat indignus ex eo ꝙ defuncti necem non vindicauit: nihilominus poſſuꝫ poſtea eū dicere indignū ⁊ auferendū ſibi hereditatem. vt. ff. ad ſil. l. pe. et arg. ff. de proba. ꝗdam. Itē ſi conſequor legatū ab herede inſtituto in teſtamento falſo vel minus ſolēni nihilominus poſſuꝫ poſtea dicere teſtamentū falſuꝫ vel minus ſolēne ⁊ ꝯſequēter heredi hereditatem auferendaꝫ. vt. ff. de his ꝗbus vt indignis poſt lega tum. Sed ex premiſſis argu. ſoluit̉ queſtio. qꝛ ſi conſequor legatum ab herede inſtituto in teſtamento ꝙ poteraꝫ dicere inofficioſum vel per contra tab. rūpere. ideo excludit̉ qꝛ pendebat ex officio meo rūpere vel non rūpere teſtamentuꝫ. vt in primis ar. ſed ibi conſequor ab herede indigno qui necem nō vindicauit defuncti. vel quia filius ſubiectus erat. vel qꝛ inſtitutus erat in teſtamēto fal ſo vel minus ſolēne. ideo nō excludor ꝙ ex facto meo non procedebat quo heres eſſet indignꝰ vel quod eſſet filius vel non filius. Ite ꝙ teſtm̄ eēt falſuꝫ vel nō falſuꝫ ſolēne vel nō ſolēne. ⁊ ideo nō excludor. vt in ſecundis arg. ſic ergo ⁊ in propoſito dicendum eſt ꝙ ſi defectus inſtitutionis facte de priore non pendebat ex fcō ca nonici percipientis prebendam de manu eiꝰ ꝙ non impediat̉ ca nonicuꝫ inſtitutionem minus canonicam dicere. vt dicta. l. pe. et l. quidam. ⁊. l. poſt legatū. ſed ſi defectus inſtitutionis pendebat ex facto. vel ex volūtate canonici: tūc ſi quidem ſciebat eū non canonice inſtitutū. videtur renūciaſſe iuri ſuo. vt. d. l. ſi pars. ⁊. l. nihil. ⁊. l. filium.§. omnibꝰ. ſed ſi ignorabat non videt̉ renūciaſſe. ⁊ ideo nō excluderet̉. vt. ff. de īoffi. teſta. l. mater.§. ceterū. ⁊. l. eū ꝗ. ⁊ ar. ff. de acꝗren. here. l. nec is.§. heres. ⁊. l. ſi is apud queꝫ.§. pe tant ⁊cͣ. ¶ Decimo ante hec tempora dubitari cōſueuit ſi apoſto lice ſe. legatus tempore legationis ſue reſeruauerit in aliqua eccle ſia beneficiū alicui conferendū ⁊ executores deputauerit poſtea fi nito legationis officio. beneficiū vacauit. an executores poſſint be neficiū taliter reſeruatū canonice conferre. ⁊ cōſequenter poſſit ꝑ eū cui confert̉ licite obtineri. Et videbatur ꝙ nō qͣſi auctoritas re ſeruationis expiraſſet: hoc ipſo ⁊ legationis officiū expiraſſet. ar. de te. mi. l. ſi certaruꝫ.§. fi. ⁊ de iure codicil. conficiunt̉.§. ſi miles. ad. l. fal. l. ſi poſt miſſionem ſicut in. l. illis facta militia expirat. ſic auctoritas confirmationis codicillorū in militia facta. Iteꝫ ꝓ hoc erat efficax ar. de iur. om. iudi. l. eū qui.§. magiſtratꝰ. Econtra vr̄ collationem valere. qꝛ reſeruatio collata erat in tēpus quo vacare cōtigerit. ⁊ ideo quādocūqꝫ poſtea vacare cōtingant trahi videt̉ ad tēpus reſeruationis facte: qꝛ ſi cōtraho ſub conditione vel obligatione rem meā vel diſponendo de rebꝰ meis inſtituendo here dem vel ſub cōditione legando. ⁊ p oſtea qn̄cunqꝫ exiſtat cōditio trahitur ad tēpus cōtractus ⁊ diſpoſitionis retro facte. ut. ff. d̓ pe riculo ⁊ co. rei ven. l. ꝙ ſi pēdente. ⁊ qui po. in pi. ha. l. potior. ⁊ d̓ nau. fe. l. nihil. ⁊ de vul. ⁊ pu. ſubſti. l. vl.§. ticius. ⁊ de teſ. mi. l. qd̓ dicit̉. ſed per conſtitutionē nouaꝫ poſitā. sͣ. de offi. le. c. preſenti. lib. vj. hec dubitatio eſt remota qꝛ reſeruatiōis auctoritas expiret officio legationis finito. ⁊ ideo beneficiū qd̓ poſtea valeat non po teſt cōferri canonice per executores. nec licet obtineri. ad ar. contraria pōt rn̄deri quod loquitur in eo qui contrahebat ⁊ diſpone bat de rebus ſuis. ⁊ ideo euentus conditionis trahitur ad tempꝰ diſpōnis. legatꝰ āt nihil iuris agebat in vacaturis: ⁊ iō nihil ad rē. ¶ Poſſeſſor malefidei vllo tempore non preſcribit. Remittendum eſt ad euidentiā iſtiꝰ re gule ⁊ ad intellectum quis dicat̉ malefidei poſſeſſor qui p̄ſcribere non pōt. ⁊ cōſequenter videbit̉ ꝗs ſit bonefidei poſſeſſor ꝗ p̄ſcribere pōt. ꝗa per intelligentiam vnius ꝯtrarioꝝ percipit̉ alteriꝰ intellectꝰ. vt. ff. de acc. ſer. l. qui accuſare. ⁊ d̓ his q̄ ſunt ſui vel ali. iur. l. i. circa pͥn. ⁊ de preto. ſtip. l. i.§. ſtipulationē. ⁊ inſti. de tu. in princi. Malefi dei autē poſſeſſor dicitur qui contra canonē vel ſciens interdictū mercat̉. vt. jͣ. eo. que contra ius. ⁊. C. de agri. ⁊ cē. l. quēadmodū. in fi. li. xj. ¶ Item ille qui emit cōtradicente dn̄o. vt. C. de rei ven. l. ſi fundū. nam qui ſpreta ꝯtradictione ad emptionē proceſſit pre ſumitur fraudis particeps eſſe ⁊ ꝯſequēter bonafide carere. vt. ff. que in frau. cre. l. ait pretor.§. ſiꝗs particeps. ⁊ d̓ le. pre. l. virile.§. ſi adierit. ¶ Item ille qui ad vendendū venditoreꝫ induxit dolo dicit̉ malefi. poſſeſſor. C. de reſcin. ven. l. ſi dolo. ⁊. l. dolus. Item ille qui emit ab eo quē ſciebat vendere non poſſe: vt a pupillo ſine tutoris auctoritate vel falſo tutore quē ſciebat tutorē nō eſſe. vt. ff. de ꝯtrahē. emp. l. qꝛ a quolibꝫ ⁊ de pub. l. quicunqꝫ.§. qui a pupil lo. Bonefidei vero econtra dicitur qui fraude qualibet. ⁊ fraudis ſuſpitione caret. vt qꝛ emit vel alio titulo accepit ab eo quem credebat dominum eſſe vel putauit eū qui vendidit ius vendendi habere quia credebat eē tutorem vel procuratorē domini. ff. de ꝟ. ſig. l. bonefidei. Eſt ergo huiꝰ regule intellectꝰ duplex ⁊ vterqꝫ cō tinet veritatē. ¶ Primus dicit ꝙ ille qui habuit malāfidem tempore poſſeſſionis inchoate ⁊ cōtinuate nullo temporis tractu. ſeu temporis continuatione non preſcribit. etiam ſi. c. annis vel vltra poſſeſſioneꝫ continuaret. ¶ Secundus eſt intellectus ꝙ ſi poſſeſſor tempore inchoate poſſeſſionis habuit bonāfidem. ⁊ cōſequen ter preſcriptioneꝫ inchoauit. ⁊ poſtea tempore procedente ſuper ueniat malafides impeditur proceſſus ⁊ effectus preſcriptiōis in choate. ⁊ ideo illa verba nullo tempore determinare poſſunt precedentia ⁊ ſubſequentia. Nam ſcd̓m primum determinantur ſequentia ⁊ ſubſequentia. l. verbū preſcribit. Secundū vero ẜm de terminabit precedentia. Sed op. ẜm primuꝫ iure cauetur ꝙ ma lefidei poſſeſſor preſcribit ſaltem ſpacio. xxx. vel. xl. anno. vt. C. de preſcrip. xxx. anno. l. i. cū. l. omnes. Sed ſciendū eſt ꝙ hic legiſlator conſiderauit naturalem equitatem diſpoſitioni diuine conue nientē. qua cauetur ꝙ cū alterius iactura locupletari non decet. Ius vero ciuile conſiderauit rigorem ex contractibus hoīuꝫ ſuadentibus aliquibus publicis vtilitatibus procedenteꝫ.i. vt domi nia rerū non eſſent omni tempore indiſtincta ſiue incerta. vt. ff. d̓ vſucapio. l. i. ⁊ ꝓpter fi. facilius litibus imponendū. vt. ff. pro ſuo l. fi. nam ius ciuile ſuper vſuca. triennij que procedit in rebꝰ mobi libus. ⁊ in quarequiritur titulus ⁊ bonafides q̄ritur dominium di rectum. vt. ff. de vſuca. l. iij. de aquiren. re. do. l. i. Item in p̄ſcript. x. vel. xx. anno. que procedit in īmobilibus ⁊ in iuribus incorporalibus vt. C. de lon. tēpo. preſcrip. l. fi. ⁊ de vſufruc. l. corruptiōe. ⁊ de ſerui. ⁊ aqua. l. penul. in qua requiritur ſimiliter titulus ⁊ bo nafides. queritur dominum qui habet directū vt. C. preſcrip. xxx. anno. l. ſiquis emptionis. in prin. ⁊ ibi no. Item preſcrip. xxx. an. ⁊ etiam. xl. ſi poſſidere bonafide inchoauerit quis queritur domi nium vtile. ſi malafides inchoauerit querit̉ ſola exceptio cōtra do minium. vt dicta. l. ſiquis emptionis. ij. rn̄. Ideo qꝛ malefidei poſ ſeſſor preſcriptionem inchoatam ſuperueniēs nihil preiudicat in aliquo predictorum. C. de vſuca. tranſfor. l. vna.§. hoc tm̄ modo. Ratio vero diuerſitatis predictoruꝫ eſt. qꝛ vſuca. triēij eſt indu cta in fauorem poſſidentis tm̄. ⁊ ideo per eam queritur dominiū directum adeo ꝙ nihil iuris remanet penes dominium primū. ꝙ ex eo patet. ꝙ lex dicit ꝙ vſucapio. triennij queritur dominiuꝫ. vt dicta. l. iij. de vſucapio. ⁊. C. de pac. l. traditionibus. Conſtat aūt

ꝙ ſimplex dominij appellatio ad directaꝫ refertur. vt. ff. ſi ager ve cti. vel emp. l. i. ⁊ ideo fauor iſte appellatur. vt. jͣ. eo. c. odia. p̄ſcriptio autem. xxx. anno. inducta eſt in odium negligentium tm̄ nō autem in fauorem malefi. poſſeſſorum. qꝛ ipſis non fauent iura. vt hic. ⁊. C. de agri. ⁊ cen. l. quemadmodum. ⁊ ideo odium illud reſtringitur. vt dicto. c. odia. ⁊. l. cum quidaꝫ. ff. de lib. ⁊ poſthu. In preſcrip. autem. x. vel. xx. anno. verſatur fauor gratia poſſidētis qꝛ bonam fidem habent. odium vero ex parte non petentis ſeu pete re negligētis. ⁊ ideo in ea eligitur quedam media via. qꝛ ex ea par te qua dicitur inducta in fauorem poſſeſſoris queritur vtile dominium poſſeſſoris ex ea vero qua dicitur inducta in odium negligē tis facit directum dominiuꝫ remanere penes ipſum negligentem ratione cuius agere poſſit actione in rem directa contra aliuꝫ poſ ſeſſorem ſed non contra eū qui preſcribit. vt dicta. l. ſiquis empto ris. ⁊ hec procedunt iuxta predictam regulam odia reſtringenda ⁊ fauores conuenit ampliari. De iure vero canonico in vſucapione triennij ⁊ preſcriptiōe. x. vel. xx. anno. ideꝫ per omnia ſi bonafides fuerit continuata vſqꝫ ad finem extremi momenti cōplete preſcrip. ſed ſi malafides ſuperuenerit quandocunqꝫ ante finē preſcriptio. complete impeditur inchoate preſcriptionis cōtinua tio ⁊ hoc volūt dicere verba regule prout illa verba vllo tempore determinant precedentia. ¶ Item videtur caſus ꝙ nec dominiū nec exceptio queritur preſcriptiōe. x. vel. xx. vel. xl. anno. vel etiam centū vel ēt nullo tēporis ſpacio cuꝫ īteruenit malafides. ⁊ hoc in tendit regula cum dicitur vllo tempore determinare ſequentia. et hec vera ſunt in rebus laycorum. In rebus vero eccleſiarum. licet opiniones ſint varie. videtur tamen ꝙ res mobiles eccleſiarū preſcribantur a priuato ⁊ ab alia eccleſia ſpacio quadraginta annoꝝ tantum. vt. sͣ. de preſcriptio. ca. i. ⁊. ij. ⁊ in autē. de non alie. in em̄ phi.§. pro temporalibus. C. de ſacro ſanc. eccl. auten. quas actio nes. ¶ Idem in bonis vacantibus que deferuntur eccleſijs vel q̄ fuerunt hereticorum vel alia cauſa de qua habetur exemplum. C. de ſacro ſanc. eccle. l. fi. sͣ. de preſcrip. c. ij. lib. vj. Et ratio eſt aperta. qꝛ bona hereticorum ipſo iure ex tempore delicti intelliguntur commiſſa ſeu confiſcata. licet occupari non debeant antequaꝫ ſen tentia fuerit ſuper crimine promulgata. vt. sͣ. de hereti. c. cum ẜm leges. lib. vj. ff. de iure fiſci. l. pͥma.§. cui bona. ⁊. l. imperator. ⁊. ff. de publicanis. ⁊ vectigal. l. i. ⁊. l. commiſſa. ⁊. C. ad. l. iulia. maie. l. pe. in fine. ⁊. C. vbi cauſe fiſca. l. i. Sed contra fiſcum preſcribitur minori tꝑe. quia ſi poſſideret cuꝫ titulo p̄ſcribit̉ eo tēpore quo pre ſcriberetur contra priuatum. vt. ff. de vſucapioni. l. quāuis. Si ſine titulo ſiquidē velit poſſeſſor inchoare preſcriptionem ex eo tēpore quo ceperunt vacare preſcribit. xx. annis. Sed ſi ex eo tēpore quo fuerunt delata fiſco preſcribitur quattuor annis. ff. de iure fiſci. l. pͥma.§. diuus. ⁊.§. p̄ſcrip. ⁊ d̓ diuerſis preſcrip. l. inter quat tuor. ⁊. l. in omnibus. C. de quadrien. preſcript. l. prima. ⁊ ibi nota. ¶ Res autem mobiles eccleſiaruꝫ vſucapiūt̉ triennio cuꝫ hoc reperiatur iure ciuili determinatum. vt dicto.§. pro temporalibꝰ. ⁊ auten. quas actiones. nec huius contrarium reperiatur inter ca nonicos determinatum. niſi aliquis diſputando diceret ꝙ cōtrarium videretur caueri per conſtitutionem que ſtatuit ſimpliciter quadraginta annorum tempus in rebus eccleſiarum. Sed ad illud reſpondetur ꝙ ſtatutuꝫ generale non derogat ſpeciali ſupra de conſti. c. i. libro. vj. Sed qui ſuſtinet opinionem auc. contrariā dicunt ꝙ illud qn̄ ſpāle ⁊ generale ſtatuerentur eodē iure. hic au tem generale iure canonico ſpeciale de iure ciuili. quo caſu non poteſt in aliquo derogare. ſed nihil eſt qꝛ in dicto. c. i. de conſti. sͣ. per ſummum pontificem inducebatur conſti. generalis ⁊ per alios conſuetudo. vel conſtitutio ſpecialis ⁊ tunc ſpecialis generali derogat. Sed illud contingit per ſpecialem permiſſionem ſummi pontificis. al̓s lex generalis ſuperueniens tolleret ſpecialeꝫ prece dentem. vt. ff. de ſepul. vi. l. iij.§. diuus. Sed adhuc videtur mihi inherendum prime opinioni qꝛ conſtitutio que loquitur indefinite non equipollet vniuerſali. quando non eſt eadem ratio ⁊ cōditio omnium particularium in vniuerſo comprehenſorū vt oſtē ſum eſt. sͣ. in glo. rubrice. conſtat autem aliam eſſe rationem ⁊ con ditionem non mobilium ⁊ aliam mobiliuꝫ. Ergo conſtitutio pro lata ſimpliciter reducatur ad diſtinctionem auc. Romana vero ec cleſia ſola de iure communi gaudet preſcrip. centū anno. vt. sͣ. de preſcrip. c. ij. lib. vj. ut in auc. vt eccleſia romana colla. iij. Secūdo opponitur qꝛ videtur ꝙ licet malafides ab initio interueniens im pediat preſcriptionem inchoari: non tamen tollat effectū inchoa te qꝛ que ab initio aliquid fieri impediunt ex poſt facto ſuperueni entia non tollunt iam factum. vt. jͣ. eo. factum legitime. ff. eo. l. in ambiguis.§. non eſt nouum. ¶ Sed ſolutio patet ꝙ ſi factum eſt perfectum caſus ſuperueniens qui ab initio impediret. non tollit iam factum vt in predicta regula factum legitime ⁊ prealleg.§. nō eſt nouum. ſed vbi factum erat inchoatum. ⁊ non perfectū caſus ſuperueniens qui ab initio impediret inchoari impedit etiaꝫ per fici inchoatum ita loquitur hic. ⁊ predicta ſolutio probatur. ff. de verbo. obli. l. ſi ſub vna.§. ſiquis funduꝫ ⁊. l. pluribus. ⁊.§. ⁊ ſi pla ceat de ſer. le. pro parte ⁊ de ſeruitu. ruſti. predi. l. via.§. quecūqꝫ ⁊ plene dicitur. jͣ. eo. factum per quod patet ꝙ ius canonicum rectius procedit circa tractatum preſcriptionum quā ius ciuile ẜꝫ ge nerales ⁊ communes regulas. ¶ Tertio opponitur ⁊ videtur ꝙ quandocūqꝫ omni tempore interueniat bonafides preſcriptio nō poſſit procedere. Conſtat enim ꝙ equitas naturalis ſcripta ī qua cauetur neminem cuꝫ alterius iactura locupletari debere. vt. ff. e. l. nature. ⁊ de condi. indebi. l. nam natura. ⁊ de inſti. l. ſiquis man cipium.§. proculus. cum ergo rigor iuris preſcriptioneꝫ inducēs ſimpliciter ſcriptus reperiatur preualere debet equitas naturalis C. de iudi. l. placuit. ff. de po. l. bonafides. Sed dicēdū eſt ꝙ vbi reperitur equitas ſcripta in genere ⁊ rigor ꝯtrariꝰ in genere preua let equitas ſꝫ vbi reperitur equitas ſcripta in genere rigor ī ſpecie. ſicut eſt in propoſito qꝛ equitas generalis naturaliter dictat nemi nem debere cum alterius detrimēto locupletari. rigor vero dictat ſpecialiter preſcriptiones procedere in alterius damnū fauore bonefidei poſſeſſoris in odium negligentium prefertur rigor. qꝛ ī iu re noſtro generi graui per ſpeciem derogatur vt. jͣ. eo. generi. ff. e. l. ſemper in iure. cum multis ſimilibus. ¶ Querendū eſt aurē vtꝝ de iure canonico requiratur in preſcrip. titulus ⁊ bonafi. vl̓ an ſuf ficit bonafides tantum ſine titulo. nam de iure ciuili conſtat ꝙ in vſucap. triennij. ⁊ in preſcriptio. x. vel. xx. anno. requiritur titulus ⁊ non ſufficeret bonafides. C. de rei vendi. l. nullo. ⁊ de vſucapio. l. celſus vel ſalteꝫ error facti probabilis qui titulo equipollet. vt. ff. pro emptore quod vulgo. ⁊ de vſucapio. l. non ſolu.§. qꝛ vulgo. ⁊ de iure doti. l. proculus pro legato. l. pro legato. ⁊ pro ſuo. l. ſi an cillam.§. fin. Et notari ſolet ad plenum in p̄allega. l. celſus in pre ſcriptio. autem. xxx. vel. xl. anno. titu. nec bonafides requirit̉ cum etiam fures preſcriberent. xxx. vel. xl. anno. vt. C. de preſcript. xxx. vel. xl. anno. l. omnes. ⁊ hoc ſi agatur de preſcribendis rebus pri uatorum. Sed ſi de rebus eccleſiarum tunc etiam in preſcriptio. xl. anno. titu. ⁊ bonafides requiritur ſicut in preſcriptione priuatorum ſpacio. x. vel. xx. anno. vt. C. de ſacro ſanc. eccle autē. quas actiones. ⁊ in auc. de eccl. titulus.§. pro tēporalibus. De iure ꝟo canonico iure veteri videbat̉ requiri bonafides ⁊ titu. licet in hoc fuerint opiniones. vt. sͣ. de preſcrip. c. ſi diligēti. Iure vero nouiſſimo diſtinguit̉ rationabiliter. qꝛ in rebus eccleſiaſticis q̄ poſſunt poſſideri iure cōmuni. nec preſumptio contra poſſeſſores habet̉ ſufficit bonafides. Sed in his que iure cōi nequeūt poſſideri vel cōtra poſſeſſorē eſt preſumptio. bonafides nō ſufficit ſꝫ eſt neceſ ſarius titu. ꝗ poſſeſſori cauſam tribuat preſcribēdi niſi tanti temporis alleget̉ preſcriptio cuiꝰ contrarij memoria nō exiſtat. vt. sͣ. de preſcriptioni. c..i. tranſcurſus enim tꝑis cuiꝰ memoria non exi ſtat loco tituli habet̉. vt. ff. d̓ aqua plu. ar. l. i.§. fi. ⁊. l. ij. ⁊. l. fi. d̓ aqͣ co. ⁊ eſti. l. hoc iure.§. ductus aque. ¶ Itē nūꝗd in preſcribēdis rebus incorporalibꝰ ſit neceſſaria bonafides ⁊ titulus. vel an ſuffl ciat bonafides. Et dicendum eſt de iure ciuili ꝙ ſufficiat bonafi des. nec eſt opus ꝓbare ti. vt. ff. ſi ſerui. ven. l. ſiquis diuturno. qͣ re aūt in preſcriptione rerū corporalium titulus requirit̉ ⁊ non in preſcriptione rerū incorporaliū. Ratio eſt quia vbi maius pericu lum īminet ibi cautius eſt agendū. vt. ff. de car. e. l. i.§. ſed ⁊ ſiꝗs. Sed in preſcriptione rerū corporaliū maius periculum ⁊ preiudi cium paratur. qꝛ rei dominiū ei aufertur. Sed in preſcriptiōe ſeruitutis non aufert̉ dominiū rei. ſed ſubijcitur res ſpeciei alicuius ſeruitutis debite preſcribenti. ¶ Nunquid autem ſit opus ſalteꝫ tituluꝫ allegare ⁊ longeuam quaſi poſſeſſionem probare videt̉ ꝙ ſic. vt. ff. de vſuca. l. cū de in rē ver. Sed dicendū eſt ꝙ nō eſſet de iure ciuili. ut. d. l. ſiꝗs diuturno. ⁊ de aqua plu. ar. l. i.§. fin. ⁊. ad l. cū de in rē verſo. rn̄dendum erit ꝙ ibi agebatur de ꝑſona aſtrin genda ſeu obliganda ad aliquam preſtationem. ⁊ ꝓpterea ē neceſſaria ſaltem titu. allegatio cum ad legationem perſonalē indu

cendam neceſſaria ſit cauſa vera vel preſumpta. vt. ff. de doli. exce ptio. l. ij.§. circa. ⁊ de proba. cum de indebito.§. ratione predicta ſ. qꝛ vbi maius periculum ⁊cͣ. ¶ Item nunquid in preſcribendo vſufruc. requiritur titulus ⁊ videtur ꝙ non. qꝛ illud ius ſeruatur ī preſcribendo vſum fructum ꝙ ſeruatur in alijs preſcribendis fru ctibus. C. de preſcrip. lon. tempo. l. fi. in fi. Econtra videtur ⁊ eſt verum de iure ciuili ꝙ titulus nullo modo requiratur qꝛ vſufruc. ⁊ dominij pars. vt. ff. d̓ vſufruc. l. iiij. ⁊ d̓ fideicom. l. ſi a reo. vnde qua ratione in preſcriptione dominij queritur titulus. vt dicta. l. nullos. ⁊. l. celſus. eadem ratione ⁊ in preſcriptione vſufruc. ⁊ ad l. fi. de lon. tempo. preſcrip. dicentem idem ſeruandū eſſe in vſufruc. ꝙ in ceteris ſeruitutibus verum eſt quantū ad temporis limi tationem. hoc eſt vt eodem tempore preſcribat quo ⁊ cetere ſerui tutes. non quantum ad alia hic hoc de iure ciuili. Sed ſecus de iure canonico cū vſufruc. poſſideri poſſit de iure communi. vt. ff. de aquiren. poſſeſ. l. naturaliter. ⁊. l. poſſeſſor. de vi ⁊ vi ar. l. iij.§. iuncti. preſcribi poterit etiaꝫ ſine titulo. dum̄tamen bonafides ac cedat. vt in preallega. c. i. de preſcript. vel tranſcurſus temporis a quo memoria non extet. ¶ Item querendū eſt vtrum bonafides requirat̉ etiam tempore contractus ⁊ tempore traditionis ⁊ tempore continuate poſſeſſionis. Et dicenduꝫ eſt de iure ciuili ꝙ in titulo ēt emptionis. ⁊ vendi. requirit̉ bonafides vel probabilis error facti. qꝛ bonafides preſumptionem inducat tempore contractus ⁊ tempore traditiōis in ceteris vero requirūtur tempore tra ditionis tantū. vt. ff. de vſucapi. l. is qui pro emptore.§. fin. ⁊ pro ſoluto. l. ſi exiſtimans. ⁊ pro emptore. l. ij. in princi. Sed d̓ iure canonico non requirit̉ tempore contractus in his que de iure communi poſſunt poſſideri cum ſine ti. preſcribuntur. vt dictū eſt tem pore traditionis ⁊ continuate poſſeſſionis vſqꝫ in fineꝫ complete preſcriptionis. vt patet per verba regule. In his vero que nō poſ ſunt de iure communi poſſideri in quibus preſcribendis requiriſ ti. dicendum foret ꝙ bonafides non requirat̉ tempore contractꝰ ⁊ tempore traditionis. ⁊ continuate poſſeſſionis in ti. emptionis. in ceteris vero requiritur tempore contractus ⁊ tempore traditio nis ⁊ continuate poſſeſſionis niſi poſt tempus contractus malafi de celebrati error facti ꝓbabilis interuēiat malefidei p̄cedētis ſu ſpitionem remoueat. ¶ Item querendū eſt ſi poſſeſſor errauit in facto. vtrum dicatur malefidei vel bonefidei poſſeſſor. ⁊ dicenduꝫ eſt ꝙ error facti probabilis prodeſt. quia bonafides apertam preſumptionem inducit. vt. ff. de vſucapionibus. l. iuſto errore.§. fili us. ⁊. l. non ſolum.§. quod vulgo. ⁊ pro emptore. l. quod vulgo. ¶ Iteni queri poteſt ſi errat in iure an dicatur bonefidei vel male fidei poſſeſſo:. Et dicendum eſt ꝙ lꝫ quantum ad fructus perceptos dicatur bonefidei. in hoc.ſ. vt ad reſtitutionem eorū non teneatur. vt. ff. de here. peten. l. ſed ⁊ ſi lege.§. ſcire. tamen quantuꝫ ad preſcriptionem malefidei poſſeſſor habetur. vt. ff. de vſucapi. l. ſi fur.§. i. Iuris enim ignorantia in vſuca. non tolleratur vt. ff. d̓ vſucapio. l. nūquam in princi. ⁊ de iuris ⁊ facti ignorātia. l. iuris ignorantia. Item querenduꝫ eſt ſi errauit in iure ⁊ in facto ſimul. vtrum dicatur bonefidei vel malefidei poſſeſſor quaſi magis attē di debeat ꝙ proficiat ꝙͣ ꝙ noceat. argumen. ff. de iure fiſci. l. intel ligitur.§. ſi quis palam. econtra videtur ꝙ malefidei ꝙͣſi magis conſideretur illa de pluribus cauſis ſimul concurrentibꝰ que nocent ꝙͣ que proſint. arg. ff. ex quibus cauſis in poſſeſ. ea. l. fulcinius.§. quid ergo ſi duas. ⁊ ad ſimile. l. ſiquis in graui.§. vlti. ⁊. l. ꝗ poſthumus. Sed dici poteſt ꝙ bonefidei reputentur ⁊ ꝙ preſcribere poſſit. vt probatur. ff. de dona. l. ſi vir vxori. ⁊ ibi plene notat ratio autem ꝙ error facti cum errore iuris concurrens inducibonefidei preſumptionem ⁊ ius oppoſitum remouet. Sed in.§. quid ergo ſi duas. ⁊ ſi quis ī graui.§. vltīo. ⁊. l. qui poſthumꝰ. cō ſtabat de malefidei. ⁊ ideo per aliam cauſam concurrentem que ē de bonefidei. al̓s idem ſi de malafide non conſtaret preſumptionem induceret ⁊ non amouet̉ veritas malefidei de qͣ cōſtat cuꝫ in incertis idem in certis locus ſit coniecturis. ff. de verbo. obli. l. cō tinuus. l. cū ita. ¶ Item queri poſſit ſi defunctus habuit malam fi dem ⁊ heres bonam. vtrum bonafides heredis prodeſſe debeat. Et econtra ſi defunctus bonamfidē. ⁊ heres malaꝫ. an malafi. he redi nocere debeat. ⁊ cū malafi. defuncti noceat hr̄di. qꝛ propter fictionem idēptitatis perſone extimat̉ ſucceſſor viciorum ⁊ culpe defuncti: vt. ff. de diuer. ⁊ tēpo. preſcrip. l. cū heres. ⁊ de pub. l. ſi ego.§. partus. videt̉ ꝙ bona. precedere deb eat accedēs male. cū contrariorū eadem ſit diſciplina. ⁊ reſpondet̉ probari. ff. de pub. l. eū qui.§. in hac actione. ⁊ pro empto. l. i.§. ſi defunctꝰ. Sed ver ba regule huius qōnem ſoluūt. qꝛ quocunqꝫ tempore malafides interueniat ante preſcriptionem impedit preſcriptionem comple ri ⁊ propterea ſiue defunctus ſiue heres habeat malamfidē ſequi tur ꝙ impediat̉ preſcriptio. ¶ Poſſet tamē aliquis dicere de eꝗtate canonica ꝙ ſi defunctꝰ habuit malam fidem ⁊ heres bonam. ⁊ vellet heres a ſe preſcriptionem inchoare ꝙ poſſunt preſcribere in preſcriptionibꝰ reruꝫ que poſſideri poſſunt iure cōmuni titulus non requirit̉. vt dicto. c. i. sͣ. de preſcrip. lib. vj. ſicut dicitur de ſucceſſione ſingulari volentem a ſe preſcriptionem inchoare. vt. ff. de acꝗren. poſ. l. pap.§. cū quis. Sed rigor iuris ciuilis qui ꝑ malāfi dem defuncti malefidei preſcriptionē in heredem tranſfundit. vt dicta. l. cū heres. ⁊ in prealleg.§. partus. hoc non patitur. ¶ Un decimo ⁊ vlti. q̄ri poteſt an in preſcribenda libertate cōtra ſeruitu tem ſit neceſſarius ti. ⁊ dicenduꝫ eſt ꝙ non qꝛ fauorabilius eſt ius preſcribende libertatis cōtra ſeruitutem ꝙͣ libertatis preſcribēdi feruitutem. vt. ff. de vſuca. l. ſequit̉.§. vlti. cū igitur in preſcribēda ſeruitute non ſit neceſſarius ti. vt in. l. ſiquis diuturno. sͣ. de p̄ſcri ptio. c. i. multominus neceſſarius erit in preſcribenda libertate cō traria ſeruituti. ¶ Item hic eſt quaſi exemplum expreſſum. ff. de ſeruitū. vrba. predio. l. ſi edes in prin. ⁊ ibi nota. Idem. ¶ Sine poſſeſſione preſcriptio non procedit. Xemplum iſtius regule pꝫ. Pone ꝙ emi aliquam reꝫ mobilem vel immobilem a quodam nō domino bonafide. tamen poſſeſſionem adeptus nō fui modo dubitatur an vſucapiam vel preſcribaꝫ. Reſpondetur ꝙ non qꝛ ſine poſſeſſione p̄ ſcriptio nō procedit. poſſeſſione ciuili vel naturali ſimul. vel ſaltem ciuili non autem naturali tantuꝫ ſi alius ciuiliter poſſideret. vt. jͣ. oſtendit̉ ⁊ large ponitur. vt tam vſucapionē triennij ꝙͣ preſcriptio. x. vel. xx. anno. xxx. vel. xl. vel etiaꝫ magis lō geuam contineat. licet enim in vera propria ſignificatione preſcri ptio ad immobilia vſucapio vero ad mobilia referatur tamen legiſlatores promiſcue vtuntur iſtis vocabulis referendo communiter ad mobilia ⁊ immobia. vt. ff. de vſucapio. quaſi per totum ⁊ maxime in. l. iij. ⁊ ibi plene nota. Non procedit ideſt non inchoa tur licet aliquando inchoata mediante poſſeſſione continetur ēt ſine poſſeſſione vt infra dicetur. ¶ Sed opponitur ⁊ videtur ꝙ preſcriptio ſine poſſeſſione procedat certum eſt enim ꝙ incorporalia non poſſidentur. vt. ff. de acquiren. poſſeſ. l. iij. in princi. ⁊ de acquiren. rerū do. l. ſeruus.§. incorporales. ⁊ de vſucapio. l. ſequi tur.§. ſi viam. ⁊ tamen preſcribuntur aliquādo ſpacio. xx. vel. xxx. anno. aliquando ſpacio temporis cuius nō extat memoria. vt. C. de ſerui. ⁊ aqua. l. i. ⁊. ij. ⁊ de preſcript. longi temporis. l. vlti. ⁊. ff. ſi ſerui. vēdi. l. ſi quis diuturno. ⁊ de aqua plu. ar. l. i.§. deniqꝫ. ⁊. l. i. in prin. cū ſimilibus. Sed dic ꝙ ī incorporalibus eſt quedā qͣſi poſſeſſio que illud operat̉ ꝙ operatur vera poſſeſſio circa corporalia ꝙ patet. certuꝫ eſt ꝙ interdum vti poſ. non datur alij ꝙͣ poſſidenti: vt. ff. vti poſ. l. i.§. interdictum. ⁊ tamen ſicut datur īterdi ctum pro tuēda poſſeſ. rei corporalis immobilis ita datur pro tu enda quaſi poſſeſſione rerum incorporalium que de numero im mobilium reputantur: vt. ff. de ſer. l. penul. ⁊. ff. ſi ſer. vendi. l. ſicu ti.§. ariſto. ⁊ vti poſ. l. fi. ſicut ergo in incorporalibꝰ non procedit ſine vera poſſeſſione. ita in corporalibus non procedit ſine quaſi poſſeſſione per quod oſtenditur hanc regulaꝫ omni genere verā eſſe. Iteꝫ opponitur ⁊ videtur preſcriptionē ſine poſſeſſiōe ꝓ ce dere. conſtat enim hereditatē iacenteꝫ non poſſideri. vt. ff. ſiquis ex teſtamento li. eſſe iuſ. fue. l. i.§. ſceuola. ⁊ tamen vſucapit̉. vt. ff. de vſuca. l. cepta. ⁊. l. nūqͣ.§. vacuū. ⁊. l. iuſto.§. nōdū adite. Itē cōſtat tignū cōiunctū domui nō poſſideri. vt. ff. de vſuca. l. euꝫ ꝗ ⁊ de acqui. poſ. l. qui vniuer. in prin. ⁊ tamen vſucapitur ſi tēpore inuentionis pauci dies ſupererant ad vſucap. cōplendā. vt. ff. de vſuca. l. rerum mixtura.§. labeo. Sed dicendū eſt ꝙ ſine poſſeſſio ne non poteſt inchoari. ⁊ ita loquitur regula aliquādo tamen in choatur mediante poſſeſſione. ⁊ ita loquūtur contraria. Sed con tra hanc ſolutionem eſt valde. ff. de vſuca. l. naturaliter vbi dicit̉ ꝙ perdita poſſeſſione interrumpitur vſucapio ⁊ eius effectꝰ. ergo

non continuatur ſine poſſeſſione ſed dici poteſt ꝙ illud habet lo cum quando interuenit interruptio naturalis qua mediāte poſſeſſor poſſeſſione priuatur. ꝙ nihil videtur qꝛ in caſibus ſupradictis poſſeſſor poſſeſſione priuatur. Sꝫ quādoqꝫ iniungit tignū domui. vt. l. ꝗ vniuerſas ⁊. l. eum qui. Itē quandoqꝫ moritur ꝗa mors omīa ſoluit vt in aucͣ. de nup.§. deinceps. col. iiij. ⁊ ꝓpterea ſupradicta nō vidētur procedere. ſed dici poteſt ꝙ hic priuatur naturaliter poſſeſſor poſſeſſione actu ⁊ habitu. ⁊ ideo interrumpitur vſucapio. in predictis autem caſibus ideſt quando iniungit ⁊ quando moritur priuatur actu tantum ⁊ non habitu. Sed certe immo ſi moritur prīuabitur actu ⁊ habitu. quia mors omnia ſoluit. Sed dicas ꝙ heredem qui eſt eadem perſona fictione iuris. vt. ff. de vſuca. l. heres. ⁊ in au. d̓ iureiuran. a mori. p̄ſt. apta immediate cōtinuari ſi non fuerit apprehenſa ꝑ alium nam ſi ꝑ alium apprehēderetur impediretur continuatio poſſeſſionis de functi in ꝑſona herediſ. vt. ff. de acqui. poſ. l. pom. l. queſitum de vſucap. l. poſſeſſio teſtatoris. ⁊ ideo ſi non fuerit apprehenſa per alium ⁊ in apta ſit immediate continuari pro continuata debet haberi ar. ff. de teſta. l. ſi filius. ⁊ in auten. vt ex actione inſtāte dotis prime vel ſecunde. circa prīcipiū. Et eſt ratio quare vſuca. cōtinuatur poſſeſſori defūcto. vt ī. l. preal. ⁊ patet. ff. qui ex. cau. ma. l. cum miles circa prin. ⁊. pro herede. l. ij.§. filium. ¶ Item oppo nitur qꝛ conſtat captum ab hoſtibus nihil poſſidere cum ab alio poſſideatur. ff. de acqui. poſ. l. cum heredes.§. in his ⁊ tamē vſu capit. vt. ff. de vſuca. l. iuſto.§. vltimo. Sed dicendum eſt ꝙ non vſucapiat perſe. qꝛ non poſſidet per ſe tamen vſuca. ꝑ alium quē habebat in poteſtate tēpor̄ quo captus fuit. unde ſi redeat poſt liminio videtur omni tempore poteſtatem cōtinuaſſe iuris fictio ne poſtliminij ⁊ eiuſdem fictionis virtute vſucapi. continuaſſe ⁊ dominium per vſucapionem queſiuiſſe. ſed vbi poſſideret per ſe ⁊ capitur ab hoſtibus perditur poſſeſſio. ⁊ licet poſtea poſtliminio redeat fictio poſtliminij nō extenditur ad poſſeſſionem que in facto cōſiſtit. ⁊ conſequentur ad vſucapio. que ſolet ex poſſeſſione procedere. vt ſupra predicta probantur aperte. ff. de cap. ⁊ poſt. reuer. l. in libello.§. facte. ⁊ de vſucap. l. ſi is qui ꝓ emptor̄ ⁊ ibi plene no. ⁊. ar. qui. ex ca. ma. l. ſcienduꝫ. ⁊. l. denique. ⁊. l. nec vtile. ¶ Irem opponitur conſtat ignorantem poſſeſſionem querere cum animus de ſubſtantialibus que requiruntur in poſſeſſio ne querenda. vt. ff. de acqui. poſ. l. licet ⁊ tamē preſcribit. vt. ff. ꝓ ſoluto. l. ij.§. celſus. Reſpondeo ⁊ dico ꝙ ignorans nunquam q̄ rit poſſeſſionē per ſe. ⁊ hoc ſimpliciter verum eſt. tamen bene poteſt ignorans querere miniſterio filij vel ſerui quos habet in poteſtate ⁊ ignorans vſucapere. vt in. l. preal. Item per procuratorem querere poteſt poſſeſſionē ignorans. ſed non vſucapere niſi poſtꝙͣ vēit ī notitiā dn̄i. vt. C. d̓ acꝗ. poſ. l. j. ⁊. ff. d̓ acꝗ. poſ. l. j.§. ꝑ ꝓcuratorē. per negociorum vero geſto. qui caret mandato q̄reret poſſeſſionem et vſucaperet demum poſt ratihabitiōeꝫ. vt. ff. acqui. poſ. l. cōmunis.§ ꝓcurator. ⁊ de neg. ge. l. ſi ego. ¶ Modo querendum eſt que poſſeſſio ſit neceſſaria ad p̄ſcriptiōeꝫ. vtꝝ ciuilis tantum vel naturalis tantum. vel vtraqꝫ ſimul. Ad cuius declarationem primo eſt querendum vtrum ſint due poſſeſſiōes differentes ſpecie vel vna tantum que diuerſificetur per precedē tia. Io. dixit ꝙ due ſunt poſſeſſiones ſpecie differentes. vna ciui lis altera naturalis. Azo vna tātum.ſ. naturalis que diuerſificat̉ per accidentia. Et gloſatores iuris ciuilis in. C. tenent opinionē Azonis. in. ff. maxime in titulo de acqui. poſ. tenent opinionem Io. pro Io. argui ⁊ oſtendi poteſt ꝙ ſit duplex poſſeſſio. dicitur. n. in. l. ꝙ ſi poſſidens fundum naturaliter ⁊ ciuiliter egrediatur d̓ fūdo. ⁊ ꝑegre vadat ꝙ ſi ego exiſtēs exͣ fūdū aliꝰ īgrediat̉ fudū ī grediēs habet poſſeſſionē. vt. ff. de acquiren. poſ. l. clā poſſidere §. qui ad nundinas cum igitur inpoſſibile ſit duos eandem rem eandem ſpeciem poſſeſſionis inſolidum poſſidere. vt in eo. ti. l. iiij.§. ecōtrario. ⁊ predicta. l. duo. manifeſtum ē ꝙ due ſunt poſſeſſionis ſpecies. Item argui poteſt ex eo.§. qui dicit ꝙ īgreſſus fundum poſt reuerſum non admiſſum poſſidet vi ⁊ cla. ſed violentia ⁊ clandeſtinitas due ſunt qualitates contrarie ergo coherere non poſſunt e. dem ſubiecto. vt. ff. pro ſuo. l. ancillam. ⁊ pro empt. l. ij.§. vlti. ſi coherent diuerſis ſequitur ꝙ diuerſe ſint ſub ſtantie ſiue ſpecies poſſeſſiōis. ¶ Preterea dicit̉. ff. de vi. ⁊ vi ar. l. j.§. deijcitur ꝙ datur interdictum ei qui poſſidet naturaliter tā tum. Item qui poſſidet ciuiliter tantum. quelibet enim illarū poſ ſeſſionum vt ibi dicitur. ſufficit ad interdictum vnde vi. cum igitur interdictum vnde vi. non detur niſi ī ratiōe poſſeſſionis. vt ī. l. i.§. īterdictum hoc. ff. vnde ui manifeſtum eſt ꝙ quelibet illaꝝ eſt uera una ſpecies poſſeſſionis per ſe. Itē ibidem dicitur ꝙ na turalis poſſeſſio. ⁊ pro ſuo ad interdictum petinet cum igitur co pula cadat inter diuerſa manifeſtum eſt ꝙ ſpecie differant natu ralis poſſeſſio ⁊ pro ſuo. quare cum idem ſit pro ſuo poſſidere ⁊ ciuiliter poſſidere ẜm omnes opiniones. apparet ulterius ꝙ ci uilis ⁊ naturalis poſſeſſio ſunt due poſſeſſiones ſpecie differentes. Item interdictum unde ui datur proprietario ⁊ uſufructuario. ut. ff. d̓ ui ⁊ ui ar. l. iij.§. unde ui. Vterqꝫ ergo poſſidet. qꝛ ali ter interdictuꝫ nō haberet. ut in eo. ti. l. i.§. interdictū hͨ. ⁊.§. deij citur in fi. cum igitur non poſſint inſolidum eodem genere poſ ſeſſionis poſſidere ⁊ uſufructuarius poſſideat naturaliter. ut. l. naturaliter. ⁊. l. poſſeſſio. ff. de acqui. poſ. certū eſt ꝙ proprietari us eodē genere poſſeſſionis non poſſidet quo uſufructuarius. ut eodē.§. econtrario. quare cū poſſideat ciuiliter apparꝫ ꝙ ciui lis ⁊ naturalis poſſeſſio ſunt due poſſeſſiones ſpecie differentes Itē ſi ponaꝫ proprietariū ⁊ uſufructuariū eſſe extra funduꝫ ⁊ ex tra fundi conſpectū haberent ambo eādē naturaliter ⁊ ciuiliter Item ſi ī fundo ambo haberent eādē naturaliter ⁊ ſic eadē qua litas poſſeſſiones eſſēt apud duos inſolidū ꝙ etiaꝫ Azo. negat poſſe cōtingere neceſſe ergo hēs ponere poſſeſſiōes plures ſpecie differentes quibꝰ eadeꝫ ſpecies uel diuerſe habēt qualitates preterea due poſſidendi qualitates cōtrarie in eadem ſubſtātia poſſeſſionis cōcurrere nō poſſunt ut oſtenſū ē. sͣ. Sꝫ ciuiliter poſ ſidere ⁊ naturaliter ſunt qualitates cōtrarie poſſidendi. ẜm ea q̄ communiter dici ſolent. ut. ff. de preca. l. ij. ⁊ uti poſ. l. ſi duo ī pͥn. non ergo concurrunt in eādem ſubſtantiam poſſeſſionis. ſi ergo nō eſt eadē ſubſtantia naturalis ⁊ ciuilis manifeſtum eſt ꝙ non ſunt eiuſdem ſpeciei ꝙ eſſe idem in ſpecie. eſt eē ideꝫ in ſubſtātia ⁊ natura ¶ Preterea quecūqꝫ ſunt eiuſdē ſpeciei ꝓducunt eūdem effectū. ergo ad deſtructionē cōſequentis que non producunt eundeꝫ effectū nō ſunt eiuſdem ſpeciei quaſi cum ciuilis ⁊ naturalis poſſeſſio eundem effectum ꝓducant. qꝛ ex ciuili ꝓcedit uſucapio ex naturali nō ut. ff. de acqui. re. do. l. acquiritur.§. ulti. manifeſtum eſt ꝙ ciuilis ⁊ naturalis poſſeſſio ſunt poſſeſſio nes ſpecie differentes. ¶ Preterea dicitur. in. l. ſicut nulla poſſeſſio acquiritur ſine anino ⁊ corpore ita nulla adimitur niſi in qͣ utrunqꝫ ī cōtrarium actum eſt. ut. ff. de acquiren. poſ. l. quemad modū. cum igitur hoc ſignum nulla ꝓ diuerſis ī natura uideat̉ negare. Sequitur ꝙ omnes poſſeſſiones nō ſunt eiuſdem natu re. quare nec eiuſdem ſpeciei. Preterea dicitur in. l. pupillus. ff. de acqui. re. do. ꝙ pupillus ſine tu. aucto. nō poteſt alienare ēt il lam poſſeſſioneꝫ que eſt naturalis. Innuit ergo ī hoc ꝙ dicit etiā ꝙ nō eſt eiuſdē nature naturalis ⁊ ciuilis. ergo nec eiuſdem ſpeciei. ¶ Preterea cōtra Azo. eſt ꝙ ciuilis ⁊ naturalis nō uidētur poner̄ differentias accidentales ſicut etiam iuſta ⁊ iniuſta. ⁊ hoc pꝫ. ff. de acqui. poſ. l. iij.§. ecōtrario. nā ibi in ſecundo reſponſo ponitur unum poſſe poſſidere ciuiliter ⁊ alium naturaliter. ⁊ ter tio reſpōſo dicitur non poſſe unum poſſidere iuſte ⁊ alium iniuſte. per quod apparet ꝙ ciuilis ⁊ iniuſta. Itē naturalis ⁊ iniuſta nō ſoluꝫ nō ſunt idē īmo nec eꝗpollēt. ergo nec ponūt differētiaſ accidētales ſicut iuſta ⁊ iniuſta. Si nō accidētales. ergo ſubſtātia les. ex quo ſequit̉ ꝙ ſi diuerſificant̉ ī ſubſtātia diuerſificant̉ ī ſpe cie cū eſſe idē in ſpecie ſit eſſe ideꝫ in ſubſtātia ⁊ natura ut d̓ crīne sͣ. e. ¶ Preterea ꝯtra azo. eſt. ff. de acꝗ. poſ. l. iij.§. nerua filius. ubi dr̄ me poſſidere rem mobilē hactenus qͣtenus poſſet nanciſci naturalē poſſeſſionē ſi poſſideo ⁊ nihilominꝰ poſtea nāciſcor naturalem. ergo pꝫ pͥmo me habuiſſe aliā diſtinctam a naturali. ex quo ſeꝗtur manifeſte ꝙ due ſunt quarū nulla ē altera. ꝓ opi. autem Azo.ſ. una ſit tm̄ que diuerſificet̉ ꝑ accidentia. arguit̉ ſic. Primo qꝛ rub. dicit d̓ acquir. ⁊ amittēda poſ in. ff. Itē ī. C. dicit d̓ acꝗ. ⁊ reti. inuit ergo ꝙ una ē uera poſſeſſio. ⁊ ꝑ ꝯn̄s una ſpēs ſi cut Azo. dicebat aliter enī non ſingulariter ſꝫ pluraliter loquere tur ⁊ cōfirmatur iſta rō ꝑ tex. in pͥn. l. j. ff. de acꝗren̄. poſ. ubi dicit ꝙ poſſeſſio appellata ē qͣſi pedū poſitio ⁊ ſingularis locutō vno ſolo ſuppoſito cōtenta eſt. ergo ⁊cͣ. ¶ Propterea ꝓ Azo. dicit̉ in. l. ꝙ ſi aliquis exeat de fūdo aīo deſinendi poſſidere ꝑdit oēꝫ

poſſeſſionem. videtur ꝙ vna ſit ſubā poſſeſſiōis cui diuerſe inhe re āt qͣlitates ſicut Azo dicebat. vt de acꝗ. poſ. l. iij.§. ī amittēda. ⁊. l. ſi quis.§. dr̄ia. ¶ Preterea aūt in vna ē ſpēs poſſeſſiōis tātū aut plures ſi vna. azo hꝫ ꝓpoſitum. ſi plures tūc unus pōt haber̄ vnā. alius aliaꝫ. ⁊ ſic ꝯtīgit ꝙ eadē res ſit a diuerſis ſimul ⁊ ſemel inſolidū poſſeſſa ꝙ ē cōtra. l. iij.§. ex cōtrario. de acꝗ. poſ. Item ſequeret̉ ꝙ ex qualibet ſpecie ꝓcederet uſucapio. ⁊ ſic ſequeret̉ duos inſolidum dn̄iuꝫ q̄rere ꝙ eſt cōtra. l. ſi ut certo.§. ſi duobꝰ ff. cōmo. ¶ Preterea pro azo. eſt.§. qui ad nūdinas. ī fi. ſi bn̄ inſpiciat̉. nā ẜm uerba tex. ꝑuiolētiā ſuꝑuēiētē remouet̉ cladeſtītas ſ. precedēs qͣre cōtrarie qͣlitates ⁊ illud cōtingit ideo qꝛ due ꝯͣrie qͣlitates nō ꝯpatiunt̉. ſed circa eandē poſſeſſionē ut dictum eſt. ſi enī eēnt poſſeſſiones diuerſe. pͥma qualitas.i. clādeſtinitas ꝯtra unaꝫ.i. naturalē. ſecūdauiolētia ꝯtra aliā.i. ciuilē deprehēderet̉ ⁊ per hoc patiunt̉ ſe ſimul. nec una per aliā tolleret̉. Sed ītelligē do tex. ſicut in pͥncipio. gl. intelligit̉ nō ꝓcedit. ⁊ ꝓpterea ꝑ azo. ē iuſta uel iniuſta ſunt differētie accidētales poſſeſſiones ẜm oēs n̄ ſubſtātiales. ſed iuſta dr̄ ciuilis. iniuſta dr̄ naturalis. ff. uti poſ. l. ſi duo. in pͥn. ergo ⁊ ultimo ſeꝗtur ꝙ ciuilis ⁊ naturalis nō ponit differentias ſubſtātiales. ſed accidētales ſolūmodo. ſic non ſunt ſpēs differētes. ¶ Preterea ꝓ azo. eſt qꝛ nulla poſſeſſio ſine aīo perditur. nt. ff. de acqui. poſ. l. quēadmodum. de reg. iur. l. fere ꝗ buſcūqꝫ. Sꝫ cōſtat unā ſolam poſſeſſionem abſentē retinere ẜm oēs. una ſola poſſeſſio ⁊ nulla ꝑditur. qꝛ in nulla ē aīus ꝑdēdi ne ceſſario ſeꝗtur unam ſolam eē. ¶ Preterea ꝓ azo. eſt qꝛ q̄cunqꝫ hn̄t eādē diffinitionē ergo ſunt eadē in ſubſtantia. Sed naturalis ⁊ ciuilis eandē habent diffinitionem ſecundum Io. ut not. ff. de acqui. poſ. l. j. in prin. ergo ciuilis ⁊ naturalis ſunt eadē in ſub ſtantia. ergo in ſpecie. Sed ad iſtud dici pōt ꝙ deſcribuntur ſimul reſpectu cuiuſdam tertij in quo conueniunt. ⁊ ideo nō ſequi tur ꝙ ſint idem in ſubſtantia. ſicut nec ſequitur homo ⁊ aſinus ē animal ergo homo eſt aſinus. ſunt idem in ſubſtantia. Solutio tutius ⁊ probabilius eſt tenere opi. Io. qꝛ tex. ponit ciuilem ⁊ na turalem poſſeſſionem ⁊ duas ſpecies coequeuas. ff. pro herede. l. iij.§. ꝙ vulgo. ⁊ confirmatur in. d. l. iij.§. nerua filius. ff. de acꝗ. poſ. Et ad argumēta contraria facile ē reſpondere ſi quis diligē ter inſpiceret. Dico igitur reaſſumendo queſtionem premiſſam: qꝛ ad preſcriptionem eſt neceſſaria ciuilis ⁊ naturalis poſſeſſio. uel ſaltem ciuilis ſola ſiue naturalis. Nam ꝙ ſufficiat ciuilis ſola probatur quia. l. cauetur ꝙ abſens quem conſtat ſolam ciuileꝫ poſſeſſionem animo retinere poſſidet quantum ad hoc ut uſuca pio continetur. ut. ff. de fur. l. ſerui ⁊ filij.§. ult. ⁊ de diuer. ⁊ tem. preſcrip. l. in acceſſione. de acqui. poſ. l. j.§. per ſeruum qui in fuga. Item ꝙ naturalis ſola non ſufficiat ad preſcriptionem ꝓbatur primo per textum. ff. de acquirendo re. do. l. acquiritur.§. ultimo ⁊ ad exhibendum. l. celſus.§. iu. de acqui. poſ. l. j.§. per euꝫ. Item probatur per arg. neceſſarium cui non poteſt commode reſponderi ſi non is qui ciuiliter tantum poſſidet ⁊ uſucapit qd̓ eſt uerum. ut. d.§. per ſeruum qui in fuga. ⁊. d. l. ſerui ⁊ filij.§. ulti. abeſſet uel preſens eſſet. ⁊ perſcriptiōem continuaret: ſequere tur ꝙ ſi ex naturali poſſeſſiōe ſola procederet preſcriptio ꝙ ſi eo dē tēpore naturaliter poſſideret ⁊ bonafide ꝙ duo quererēt inſolidum dominium eiuſdē rei eodē tempore ꝙ non ē de iur̄ poſ ſibile. ut. ff. commo. l. ſint certo.§. ſi duobus uehiculum ⁊ de caſtrē. pecu. hereditate.§. pater. ⁊ de reg. iur. l. quod contra.§. uni duo. ¶ Sed poteſt inſtari ꝙ ẜm hoc nunquam preſcriptio contra abſentem procederet qꝛ ꝯtra poſſidentem preſcriptio nō cur rit. C. de preſcrip. xxx. an. l. ij. Item tēpus non eſt modus perdēde poſſeſſionis ut. ff. qui. mo. uſuſfr. l. ſi mulieri. ergo ꝯtra abſentem ciuilem poſſeſſionem animo retinentem nūquam ꝓcedit p̄ſcriptio. Fateor ꝙ contra ciuiliter poſſidentē dreſcrip. non ꝓcedit. Item fateor ꝙ tempore tantum non eſt modus perdende poſſeſſionis. tamen iure cauetur ꝙ tempore eſt modus inducēdi obliuionē. ⁊ obliuio ē modus īducēdidſpōem animi. ⁊ diſpoſitio animi ē modus ꝑdēdi poſſeſſioneꝫ. ut legit̉. ⁊ no. ff. de uſuca. l. furtū.§. fūdi. Et p̄terea dico ꝙ ſi ciuiliter poſſidens neglex erit naturalē poſſeſſionē ꝑ. x. an. uel ultra ꝙ illa negligentia circa poſſeſſionem naturalem priuat eundem poſſeſſione ciuili. ſicut alias cauet̉ in iur̄ ꝙ negligētia commiſſa in adipiſcēda uel recu peranda poſſeſſionē naturalē inducit amiſſionem ciuilem. ut. ff. d̓ acꝗ. poſ. l. iō.§. ſi forte. dico ergo ꝙͣdiu abn̄s retinet ciuilē poſſeſſionē nō īchoat̉ p̄ceſcriptio duplici rōne. ¶ Prima qꝛ cōtra poſſidentē ciuiliter n̄ p̄ſcribitur. vt. d. l. ij. C. d̓ p̄ſcri. xxx. an. ¶ Se cūda rō qꝛ qui ciuiliter poſſidet p̄ſcribit. ergo alius nō preſcribit eodē tꝑe ne plures ſimul īſolidū q̄rerēt vt dictū eſt. Sꝫ ex quo iu ris preſumptōe poſſeſſionē ciuilē ꝑdiderit ꝑ obliuioneꝫ ſuper aī diſpoſitōeꝫ que ex obliuione ꝓcedit pꝰ abſentiā lōgi tꝑis ex nūc inchoat̉ preſcriptio cōtra eū ⁊ hoc voluerūt glo. iuris ciuilis aliqͣ liter dicere. lꝫ nō plene. C. de ſer. fug. l. j. ꝑ quod pꝫ ꝙ ad preſcriptionē eſt neceſſaria ciuilis ⁊ naturalis poſſeſſio ſil̓. vel ciuilis ſola. naturalis aūt ſola nō ſufficeret eo cāu quo poneremꝰ aliū ciuiliter poſſidere. vt. sͣ. oſtenſum eſt. ¶ Idem Bonifacius. ¶ Peccatū non remittitur niſi reſtituatur ablatum. I rem meam ſurripuiſti. vel violenter abſtuliſti vel aliud a me extorſiſti per vſurariā prauitatem non remittitur tibi peccatum. ⁊ ꝯn̄ter nec pena peccati niſi re ſtituas rem ablatam. ⁊ hoc intendit hec regula ⁊ probatur. sͣ. de vſur. c. cum tu. ⁊ de cenſi. c. ſecūdo Niſi ponitur ſicut in. c. proxi. ff. de ven. in poſ. l. extraneo. ⁊ de fe rijs ſi feriatis. ⁊ de cuſto. re. l. ij.§. fi. Aliqn̄ autem reperitur quod negat ſeu priuat. Vt. C. de tranſac. l. iij. ⁊. ff. de reg. iur. l. quo tutela. in pͥn. Et ideo dicendum videtur ꝙ vbi ꝓcedit oratio nega tiua dictio niſi ponit. vt. d. l. extraneo. ⁊. l. ſi feriatis. ⁊. l. ij.§. vlti. ⁊ de aur. ⁊ ar. le. l. titia. ⁊ in hoc. c. ⁊ ſeq. ſed vbi ꝓcedit affirmatiua tunc negat ſeu priuat. vt. d. l. quo tutela in prin. ff. de diuer. preſcrip. l. acceſſione.§. vlt. ⁊ ad tur. l. j.§. pe. ⁊ de iure fiſ. l. iij.§. multorum. ⁊.§. vlt. in. l. non poſſunt. ¶ Sed cōtra hoc videtur. ff. de re. iur. l. nemo ex his. in princ. ⁊ nō ponit. tamen negatiua ꝓcedit Sꝫ illa negatiua equipollet affirmatiue. ⁊ ideo dictio niſi priuat ſicut vbi vera affirmatiua ꝓcedit. ¶ Item cōtra predictam ſolu tionem videtur. ff. de manu. teſta. l. ticio.§. vlti. vbi videt̉ ꝓcedere negatiua. ⁊ tn̄ dictio niſi nō pōit ſed ibi negatiua nō ꝓceſſit ſꝫ ſecuta fuit. ⁊ ideo nō videtur habuiſſe aīum cōcedi libertatē. ſed potiꝰ impediēdi. ⁊ ꝓpter illam p̄ſuptionem animi impediētis im pedit̉ datio libertatis. ar. ff. d̓ adimē. le. l. legata īutiliter. ⁊ d̓ ꝯdi. ⁊ demō. l. cū tale.§. vltimo. ¶ Reſtituatur. ergo a cōtrario ſi reſti tuatur ablatū remittitur peccatū. cū ar. a cōtrario ſenſu ſumptuꝫ ſit lex. vt. ff. de teſti. l. ex eo. ⁊ de teſta. l. qui teſtō.§. mulier. Et cuꝫ ſublata cauſa finali alicuius rei. tollat̉ effectꝰ. vt. ff. de dolo. l. ij.§ vl. ⁊. l. eleganter. in pͥnci. ⁊ de excep. rei iudi. l. ij. ⁊ de adimen. le. l. alūne.§. ab heredibꝰ. ⁊ sͣ. de preben. ⁊ digni. c. ſi pauper clericus li. vj. cū ergo delictū ſit cā finalis pene īponēde ꝙ pꝫ. qꝛ vbi nō eſt delictū nō dꝫ eſſe pena. ff. de ver. ſi. l. aliud.§. mulctā. C. de pe. l. ſancimꝰ. bene ſequit̉ ꝙ reſtituto ablato. ⁊ ſic reducta cā ad non cām remittit̉ peccatū. Sꝫ cōtra hoc aꝑte. ff. de furtis. l. ꝗ ea mēte ⁊ vi bono. rap. l. penul. vbi reſtituta re ſublata ⁊ violēter ablata n̄ remittit̉ peccati pena. Sꝫ illud ẜm originem iuris ciuilis. ſecꝰ au tem de equitate iuris canonici ꝙ diuinū imitatur. Queri aūt ſolet ſi fur vel raptor. vel vſurarius hꝫ facultatē rei reſtituēde etiaꝫ ſi fiat eius remiſſio abſqꝫ eo ꝙ reſtituat rem. an ītelligatur a peccato ſolutus. ⁊ ꝗdaꝫ dicunt ꝙ ſit abſolutus quia ſoluere ⁊ cōſeꝗ remiſſionē eius ꝙ erat ſoluendum paria ſunt. ff. de re iudi. l. iii.§ ſoluiſſe. ⁊. l. intra dies. ⁊ quia ſatiſfactū accipimus per euꝫ modū quē creditor acceptauerit vt. ff. de actionibꝰ. ſi rem.§. ſatiſfactuꝫ autem. quibus modis pign. vel hypo. ſol. l. item liberat̉. in prin. ¶ Alij dicunt ꝙ nō liberat̉ quibus verbis regule inherenduꝫ eſt in dubio cū de peccato agatur. Reſtituere autem eſt rem in primo ſtatu reponere. vt. ff. de vſuris. l. videamus.§. ī fauiana. ⁊ ne quid in loco publico. l. ij.§. vt reſtituas inquit. ⁊ de verbo. ſignifica. l. cum pretor. ⁊. l. plus eſt in reſtitutione. ⁊. l. reſtituer̄. ¶ Nō abſurdum tamen dici poteſt ꝙ ſi res erat reſtitutiōi parata per inde acſi res eſſet reſtituta ⁊ poſtea per eum cui reſtitutio facta fuit donatio ſit reſtituenti. argu. ff. de dona inter vir. ⁊ vxo. l. iiij. §. ſed ſi debitorē ⁊.§. vlti. ⁊ de iure do. l. vir ab eo ⁊. ff. ſi cer. pe. l. ſingularia. circa fi. ⁊ de ſolu. l. pecunia. de rei vendi. l. hoc ſi res alias non poteſt intelligi proprie facta reſtitutio cum quantū ad propriam ſignificationem verborum aliud ſit remittere aliud re

ſtituere vt dictū eſt. ſed ſi nō habꝫ facultatē rei reſtituēde. tūc eſſet ſibi īpoſſibilis reſtitutio: ⁊ tūc ſine reſtōne abſoluet̉: qꝛ nemo pōt ad īpoſſibile obligari. vt infra eo. c. nemo pōt. ⁊. ff. de regul. iuris. l. impoſſibiliū. ⁊ qꝛ ipſa nō habēdi neceſſitatē videt̉ excuſari. vt. ff. de mu. ⁊ ho. l. circa.§. inopes. ¶ Lꝫ forte ẜm rigorē iuris ciuilis nō eēt excuſatꝰ. qꝛ naturalis īpoſſibilitas nō ꝑſone difficul tas d̓bitorē excuſat. vt. ff. de ꝟ. obligatiōe. l. cōtinuꝰ.§. illud. Sed mihi videt̉ ꝙ etiā ſine rigore iuris ciuilis poſſet excuſari. multum enī refret vtrū ſit in obligatione datio vel factū. nā ſicut ī obliga tione datio difficultas ꝑſone excuſat debitorē. vt in.§. illud. Sed vbi eſt in obligatione factū ꝑſone caſus ꝯtinguēs ī ꝑſona debitorē excuſat ſiue factū debeat̉ ex ꝯͣctu ſiue ex ꝓmiſſiōe ī iudi cio facta. ¶ De ꝯͣctu patet. ff. ad. l. ro. de iac. l. vl.§. pe. ¶ De iudicio. ſi ꝗs cauti. l. ſi is. ¶ Ueꝝ eſt qꝛ gloſatores iuris ciuilis diſtī gunt inter iudicia ⁊ ꝯͣctus. ⁊ nihil eſt. qꝛ idē ⁊ inter vtroſqꝫ quan tuꝫ ad hoc. vt in. l. p̄al. cū ergo rem reſtituere ſit factū ſicut rē tradere. vt. ff. de ꝟ. ob. l. vbi aūt nō apparet.§. ꝗ id. ⁊. l. ſtipulatiōes §. idē puto ſeꝗtur impedimentū ſuꝑueniēs in perſonā d̓bitoris ꝙ reſtitutionē impoſſibilē facit debitorē excuſat. niſi culpa p̄ceſſerit caſuꝫ. qꝛ tūc nō excuſat̉. ꝓpter caſuꝫ. vt. ff. ſo. ma. l. etiā.§. lꝫ. ¶ Itē niſi delinq̄ret ſub ſpe venie conſequende qꝛ tūc videt̉ culpa caſuꝫ p̄cedere. ⁊ iō excuſari nō debeat ar. ff. de dam. infec. l. flu minū.§. item apud ⁊.§. ſeruus. ⁊.§. ideꝫ ſeruus. ⁊ de act. ⁊ ob. l. i. §. is quoqꝫ. ⁊ cōmodati. l. in rebꝰ.§. qd̓autē. Idem. ¶ Peccati venia non datur niſi correcto. Ec regula ꝯcordat cū ꝓxima p̄cedē ti. qꝛ ſicut in p̄cedēti non remittit̉ peccatū niſi reſtituat̉ ablatū. ita ⁊ hic nō remittit̉ peccatū nec peccati pena niſi īterueniat mētalis correctio.i. animi penitētia ⁊ cordis cōtri tio. His eniꝫ interueniētibus dat̉ peccati venia. ¶ Sed q̄rit̉ de iure canonico ꝑꝑ ſolā penitētiā.i. cordis cōtritioneꝫ dat̉ peccati venia. ⁊ nō d̓ iure ciuili vt. ff. d̓ edi. edic. l. ꝗd ſit fugitiuus. ⁊ d̓ furtis l. ꝗ ea mente cū ſimili. ¶ Reſpōſio ē aperta. qꝛ ea q̄ facilius li gant facilius diſſoluūt ſeu q̄ facilius diſſoluūt ſeu q̄ facilius ligātur facilius diſſoluunt̉. vt. ff. e. l. nihil tā naturale. ⁊. l. fere. ⁊ d̓ ſol. l. ꝓut. ꝗſqꝫ. ⁊ de reſcin. ven. l. emptio. Cōſtat aūt ꝙ iure diuīo facilius ꝗs ligat̉ ꝙ ex ſola mētis cogitatione ſi mō fuerit huius ꝓpoſiti ꝙ actione data id qd̓ cogitauit cōmiſſurus ſit. ff. d̓ ver. ſig. l. fugitiuus. ⁊ iō per ꝯͣriā animi penitētiā ⁊ cordis cōtritionē cōſe quit̉ remiſſionē peccati ⁊ pene ꝓ peccato īponēde. ¶ Iure autē ciuili per ſolā animi cogitationē ad actū nō ꝓcedentē penā non meret̉. vt. d. l. fugitiuus. ⁊ de penis. l. cogitatōis. ⁊ iō ſola cordis cōtritione veniā nō cōſequit̉. ¶ Correcto.i. penitēti ⁊ cordis cō tritionē habenti correctio.n. triplex reperit̉. vna ꝟbalis alia realis. tertia mētalis. tamen nec verbalis nec realis poſſidēt niſi mē talis interueniat quo ad deuꝫ cum ad cortm̄ reſpiciat deus ⁊ ꝙͣtum ad perccati cōmiſſionē ⁊ quantū ad cōmiſſi remiſſionē cōſequendā. ¶ Iura vero ciuilia quantū ad cōmiſſionē conſiderant factuꝫ concurrens cum animo ⁊ nō factū tm̄ ſine animo. qꝛ volū tas ⁊ ꝓpoſituꝫ maleficia diſtingunt. vt. ff. de iniu. l. qui in iure. et de ſic. l. infans. ⁊. l. diuus. nec animum fine facto. vt. d. l. fugitiuꝰ ⁊. l. cogitationis. Idem. ¶ Nemo poteſt ad impoſſibile obligari. I promitto alicui dare qd̓ eſt īpoſſi bile d̓ natura dari vt ſoleꝫ lunaꝫ ⁊ ſtellas nō obligor. vt. ff. de verbo. obli. l. ſi ſtipuler. ij. reſponſo. ¶ Item ſi promitto facere id qd̓ eſt impoſſibile de natura fieri. vt celuꝫ digito tangere vl̓ celuꝫ aſcendere. vt. d. l. ſtipuler. ij. reſponſo. ¶ Item etiā ſi ꝓmitto id qd̓ eſt impoſſibile de facto vt mōtes al pium vltra mare deferre. ar. ff. de ſtatu. li. l. cuꝫ heres.§. i. ¶ Itē ſi ſtipulor id qd̓ eſſet impoſſibile de iure ⁊ rem ſacram mihi dari vt inſti. de verbo. obli. in prin. ⁊. ff. de verbo. obli. l. inter ſtipulan teꝫ.§. ſacraꝫ. ⁊. l. ſi ſtipuler.§. item ꝙ leges. ¶ Itendit ergo regu la dicere ꝙ nemo poteſt obligari. ad id qd̓ de natura vel d̓ facto vel de iure eſt impoſſibile. ⁊ hoc in ꝯͣctibus. idē in vltimis voluntatibus. qꝛ nec auctoritas vltime volūtatis q̄ excedit auctoritatē ꝯͣctuum vt. ff. e. l. in teſtamētis. pōt ad impoſſibile aliquo de predictis mōis obligari. ar. ff. d̓ le. i. l. ſi ꝗs īꝗlinos.§. vl. ⁊. l. ẜuo alie no.§. vl. ⁊. l. apd̓ iul.§. ꝯſtat ⁊ de cōdi. īſti. ꝗdā. ⁊. l. filiꝰ. ⁊. l. ꝗ ſub cōditiōe. ¶ Et idē ī ſentētijs ⁊ preceptis. nā nec auctoritas ſnīe nec precepti pōt aliquē ad impoſſibile obligare. vt. ff. que ſnīe ſi ne ap. re. l. vlti. i. ⁊. iij. rn̄ſo. Itē in cōfeſſionibus qꝛ cōfeſſio continens impoſſibile de natura vel de facto vel de iure nō eſt obliga toria. vt. ff. de inter. act. l. confeſſionibus.§. in totū. ⁊ ad. l. aquil. l. inde neratius.§. vlti. ¶ Nunquid autē legis auctoritas poteſt ad impoſſibile obligare. Dicenduꝫ eſt ꝙ non qꝛ lex debet eē poſ ſibilis ⁊ honeſta. al̓s pro non lege eſt habenda vt in. c. erit auteꝫ lex. iiij. diſtinc. ¶ Eſt ergo effectus iſtius regule generalis. vꝫ vt nec auctoritate contractus vel vltime voluntatis. nec ſententie. nec precepti. nec confeſſionis. nec legis. quod poſſit aliquis ad impoſſibile. obligari. ſaltem ciuiliter. Quia huius obligatiōis effectus per canones ⁊ per leges improbatur. vt hic. ⁊. ff. eo. l. impoſſibiliuꝫ. ¶ An auteꝫ ſaltē naturaliter obligetur ex vigore con tractus vel vltime voluntatis impoſſibilitateꝫ continētis ꝙ prīa facie videtur qꝛ conſenſus adeſt ergo naturaleꝫ obligationeꝫ pa rit cum naſcatur ex conuentione ſeu conſenſu. vt. ff. eo. l. cuꝫ amplius.§. is nā dꝫ ⁊ de ſol. ſtichū.§. naturali. ¶ Ecōtra videt̉ mihi ꝙ naturaliter etiam non obligatur. ¶ Primo qꝛ conſentire non videtur ſuper re impoſſibili ſcienter contrahendo vel diſpo nendo. vt. ff. de act. ⁊ obli. l. non ſolum. ¶ Secundo quia ſi igno ranter cōtrahat alias diſponat credens poſſibileꝫ que erat īpoſſibilis. videtur error adeſſe. igitur ⁊ conſenſus abeſſe. vt. ff. d̓ iur. om. iudi. l. ſi per errorem. ⁊. ff. de iudi. l. ij. ⁊. de aqua plu. arcē. l. ſi heres ti. ⁊. C. de iuris ⁊ fac. inno. l. cum teſtamentum. ⁊. l. non iccirco. ergo deficiente conſenſu non contrahitur obligatio naturalis que ſolet ex conſenſu procedere. Item quia in regula iuris impoſſibilium nulla eſt obligatio poſita. ff. eodem pōitur ſignuꝫ vniuerſale negatiuum ⁊ poſito ꝙ ponentur indeffinita equipollet vniuerſali cum in qualibet ſpecie vniuerſali impediente ſit ea dem ratio. vt. ff. de leg. ij. l. ſi pluribus in princi. ⁊. l. ſi ita relictuꝫ ⁊ dictuꝫ eſt ſupra in glo. rubrice. ¶ Sed opponitur ⁊ videtur ꝙ quis poſſit ad impoſſibile obligari ⁊ ꝙ impoſſibilitas non reddat obligationem inutilem. Sed reddit eandem d̓ preſenti puram ⁊ vtilem. ff. de condi. inſti. l. prima ⁊ de condi. ⁊ demon. l. ob tinuit cum ſimi. ¶ Sed dicenduꝫ eſt ꝙ aut impoſſibilitas adijcitur in modum conuentionis in contractibus vel diſpoſitionis in vltimis voluntatibus aut in modum conditionis. Si in modū conuentionis vel diſpoſitionis verbi gratia quia promitto ul̓ lego rem que impoſſibile eſt dari. ⁊ tunc impoſſibilitas īpedit oēꝫ ſpeciem obligationis contrahi ⁊ ita loquitur regula hic. ⁊. ff. eo. titu. l. impoſſibilium. ⁊ de verbo. obliga. l. ſi ſtipuler. ij. iij. ⁊. iiij. re ſponſo. ¶ Si in modum conditionis. uerbi gratia quia promitto uel lego ſi celum aſcendas uel digito tangas. ⁊ tūc aut iſta conditio impoſſibilis ponitur in contractibus aut in ultimis uoluntatibus. Si in cōtractibus aūt affirmatiue aut negatiue. ſi affirmatiue ut quia promitto ſi celum digito tangas reddit cōtractum inutilem. ſi negatiue ut qꝛ promitto ſi celum digito non tāgas ualet contractus. ⁊ quia affirmatiue eſt impoſſibilis. ideo negatiua quia eius contraria eſt poſſibilis ⁊ neceſſaria facit con tractum de preſentiualere ſi obligationem parit. ut. ff. de verborum obligatione. l. impoſſibilis conditio. ⁊ ita debet intelligi. ff. de actio. ⁊ obliga. l. non ſolum. Et patet aperte inſti. de inutili ſtipulatio.§. ſed impoſſibilis. Sed in ultimis uoluntatibus ſi ꝗdem negatiua idem ꝙ in contractibus. Si affirmatiua aut erat omni tempore impoſſibilis. aut a prin. impoſſibilis. ¶ Primo caſu ſi erat adiecta ī perſona onerati. ideſt eius cui aliquid ī teſtamento aſcriberetur. ⁊ tunc habetur pro non adiecta ⁊ relicta ualet ut patet in dicta. l. optinuit. de condtione ⁊ d̓monſtra. l. prima ⁊ de conditio. inſti. ⁊ ibi nota. ¶ Si in perſona onerati. ideſt eius cui onus preſtationis in ultima uoluntate imponitur ut damno heredem. x. dare ſi celum digito tangat. tunc reddit ī utilem. ut inſtitu. d̓ liber.§. vltimo. ¶ Sed ſi erat ab initio poſſibilis ⁊ eſt poſtfacto deuenit ad impoſſibilitatem relictum ⁊ ſola impoſſibilitas remouetur. ut. ff. de lega. i. l. ſi mihi. ⁊.§. ſi quis ẜ. uos quid autem ſi in conuentione appōatur aliquid ⁊ ſi id non

fiat det̉ pena quā poſſibilis eſt preſtari an ſaltē obligatio contra hitur in pena verbi gr̄a ꝓmitto dare hominē mortuū ⁊ ſi nō dedero ꝓmitto. x. noīe pene. ⁊ homo poſtea moriat̉ an̄ morā. Gloſatores iuris ciuilis aliquādo determinant ⁊ male ꝙ pena ꝯmittitur ꝑ. l. de ꝟbo. ob. l. in illa ſtipulatione. ſi calēdis. aliquādo de termināt. ⁊ bene ꝙ ſtipulatio nō cōmittat̉ ad penā de ꝟbo. obli. l. ſi homo mortuus. ⁊ in. l. illa ſtipulatiōe. vbi nihil facit ad ꝓpoſi tū qꝛ ibi incipit ſtipu. penalis precedēti cōuentiōe. ⁊ ideo īteritu illius rei que nō eſt in obligatione nō potuit liberari ꝓmiſſor. ſed in ꝓpoſito incipit a precedēti cōuentiōe. ⁊ ideo ſi res ſit interem pta. a pͥn. pena non dꝫ cōmitti. qꝛ rei impoſſibilis fuerat adiectio ¶ Itē ſi moriat̉ poſt promiſſionē ⁊ ante morā nō cōmittit̉ pena qꝛ interitu rei que in obligatione erat cōtingente. an ꝓmiſſio an̄ ꝓmiſſionis morā expedit a pene ꝓmiſſione. vt. d. l. ſi homo mor tuus. ⁊ ibi no. Sed ꝯͣ hanc determinationeꝫ. videtur. ff. de noxa. ſi ad libertatē.§. ſi ꝗs nā ⁊ ibi ẜuus nō erat in obligatione. ſꝫ extimatio dāni. vt. ff. de re iu. l. miles.§. x. ⁊ tn̄ eius interitu cōtingit liberatio. ſed ibi ē in obligatiōe extimatio ꝑꝑ delictū ẜui ſicut gͦ delictū morte ſerui delinquētis extīguit̉ ita ⁊ obligatio delictuuꝫ occaſione contracta. Idem Bonifacius. ¶ Priuilegium perſonale perſonā ſequit̉ ⁊ extinguit̉ cū ꝑſona Oteſt poni. Exempluꝫ huius regule in priuilegio qd̓ dat̉ mari to vt cōdemnet̉ inquantū facere pōt deducto ne egeat. Naꝫ perſonā mariti ſequit̉ ⁊ cū ꝑſona mariti extinguit̉. Et iō heres mariti extraneꝰ in ſolidum condēnatur nō habita ratione ne egeat. vt. ff. ſo. ma l. maritum. ⁊. l. ſe. d̓ re. iu. l. ſi fideiuſ.§. ſi maritus. ⁊ in. l. ſciendū. Idē in pͥuilegio ꝑſonali ꝙ dat̉ pr̄i ⁊ patrono ⁊ militi vt condēnent̉ ī quantū facere poſſunt. vt. ff. de re. iu. l. ſunt ꝗ in id ⁊. l. pr̄onus. ⁊ l. item miles. qꝛ ꝑſonā ſeꝗtur ⁊ cum ꝑſona extinguit̉ vt. ff. d̓ reg. iur. l. priuilegia. ⁊. l. in oībus ⁊ de cēſibus. l. etatē.§. vlti. ſed opp. ⁊ videtur priuilegiū perſonale cū perſona nō extīgui ſed ad ſucceſſorē tranſire. cōſtat.n. beneficiū reſtitutionis ꝙ dat̉ minori ꝑ ſonale eſſe ꝙ ſic ꝓbatur. omne beneficiū reale ꝓueniens ex perſona rei principalis cōpetit fideiuſſori. Bn̄ficiū auteꝫ perſonale ꝓueniens ex perſona rei ad fideiuſſorē nō extendit̉. vt. ff. de excep. l. exceptiōes q̄ perſone in pͥn. ⁊.§. rei vero. ſed beneficiuꝫ reſtitutionis in integrū cōpetens minori ⁊ nō deceptio aduerſarij dolo nō cōpetit fideiuſſores eo caſu quo creditor eſt habiturus regreſſuꝫ ꝯͣ aliuꝫ. vt. d. l. exceptiōes que ꝑſone in fi. vt. ff. de mīo. l. in cauſe. ⁊. C. de fideiuſ. mi. l. i. ⁊. ij. ergo ſequit̉ ipſuꝫ ꝑſonale eē ⁊ tn̄ iure cauet̉ ꝙ nō extīguit̉ cuꝫ perſona ſed ad heredes tranſit. vt. ff. de in integrū reſti. l. non ſolum ⁊ de mino. l. minor ānis. §. non ſolū. ⁊. l. interdū. ⁊. C. d̓ temp. in integ. reſtitu. pete. ⁊. l. ea que ergo videt̉ regula falſa. Idē in beneficio vell̓. ꝙ cōpetit mulieribus ꝓ alijs intercedētibus. ⁊ qꝛ ip̄ꝫ ꝑſonale ⁊ tn̄ cū perſona nō extinguit̉ ſꝫ ad heredes tranſit vt. C. ad vel. l. herdes. ſꝫ dicēdum eſt ꝙ aut ꝑſona eſt ꝓxima ⁊ īmediata cā bn̄ficij ꝑſonalis. vt pꝫ in marito patre patrono ⁊ milite de ꝗbus ſuꝑius dictum ē ⁊ tunc bn̄ficiū perſonale cū ꝑſona extinguit̉ vt hic. ⁊. ff. eo. l. priuilegiuꝫ. ⁊. l. in oībus. aut ꝑſona nō eſt ꝓxima ⁊ īmediata cā. ſed leſio vt ē videre in ꝑſona minoris ꝗ in inte. reſti. petit ſibi.n. lꝫ nō cōcedit̉ reſtitutio lꝫ ꝓbet ſe minorē niſi ꝓbet d̓ leſione. Un̄ leſio eſt ꝓxima cā reſtitutiōis cū ꝑſona mīoris. vt ꝓbat̉. ff. de iure im mu. l. nā poſtea.§. ſi mīor. ⁊ d̓ mino.§. nō ſemꝑ. ⁊. l. nō oīa. ⁊ tūc beneficiū ꝑſonale nō extinguitur cū ꝑſona. vt. d. l. nō ſolū. ⁊. l. in terdū. Ratio autē predictoꝝ eſt aꝑta. qꝛ pͥmo cāu extīcta ꝑſona extinguit̉ cā finalis pͥuilegij cōcedendi. ⁊ iō extinguit̉ priuilegiū in ſecūda ꝑſona extincta nō extinguit̉ cā finalis. ⁊ iō priuilegiuꝫ nō expirat iuxta regulaꝫ qͣ cauetur ceſſante cā finalis ceſſat effectus. ⁊ nō ceſſante cā datur effectus. vt. ff. d̓ do. l. ij.§. vl. ⁊. l. gene raliter. Vltīo loco circa materiā regule pōt plene diſtīgui. Quia aut priuilegiū cōceditur ꝑſone aut cōcedit̉ rebus. aut generi ꝑſonarū. aut ciutiati vel loco aut concedit̉ cauſe. ¶ Primo caſu aut ꝑſona eſt ꝓxima cā pͥuilegij cōcedēdi. ⁊ tunc cū ꝑſona extin guit̉ priuilegiū. vt. ff. ſo. ma. l. maritū. ⁊. l. ſe. de re iu. l. ſcienduꝫ. ⁊ l. ſi fideiuſſor.§. ſi maritus. ⁊. C. d̓ excu. mu. l. maxīaruꝫ. li. x. ⁊ ibi no. ⁊ de iur. īmu. l. i.§. ꝑſonis. ⁊ hic. Aut vna ꝑſona ē cā remota ⁊ alia ꝓxima. ⁊ tunc pͥuilegiū nō extinguit̉ cū ꝑſona. vt. ff. de in īte. reſti. l. nō ſolū. ⁊ de mino. l. minor aūt.§. fi. ⁊. l. ſe. ⁊. C. de tēp. in inte. reſti. petēde. l. ea que. ⁊ ad vel. l. heredes. Secūdo cāu.ſ. qn̄ ꝯceditur rebus trāſit ad ſucceſſorē in eandē rē ſiue ſuccedat titulo vl̓i. ſiue ti. ſingulari. vt. ff. de aqͣ. co. ⁊ eſti. l. i.§. ꝑmittit̉. ⁊ de cē. l. etatē.§. rebus. ⁊ ar. ff. d̓ ẜ. vr. pre. via.§. quecūqꝫ. Tertio caſu quādo ꝯceditur generi ꝑſonaꝝ hoc exp̄ſſo vel exp̄ſſo vel ītellecto ꝙ ad poſteros trāſeat ſuccedētes ꝑ lineā maſculinā. nō āt ad deſcēdentes traſiuit. vt. ff. de iu. īmu. l. i.§. vl. ⁊. l. īmunitates. ⁊ de mu. ⁊ ho. l. vacatio. In quarto cāu.i. qn̄ ꝯcederet ciuitati vl̓ loco cum ſemꝑ idē ppl̓s videat̉. vt. ff. de iudi. l. ꝓponebat̉. ita cō cedi vr̄ ꝙ ad oēs in eadē ciuitate vel loco ſucceſſiue īhabitātes ꝑ petuo extendat̉. vt. ff. de cē. l. forma.§. ꝙͣꝙͣ. Quinto cāu.ſ. qn̄ cō ceditur cāe. vt eſt videre in cā depoſiti ⁊ ſimilibus nō extīguitur cum perſona ſed tranſit ad quoſcūqꝫ ſucceſſores. vt. ff. e. l. in om nibus. ⁊. l. priuilegia. Idem. ¶ Semel malus ſemper preſumitur eſſe malus. Semplum Huius regl̓e ſumi pōt ex .l. ſi cui. ff. de accu.§. hiſdem vbi dicit ꝙ ꝗ calūniatus fuit in accuſatōe pͥma calūniari p̄ſumetur ēt in ſecūda. Idē ex. l. non oēs.§. a barbaris. ff. d̓ re mili. vbi dr̄ ꝙ ſi miles ma le ſe hꝫ in militia nō eſt ei plus credēdū qꝛ nō eſt veriſimile ꝙ ī fu turū bane ſe hēat. ¶ Ex ꝗbus legibus ꝓgredit̉ iſta regula gn̓alis ꝙ ſemel malus ſemꝑ p̄ſumit̉ malus. Et iſtius regule ⁊ exemplorū eius rō eſt gn̓alis qꝛ de p̄terito p̄ſumitur in pn̄ti. C. de proba. l. ſiue poſſidetis. ⁊ ad exhi. nō ignorabit. Sed ꝯͣ regulā ⁊ exē pla vr̄ preſumptio iuris ⁊ nature. qꝛ ꝗlibet p̄ſumit̉ bonus niſi ꝓ betur malus. vt. C. d̓ inoffi. te. l. oīo ⁊. ff. de le. ij. cū ꝗdā. ⁊. l. cū pa ter.§. rogo. Sed dic ꝙ accidēs nature ꝯͣriū remouet effectū pre ſumptōis nature. ⁊ iō ex ꝑte accidētis nature ꝯͣriū ſemꝑ iudicari dꝫ tanꝙͣ cōſtitutꝰ in qͣſi poſſeſſiōe militie q̄ ꝓcedit ex illiꝰ mali tie actu accidētis nature ꝯͣrij. Quia q̄libet res ẜm pn̄tē ſtatū veꝝ vel ex p̄cedētibus vel pn̄tibus p̄ſumptū iudicat̉ ſiue ſit accidēs nature ꝯͣriū vt ẜuitus. vt. ff. d̓ lib. cā. l. ſi cui.§. lꝫ. ⁊. l. liberis.§. pe. ⁊. C. de ẜuis expor. l. moueor. ⁊ de īge. ⁊ ma. l. pe. ⁊ sͣ. d̓ ſen. ex. c. ſi iudex. li. vi. Siue accidēs ẜm naturā ⁊ etatis incrementū. ⁊ lib̓tas ꝑſone. vt. ff. d̓ mino. l. minor. xxv. an. ex aſpectu. ⁊. C. d̓ teſta. l. i. ⁊ d̓ ſen. l. ſi arbitris. ⁊ inſti. d̓ teſta.§. teſtes. Siue p̄ter naturam vt dignitas ⁊ ꝯditōis ꝑſone vilitas. vt. ff. d̓ offi. p̄to. l. barbariꝰ. ⁊ locati. l. ſi ignorās. ⁊ d̓ iniur. l. itē apud.§. ſi ꝗs ꝟgines. ¶ Sꝫ op. ꝙ cū nature p̄ſumptio ſcit q̄nlibet bonū eē vt dictū eſt. p̄ſūptio aūt malitie ꝓcedit ex actibꝰ nature ꝯͣrijs. ergo magis ſeꝗ oꝫ p̄ſūptionē ẜꝫ naturā ꝙͣ nature ꝯͣriā qꝛ ꝟiſimiliorē ⁊ in dubijs veriſimiliora ſeq̄nda ſūt. vt. jͣ. e. inſpicimus in obſcuris. ⁊. ff. d̓ re. iur. l. ſemꝑ in ſtipulatōibus. ⁊ de teſti. l. ob carmē.§. ſi teſtes. Sꝫ dicēdn̄ vr̄ ꝙ poſteriora pͥoribus derogāt. vt. ff. d̓ adimē. le. l. iij.§. vlt. ⁊ d̓ iure codicil. l. diui.§. lꝫ. ⁊ iō potius ſtāduꝫ eſt p̄ſumptōi ꝯͣ naturā ex poſterioribꝰ p̄cedenteꝫ: ꝙͣ p̄ſumptōi nature precedenti. ¶ Itē oppo. ꝙ ſi d̓ natura ē quēlibet bonū eē ergo eſt īmutabile vt inſti. d̓ iure na.§. ſꝫ naturalia. ⁊ d̓ capi. di. l. eas obligatiōes ergo ꝑ actus ſb̓ſequētes nō eſt poſſibile tolli. Sed dicēdū vr̄ ꝙ q̄dā ꝓcedunt ex neceſſitate ſeu ex qͣdā neceſſaria ꝯſtitutōe iuris na turalis. ⁊ illa ſūt īmutabilia. vt in ꝯͣrijs. quedā ꝟo ex p̄ſumptiōe vt aliquē bonū eſſe ⁊ illa tollūtur ꝑ facta ꝯͣria p̄ſumptōi nature. qꝛ in īcertis nō in certis locus ē cōiecturis. vt in. l. cōtinuus.§. cū ita. ff. d̓ ꝟ. ob. ¶ Itē opp. ꝙ ꝗ olī fuit in poſſeſſione vel quaſi alicuius rei nō p̄ſumitur eē hodie. vt plene d̓termīatur. C. d̓ ꝓba. ſiue poſſidetis ergo ꝗ olim fuit in actu qͣſi poſſeſſiōis malitie non dꝫ p̄ſumi eē hodie. Sed dicendū ē ꝙ malitie vitiū cōnexū eſt ꝑſone cōmittētis malitiā. ⁊ iō p̄ſumendū ē ꝙ ſemꝑ ꝯmitteret ꝑſona. Poſſeſſio aūt alterius rei nō coheret ꝑſone. ¶ Et iō non ē p̄ſumendū ꝑſonā comitari. Sed ꝯͣ hͨ eſt qꝛ aliter alterius rei poſ ſeſſio vel quaſi ꝑſone coheret qꝛ aīo cū corporeo actu q̄ritur. ff. d̓ acꝗ. poſ. l. iij. ij. rn̄. ⁊. l. quēadmodū. ⁊ aīo ſola retinetur. vt in. e. l. iiij.§. in admittenda. ⁊. l. clā poſſidere.§. ꝗ ad nūdinas. ⁊. l. ſi id §. qd̓ aūt. Quare ergo magis p̄ſumitur animi ꝑſeuerātia in cōti nuatiōe maloꝝ moꝝ. ꝙͣ in ꝯtinuatiōe poſſeſſiōis vel qͣſi alterius rei. ⁊ ſi dicatur ꝙ poſſeſſio ⁊ qͣſi poſſeſſio cōſiſtit in rebꝰ ſeꝑatis a

corpore poſſidētis ⁊ qͣſi poſſidētis. Cōtinuatio vero maloꝝ moꝝcōſiſtit in animo. vt. d.§. in admittēda. in pͥn. ⁊. C. de aꝗ. poſ. l. lꝫ ſola animo. lꝫ res poſſeſſa. ⁊ qͣſi poſſeſſa exͣ corpꝰ ⁊ aīuꝫ diſcernat̉. ¶ Itē ⁊ viciū cōſiſtit in aīo. vt. ff. de edil. edi. l. ea que.§. animi. d̓ hoīe tn̄ p̄ſumit̉ ꝑ actꝰ extrinſecos ⁊ exͣ animū declaratos. vt. C. de iniur. l. ſi nō cōuicij. ⁊ de ſica. l. i.§. i. de tu. ⁊ cu. da. ab his. l. his ꝗ. §. diuus pius. ⁊ ar. de cōdi. inſti. l. ꝗdam. Sed mihi vr̄ ꝙ rō ſit qꝛ poſſeſſio auferri p̄t facto alteriꝰ ēt ſine ꝯſenſu ſpōtanei animi poſſidētis. vt pꝫ. ff. de vi ⁊ viar. ꝑ totū. Iō de p̄terito nō p̄ſumimꝰ in pn̄ti viciū aūt animi auferri nō pōt ꝑ aliū ſine corruptione animi delinuqͣētis. ⁊ iō ſemꝑ p̄ſumit̉ cōtinuata qͣſi poſſeſſio in exn̄tia qͣſi malitie ſi cōtrarium nō ꝓbat̉. Et ad hͨ tendit huiꝰ regule ꝯcluſio. ¶ Ratū ꝗs habere nō pōt qd̓ ip̄ius noīe nō eſt geſtū. I uulneraſti vel occidiſti clericū noīe tuo ⁊ ego euiꝰ noīe factū nō fuit ratū habui nō ſum innodatus vinculo excōicationis. qꝛ ꝙ meo no mine nō ē geſtū ratū hr̄e nō poſſum. vt. sͣ. de ſen. ex. cū ꝗs. li. vj. ¶ Aliud aūt exēplū tradit̉ de iure ciuili. Bone ꝙ geſſiſti negocium filij mei ꝯtēplatiōe ipſiꝰ filij. lꝫ habebā ratū nō ꝓpterea teneor tibi nō eo mō quo tenerer. ⁊ ſi ratū nō haberē.i. ad ꝙͣtitatē peculij. qꝛ ꝙ meo noīe nō eſt geſtū nō poſſū hr̄e ratū. ff. de neg. ge. ſi pupilli.§. ſꝫ ſi ego. ibi nā ⁊ ſeruū ⁊cͣ. ¶ Itē pone ꝙ filiꝰ meꝰ rogauit reꝫ p̄cario noīe ſuo lꝫ ratū hēam nihilominꝰ teneor īterdicto d̓ p̄cario pe culiotenus ſicut tenerer ſi ratū nō haberē. Eadē rōne qꝛ nō meo noīe geſtū ē nō poſſū hr̄e ratū. vt. ff. de p̄ca. l. ſi ſeruꝰ. ¶ Eadē rōne dici pōt ꝙ ſi occidiſti hoīem noīe tuo ⁊ ego hēo ratū nō teneor. vel aliud cuiuſcūqꝫ generis delictū ꝯmiſiſti vel ꝯtractū celebra ſti noīe tuo ⁊ ſi ego habeo ratū nō teneor. qꝛ qd̓ non eſt meo noīe geſtū nō poſſū hr̄e ratū. vt ꝓpterea ꝓpter ratihabitionē ſiꝫ obliga tus vel poſſim agere cōtra aliū. vt in. c. ⁊. l. p̄alle. ⁊ ar. a ꝯͣrio ſenſu ſumpto. ff. de calum. l. ij. in fi. Un̄ ergo ſi rē meā vēdidiſti nomīe tuo ⁊ p̄ciū ꝑcepiſti. ⁊ ego habebā ratū ꝙ oꝑabitur ratihabitio ni hil vr̄ ſcd̓m tenorē iſtiꝰ regule. qꝛ nō meo noīe geſtū ⁊cͣ. ¶ Sed di cūt ꝗdā ⁊ bene ꝙ ſi habui ratū qͣſi vēdideris noīe meo ⁊ tūc nihil p̄iudicat mihi qꝛ videor in cā ratihabitōis emiſſe ⁊ ꝓpterea nō cō ſenſiſſe. vt. C. de iur. ⁊ fac. igno. cū teſtamentū. ⁊. l. nō iō. ſed ſi ratū habui qꝛ vēdidiſti noīe tuo nō habiturus ratū ſi ſcirē me p̄ciuꝫ petere nō poſſe ratihabitio nō inducit actionē nego. geſt. qꝛ noīe meo nō eſt geſtū. vt.§. ſed ſi ego. facit tn̄ me dn̄m ꝑdere. vt. C. derei vēdi. l. mater agā tn̄ cōtra poſſeſſorē. ſed ſi excipiat̉ de ratihabitione potero replicare de dolo. ar. de pac. l. ſi cū te. in pͥn. tn̄ cōtra hoc videt̉ manifeſte qꝛ iure cauet̉ ꝙ error cōis nō īpedit tranſ lationē dn̄ij. vt. ff. de acꝗ. re. do. l. cū in corpꝰ. Itē alio iure cauet̉ qꝛ falſa cā ⁊ falſa demōſtratio nō viciat legatū. ff. d̓ ꝯdi. ⁊ d̓. l. d̓mōſtratio. ī pͥn. ⁊. l. falſa in pͥn. ergo nō dꝫ īpedire cōfirmationē dicte vēditionis. Itē qꝛ iure cauet̉ ꝙ ſi trado rē ſeu pecuniā credēs me debitorē cū nō ſiꝫ debitor trāſfero dn̄iuꝫ ⁊ dat̉ ꝯditio īdebiti vt ꝑ totū titulū. de condi. inde. ff. ⁊. C. ſed dicendū de rigore iuris do miniū trāſferre. verū qꝛ error ꝓbabilis nō dꝫ erranti nocere. iō cōtra poſſeſſorē excipientē cōcedit̉ replicatio doli. vt. d. l. ſi cū te. ꝗa nō erat ratū habiturus niſi credidiſſet ſibi cōpetere ꝑ ratihabitio nē acti. neg. geſt. ad p̄ciū. ⁊ iō merito dat̉ replicatio qꝛ ⁊ in legatis falſa cā viciaret legatū ſi teſtator alias legaturꝰ nō foret. ar. ff. d̓ cō di. ⁊ demon. l. cum tale.§. falſa. ar. de heredi. inſti. l. fi. ¶ Sꝫ oppo. ⁊ videt̉ ꝙ vēditionē rei mee lꝫ nō meo noīe factā ratā habere poſſum ⁊ ꝑ ratihabitionē cōpetit mihi actio. neg. ge. vt. C. de rei ven. l. mater. ⁊ de re. alie. nō ali. l. i. ff. de neg. geſt. l. fi. ⁊ ſi cer. pet. l. ſi eū ſeruū. ¶ Sed dicendū eſt ꝙ aut iſte ꝗ vēdidit rē meā nomi ne ſuo ⁊ p̄ciuꝫ ꝑcepit habebat cāꝫ a me aūt ab alio aut a nullo. ſi habebat cām a me cōpetit mihi actio ad p̄ciū ēt re extante. vt. ff. de cōdi. inde. l. ſi non ſortē.§. libertꝰ. ⁊. l. in ſumma.§. ſi ſeruum ſi ab alio aut habebat cām lucratiuā aut nō lucratiuaꝫ. ſi nō lucrati uā ēt re perēpta nō tenet̉ ad p̄ciū niſi culpa vel mora ſua interſit. ff. de rei vē. l. iuli. ſcribit ſi hominē. Ratio autem ē qꝛ qn̄ hꝫ nō cāꝫ lucratiuā. nō videt̉ locupletari cuꝫ aliena iactura. qꝛ tm̄ ſibi abeſt ꝙͣtum adeſt. ar. inſti. de le.§. ſi res aliena. ⁊. ff. de le. i. plane.§. ꝙ ſi rē amiſſam. Sed ſi habebat cām lucratiuā. tūc ī ſubſidiū.i. re ꝑempta vl̓ p̄ſcripta tenet̉ mihi ratū habēti ad p̄ciū perceptū acti. ne. geſ. vt. ff. de neg. geſt. l. fi. ⁊ ſi cer. pe. l. ſi eū ſeruū. In tertio caſu.ſ. qn̄ a nullo habet cauſam re extāte. ⁊ ſi ratuꝫ habeo nullo mō tenet̉. qꝛ qd̓ meo noīe nō eſt geſtū ratū habere nō poſſū. Sed con ſulit̓ mihi cōtra poſſeſſorē ad rē in ſubſidiū tn̄ re ꝑempta vel preſcripta cōſulit̉ mihi ratū habēti ad p̄ciū perceptū. acti. ne. geſ. vt ff. de neg. geſt. l. vl. ⁊. C. de rei ven. l. mater. ⁊ de re. ali. nō ali. l. i. e hoc ſi is qui vēdidit erat bonefi. poſſeſſor alias tenet̉ ad iuſtū preciū ⁊ nō liberaret̉ ſoluēdo acceptū. vt. ff. de pe. here. l. ſi poſſeſſor §. fi. Itē cōtra exēpla in prin. poſita ⁊ contra verba regule videt̉ qꝛ. l. cauetur. ꝙ ſi pater vel dominus ratū habet cōtractuꝫ a filio vel ſeruo celebratū obligat̉ inſolidū. ff. ꝙ cum eo. l. i.§. ſi ratum. de in rem ver. l. ſi res.§. pe. ergo ratū habere poteſt ꝙ nō ſuo no mine geſtū eſt ⁊ aliter obligat̉ qꝛ ſi ratū nō haberet teneret̉ de pe culio tantū ratū habendo tenet̉ inſolidum. So. dicunt glo. iuris ciuilis aliquādo ꝙ aut habent ratū cōtractū ſerui vel filij. ⁊ tūc te net̉ inſolidū. vt. d.§. ſi ratū. cū. d. l. ſi res. in.§. i. ꝙ ſeruus hꝫ ratū contractū vel quaſi. ab alio celebratū nomine filij vel ſerui. ⁊ tunc ratihabitio nihil operat̉. vt in. l. ſi pupilli. Que ſolutio tolli pōt ꝑ legeꝫ ſi ſeruus. ff. de preca. nam ibi contractus precarij celebatus erat ab ipſo ſeruo ⁊ tamē dominus ratū habēs tenet̉ de preca. tm̄ ¶ Sed dici poſſet a volētibꝰ ſolutionē iſtā ſuſtinere ꝙ in. l. ſi ſeruꝰ tex. nō exprimit ꝙ dn̄s ratū habuerit licet ſuppleat̉ per glo. ⁊ iō re manet valida ſolutio prima. ¶ Ad cuius confirmationē accedit ꝙ ſeruus perſonā domini repreſentat. vt. ff. de opti. le. l. ſi a pam philo. Item filius repreſentat perſonā patris inſti. de inu. ſtip.§. poſt mortē ⁊. C. de īpu. ⁊ ali. ſub. l. fi. Et ideo ſi ratū habuerint qd̓ eſt geſtū a filio vel ſeruo ipſius filij vel ſerui noīe ratū habere vide tur illud qd̓ quadam iuris preſumptione geſtū eſt nomine ſui ip̄i us. ſꝫ ⁊ per hoc ſi geſtū ab alio nomine filij vel ſerui dici pōt ꝙ ra tū habere videt̉ qd̓ geſtū eſt nomine ſuiipſiꝰ ⁊ ideo deberet obli gari per talē ratihabitionem: ſicut ſi ratū haberet ꝙ ſui patris vel domini nomine geſtū eſſet ꝙ tn̄ falſum eſt. vt. l. ſi pupilli.§. ſed ſi ego ibi: nā ſi ſeruum ⁊c̄. Et ideo verior ſo. videt̉ ꝙ aut ratū habꝫ tanꝙͣ pater aūt tanꝙͣ filius. aut dubitat̉. primo caſu tenet̉ inſoli dū. vt. ff. ꝙ iuſſu. l. i.§. ſi ratū. ⁊ de in rem ver. l. i.§. ꝙ ſeruus. In ſecūdo caſu nihil operat̉ ratihabitio. vt. ff. ꝙ cum eo. l. ij.§. fi. In tertio idē ꝙ nihil operet̉ ratihabitio. ff. de preca. l. ſi ſeruus. ⁊ p̄al le.§. ſed ſi ego. ¶ Sicut alias diſtinguit̉ facit aliquid tanꝙͣ pater vel tanꝙͣ alius. vt. ff. de ado. l. ſi pater.§. qui duos. Iteꝫ patet ꝙ qn̄ conuenitur pater nomine filij ſui. qꝛ eſt adminiſtrator legitimꝰ vt. ff. de bo. ma. l. i. releuatur a cau. iudi. ſol. C. de admini. tu. l. fi. §. defenſionē. Sed quando defendit filiū tanꝙͣ alius neceſſe ha bet ca. iu. ſo. ff. qui ſatiſdare co. l. paulus. ⁊ ita ſolet notari. C. de bo. q̄ lib. l. fi.§. vbi aūt. ⁊ facit ad p̄dictaꝫ ſolutionē cōfirmandā. ff. ſo. ma. ſi vero.§. idem̄ quicquid. ⁊ de ca. pe. l. in hereditate in prin. cū multis ſi. ¶ Queri aūt poſſet ⁊ debet an heres poteſt ha here ratū qd̓ geſtū eſt nomine defuncti. ⁊ ſi cōſideremus veritatē ideſt ꝙ vere eſt alia ꝑſona iuxta verba iſtius regule nō poterit ha bere ratū. Itē qꝛ iure cauet̉ expreſſe ꝙ bonafide poſſet peti tamē defuncti nomine heres nō poteſt ratū habere. vt. ff. de bo. poſ. l. iij.§. acꝗrit̉. in fi. C. ⁊. ff. rē ra. ha. l. ſi is cui. ⁊. l. bonorū. ¶ Econ tra videt̉ ſi cōſideremus fictionē iuriſ. ꝙ fingit ꝑſonā heredis eā dem cū ꝑſona defuncti. vt. ff. de vſuc. l. heres. ⁊ in auc̄. de iureiu. am. pre. in pͥn. dicemus ꝙ poſſit habere ratū qd̓ geſtum eſt noīe defuncti. Itē qꝛ expreſſo iure cauet̉ ꝙ heres pōt ratuꝫ habere qd̓ geſtum eſt noīe defuncti. ff. rem ra. haberi. l. ſi ſine.§. ſi procura tori. ¶ Dicenduꝫ ē ꝙ aūt agit̉ de eo iure qd̓ nō eſt agnitū ꝑ defū ctū ꝙ nō ſolet ad heredē trāſmitti. ⁊ tūc heres nō pōt habere ra tū qd̓ geſtū eſt nomine defuncti. vt in. d. l. iij.§. acꝗrere. ⁊ hoc aꝑ te ꝑ verba illius tex. colligit̉ ⁊ dicta. l. ſi is cui l. bonorū. ff. rē rataꝫ haberi. Sed ſi agat̉ de eo iure ꝙ nō agnitū ꝑ defunctū ad heredeꝫ trāſit. tūc heres poteſt habere ratū vt in prealle. l. ſi ſine.§. ſi procuratori. ¶ Itē q̄ri pōt an ſucceſſo: p̄lati poteſt habere ratuꝫ qd̓ geſtū ē noīe p̄deceſſoris. ⁊ dicendū vr̄ ꝙ aut ē geſtū noīe p̄lati tāꝙͣ ſingularis ꝑſone. aut ꝯtēplatōe eccl̓ie. aut dubitat̉. Prīo ca ſu nō poteſt habere ratū ꝑ ꝟba iſtius regule. ⁊ eiꝰ ſimi. niſi eo ca ſū quo eccleſia p̄lato ſuccederet. qꝛ tūc idē ſeruaret̉ qd̓ dictū ē fore ſeruandū in heredeꝫ. sͣ. in ꝓxima qōne. Secundo caſu pōt ha bere ratum qꝛ adhuc durat eccleſia cuius perſonā rep̄ſentat pre latus ſecundus ſicut ⁊ primus. In tertio p̄ſumendum eſt in du

bio eccleſie cōtēplatione geſtū ⁊ p̄lati miniſteriū ſolū in ſeruū. ff. de ānuis le. l. annua.§. fi. ⁊ de cōdi. ⁊ demō. l. filio. ⁊ iō ratum ha bere pōt. Itē qꝛ q̄ſita ꝑ p̄latū in re dubia q̄runt̉ eccl̓ie. vt in aucͣ. de eccle. ti.§. interdicimꝰ. col. ix. Idē. ¶ Ratihabitionē retro trahi ⁊ mādato nō ē dubiū ꝯparari. Icet quod meo noīe nō eſt geſtū non poſſū habere ratū vt in regula p̄cedēti tn̄ ſi ratū hēo qd̓ meo noīe geſtū ē ra tihabitio retrotrahit̉ ⁊ ꝑinde obligor ac ſi mādaſfem ⁊ hoc intēdit regula pn̄s ⁊ eiꝰ exēpla multa patēt ⁊ in ꝯͣctib ⁊ in delictis. In ꝯͣctibus vt ſi aliꝗs emerit rē ſine mādato nomīe meo ⁊ ꝑ traditionē receperit ⁊ ego poſtea ratā habeo emptionē ꝑinde q̄rit̉ mihi dominiū ⁊ poſſeſſio ꝑ ratihabitionē ſicut q̄reret̉ ꝑ verū ꝓcuratorē ꝗ mandatū hēret. ⁊ ratihabitio retrotrahit̉ ⁊ cōparat̉ mādato. ar. de ne. geſt. ſi ego de aꝗ. poſ. l. cōis.§. ꝓcura tor. ⁊ idē ꝯfirmat̉. ff. de ſolu. l. ſi ꝗs offerē. ⁊. l. v̓o ꝓcuratori.§. fi. ⁊. l. ꝗ cū. r.§. fi. ¶ Itē pꝫ in delictis q̄ pn̄t ꝑ aliū cōmitti. qꝛ ſi vulneraſti clericū noīe meo ⁊ ego ratū habeo ꝑinde ſuꝫ excōicatꝰ ac ſi mādaſſem a pͥncipio vulnerari vt. sͣ. de ſen. ex. c. cū quis. lib. vj. ¶ Itē ſi deieciſti aliquē de poſſeſſiōe noīe meo ⁊ ego ratū hēo ꝑinde teneor interdicto vn̄ vi. ad poſſeſſionē reſtituendā ⁊ ad oīa alia dāna illata ſicut tenerer ſi a principio mādaſſem. ff. de vi ⁊ vi ar. l. i.§. ſed ⁊ cū ꝗs. ⁊.§. quotiēs. ⁊.§. deieciſſe. ⁊ de re. iur. l. hoc iure.§. dicitur. ⁊ idē in oī genere delictoꝝ q̄ pn̄t explicari ꝑ aliuꝫ cū regula generalis ſit tradita in p̄al.§. ſꝫ ⁊ cū ꝗs. qꝛ in delictis ra tihabitio ꝯparat̉ mādato. In his aūt q̄ nō pn̄t ꝑ aliuꝫ explicari. vt adulteriū ⁊ ſil̓ia ꝑſone coherētia dicūt ratihabitionē nihil oꝑa ri. vt. C. de ca. tol.§. ne aūt. ¶ Sed op. ⁊ vr̄ ꝙ ratihabitio retro nō trahit̉ qꝛ ſi aliꝗs petat bono. poſ. mihi delatā noīe meo īfra tē pus legitimū ⁊ ego ratā habeā petitionē bo. poſ. poſt tp̄s ratiha bitio nihil operat̉. ꝑ qd̓ pꝫ ꝙ nō retrotrahit̉. ff. rē ra. ha. l. bonoꝝ Sꝫ dicendū ꝙ aut ratū habēti pōt īputari culpa tacite repudiatiōis. ꝟbi gr̄a qꝛ appellatōeꝫ interpoſitā noīe meo ratā habeo pꝰ tēpus qd̓ dat̉ ad appellandū vel appellationē ꝓſequendaꝫ vel ſi bonoꝝ poſſeſſionē petitā noīe meo rataꝫ habeo poſt tp̄s ꝙ dat̉ ad bonorū poſ. petendaꝫ. ratihabitio nihil oꝑat̉ vt in. d. l. bono rum. Rō aūt aūt eſt qꝛ patiēdo tēpus labi in quod cōpetebat ius bonorū poſ. petēde vel ius appellādi vel appellatiōis ꝓſequēde: vel aliud qd̓cūqꝫ vr̄ tacite illi iuri denūciaſſe. ar. ff. ſi ta. te. nulle ex ta. l. i.§. ita aūt. ⁊ in aucͣ. de his ꝗ ingre. ad ap.§. ſi ꝟo. ⁊ iō fruſtra ꝑ ratihabitionē conat̉ redire ad id qd̓ ſemel renūciaſſe vr̄. vt .C. de rebꝰ cre. l. ſi ꝗs iuſiur. ⁊ de cōdi. inſer. l. fi. ⁊. ff. qui ſat. co. l. de die.§. fi. ⁊ no. de ne. geſt. l. ſi ego. aut culpa tacite renūciatiōis nō pōt īputari ratū habēti ⁊ tūc hꝫ locū regula ꝙ ratihabitio retrotrahit̉ ⁊ mādato cōparat̉. ¶ Itē oppo. ⁊ vr̄ ꝙ ratihabitio nō aſſimilet̉ mādato: qꝛ mādatū parit actionē mādati. vt. ff. d̓ ꝓc. l. lꝫ.§. ea obligatio. ſed ratihabitio parit actionē ne. geſt. de nego. geſt. ſi pupilli.§. idē ait. Sꝫ dicendū ē ꝙ aut habet̉ ratū geſtū a pn̄te ⁊ tūc dat̉ actio mādati. ff. mā. ſi remunerādi.§. ſi paſſus. ⁊ l. ꝗ patit̉. ⁊. l. ꝗ fidē alteriꝰ. aut hr̄ ratū geſtū ab abſente. ⁊ tūc da tur actio ne. ge. ⁊ nō mā. vt in p̄alle.§. itē ait. ⁊. ff. mā. ex mādato. §. ſi fideiuſſori. tūc ergo cōparat̉ ratihabitio mādato in effectu. ſꝫ nō ꝙͣtū ad ſpēꝫ actiōis. Sicut dicimꝰ eū ꝗ dolo deſijt poſſidere poſſeſſori aſſimilari. vt. jͣ. eo. c. ꝓ poſſeſſore. ⁊. ff. e. ꝗ dolo. ⁊. l. qui dē parēs. ⁊ tūc differt ꝙͣtū ad ſpēm actiōis. qꝛ ille ꝗ poſſidet tene tur directa. ille ꝟo ꝗ dolo deſijt poſſidere tenet̉ vtili. ff. de noxa. l. electio.§. idē ſi ex pluribꝰ. ⁊.§. ſi is. ⁊. l. ſi pluriū. Itē ꝓpter hoc ꝙ ratihabitio ꝯparat̉ mādato pꝫ nō eē mandatū cū nil ſibi ſimile idē ſit. ff. depo. l. qd̓ nerua. ergo nō dꝫ parere actionē mandati q̄ ꝓcedit ex māda. tātuꝫ tacito vel expreſſo. ¶ Tria ergo ſūt quo rū nullū eſt alterū. ¶ Primū eſt mādatū tacitū vel exp̄ſſū. ¶ Se cundū eſt ratihabitio. ¶ Tertiū eſt ꝓhibitio ¶ Primū inducit actionē mādati. vt. d. l. lꝫ.§. eo. ⁊. d.§. ſi paſſus. ⁊. l. ꝗ patit̉. ⁊. l. ꝗ fidē. ¶ Scd̓m acti. ne. ge. vt. l. ſi pupillus.§. idē ait. ¶ Tertiū im pedit acti. mā. vt. ff. mā. l. ſi ꝓ te. ⁊. l. ꝗ fidē. Itē īpedit actionē ne. ge. C. de ne. ge. l. vlti. ⁊. ff. de ne. ge. l. ſi duobꝰ. An aūt actio ne. ge. q̄ dat̉ cōtra ratū habentē naſcat̉ ex adminiſtratiōe p̄cedēti vl̓ ratihabitiōe ſequēti ⁊ no. doc. ꝙ ex ratihabitiōe tm̄ ſequēti. Mi hi vr̄ ꝙ cū qͣttuor ſūt genera negociorū. Unū ꝙ eſt meū cura ⁊ ſo licitudine. Scd̓m eſt meū re ipſa. Tertiū ipſo geſtu. Quartū rati habitione vt plene no. ff. de ne. ge. l. ſi pupillus.§. ꝙ ergo. in primis tribꝰ caſibꝰ generalibus naſcat̉. actio ne. ge. ex adminiſtratione p̄cedenti mediante ratihabitione ſequēti ſpōtanea vel coacta ſicut alias dr̄ in caſu ſimili. C. de reꝝ ꝑmū. ex placito. qꝛ poſito ꝙ nulla ratihabitio interueniret nihilominus dat̉ actio ne. ge. cū ꝓ rato eſſet habendū ꝙ vtiliter eſſet geſtuꝫ. vt eo. ti. l. pomp. ſcribit in verſi. ⁊ quēadmodū. ⁊ incōueniens videt̉ dicere ꝙ in iſtis tribus generibus naſcat̉ ex ratihabitione cuꝫ non ea interueniente cōpetere poſſit actio ne. ge. In quarto vero genere.i. in eo quod eſt meum ratihabitione. dico veruꝫ eſſe ꝙ ex ratihabitione tm̄ na ſcat̉. vt. d. l. ſi pupilli.§. item querit̉. Alia queſtio eſt ad eandem determinationē tendēs an actio ne. ge. pendeat ex volūtate ratū habentis ⁊ in hac videt̉ mihi ſimiliter ꝙ in primis tribus generi bus nō pendeat ex voluntate ratū habentis qꝛ dat̉ contra inuitū vt. d. l. pomp. ⁊. l. ſi pupilli.§. ſi ticij. ⁊. l. itē cū putarem. ¶ In qͣr to vero genere hoc eſt in eo ꝙ eſt meū ratihabitione ex pri. pendet ex volūtate mea. quia ſi ratum non habeo naſcitur actio nego. geſt. ſi ratum non habeo impeditur natiuitas actionis. vt. d. l. ſi pupilli.§. item queritur. ⁊.§. idem ait. ſed ex poſtfacto non pendet ex voluntate mea qꝛ ſi ſemel habeo ratum non poſſum voluntate contraria tollere actionē iam natam. ¶ Itē ſi reproba ui qd̓ geſtū erat ⁊ per hoc impediui natiuitatē eius nō poſſuꝫ po ſtea lꝫ veliꝫ habere ratū facere ꝙ naſcat̉ actio ne. ge. cuius natiui tas fuit ab initio impedita ⁊ ita loquit̉ ſi bene inſpiciat̉. ff. de ſol. l. ſi diſpenſatorē. ⁊ in his duabꝰ qōnibus confuſe loquuntur legi ſte. ¶ Item queri poteſt circa materiā regule quedam qō dubi tabilis ⁊ ſepe occurens. videlꝫ ſi actū eſt cōtra delinquenteꝫ ⁊ eſt condēnatus ⁊ ſatiſfecerit ſnīe an poſſit agi nihilominus cōtra ra tū habentē vel contra mandantē. Et ꝙ nō poſſit pōt ſic ꝓbari ꝙ l. cauet̉ ꝙ cum apparet cuius ictu ꝗs perierit ille ſolus de occiſo punit̉. vt. ff. ad. l. aquil. itē mella.§. ſed ſi plures. Sed in ꝓpoſito apparet ꝗs fecit igitur debet puniri ille ſolus ⁊ noͣ mandans vel ratū habens. Item ꝓbat̉. ff. de his qui deiecerūt vel effuderunt l. i.§. fi. ⁊. l. ſcilicet. Itē videt̉ caſus. ff. de vi ⁊ viar. l. i.§. quotiēs. vbi dicit aperte ꝙ vno ſoluēte liberat̉ alius. Econtra ꝙ nihilomi nus punit̉ ꝗ mandauit vel ratū habuit. C. de accuſationibꝰ. l. nō ideo. ⁊ ad. l. iul. de vi. l. ſeruos. ff. de iniur. l. nō ſolū.§. mādato. ⁊ §. ꝓculus. ⁊ ad. l. turpi. l. i.§. fi. ⁊ expreſſum videt̉ ad ſimile. l. ſi ꝑ cuſſor. ⁊ de iure fiſ. l. ij.§. diuus pius. ⁊. l. nō tm̄. Itē qꝛ nō agit̉ de pena delicti. ergo vno de delinquētibus ſoluēte nō liberat̉ alter. C. de cōdi. fur. l. i. ⁊. ff. ſi te. lib. eē iuſ. fu. l. i.§. fi. C. de admi. tu. l. tres tutores. ⁊ de iuriſ. om. iu. l. ideo. Mihividet̉ diſtinguendū qꝛ aut ē actum rōne delicti ad intereſſe aut ad penā pecuniariam vel corꝑalē. Si ad intereſſe. tūc vno ſoluēte liberat̉ alter. vt. d. l. i. §. quotiēs. ff. d̓ vi ⁊ viar. ⁊ d̓ eo ꝑ quē ſcm̄ erit. l. i.§. ſi pl̓es. Si ꝟo ad penā pecuniariā vel corꝑalē tūc vno ſoluēte vel penā ſuſtinēte nō liberat̉ alter d̓ iur. om. iu. l. adeo. ⁊. d. l. tres tutores. ⁊ de iure fiſ. l. ij.§. diuus pius. ⁊. l. nō tm̄. cū alijs iuribꝰ allegatis. Et ꝑ hāc ſolutōeꝫ ſoluunt̉ ꝯͣria excepta. l. itē mella.§. ſꝫ ſi plures. ad. l. aꝗl. ad quā dici dꝫ ꝙ ibi erāt plura fcā diuerſaꝝ ꝑſonaꝝ ⁊ diſtīcta. et iō aliter punit̉ vnꝰ ⁊ aliter aliꝰ. Sꝫ ī qōne p̄miſſa vnū tm̄ ē ſcm̄ qd̓ nec eſſe ē eē occidētis vl̓ vulnerātꝭ vl̓ al̓s delīquētꝭ ſꝫ ex īterp̄tatōe reputat̉ mādātis vel ratū hn̄tis. ⁊ iō eādē penā portare dꝫ ⁊ vno ſoluēte vel ſubſtinēte penā nō liberat̉ aliꝰ vt dcm̄ ē. ¶ Itē q̄ri pōt eꝯͣ ſi d̓linquēs eſt abſolutꝰ an abſolutoria ꝓſit mādāti vel ratū ha benti. ⁊ videtur ꝙ proſit ſicut dicitur in cauſa cōi appellatio vniꝰ ⁊ victoria ꝓdeſt alteri ſi eadē cauſa fuerit defenſiōis oīum. vt. ff. de appel. l. ſi ꝗs ſeparatī.§. hoc eſt reſcriptū. Ecōtra videt̉ ꝙ nō ꝓſit. qꝛ res inter alios acta non nocet nec ꝓdeſt alteri. vt. ff. de re iudi. l. ſepe. ⁊ de exceptionibus. l. modeſtinus. ⁊. C. res inter ali os acta ꝑ totū. ¶ Diſtinguenduꝫ videt̉ ꝙ aut abſolutus fuit iō qꝛ ꝓnunciat̉ delictū nō cōmiſſum. aut qꝛ nō fuit in culpa. pͥmo ca ſu victoria ꝓdeſt. ſecūdo nō. ar. ff. de iureiur. l. duobꝰ.§. a fideiuſ ſore. ⁊.§. ſi ei qui. ⁊ ad ar. cōtraria dic ꝙ loquunt̉ qn̄ iura diuerſa rum perſonarū ſunt diuerſa ⁊ ſeparata ſed cum eadem eſt cauſa defenſionis omnium ex eodem facto ſumens originem: tunc no abſurdum eſt victoriam vnius alteri ꝓdeſſe. argumento. l. prealle ga. ſi quis ſeparatī.§. fi. ⁊. dicta. l. duobꝰ.§. a fideiuſſore. Idem. ¶ Cuꝫ ſunt partiuꝫ iura obſcura. reo fauendū eſt potiꝰ ꝙͣ actori.

I actor et reus pariter probaue rint de iure ſuo ꝙ intelligit̉ vel ꝑ numerū teſtiū eqͣlē vel ꝑ inſtr̄a publica eiuſdē auctoritatis fauenduꝫ ē reo qꝛ dꝫ abſolui a petitione actoris cū iura ꝑtis vtriuſqꝫ ſint obſcura. ⁊ hoc intēdit dicere. ar. ad ideꝫ. ff. de manumiſ. l. lege. ⁊ ff. eo. l. fauorabiliores. Itē ſi neuter nec actor nec reus aliꝗd ꝓba uerit iura partiū ſūt obſcura. ⁊ iō fauet̉ reo qꝛ dꝫ abſolui. vt inſtit. de īterdi.§. cōmode. ⁊. C. de edēdo. l. ꝗ accuſare. de rei vēdi. l. fi. Itē apertū exemplū ē ſi duo iudices ordiſarij de cā cognoſcētes ⁊ vnus condēnat alter abſoluit iura partiuꝫ ſunt obſcura. ⁊ ideo fauet̉ reo qꝛ preualet abſolutoria. vt. ff. de re iudi. l. inter pares. ⁊ argu. ff. de actio. ⁊ obligatio. hoc arrianus. Iteꝫ ſi ago hypothe caria contra ticiū ⁊ ꝓbo rem mihi obligatā a domino die calenda rum Auguſti. ⁊ ecōtraticius probat eandē rē ſibi a domino obli gatam eadē die nec apparet cui prius ⁊ cui poſterius iura partiū ſunt obſcura. ⁊ ideo fauet̉ reo. qꝛ debet abſolui. vt. ff. de pigno. l. ſi debitor. ⁊ de inofficio. teſtamen. ſiue pars cum ſi. Quidam ꝟo legiſte ponūt exemplū regule cū reꝰ ⁊ actor ſunt in pari cauſa turpitudinis. qꝛ tūc reus abſoluit̉. C. de con. ob cau. l. cū te. ⁊. l. mer calem. Sed hoc exemplū nō conuenit regule. qꝛ iura partiuꝫ non ſunt obſcura. īmo certa ⁊ paria. ⁊ ideo nō habet locū ꝓprie regl̓a ſed illa in qua cauetur ꝙ in re pari melior eſt cōditio ꝯuēti. vt. ff. e. in pari re. ⁊. l. par. ⁊ de ꝟb. ob. l. ſi ſeruū.§. ſeꝗt̉. ⁊. jͣ. e. c. cū in re pari. ſꝫ qꝛ iſta duo ſūt eꝗpollētia in effectu.ſ. iura ꝑtiū eē obſcura ⁊ eſſe paria ⁊ certa. qꝛ vtroqꝫ caſu reus abſoluit̉ ⁊ ꝑꝑ paritatē cōditionis. vt. d. l. ſi ſeruū.§. ſeꝗt̉. ⁊ de doli excep. l. apud celſum.§. marcellus. ⁊ de dolo. l. ſi duo. ⁊ de cōtrahē. emp. l. dominij. ⁊ ſo. ma. l. iura. ⁊. l. cū mulier. Pn̄t excuſari ꝗ dcm̄ exēplū ponūt qꝛ cō ſiderāt effectū finalē nō eſt aūt in origine aut in habitudine ꝓpria eſt exequētia exemplorū. Alij ponūt exemplū in eo ꝙ plures dilationes concedunt̉ reo ꝙͣ actori. C. de dila. l. ſi qn̄ de tem. in integ. re. l. petēde. ⁊. ff. de ferijs. l. vl. Sed hoc exemplū nō ꝓprie cōgruit regule. qꝛ hoc exēplo iura partium non ſunt obſcura ſed certa. Sed ideo cōſtituit ius ꝙ plures dilationes cōcedant̉ reo ꝙͣ acto ri. qꝛ in ptāte actoris fuit qn̄ ꝓuocaret. vt. d. l. ſi qn̄. ⁊. ff. de excep. l. puer.§. fi. Sed opp. ⁊ videt̉ ꝙ in re obſcura potior ſit cauſa ſeu cōditio actoris ꝙͣ rei qꝛ ſi in libello ꝯtineant̉ ꝟba obſcura ſtat̉ interp̄tationi actoris vt. ff. de iudi. l. ſi ꝗs intentione. de verbo. obl. inter ſtipulantē.§. ij. de re. iur. l. in contrahenda.§. i. ⁊. l. in ambiguis orationibus. ¶ Sed dicendū ē ꝙ leges iſte loquunt̉ in his que pertinēt ad cauſe preꝑationē. in illis enī magis fauent actori ꝙͣ reo. ⁊ inquantū ad interp̄tationē verborū in libello expreſſorū vt in. l. prealle. ⁊ ꝙͣtum ad alia que in libello exprimuntur. ſed eorum diſpoſitio pertinet ad officium iudicis vt in die apponenda in ſtipulatione iudicio ſiſti. vt. ff. qui ſatiſda. co. l. de die in pͥn. Ra tio aūt eſt aperta qꝛ reus ſemꝑ impediret ne poſſet cōtra eū exꝑiri vt. d. l. inter ſtipulātem.§. i. ¶ Item op. ⁊ videt̉ potiꝰ eligendum ꝙ obeſt reo ꝙͣ ꝙ prodeſt qꝛ. l. cauet̉ ꝙ ſi reus cauit de dam. infe. ⁊ dānum contingat vicio edificij fortuito caſu ꝙ tenetur reus ad emēdationem dāni ex cautione dāni infec. ⁊ tamen caſus fortuitus erat ꝓ eo. lꝫ debilitas edificij cōtra eū ⁊ ſic partiū iura ſūt obſcura. vt. ff. de dā. infec. l. fluminū.§. ſeruus. ⁊.§. idem pap. ſꝫ tūc dicendū eſt ꝙ ibi nō erant in pari cauſa reus ⁊ acto: qꝛ reus erat ī culpa ex eo ꝙ ruinā edificij poterat ꝓuideri. Actori autē nulla cul pa poterat imputari. ⁊ ideo qꝛ preponderat culpa rei deterior eſt eius cōditio. ar. ff. ad. l. aꝗl. l. itē ſi obſtetrix. ⁊. l. ſi putator. alias ſi eēt in pari dolo vel in pari culpa lata vel leui vel leuiſſima. fauen dum eſt reo potiꝰ ꝙͣ actori. vt. d. l. fauorabiliores. ⁊. l. pari. ⁊. l. petēde. ⁊ de do. ex. l. apud celſum.§. marcellus. ⁊ de ver. ob. l. ſi ſeruum.§. ſequit̉. ⁊. jͣ. eo. c. in re pari. Idem. ¶ In iudicis non eſt habenda acceptio perſonarum. Ater litiga tores debꝫ iudicij equitas obſeruari ſiue litigatores ſint pares qꝛ vterqꝫ vilis vel vterqꝫ conditionis hōeſte ſūt: ſiue nō ꝑes qꝛ vnꝰ vilis ꝯditōis ⁊ alter ꝯſtitutꝰ in dignitate nec dꝫ iudex p̄tex. dignitatiſ alicuiꝰ litigatoris p̄textu lueri vel gr̄e vel odij in alterā partiuꝫ de clīare ſꝫ vtriqꝫ parti qd̓ iuſtū eſt p̄ſtare ⁊ ius ſuū vnicuiqꝫ tribuere ⁊ equitatem in omnibꝰ obſeruare. vt in auc̄. iuſiur. quod preſtat̉. §. i. ⁊.§. ecōuerſo. ⁊.§. primū ibi nequaquaꝫ ſub īclinatione ⁊c̄. ⁊ vt iu. ſine quoquo ſuf.§. deinde propter. ⁊.§. qd̓ aūt. ⁊ de defen. ciuita.§. iuſiur. eſt. iudices enim debent ſe habere circa ſubiectoſ ſicut pater circa filios. vt in auc̄. vt iudi. ſine quoquo ſuf.§. ⁊ eos. ⁊ iuſiur. qd̓ preſta. ab his.§. deuotos. aut pietas aut pr̄ni nominiſ nō in atrocitate ſed pietate conſiſtere dꝫ ⁊ ꝯſiliū ꝓ liberis capere. vt. ff. ad. l. iul. de pari. l. diuus. de adult. l. nec mea.§. pe. ergoꝗlibet iudex vel prelatus ſuperior hr̄e ſe debet circa ſubiectos atqꝫ pium conſiliū. ac iuſtū capere ꝓ ſubiectis ſicut pater ꝓ filijs. Iteꝫ debet in iudicijs eqͣlitas obſeruari. qꝛ ſi vnꝰ litigatorū ſit pͥuilegiatus alter nō. pͥuilegiū vni cōpetēs extēdi dꝫ ad alterū. C. de fru. ⁊ li. ex. l. fi. ⁊ de prepo. ſacro. ſcri. l. in ſacris. ⁊. l. vnicuiqꝫ. lib. xij. ¶ Iſtud aūt ꝯtingit ꝓpter ineqͣlitatē vitandā quā le. latores vita re ſtudēt nō ſolū in iudicijs ſed ēt in arbitrijs. ⁊ alijs actibꝰ extraiu dicialibꝰ ⁊ arbitria contingentibus. ff. de arbit. l. ſi de meis. circa prin. ⁊. l. pediꝰ.§. in ſeruo. ⁊. l. ſi cū dies.§. pe. ⁊ de vulga. ⁊ pupil la. ſubſti. l. iam hoc iure. ⁊. l. lucius. ⁊. C. de reſcin. vē. l. ratas. de teſta. mili. l. in teſtamēto. ⁊ de īpu. ⁊ alijs ſub. l. hereditatē. ⁊. l. ꝙͣuis. Sed certe falſum vr̄ ꝙ pͥuilegiuꝫ cōceſſuꝫ vni debeat extendi ad aliū cū ꝑſona illiꝰ cui cōceſſum eē ꝓbat̉ egredi nō debeat vt in ſti. de iure naturali.§. ſed qd̓ principi. Dicūt ꝗdam aut agit̉ de pͥ uilegijs ꝑtinētibꝰ ad litis excuſationē ⁊ tūc priuilegiū conceſſum vni litigatoris ꝓdeſt alteri. C. de fru. ⁊ li. ex. l. fin. ⁊. l. in ſacris. ⁊. l. vnicuiqꝫ. de prepo. ſacro. ſcri. li. xij. Aut agitur de priuilegijs ꝑtinentibꝰ ad litis deciſionē. ⁊ tūc pͥuilegiū conceſſum vni nō ꝓdeſt alteri. vt.§. ſed qd̓ prin. lꝫ pͥma facie videbat̉ probabiliter dictum oſtēdi nō poteſt nō eē verū. qꝛ pͥuilegiū reſti. in inte. ꝙ minori cōceditur pertinet ad litis deciſioneꝫ tn̄ aduerſario ꝓdeſt. C. ſi ad uerſus trāſ. l. i. ⁊. ij. ⁊ de repu. que fiūt in iudicio. re. in īte. l. vnica. alij dicūt ꝙ aut pͥuilegiū conceſſum eſt ad poſtulationeꝫ aut ſine poſtulatione ſi ad poſtulationē prodeſt. ſi ſine poſtulatione non ꝓdeſt. vt. ff. ꝙ ꝗſqꝫ in alter. ſta. l. iij. in pͥn. que ſo. ad ꝓpoſitū parū valꝫ qꝛ in p̄alle. l. fi. C. de fruc. ⁊. lit̓. expē. loꝗt̉ ēt de priuilegio propria liberalitate pͥncipis etiā ſine poſtulatione conceſſo vt ibi notatur in prima glo. ⁊ patet in text. Et ideo dicendum videtur ꝙ aut priiuilegiū cōtinet ius iniquū vt qꝛ in alterius leſione cōceſ ſum ⁊ tunc diſtinguit̉ qꝛ ſi ad poſtulationem cōcedit̉. debet vti im petrās eodem iure. ſi ſine poſtulatione tunc non compellitur eo dem iure vti. ff. qd̓ ꝗſqꝫ iuris. l. i. ij. ⁊. iij. prodeſt impetrāti ſi non cōtinet ius iniquū ſed fauorē illiꝰ cui ꝯcedit̉ ſiue ſine poſtulatiōe cōcedit̉ prodeſt impetranti tm̄ ⁊ alij eū nō cōtingenti. vt in.§. ſed ꝙ principi. Item ꝓdeſt nō ſolū ei cui concedit̉ ſed etiam ſecuꝫ li tiganti occaſione cōtrouerſie que inter eos verſat̉ etiam inequali tatis vitande videt̉ eum contingere ⁊ ita loquit̉ lex fi. de fru. ⁊ li. ex. l. ſacris. ⁊. l. vnicuiqꝫ. C. de p̄po. ſac. ſcri. ⁊ hec cōnexitas ⁊ exce ptio pͥuilegij ex eo ꝓcedit qꝛ non eſt habēda in iudicijs acceptio ꝑſonarū ſicut in hac regula continet̉. ⁊ hoc aliquantulū tangitur in dicto.§. ſed ꝙ principi. Idem. ¶ Ignorantia facti nō iuris excuſat. Onuenienter poteſt exemplum po ni iſtius regule in eo ꝗ in iure confeſſus ē ⁊ confitendo errauit. nam ſi errauit in facto iuſte excuſat error ⁊ non nocet cō feſſio. ſi errauit in iure error nō excuſat ⁊ ideo no cet cōfeſſio. vt. ff. de cōfeſſis. l. nō fatet̉. verbi gratia. ſi credebā te eſſe coheredē meū cōfeſſus ſum in iudicio errādo iſte error nō p̄ iudicat. C. deiuris ⁊ fac. igno. l. ſi poſt diuiſionē. ⁊. ff. fami. her. l. cū putarē. ſed ſi cōfeſſus fui errādo in iure qꝛ credebā teſtamentū valere factū corā teſtibus nō rogatis vel factū corā nō ſolēni nūe ro teſtiū error nocet vt ꝓbatur. ff. de confeſſis. l. nō fatet̉. ¶ Item ſimpliciter poni poteſt exemplū ſi ſoluat̉ illud qd̓ eſt naturaliter debitū ⁊ ciuiliter indebitū. nam ſi quidem perignorantiam facti excuſatur ſoluens ⁊ ideo poteſt repetere. ſi per errorem iuris non eccuſatur. ⁊ ideo non poteſt repetere. vt. C. deiu. ⁊ fac. ignorā. l. cum quis. ⁊ ad. l. fal. l. error. ¶ Sed opponitur ⁊ videt̉ ꝙ igno rantia facti non excuſat. nam ſi proſcriptuꝫ erat vt non cōtrahat̉ cū eo qui taberne p̄poſitus erat is qui contraxit ignorans prohi bitionem factam non excuſatur. ⁊ ideo non poteſt agere contra

dominū. vt. ff. de inſti. l. ſed ⁊ ſi pupilli.§. proſcribere. Sꝫ dicēduꝫ eſt ꝙ aut erat publice notū. ⁊ tunc non excuſat vt in ꝯͣrio. qꝛ vr̄ er rans in lata culpa que dolo aſſimilat̉ ex eo qd̓ ignorat ꝙ omnes ītelligūt. ff. d̓ ꝟ. ſi. l. ceder̄ diē.§. vl. ⁊. l. late. ⁊. l. magna. aut n̄ erat publice notū ⁊ tūc excuſat. vt hic. ⁊ in p̄alle. l. nō fatet̉. ¶ Sꝫ op. ⁊ vr̄ ꝙ ignorātia facti ēt nō publice noti nō excuſat. vt. ff. ad vel. ꝙͣꝙͣ. Dicūt ꝗdā ꝙ aut erat in facto alieno. ⁊ tunc ſi nō erat publi ce notū excuſat. vt in.§. ij. l. nō fatet̉. Aut in ꝓprio ⁊ tunc nō excu fat. vt. d. l. ꝙͣꝙͣ. ¶ Sed ꝯͣ hāc ſolutionē ē ꝙ iure cauet̉. qꝛ ſi crede res me ꝓmiſiſſe tibi cū nō ꝓmiſiſſem ⁊ ſoluā repeto. Itē ſi ex cōuē tione inter me ⁊ te inita debui tradere p̄diū īpoſita ſeruitute ⁊ tra didi liberū ꝯdicere ſeruitutē poſſuꝫ quā tꝑe traditiōis debui īpo nere. vt. ff. de condi. inde. l. ſed ⁊ ſi me putē in pͥn.§. eū inter. ⁊ de actio. emp. l. ſi tibi liberū. ꝑ qd̓ patꝫ ꝙ ēt in proprio facto tolerabi lis eſt ignorātia. ꝗdam dicūt ꝙ aut ago de dāno vitādo ⁊ tūc tol lat̉ in dictis legibꝰ. aut de lucro captādo ⁊ tūc nō tolleret̉. q̄ ſolu tio ꝙͣtum ad ꝓpoſitū nulla eſt qꝛ in. l. quāquā. ff. ad velle. fideiuſſor certabat de dāno vitādo ⁊ tn̄ ignorātia facti ꝓprij nō excuſat. Sed dic ꝙ vbi allego ignorantiā facti ꝓprij ī iniuriā alteriꝰ.i. illiꝰ cui ꝓmiſerā ⁊ ex ꝓmiſſione mea obligatꝰ erā error facti ꝓprij nō ex cuſat lꝫ cōtendā de dāno vitādo. vt in. l. quāquā. ſed vbi nō eſt in iniuriam alterius. ſed volēs mihi ſubueniri aduerſum dānum ꝙ incurri per ignorantiam facti ꝓprij excuſat ⁊ tollat̉ ⁊ ita loꝗtur p̄ alle. lex. ſed ⁊ ſi me putem in prin.§. cum inter. ⁊ de actione empti. ⁊ ven. l. ſi tibi liberū. ¶ Itē opponit̉ de. l. errore. C. de iu. ⁊ fa cti igno. Sed dicendū ꝙ iſta regula reducat̉ ad diſtinctionē illiꝰ qꝛ ſi cōfitendo in iudiciū erraui in facto error facti excuſat vt hic. ⁊ corrigi pōt vſqꝫ ad ꝓlationē ſnīe nō poſt. vt. l. cōtraria. ¶ Ulte rius opponit̉ circa ignorantiā iuris videt̉.n. ꝙ ignorātia iuris ex cuſat qꝛ ſi ſoluo illud qd̓ erat oī iure indebitū. vel ciuiliter tantum debitū ꝑ ignorātiā iuris repetere poſſū. ff. d̓ cōdi. īde. l. ſi nōſortē. §. īdebito. ⁊.§. adeo. ⁊. l. cum is.§. fideiuſſor. ⁊ d̓ iu. ⁊ fac. igno. l. error. in fi. Dici pōt ꝙ in. l. illa erratū fuit in iure extra iudiciuꝫ ⁊ ideo iuris error excuſat ſi de dāno vitando agatur vt in. l. prealle. hic aūt. ⁊ in. l. non fatet̉. erratū fuit ī iure ⁊ ī iudicio. ⁊ ideo iudici orum auctoritas operat̉ vt error iuris reuocari non poſſit. ¶ Sꝫ contra hanc ſolutionem eſt ꝙ iure cauetur ꝙ etiam error iuris in iudicio interueniēs poteſt reuocari. vt. ff. de īter. actio. l. de etate. §. qui iuſto. ⁊.§. celſus. Dicendū eſt ꝙ ſecundū eos qui ītelligūt predictos.§. in errore facti ꝓprij oppoſitio nō procedit. ſed ſecū dum illos qui intelligunt predictos.§. in errore iuris dici poteſt ꝙ error iuris in iudicio ante lit. conteſta. excuſat vt in illis.§. poſt vero lit. conteſt. non excuſat. vt ī. l. nō fatetur. ⁊ hͨ. ¶ Itē opponi tur ⁊ videt̉ ꝙ ignorantia iuris excuſat ⁊ ſi de lucro captando aga tur. vt. ff. de bo. poſ. l. in bonorū. ⁊ de iuris ⁊ factiignorantia. l. re gula.§. ſed iure. Sed dicendū eſt ꝙ aut lucrū percipi poterat ſine alterius iniuria. ⁊ tūc excuſat ⁊ tolleratur ſi nō potuit ꝑitiores conſulere. vt. ff. de iuris ⁊ facti igno. l. iuris ignorantia. ⁊ de vſuc. l. nunquā. ⁊. l. ſi fur. ¶ Item opponit̉ circa premiſſa ⁊ videtur ꝙ iuris ignorantia nō tollerat etiam extra iudicium. licꝫ de dāno vi tando agat̉. vt. ff. de acqui. here. l. ſi duo. Sed dicēdū ē ꝙ ibi cā de qua agebat̉ originem ſumebat a lucro ⁊ ideo lꝫ ſubſequenter dānum inducat iuris ignorantia nō excuſat. cum magis origineꝫ ꝙͣ caſum poſt originem incidenter conſiderari oporteat. vt. ff. de donationibus. l. qui id quod in pͥn. ⁊ de acꝗ. poſ. l. clam poſſidere circa prin. de fideiuſ. l. tutor. in pͥn ¶ Item opponit̉ ⁊ videtur ꝙ ignorantia iuris excuſat. vt. ff. de decre. ab or. fa. l. fi. ⁊. ff. ad ſil la. l. ſi quis in graui.§. ſi ꝗs ignorans. Dicendū eſt ꝙ in illis. ll. q̄ dolū requirunt ignorantia iuris excuſat. Certū eſt enim ꝙ in ape riente tabulas teſtamenti ante vindictā defuncti necē requirit̉ do lus vt in eadem. l. ſi quis in graui.§. qd̓ ad cām. ⁊ ideo ignorantia iuris excuſat a pena. vt in eo. ti. ⁊. l.§. ſi quis ignorās. In illis vero. ll. q̄ dolū nō exigūt ſi ꝗdem ius per eas inductum erat publice notū vere vel iuris p̄ſumptione. qꝛ a tēpore cōſtitutionis publica te concurrunt duo menſes. vt in aucͣ. vt facte noue cōſti. ignoran tia nō tollerat̉. vt. ff. de publicia. l. vlti.§. licꝫ. Sed vbi non eſt pu blice notū vere vel iuris interpretatione ignorantia tollerat̉. vt. ff. de decre. ab or. fa. l. vlti. tamen contra predictam ſolutionē eſt. ff. ad. l. cor. de fal. l. diuus claudius. Certum eſt eniꝫ ꝙ. l. cornelia dolū requirit. ⁊ tamen ſicut ibi dicit̉ ignorātia edicti ſeueritatem nō excuſat. Sed reſponderi poteſt ꝙ aūt lex requirit dolū verum aut eſt cōtenta dolo preſumpto ex qualitate facti. vbi requirit̉ do lum verum ignorantia iuris excuſat. vt in.§. ſi quis ignorans. vbi vero cōtenta eſt dolo preſumpto ex qualitate facti ē ꝙ.ſ. p̄ſumat̉ dolo. dolus ex qualitate facti eſt vbicūqꝫ quis faciat qd̓ ſcit vel ſci re debet ſe facere non debere. vt. C. de iniurijs. l. ſi non conuicij. ⁊ ad. l. cor. de ſica. l. i. ff. de doli excep. l. i. iuris ignorātia nō excu ſat vt hic. ⁊ in prealle. l. diuus claudius. Rō aūt eſt qꝛ qui ignorā tiam pretēdit eius qd̓ eſt publice notuꝫ videt̉ eſſe in lata culpa. vt d. l. cedere dieꝫ. ⁊. l. late. lata culpa dolo p̄ſūpto eꝗpollet. et ideo iuris ignorantia nō excuſat. ¶ Item oppo. cōtra predicta ⁊ vide tur ꝙ ignorātia nō excuſat. etiam vbi de dāno vitādo agit̉. vt. ff. ad. l. iul. de adul. l. ſi adulteriū.§. ſtuprum. ⁊. C. de in ius vo. l. ve nia. Sꝫ dicendū eſt ꝙ aut pretendit̉ ignorātia iuris ciuilis ⁊ tunc locū habēt omnia ſupradicta. vbi pretēditur ignorantia iuris na turalis vt qꝛ pretendit filius ſe ignoraſſe ꝙ nō debuerit inferri iniuriā patri. vel ꝙ deberet patri ꝓuidere in neceſſarijs alimentis ꝙ nō deberet furtū cōmittere vel homicidiū vel cetera debita iure naturali prohibita nō tollerat̉ licꝫ ſit de dāno euitando. vt. d. l. ſi adulteriū.§. ſtuprū. idem̄ ſi quaſi iuris naturalis ignorantiā pretenditur. vt qꝛ dicit libertus ſe ignoraſſe ꝙ patrono reuerētiā ex hibere deberet cum enim ab eo cōſecutus fuerit premiuꝫ libertatis quaſi naturali iure teneretur. vt iure compenſationis idem de beat reuerentiam exhibere. ⁊ ideo ignorantia iuris non excuſat a dāno qd̓ occurrit ꝓpter nō exhibitam. C. de in ius vo. l. ij. ¶ Vlti mo diſtingui poteſt circa materiā regule qꝛ aut errat in iure aut ī facto. Si in iure aut ciuili aut naturali aut quaſi naturali. Et ſi in ciuili aūt in iudicio aut extra iudiciū. ſi in iudicio ſi quidē ante li. cōteſta. error excuſat probata cauſa erroris legitima. vt. ff. de inter acti. l. de etate.§. qui iuſto. ⁊.§. celſus. ſi poſt li. conteſta. igno rantia nō excuſat vt hic. ⁊ in. d. l. nō fatet̉. ſi erratur extra iudiciū aut agitur de dāno vitando aut de lucro captando. ⁊ ſi de dāno vitando aut erratur in eo in quo requirit̉ dolus verus aut in eo ī quo ſufficit dolus preſumptus vel lata culpa vel leuis ⁊ multo for tius ſi leuiſſima. Et ſi in eo in quo requirit̉ dolus verus ignorātia iuris excuſat. ff. ad ſil. l. ſi quis in graui.§. ſi quis ignorās. Sed ſi erratur in eo in quo requirit̉ dolus preſumptus vel lata culpa. tūc ſiquidē erat publice notum vere vel iuris preſumptione vt qꝛ a tempore publicationis concurrunt duo menſes iuris ignorantia nō excuſat. vt. C. de legibus ⁊ ſena. conſul. l. leges ſacratiſſime ⁊ de iuris ⁊ fac. igno. l. conſtitutiones. ⁊. ff. de publici. l. vlti.§. lꝫ. ⁊ ad. l. corneli. ī de fal. l. diuus claudius. in prin. Sed ſi nō erat publice notum vere vel preſumptiue iuris ignorantia excuſat. ff. de decre. ab or. fa. l. fi. Sed ſi agatur de lucro captādo. ſiquidem cū alterius iniuria vt per vſucapionem: iuris ignorantia nō tolle ratur nec excuſat ſiue potuit ſiue non potuit peritiores conſulere vt. ff. de iuriſ ⁊ facti ignorantia. l. iuris ignorantia. ⁊ de vſucapionibus. l. ſi fur. ⁊. l. nunquam. Sed ſi ſine alteriꝰ iniuria ſi ꝗdem nō potuit ꝑitiores cōſulere iuris ignorātiatollerat̉ ⁊ excuſat. ſed ſi potuit ꝑitiores cōſulere iuris ignorantia nō excuſat. vt. ff. de iu ris ⁊ fac. igno. l. regula.§. ſed iure. ⁊.§. ſi ꝗs de bono. poſ. l. in bo norū. ⁊ ꝗs ordo in bono. poſ. ſeruet̉. l. ij.§. vl. fallit. ff. de acꝗren. here. l. ſi duo. ꝓpter rōnem quam ſupra dixi. Si errat̉ in iure naturali ignorātia iuris nō excuſat. vt. l. ſi adulteriū.§. ſtuprū. Si er rat̉ in qͣſi naturali iuris ignorātia nō excuſat. vt. C. de in ius vo. l. ij. Si errat̉ ī facto. aut ꝓprio aut alieno. Et ſi alieno aut erat pu blice notum aut nō erat publice notū ſi erat publice notū ignorā tia nō excuſat. vt. ff. de inſti. actio. l. ſꝫ ſi pupillꝰ.§. ꝓſcribere. Si nō erat publice notū ignorātia excuſat. vt. ff. ꝓ ſuo. l. fi. ⁊. jͣ. eo. c. ꝓxi. Si in facto ꝓprio. aut erat de dāno vitando aut de iucrocaptādo. Si de lucro error nō tollerat̉ in ꝓprio facto. Si de dāno aut cū alteriꝰ iniuria. ⁊ tūc error in facto proprio nō tollerat̉ vt. ff. ad velle. l. quāquaꝫ. Aut ſine alteriꝰ iniuria. ⁊ tūc error in facto ꝓ prio excuſat ⁊ tollerat̉. vt. ff. de cōdi. inde. l. ⁊ ſi me putē. in prin. §. cū inter. de actio. empti ⁊ vēdi. l. ſi tibi liberū. ⁊ ita opꝫ ītelligi qd̓ notat̉. ff. de lega.i. ſi res obligata. Idem. ¶ Cū ꝗs ſuccedit in ius alterius iuſtā ignorātie cāꝫ hr̄e p̄ſumit̉ O ne quod promiſiſti dare bouem in calēdis Auguſti ſi non da res promiſiſti dare cētū nomine pene. decedis an̄

calendas Auguſti heres ignorans promiſſionē factā non ſoluit. Dubiū eſt an poſſit cū effectu cōueniri ad penā. Et reſpondetur ꝙ nō quia iuſtam habuit ignorantie cauſam. vt hic ⁊. ff. eo. l. in al terius. Sed cōtra hoc aperte de ver. obli. l. ad diem. vbi dicitur ꝙ mortuo promiſſore ante diē pena nihilominus committit̉ ad ueniente die quo dare debuit. licet promiſſoris hereditas non ſit adita. Et idem dicit̉ de nautico fenore. l. vlt. Sed dicas de rigore iuris penā ꝯmitti ꝯtra heredē ignorātē. vt. d. l. ad diē. ⁊ de nauti co fenore. l. vl. Sed propter probabilē ignorantie cauſam poſtu lare poteſt ſucceſſor beneficiū reſtitutionis in integrū ⁊ eo impe trato nō nocet pene cōmiſſio. vt hic. ⁊. d. l. qui in alterius. nocet ergo ipſo iure vt in contrarijs. Sed ꝓpter probabilem ignorantitie cauſam reſtitutio datur vt hic. ¶ Item opponit̉ ⁊ videt̉ igno rantiam nō tollerari in perſona ſucceſſoris ⁊ penam cū effectu cōmitti niſi ſucceſſor fuerit pupillus. vt. ff. de verbo. obli. l. ſi cū filiꝰ. §. in hac ſtipulatione. Sed diſtingue vtrū ſucceſſor agat vel cōue niat̉. qꝛ ſi agat vel aliū inquiret pena cōmittit̉ cum effectu. lꝫ igno rauerit promiſſionē factam ab eo cui ſucceſſit vt in. d.§. in hac ſti pulatione. Sed ſi conueniat̉ tunc pena cōmittit̉ de rigore iuris. vt in. l. ad diem. de verb. ob. ⁊. l. nautico fenore. l. vl. Ratio autē eſt que redditur ī tex. vt. d. l. qui in alterius. qꝛ qui agit plene certꝰ eſſe debet cū ſit in poteſtate eius quando velit experiri. ⁊ ante de bet rem diligēter explorare ⁊ tunc ad agendū ꝓcedere. que ratio non extendit̉ ad eū qui conuenit̉. vt. ff. de doli excep. l. pure.§. vl rimo. ⁊ ideo alius eſt effectus vnius ⁊ alius alterius. ¶ Queri aūt pōt an heresemphiteote qui ſoluere ceſſauit eccleſie canonē per biēnium. vel priuato ꝑ trienniū excuſari poſſit ⁊ debeat pretextu ignorantie. qd̓ videt̉ ꝑ ꝟba iſtius regule. vt. ff. eo. l. qui in alteriꝰ. ⁊ qꝛ tēpus nō ſolet cedere ignoranti. vt. ff. quādo appellandū ſit l. i.§. dies. ⁊.§. ſi aduerſus. ⁊. ff. de calū. l. annus. ⁊ de edil. edi. le. cū res. Ecōtra videt̉ cadere a iure ſuo. vt. d. l. ad diem. ⁊ de mino ribus. l. emilius de nautico fenore. l. vltima. Dicendum videt̉ ꝙ de rigore iuris poſſit dici a iure emphiteotico. vt. l. ad diem cuꝫ ſi milibus. Sed ꝓpter iuſtā ignorātie cām reſtitutio cōcedi debeat vt hic. ⁊. ff. eo. l. qui in alterius. ¶ Item queri poteſt quare eſt ꝙ mortuo ſtipulatore ſine herede vel relicto herede cui poteſt de iure ſolui pena non committitur ip̄o iure. vt. ff. de vſuris. l. pecunia fenebris. in fi. ⁊. l. cū ꝗdam.§. ſi pupillo. Sed ecōtra mortuo ꝓmiſſore cōmittit̉. lꝫ reſtitutio concedat̉. vt dictū eſt. Rō eſt qꝛ ca ſus contingens in ꝑſonam creditoris nō debet extēdere obligationē debitoris. ar. ff. eo. l. oīs hereditas.§. nunꝙͣ. ⁊ ad. l. aquil. l. qui occidit.§. vltimo. Sed ecōtra cōtingens in ꝑſona debitoris nō debet variare obligationis cōditionē. vt. ff. de ꝟb. obli. l. i. ⁊ de p̄torijs ſtipulatiōibus. l. ij. Idem. ¶ Odia reſtringi fauores conuenit ampliari. Aſus iſtius regule ſupra de elec. c. ſtatutum. lib. vj. vbi dicitur ꝙ ſtatutū de his qui ad parochialiū eccleſiarum regimen aſſumunt̉ ꝓ mouendis ad ſacerdotium infra annum alioquin ip̄is eccleſijs ſint pͥuati ad coliegiatas eccleſias extendi nō debet. qꝛ cū ſit odioſum reſtringi conuenit potiꝰ ꝙͣ laxari exemplū etiam apertū ponit̉. ff. de liberis ⁊ poſthumis. l. cū qui dam. qꝛ ſi pater inſtituat filium ex re certa valet inſtitutio. Sed ſi exheredet a re certa nō valet exheredatio. qꝛ in inſtitutione verſat̉ fauor quē ꝯuenit ampliari in exheredatione odiū ꝙ ecōtra oꝫ reſtringi. Itē ꝓbat̉ qꝛ cauet̉ in iure ꝙ pactū liberatoriū.i. d̓ nō pe tendo tollit ip̄o iure naturalē obligationē. vt. ff. de ſolu. l. ſtichū. §. naturalis. Pactū vero de petēdo ꝙ eſt obligatoriū non tollit ip̄o iure. vt. ff. de pac. l. ſi vnus.§. pactus ne peteret. Et hoc ꝯtin git ꝓpter rationem iſtius regule.ſ. qꝛ in pacto de nō petēdo verſa tur fauor quē conuenit ampliari. in pacto de petendo verſat̉ odiū ꝙ opꝫ reſtringi. vt. ff. de actio. ⁊ obli. l. arianus. Sed contra regu lam videt̉. ff. de his qui notant̉ infa. l. ij.§. exercitiū. vbi odiū am pliat̉ ⁊ non reſtringit̉. Sed dicendū eſt ꝙ aut ex vtraqꝫ parte.i. fa uoris ⁊ odij verſat̉ ius priuatū. Aut ex vtraqꝫ publicū. Aut ex alte ra priuatum ⁊ ex altera publicuꝫ. Prime caſu ⁊ ſcd̓o ampliat̉ fauor ⁊ reſtringit̉ odiū qꝛ cū iura ſint hinc inde paria certū eſt in re dubia fauorabiliorem cām potius aſſumi debere ꝙͣ odioſaꝫ. vt ī p̄ alle. l. cū quidam. ⁊ ar. ff. eo. l. quotiēs.§. idē ſermo. ⁊. l. quotiens nihil. ¶ In tertio caſu refert̉ ius publicū. ſiue ꝟſet̉ ex ꝑte odij ſiue ex ꝑte fauoris ⁊ de iſto tertio caſu loquit̉. ff. de his ꝗ no. īfa. l. ij. Et rōhuiꝰ ē qꝛ fauor publicꝰ p̄ferri debet vtilitatibꝰ priuatoruꝫ vt. C. de primipilo. l. vtilitas. ⁊ in aucͣ. de reſtit. ⁊ ea que pa. in. xj. mēſe.§. quāobrē. col. iiij. ſed hoc falſum eſſe poſſet aliquis oſten dere euidenter. Certū eſt ꝙ in maleficijs puniēdis fauor publicꝰ verſat̉. vt. ff. de publicanis. l. licitatio.§. qd̓ illicite. ⁊. ff. de fideiuſſoribus. l. ſi a reo.§. vulgo. ⁊ ad. l. aꝗliā. l. ita vulneratus. ⁊ tamen iure cauet̉ ꝙ interpretatione. l. pene delictoꝝ potiꝰ ſunt moliēde ꝙͣ exaſperāde. vt. ff. de penis. l. ſi preſes. ⁊. l. interp̄tatione legum. Sed dicendū eſt fauorē publicū deſiderari ita vt maleficiuꝫ nō re maneat īpunitum. exquo cōſtat cōmiſſum. nō autem in re dubia i. cum incerta eſt criminis qualitas pene exaugentur. ſed potius minuant̉. cū potius clemētie ꝙͣ ſeueritati nos iudicantes pronos eſſe oporteat. vt. ff. de penis. l. reſpiciendū circa pͥnci. ¶ Item cō tra predictam diſtinctionē eſt. ff. de ſuſpe. tutoribꝰ. l. ij.§. quid er go. vbi ſi apparet cā remotionis ex cauſa leuiori remotus videtur ⁊ tamē r̄motōeꝫ tutoris ſuſpecti ſuadet publica vtilitas vt ī. e. ti. l. i.§. conſequens. immo nō eſt cōtra qꝛ ibi nō ſuadetur dictū ſed p̄ ſumit̉ in dubio minus fuiſſe delictum cum ſit incerta delicti quali tas. ⁊ ideo ad ſnīam condēnatoriam ſequit̉ minor pena. cum pe na moderanda ſit ẜm qualitatē delicti. vt. ff. de offl. prefec. vrbis. l. i.§. cū patronus. ⁊ de iurepa. l. i. Idem. ¶ Decet conceſſum a pͥncipe bn̄ficiū eſſe manſurū. Lariſſime patet exemplū iſtius regule ī aucͣ. cōſtitu. q̄ d̓ digni.§. il lico. vbi dicit̉ ꝙ ſi filiuſfami. ꝑꝑ dignitateꝫ ſibi de latam fuerit ſui iuris ꝙ nihilominꝰ dignitatis ſue adminiſtratōe finita remanet ſui iuris ⁊ retinet oī um cognatorū ⁊ agnatorū iura. ¶ Sed cōtra regulā videt̉. ff. de le. ij. l. ticia ſeio. ⁊.§. vſuras. vbi dicit̉ ꝙ finita minori etate cuiꝰ oc caſione pͥuilegiū cōcedebat̉ finit̉ priuilegiū a principe conceſſuꝫ. ¶ Sed dicendū eſt ꝙ ibi finita erat finalis cā pͥuilegij cōceſſi ⁊ iō finit̉ pͥuilegiū iuxta regulā gn̓alē ceſſante cā ceſſat effectꝰ. C. d̓ ep̄i. ⁊ cle. l. gn̄aliter. ⁊ de hereti. l. j. ⁊ de teſt. mili. l. pe. ⁊ vlt. ⁊ d̓ reſtit. mi. l. fi. in ꝓpoſito an̄t nō erat finita pͥuilegij cā ⁊ ideo priuilegiuꝫ durat. vl̓ ſi erat finita fuerat cā īpulſiua ⁊ nō final̓. ⁊ iō finita cā nō finit̉ pͥuilegium. vt ar. ff. de vſufruc. l. gn̓aliter.§. duos. Et huius occaſione diſtingue. Aut cōſtat cām priuilegij cōceſſiōis alicuius vel ꝓhibitōis facte eē finalē. aut ꝯſtat eē īpulſiuā. aut dubitat̉. Et ſi ꝯſtat eē finalē. aut ea ſublata remanēt alique reliꝗe p̄cedētis cāc aut oēs tollunt̉. ⁊ ſi aliq̄ reliꝗe remanēt reliꝗis eis remanētibꝰ du rat effectꝰ. vt pꝫ exēpluꝫ. ff. de q̄ſtio. l. vnꝰ.§. ſeruꝰ. vbi ſeruꝰ a dn̄o diſtractꝰ in memoria pͥoris dignitatis nō dꝫ nec poteſt aduerſus dominum quondaꝫ interrogari. Itē qꝛ deſijt eſſe decurio torque ri in memoriaꝫ prioris dignitatis nō debꝫ vt. ff. de. decur. l. vlti. Itē ꝯͣ eā q̄ deſinit eē vxor nō inſtituit̉ actio turpis ī honorē p̄cedē tis mr̄imonij. vt. ff. rerum amo. l. ij. ⁊. iij. Sꝫ vbi nulle reliꝗe cāe fi nalis remanēt ſublata cā tollit̉ total̓r effectꝰ. vt. sͣ. d̓ p̄bē. c. ſi pau per. li. vj. ⁊. ff. de acti. ⁊ ob. l. ꝗ cū herede. Ar. ad cōfirmationē hu ius diſtinctōis. qꝛ iure cauet̉ ꝙ ſublato teſtō pr̄no de iure ciuili nō totū tollit̉ pupillare qꝛ nulle remanēt reliꝗe pr̄ni. ff. de īoffi. te. l. pap.§. ſꝫ nec īpuberis. ⁊ de vulga. ⁊ pupil. ſub. l. in ſubſtitutiōe. ⁊. l. ex duobꝰ.§. vl. ⁊. l. ſi ꝯtra tab. ⁊ ibi no. Si cōſtat eē īpulſiuam tūc finita cā nō finit̉ effectꝰ. vt. ff. de do. l. ij.§. vl. ⁊. l. ſe. Et qd̓ dici ſolet vulgariter de calfurnia. ff. de poſtu. l. i.§. ſexuꝫ. Sꝫ ſi dubita tur vtrū fuerit finalis vel īpulſiua preſumit̉ in dubio īpulſiua. ⁊ iō ea finita nō finit̉ effectꝰ. vt de cōdi. ⁊ demō. l. cū tale.§. falſaꝫ cāꝫ. ⁊. l. ticio.§. ſi cū an̄ nup. ⁊ de vſufru. l. gn̄ali.§. duas. ⁊ de dona. ī ter vi. ⁊ vx. l. ſꝫ ſi duos.§. fi. C. de iure do. l. ſi mulier. Idem. ¶ Indultū a iure beneficiū nō eſt alicui auferendum. Adulgetur reo a iure ꝙ poſſit pl̓es ex ceptōes ꝓponere vt. jͣ. eo. c. nullus pluribꝰ. ⁊. ff. de excep. l. is ꝗ dic̄. ⁊. l. nēo Et iō nō pōt auferri ꝑ hominē. Itē indulget̉ reo ꝑ. l. ꝙ oēs exceptōes dilatorias ⁊ d̓clīatorias ꝓpo nere poſſit vſqꝫ ad lit. ꝯte. C. d̓ ꝓba. l. exceptionē. ⁊ d̓ exce. l. vlt. ⁊ pe. d̓ ꝓcu. l. ita demū. ⁊ iō n̄ dꝫ auferri ꝑ hoīeꝫ. Itē īdulget̉ reo ꝑ l. ꝙ poſſit opponere ꝑemptorias qn̄cūqꝫ an̄ ſnīam. vt. C. ſe. re. nō poſſe. l. ꝑemptorias. ⁊ iō nō dꝫ auferri ꝑ hominē. qꝛ indultū a b iij

iure bn̄ficium nō eſt alicui auferendū. vt hic ⁊ in auc̄. de nup§. ſi nō ſolū. col. iiij. Itē a iure indulget̉ cōdēnato ad cōdēnationeꝫ ſoluendā tp̄s qͣtuor mēſiū. C. de vſuris rei iudi. l. ij. Et ideo non dꝫ nec pōt auferri ꝑ iudicē ſine cāe cognitione. vt. ff. de re iu. l. ij. ⁊ iiij.§. ſi ꝗs ꝯdēnatus. ¶ Itē indulget̉ filio a. l. ꝙ hꝫ legitimaꝫ de bonis pr̄is. vt in aucͣ. de trien. ⁊ ſe.§. i. col. iij. ⁊ iō non pōt auferri ꝑ pr̄eꝫ niſi ī caſibꝰ a iure ꝑmiſſis. ī ꝗbꝰ lꝫ filiū exheredare ī illis.n. ī quibꝰ exheredare lꝫ nihil oīno relinquere tenet̉. vt in aucͣ. de here di. ⁊ fal.§. exheredatos. col. i. ⁊ de īmē. do. in filios fac.§. vlt. col. viij. q̄ eſt. C. de li. p̄. aucͣ. nō lꝫ. ⁊ vt cū de ap. cog.§. aliud. ⁊.§. ſe. Iē īdulget̉ a iure illi ꝯͣ quē ſnīa lata ē tꝑe. x. dierū ad appellandū vt in aucͣ. de ap. circa pͥn. col. iiij. Itē īdulget̉ appellanti ad ap. ꝓ ſequēdā ānus ⁊ ex cā biēniū. vt in aucͣ. de his ꝗ ingre. ad ap. col. v. ⁊ iō ei n̄ ē auferēdū vt hͨ. ⁊ finita ēt iſtiꝰ regl̓e alia īueniūt̉ exēpla regulā cōfirmātia. tn̄ eſt ꝯͣ regulā qꝛ pater a iure vſufruc. hꝫ in bonis aduētiticijs filij. vt. C. de bonis q̄ lib. l. cū oꝫ. ⁊. l. fi. ⁊ tn̄ pōt au ferri ꝑ hominē relīquētē ea conditione ne ad patrē ꝑueniat vſuf. vt in aucͣ. vt liceat matri ⁊ auie. in pͥn. ſed illd̓ ſit legis aucͣtate ⁊ iō nō vr̄ auferri ꝑ hoīem ſed ꝑ legē q̄ auferendi ptātem cōcedit. vt C. vbi ⁊ apud quos in inte. re. agi. l. vl. ⁊. ff. qd̓ cuiuſqꝫ vniuer. no. l. itē eorū.§. ſi decuriōes. ⁊ de le. ij. l. vnū ex familia.§. ſi d̓ falcidia Et ꝯſtat ꝙ vna lex pōt tollere ⁊ multo fortiꝰ extenuare vires ⁊ effectū alteriꝰ cū cui plus licꝫ: liceat ⁊ qd̓ minus. vt. jͣ. eo. c. cui licet. ¶ Itē a lege dat̉ marito adminiſtratio bonoꝝ parafrenaliū vxo ris. ⁊ tn̄ pōt auferri ꝑ hominē.i. ꝑ mulieris ꝓhibitionē. vt ꝓbat̉. C. de pac. conuē. l. hac. l. Sed eadem ſponſio pōt habere locuꝫ Ad maͣꝫ aūt regl̓e ⁊ dictorū exēplorū in regula poſitorū ꝑtinet q̄ rere. Prīo ſi iudex ſtatuat tp̄s certū ad dilatorias vel d̓clīatoriaſ exceptiōes opponēdas. an poſt illud tp̄s ⁊ an̄ lit. cōteſt. poſſit op ponere. Itē ſi ſtatuat certū tēpus ad opponēdas ꝑemptiōes an poſt illud tp̄s ⁊ an̄ ſnīam poſſint ꝓponi. ⁊ vr̄ ꝙ ſic. qꝛ bn̄ficiuꝫ ꝓponēdi dilatorias vſqꝫ ad lit. cōteſt. eſt a iure indultū. Itē ꝓponē di ꝑemptorias vſqꝫ ad ſnīam eſt ſimiliter a iure indultuꝫ. vt. d. l. exceptionē. ⁊ vl. ⁊ pe. ⁊. l. ꝑemptorias. ergo nō pōt auferri vel exrenuari ꝑ iudicē vt hic. ⁊ de re iudi. l. iiij.§. ſi ꝗs ꝯdēnatꝰ. ⁊ ī aucͣ. de nuptijs.§. ſi nō ſolū. col. iiij. Cōtra vr̄ ꝙ poſſit qꝛ iudex pōt limitare tp̄s. ⁊ poſt illud tēpus a iudice limitatū excludit̉ litigator. vt. ff. de accu. l. cū ticio. īmo plus qꝛ nō proſequēdo īfra tp̄s a iudice prefinitū deſiſtere vr̄ ⁊ iuri ſuo renunciare. vt. ff. ad turpil. l. ab accuſatiōe.§. deſtitiſſe. itē ꝓ hoc eſt. C. ꝗ accu. nō poſ. l. ſi ea. ⁊ de inge. ⁊ ma. l. diffamari. ff. de opti. le. l. mācipiorū. ⁊ de cur. bo. dā. l. i. ⁊ de bo. aucͣ. iu. poſ. l. iiij. et qꝛ iure cauet̉ ꝙ iudex pōt dene gari iuriſditi. vt. ff. ex quibꝰ ca. ma. l. ſꝫ ⁊ ſi ꝑ p̄torē.§. ſꝫ ⁊ ſi cuꝫ de creto. Sꝫ hoc ar. nihil ad ꝓpoſitū qꝛ cū loquunt̉ oīa in actore cui poſt tp̄s cū cā a iudice p̄finitū agēdi ptās denegat̉. qō aūt poni tur ī reo volēte pꝰ tp̄s a iudice p̄finitū exceptionē ꝓponer̄. ⁊ iō cū fauorabiliores ſint rei ꝙͣ actores. vt in regula iuris. ꝯſtat non ꝓce dere argumētū ꝑ p̄dicta q̄ inducunt̉ a ſimili vel pari. Tn̄ ꝓbabiliter dici poteſt ꝙ aut iudex limitauit tp̄s cū cāe cognitōe aūt ſine et ſi cū cāe cognitione. nō poſſit poſt tp̄s limitatū a iudice excepti ones ꝓponere. ar. ff. de re iu. l. ij. niſi ꝙ vbi tp̄s qd̓ īdulget̉ reo ꝑ l. limitari p̄t ꝑ iudicē cū cāe cognitōe. ſi ꝟo ſine cāe cognitōe ꝓpo nere pōt ēt poſt tp̄s. vt. jͣ. eo. l. iiij.§. ſi ꝗs condēnatꝰ. ar. ad p̄dcā ff. de his ꝗ no. infa. ꝗd ergo.§. pena grauior. vbi de hoc. ¶ Iteꝫ q̄ri pōt an tp̄s. x. dierū qd̓ dat̉ ad appellandū poſſit ꝑ iudicē minui ⁊ vr̄ ꝙ nō ꝑ hāc regulā ⁊ ꝑ iura p̄alle. ecōtra ꝙ poſſit. ff. de re iudi. l. ij. ⁊ oēs. ll. ſuꝑius alle. ī. q. ꝓx. p̄cedēti q̄ inducūt̉ ꝓut pōit actorē appellare. cū is ſit actor in cā ap. ꝗ fuit reꝰ in cā principali vt dici ſolet in aucͣ. de his ꝗ ad ap. ingre.§. illud quoqꝫ. col. v. ⁊ pꝫ ex eo ꝙ pēdēte ap. nihil eſt īnouandū. vt. ff. nil īnouari ꝑ totū. ⁊. C. de ap. l. iiij. ¶ Itē qꝛ iure cauet̉ ꝙ dilatiōes ſunt arbitrarie. vt. ff. de iudi. l. nō nunꝙͣ. ⁊. C. de dila. l. i. ⁊. l. ſiue ꝑs. tn̄ cōiter dicit̉ ⁊ te net̉ ꝙ cū hoc tp̄s. x. dierū ꝯcedat̉ a lege ſine aliquo miniſterio iu dicantis tacito vel exp̄ſſo ꝙ nō poſſit ꝑ iudicē minui. ar. iſtiꝰ regu le ⁊ in aucͣ. d̓ nup.§. ꝗ nō ſolū ⁊.§. ſi ꝟo. ⁊ de re iudic. l. iiij.§. ſi ꝗs ꝯdēnatus. Ad ꝯtraria pꝫ rn̄ſio qꝛ oīa loquunt̉ in tꝑe qd̓ dat̉ tacito vel exp̄ſſo.i. ꝑ. l. intellectū. cū iudex nō ſtatuit miniſterio iudicā tis. ¶ Itē q̄ri pōt an legitīa q̄ debet̉ filio in bonis pr̄is poſſit auferri vel minui ꝑ. l. municipalē. ⁊ vr̄ ꝙ nō. qꝛ cū bn̄ficiuꝫ ſit a iure ꝯceſſū ſeꝗt̉ ꝙ nō poſſit auferri. vt hͨ ⁊ p̄al.§. nō ſolū. Itē qꝛ. l. mu nicipalis eſt ius vt. ff. d̓ iuſti. ⁊ iur. l. ius ciuile. l. ⁊ oēs populi. ⁊ iure ci. iura ſanguinis nō pn̄t dirimi. vt. ff. eo. l. iura. ergo nec legitima q̄ iure ſanguīs debet̉ p̄t auferri. p̄terea ius agnatiōis nō p̄t tolli ꝑ pac. vt. ff. d̓ pac. l. ius agnatiōis. ergo nec ꝑ ſtatutū ſiue legē mu nicipalē qꝛ in his demū valet lex municipalis ī ꝗbꝰ ⁊ pactū. vt no. C. de decur. l. decurionū. li. x. ſuꝑ ip̄a rubrica. ¶ Preterea ſi veꝝ ē ꝙ ī his demū valꝫ. l. municipalis in ꝗbꝰ ⁊ pactū vt dictū eſt d̓ neceſſitate ſeꝗt̉ ꝙ nō poſſit debitā iure nature tollere vel minuere. qꝛ nec pactū pōt vt. C. d̓ īoffi. te. l. ſi qn̄.§. illd̓. Itē ex eodē ar. ꝯclu dit̉ qꝛ cū ſit qͣſi pactū ſuꝑ futura ſucceſſiōe diſponēdo minuēdo vel tollēdo in totū ſeꝗt̉ ꝙ nō valeat pactū. vt. C. d̓ pac. l. pactū. ⁊ l. fi. ⁊ d̓ col. l. pactū. ⁊ de ſuis ⁊ le. heredi. l. fi. Preterea legitīa de bonis patentuꝫ debet̉ iure nature. vt in aucͣ. de here. ⁊ fal.§. pri mū itaqꝫ col. i. ⁊. ff. vn̄ li. l. ſcripto. ī fi. ⁊ de bo. dā. l. cū rō. Sꝫ ius naͣle eſt īmutabile. vt īſti. de iure naͣli.§. pe. ⁊. ff. de capi. di. l. eos. ergo ius cōſequēdi legitimaꝫ d̓ bonis pr̄nis erit ꝯn̄ter īmutabile. Oppoſitū huiꝰ on̄dit̉ qꝛ certū ē ꝙ vnū ius ciuile tolli poſſet ꝑ alid̓ vt īſti. de iure na.§. pe. ff. de le. l. d̓ ꝗbꝰ. ⁊. l. nō ē nouū. Sꝫ ꝙ portio patronoꝝ bonoꝝ liberis debeat̉ iure poſitiuo ciuili eſt indul tū nō naturali. vt. C. de le. here. l. lege. xij. ta. ⁊ in aucͣ. de triē. ⁊ ſe. §. i. Itē pꝫ in aucͣ. de here. ⁊ fal. l. pͥma.§. ſi ꝗs aūt. Naꝫ ibi dicit ꝙ lex neceſſitatē īponit relinquēdi legitimā ⁊ legē ꝯſtat eē iuris ci uilis ſpēm vel partē. vt. ff. de iuſti. ⁊ iur. l. lus ciuile. ergo ius ciuile neceſſitatē īponit relinquēdi legitimā. ergo ꝑ oppoſitū ius ciuile tollit̉. abſurdū.n. vr̄ ꝙ ius naͣle ẜꝫ ꝙ nihil ꝓpriū erat cū iuregētiū dominia ſint diſtincta. vt. ff. de iuſti. ⁊ iur. l. ex hoc iure. pr̄eꝫ ad re linquendū aſtrīgat. Itē cū iure naͣli ⁊ gētiū ius teſtādi fuerit inco gnitū qd̓ pꝫ qꝛ iure ciuili ꝙ ē poſteriꝰ ē īductū. vt īſti. d̓teſta. ¶ Itē cū ad pr̄na bona vocent̉ filij ꝑ. l. iuris veteris cōſtat ꝙ ꝑ hr̄ditatis petitionē. vt. ff. de hr̄ditatis petitiōe. l. i. ⁊. iij. Sꝫ ipſa tolli pōt qꝛ iure ciuili īducta. vt in eo. ti. l. itē veniūt.§. cū aūt. Ergo ſublata via ꝑ quā venit̉ ad bona ⁊ ip̄a bona tollunt̉. qꝛ ſublato medio ſine quo ad extremū ꝑueniri nō pōt ⁊ ip̄m extremū in effectu ſublatū vr̄. Nā ſb̓lata q̄rela ꝑ quā venit̉ ad hr̄ditatis petitionē ip̄a hr̄ditatꝭ petitio ſb̓lata vr̄. vt. C. d̓ īof. teſta. l. ſancimꝰ.§. vl. ¶ Itē ſublato iur̄ r̄ſtōnis ꝑ qd̓ ꝑuēit̉ ad r̄ciſoria ⁊ ip̄a reſciſoria ſublatavr̄ vt. ff. d̓ ac. ⁊ ob. l. ī honorarijs.§. ſi cū r̄ſciſſa. Itē ſublato iur̄ of ferēdi ꝑ qd̓ ꝑuenit̉ ad pignoraticiā. ⁊ ipſa pignoraticia ſublata vi det̉. vt. C. de p̄ſcrip. xxx. vel. xl. an. l. cū notiſſimi. ⁊ no. ff. de dā. in fec. l. ſi finita.§. poſtea aūt. ⁊ qd̓ dicit̉ debito iure nature dꝫ exponi ⁊ intelligi iure ciuili ꝑſuadēte naturali cōiunctiōe cōſtituto. vt alias exponit̉. ff. de ꝟbo. ſi. l. ꝓnūciatio.§. familie. ꝓpter q̄ vr̄ dicendū ꝙ de rigore iuris legitīa poſſit diminui ⁊ auferri ꝑ. l. muni cipalē. ſed eꝗtas in genere tradita vr̄ ſuadere ꝯtrariū. Et ideo ri gor p̄ualet. vt dixi. sͣ. eo. c. ij. Idem. ¶ Non firmat̉ tractu tꝑis qd̓ de iure ab initio non ſubſiſtit. I duo minores. vij. an. contraxerunt ſpon ſalia nō tenēt ab initio de iure nec ſo lo tractu temporis confirmantur. Item ſi duo impuberes vel vnus pubes ⁊ alter impubes nō ꝓ ximi pubertati ⁊ in quibus etatem malitia nō ſuꝑ plebat cōtraxerunt matrimonium per verba de preſenti nō tenet ab initio de iure nec confirmatur ſolo temporis tractu de deſpō. impu. c. i. lib. vj. Item ſi aliquis impetrauit beneficium cum cura eo tempore quo non erat in etate legitima licꝫ poſtea fiat etatis le gitime impetratio nō cōfirmatur: ſed tempus date litterarum ſo lum attendit̉. sͣ. de reſcrip. ſi eo tꝑe. li. vj. Itē ſuīa q̄ nulla eſt ip̄o iure non firmat̉ aliquo tꝑis tractu. vt. ff. de ap. l. ſi exp̄ſſim. Item īſtitutio hr̄dis q̄ ab initio eſt īutilis ꝑꝑ ꝑſonā teſtātis qꝛ forte erat īpubes nō ꝯualeſcit lꝫ poſtea fiat pubes vel ſi erat ſeruꝰ nō ꝯuale ſcit lꝫ poſtea fiat liber. Vel ſi erat filiuſfa. nō ꝯualeſcit lꝫ poſtea fi at ſui iuris. Itē ſi erat furioſus nō firmat̉ lꝫ poſtea fiat ſane mētis Itē ſi erat captꝰ ab hoſtibꝰ nō firmat̉ lꝫ poſtea redeat vt hec oīa ꝓbant̉. ff. de teſta. l. ſi filiꝰ. ⁊. l. eiꝰ ⁊ de le. iij. l. i.§. i. Itē ſi erat īuti lis ꝑꝑ ꝑſonā heredis ſcripti qꝛ erat nō capax nō firmat̉ lꝫ poſtea fiat capax. Et hoc vult dicere regula poſita. ff. e. l. pe. Itē ⁊ teſtm̄ ⁊ oīs volūtas alia q̄ ē ab initio falſa tractu tꝑis nō firmat̉. vt. C. d̓ fal. l. ſicut. Itē legatū qd̓ ē ab initio īutile ꝓpter ꝑſonā legātis tm̄ vt qꝛ nō poterat teſtari ⁊ cōſequēter nec legata relinquere. vt. ff. d̓ le. i. l. ij. vel ꝓpter ꝑſonā legantis ⁊ legatarij vt quia legat teſtator

ẜuo ſuo vel legat herdi a ſe ipſo vel propter perſonam legatarij ⁊ eius a quo p̄ſtandum relinqͣtur vt qꝛ legat ſeruo heredis vel rōne rei legate vt qꝛ legantur marmora ⁊ colūne edibus iniuncte nō fir matur tractu tꝑis ⁊ ſi cā impedimenti remoueatur. vt ff. d̓ regula cato. l. i. in prin. ⁊ de le. i. l. cetera.§. i. ⁊. C. de le. l. ſeruis. ⁊ īſti. d̓ le. §. an ſeruo. Item in ſtipulatione qꝛ ſi ſtipulor rem ſacrā ſtipulatio nō firmatur lꝫ fiat prophana. Iteꝫ ſi ſtipulor hominē liberū nō firmatur ſtipulatio licet tractu tꝑis fiat ſeruus. vt. ff. de ver. ob. l. īter ſtipulātem.§. ſacram. ¶ Sed cōtra regulā vidētur multa obſtare ⁊ maxime. ff. de ſeruit. vrb. pre. l. per fūdum. ⁊ cōia p̄di. l. receptū vbi cōſtitutio ſeruitutis facta ꝑ vnum ſocioꝝ nō tenet ab initio ſꝫ poſtea cōfirmatur alijs conſentiētibus qn̄cūqꝫ. Item. C. d̓ contra ctibus iudicū. l. vna. vbi donatio in officialē inutiliter colata tractu tꝑis firmatur. C. de nup. l. ⁊ ſi cōtra mādata. ⁊. ff. d̓ ritu nup. l. ſiꝗs in ſenatorio. Iteꝫ de le. iij. l. i.§. ſed ſi filius. vbi legatū quod eſt ab initio inutile firmatur tꝑis tractu. Iteꝫ. ff. de here. inſti. l. q̄ ſoluēdo. vbi inſtitutio que erat inutilis cōfirmatur tractu tꝑis. itē de cōdi. inſti. l. mulier.§. i. vbi manumiſſio q̄ ab initio fuit īutiliſ cō firmatur tꝑis tractu. ¶ Ad que oīa dicunt legiſte volētes ſoluere gn̓aliter ꝙ illud ꝙ ab initio de iure nō tenet nō firmat̉ tꝑis tractu ſolo ⁊ ita ītelligunt hāc regulā et. ff. e. l. qd̓ ab initio ⁊. l. pe. Sꝫ alijſ adminiculis cōcurrētibus ꝙ nō valet ab initio ex poſt facto firma tur. Et ita intelligūt oīa ſupradicta iura que videntur regule ꝯtra ria. que ſolutio lꝫ cōiter teneatur per omēs nō procedit d̓iure. qꝛ ſi teſtatur impubes ⁊ morit̉ factus pubes adminiculum ſuꝑuenit ⁊ tn̄ teſtm̄ non cōfirmatur. Si teſtatur filiuſfa. ⁊ poſtea fiat ſui iuriſ adminiculū ſuꝑuenit ⁊ tn̄ teſtm̄ non cōfirmatur. Idem in furioſo licet poſtea fiat ſane mētis. Idē in capto ſi poſtea redeat ab hoſti bus. idem in re mea q̄ mihi pure legatur. nā lꝫ adminiculuꝫ ſuper ueuiat qꝛ deſinit eē mea non firmatur legatū. Ideꝫ in re ſacra que poſtea fiat ꝓphana. Et in homine libero ꝗ poſtea fiat ſeruus. naꝫ in his oībus ſuperuenit adminiculum qꝛ ceſſauit cā impedimenti ⁊ tamen qd̓ ab initio fuit inutile nō confirmatur tꝑis tractu. ⁊ iō clarius pōt dici ad oīa ꝙ aūt durat cā impediens aut ceſſat ⁊ nulla ſuperuenit confirmans. aut ceſſauit ⁊ ſuꝑuenit confirmans. Primo enim caſu regula ſimpliciter vera eſt qꝛ qd̓ ab initio non valꝫ tractu tꝑis nō firmat̉ vt hic. ⁊. ff. e. l. qd̓ ab initio ⁊. l. penultima ⁊ C. de fal. ſicut ⁊. ff. de appella. l. ſi exp̄ſſim. Secūdo caſa ſcilꝫ quan do ſolum ceſſauit cā impediens ⁊ non ſuperuenit cā confirmans idem. qꝛ qd̓ non tenuit non cōfirmatur. vt. ff. de ver. obli. l. inter ſti pulantem.§. ſacrā. ⁊ de teſta. l. eiꝰ. ⁊. l. ſi filius ⁊ de le. i. l. cetera.§. i. ⁊. C. de legi. l. ſeruꝰ. inſti. de le.§. an ſeruo ⁊ sͣ. de reſcrip. c. ſi eo tꝑe. In tertio qn̄ ceſſauit impediens ⁊ ſuꝑuenit cōfirmās tūc regu la locū nō hꝫ vt patet ſiꝗs bene inſpexerit in oībus cōtrarijs ſupra dictis. Nam in. l. ꝓfūdū. ⁊. l. receptū defectus cōſenſus ſocij red debat cōſtitutionē ſeruitutis inutilem ⁊ iō qꝛ ceſſauit defectꝰ ⁊ ſuꝑ uenit ꝯſenſus confirmatur ꝯſtō ẜuitutis. Item. C. de cōtra. iudi. ī pedimētum donatiōis erat offm̄. ⁊ iō qꝛ ceſſauit offm̄ ⁊ ſuꝑuenit volūtas exp̄ſſa vel tacita ex tꝑis diuturnitate p̄ſumpta confirmat̉ donatio. ⁊ idē in. l. ⁊ ſi ꝯtra mādata ⁊ in. l. ſiꝗs in ſenatorio. ⁊. l. i. d̓ le. iij.§. ſꝫ ſi filius. ⁊ in. l. ſi deportati ẜuo ⁊. l. mulier.§. i. ⁊ d̓ ꝯdi. ī ſti. l. ſi qn̄. C. ſi maior factꝰ fuerit. et in. l. ꝙ ī reꝝ.§. i. d̓ le. i. l. legata īutilit̉. e. ti. et. sͣ. d̓ deſpō. īpu. c. i. qꝛ ibi ceſſauit cā īpediens.i. minor etas et ſuꝑuenit cā ꝯfirmās.i. ꝯſenſus nouus ꝑ verba exp̄ſſa vel ꝑ alios nouos actus extrīſeeos declaratos. Et idē in. l. tribunuſ.§. vlt. ⁊. l. ſi filius. ff. d̓ teſt. mili. et ī oībꝰ alijs in ꝗbꝰ cauet̉ ꝙ īutile a pͥn cipio tractu tꝑis ꝯfirmat̉. Itē cōtra regulā vr̄. ff. de regula cato. l. i. et. ij. ſꝫ ſcribūt legiſte. ff. e. l. qd̓ ab initio. ꝙ ſpālia ſūt tn̄ nihil ē qꝛ tex. alit̓ ſoluit ī p̄alle. l. ī ver. q̄ diffinitio. ff. de regula cato dicͣ.n. ꝙ multū refert vtrū aliqd̓ pure ꝯcipiat̉ īutiliter et tūc tractu tꝑis nō firmat̉. aut ſub ꝯditiōe et tūc pēdēte ꝯditiōe pōt dici inutile cū ſit nullū et iō nō īpedit effectū aſſumere ꝑ cōditionis emētum: cum qd̓ nullum eſt vitiari non poſſit. vt. ff. de iniuſto te. l. nam et ſi ſub ꝯditione. Idem. ¶ Non eſt ſine culpa qui rei q̄ ad ſe non ꝑtinet ſe īmiſcet. Iquis aſſerit ſe iuriſꝑitū cū canonici ⁊ ciuilis ſit iuris ignarꝰ et p̄textu aſſertiōis fu erit aſſūptꝰ ī iudicē et ꝑ īperitiā male iudicauit vr̄ fuiſſe ī culpa qꝛ ſe īmiſcuit rei ad ſe nō ꝑtinēti et ꝓ pterea iure cauet̉ ꝙ ipſe tenet̉ actiōe in ſcm̄ in ꝙͣtū religioni iudi cantis videbit̉ equum. ff. de var. cog. l. ſi iudex et de acti. et ob. l. ex maleficijs.§. ſi iudex et inſti. de obli. que ex quaſi deli. ī prin. Et idem dico in eo qui ſe aſſerit medicum cum medicinam ignorat ⁊ per imperitiam aliquem ledit. vt. ff. de offi. preſi. l. illicitas.§. ſicut ⁊ inſti. ad. l. aꝗl.§. imperitia. Idem in quolibet artifice aſſerente ſe peritum cum ſit imperitus qꝛ culpa eſt īmiſcere ſe rei ad ſe non pertinenti vt. ff. loca. l. ſi quis fundum.§. celſus. ⁊. l. iteꝫ quare.§. ſi gēma. ⁊. ad. l. aquil. l. ideꝫ iuris in fi. Fallit in menſore qui de dolo tm̄ tenetur ⁊ ſi imperite verſatus fuerit. ſibi eniꝫ imputari debet qui eū adhibuit niſi fuerit in lata culpa que dolo aſſimilatur. ff. ſi men. fal. mo. di. l. i.§. hec actio. Item in eo qui inuadit poſſeſſionem vacantem quia cuꝫ ſciat eam ad ſe non ꝑtinere videt̉ fuiſſe in culpa ⁊ ꝓpterea tenet̉. C. vnde vi. l. fi. ¶ Sed nūꝗd ille ꝗ potuit impedire ne alius lederet̉ ⁊ non īpediuit teneat̉. De iure canonico planū eſt ꝙ tenetur qꝛ nō impediendo cuꝫ poſſet vr̄ ꝑticipaſſe delictum ſeu fauorē prebuiſſe delinquenti vt. sͣ. de ſen. ex. c. dilecto De iure āt ciuili videtur pͥma facie idē qd̓ de iure canonico qꝛ iure cauetur ꝙ ſi ẜuꝰ ſciēte dn̄o ⁊ ꝓhibere nolēte occidat dn̄s occidiſſe videtur vt. ff. de noxa. l. ij. in pͥn. Iteꝫ ꝗ ꝓpoſitū ſuū non ꝓtexit cū poſſet in pari cā facinoris eſt hn̄dus. vt. ff. de re mil. l. oē delictum .§. ꝗ propoſitū. ¶ Sꝫ ꝯͣriū huius d̓terminat̉. ff. e. l. culpa caret qui ſcit ⁊ ꝓhibere non pōt. textꝰ tn̄ illiꝰ. l. eſt in ꝯͣrium argu. a ꝯͣrio ſenſu ſumpto qꝛ ſi culpa caret ꝗ prohibere non p̄t. ergo ſi prohibere pōt videtur eſſe in culpa. tn̄ ꝓ illa opinione īduci poſſet qꝛ iure cauetur ꝙ ẜuꝰ ꝗ potuit opem ferre dn̄o ⁊ nō tulit capite punit̉. vt. ff. ad ſilla. l. i.§. eodem aūt. tn̄ libero homini vel proximo ex cauſa fi deicō. liberando non imputatur ſi opem ferre potuit ⁊ non tulit vt. jͣ. e. l. i.§. ſed in eo. Item videtur iſta regula impedire officium tractatus de neg. geſ. quia cuꝫ gerens aliena negocia ſine mādato ſit in culpa debet ſibi actio denegari. tamen cōſueta eſt ⁊ facilis ſo lutio qꝛ cuꝫ generaliter homo homini offm̄ debeat. vt. ff. de ſeruis expor. l. ſeruus. ea lege magis ſuum officium videtur adimplere ꝙͣ culpabiliter rei aliene ſe īmiſcere quia appellans pro damnato dici tur facere rem ſuam quaſi ſua interſit ratione illius officij et cogita tionis quod inter homines natura conſtituit. vt. ff. de iuſti. et iure .l. vt vim. et de appel. l. nō tantum. et quando apel. ſit. l. ij.§. fi. Dynus. Idem. ¶ Nullus pluribus vti defenſionibus ꝓhibetur. Aniſi negaui me eē debitoreꝫ ad mei defenſionē ⁊ ſic ꝓpoſui exceptionē pacti ſiue ītētōis nihil ominꝰ poſſū poſtea ꝓponere exceptionē pacti ⁊ rei iudi cate. ⁊ alias vt in regula iuris nemo ex his in prin. ff. e. Item ſi primo propoſui exceptitonē pacti vel iuriſiurandi poſſuꝫ poſtea proponere exceptionē rei iudi. vt. ff. de excep. l. is qui. Iteꝫ ſimul ⁊ ſemel poſſum proponere plures exceptiones vt pacti iuriſ iurandi ⁊ rei iudi. vt. ff. de excep. l. nemo prohibetur. Eſt ergo effe ctus regule ꝙ ſimul ⁊ diuerſis tꝑibus proponere poſſuꝫ plures de fenſiōes ꝗbꝰ oībꝰ mediātibꝰ vel aliqͣ eaꝝ excludā intētiōeꝫ actoris ¶ Sꝫ oppo. ⁊ videt̉ ꝙ ſi propoſui vnā nō poſſuꝫ proponere aliā. Si eniꝫ ꝯuentus actione noxali negaui me ſeruū hr̄e in ptāte ⁊ cō uictus de mendatio volo me dicere ſeruum hr̄e in ptāte ⁊ cōueni ri noxaliter non ſuz audiendus. vt. ff. de noxa. l. quotiens.§. p̄tor. ⁊. l. ſi ſeruus depoſitus.§. ſi negauit. ¶ Iteꝫ ſi ꝯuentus de paupe rie negaui quadrupedē meū eſſe ⁊ ꝯuictus d̓ mendatio volo dice re meuꝫ eſſe ⁊ dare pro noxa. non audior. vt. ff. ſi quadru. pau. fe. di. l. i.§. interdū. Item ſi rei ven. ꝯuentꝰ negabam me poſſidere ⁊ cōuictus d̓ mēdacio volo me dicere poſſidere ⁊ paratū ſuſcipere iudicū nō audior. nam poſſeſſio nihilominꝰ tranſfertur ad actorē vt. ff. de rei ven. l. fi. Itē ſi cōuētus hypotecaria nego rē debitoris ⁊ poſtea ꝓbato dn̄io debitoris volo dicere mihi primo obligatū fuiſſe non audior vt in aucͣ. de triē. ⁊ ſemiſ.§. illud quoqꝫ. col. iij. ⁊. C. ꝗ po. inpig. ha. aucͣ. item poſſeſſor. Item ſi negaui ſcripturā meā que ꝯͣ me ꝓducebat̉ vl̓ negaui numerationē ⁊ poſtea ꝯuictꝰ volo cōfiteri ſcripturā meā ⁊ numerationem ⁊ allegare ſolutionē nō audior qꝛ nihilominus ꝯdēnabor in duplum vt ī auc̄. de trien. ⁊ ſe. col. iij.§. ſtudiuꝫ quoqꝫ. ⁊. C. d̓ n̄ nu. pe. auc. ꝯͣ ꝗ ꝓpriā. Sꝫ in omnibus his dicūt quod ſpecialia ſunt. Ratio aūt ſpecialitatis eſt vt mēdatiū puniat̉. vbicūqꝫ ergo d̓p̄hēdit̉ ī ꝓponēte d̓fēſiōis mē daciū idē erit dicendum per omnia. cū vbi eadē rō ē ideꝫ ius debe at ſtatui. Sꝫ vbi ꝓponuntur exceptiones ꝯtrarie neceſſe eſt ineſſe

mēdaciū qꝛ ſi vna ē vera eiꝰ ꝯtraria neceſſario erit falſa. cū ad poſitionē vniꝰ ꝯtrarioꝝ ſeqͣtur remotio alteriꝰ. ff. d̓ ver. ſig. l. hͨ verba. ⁊ d̓ īſti. l. ſꝫ ⁊ ſi pupillꝰ.§. ſi īſtitoria ⁊ ꝑꝑ hͨ opinio illoꝝ ꝗ dn̄t licere ꝓ ponere exceptiōes ꝯtrarias n̄ ꝓcedit. ¶ Un̄ mihi vr̄ clarius diſtin guēdū qꝛ dico aut exceptōes q̄ vidētur ꝯͣrie ꝓponūt̉ ꝯditiōaliter aut ſimpl̓r. ⁊ ſi ꝯditōnaliter ꝓponi pn̄t ēt ꝯtrarie verbi gr̄a qꝛ dico me debitorē n̄ eē ſꝫ ſi ꝯtīgat ꝓbari me debitorē eē ꝓpono exceptōꝫ pacti d̓ n̄ petēdo vel ſolutiōis vel aliā ſil̓em. vt. C. d̓ excep. l. ſi ꝗdē ī fi. ſꝫ ſi ꝓponūt̉ ſimplicit̓ aūt ē poſſibile pͥmā ꝯuerti aſſertōeꝫ ⁊ cō currere cū ſcd̓a aut n̄. in pͥmo cāu qn̄ ē poſſibile pͥmā cū ſecūda cōcurrere.i. ē poſſibile id qd̓ ī vtraqꝫ ꝯtinet̉ ſimul verū eē tūc lꝫ plureſ ꝓponere ſimul ⁊ diuerſis tꝑibꝰ ⁊ ita loꝗt̉ iſta regula ⁊. ff. e. l. nemo ꝓhibet̉. Sꝫ ſi nō ē poſſibile pͥmā ꝯuerti aſſertionē cū ſecunda con currere.i. n̄ eſt poſſibile ſil̓ veꝝ eſſe qd̓ ī vtraqꝫ ꝯtinetur qꝛ ī vna negat in altera affirmat ⁊ affirmatō ⁊ negatio ſūt directe ꝯtraria tūc dico ꝙ non audietur. vt in auten. de trien. ⁊ ſe.§. ſtudiū vero ⁊.§. illud quoqꝫ col. iij. ⁊. C. d̓ non numerata pecunia auten. con. qui ꝓpriam de cōpen. l. fi. ⁊. qui po. in pig. ha. auc̓. itē poſſeſſor. ⁊. ff. d̓ rei vē. l. fi. ⁊ ſi quadru. pau fe. di. l. i.§. īterdū de noxa. l. fi. ⁊. l. ſi ſer uus.§. ſi negauerit. ¶ Itē op. qꝛ iure cauetur ꝙ reus in exceptiōe eſt actor. vt. ff. de excep. l. i. ⁊ de ꝓba. l. ī exceptionibꝰ in pͥn. ſed actor non pōt plures actiōes ꝓponere. ſed vnā de pluribꝰ dꝫ eligere ff. eo. l. nemo.§. quoti. ⁊ de tribu. l. ꝙ ī herede.§. eligere. ergo nec reus poterit oponere plures defenſiōes vt vr̄. ¶ Rn̄deo ⁊ dico ꝙ ꝙͣuis plures actōes actor nō poſſit ſimul ꝓponere plures tn̄ excep tiōes reus pōt ꝓponere ſiue ex eadem ſiue ex diuerſis cauſis origi nē ſumētes vt hic. ⁊ preal. l. is qui dicit. ⁊. l. nemo. Ratio autē eſt qͣ re alid̓ in vno ⁊ aliud ī alio qꝛ fauorabiliores ſunt rei ꝙͣ actores. vt in regula iuris. Ratio rationis ē qꝛ in ptāte eſt actorū quando ꝓuocent. non in ptāte reorū quando ꝓuocētur. vt. ff. de doli excep. l. puer.§. fi. C. Sed an ꝑ viam cumulatiōis ꝓponere poterit plu res actiōes. Quidā nō ītelligētes cumulatiōis materiā dn̄t ſimpli citer ꝙ nō vt in p̄dicto.§. quotiēs. ⁊ ideo ꝯtractꝰ de cumulatione cōiter valet ⁊ ſit vtilis apud canoniſtas ſicut apud legiſtas. qꝛ ẜm canones dꝫ expͥmi res in cā licet nō actio nūquid pēdēte pͥmo iudi cio licebit eandē rem ex alia cauſa petere vel an licebit aliā rē petere ex eadē cauſa hec enim eſt cumulationis natura. ¶ Ad huius d̓ clarationē ⁊ intellectū querendum eſt an cumulatio ſit admitten da ⁊ in quibꝰ caſibus. Et circa hoc primo inquirēdum eſt an pͥnci pia ſiue regule que de cumulatiōe tradūtur ſint vere qꝛ principijs ignoratis ignorari oportet ⁊ ea que ſūt poſt principia. arg. in aucͣ. de non alie.§. ſi minꝰ. Regula aūt cū de cumulatiōe permittenda tractat̉ tradi debet copulate hoc modo vbi plures ſunt actiones non contrarie ⁊ que electione non tolluntur ⁊ in prina quaruꝫ ab ſolutoria lata non parit exceptitionē rei iudi. in ſecunda ibi admit tit̉ cumulatio. Sed cū tractat̉ de cumulatione īpediēda debet tra di regula diſiunctiue ⁊ hoc modo vbi plures ſunt contrarie actio nes vel que electione tollūt̉ vel in quarū prima abſolutoria lata pa rit exceptiōem rei iudicate in ſecunda ibi repellitur cumulatio. qd̓ aūt predicta regula copulatiue poſita ſit vera oſtendo ſic. primo per illud generale non debet expectari caſus cuius nihil operatur euentus. vt. ff. de fideiuſ. l. pe. ⁊ ad velle. l. aliquādo.§. fi. Sꝫ certū ē ꝙ abſolutoria lata in petitōe prima non parit excep. rei iudicate in ſecūda quandocūqꝫ mutat̉ vt ꝑſona vel cauſa petēdi vel res vt .ff. de excep. rei iudi. l. cum de hoc. ⁊. l. cum queritur. ergo non de bet impediri ſecunda pendēte prima. Preterea in ſpe dubia cōſti tutus non debet eē melioris cōditionis ꝙͣ is qui eſt in ſpe certa vt ꝓbari poteſt ex. l. vlt. ff. de cōpen. ⁊ ex. l. eum qui duobus d̓ acꝗr. here. ⁊ d̓ le. iij. l. i. in pͥnc. ſed nondum abſolutus in prima eſt ī ſpe dubia ſed abſolutus eſt in ſpe certa. Si ergo dicimus petitōeꝫ ẜaꝫ ex alia cā ꝓpoſitā vel ad aliā rem ex cauſa eadem impediri pēdēte prima ⁊ cōcedi abſolutoriā latā ī prima tn̄ n̄ abſolutꝰ ē melioris cō ditiōis ꝙͣ abſolutus qd̓ eē nō debet vt dictū ē maxīe qꝛ nō ſolet actorlitē cōteſtando facere conditōeꝫ ſuā deteriorē vt ī regula iuris ff. e. n̄ ſolꝫ ⁊. ff. de nouatiōi. illa. Preterea probatur alio mō certū ē ꝙ appellatiōe pronūciatum extinguitur ⁊ ad eū ſtatū reducit̉ in quo erat poſt litē conteſtataꝫ ⁊ ante ſnīam. vt ꝓbatur per. l. ita de mū de ꝓcur. C. ⁊ per. l. qui cū maior.§. accuſaſſe de bonis lib. ff. de iniuſto teſt. l. ſiꝗs exheredato.§. hi aūt oēs. de penis. l. ij. ī. fi. Un̄ paria vidētur litem pēdere ⁊ appellationē interpoſitam eē ſed ap pellatione interpoſita licitum eſt plures cauſas cōiungere ſeu cumulare ex quibꝰ oſtēditur appel. iuſticiā cōtinere. ergo pendēte cā pͥncipali licere vr̄ plures cauſas cumulare ex quarū oīum vel uniꝰ ꝓbatiōe appareatrē deductā in iudicio debere deduci in cōden nationē. vt. l. ſcio.§. vlt. ff. de appel. Preterea pro hoc pōt induci inſti. de acti.§. ſi minus. intelligendo textum vt iacet de doli. except. apud celſum.§. iteꝫ queritur. Item poteſt probari per. l. vlti mam. C. de app. Nam vbi licitū eſt petitionē ex eadem cauſa ad aliam rem extendere ⁊ ſic ex his duabus probatur ⁊ ex.§. item q̄ritur prima pendente poſſe ex eadeꝫ cauſa agi ad id qd̓ plus eſt. ⁊ l. ſeio. probatur ad eandem rem agi poſſe ex alia cauſa. Ex duobꝰ primis ar. concluditur vtrunqꝫ cōmuniter. Preterea probari po teſt per. l. ſed ſi ante de excep. nam ibi prima ⁊ ſecunda petitio eā dem cauſam habēt conſiderato effectu ⁊ ad diuerſa proponunt̉. Et qꝛ abſolutoria lata in prima non parit exceptionem in ſecūda etiam admittitur cumulatio. ergo ⁊cͣ. Preterea poteſt probari ꝑ l. primā.§. qui autem. ff. quorū legatoruꝫ. dum dicit intelligendo litteram generaliter vt iacet quēadmodum ſolemus facere quan do incertum eſt que actio potius teneat nam duas dicamus ⁊c̄. ergo concluditur ex eo ꝙ due actiones ex diuerſis cauſis poſſunt eodem tempore ad idem proponi. ⁊ ex hoc cōcluditur cumulati ones concedi. Item ſecunda regula tradita diſiunctiue ſimiliter vera eſt qꝛ conſtat ꝙ vbi ſunt plures actiones contrarie propoſita vna repellitur alia. Ratio eniꝫ contrariorū eſt q̄ ē vt ꝓpoſito vno alterum intelligatur remoueri ad hoc fac̄. C. de fur. l. i. ⁊ ſi ſeruus extero. l. vnica. ⁊ de codicill. l. fi. ff. de inſti. l. ſed ⁊ ſi pupillus.§. in ſtitoria. ⁊ de ver. ſigni. l. hec verba. Item ſi electione tollitur vna electa precluditur alterius via. vt. ff. de noxa. l. electio ⁊ de tribu. ꝙ in heredem.§. eligere. Item vbi ſunt due in quarum prima ſen tentia lata parit exceptionē rei iudi. in ſecunda repellitur cumula tio. vt. ff. de excep. l. fundū. ⁊. l. fundi. apparet ergo ꝙ p̄miſſe due regule quarum prima permittit eumulationem. ſecunda denegat vere ſunt. ¶ Cōtrariū aūt predictorum arguo ſic. falſum ⁊ inofficioſum non ſunt contraria nec electione tolluntur nec abſolutoria lata in vno parit exceptioneꝫ rei iudicate in alio vt hec colligi poſ ſunt ex. l. eum qui de pe. here. ⁊. l. lucius. ff. de excep. ⁊. l. ꝯtra maiores. C. de inoffici. teſtamento. ⁊ tamen ab eodem propoſite impediunt ſe concurſu. ergo regula pͥma cumulationem admittens eſt falſa. Item noxal. actio detracta noxe deditione.i. inſolidum quādoqꝫ competens ⁊ cum noxe deditione.i. noxaliter quandoqꝫ ſimul proponuntur nec impediuntur concurſu ⁊ tamen abſolu toria lata in vna parit exceptionem rei iudicate in alia vt ī. l. ī delictis.§. ſi detracta. ff. de noxal. ergo regula ſecunda cumulationeꝫ impediens eſt falſa. Preterea petitorium ⁊ poſſeſſorium non ſūt oppoſita. ut patet in. l. i.§. huius autē. ff. vti poſ. nec electione tol luntur ⁊ cumulantur. vt in. l. cum fundum.§. fi. de vi ⁊ vi. ar. ⁊ ī. l. generaliter.§. nihil. de acqui. poſ. ⁊ tamen abſolutoria lata in pe titorio parit exceptionem rei iudicate in poſſeſſorio ut determina tum eſt in. l. ij. ⁊. iij.§. quidam. ff. de interdictis. ergo predicta re gula ſecunda cumulationem impediens eſt falſa. Preterea hypothecaria ⁊ perſonalis ſunt diuerſe ita ꝙ non contrarie nec electione tolluntur ⁊ tamen abſolutoria lata in perſonali parit exceptionem in hypothecaria. vt. ff. quibus modis pig. vel hypothe. ſol. l. ſi deferente. ⁊ nihilominus cumulantur ⁊ ſimul proponuntur vt in auc̄. de fideiuſ.§. ſꝫ neqꝫ coll. i. ergo regula ē falſa. Preterea ibi conceditur cumulare.i. diuerſas actiones ex diuerſis cau ſis ad idem proponere ẜm intellectum verum vbi actor eſt incertꝰ propter actum aduerſarij que potius competat. vt ī. l. i.§. qui aūt ff. quorum leg. ⁊ ibi no. ergo vbi propter factum aduerſarij non eſt incertus non permittitur actori ex diuerſis cauſis plures actio nes ad idem proponere. ergo regula prima cumulatiōem admittens eſt falſa. Preterea ſi peto rem legatam rei ven. et ſuccumbo ſi poſtea peto perſonali actione ex teſtamento. ſi quidem in prima pronunciatum fuerit rem non fuiſſe teſtatoris non obſtat exce ptio rei iudi. ar. ff. de excep. rei iudi. l. fi. ⁊ tamen ſi propoſita vna eadem pendente ueliꝫ proponere aliam non poſſum. vt in. l. cum filius.§. varijs. ff. de le. ij. cum ergo he non ſunt contrarie ſed diuerſe nec electione tolluntur ⁊ poſſibile ſit abſolutoriam latam in prima non parere exceptionem rei iudicate in ſecunda: et tamen impediunt ſe concurſu apparet primam regulā eſſe falſam. Pre terea ciuilis ⁊ criminalis in eodem facto ꝓcedētes nō ſūt cōtrarie qd̓ patet qꝛ vna poſita nō pōt excludi altera nec tollunt̉ electione

nec ſnīa lata in vna parit exceptionē rei iudi. in altera vt. C. qn̄ ciuilis actio cri. pre. ⁊. ff. de tabul. exhi. l. locū.§. ſi ꝗs dolo ⁊ d̓ li. ho. exhiben. l. iij. ⁊ tn̄ impediunt ſe ꝯcurſu ⁊ nō cumulātur vt. l. īterdū de publi. iu. ⁊. l. ij.§. i. vi bonoꝝ rap. ergo relinꝗt̉ pͥma regula falſa. preterea actio de peculio q̄ datur contra vēditorem ſerui. ⁊ que datur cōtra emptoreꝫ nō ſunt contrarie nec electione tolluntur nec vno ꝯuento alter liberatur ⁊ tn̄ vna propoſita impeditur altera. vt in. l. quotiēs.§. ſi creditor. ff. de pecul. Si ergo ꝯͣ diuerſas ex eadē cā ⁊ ad diuerſa īpediūtur cumulari: multomagis qn̄ cōtra eundē ⁊ ex eadē cā lꝫ ad diuerſa impediātur ergo regula cumulationem inducens non ꝓcedit. Itē ꝯtra regulā cumulationē inducentem eſt. l. ſi quis libertatē ad fi. ff. de pe. here. nā ibi inchoata petitiōe libertatis ex vna cā nō ꝑmittitur ꝓbari ꝯpetere libertatē ex alia cā ergo aꝑte īpedit cumulationē ad ideꝫ ex alia cā. p̄terea ꝯͣ regulam eſt. l. ſi duo.§. idē iul. in fi. ff. de iureiur. nā ibi nō ꝑmittit̉ ſcd̓a peti tito in qͣ ſcd̓a ꝑꝑ diuerſitatē ꝑſonaꝝ n̄ obſtet exceptio rei iudi. abſolutoria lata ī pͥma. Itē ꝯtra cumulationē ē. l. n̄ ē nouū. ff. de acti. emp. Ibi.n. nō ꝑmittit plures ex diuerſis cāis eodē tꝑe ad idē ꝓpo nere ſꝫ dicit vnam deberi ꝓponi in qͣ vtriuſqꝫ ꝯmodū veniat. pꝫ er go ex p̄miſſis cumulationē n̄ ꝓcedere nec ꝓcedere poſſe regl̓as q̄ d̓ cumulatōe tradūtur. ¶ Regl̓as ꝯcedo. ⁊ ad oppoſita ſingulari ter rn̄deo ⁊ pͥmo ad pͥmū qꝛ q̄dā ſūt ꝯtraria ī origīe ⁊ ī effectu ⁊ illatollūt̉ electōe. vt ī. l. i. d̓ furtiſ. ⁊ ſi ẜuꝰ exte. l. i. ⁊ d̓ codicill. l. vlt. C. ⁊ ī his cumulatio procedit. q̄dā ſūt ꝯtraria ī origīe ⁊ effectu ꝯueni entia qꝛ ad vnū finalē effectū tēdētia vt falſū ⁊ inofficiū ⁊ iſta non tollūt̉ electōe nec ſnīa lata ī vna p̄iudicat ī altera. vt. d. l. eū ꝗ. ſꝫ n̄ patiūt̉ ſe ꝯcurſu rōne ꝯtrarietatis q̄ ē ī origīe ⁊ ī his ſimilit̓ cumu latio n̄ ꝓcedit. vt. d. l. ꝯtra maiores. q̄dā ſūt nec in origīe nec ī effectu ꝯͣria ⁊ electōe n̄ tollūt̉ ⁊ abſolutoria lata ī vno n̄ p̄iudicat ī alio ⁊ ī his ꝓcedit regula q̄ cumulationē ꝑmittit. ¶ Ad ſcd̓m rn̄deo qꝛ ī.§. ſi d̓tracta nihil cumulat̉ n̄.n. ibi petit̉ alid̓ ſꝫ idē nec ex alia cā ſꝫ eadē ſꝫ ſolū agit̉ d̓ quodā bn̄ficio a lege ꝑmiſſo ꝯcedēdo vel d̓ negā do vn̄ ibi nihil agitur ꝙ ſpāliter detractōem aut augmēttū indu cat ꝙͣtū ad formā ſnīe. vt in. l. miles.§ decē. ff. de re iudi. vn̄ ad ma teriā de cumulatiōe nihil facit. ¶ Ad tertiū rn̄de qꝛ credo ꝙ non ſit verū ſimiliter ꝙ ſnīa abſolutoria lata in petitorio parit exceptio nem rei iudicate in poſſeſſorio. et tali ratione. quia ſicut cauſa dn̄ij ſeꝑata ē ab vſufructu formali ita cā propͥetatis ſeꝑata ē a poſſeſſiōe vt colligi p̄t ex. l. naturalit̓.§. nihil. ⁊. l. ꝑmiſceri. ff. de acꝗ. poſ. ⁊ de rebꝰ eoꝝ. l. ſꝫ ſi forte. Sꝫ ꝯſtat ꝙ lata ī dn̄io n̄ ꝑit exceptōeꝫ rei iudi cate ī vſufructu formali vt ī. l. ſi cū argētū.§. pe. ſcd̓o rn̄ſo. ff. d̓ exce. rei iudi. ergo lata ī ꝓprietate nō parit exceptiōem in poſſeſſione. ⁊ hec d̓terminātur. C. de īterdictis. l. īcerti. Et qꝛ d̓terminatiōes cō trarie reperiūtur iō plene dices. vt. jͣ. eo. ti. ꝗ ad agēdū. ¶ Ad qͣrtū dico.ſ. ad.§. ſꝫ neqꝫ diſputatōis cā ꝙ ꝓpoſita ꝑſonali non poſ ſit ex poſtfacto ꝓpōi hipothecaria qꝛ abſolutio lata in ꝑſonali ꝑit exceptiōem ī hipothecaria. vt. d. l. ſi deferēte. lꝫ ergo cōiūgere ab initio. vt in.§. ſꝫ neqꝫ. ſꝫ nō cumulare ex poſtfacto qꝛ ⁊ alias ī ſimi li cōcedit̉ ab initio quod ex poſtfacto denegat̉. vt ī. l. ⁊ ancillaꝝ.§. illud. ⁊. l. quotiēs.§. ſi creditor. ff. de pecu. ¶ Ad quintū. i. ad.§. ꝗ aūt. rn̄deo qꝛ lꝫ ibi poſitio actionū ſit copulatiua tn̄ ꝯcluſio peti tionis alternatīa ē vt pꝫ dū dicit proteſtari ex altera ⁊cͣ. ſi alternati ua ergo īcerta ⁊ rōe illiꝰ incertitudinis regulariter nō ꝓcedit. vt in l. p̄tor.§. qui aūt. ff. de iureiu. magis enī cōcluſio petitiōis ſpectari dꝫ ꝙͣ petitio. vt ar. d̓ lib. lega. l. aureliꝰ.§. ſticho. ⁊ d̓ penis. l. ſi p̄ſes ſꝫ ī cumulatōe petitio ⁊ ꝯcluſio copulātur ⁊ ſic nō repellēda quia qua ratiōe pōt ex pluribꝰ cauſis d̓beri poſſit ex pluribꝰ cauſis ſepa ratis ⁊ nō ꝯtingētibꝰ peti. deſtīctio ergo copulatōis ⁊ alternatiōis opoſſitum tollit. ¶ Ad ſextum rn̄deo qꝛ ibi pōt eſſe vtriuſqꝫ eadē cauſa ⁊ alia in eo ꝙ in eadem qꝛ ſi pronunciatur non legatū ſnīa la ta in vna parit exceptiōem rei iudicate in altera. Itē pōt eē alia vt ſi pͥmo agatur rei vē. ⁊ ꝓnūciet̉ rē nō fuiſſe teſtatoriſ ⁊ propterea non cōpetere rei vēdicatiōem eo caſu exceptio nō obſtaret ī perſo nali ex teſtamēto tamē lite pendēte in prima ꝓpter futurum dubiū pronūciatiōis euētū cumulatio repellit̉. vt. jͣ. on̄dam. ¶ Ad ſeptimum rn̄deo ꝙ abſolutoria in ciuililata parit exceptionē ī crimina li et econtra qn̄ pronūciatur ſuꝑ facto.i. delictū nō fuiſſe cōmiſſuꝫ. Eo enī caſu effectꝰ pronūciatiōis ad totū extendit̉. ar. ff. d̓ iureiur. l. ſi duo.§. idē iul. et. l. ſi duobꝰ.§. colonꝰ. et ꝓpterea ſe nō cōꝑati untur ꝯcurſu et ſic oppoſitō nō ꝓcedit. ¶ Ad octauū reſpondeo i. ad.§. ſi creditor. ꝙ ibi abſolutoria qua pronūciat̉ īdebitū parit exceptionem in altero ⁊ ideo vna non poteſt alij cumulari. Sed cō tra hoc eſt aperte qꝛ ibi dicit ꝙ pendente iudicio contra emptorē non poteſt agi contra venditorem ⁊ tamen conſtat ꝙ lata pro emn ptore non parit exceptionem venditori. vt. l. ſi a te.§. iul. ff. de excep. rei iudi. Sed reſpondeo verum eſt non prodeſſe niſi pronun cietur non ꝯtractū. tūc.n. qua ratione lata pro fideiuſſore prodeſt reo principali. vt. in. l. duobus.§. a fideiuſſore. ff. de iureiur. licet fi deiuſſoris non interſit non peti a reo principali. vt in. l. fideiuſſoris .ff. de pac. Eadem ratione lata pro emptore per eumdem moduꝫ extendatur ad venditorē ⁊ ſic procedit reſpōſio. ¶ Ad. l. ſiquis li bertatem. reſpondeo ibi non erat cumulatio ſꝫ de vna cauſa propoſita ad alteram n̄ propoſitam improba tranſgreſſio. Et eodeꝫ modo reſpondeo ad. l. ſi duo.§. idem iul. nam ibi non erat cumulatio ſed quedam petitionis prime de vna perſona in alteram improba ⁊ illicita tranſgreſſio. ¶ Ad. l. n̄ eſt nouum reſpondeo quia ibi dici poteſt ꝙ ptāti cōmittit̉ neceſſitati nō ſubijcit̉. vt. l. nō ꝗcꝗd .ff. de iudi. ⁊. C. qūo ⁊ qn̄ iudex. l. i. ⁊ ad hanc reſponſionem pro bandā induci pōt de iureiu. l. pretor.§. ſi mihi plures. ff. ¶ Quia igitur regule vere ſunt reſtat videre ī quibus caſibus ẜꝫ eas cumu latio procedat. Aut enim petitur aliud ex cā alia ⁊ tunc nullo modo ē dubia cumulatio qꝛ ſimiliter petitōes diuerſe ⁊ ſe n̄ contingē tes ꝙͣtum ad rem vel cauſaꝫ ſunt. et ideo procedunt. vt in. l. ſi ideꝫ cum eodem. ff. de iuriſdi. om in. ⁊. C. de an. excep. l. fi. cum ſi. aut petitur ideꝫ ex alia cā ⁊ tunc cuꝫ certū ſit ꝙ abſolutoria lata in prima cauſa non parit exceptionem in ſecunda vt in. l. lucius.§. ſempronio de le. iij. ⁊. l. aurelius.§. fi. de lib. le. videtur ꝙ cumulatio ꝓcedat ẜm regulam. Et pro hoc. l. illa ſcio.§. vlt. de app. inducēdo eam vt on̄ſuꝫ eſt. sͣ. Et ad.§. quia aūt reſponſuꝫ eſt. Aut agitur ex eadem ad id qd̓ plus eſt. ⁊ tunc ex quo regule vere ſunt. eſt valde dubia cumulatio. Et ꝙ procedat on̄ditur ſic primo per. l. amplio rem in fi. de app. C. Sed ad illam anteꝙͣ procedam vlterius reſpō deo quia ibi loquitur in iudicio vniuerſali quod de ſui natura oīa in vniuerſitate cōtenta cōprehendit vt in. l. ſi quis cum totum. in fi. ff. de excep. rei iudi. dum dicit. nam cum hereditatem peto ⁊ cor pora ⁊ actiones que in hereditate ſūt vidētur in petitionē deduci vn̄ ibi non videtur noua petitio ſed potius per quādam declarati onem prime petitionis extenſio. ar. ff. de pe. here. l. iiij. ⁊. l. item vi dendum.§. ſi quis. ⁊. l. ſi quo tempore. ¶ Oſtendo ergo per alia argumenta hoc modo vbi ex aliqua cauſa que plus debetur et mi nus petitur ipſo iure in reliquum obſtat exceptio. vt. l. apud celſū .§. item queritur. ff. de doli excep. ⁊ ar. l. i.§. quid ergo. de contra ta. ⁊. C. ſi aduer. rem iudi. l. i. ⁊ ibi de hoc. ergo ſecundum regulā debet poſſe peti eodeꝫ iuditio cumulando. Preterea ſi primo pe to. totum ⁊ poſtea partem obſtat exceptio ſed non econtra licet ex eadem cauſa. vt in. l. ſi quis cum totum. ⁊ de pecul. l. hic queritur in principio. ergo admittitur cumulatio. Preterea ſi abſolutoria fertur ſuper eo quod ſui potentia ꝯtinet alteꝝ non nocet in contē to vt ecce lata ſuper actu non nocet in itinere vt determinatum eſt in. l. ſi mater.§. ſi quis iter. ff. de excep. rei iudi. Sed ad hoc reſpō deo ſtatim quia ibi non determinatur in littera ⁊ dato quod diceretur adhuc. reſpondeo non eſt verum quod actus contineat iter prout iter eſt ſpecies diſtīcta ſeruitutis ⁊ coequeua ad actum. vt. ff. de adimen. le. l. i. ⁊ ibi no. ⁊ ideo ar. non procedit. Oſtendo ergo per aliud. abſolutoria lata in ſorte nō nocet in vſuris. vt. ff. d̓ ꝯdi. inde. l. fi.§. lucius. ⁊ tn̄ vſure ita ſe habent ad ſorteꝫ quod nō pn̄t mihi deberi niſi ſors debeatur vel debita fuerit. ergo licet id quod eſt plus in actione furti manifeſti non poſſit deberi niſi verū ſit preceſſiſſe rapinam cuius occaſione debeatur: tamen ſententia lata in ui bo. rap. non videtur parere exceptionem in actiōe fur ti. ſi nō parit bene concluditur vlterius quod cumulatio admittaſ Preterea hͨ operatur abſolutio quod condennatio ſatiſfactiōe ſecuta. vt. l. ſi quis cum totum.§. plane. ſed condēnatio ſatiſfactio ne ſecuta non tollit aliaꝫ actionem ex eadem cauſa competentem in id quod plus eſt. vt. ff. de acti. ⁊ obli. l. cum ex vno. ⁊. l. qui ſer um. ⁊ arborum fur. ce. l. i. ⁊. l. ſi colonus. ⁊ vi bo. rap. l. i. ergo nec abſolutio tollet et ſi non tollit ſequitur ſecundum regulas quod cumulatio admittat̉. p̄terea diuerſitas rerū ita īpedit exceptiōem rei iudicate ſicut diuerſitas ꝑſonarū vt ī. l. cum querit̉. ⁊ ī. l. cū pa ter. de excep. rei in. ⁊ ibi de hoc. ergo ſicut ibi ſunt diuerſe per ſone licet eadem queſtio et eadem cauſa defenſionis non obſtat exceptio. vt. l. ſi cum uno. et. l. iij. et. l. iudicate. ff. de excep. rei

iudi. ita ⁊ vbi ē diuerſitas reꝝ lꝫ eādē cām petitiōis habentiū obſtare nō dꝫ ſi nō obſtat ſeꝗt̉ ꝙ cumulatio ꝓcedat. Itē ſi lex ponit ita ſubſtātialē rē vt cām cū tractat̉ de ꝑmittēda ⁊ īpediēda excep. rei iudi. qd̓ verū ē. vt. d. l. cū q̄rit̉. ⁊. l. eadē. ⁊. l. cū de hoc. ⁊ cōſtat ꝙ vbi ē cā alia lꝫ res eadē exceptio non obſtat. vt in. l. aurelius.§. vlt. ergo ⁊ vbi ē alia res lꝫ eadē cā obſtare nō dꝫ ſi nō obſtat bene ſeꝗt̉ ꝙ cumulatio admittat̉ ex eadē cā ī id qd̓ plus eſt. Preterea ex arificatiōe p̄dicte cauſe ⁊ rei ꝓcedit ēt aliud qꝛ ſi exp̄ſſio cauſe ī reali nō patit̉ vltra cām extēdi exp̄ſſaꝫ. vt ī. l. mr̄.§. ſiꝗs ꝟo. ⁊ tn̄ al̓s ad totū.i. ad oēm cām extēderet̉ vt in eadē. l.§. eādē. ergo ex p̄ſſio ꝙͣtitatis certe nō patit̉ exceptionē vltra illā ꝙͣtitatē extēdi et ꝯn̄ter nec cumulatiōeꝫ īpediat. Preterea lex dicit ꝙ vbi ī eodem facto plures actiōes naſcūtur vna ī plus altera ī minꝰ vna alteraꝫ nō tollit ⁊ licitū ē oībꝰ agi. ergo vt aliꝗs ſit legis effectꝰ vr̄ dicēduꝫ ꝙ ēt abſolutoria lata ī pͥma agit̉ ī ſcd̓a. vt. ff. ꝓ ſocio. l. rei cōis. ⁊ d̓ tu. ⁊ ra. diſ. l. i.§. in tutela. ⁊ de acti. ⁊ ob. cū ex vno. ¶ Cōtrariuꝫ aūt huiꝰ ꝓbat̉ ſic. ſnīa abſolutoria lata ī eo ꝙ ꝯtinet alterū ꝙ non ē ꝑs eiꝰ parit exceptionē ī ꝯtēto ꝙ nō eſt ꝑs pͥmi petiti. ꝟbigr̄a vſu fructꝰ cālis nō ē ꝑs dn̄ij. vt in. l. ita ſtipulatꝰ.§. i. ff. de ꝟ. ob. ⁊ de accep. l. ꝑ iuſiuradū.§. illud. ⁊ tn̄ abſolutoria ī dn̄io lata parit exceptionē rei iudi. l. ſi cū argētū.§. ſi fundū. ⁊ illud iō qꝛ īpoſſibile eſt ẜm petitū.i. cālē uſufructū cōpetere niſi pͥmū.i. dn̄ium cōpetat ſic ergo ⁊ ſi ꝓnunciat̉ factū nō eē effectus ꝓnūciationis trahit̉ ad id totū ꝙ nō pōt de iure deberi nō ꝓcedēte facto ſuꝑ quo ꝓnūcia tū fuit. Et ꝑ hͨ aꝑte īduci pōt. l. i. ij. ⁊. iij. ff. de excep. rei iudi. itē hͨ idē ꝓbat̉ qꝛ lex dicit ꝗ pͥmo domū petit. ſcd̓o cemēta q̄ nō ſunt ꝑs domꝰ exceptiōe rei iudi. repellit̉. Itē ꝗ pͥmo petit nauē ſcd̓o tabulas q̄ nō ſunt ꝑs nauis exceptiōe repellit̉ ⁊ hͨ iō qꝛ pͥmū petituruꝫ qͣdā totalitate ſui ⁊ integritate cōprehēdebat ſecunduꝫ. ut in. l. ſi quis cū totū.§. i. ⁊. ij. ⁊ de pactis ſi vnus.§. itē ſi pactus. ergo cuꝫ totū factū deductū ī pͥmū iudiciū nō ſolū cōprehēdat qd̓ in ſecun dū deducit̉ īmo idē ſunt reſtat ꝙ ꝓnūciatū ī pͥmo abſolutorie exceptionē pariat ī ſcd̓o ⁊ ꝯn̄ter facta relatiōe ad regulā cumulationē īpediat. itē pꝫ hoc aꝑte ex eo ꝙ lex dicit res hr̄ditarie nō ſūt he reditatis ꝑs ⁊ tn̄ ſnīa abſolutoria lata in petitōe hereditatis parit execep. rei iudi. ī petitiōe ſingulariū reꝝ. vt in. l. iulianꝰ ⁊ in. l. ſiꝗs cū totū.§. pe. de excep. rei iudi. plus fortifico ar. ſi actū ſit ꝑſona li ex ꝯͣctu cōtra hereditariū debitorē ⁊ abſolutꝰ ſit. Si poſtea aga tur cōtra eundem petitione hereditatis uniuerſali lꝫ ſcd̓a petitio plura cōprehēdat īcorporaliter ꝙͣ prima tn̄ qꝛ idē dubiū ⁊ eadem q̄ſtio ⁊ cā educit̉ ī ſcd̓a que deducta fuerūt ī pͥma obſtat exceptio rei iudicate. ut. d. l. ſiꝗs cū totū.§. ult. ⁊.§. gn̓aliter. et.§. diffiniri qd̓ pōt. Sic ergo ſi pͥmo actū fuerit vi bonorum rap. ꝓ rapīa ⁊ ab ſolutoria lata ī ſecūdo pro eadē rapina agatur furti cum idem factum et idem dubiū in ſecūdū iudiciū deducatur conſtat ꝙ exce ptio rei iudicate obſtare debet ⁊ ſi obſtare debet exceptio: bene re ſtat vlterius referendo ad regulā ꝙ cumulatio impediatur ex eadem cā in id qd̓ plus eſt. preterea conſtat patrem ex contractu filij teneri in minus qꝛ de peculio tm̄ et ip̄m filiū in plus qꝛ inſolidum ut ī. l. ſiquis cū filio. ff. de pecul. et tn̄ ſi pr̄ iurat ſuꝑ facto.i. filium dare nō oportere īſolidū q̄rit̉ exceptio filio. vt. l. ꝗ iuraſſe.§. ſi pr̄. ff. de iureiur. et ē rō qꝛ obligatio utriuſqꝫ ex eadē cā d̓ſcēdit. idē et eadē rōne ſi iudicat̉ ꝓ dn̄o ꝯuēto ex ꝯͣctu ẜui. vt ī. l. ſi cū argētū.§. ſi. d̓ execp. rei iudi. ergo pꝫ ꝙ cū arguit̉ ex eadē cā ī id qd̓ plus ē cū idē ſit facto ꝙ deducit̉ ī vtrūqꝫ iudiciū obſtare dꝫ exceptio rei iudicate: et ꝯn̄ter cumulatio īpediri. p̄terea ſi ad idē agit̉ ex eadem cā ꝯſtat ꝙ oīs q̄ſtio deducta fuerit ī ꝓpriū iudiciū ergo in totum dꝫ exceptio obſtare igit̉ per regulam cumulatio impediri debet quod ſic oſtēdo ſi rei uendicatio ſimpliciter propoſita in proſecu tione certa exprimitur abſolutoria lata pariet exceptionem in totum. ut in lege ſextante. in principio. ff. de re iudicata et ſolet alle gari pro glo. l. et an eadē.§. actiōes. tn̄ ẜm uerū intellectū nihil fa cit ſicut ergo nihil oꝑat̉ exp̄ſſio cauſe quo minꝰ exceptio rei iudi. extet in totū ita et in ꝓpoſito facto ex quo ius agēdi procedit nihil oꝑatur exp̄ſſio ꝙͣtitatis. ſed ad hoc ſtatiꝫ rn̄ deo qꝛ refert inter generalitatē reruꝫ et cauſarū. Plus.n. oꝑat̉ exp̄ſſio rei in ꝓceſſu ꝙͣ exp̄ſſio cauſe. ut. l. ſi ex teſtamēto et ibi no. ff. de excep. rei iudi. Et ē rō qꝛ petitio vniꝰ rei nō hꝫ cōem effectū cū petitiōe alteriꝰ ſꝫ ſecus ſi bene aduertat̉ ꝑpēdi pōt in pluribꝰ cauſis cōcurrētibꝰ cirl ca acꝗſitionē alicuius rei vt ſcripſi circa.§. actiōes. Sed hec reſpō ſio nihil facit ad pn̄s propoſitū qꝛ ſicut in rei ven. plurium cauſa rum cōcurſus tendit ad eūdē finē.i. ad acquiſitionē dn̄ij ſic et ī ꝓ poſito cōcurſus pluriū actionū ex eadē cā deſcēdētiū tēdit ad eū dē effectū.i. ad idē factū ꝑtinētiū. Itē in rei vēdicatōe ſi ab initio vna cā expͥmitur nō patit̉ expreſſio exceptionē vltra illā cāꝫ extēdi vt in. l. ſi mater.§. ſiꝗs ꝟo pꝫ. Sic ergo et hic nō patit̉ exp̄ſſio ꝙͣti tatis exceptōem extēdi vltra ꝙͣtitatē exp̄ſſaꝫ. Et ſic eſt ar. ꝓ cumu latiōe p̄miſſa.ſ. ex eadē cā in id qd̓ eſt plus nō ecōtra. p̄terea in hipothecaria ē vna cā.i. obligatio rei in rei vēdicatiōe. alia in dn̄iū. vt. l. alienā rē. ff. de pig. ac. et ſnīa abſolutoria lata in rei ven. ſcien te creditore obſtat exceptio ī hypothecaria. ut ī. l. ſepe de re iudi. ⁊ tamen per rei ven. aduocatur plus qꝛ dominium per hypothe cariam minus ꝙͣ poſſeſſio. vt in. l. in rem actio. ff. de rei uen. ⁊. l. ſi cuꝫ uenditor. ff. de euic. ergo bene ſequitur ꝙ vbi eſt eadē cā dua rum actionum alterius in plus alteriꝰ in min cōpetētium in eadē cauſa ꝙ ſentētia abſolutoria lata in una parit exceptionē in totuꝫ in altera ⁊ cōſequenter impedit cumulationem ẜm regulā premiſſam. preterea abſolutoria lata in re debitoris nocet in quanto minoris ⁊ econtra eo caſu quo contingit eadem cā eas continere. vt in. l. ſi is qui heres. ff. de excep. rei iu.§. eſt in ptāte. lꝫ cōiter diuer ſas habeat cauſas ⁊ ſeꝑatas ergo ⁊c̄. Cōclude vlteriꝰ ſꝫ hoc tollo ſtatim qꝛ.§. ille eſt in ptāte. loquit̉ qn̄ cōueniebant in re ⁊ cauſa qꝛ in plus ī una ꝙͣ in altera. Sed quādo differunt ſnīa lata in vna non nocet in altera. vt. l. ſi tamē.§. i. ff. de edil. edic. Dico igitur ꝙ cū ex una cauſa plures actiones cōpetunt una in plus altera in minus duplex pōt eſſe modus pronūciandi. pōt enir pronunciari ſuper facto.i. factū illud de quo agitur iudex non ꝓceſſiſſe. ⁊ tūc ſi agatur alia certum eſt exceptiōem rei iudi. obſtare. Itē pōt pro nunciari ſuper actiōe propoſita.i. eam non competere ex precedē ti facto ⁊ hͨ caſu exceptio rei iudi. non obſtat in alia. verbi gratia ago furti nō manifeſti contra aliquē ⁊ dico eum rapuiſſe rem ⁊ ꝓ nunciatur rapinam non factam ſi agatur poſtea vi bo. rap. ꝓpter eandem cauſam obſtat exceptio rei iudi. Sed ſi pronuncietur fur ti non manifeſti actionem non competere. ut qꝛ conſtat reꝫ raptā fuiſſe interueniente uera uiolentia exceptio non obſtaret qꝛ videt̉ abſolutio facta per petitionem ineptam. Item exemplum aliud ſi ago cōtra aliquem cedētem arbores actiōe ex locato ⁊ abſoluit̉ ſiquidem abſoluatur iō qꝛ pronunciatur eum non īcidiſſe obſtat exceptio. ff. arb. fur. ce. poſtea agatur in id quod plus ē ſed ſi pronunciatur actione ex locato non cōpetere qꝛ nō proceſ. locatio ex cep. rei iudi. non obſtaret ar. fur. ceſarum. et in. l. acꝗl. et. hͨ ſimilia colligi poſſunt ex. l. ſi duo.§. idem iul. et ex. l. duobus.§. a fideiuſſore. ⁊.§. ſe. ⁊.§. exceptionem. et.§. ſiquis iurauit. et.§. ſi quis col lonus et.§. qui iurauit. ergo eo caſu quo exceptio rei iudi. induce retur in totum certum eſt cumulationem īpediri ẜm regulam. Itē qꝛ lite pēdente incertum eſt qualiter debeat iudicari.i. vtrū ſuper facto an ſuper actione. conſequenter an ſit obſtatura excep. rei iu dic. uel non. Dico tn̄ cumulationem impediri qꝛ cum futurus du bius euentus ſe hēat pariter ad duo.i. ad īpediēdū ⁊ ꝓmittēdum iudicat̉ de eo vt de īpediēte dūpendet colligi pōt ex. l. pecuniaꝫ ff. ſi cer. pe. ⁊ ꝑ ſil̓itudinē legati r̄licti pure ⁊ ſub ꝯditōe adēpti. vt ī. l. ſi legatū pure. ff. de adimē. le. cū ſi. ⁊ ex. l. quotiēs de noua. vbi ergo ſeꝑate ſūt cauſe ꝙͣtū ad numerū lꝫ eedē ī ſpē abſolutio lata ī vna nō parit exceptionē ī altera et ſic nec cumulatio īpedit̉ vt ꝑ pēdi pōt ex. l. ſi cū ex teſtō. et ex. l. ſi cū argentū. ff. de excep. rei iu. Sꝫ vbi ē eadē cā numero ꝑ oīa lꝫ plus uel minꝰ in vna ꝙͣ in altera cōtineat̉ abſolutio in vna lata parit exceptionē ī altera et ſic īpedi tur cumulatio cū eadē queſtio ꝑ oīa in iudiciū deducat̉. vt in. l. ſi cū argentū.§. ſi petiero gregē. et. d. l. ſiꝗſ cū totū.§. gn̓aliter. ⁊.§. diffiniri ꝗdē pōt. et. l. ſingulis. ff. de excep. rei iudi. ¶ Ad oppoſita no. poſſet rn̄deri ſingulariter ad ſingula et uniuerſaliter ad oīa vt ſollicitus indagator inꝗrere poterit ſi recte rōnem cōnexita tis et ſeparatōis rerū et cauſarū aduertat. Idem. ¶ Quod ſemel placuit amplius diſplicere nō pōt. A ſententia pōt poni exempluꝫ hu ius regule. Nā ex quo ſemel placuit iudici certam facere ſententiam nō pōt vlterius diſplicere et per hoc nō poſſit eaꝫ mu tare ſiue ſit equa ſiue iniqua. vt. ff. de re iudicata. l. iudex.§. Paulus. et l. poſt rem. et lege cum querebatur. et de

qōnibus. l. i.§. fi. ⁊ de penis. l. diui fratres. ¶ Sꝫ ẜꝫ hoc opp. de. l. ſi p̄ſes. C. qūo ⁊ qn̄ iudex cū ſil̓ibus. Sꝫ dici ſolet ⁊ dꝫ referre vtrū ſnīa n̄ teneat ip̄o iure. ⁊ tūc ip̄e idē ſi ē ordīariꝰ pōt ſecūdo ꝓnūcia re. ſi delegatus ꝓnūciabit d̓legās. vt. C. qūo ⁊ qn̄ iudex. l. ſi p̄ſes. ⁊ l. ſi vt ꝓponis. ⁊ de accu. l. iij. ſꝫ ſi teneat ipſo iure lꝫ iniꝗtatē cōtine at nō pōt ꝑ eūdē iudicē reuocari. vt in. l. p̄alle. ⁊. ff. de iudi. l. ꝙ iuſ ſit. ⁊. C. de ſentē. l. poſt ſnīaꝫ. tn̄ pōt appellari ⁊ ꝑ iudicē appellati onis de iniꝗtate cognoſci. ⁊ cognita iniꝗtate ſnīa corrigi vt. ff. d̓ re iudi. l. p̄ſes. ⁊. l. cū ꝓlatis. ⁊ de app. l. i. Itexponi pōt in ꝯfeſſiōe tā in iuditio cū cā vel ſine cā vtraqꝫ enī ē obligatoria. vt. ff. de interro ga. acti. l. i. quam exͣ iudiciū cū cā tn̄ legitima. vt. C. d̓ n̄ nu. pe. l. generaliter. alias appellat̉ īdiſcreta ⁊ nō obligatoria. vt. ff. de ꝓba. l. cū d̓ īdebito.§. fi. ⁊ d̓ doli excep. l. ij.§. ꝯtra. Sꝫ oppo. ꝯtra hͦ ꝙ va let exͣ iuditiū ēt ſine cā vt. ff. d̓ pac. l. tale pactū. ī pͥn. Sꝫ dicas aūt ad liberādū aut ad obligādū ꝓcedit talis ꝯfeſſio. ſi ad liberāduꝫ valet ēt ſine cā. vt in. l. tale pactū ſi ad obligādū nō valet ſi cām non hēat annexā. vt. d. l. cū de īdebito. ⁊. d.§. ꝯͣ. ¶ Sꝫ opp. ꝙ ēt ad ob ligādū valeat vt ī debito ſoluto qͣſi tacite videat̉ hr̄e cāꝫ donatōis annexā qꝛ ꝓmiſſio ⁊ ſolutō paria ſūt. vt. C. ad. l. fal. l. fi. ⁊ d̓ dona. l. ſi pr̄onus.§. ſi d̓ illo. ſꝫ ſol. eius qd̓ ē indebitū a ſciēte ꝓcedēs indu cit p̄ſumptioneꝫ donatiōis. vt. ff. de reg. iur. l. cuiꝰ ꝑ errorē. ergo ⁊ ꝓmiſſio. Sꝫ diſtīgue qꝛ aut vterqꝫ ſciebat cām nō ſubeſſe ⁊ tūc nō īducit̉ donatō. qꝛ ī pari cā melior ē cā ꝯuēti ꝙͣ agētis. vt. ff. d̓ verb. obl. l. ſi ẜuū.§ ſeꝗtur. ⁊. jͣ. eo. c. ī pari. Sꝫ qn̄ ſoluo ſciēs debitū ⁊ ꝗ ſimilit̓ ſciebat indebitū donare videor ⁊ repetitio denegat̉. ¶ Diceret aliꝗs qͣre cū vterqꝫ ſcit cāꝫ nō ſubeſſe faciliꝰ d̓negat̉ repetitio ꝙͣ cōcedat̉ petitio. rn̄. ꝓpterea ē qꝛ in pari cā melior ē cā ꝯuentiꝙͣ agētis vt dictū ē. cū ergo ſint ī pari ſcīe cā reꝰ ⁊ actor ſeꝗt̉ ꝙ ⁊ repe titio ſoluti d̓negat̉ ⁊ petitio ꝓmiſſi. Sꝫ qn̄ creditor crederet ſubeſſe cāꝫ reꝰ ꝗ ꝯfitet̉ ſciret n̄ ſubee̓ vr̄ ex cā dōatiōis ꝯfiteri ⁊ iō eēt effica citer obligatꝰ. ar. ff. d̓ oper. liber. l. campanꝰ. ⁊ no. in p̄alle.§. ꝯtra. ¶ Itē opp. ꝙ diſplicere poſſit ꝙ ſemel placuit ēt ī iudicio ꝯfitēdo vt. ff. fa. her. cū putare ⁊ d̓ iuris ⁊ fac. igno. l. error. Sꝫ dicendū ē ꝙ aut ꝯſtat ꝯfitētē erraſſe aut ꝯſtat n̄ erraſſe aut dubitat̉. pͥmo cāu aut errauit ī facto aūt ī iure vt plene diſtinctū ē. sͣ. eo. in. c. ignorantia. Secūdo caū n pōt reuocari ꝯfeſſio ⁊ ita loꝗt̉ regula. Tertio cāu p̄ſumit̉ ī dubio nō erraſſe. qꝛ nēo extimādꝰ ē dixiſſe qd̓ non mēte co gitauit. ff. de ſuppell. lega. l. labeo.§. idē tubero. Itē poni pōt exē plū regule ī ꝯtractu. qd̓ enī ſemel placuit in ꝯtrahēdo amplius diſ plicere nō pōt. vt. ff. de acti. ⁊ obli. l. ſicut. ⁊ d̓ reſcī. vē. l. de ꝯtractu. Sꝫ tūc obſtat. ff. de ꝯdi. ob cām. l. ſi pecuniā. vbi petēti lꝫ penitere Sꝫ dicēdū erit ꝙ dr̄ia ē īter ꝯtractꝰ noīatos ⁊ īnominatos. Naꝫ in ꝯtractibꝰ noīatiſ nō lꝫ regulariter penitere lꝫ fallat ī cāibꝰ ꝗ no. in. l. p̄all. ſicut. in ꝯtractibꝰ vero īnoīatis. aut res ē integra ex vtraqꝫ ꝑte ⁊ tūc vterqꝫ cōtrahētiū pēitere licebit aut ꝯtractꝰ ē vetitꝰ ꝑ alterutrā ꝑtiū ⁊ tūc veſtiēti licebit penitre alteri non. vt plene tractat̉ ī. d. l. ſi pecuniā. ff. de ꝯdi. ob cām. Itē poni pōt exēplū regule ī electione. Nā poſtꝙͣ in ſcrutinio noīaui aliquē ⁊ electio fuerit ſubſecuta vel poſtꝙͣ p̄ſtiti cōſenſum electionis ab alijs celebrate: nō poſſum vlte riꝰ īpugnare niſi ex cāis poſtea emergentibus vel niſi mores electi antea celatid̓ nouo pādant̉.ſ. īprobitas ſeu alicuius latētis vitij vel d̓fectꝰ quē ueriſimilit̓ ignorare potuerī veritas reuelet̉. vt. sͣ. d̓ elec. c. nulli licer̄. li. vj. ⁊ apꝑet. ff. de le. i. ẜui electiōe. ⁊. l. huiꝰ.§. ſtichū. ⁊ d̓ le. ij. ſtatu lib.§. ſtichū. ⁊ de oper. le. l. apud auſidiū. ⁊ d̓ decur. l. fi. ⁊ ar. de ꝯfir. tuto. l. in ꝯfirmādo. cū. l. ſe. Sꝫ ꝯtra hͨ ē. ff. de le. ij. l. vnū ex familia ⁊. l. cū pr̄.§. a filia. Sꝫ in illis ius eligēdi nō ꝯpe te bat d̓ pn̄ti. ſꝫ totaliter erat in tꝑe mortis iō nō ꝯſumit̉ ꝑ pͥmā ele ctiōeꝫ vt ibi apparet. Itē pōt poni exēplū in hr̄ditatis aditōe. Naꝫ ex quo ſemel hr̄ditas placuit adeūdo nō pōt poſtea diſplie̓ repu diādo. vt. C. de repūdiā. hr̄. l. ſi. cū maior. Et hͨ verū ē de iure cōi. ſꝫ ꝑ reſtitutōeꝫ inītegrū repudiari pōt a mīore. vt. ff. d̓ acꝗ. hr̄. l. ſi mi nor. ⁊. l. ſi neceſſarijs. ⁊ d̓ mīoribꝰ. l. ꝙ ſi mīor.§. īſtitutꝰ. Itē pōi poſ ſet in d̓latione iuriſiurādi. vt. C. de iureiu. l. ſiꝗs iuſiurandum. Itē in ꝯſenſu hīto ad ꝯfirmandū alterius factū. vt. ff. de aqͣ plu. arc. l. ī diē. ⁊ de diuer. ⁊ tē. p̄ſcrip. l de acceſſiōibus. Sꝫ ꝯͣ regulā vr̄. ff. de iure codicillorum. l. diui.§. lꝫ. ⁊ de le. i. ſi mihi ⁊ tibi.§. ī legatis. ⁊ d̓ le. iij. l. ſi ꝗs ī pͥn. teſtī. vbi qd̓ ſemel placuit īſtituēdo hr̄dē vel legā do pōt poſtea diſplicer̄ īſtitutōeꝫ vel legatū reuocādo. Sꝫ dicas ꝙ aut volūtas pͥma fuit obligatoria aut alicuiꝰ iuris volētꝭ ꝯpete̓ excu ſatoria. pͥmo cāu hꝫ locū ſimplicit̓ regula. qꝛ ſuffic̄ ſemel velle ita ꝙ penitere non lꝫ. vt. d. l. ſicut. ⁊ ibidē no. ⁊. l. d̓ acceſſiōibꝰ. ⁊ quoꝝ legato. l. i.§. ꝓdeſt. Secundo cāu regula nō vendicat ſibi locū vt. l. p̄al.§. lꝫ. ⁊ in.§. in legatis. ⁊. l. ſiꝗs in pͥn. teſtī. Sꝫ nūꝗd poterit teſtator ita diſpōere ꝙ n̄ liceat reuocari. qꝛ dic̄ in teſtō pͥmo ꝙ ſecū dū non valeat niſi fuerit ibi d̓ verbo ad ꝟbū poſita ſalutatio virgi nis marie. poſtea fec̄ ſcd̓m ⁊ reuocauit omnem aliam voluntatem ⁊ omnia verba derogatiua vſitata que continētur in eandem: du bitatur vtrum valeat pͥmum vel vltimuꝫ. Et videtur ꝙ preualet vltimum. qꝛ volūtas poſterior licet ei videatur ꝑ prioreꝫ derogari ꝙͣtum ad verba in priori ꝓlata preualet prime vt. ff. de le. ij. l. fi. in pͥn. ⁊ de iureiu. l. diuꝰ.§. lꝫ. ergo lꝫ in teſtō primo derogatoria verba prolata fuerint vltimo tn̄ ex quo aꝑte apparet de voluntate teſtantis in vltimo exp̄ſſa vr̄ vltimum preualere. Preterea id operatur reuocatio generalis ꝙͣtuꝫ ad omnia ꝙ ſpālis operatur in ſpe ciali cui foret applicata. ar. ff. d̓ admi. tu. l. ſi duo. ⁊ d̓ aꝗ. her̄. l. ſi ſer uus eius. C. de p̄ſcrip. xxx. vel. xl. an. l. omnes. ⁊ de quadri. p̄ſcrp. l. ij. Sed conſtat ꝙ reuocatio ſpecialis facta de primo faceret ẜꝫ va lere. vt. l. ſi quis in pͥn. teſtī. d̓ le. iij. ergo reuocatio generalis exp̄ſſa in vltīo vr̄ tollere primi teſtī effectū. Preterea ꝟba derogatiua in pͥmo teſtō ꝓlata gnͣlia fuerūt. Item prolata in vltimo ſimiliter ſunt gn̄alia. vn̄ qꝛ ī pari cā gn̓alitatis ſūt vr̄ ī dubio poſteriora p̄ferenda ⁊ preualere prioribus. vt. ff. de. l. i. ſi mihi ⁊ tibi.§. in legatis ⁊ d̓ adi men. le. l. iij.§. fi. C. de fideicō. l. dari. ⁊ d̓ vul. ⁊ pup. ſubſti. l. ſi ꝗs eum. ff. de manumi. te. l. ſi peculium.§. i. Preterea ꝙͣtuꝫ ad tollēdam ſubſtantiam et effectum ſubſtantie precedentiū ita ſe habet poſterius teſtm̄ ad prius: ſicut poſterior ſtipulatio que nouat prio rem nouatam qd̓ pꝫ qꝛ ſtipula. que nouat ipſo iure aliam tollit. vt. §. pactus ne peteret. ſic ⁊ poſterius teſtamentum tollit primuꝫ de iniuſto teſta. l. ij. ⁊ innuitur. in. l. hac ꝯſultiſſima.§. ſi quis auteꝫ ⁊. l. ſanci. C. d̓ teſta. Sed poſterior ſtipu. ita ſe habet ad priorem ꝙ in generalitate ꝯcepta omnem priorem ⁊ oēm eius effectuꝫ tollit. vt. ff. de excep. l. ⁊ vno.§. ⁊ eius rei ⁊ inſti. qui. mo. tol. obl.§. eſt ⁊ pre terea. ergo poſterius teſtm̄ ita ſe habet ad primum ꝙ ſub generali tate verboruꝫ primū ⁊ oēm eiꝰ effectuꝫ tollit. Preterea lꝫ argumētari de ꝯtractu ad vltimam voluntatem quaſi de minori ad maius affirmando. vt de le. iij. qui chirographū. Sed in contractu lꝫ ſub generalitate verborum omnia precedentia tollere. vt. ff. de trāſac. l. non eſt ferendus. ⁊ de verbo. obl. qui rome.§. duo fratres. ergo multo fortiꝰ licebit ⁊ ſub generalitate verborū tollere effectum pre cedentium in vltima voluntate. Preterea ita ſe hꝫ teſtamentum poſterius ad prius ſicut lex poſterior ad priorem qꝛ voluntas teſtatoris lex eſt vt in auc̄. de nup.§. diſponāt. ſed lex poſterior ita ſe hꝫ qꝛ tollit priorem lꝫ ſub generalibus verbis ꝯcipiatur ſicut ſi ꝯci peretur ſpecialibus. vt in p̄alle. l. de quadri. preſcri. l. ij. ⁊. d. l. oēs ⁊ d̓ preſcri. xxx. vel. xl. an. ergo ita tollat vltimū teſtamentum primū preterea facilius reuocantur que dependent ex voluntate vniꝰ ꝙͣ plurium vt. ff. e. quotiens vtriuſqꝫ. Sed que dependent ex volun tate plurium vt ꝯtractus reuocantur etiam prer generalitateꝫ verborum vt dictum eſt. ergo ⁊cͣ. Iteꝫ pro hoc.§. locator. ff. locati. l. cum plures. Econtra ꝙ primum valeat videtur ꝙ qn̄ prima volū tas ē derogatoria vltime pͥma p̄ualet niſi fuerit ſpecial̓r reuocata. ſꝫ hec nō fuit reuocata ſpāliter ſꝫ generaliter. ergo vr̄ ꝙ pͥma p̄ualeat. Et ꝓ hͦ ē aꝑte. l. ſi mihi ⁊ tibi.§. īterdum. vr̄ enī aꝑte dicere ꝙ oporteat ſpecialē mētionē fieri de pͥmo ⁊ qͣlitate eiꝰ. p̄terea illd̓ ap pellat̉ ſpālē qd̓ ē a gn̄litate ſubtractū. vt. ff. d̓. le. iij. l. ẜuꝰ vrbanꝰ.§. fi. ⁊ de triti. l. ii. ⁊ d̓ ſuppel. le. l. legata. ⁊ ſi ꝗs ī ius. l. i. ⁊ ſi quis cau. l. ſi ꝗs.§. q̄ſitū. ⁊ d̓ iureiur. itē apud.§. hͨ edictū. ⁊ d̓ pub. l. i.§. dixe rit aliꝗs. ⁊.§. vnde q̄rit̉. Ad idē facit qd̓ no. d̓ flumi. l. quo minꝰ. ⁊ de appel. l. ſi exp̄ſſū. Si ergo lex reꝗrit ꝙ ſpecialit̓ ſe penitere dicat videt̉ reꝗrere ꝙ deſcēdere debeat ad ſpecialitatē verboruꝫ ⁊ a ge neralitate diſcedere. ¶ Determinādo vr̄ dicēdū ꝙ ſi quis diceret ſcd̓m valere forte nō erraret. qꝛ in aucͣ. de teſta. īꝑfectꝭ.§. ſi ꝗdē nō vr̄ reꝗrere ꝙ p̄cedēs teſtamētū ſpāliter reuocetur. ſꝫ videtur ſuffi cere exp̄ſſa reuocatō per generalia ⁊ ꝑ ꝯditionalia verba. ſiue du bitatiua ⁊ nō aſſertiua dū dicit hoc ip̄m exp̄ſſim ſignificare. qꝛ ſi fec̄. ꝗdā talē volūtatē nō tn̄ vlteriꝰ valere vult. Tamē ego dicerem ꝙ reꝗrit̉ reuocatio ſpecialis teſtī pͥmi ſequētis derogatorij vt predi cta. l. ſiꝗs in pͥn. teſtī. vbi niſi ſpecialiter dixerit ⁊cͣ. ſed ſi ſpecialiter reuocaret pͥmū vltimi derogatoriū nō eſt q̄ſtio ꝙ vltimū p̄ualeret qꝛ nō potuit ſibi legē īponere a qua diſcedere nō liceat. vt. d. l. ſiꝗs ī pͥn. teſtī. Sed ſi nō ſtaret in finibꝰ vltīe volūtatis ſed tranſiret ad naturā cōtractus: tūc eēt irreuocabilis. vt. ff. d̓ dona. cā mor. l. vbi

ita donatur. ꝙ aūt fieri poſſit illud in teſtamēto qd̓ in cōtractu pꝫ de aſſignatōe liber.§. aſſignare. ⁊ no. de teſta. heredes palā.§. fi. Si ergo donaret vel vēdit heredi pn̄ti vel eo abn̄te alteri ꝓ eo recipiēti ſub ea ꝯditiōe ſi teſtamētū reuocari ꝯtingat habebit donatio vel vēditio effectū irreuocabiliter in eū caſum in quo teſtamētum reuocari contingeret. Idem. ¶ Non debet aliquis odio alterius pregrauari. Semplum iſtius regule ponitur C. de inoffi. teſt. l. ſiꝗſ in ſuo.§. legatū. vbi dicit̉ ꝙ mr̄ nō dꝫ exhere dare filiū ꝓpter delictū a marito eiuſdem filij pr̄e cōmiſſuꝫ. Itē. ff. de bo. poſ. ꝯͣ ta. l. iij.§. ſi emācipatus. vbi dr̄ ꝙ ſi pr̄ exheredat filiū ꝑꝑ cām īgratitudinis ab eo cōmiſſaꝫ illa exheredatio nō dꝫ obeſſe nepoti ꝗ cāꝫ īgratitudinis nō cōmiſit ſi aliquo caſu cōtingat īofficioſi q̄relā ad nepotē deuolui. Sꝫ vr̄ falſuꝫ eſſe qd̓ cōtinet̉ in ſecūdo exēplo. qꝛ exhr̄datio facta legitīe d̓ filio nepo tē excl̓dit qꝛ ſi īſtituo vel exhr̄do filiū meū nō habeo neceſſe mētio nē facere d̓ nepote nato ex filio. ff. d̓ liber. ⁊ poſthu. l. ſiꝗs poſthumos.§. ſiꝗs filiū ⁊. l. gallus.§. ī oībꝰ. ⁊ de ꝯiū. cū emā. lib. l. i.§. ſi pr̄ in ptāte. rn̄deo ⁊ dico verū eē ꝙ ꝙͣdiu filius exheredatꝰ viuit ⁊ poſt ad querelaꝫ excludit̉ nepos ex eo natꝰ. nec pōt aliquo iure rūpere teſtm̄ aui videlꝫ ſi ab eo fuerit p̄teritꝰ ex quo filiꝰ exhr̄datꝰ vixit poſt auū. vt in p̄al. l.§. filiū. ſꝫ ſi filius exhr̄datus nō excluditur a q̄rela ꝑ repudiationē tacitā vel exp̄ſſaꝫ nepos vocat̉ ad q̄relā ex vigore edicti ſucceſſorij qd̓ hꝫ locū in q̄rela: vt. ff. de inoffi. te ſta. l. ſi is ꝗ. ⁊. l. pr̄. itē ſi filius exhr̄datꝰ morit̉ an̄qͣ excludat̉ a que rela aut an̄ aūt poſt. ſi an̄ uocat̉ nepos ad querelaꝫ ex ꝑſona pr̄is exhr̄dati. Si poſt vocat̉ nepos ex ſua ꝑſona ꝑ edictum ſucceſſorium. ita dꝫ intelligi p̄al. l. ſiꝗs poſthumos§. ſi filium. ⁊ de ꝯͣ ta. l. iij.§. emancip. ⁊ de ꝯiūgen̄. cū emāci. lib. l. i.§. ſi pr̄ in ptāte. ⁊. C. de inoffi. teſt.§. ſiꝗs filiū. ⁊ in aucͣ. cū de appel. cog.§. ſi ꝯuictus fuerit. Itē clare pꝫ exēplū vbicūqꝫ cauet̉ ꝙ ꝑꝑ delictū pr̄is filius puniri nō dꝫ nec aliꝙͣ maculā filio infligere. ar. ff. d̓ penis. l. crimē de decu. l. ij.§. in filijs. lꝫ fallat in crīe leſe maieſtatis ⁊ hr̄ſeos. C. ad. l. iul. maie. l. ſiꝗs. ⁊ de hereti. aūt. gazaros. ¶ Sed cōtra hͨ vr̄ ꝙ iure cauetur ꝙ filij puniunt̉ ꝑꝑ iniuſticiā pr̄is. vt in aucͣ. vt oēs obe. iudi. ꝓuī.§. i. coll. v. ſed ibi habuit reſpectū ad iuſticiā diuinā q̄ aliquādo punit filiū ꝓpter delictū pr̄is ſicut ibi notari ſolet. Itē contra regulā vr̄ ꝙ iure cauet̉ ꝙ ſi pr̄ exheredat filiū exheredatio nocet no ſolū filio ſed ēt nepotibus ex eo natis ⁊ in eius po teſtate ꝯſtitutis ꝑ qd̓ pꝫ ꝙ alteriꝰ odio aliꝰ p̄grauat̉. vt de bo. lib. l. q̄rit̉. Sꝫ dicendū eſt aut agit̉ de his que mediāte miniſterio filij pn̄t acꝗri pr̄i. aut de his q̄ mediāte miniſterio filij nō acꝗruntur pr̄i. Si de his que pn̄t acꝗri pr̄i mediante miniſterio filij. tunc hꝫ locum regula indiſtincte. Sꝫ in his q̄ mediāte filij miniſterio non acquirunt̉ pr̄i diſtinguēdum ē aut obueniebant ab ip̄o pr̄e aut a genere vlteriori aut a ciuitate vel a rerū natura. pͥmo caſu delictū pr̄is nocet filio. in ſcd̓o ⁊ tertio non nocet. vt. ff. de interdi. ⁊ rele. l. iij. ⁊ de iure patro. l. diui fratres. ⁊ ita dꝫ intelligi. C. de qōni. diuo marco. ff. ad. l. cor. de fal. l. ſiquis pr̄is ſui. Et ꝓpter hoc ſoluta eſt qō de qua dubitari ſolet.ſ. an filius debeat priuari ſucceſſio ne feudi ꝑꝑ delictuꝫ pr̄is qꝛ ſi erat paternū pͥuat̉ ſi arerū natura vel a gn̄e vlteriori obueniēs nō pͥuat̉ ꝑ p̄al. l. iij. Idem. ¶ Sine culpa niſi ſubſit cā nō ē aliꝗs puniēdus. Si non eſt delictum non pōt impo ni pena niſi qn̄ cā rationabilis ſubeſt ⁊ ſic regulā ponit ⁊ exceptionem a regula q̄ exceptio regule cōtra iuris auctoritatē vr̄ dicere. qꝛ vbi nō reꝑit̉ ſubeſſe culpa nō dꝫ imponi pena. ff. de ꝟ. ſig. l. aliud ē fraº in pͥn. Sꝫ dic ꝙ aliqn̄ ſuadēte publica vtilitate. ⁊ ſic cā interueniēte punit̉ ꝗs ſine culpa. vt ecce aufertur aliqn̄ res poſſeſſori ut aſſignet̉ militi ꝗ in bello ſe habuerit virtuoſe. vt. ff. de euic. l. luciꝰ. ⁊ de rei ven. l. itē verberatū.§. idem ſi forte. Itē ſeruus ꝑꝑ laudabilis fidei exēplū admittit̉ ad uindicādū necem dn̄i ⁊ ꝓ premio libertatē ꝯſeqͣtur. ⁊ ita pn̄te dn̄o ſine culpa ſua ex cā predicta tn̄ dn̄ium ſuū aufert̉ vt. C. de preci. impe. offer. l. i. ⁊ ī quibꝰ cau. ſer. ꝓ premio libert. acceperūt. l. i. Itē pꝫ in ẜuo qui ꝓpter publicā vtilitatē.i. vt eruat̉ adulterij veritas torquet̉ ⁊ tortꝰ dn̄o nō reſtituit̉ ⁊ ſic punit̉ dn̄s ſine culpa. ex cā tn̄ in hͨ.ſ. ꝙ pͥuat̉ īuitus dn̄io ẜui lꝫ p̄ciū cōſequat̉. vt. ff. de adul. l. ſi poſtulatꝰ. ⁊ no. de calū. l. penul. ¶ Sꝫ vr̄ ēt ꝙ vbi nō eſt culpa nec cā ꝙ pena īponitur. vt. ff. ꝗ ⁊ a ꝗbꝰ. l. ꝓſpex. legiſla. ſꝫ ibi erat cā.ſ. adulteriū cōmiſſuꝫ lꝫ nō culpa ẜui qui torquet̉. Item op. de teſte qui torq̄tur ꝓpter culpā ⁊ delictū alteriꝰ ēt ſine culpa. vt. ff. de qōni. l. vnius.§. teſte. ⁊. l. ex libero in pͥn. ſꝫ ibi ſubeſt cauſa ẜm ꝙ facto interueniſſe ꝓbat̉. Itē. ē culpa.ſ. qꝛ vacillauit ī teſtimōio al̓s ſi qd̓ p̄dictoꝝ de eſſet nō deberet torqueri. vt p̄al. l. itē oppo. d̓ filio dānati crimine leſe maieſtatis ꝗ punit̉ ꝓpter delictū pr̄is. nā īfamia notat̉ ⁊ a paterna ⁊ extraneorū ſucceſſione pͥuat̉. vt. l. ſiquis. C. ad. l. iul. maie. idem d̓ filio heretici. vt. C. de hereti. aūt. gazaros. ſed in illis ē cā aꝑta nō culpa. nā qꝛ ſūt de genere īprobato ē p̄ſumptio ꝯtinuati onis paterni criminis ꝯtra eos. vt. d. l. ſi quiſꝗs.§. filij ꝟo. ⁊. ff. de edil. edi. l. ꝙ ſi nolit.§. qui emanci. Idem ¶ Quod quis mandato iudicis facit dolo facere non videt̉ cum habeat neceſſe parere. Egulam pōit ⁊ exceptionē regule. regula.n. ē ꝙ ille qui facit mādato iudicis nō videt̉ eſſe in dolo. rō autē eſt qꝛ neceſſe hꝫ parere. neceſſitas aūt facit ceſ ſare p̄ſumptionē doli. vt. ff. de bo. lib. l. ꝗ cuꝫ maior.§. ſi pater. ⁊. C. de calūp. l. mater. ⁊ inducit p̄ſumptionē ꝯͣriā.ſ. fraudis ⁊ doli nō preſumēdi. vt. ff. d̓ ſo. l. ſi ſtipulatꝰ.§. ſi lancē. ⁊ de aqͣ plu. arc. l. ꝙͣꝙͣ in pͥn. ⁊ que in frau. cre. l. qui aūt.§. labeonē. ¶ Exēplum aūt regule eſt. pone ꝙ man dato iudicis deſtruxi ſepulchrum quo mediāte aqua plu. nocere poterat nō teneor actione de ſepulchro violato qꝛ iudicis auctoritas me excuſat. vt. d. l. ꝙͣquā. Item pone ꝙ is qui depoſuit penes me decedit relictis quatuor heredibꝰ ⁊ ego reſtitui vni tm̄ iudi. aucto. decetero non teneor alijs actiōe depoſiti qꝛ iudicis auctoritas oēm fraudis ſuſpitionē ceſſare facit. vt. d. l. ſi ſtipulatus. §. ſi lanceꝫ. Et idē dici pōt in executoribꝰ ⁊ apparitoribꝰ exequen tibꝰ p̄cepta ⁊ iudicis ſnīas iuſte latas vt. ff. de reg. iur. non vr̄.§. ꝗ iuſſu. ⁊. ff. ad ſil. l. ſiquis quaſi ꝑ totum. ¶ Sꝫ oppono ⁊ videt̉ ꝙ qui facit aliqd̓ illicitū mādato iudicis nō excuſet̉ īmo qd̓ ē plus ꝙ imputat̉ ei ꝗ nō reſiſtit iudici p̄cipienti aliqd̓ illicitū fieri. vt ecce ſi p̄cipiat decurionē torqueri nō ſolū non dꝫ officialis obedire īmo dꝫ reſiſtere. ⁊ ſi nō reſiſtat punit̉. vt. C. de decur. l. oēs. li. x. etiam ꝓbat̉ in alio caſu ſimili de excuſatōe munerū. l. euidenter. C. li. x. ⁊ de magiſtris ſac. ſcri. l. i. in fi. li. xij. ⁊ ad idē. C. de appel. l. qm̄ iudices. Et ideo diſtinguēdū ē aut p̄ceptū ē aꝑte ꝯtra. l. aut aꝑte ẜꝫ legē aut eſt dubiū. ¶ Primo caſu nō dꝫ obedire īmo reſiſtere p̄t ⁊ dꝫ per officiales. vt. C. de decur. l. oēs. li. x. ⁊ de excu. mu. l. euidē ter. ⁊ de magiſtris ſac. ſcri. l. i. in fi. ⁊ vt oēs tam ciui. ꝙͣ mili. l. i.§. officiū. ⁊ de appel. qm̄ ꝗ mili. non poſ. l. eis quidē. ⁊ in aucͣ. ut nul li iudi.§. qm̄. col. ix. īmo etiā per pͥuatos reſiſti pōt quando aꝑte apꝑet iudicē ꝓcedere ꝯͣ. l. vt. C. de iure fiſci. l. ꝓhibitū. ⁊. l. defenſiōis facultas. li. x. ⁊ de meta. l.deuotū. li. xij. ⁊. ff. de re iudi. l. cōtumacia.§. vlt. ¶ Scd̓o caſu punit̉ ꝗ nō parit. ff. ſiꝗs ius di. non ob. l. i. ⁊ de re. iudi. l. cōtumacia ī pͥn. ¶ Tertio caſu pareri dꝫ. vt. ff. de iudi. l. ſiꝗs ex aliena. ⁊ hͨ ꝑꝑ iudicis ſnīe ⁊ p̄cepti auctoritatē ꝓ quoꝝ iuſticia ē ī dubio p̄ſumēdū. vt. ff. ad treb. l. ẜuo īuito.§. cū p̄tor ⁊ de iu. l. ſi p̄tor. ⁊ ne ꝗd in loco publi. l. fi. ⁊ pꝫ ꝙ ꝗ paret nō p̄ſumit̉ ī dolo. vt. ff. d̓ reg. iur. l. nō pōt vidēri dolo carere. ⁊ eꝯͣ. ab eo ꝗ paret abeſt oīs ſuſpitio fraudis p̄ſumēde. vt hͨ. ⁊. ff. eo. l. n̄ vr̄.§. ꝗ iuſſu ⁊ de ſol. l. ſi ſtipulatꝰ.§. ſi lancē. ⁊ de aqͣ plu. arce. l. ꝙͣ ꝙͣ. ⁊ q̄ in frau. credi. l. ꝗ aūt.§. apd̓ labeonē. ⁊ d̓ iuriſ. om. iudi. l. ſi ꝗs id qd̓.§. doli ⁊ de his ꝗ no. infam. l. furti.§. ꝗ iuſſu. Idem. ¶ Mora ſua cuilibet ē nociua. Tecce ſi debitor eſt in mora ſoluen di erit ſibi nociua ꝙͣtum ad plura qꝛ quātū ad rei interitū ⁊ caſu cōtingētē. vt. ff. ſi cert. pe. l. ꝙ te ⁊ depoſiti. l. ſi in aſia §. fi. ⁊ de ꝟb. obli. l. ſi ex legati cā ⁊. l. ſi ſeruum ⁊ de le. i. l. apud iuli.§. ipſiꝰ quoqꝫ. ⁊. l. cū res

§. fi. Item quātū ad fructus de ꝗbus tenet̉ ex die more quādo pe titur aliꝗd per actionem bonefidei vel ꝑ actionē ex teſtamēto que bonefidei actiōis ſapit naturā vt. ff. de le. ij. l. apud. iul.§. fructꝰ. ⁊ l. ſiꝗs bonoꝝ ⁊ de le. ij. l. ꝗ ſolidū.§. etiā. l. ſiꝗs ſeruo. ⁊ ad trebel. l. fideicō. in pͥn. ⁊ de act. emp. l. iul.§. ſi fructibꝰ. Sed ſi agat̉ actio ne ſtricti iuris ſiꝗdē peto reſtitui qd̓ ē meū veniūt fructꝰ a die more. Sed ſi peto qd̓ eſt alienū veniunt a die litis ꝯte. ff. de vſur. l. videamus circa pͥn. ⁊ in.§. in fauiana. ⁊.§. ſi actionē. Itē eſt nociua mora quātū ad intereſſe qd̓ peti pōt ⁊ auget̉ a die more in odiū de bitoris moroſi. vt. ff. de act. emp. ⁊ ven. l. rō.§. ſi ꝑ vēditorē. ⁊ d̓ re iudi. l. ꝗ calēdis. ¶ Huius aūt occaſione q̄ri pōt an intereſſe ſit ī obligatione poſt morā ita qd̓ peti poſſit ꝑ libellū iure actionis vel an deducat̉ in cōdēnationē per iudicis offm̄ tm̄. Opinio eſt inter iuriſprudētes. d̓termināt.n. aliqn̄.ſ. ff. d̓ re iudi. l. ſiꝗs ab alio.§. vl ti. ꝙ intereſſe nō poſſit ꝑ libellū peti. ſꝫ ꝑ iudicis offm̄ ī ꝯdēnatōeꝫ deducat̉ ar. ff. de ꝟbo. obli. l. ſi ſeruū.§. vlti. ⁊. l. eū qui ita ⁊ de cō ſti. pecu. l. ꝓmiſſor hoīs. ꝙ poſſet habere locū vbi eēt in obligatio ne rē dari. ſed vbi eſt in obligatione factū. tūc poſt morā eſt etiā ii obligatione intereſſe debitū ex tacita ꝓmiſſione ſi nō fuit qd̓ in cō uentione deuenit. vt. ff. de ꝟbo. ob. l. ſtipulationes nō diuidūtur §. celſus. ⁊ ibi no. ⁊ in. l. ſi pecuniā. vbi dr̄ ꝙ intereſſe in ſtipulatio ne venit. ⁊ ideo bn̄ ſequit̉ ꝙ poſſit ꝑ libelluꝫ peti. An aūt intereſſe qd̓ debet̉ ꝓpter debitoris morā ſit vnicū tantū ⁊ ſingulare. vel an triplex ſcilicet ſingulare cōmune ⁊ cōuentū. q̄ſtio eſt. Et ꝙ ſit vnicum oſtendo qꝛ lex dicit ꝙ ſi res vendita nō tradat̉ in id qd̓ inter eſt agit̉. hoc aūt interdcm̄ egredit̉ ⁊cͣ. Si igit̉ exceſſus eſt diuerſorū ſicut ⁊ qualitas pꝫ ꝙ differt intereſſe ab extimatiōe cōi ⁊ cōuen ta. vt. ff. de act. emp. l. i. ⁊ per eundē modū pōt induci. C. de ſen. que ꝓ eo. l. vnica. qꝛ ibi dicit ꝙ intereſſe pōt aſcendere vſqꝫ ad duplū extimatiōis cōis vel ꝯuente. Cū ergo exceſſus ſit diuerſorū pꝫ ꝙ cōis extimatio vel ꝯuenta rei nō eſt intereſſe. Cū ergo remouea tur cōe ⁊ ꝯuentū relinquit̉ vnū tm̄.ſ. ſingulare. Preterea lex dicit ꝙ intereſſe ad ꝑſonā refert̉. ⁊ ſic qd̓ in ſuo iure ꝯſtituit̉ per relatio nem refert̉ ad ꝑſonam. vt. ff. de ꝟbo. ob. l. ij.§. vlt. ⁊ de noui ope. nun. l. ſi ſtipulatio.§. q̄ſituꝫ ⁊ de reg. iur. l. qͣtenus. ⁊ extimatio nō refet̉ ad ꝑſonā ſꝫ ad rē. ergo ſequit̉ ꝙ nō habeat ſubſtantiā vel re gulā vel naturā intereſſe. Preterea quotiēs duo ſunt quoꝝ vnuꝫ refert̉ ad aliud. cōſtat nō idē eſſe relatū ⁊ id ad qd̓ ſit relatio licꝫ ex cōmixtione relati ⁊ eius ad qd̓ ſit relatio idē reſultet effectꝰ. vt pꝫ ī codicillis ad teſtiū relatio. ex quoꝝ duoꝝ viribus cōmixtis idē inſurgit effectꝰ. vt in. l. ij.§. codicillorū. ⁊. l. q̄dam de iure codicil. ⁊ d̓ cōdi. inſti. l. inſcius. ⁊ de hr̄di. inſti. l. aſſe. ff. ⁊. C. d̓ codicil. l. ſi idē. Si ergo ītereſſe referat̉ ad extimationē rei. vt in. l. ſtipu.§. vlti. de ope. noui nū. ⁊. l. qui tabulas de furtis. ff. reſtat rei extimationem nō eē iutereſſe. Itē īterdictū vti poſſidetis dat̉ ad intereſſe ⁊ refer tur ad extimationē rei vt. l. ſi duo.§. pe. ff. vti poſ. ergo ſequitur ꝙ extimatio rei nō ſit intereſſe cū relatū ⁊ id qd̓ ⁊c̄. ſint diuerſa ſicut dictū eſt. Preterea diſponēs ⁊ diſpoſitū non cōpatiunt̉ ſe ſub eo dē genere. vt. ff. de fundo inſtructo ⁊ inſtru. le. i. vlt. Sꝫ cōis extīa tio ⁊ ꝯuenta ſi excedit extimationeꝫ diſponit ⁊ limitat intereſſe qd̓ pꝫ qꝛ nō patit̉ ipſum excedere dupluꝫ ſui vt. C. de ſen. que pro eo qd̓ intereſt. l. i. ergo abſurdū eſt dicere ꝙ cōis vel ꝯuenta extimatō rei ſint per ſe diſtincte ſpēs ſub eodē genere cū intereſſe ſingulari. Preterea a quo remouet̉ genus. ⁊ q̄libet eius ſpēs. vt. ff. de fundo īſtruc. ⁊ inſtru. le. l. fundi.§. vltimo. Sꝫ ſi ꝯueniat inter empto rē ⁊ venditorē ꝙ nō agat̉ de euictione illa ꝯuentio operat̉ ꝙ ītereſſe nō petat̉ ⁊ tamē petit̉ p̄ciū rei ꝯuentū. Cum ergo ꝯuentio illa remoueat petitionē intereſſe ⁊ non remoueat petitionē p̄cij pꝫ ꝙ p̄cium ꝯuentū nō eſt ſpēs intereſſe. vt ꝓbatur de act. emp. ⁊ ven. l. emptorē.§. qd̓ aūt. ¶ Oppoſituꝫ on̄do ſic actio legꝭ acꝗ. dat̉ ad id qd̓ intereſt. hic aūt intereē eſt cōis extimatio rei. Primū pꝫ. ff. d̓ furtis. l. ꝗdam tabulas.§. de. l. aꝗl. maior q̄ſtio eſt. Scd̓ꝫ apparet qꝛ illud intereē ad qd̓ datur actio. l. aꝗl. exponit̉ in. l. ff. ad. l. aꝗl. l. ſi ſeruū meū. ⁊ dicit̉ ibi ꝙ nō extimat̉ affectio ſꝫ quāti oībus cōiter valet. cōis ergo extimatio rei ē intereē. Itē lex dicit ꝙ ad extīationē refert̉ ītereē. vt. ff. de furtis. l. ꝗ tab. in pͥn. Itē alibi ſi legatū eſt mihi relictū ſub ꝯditione ⁊ petaꝫ tabulas teſtamēti exhibere ⁊ nō exhibētur cōdēnatio fit ad intereē. illud aūt refertur ad extima tionē legati ſi agat̉ pro legato. Itē hr̄ditatis ſi agat̉ pro hr̄ditate vt. ff. de tab. exhibē. l. locū.§. ꝯdēnatio. Itē ꝙ intereſſe conſtitua tur in ſuo eē per relationē factā ad extimationē rei. ut pꝫ. ff. de furl 3 tis. l. ſi vēdidero.§. cū aūt. Ex his pꝫ ꝙ non eſt vnicū tm̄ intereſſe. Itē dr̄ in. l. ꝙ doli extimatio nō ex eo qd̓ itereſt ſit. ſꝫ ex eo ꝙ in litē iurat̉. vt. ff. de iudi. l. nō a iudice. ſꝫ conſtat in intereſſe iurari. vt. l. pe. de in litē iurādo de admi. tu. l. tutor qui repertoriū. ij. rn̄ſo. er go neceſſario ſequit̉ aliā eē ſpēm intereē de qua loquit̉. l. nō a iudi ce.i. cōe. aliā de qua loquit̉ lex pe. de in litem iurādo.i. ſingulare. Preterea cōſtat in litē iurari ob dolū tm̄ nō ob culpam. vt in. l. in actio.§. ſed in his oībus. ⁊. l. ij. in fi. de in litē iurādo. ⁊ tn̄ iurat̉ in intereē. vt. d. l. pe. Cū ergo rōne doli qꝛ maius delictuꝫ maior fiat extimatio. ⁊ rōne culpe minor qꝛ minus delictū ⁊ tn̄ ꝯſtat rōne cul pe ad intereē agi. vt. l. ij.§. interdum. Vnde ſequit̉ vlteriꝰ cū alia ſit extimatio doli ⁊ alia culpe. ⁊ vna maior ⁊ altera minor ⁊ q̄libet appellatur intereē ꝙ nō ſit idē ſꝫ diuerſum cū exceſſus ſit diuerſo ruꝫ vt dcm̄ ē. Preterea ꝯſtat ſtipulationē iudicio ſiſti cōmitti ꝙͣti ea res ē. vt in. l. ij.§. vlti. ꝗ ſatiſda. cog. ⁊ illa appellat̉ ꝟa extimatō rei. vt in. l. hec ꝟba. ff. de ꝟbo. ſig. ⁊ illud appellat̉ intereē. ut. l. vl ti. ſiꝗs in ius vocatus non ierit. ⁊. l. quotiēs de ꝟbo. ob. Cū ergo ꝟa ⁊ cōis extimatio rei appellat̉ intereē ⁊ illā ꝯſtat differre ab exti matione ſingulari. vt. ff. de le. i. l. ⁊ ſi equo. ⁊ de le. ij. l. ſi cui fundū. ſequit̉ ꝙ illud cōe differat a ſingulari ⁊ nō ſit idem ſꝫ per ſe diſtin ctū. ⁊ per eundē modū poſſet induci. l. arbiter in pͥn.§. non tn̄. ff. de dolo. ¶ Ad euidentiorē intellectū huiꝰ videndū eſt an extimatio rei ſit intereē vel extimatio dāni vel lucri in illis caſibꝰ in ꝗbus habet̉ rō lucri. Et ꝙ ſit extimatio lucri ⁊ non dāni ꝓbat̉ ſic. qꝛ vbi nō eſt dānū venit intereē. vt pꝫ in legato ſub ꝯditione relicto. ff. d̓ tab. exhibē. l. locū.§. cōdēnatio. Itē ſi peto caueri pro legato ſub ꝯditione relicto ⁊ nō cauetur petit̉ intereē. Intereē aūt dr̄ extima tio eius qd̓ ē relictū. Patet ergo ꝙ extimatio rei ē intereē. vt. ff. ꝗ. ex cau. in poſ. ea. l. pe. i. ⁊. ij. rn̄. Preterea pꝫ ꝙ leges dicūt interee̓ referri ad extimationē rei. vt. ff. d̓ furtis. l. ꝗ tabulas. ⁊. l. ſi vēdi.§. cū aūt. ¶ Oppo. ꝟo ꝙ extimatio vel p̄ciuꝫ rei nō ſit intereē pꝫ ſic qꝛ. l. cauet̉ ꝙ in actiōe furti nō quadruplat̉ intereē ſꝫ tm̄ p̄ciuꝫ rei. pꝫ igit̉ p̄ciū rei non eē intereē. vt. ff. de fur. l. furti. Itē lex dicit ꝙ p̄ cium rei venit in intereē. vt. ff. de relig. l. libeꝝ. Cōſtat aūt id qd̓ d̓ ducitur in alterū nō eē id in quo deducit̉ qꝛ ſi ouis deducit̉ in gregē nō eſt grex ſꝫ in grege cōtinet̉. Itē ſi tignū deducat̉ in domum nō ē domus ſꝫ in domo cōtinet̉. vt. ff. de vſucapio. l. eū qui. ⁊. l. re rum mixtura. Itē ſi bos deducat̉ in ſnīam pꝫ oībus ꝙ non ē ſnīa. ſꝫ in ſnīa cōprehēditur. Vere ergo ꝯcluditur ſi p̄cium venit in intereē qd̓ nō ē intereē. Itē ſi vnū duorū ſui in poteſtate cōprehēdit aliud cōprehendēs ⁊ cōprehēſum ſunt diuerſa. ut ecce actꝰ ſui po tentia cōprehēdit iter. vt. ff. d̓ nouati. l. ſi pupillus.§. fi. ⁊ d̓ ꝟb. ſi. l. ꝗ vſufruc. ⁊ tn̄ certū ē iter nō eē actū ſꝫ ſpeciē ſeruitutis diſtinctā ab actu. vt. ff. ne ẜuitus vē. l. loci corpus.§. i. ⁊ d̓ adimē. le. l. i. Itē iter cōprehēdit facultatē eundi ⁊ agēdi tn̄ facultas illa nō ē iter qd̓ pꝫ qꝛ pōt eē ſine itinere. ut in. l. ſi fundū ſub ꝯditione.§. ꝑ fundū. de leg. i. ⁊ ſi vſufructus pe. l. i. ⁊ d̓ vſufru. l. i. Itē actus cōprehēdit facultatē eundi. agēdi tn̄ facultas nō ē actus. Itē vſufruct. cōpre hendit facultatē vtēdi fruēdi. ut in. l. i. de vſufru. ⁊ tn̄ facultas illa nō ē vſufructus qd̓ pꝫ qꝛ eē pōt vbi ius vtēdi fruēdi nō ē vt. ff. d̓ iure do. l. ſi vſufru. ⁊ ſo. ma. l. ſi vſufru. ergo bn̄ ſequit̉ admō ꝙ lꝫ ex timatio intereē cōprehēdat extimationē cōmunē vel conuētaꝫ rei ꝙ ipſa cōmunis vel conuēta non ſit intereē. Preterea probat̉ ꝙ ſit extimatio dāni ⁊ nō rei qꝛ ipſuꝫ intereē in condēnationē deducitur vt. ff. de admi. tuto. l. ſi minorē. ⁊ de in litē iurando. l. penul. Conſtat aūt extimationē dāni in condēnationē deduci qꝛ vbi po teſt verti extimatio dāni nō rei ibi ſit condēnatio ī intereē vbi nō pōt non fit. ff. ad. l. aquil. l. ſiꝗs teſtō. Cum ergo probatū ſit ꝙ in tereē in condēnationē deducatur. Itē ꝙ extimatio dāni rōne. cō cluditur ꝙ intereē ⁊ extimatio dāni ſint idē. Itē qꝛ lex dicit iurari in litē in intereē vt. d. l. pe. ⁊ alia. l. dicit ꝙ in iuramēto in litē dedu citur extimatio in quātitate conſiſtēs. vt in. l. videamus.§. ſi tn̄. ⁊ §. iurare. ff. de in liteꝫ iurando. Sic ergo pꝫ ex hoc ⁊ p̄cedenti ꝙ intereē eſt extimatio dāni in quātitate conſiſtēs. Itē. l. cauetur ꝙ l. aquil. actio datur ad intereē. ⁊ alia lex dicit ꝙ per. l. aquil. conſe. quimur dānum ⁊ dāni extimationē. ergo euidēter apparet ꝙ extimatio dāni ē inrereſſe. Item pone ꝙ ſtipulor rem tradi vel preſta ri non precedēte contractu de cuius natura debeat trāſferri domi nium vel poſſeſſio certū eſt ꝙ ſi non tradatur vel p̄ſtetur ꝙ nō extimatur proprietas nec poſſeſſio ſꝫ illud ſoluꝫ ꝙ nihil abeſt qꝛ res tradita vel p̄ſtita non fuit ⁊ illud appellatur intereē. ff. d̓ ꝟbo. ob

liga. l. ſi fundū preſtari ⁊. l. ſi rē tradi. Itē pone ꝙ rē que valebat centū ⁊ erat obligata pro decem ſtipulor liberari qꝛ non fuit libera ago ad intereſſe. illud autē dicit̉ ꝙ mihi abeſt. vnde ſi decē ſolū mihi abſunt qua illa ſolui ⁊ habeo rē patet ꝙ preciū rei nō eſt īter eſſe. ſed extimatio eius ꝙ mihi abeſt qꝛ non ſit quod fieri debuit vel ſit quod fieri non debuit vel non fieri conuenit. Item ſi ſtipulor mihi ſatiſdari pro centuꝫ ſi non ſatiſdatur peto intereſſe. illud autē aliquādo equipollet quātitati pro quo ſatiſdandū eſt. aliquā do ab ea exceditur. vt. ff. de ꝟbo. obli. l. ſiquis ſtipulatus.§. vlti. ⁊ de re iudi. l. ſiquis ab alio in prin. Per hoc ergo patet ꝙ intereſſe non eſt idē ꝙ extimatio rei ſed diuerſum. qꝛ in diuerſis non in eo dem inuenitur equalitas exceſſus. Ad hanc qōneꝫ dico ꝙ extima tio cōuenta cōmunis ⁊ ſingularis non eſt intereſſe lꝫ veniat in īter eſſe cōmuniter vel ſingulariter extimando. Et hoc oſtēdo ſic. lex dicit ꝙ hec verba quanti eam rē eſſe. non ad id quod intereſt: ſed ad rei extimationem referuntur. ff. de ꝟbo. ſig. l. hec verba. ẜm. ll. enim indefinita equipollet vniuerſali. vt. ff. de leg. ij. l. ſi pluribus. ⁊. ff. de lega. iij. l. hoc legatū. ⁊. l. ſi plures. ⁊ de rebus dub. l. ſi is ꝗ decenta.§. verū. Cum ergo indefinite dicat ꝙ non ad id ꝙ intereſt intelligam vniuerſaliter qd̓ ſubijcit ad extimationē ⁊cͣ. vt ſic pri mum cōprehendat omnē ſpecieꝫ intereſſe. ſcd̓ꝫ omnem ſpecieꝫ extimationis hoc idem.ſ. ꝙ rei extimatio nō ſit intereſſe patet. ff. de tuto. ⁊ cura. datis ab his. l. i.§. cōſiderandū. Nunc redeo ad primam nunꝗd eſt vnū intereſſe vel triplex. ⁊ dico ꝙ cum dānuꝫ poſſit extimari ſingulariter. vt. ff. de bonis lib. l. libertas.§. qui ſoluēdo. ⁊ ſiꝗs in fraudem patro. l. i.§. ⁊ alias Item ⁊ cōmuniter. vt. l. ſi ſeruū meuꝫ. ff. ad. l. aquil. ibi dum dicit quanti omnibꝰ ⁊cͣ. Item ex cōuentione qꝛ procedere pōt conuētio ſuper dubia futura extimatione dāni. vt. ff. rem ratam ha. l. procurator ad exhibē. l. fi. ⁊ d̓ p̄to. ſtipu. l. fi. ⁊ hoc appello conuētuꝫ.i. conuētione extimatū ⁊ li mitatū. ⁊ hoc pōt excedere ſingulare ⁊ cōe ab eis excedi. ergo nō eſt idē cum exceſſus ſit diuerſorū ſed ē ꝑ ſe diſtincta ſpecies ab in tereſſe. aſſumēdo. n. nouā formam per hoc ꝙ ex conuētione addi tur vel detrahitur nō remanet in ſingulari vel cōmuni: ſꝫ aſſumit ſpeciē nouā ⁊ appellatur conuētuꝫ vt dicitur in ſtipulatione preto ria que ꝑ mutationē extra formam pretorie nouam ſpeciē aſſumit ⁊ appellatur conuētionalis. vt. ff. de ꝟbo. obli. l. in conuentionali bus. Itē ⁊ ꝑ eundē modū cōſtituit̉ noua ſpēs iuris. vt. ff. de iuſti. ⁊ iur. l. ius ciuile. ergo ⁊ noua ſpēs intereſſe. Non ergo dico ꝙ cō uentum preciū rei ſit intereſſe conuētuꝫ. nec ꝙ cōmune ſit intereē cōmune nec extimatio ſingularis ſit intereſſe ſingulare. Sed dico ꝙ dānuꝫ ſingulariter extimatuꝫ ſit intereſſe ſingulare. ⁊ extimatū cōmuniter eſt intereſſe cōmune. ⁊ extimatū conuētionale eſt inter eſſe conuētum. ⁊ ſic triplex. Et ẜm hoc ad arg. primum pꝫ reſpon ſio ⁊ concedo ꝙ cōmune vel conuētum precium nō eſt intereſſe lꝫ in extimatione intereſſe deducatur vt dictuꝫ eſt. Itē ſi teneres opi nionem malā ꝙ precium rei ſit intereſſe nihilominus pateret rn̄ſio qꝛ verum eſt nihil eſſe id a quo ⁊ ex quo excedit̉.ſ. numero cuꝫ aliter ipſum vel idē genere: diuerſum ſpecie eē poteſt. vt ecce ſi dicaꝫ martinꝰ nō excedit ſeipſuꝫ. ſed martinus bene pōt excedere pe trū ⁊ ab eo excedi. ⁊ aſinus poteſt excedere bouē ⁊ ab eo excedi. Secundū concedo in eo ꝙ dicit intereē conſtituitur ꝑ relationeꝫ ad ꝑſonam. ſed ſubiungo ꝙ ꝑſona poteſt duobus modis intelligi.ſ. ſingulariter ⁊ cōmuniter. relatum ergo ad ꝑſonam ſingulariter dicitur ſingulare. ⁊ relatū ad ꝑſonaꝫ cōmuniter dicit̉ cōmune. Quod aūt relatio intereē poſſit fieri cōmuniter ad ꝑſonam patet ꝑ illud ꝙ lex aꝗl. ad intereē datur. illud aūt refert̉ ad id quanti oī bus valet. vt. d.§. de. l. aꝗl. maior q̄ſtio eſt ⁊. d. l. ſeruū meū. Terti um ⁊ quartū cōcedo. qꝛ ꝓbatur ꝙ extimatio rei nō ſit intereē. Ad quintū eodē modo rn̄deo. qꝛ cōcedo ꝙ extimatio rei nō eſt diſtin cta ſpēs intereſſe vt probatū eſt. ⁊ iō nō eſt ſub eodē genere cū intereſſe ſingulare. Itē nocet mora quantū ad cāruꝫ extimationē tā ex parte actoris ꝙͣ ex parte rei. Si enim iudex cū cauſe cognitione ſtatuat tēpus actori intra qd̓ agat. vel reo intra qd̓ exceptiones op ponat repellitur poſt illud tēpus quaſi lapſus tꝑis tacitā renūcia tioneꝫ inducat. vt. ff. de here. inſti. l. ſiꝗs inſtituat̉.§. itē ſi ꝯditiōi. ⁊. C. qui accu. nō poſ. l. ſi ea. ⁊ dixi plene. sͣ. eo. c. indultū. ¶ Sed oppo. ⁊ videt̉ ꝙ etiā ſua mora nō nocet alicui. Conſtat enim mo ram rei pͥncipalis fideiuſſori nocere. vt. ff. de ꝟbo. ob. l. mora rei. ⁊ l. ſi ſeruū.§. nūc videamus. ⁊ de fideiuſſo. l. ſi a colono.§. i. Item mora vnius de duobus reis debēdi nocet alijs quando ſunt ſocij vt. ff. de duobus reis. l. pe. ſed qn̄ non eēnt ſocij nō nocet. vt. ff. de vſur. l. mora.§. vlti. Sꝫ ſibi imputare dꝫ alterius obligationē ſuſci piendo. Item caſualia in obligatione participando cogitare debuit quid poterat euenire. vt. ff. de conditione inde. l. indebitaꝫ. ⁊ locati. l. ſiquis fundum. Dy. Idem. ¶ Ea que fiunt a iudice ſi ad eius non ſpectant officium viribus non ſubſiſtunt. T ſi iudex laycus condēnat aliquē quē conſtat clericū eē ⁊ non de iu riſditione ſua nō valet ipſo iure ſnīa. Item ſi iudex laycus condēnat aliquē laycū quē conſtat nō eē de iuriſditione iudicātis ⁊ tūc non valet ipſo iure ſnīa qꝛ nō a cōpetenti iudice lata. vt. C. de decur. l. diui. ⁊ ſi nō a cōpetenti iudice. l. i. ⁊ ꝑ totū. ⁊ maxime in. l. fi. ⁊ de iuriſ. om. iudi. l. vlt. ⁊ de offi. p̄fec. vr. l. vlt. ⁊ de iniuſto rup. ⁊ irri. teſta. l. ſiꝗs exhr̄datꝰ ⁊. l. ſiꝗs de penis. l. ij.§. fi. Itē pone ꝙ iudex ꝓceſſit tꝑe feriarum vtraqꝫ parte nō ꝯſentiēte nam nō valet ipſo iure ſnīa. vt. ff. de feri is. l. i.§. ſi ꝟo. Vel qꝛ dilatione cōceſſa ꝓcedit. jͣ. tēpus dilatōis nā nō valet ꝓceſſus. vt. C. de dila. l. ſiue pars. Vel pone ꝙ dedit tuto rem aliquē ſibi nō ſubiectū vel alicui pupillo ſibi nō ſubiecto. naꝫ non tenet datio ipſo iure. vt. ff. de excuſa. tu. l. ſcire oportet.§. fi. ⁊ de tu. ⁊ cur. datis ab his. l. ius dandi. ¶ Sed opp. ⁊ videt̉ ꝙ ſi faciat illud qd̓ nō pertineat ad eius offm̄. valeat. Na: ſi citet aliquē ſue iuriſditioni nō ſubiectū neceſſe hꝫ cōparere ⁊ ſi non cōpareat pōt puniri ut cōtumax. vt. ff. ſiꝗs in ius vocatus nō ierit. l. ij. ⁊ d̓ iu di. ſiꝗs ex aliena. Sed dic aūt cōſtat actum factū ſpectare ad officium faciētis. aut cōſtat non ſpectare. aut dubitat̉. Primo cāu va let etiā ſi iniqꝫ decernat. vt. ff. de iuſti. ⁊ iur. l. pe. ⁊ de re iudi. l. pre ſes. ⁊. l. cū probatis. Scd̓o caſu factū ipſo iure nō valet. vt hͨ. ⁊. ff. eo. l. factū. ⁊ de re iudi. l. ꝯtumacia.§. ꝯtumax nō videtur. Tertio caſu valet ratione dubitatōis. vt. d. l. ij. ⁊. l. ſiꝗs ex aliena. ⁊ ad mu ni. l. de iure. Debet ergo intelligi regula quando cōſtat ea que fa cta ſunt non ſpectare ad officium facientis. Idem. ¶ Scienti ⁊ conſentienti non ſit iniuria neqꝫ dolus. Uas ponit regulas. Prima eſt ꝙ ſciē ti ⁊ ꝯſentiēti nō ſit iniuria. Scd̓a ꝙ ſcienti ⁊ ꝯſentienti nō ſit dolus. Prime au tem regule exemplū pōt poni qꝛ iure cauet̉ ꝙ ſi vendo hoīem liberū volentē nō teneor actione iniuriaruꝫ. vt. ff. de iniurijs. l. i.§. vſqꝫ adeo. Itē exempluꝫ ſecūde regule poni pōt qꝛ dicit̉ in iure ſi detineo liberū hoīem volentē ⁊ conſentientē non teneor interdicto de libero hoīe exhibēdo. vt. ff. d̓ lib. homi. exhi. l. iij.§. ſiꝗs volentē. Item ad vtriuſqꝫ predictaꝝ regu larū confirmationē accedit. C. de trāſac. l. cū donationis. ⁊ de reſcin. ven. l. venditor. ff. de in ius vo. l. ꝙͣuis. ⁊ de aqua plu. ar. l. in diem. ⁊ q̄ in frau. cre. l. que aūt.§. p̄terea. ⁊ de furtis. l. īter oēs.§. pe. ⁊ de reg. iur. l. nemo videt̉. ¶ Sed opp. ⁊ videt̉ ꝙ iniuria fiat etiā volenti. qꝛ ſi rapio virginē etiā volentē teneor. vt. C. d̓ rap. vir ginuꝫ. l. vna. ⁊ in aucͣ. de rap. mulie. ⁊ ar. ff. de ſeruo cor. l. i.§. per ſuadere ⁊.§. vlt. Sꝫ dicendū ē ꝙ cū ex vna parte interuenit volun tas ⁊ ex alia ꝑſuaſio doloſa regula non hꝫ locū. qꝛ is qui decipit̉ ꝓ non volēte habet̉. Et hoc ex eo ꝓcedit qꝛ doloſa ꝑſuaſio plus eſt ꝙͣ violēta coactio. ff. de lib. ho. exhi. l. iij.§. ſiꝗs volentē. ij. rn̄ſo. ⁊ de ſeruo cor. l. i.§. ꝑſuadere. Sꝫ vbi doloſa ꝑſuaſio in altera nō ꝓ batur ſciētia cū ꝯſenſu inducit p̄ſumptionē ꝙ non interueniat in iuria neqꝫ dolus. Et loꝗtur regula ⁊. ll. ſuperiꝰ allegate ad regulaꝫ ꝯfirmandā. ¶ Itē oppo. ⁊ videt̉ ꝙ ſciētia interueniēs obtiga tionem nō minuat. vt. ff. de edil. edic. l. iuſtiſſime. Dicēdum eſt ꝙ aut ſciētia interuenit tꝑe ꝯtractus. aut alterius actus de cuius cō probatione tractat̉. ⁊ tunc hꝫ regula locū. vt. ff. de edil. edic. l. i.§. ſi intelligat̉. ⁊ de act. emp. l. i. in fi. ⁊. d. l. ꝗ aūt.§. p̄terea. ¶ Item videtur facere regula ad qōnem que ſepe occurrit. videlꝫ ſi aliqui cōpromiſerūt in aliquē tanꝙͣ in arbitratorē ⁊ amicabilē cōpoſitorem ⁊ promiſerūt laudū non petere reduci ad arbicrium boni viri ſub certa pena. Anis cōtra quē fuerit iniqꝫ pronunciatū poſſit pe tere reduci ad arbitriū boni viri ita ꝙ nō cadat in penaꝫ. videtur enim ꝙ in penam cadat ꝓpter generalitatem iſtius regule ⁊ leguꝫ

pactum. lꝫ inducat tacitā remiſſionem futuri doli. vt. ff. de pactis l. iuriſgentiū.§. ſed ⁊ ſiꝗs paciſcatur. ⁊. l. ſi vnus.§. illud. ¶ Ecōtra ꝙ poſſit reduci renūciatione nō obſtāte videt̉. primo ꝙ pacta quoꝝ occaſione vel pretextu ꝗs inuitat̉ ad delinquēdū nō tenēt. vt. l. cōuenire ⁊. l. pompo. ff. de pac. do. ⁊ de verbo. ob. l. ſi plagij. Sed per tale pactū pōt arbitrator facile ad male pronūciandum moueri. ⁊ ꝓpterea nō videt̉ pactū valere. Preterea vbicunqꝫ pro mittitur aliꝗd nō fieri ⁊ ſub certa pena ſi contra fiat tacite videtur agi ꝙ pena cōmittatur ſi obſeruentur ea que debuerūt de iure ſer uari hincinde. ⁊ de cōmittenda ſi ea nō ſeruent̉ que debuerūt de iure ſeruari vt. ff. loca. l. q̄ro.§. inter locatorē. Cū ergo actū videa tur ꝙ arbitrator de iure pronūciaret. ſi nō de iure ſꝫ inique pronū ciauit videt̉ dicendū penā nō debere cōmitti. Preterea ſi ꝓmitto filiū nō exheredare ⁊ ꝓmitto penā ſi exheredauero tacite videt̉ ineſſe cōditio ꝙ pena nō committat̉ ſi exheredari meruerit vt. ff. de verbo. obli. l. ꝗdam cū filiū.§. ſed videamus. ⁊ in glo. ibi poſita. Ergo ſi ꝓmittā ꝙ nō petā reduci ad arbitriū boni viri ſi petam re duci ad arbitrū boni viri illud qd̓ eſt iniuſte ꝓnunciatū nō incidaꝫ in penā ſicut nec incido in penā exheredādo eum qui exheredari meruit. Preterea ⁊ pactū qd̓ nō reducit̉ ad arbitriū boni viri a iu re cōmuni remotū eſt cū de iure cōi reduci poſſit ⁊ debeat ſi iniꝗtatē cōtineat ut. ff. pro ſocio. l. verū. ⁊. l. ꝗd eniꝫ. ⁊ de ꝯͣhen̄. empt. ⁊ ven. l. hec vēditio. Si remotū ergo nō videt̉ tenere. ut in. l. iuriſgentiū.§. ⁊ generaliter. ẜm expoſitiōeꝫ que veritatē ꝯtinere videtur. Preteres iure publico ⁊ publica vtilitate ſuadēte videt̉ indu ctum ꝙ iniqua arbitramēta per boni viri arbitriū corrigant̉. ergo pactū qd̓ corrigat̉ nō videt̉ tenere ar. ff. de admi. tuto. l. ꝗdam de cedens. ⁊ de ſuis ⁊ legi. here. l. vlt. ⁊ de reg. iur. l. neqꝫ pignus.§. priuatorū. ⁊ ad. l. fal. ꝙ de bonis.§. ij. Preterea leges non conce dunt iniquū arbitriū habere effectū qd̓ apparet qꝛ parant viā per quā iniquitas remoueat̉. vt in.§. arbitratoꝝ. de arbi. l. ita demum ⁊. C. e. l. arbitratorū. Si ergo pactū fiat ꝙ valeat videt̉ factū ꝯtra li. ⁊ ꝓpterea nō valet vt in. l. nō dubiū. C. de leg. Si enī in vltīa vo luntate que maioris eſt auctoritatis ꝙͣ ꝯͣctus caueri non pōt vt lo cum nō habeāt. ll. vt. ff. de leg. i. l. nemo. multominus caueri non pōt in ꝯͣctibus. Preterea cuiuſcūqꝫ arbitri libertas ꝙͣtūcunqꝫ ge neralis ⁊ larga ad id reſtringit̉ ⁊ limitari videt̉ qd̓ de iure cōi lꝫ. vt ff. de condi. inde. ſi procurator. ⁊ que in frau. cre. l. ſi pater filio. et ad muni. l. lucius.§. pe. ⁊. C. de mu. no. ꝯtinuādis. l. i.§. pro īfan te. Vnde nemo ſani capitis diceret ꝙ arbitratori videt̉ cōcedi ꝙ inique ⁊ cōtra iuris cōis ꝓhibitionem ꝓnunciare poſſit. Idem. ¶ Que a iure cōi exorbitāt nequaꝙͣ ad ꝯſequētiā ſunt trahēda. Xorbitant ideſt deuiāt vel diſcordant ſeu ea que ſunt ꝯͣria iuri cō muni. Oportet enī ea aſtringi qͣſi odioſa nō auteꝫ ampliari ⁊ ad ꝯſequentiā trahi qͣſi fauorabiliora. verbigr̄a. Impetrauit aliꝗs nō legitime natꝰ vt nō obſtāte defectu nataliū valeat ꝓmoueri ad bn̄ficiū etiā ſi curā haberet animarū. nā virtute illius diſpēſationis non poterit niſi vni cum bn̄ficium obtinere. vt. sͣ. de fi. preſby. c. i. Ratio eſt qꝛ ea q̄ ſūt ꝯͣria juri cōi lꝫ alicui in priuilegio ſint ꝯceſſa odioſa ſunt ⁊ ī dubio reſtringēda. ff. de act. ⁊ obli. l. in honorarijs.§. ſed cū reciſa. ⁊ de teſta. mili. l. eius militis.§. militia miſſus. Sed ꝯͣ regulā vr̄ ꝙ bene ficia principū latiſſime impetrare debemus. ut. ff. de ꝯſti. princi. l. fi. ⁊. C. de bonis vacan. l. ſi qn̄. Sed dicendū eſt ꝙ aut bn̄ficia cōcedunt̉ ẜm iuris cōis permiſſionē aut ꝯtra. Si ꝯtra iuris cōis permiſſionē. aut cōceditur ei ꝗ iuris cōis eſt capax. aut ei qui nō erat d̓ iure cōi capax. Si cōceduntur ei qui erat de iure cōi capax videtur aliꝗͥd ſuperaddere. sͣ. ius cōe. vt. ff. de bonis lib. l. etiaꝫ.§. i. ⁊. ad muni. l. i. in fi. Si cōceduntur ei qui nō erat capax vr̄ reduci ſolum ad formā iuris cōis. vt. C. de inoffi. teſta. l. ſi qn̄. Et ſi ꝟba ſūt am bigua potius debēt reſtringi. vt hic ⁊. d. c. i. sͣ. d̓ filijs preſby. Unū tn̄ pretermitti nō dꝫ ꝙ cui priuilegia diſpēſationē cōtinentia cōce duntur ꝯcedi vident̉ ẜm cōditionē perſone cui priuilegia cōcedū tur. Unde ſi priuilegiū ꝯcedit̉ militi videt̉ ꝯcedi vt militi. ſi layco vt layco. ſi clerico vt clerico. vt. ff. de in. rup. ⁊ irri. te. l. ſiꝗs exhere dato.§. ſed ⁊ ſiꝗs. ⁊ de teſta. mili. l. ex militari. Sed ſi ꝯcedat̉ ẜm iuris cōis ꝑmiſſionē latiſſime interpretari debemus. vt. d. l. vlt. de i 4 cōſti. prin. ⁊ de ſen. paſ. l. i. ⁊ de bo. vacā. l. ſi qn̄. ſine iniuria tamen cuiuſeūqꝫ ſemꝑ cōceſſa intelliguntur niſi in conceſſione cōtrariuꝫ exprimatur. vt. ff. ne quid in loco publi. l. ij.§. ſiquis a principe. Idem. ¶ Quod omnes tangit: debet ab omnibus approbari. Stius regule exemplū poni pōt in oī eo qd̓ eſt cōmune pluribus tanꝙͣ ſingulis. Ut ecce ſi plures hn̄t fundū cōem ⁊ volunt cōſtitue re ſeruitutē fundo oportet oīum cōſenſuꝫ interueni re. al̓s defectus iuris reddit cōſtitutionē inutilē. vt ff. de ſerui. ru. pre. l. receptū. Itē ſi plures habēt ſeruitutem aque ducēde ex eodē fonte ⁊ dn̄s velit ꝯcedere alij cū diminutiōe iuris primorū nō poterit ſine cōſenſu primorū. al̓s ſi ius primorū nō cō ſtitueret̉ deterius nō requireret̉ eorū ꝯſenſus. vt. ff. de ſerui. ru. p̄. l. i.§. ductus aque. ⁊.§. ſi aque ductꝰ. ⁊. l. per quē locū. ⁊ cōia pre. l. receptū. ⁊ de aqua plu. ar. l. in ꝯcedendo. ⁊. l. in diē. ⁊. l ſinantē. Item pꝫ exēplum. C. de auc. preſtāda. l. vlti. ¶ Sed oppo. ⁊ vide tur ꝙ ſufficiat ꝯſenſus maioris ꝑtis. vt. ff. ad muni. l. ꝙ maior. ⁊ d̓ reg. iur. l. aliud.§. refert̉. ⁊. C. de decur. l. noīationis forma. Sꝫ fa cilius eſt ſolutio qꝛ in eo ꝙ eſt cōe pluribus vt vniuerſis ſtat̉ volūtati maioris partis. vt in. l. in ꝯͣrium alle. In eo ꝟo ꝙ eſt cōe pluribus vt ſingulis requirit̉ ſingulorū cōſenſus vt hic. ⁊. d. l. ꝑ fundū. ⁊. l. receptū cū ſuis ſimilibꝰ. Tamē fallit iſta ꝑs ſolutiōis p. l. ff. de pac. l. maiorē. ⁊ de relig. l. ſi plures. ⁊ de cur. fu. l. ꝯſilio.§. fi. Dy. Idem. ¶ In obſcuris minimum eſt ſequendum. I promitto tibi decē libras ⁊ pecunia multiplex in regiōe verſat̉ vna maior. altera minor. ⁊ altera minima. nec apparet de qua ſit actū minimā videor ꝓmiſiſſe. Idem in legato. Nam ſi legē pecuniā nec appareat de qͣ. minimā videor legaſſe. ut. ff. de leg. iij. l. ſi ita relictū. ⁊. l. minꝰ. ¶ Itē ſi alicui lego quātā partē hereditatis hꝫ vnus hr̄duꝫ. ⁊ partes heredū ſint inequales minimā videor legaſſe. ut. ff. de leg. iij. ſi ita re lictū. ⁊. l. qui cōcubinā.§. cū ita. ⁊ ad idē de ꝟbo. ob. l. ſi ita ſtipula tus. x. aut. xv. ⁊. l. īter ſtipulātē.§. ſtipulāte. Sed vr̄ ꝙ in obſcuris nō ſit ſequēdū minimū ſed veriſimiliꝰ vt. jͣ. e. inſpicimꝰ. ⁊. ff. e. ſem per in ſtipulatione. ⁊. l. ꝗ nō militabat.§. lucio. Dicenduꝫ eſt ꝙ re gula dꝫ exponi ẜm p̄miſſa ꝯͣria. Nam primo debemꝰ inſpicere veri ſimilius. vt. jͣ. eo. inſpicimꝰ. In defectu ꝟo ſimiliuꝫ ſequimur qd̓ ē minimū. Et ideo hic dꝫ exponi in obſcuris.i. cū verū vel veriſimilius nō apparet. veriſimiliꝰ aūt multipliciter apparere pōt. vt dicā jͣ. eo. inſpicimꝰ. Et hec regula locū hꝫ in ꝯͣctibus. vt in. d. ll. de ꝟ. ob. ⁊ in vltimis volūtatibus. vt in. d. l. ꝗ cōcubinā.§. cū ita. ⁊. l. mi nus. ⁊ in delictis. ff. de penis. l. ſi plures. ⁊. l. pe. ⁊ in ſentētijs. vt in l. diē proferre.§. plures. ¶ Sed oppo. ꝯtra regulaꝫ multipliciter per ordinē. Primo vr̄ ꝙ falſum dicat̉ in ꝯͣctibus qꝛ nō minimū ſꝫ mediocre dꝫ p̄ſtari. vt C. de dona. ſiꝗs argētū.§. ſi ꝟo reddituꝫ. Itē falſum in vltima volūtate qꝛ mediocre dꝫ p̄ſtari ſicut in cōtractu. ff. de leg. i. l. legato gn̓aliter. Itē falſuꝫ in delictis. qꝛ in d̓lictis. ideſt cū delinquētis animus nō apparet īterpretamur eos voluiſſe delictū cōmittere. et ꝑ hoc ſi ꝯͣrium nō apparet duriꝰ puniēdos vt. C. ad. l. cor. de ſic. l. i. et de iniur. ſi nō cōuicij et no. ff. de iniuriis. l. illud relatū. Itē cū ꝯſtat delictū cōmiſſum et ignorat̉ ꝑ quem de pluribꝰ aſſumimꝰ qd̓ maius ē.i. oēs deliꝗſſe. et ſic oēs puniri. vt ff. ad. l. aꝗl. l. itē mela.§. ſi plures. et no. C. ad. l. iul d̓ vi pub. l. qm̄ multa. et. ff. ad. l. cor. de ſica. l. fi. ergo vel regula falſa vel male expoſita. ¶ Ad primuꝫ de ꝯͣctibus dic aliud eē in quātitatibus et in his que quātitatibus eꝗpollent vt in vniuerſitatibꝰ qꝛ tūc minimū in dubio eſt ſequēdū. vt. ff. de man. l. fideiuſſorē. et. ff. e. ſemꝑ in ſti pulatione in fi. et de edil. edic. ſiꝗs vēditor in fi. et in his locuꝫ hꝫ regula. Aliud ī ſpeciebꝰ et ī his q̄ ſpeciebꝰ eꝗpollēt vt artificia. qꝛ tūc mediocre. ut. d. l. ſiꝗs argentuꝫ.§. ſil̓iqꝫ mō. et. d. l. ſi ꝗd.§. fi. j. rn̄. et in his regula nō ꝓcedit. qꝛ in generibꝰ ſimiliter nō ꝓcedit. qꝛ aut ꝓmittitur in eo genere in quo eſt et pōt aliꝗd euenire qd̓ ha bere eſt ꝓrſus inutile. et tūc ꝓmiſſio potius iudicat̉ inutilis a pͥnci pio ꝙͣ inſpiciat̉ effectus diuiſorius ꝗ ſequit̉ ex ea. vt. ff. de ꝟb. ob. l. ita ſtipulatꝰ in pͥn. et de iure do. cū poſt.§. gener. aut īeo genere c ij

in quo nihil ē euenire ꝓrſus inutile. vt in boue equo aſino ⁊ homi nibus ⁊ ſil̓ibꝰ. et tūc debet̉ mediocre. ut. d.§. ſil̓iqꝫ mō. ergo quo ad ꝯͣctus regula ꝓcedit in quātitate tm̄ ⁊ in his q̄ ꝙͣtitatibus equi pollēt. ¶ Sꝫ ꝯͣ eſt hoc valde.§. ūle. ſi ꝟo redditū. vbi mediocris ſit p̄ſtatio ⁊ tn̄ ꝙͣtitas frumēti vel vini erat ex cā donatiōis ꝓmiſſa. Sꝫ nō eſt ꝯͣ qꝛ ibi nō dicit ꝙͣtitatē ꝓmiſſaꝫ mediocrē deberi. vnde illud qͣſi iuri cōi qd̓ eſt vt poſſit p̄ſtari viliſſimā: relinquā. Sꝫ dicit̉ quātitatē donatiōis ꝓmiſiſſe deduci ad deſignationē ſpēruꝫ ex ꝗ bus percipi poſſit ꝙͣtitas ex cā donationis ꝓmiſſa. ⁊ iō deſignātur ſpēs mediocres ſicut ſi ab initio ſpēs vel genera ꝓmitterēt̉. ¶ Ad ſcd̓m de vltima volūtate. rn̄deo qͣſi idē eſt qd̓ in generibꝰ. ꝙ regu la nō ꝓcedit qꝛ aut legat̉ genus generaliſſimū. ⁊ tūc inutile ē lega tuꝫ. aut ſubalternatiuū. et tūc ſi hꝫ fines ſola deſtinatiōe patriſfalegatū inutile eſt. ut. ff. de le. i. ſi domꝰ in prin. Sed ſi hꝫ fines a na tura debet̉ mediocre. vt. d. l. legato gn̓aliter. et inſti. de le.§. ſi ge neraliter. Vnde pꝫ hāc regulaꝫ ceſſare in quātitatibus. et in his q̄ quātitatibus equipollēt. vt in vniuerſitatibus regula ꝓcedit. vt in l. ſi ita relictū in pͥn. et in fi. de le. ij. et de le. iij. ꝗ cōcubinā.§. cum ita. et. l. minus. In ſpēbus aūt cōſtat de certa. et tūc ceſſat regula qꝛ illa debet̉. vt in. l. ſi domus.§. cū alicuiꝰ. ff. de le. i. aut nō ꝯſtat de certa. et tunc ſi teſtator nomē ſpeciei in legato nō expreſſit ceſſat regula qꝛ eſt electio legatarij. vt. ff. de leg. i. ꝗ duos. aut expreſ ſit nomē tn̄ ignorat̉ de quo. et tūc minus ē in legato. vn̄ regula lo cum hꝫ. ut. ff. de le. i. l. apud iulianum.§. fere. Poſſet tn̄ heres ſi vellet maiorē eligere cū ad ipſum ꝑtineat declaratio vltime dubie volūtatis defuncti vbi certū expreſſit et ignorat̉ qd̓. ut. ff. de leg. i. l. ſiquia.§. ſiꝗs plures. ¶ Contra p̄dicta de vltima voluntate eſt aperte de le. ij. ſiꝗs ſeruū.§. ſi inter. vbi dubie voluntatis īterpre tatio cōmittitur hr̄di. et iō regula ſemꝑ ceſſare videt̉. Rn̄deo illd̓ verū eſt cū voluntas eſt dubia circa ꝑſonā legatarij. p̄dicta proce dunt circa rē legatā. Itē non uidet̉ ꝓcedere regula in vltima volū tate. qꝛ dubie voluntatis interpretatio ad iudicē ꝑtinet. ergo non videt̉ reducēda ad minimū. vt. C. de fideicō. liber. l. voluntatis. Rn̄deo iudex interpretatur qd̓ veriſimile ē ex cōiecturis.i. īſpecta ꝯditione ꝑſone legatarij et cōſuetudine regionis et loquētis et vi cinitate ſcripturarū p̄cedentiū vt. l. ſi ſeruus pluriū.§. vlti. de leg. j. et de teſta. hr̄des.§. ſꝫ ſi notam. Si veriſimile non pōt ꝑpendi. tunc locū hꝫ regula. vt. ff. de le. iij. nūmis. ⁊. jͣ. eo. īſpicimus ẜuata tn̄ ordine quē ibi dicā. Itē videt̉ obſcuritas reddere voluntatē in utilē. vn̄ ceſſat regula. ff. de reg. iur. l. ſiꝗs de pluribꝰ. ⁊ de man. teſta. l. cuꝫ ex pluribꝰ. ⁊ de teſta. tute. l. duo ſunt ticij. Sed in illis nō pōt apparere minimū. qꝛ ī ꝑſonis duabus. lꝫ extimatio ꝓprietatis ſeruoꝝ poſſit eē inequalis eo tn̄ ꝙ in legato verſabat̉ libertas ī ꝑſona oīum pariter ē inextimabilis. vt. ff. de le. ⁊ ſena. cō. l. ſingulis §. indefinita. vn̄ in. l. duo. ⁊. l. libertas tutele datio vel delatio non plus vel minus in ꝑſonā vnius ꝙͣ alterius extimat̉. ⁊ periculuꝫ pu pilli cui ītendebat ꝓuidere teſtator poſſet in delatione tutele ꝟſa ri. ⁊ ideo nō mirū ſi nō cōcedit̉ electio hr̄di ſed in defectu ꝓbatio nis reddit̉ inutilis diſpoſitio teſtatoris. Tamē arguit̉ ꝯͣ rn̄ſionem p̄dictaꝫ de. l. ſiꝗs de pluribus. Nam ibi erat incertitudo ꝑſone le gatarij. ergo recurri dꝫ ad electionē hr̄dis nō vtrūqꝫ impediri. vt l. ſiꝗs ſeruū.§. ſi inter de le. ij. Item erat incertitudo rei legare et nomē erat expreſſuꝫ ergo interpretatio cōcedit̉ hr̄di. vt. l. ſiꝗs a fi lio.§. ſiꝗs plures. Rn̄deo nō eſt dubiū ꝙͣuis heres manumittere poſſet vnū ſi vellet. ſed neceſſitas nō īponit̉. ſicut nec eligēdi vnuꝫ de legatarijs. vt de rebꝰ du. l. ſi fuerit. Iſta rn̄ſio ſufficiēs eſt ad.§. ſi inter. ſed nō ad.§. ſiꝗs plures. Vnde dici pōt ꝙ plus oꝑaret̉ in certitudo duplex circa anullandū relictū ꝙͣ vnica. Ubi ergo eſt in certitudo rei in ſpē tm̄ relicte ꝓprio noīe exp̄ſſo legatū valet ⁊ com pellit̉ hr̄s eligere vt in.§. ſiꝗs plures. vel ſi nō eligat minimū eſt in electiōe. vt in. l. apud iulianū.§. ſeio. vbi ꝑſone tm̄ legatū nō eſt in ſe inutile. ſed ꝓpter ꝓbationis defectū vn̄ pōt hr̄s eligere: ſed non cōpellit̉. vt in.§. ſi inter. ⁊ ibi no. vbi ꝟo rei ⁊ ꝑſone. tunc ꝓrſus in utile. ut in. l. ſiꝗs de pluribus. ⁊. l. cū ex pluribus. Ratio aūt inter p̄dicta pꝫ vbi ē incertitudo rei tm̄ ꝑſona ſuꝑeſt cui pōt obligatio q̄ri. ⁊ ideo ſi nō eligat heres obligatio minime ꝯͣhitur iuxta regulam nr̄am. ſed vbi ꝑſone tm̄ ⁊ nō rei obligatus eſt hr̄s ad rē. ſed qꝛ nō apparet ſi nolit eligere reddit̉ legatum inutile. vt. d. l. ſi fuerit. Si ꝟo rei ⁊ perſone nō eſt cui poſſit obligatio queri nec eſt res de qua cōſtet. ⁊ ideo relictū prorſus eſt inutile. Iteꝫ in ꝯͣctibus nullo mō vr̄ ꝓcedere. qꝛ interpretatio fiēda eſt ꝯtra ꝓferentē vn̄ non eſt verū ſimpliciter ꝙ minimū debeat̉. ſꝫ id qd̓ eſt ꝯͣ animū ꝓferentis. vt in. l. veteribꝰ. ff. de pac. ⁊. l. cū in lege. ⁊. l. labeo. ff. de ꝯtrahen. emp. ⁊.jͣ. eo. ꝯtra eū. Gloſatores iuris ciuilis dicunt ꝙ ſi dubium eſt in re ſuꝑ qua ꝯtrahitur. tūc regula locū hꝫ. ſi in acceſſorijs tune ꝯͣria. Primuꝫ vt dixi ſimpliciter hꝫ locū in quātitatibus. ut in. l. in ter ſtip.§. diuerſa. ⁊. l. ſi ſtipulatꝰ fuero. x. aut. xv. ⁊ loca. l. ſi tibi. x. In ſpēbus ꝟo ut dictū eſt mediocris debet̉ ⁊ regula ceſſat. vt no. ff. man. ſi fideiuſſor. Vnde ꝙͣtuꝫ ad iſtā partē glo. eſt falſa. niſi gl. ſuſtineas eo caſu ꝓcedere quo in cōtractu deducit̉ vnū incertū de pluribus certis tūc enim cū ſit electio debitoris minimū dare pōt. vt. l. qui ex pluribus. ff. de ꝟbo. ob. Scd̓m ꝟo.i. de acceſſorijs nō videt̉ ſimpliciter.ſ. ꝙ ꝯtra ꝓferentē fiat interpretatio. vt. ff. de act. emp. ⁊ ven. ſi ſeruus.§. fi. ⁊ de ꝯtrahen. emp. l. cōprehenſum. ⁊. l. ſi in emp. vn̄ dicas ꝙ aūt pactū in acceſſorijs eſt obſcurū circa qua litatē ⁊ quātitatē rei vēdite. ⁊ tūc ſit interpretatio ꝯtra vēditorē. vt l. labeo. ⁊. l. ſi cū ī lege ⁊. l. veteribꝰ. ⁊ d̓ ſer. vr. pre. l. ſi arboreꝫ.§. hͨ lex. aut circa electionē reꝝ electioni accedētium. ⁊ tūc īterpretatio vēditoris nō eſt ꝯtra eū. vt. l. ſi in lege. ⁊. l. cōprehenſum de ꝯͣhen. emp. ⁊. l. pe.§. fi. ⁊ de act. emp. tūc enī quaſi in genere debitor ele ctionē habet vt. d. l. ꝗ ex pluribꝰ. ⁊ inſti. de act.§. huic. ⁊ ī. d. l. cōprehenſuꝫ. Ad tertiū.i. circa delictū dico ꝙ ſi certū eſt delictū.i. ꝙ delictū ſit cōmiſſuꝫ regula locū hꝫ. ſequit̉ eniꝫ ꝙ eſt minimū. qꝛ nō punimus. ſed abſoluimus. vt. l. abn̄teꝫ. ff. de penis. Itē vbi certū eſt delictū ſed incerta delicti qualitas locū hꝫ. vt ſi cōſtat aliquē cō miſiſſe nim ⁊ ſic delictū certū eſt ſed ignorat̉ vtrū cum armis vel ſi ne armis. ⁊ ſic qͣlitas eſt incerta. nā ſeꝗmur minimū.i. p̄ſumimꝰ ſine armis. ut mitius puniat̉. vt. l. ſi p̄ſes. ⁊. l. īterpretationē. ff. de pe nis. ⁊ de ſuſpe. tu. l. hoc enim ius.§. ꝗd ergo. At vbi certū eſt deli ctū ⁊ certa delicti qͣlitas incertus ꝟo animus delinquētis nō preſu mimus miminū.i. ꝙ nō fuit animus qꝛ facti atrocitas amouet pre ſumptionē animi p̄ſumēdi exquo ꝑſona eſt abilis ad delinquēdū. vt. C. de ſica. l. i. ⁊ de iniurijs. ſi nō cōuicij. Itē vbi certū delictuꝫ ⁊ certa qualitas ſꝫ incerta ꝑſona vt ſi nullus deprehēdit̉ fuiſſe ī actu delinquēdi ⁊ ignorat̉ ꝗs deliquerit tūc nō ſeꝗmur qd̓ eſt minimuꝫ qꝛ oēs puniunt̉. vt.§. ſi plures. ⁊ no. ff. ad. l. cor. de ſica. ī rubrica. Et rō huius eſt qꝛ oēs deprehendunt̉ in culpa qꝛ oēs fuerūt in ac tu delinquēdi. Itē qꝛ rō publica q̄ ſuadet maleficia puniri. ut. l. licitatio.§. illicite. ff. de publi. ⁊ de fideiuſ. ſi a reo.§. ꝙ vulgo. ⁊ ad l. aꝗl. ita vulneratꝰ. ē ꝯͣ eos ꝗ pͥuatā d̓fenſionē p̄tendūt. ⁊ iō p̄ferē da ē publica. vt. ff. ꝓ ſo. l. actōe.§. labeo. ⁊ ī aucͣ. d̓ nō ali.§. qꝛ ꝟo. Idem. ¶ Eum qui eſt certus certiorari vlterius non oportet. Auetur in iure ꝙ vēditor ꝗ ſciuit ſeruituteꝫ deberi p̄dio vēdito certiorare debꝫ emptorē. al̓s tenet̉ actione ex empto ad intereē em̄ptoris. hoc verū eſt ſi emptor ignorauit ẜuitutē deberi. ſed ſi certꝰ fuit ẜuitutē deberi nō oꝫ eū certiorari. vt. ff. de act. emp. l. i.§. vēditor. ⁊.§. fi. Itē ꝗ mācipia vēdūt cer tiorare debēt emptores de morbis ⁊ vicijs. al̓s tenenl̓ actōe redhi bitoria vel quāto minoris. ſꝫ ſi emptor ītelligat vel ītelligere poſſit nō eſt certificatio vēditoris neceſſaria. vt. ff. de edil. edi. l. i.§. aiūt. ⁊.§. ſi ītelligat̉. ⁊. l. ſi tn̄.§. ꝗ ei ſeruū. Quid aūt ſi vēditor ſciēs ſer uitutē vel viciū dixit ſe nolle teneri noīe ẜuitutis vel vicioꝝ. Dicen dū ē ꝙ hoc gn̓ale pactū nō trahit̉ ad ea q̄ vēditor ſciuit. ſꝫ ad ea q̄ ignorauit vēditor. vt. ff. de act. emp. ⁊ vē. l. q̄ro. ⁊ ar. de hr̄di. ven. l. hec aūt. ¶ Sꝫ oppo. ⁊ vr̄ ꝙ ēt inſciēti denūciari oporteat qꝛ dici tur ī iure ꝙ ꝗ vult liberā hr̄e ptāteꝫ incohādi accuſationē de adul terio vel ab adultero vel adultera. ⁊ poſtꝙͣ adultera nupſit denūciare dꝫ adultere ne nubat qꝛ intēdit ꝓponere accuſationē de adulterio. Quid ergo ſi adultera ſciuit ⁊ poſtea nupſit ſine denūcia tione nō nocet ei ſciētia. vt. ff. de adul. l. denūciaſſe circa pͥneipiuꝫ. Dici poſſet ꝙ ius illud qd̓ ꝑ denūciationeꝫ reẜuare ītēdebat erat odioſuꝫ. ⁊ iō ſola ſciētia ſine denūciatiōe nō ꝓdeſt. Sꝫ ꝯͣ hāc ſolutionē ē. ff. de pe. hr̄. l. itē veniūt.§. petitā. nā ⁊ ibi agebat̉ d̓ re odio ſa. i. bonefidei poſſeſſore ꝯſentiēdo malefidei. ⁊ tn̄ ſciētia denūcia tionis oꝑatur illud qd̓ oꝑaret̉ denūciatio. Quare dicēdū vr̄ ꝙ in his in ꝗbus denūciatio ē de ſubſtātia nō ſufficit ſimplex ſciētia ut in. l. denūciaſſe. ⁊ iō eſt neceſſaria denūciatio. In his aūt in ꝗbꝰ ſola ſciētia eſt de ſubſtātia nō ē neceſſaria ſciēti denūciatio vt. d. l. i. ī fi. de act. emp. ⁊ de edil. edi. l. i.§. intelligat̉. ¶ In dubio aūt pre.

ſumendū videt̉ potius ſciētiā de ſubſtātia ꝙͣ denūciationē cuꝫ de nunciationes fieri ſoleant ad hoc vt qui erat incertus certificraet̉. Et in iſto dubio loquitur iſta regula ⁊. d. l. item veniunt.§. petitā. ⁊ quod vi aut clam. l. aut qui aliter.§. ſi forte. Idem. ¶ Non licet actori quod reo licitum non exiſtit. Egiſte ponunt exemplū iſtius regule qꝛ ſi actori petēti dat̉ dilatio ꝑꝑ teſtes. ergo ⁊ reo. qd̓ exēplū locū haberet ſi regula poneretur affirmatiue. vꝫ ꝙ lꝫ actori licere dꝫ reo. ⁊ mul ta plura patēt in exceptionibꝰ opponēdis sͣ. eo. c. nullus ⁊. ff. e. l. nemo ex his. ⁊ ī numero dilationū. vt. C. de tē. in ī te. reſti. l. petēde. ⁊. ff. de feri. l. ī pecuniarijs. ⁊ ī pluribꝰ alijs. Eſt er go exēpluꝫ regule ꝯueniēs vt ſi denegat̉ reo ptās ꝓducēdi teſtes poſt didicita teſtificata ergo ⁊ actori. vt in aucͣ. de teſti.§. illud tn̄ col. vij. qꝛ cōiter loquit̉ de vtroqꝫ. qꝛ rei ꝯditio fauorabilior ē ꝙͣ ac toris. Iteꝫ ſi reo nō lꝫ reuocare ꝓcuratorē poſt lit. ꝯte. ergo nec ac tori. vt. ff. de ꝓcura. l. poſt litē. ⁊. l. q̄ oīa. ¶ Opp. aūt pōt ad regulaꝫ dupliciter. ⁊ de duobꝰ queri pōt. Primo qꝛ vr̄ ꝙ plus liceat actori ꝙͣ reo. certū eſt ꝙ reꝰ nō pōt ordinariū ſuū recuſare. vt. C. d̓ iuriſ. om. iu. l. nemo. ⁊ tn̄ actor eligere pōt vnū de pluribꝰ ordinarijs rei ⁊ ꝯn̄ter aliū recuſare. vt. C. de ep̄iſ. ⁊ cle. l. cū clericū in pͥn. Sed dici oꝫ ꝙ cū omnis diffinitio in iure nr̄o periculoſa ſit ſicut plures que fallūt qn̄qꝫ. ⁊ hec ita. ¶ Item op. ꝙ actor pōt auferre reo iudicem ſuū per reſcriptū ad extraordinariū iudicē. vt. C. de dila. l. ſi qn̄. ⁊ tamē reo nō lꝫ ſuꝑ hoc reſcriptū impetrare. ut ī aucͣ. vt oēs obe. iudi.§. hec ꝯſiderātes col. v. ⁊. C. vbi de cri. agi oꝫ aucͣ. qua in ꝓuincia. ſol. ut prius. ¶ Queri aūt pōt ſi actor ſit paratus ꝓbar̄ de iure dn̄ij rei de qua agit̉ ⁊ reus eodē tꝑe ſuper iure dn̄i ꝓbatio nes offert quis eorū preferēdus ſit in ꝓbando. ⁊ videt̉ ꝙ reus qꝛ ī iure pari fauorabilior eſt eius cā. vt. jͣ. e. c. in re pari. ⁊. ff. de ꝟ. ob. l. ſi ſeruū.§. ſequitur de doli excep. l. apud celſuꝫ.§. marcellꝰ. ⁊ vr̄ expreſſuꝫ. C. de inoffi. te. l. liberi. ⁊. ff. de ꝓba. l. loca. ⁊ de li. ca. l. cū neceſſitas. Sed credo ſequādaꝫ eē opinionē azo. vꝫ. ꝙ ex ordine primo recipiant̉ ꝓbationes actoris. poſtea ꝓbatiōes rei. ar. C. de fal. l. fi. ¶ Itē ſolet q̄ri nūꝗd in qͣlibet cā audiat̉ reus ſi velit ꝓbar̄ rē ad ſe ꝑtinere actore in ꝓbatiōe deficiēte. ⁊ vr̄ ꝙ nō qꝛ cū in vtro qꝫ caſu cōſequatur abſolutoriā vt. C. de edē. ꝗ accuſare. de rei vē. l. vlti. ⁊ inſti. de īterdic.§. cōmodū. vr̄ ſua nō intereē ⁊ ꝓpterea nō audiēdus vt. C. de ꝓba. l. ad ꝓbationē. Sꝫ dicēdū ē ſua intereē qꝛ ſi ꝓbat rem ſuam eē cōſequit̉ ius agēdi. al̓s cōſequitur ſolū ius ex cipiendi. vt. ff. de iureiur. l. ſed ſi poſſeſſori. ⁊ iō audiatur. ar. sͣ. C. de ꝓba. l. ꝯtra. ⁊ qꝛ regulariter qd̓ lꝫ actori licere dꝫ ⁊ reo vt dcm̄ ē. Idem. ¶ Mutare cōſilium quis non poteſt in alterius detrimētuꝫ. N eligente cōmode poni pōt exēpluꝫ qui nō pōt mutare cōſiliuꝫ in detrimētū electi poſt ſcrutiniū publicatū cū per electionē q̄ſitū ſit electo ius petēde ꝯfirmationis. vt. sͣ. de elec. publicato. ⁊ de elec. c. nulli licere. lib. vj. ⁊. ff. de op. le. apud aufidiū. Itē poni pōt in iudicāte ⁊ ꝯͣhente ⁊ cōficiente de ꝗbus oībus plene ꝑ oīa dcm̄ eſt. vt. sͣ. eo. qd̓ ſemel. ⁊ iō ibi dicta hic repeti poſſent. ¶ Sꝫ oppo. ⁊ vr̄ ꝙ liceat mutare cōſiliū qꝛ certū eſt ꝙ lꝫ reuocare mādatū re integra. ergo lꝫ mutar̄ cōſiliū. vt. ff. man. l. ſi tibi mādauero.§. ſicut. Sꝫ dicendū eſt ꝙ re uocatio ꝓcedit ſine detrimēto alteriꝰ. qꝛ ſi ignorat reuocatū reuo catio nō affert dānū ignorāti. vt. ff. de ſolu. l. cū ꝗs.§. ſi debitorē. ⁊ de dona. l. hoc iure.§. ſiꝗs dederit. ſi ſciuit dānū ſua culpa ſentit. ⁊ iō fictione iuris fentire nō vr̄. vt in regula iuris. ¶ Itē oppo. ⁊ vi detur ꝙ liceat variare ⁊ ꝯſequēter cōſiliū mutare. ut d̓ colla. bono rum. l. nōnūquā. ⁊ rerū amotarū. l. de rebꝰ. ⁊ de act. emp. ⁊ ven. l. ſi ſterilis.§. vlti. ⁊ de liber. lega. l. aurelius.§. pe. Sꝫ dicenduꝫ ē ꝙ aut varietas deprehēdit̉ circa eandē rē ⁊ circa diuerſas qͥ nullam cōnexitatē hꝫ. aut circa diuerſas q̄ rōne ꝯnexitatis habent̉ eiuſdeꝫ loco. Primo caſu eſt ꝓhibita variatio vt hic. ⁊ sͣ. eo. c. qd̓ ſemel. ⁊ ff. de le. i. ſerui electiōe. ⁊. l. huius.§. ſtichū. ⁊ de le. ij. ſtatuliberum §. ſtichū. ⁊ de bo. lib. l. nā abſurdum. Fallit in filio cui fauet̉ circa hereditatē paternaꝫ lꝫ videat̉ ſemel repudiaſſe. vt. ff. d̓ colla. bo. l. nō nūquā. ⁊ de iure deli. l. ſiꝗs ſeruus. ⁊. C. de repu. hr̄. l. fi. In ſe cundo caſu variatio admittit̉. ut. d. l. fi ſterilis.§. fi. ⁊ reꝝ amo. l. d̓ rebꝰ. Tertio caſuꝓbatur. ut. ff. de ꝓcur. l. ī cauſe. ⁊ d̓ vſuca. l. gaiꝰ. ⁊ de d̓am. infec. l. p̄tor.§. inde queritur. ⁊ de admi. tu. l. cū q̄ritur. Idem. ¶ Generi per ſpeciem derogatur. Xempla iſtius regule poni pn̄t in legatis ⁊ in ſubſtitutionibꝰ ⁊ ꝯͣctibus. et in legū latoribus ⁊ in reſcriptis. ¶ In legatis qꝛ ſi teſtator legauit vni ſpēm ⁊ alteri genꝰ generi ꝑ ſpe ciem derogat̉. ff. de le. iij. l. vxorē.§. feliciſſimo. ⁊. l. ẜuus vrba.§. pe. Itē ſi legat libertis alimēta in genere ⁊ vni libertorū legat alimēta in ſpē ille cui legat̉ ī ſpē nō admittit̉ ad legatuꝫ vt. ff. de alimē. lega. l. alimēta.§. baſilice. ⁊. l. ſtichus in pͥnci. ¶ Sꝫ oppo. ⁊ vr̄ ꝙ generi ꝑ ſpēm nō deroget̉. Naꝫ ſi teſtator legat vni genus et eidē ſpēm per enumerationē ſpēruꝫ non derogat̉ legato generis. ut. ff. de fundo inſtru. l. q̄ſituꝫ.§. pe. Dicunt ꝗdaꝫ ꝙ aut legat̉ vni genus et alteri ſpēs. ⁊ tūc generi per ſpēm derogat̉. aut legat̉ vni ⁊ eidē genus ⁊ ſpēs ⁊ tunc generi per ſpēm nō derogatur. quaſi ſpēs ex abundāti videat̉ apponi. vt in. l. q̄ſitū. qd̓ falſuꝫ eſſe aperte apparet. qꝛ in. l. cum delanionis.§. cui fundū. ⁊.§. qui dam. ⁊.§. ſepe in prin. eidē legauerat genus ⁊ ſpēm ⁊ tn̄ generi ꝑ ſpēm derogatur. qꝛ legatū generis reſtrictū videt̉ ad ſpēs enūciatas. Et idem ꝓbatur de ſuppel. le. l. legata. ⁊ ideo videt̉ latius diſtinguēdum ꝙͣ gloſatores iuris ciuilis diſtingunt. qꝛ atteſtator legat vni genus ⁊ alteri ſpēm aut legat eidē genus et ſpēꝫ. Si vni ge nus et alteri ſpēm generi ꝑ ſpēm derogat̉. vt. d. l. vxorē.§. feliciſſi mo. ſiue primo genus et poſtea ſpēs. ſiue primo ſpēs et poſtea genus legat̉. vt. ff. de peculio. l. manumi. et. d. l. q̄ſitū.§. vlt. In ſcd̓o caſu.ſ. qn̄ legat eidē genus et ſpēm. aut extra legatū generis enumerat ſpēm aut enumerat indiuidua que ſub certa ſpē eiuſdeꝫ ge neris continet̉. Si enumerat indiuidua enumeratio operat̉ ꝙ le gatū generis nō extēditur ad indiuidua q̄ ſub eadē ſpē cōtinet̉. ſi ue p̄cedat legatū generis et ſequat̉ enūeratio īdiuiduoꝝ ſiue ecō tra. Verbigratia lego ticio duas ſtatuas marmoreas. Itē oē marmor. et lꝫ ſimiles ſtatuas marmoreas hēat nulla cedit in legatū p̄ ter duas. ut. ff. de le. iij. l. hr̄s meus.§. i. et de fundo inſtru. l. cū de lanionis.§. ſi cui fundū. et de auro et ar. le. l. i.§. itē ſi duo. Si ꝟo enumerat ſpēs indiuidua cōtinentes aut primo ſpēs et poſtea co pulatiue genus. et ecōtra pͥmo genus et poſtea ſpēs. Primo caſu videt̉ ampliare legatū et nō reſtringere. ut. ff. de le. iij. l. hoc legatū. et. l. ea tamē. ¶ Sꝫ ꝯͣ iſtud mēbrū diſtinctionis vr̄ aperte. ff. de vi. tri. et ole. le. l. ij.§. cui dulcia. Naꝫ ibi primo enumerant̉ ſpēs et poſtea genus et tn̄ per enumerationē ſpēruꝫ reſtringit̉ ſignificatō generis. ſꝫ illud ibi nō cōtingit ꝑꝑ enumerationē p̄cedentē ſpērū. ſed ꝑꝑ naturā copulantē et rei copulate. vt ibi apparet dū dicit ex collectione vini ⁊cͣ. et ar. de fundo īſtruc. et īſtru. le. l. ſepe.§. gaio. Scd̓o caſu qn̄ prīo genꝰ et poſtea ſpēs. et tūc hꝫ locū diſtīctio gloſatorū iuris ciuilis poſita in prealle. l. q̄ſituꝫ.§. pe. qꝛ aūt ſpēs enu merantur ab errāte aūt a ſciente. ſi ab errante enūeratio nihil ope ratur. et iō legato generali relicto nō vr̄ detractū. ut. ff. de ſuppel. le. l. legata in prin. ſi a ſciēte. aut cā dubitationis tollende. aut cau ſalimitationis. aut dubitat̉. Primo caſu ſpēs ex abūdāti enumerantur qꝛ potius ad maiorē euidentiā vident̉ enumerari ꝙͣ vt d̓ro getur legato generis. vt. ff. de auro et ar. le. l. pediculis.§. labeo ⁊ ff. eo. l. q̄ dubitationis tollēde. ſcd̓o cāu legatū vr̄ reſtrictū ad ſpe cies enumeratas. et iō genus ex abundāti exprimit̉ cū eiꝰ expreſſio nihil operet̉. ut. ff. de fundo inſtruc. et inſtru. le. l. cū delaniōis.§. quidā. et. l. ſepe in prin. et d̓ ſuppel. le. l. legata. ij. et. iij. rn̄. Tertio caſu qn̄ dubitat̉. dicēduꝫ eſt potius ꝙ gratia tollēde dubitatiōis videat̉ exprimere ſpēs. et iō legatū generis nō diminuit̉ ut. d. l. q̄ſitum.§. ſiꝗs fundū. qui ꝓprie loqui vr̄ in caſu dubio. Quid aūt ſi vni legaret ſub noīe vniuerſaliori alij ſub nomine minus vniuerſali. dico ꝙ vniuerſalius habet̉ loco gn̓is. minꝰ vniuerſale habet̉ loco ſpeciei. et iō ꝑ minus vniuerſale derogat̉ vniuerſaliori ſicut generi ꝑ ſpēm. Verbigratia ſi filio legat ortū inſtructum. filie ꝟo argentū muliebre qd̓ in orto habuit illud ad filiā ꝑtinebit. ut. ff. d̓ fundo inſtru. l. q̄ſitū.§. q̄ſituꝫ. et ar. de leg. iij. l. vxorē.§. codicil. et de peculio. l. ẜuo manumiſſo. et de auro. et ar. le.§. ideꝫ cū alteri. ¶ Item oppo. ad regulā et vr̄ ꝙ ſpeciei per genus deroget̉ et nō ecōuerſo. qꝛ ſi primo lego alimēta quibuſdaꝫ libertis. poſtea lego c iij

alimenta omnibꝰ per generale videt̉ eſſe receſſum a ſpeciali. vt. ff. de alimen. le. l. libertis. Dicendū eſt ꝙ aut generale ⁊ ſpāle exprimuntur in eadē voluntate aut in diuerſis. ſi in eadē voluntate tūc ſpālis derogat generali. ſiue p̄cedat ſiue ſequatur. ff. de alimē. le. l. legata.§. baſilice. ⁊. l. ſtichus in pͥn. ſi in diuerſis poſterius dero gat priori. vt. d. l. libertis in prī. Scd̓o caſu ſiue exprimatur ī eadeꝫ voluntate ſiue in diuerſis. Iteꝫ ſiue precedat generale ſiue ſpāle. ſpeciale derogat generali. vt. ff. de leg. iij. l. vxorē.§. codicillis. In tertio caſu videt̉ neutrū alteri derogare vt. ff. de alimē. le. l. alia in fi. ⁊ de annuis le. l. ticia.§. qui in archa. ¶ Itē opp. ⁊ videt̉ ꝙ ſpecieruꝫ expreſſio generalis nihilominus operet̉. qꝛ qd̓ operat̉ exp̄ſ ſio ſingularū ſpecierū operat̉ ſola expreſſio generis ſub qua ſpēs cōtinentur. vt. ff. de le. iij. l. ſi chorus in pͥn. ⁊ de vſu ⁊ ha. l. ſi ita in prin. Rn̄deo ⁊ dico ꝙ vbi ſoluꝫ genus exprimit̉ tunc ꝑinde habe tur ac ſi exprimerent̉ ſingule ſpēs in genere cōprehēſe vt in p̄alle. l. ſꝫ vbi exprimit̉ genus ⁊ ſpēs hꝫ locū diſtinctio ſupradicta. ¶ In ſubſtitutionibꝰ aūt poſſet poni hoc mō exēplū. Pone teſtator īſti tuit pr̄em ⁊ filiū pro ꝑte ⁊ eos inuicē ſubſtituit. ſcd̓o inſtituit alios hr̄des ex reliquis partibꝰ. Tertio dicit hos oēs īuiceꝫ ſubſtituo. Iſta eniꝫ ſubſtitutio gn̓alis nō extēditur ad pr̄em ⁊ filiū qui erant inuicē ſubſtituti. vt. ff. de vulg. ⁊ pupil. ſubſti. l. coheredi.§. ꝗ pr̄e. Sed cōtra hͨ vr̄. ff. ad tre. l. vlti. vbi ꝑ ſubſtitutionē ſpāleꝫ nō dero gatur gn̓ali. ſꝫ ibi erāt ſpēs ſubſtitutionis diuerſe qꝛ pͥma ſpecialis erat vulgaris ſiue reciproca. ſcd̓a gn̓alis erat ⁊ fideicōmiſſaria. ſꝫ ī §. ꝗ pr̄eꝫ. ſpālis ⁊ gn̓alis erāt eiuſdē generis. qꝛ vtraqꝫ vulgaris ſi ue reciproca. ⁊ iō generali derogat̉ ꝑ ſpāleꝫ. In ꝯͣctibus aūt pꝫ ex emplū. ff. de ver. ob. l. doli clauſula. ⁊. l. ſtipulatōes cōmodiſſime. qꝛ ſi ſtipulor ab aliquo librū ſcribi de die nō de nocte. ꝑ ſe ⁊ non ꝑ diſcipulū ſuū ⁊ dolū gn̓aliter nō cōmitti ⁊ ipſe ſcribebat ꝑ aliū eq̄ malū nō per diſcipulū ꝯmittitur ſtipulatio ex gn̓ali clauſula de do lo. ſꝫ ad caſum in ſtipulatiōe expreſſuꝫ nō ꝑtinet. ¶ In legū latori bus pꝫ exēpluꝫ. ff. de penis. l. ſanctio legū. Itē. sͣ. de ꝯſti. c. i. li. vj. vbi per ꝯſtōneꝫ generalē editā a romano pōtifice nō derogat̉ ſpā libus ſtatutis rōnabilibꝰ aliorū locorū: niſi in ꝯſtōne gn̓ali ꝯͣriuꝫ ca ueatur expreſſe. Sꝫ cōtra videt̉. ff. d̓ ſepul. viola. l. iij.§. diuus. vbi per reſcriptū imꝑiale ſequēs derogat̉ cōſuetudini ſpāli alicuiꝰ loci. Sed ꝓut varijs modis textꝰ ītelligat̉ pōt varie rn̄deri vel pōt dici ꝙ. sͣ. de ꝯſti. eſt ius nouiſſimū iure canonū introductū ⁊ rōnabi liter qꝛ ſtatuta locoꝝ ⁊ ꝯſuetudines in fcō cōſiſtūt. Et veriſimile ē romanū pontificē ignorare ea que in alieno fcō ꝯſiſtūt. ⁊ ideo nō vr̄ voluiſſe ꝯſtōneꝫ extēdi ad ea tollēda que ignorauit cū ꝯſtō extē di nō dꝫ ad tollenda ea de ꝗbus ꝯſtituens nō cogitauit vel nō eſt veriſimile cogitaſſe. ar. ff. de trāſac. l. cū aꝗl. ⁊. l. qui cū tuto.§. i. et §. fi. ⁊. l. nō eſt fundus. ⁊ de ꝯͣhen. emp. ⁊ vē. l. in lege. ⁊ de acqui. hr̄. l. ne ꝗs. ⁊. l. ſi is ad quē. ¶ In ſcriptis pꝫ etiā rn̄ſio ꝙ ſpāle derogat gn̓ali. vt. ff. de p̄ben. c. dudū. ⁊. c. ꝙͣuis tibi li. vj. ⁊ que dicta ſunt ſuperius in legatis trahi poſſunt facile ad reſcripta. Dynus. Idem. ¶ Plus ſemper in ſe continet quod eſt minus. Tecce ſi teſtator intēdens legare qͣrtam partē bonoꝝ ſcripſit dimidiā. de betur ei quarta. qꝛ dimidie īeſt. vt. ff. de le. i. l. ꝗ qͣr taꝫ. ⁊ de hr̄. inſti. l. quotiēs.§. ⁊ ſi maiorē. Itē ſi vo lens ſtipulari ⁊ interrogo de. xx. ⁊ īterrogatꝰ rn̄de at de. x. valet ſtipulatio de. x. qꝛ maiori ſūme minor ineſt. vt. ff. d̓ ꝟ. obli. l. i.§. ſi ſtipulāti. Itē in ſnīa. qꝛ ſi vnus ꝯdēnat in. xv. aliꝰ in. x. ⁊ alius in. v. valet ſnīa in. v. cū in. v. oēs conſenſiſſe vident̉ ex eo ꝙ plus ſemꝑ in ſe ꝯtinet qd̓ eſt minus. vt hͨ. ⁊. ff. de arbi. l. diē profer re.§. ſi plures ⁊ sͣ. de arbi. c. ij. li. vj. Itē ſi ſuꝫ abſolutꝰ a petitione totiꝰ fundi abſolutꝰ videor a qͣlibet eiꝰ parte. vn̄ in qͣlibet eiꝰ ꝑte ob ſtat exceptio rei iudicate. vt. ff. de excep. rei iudi. l. iulianus. ⁊. l. ſi quis cū totū. ⁊. ff. de reg. iur. l. in eo ꝙ plus. ⁊. l. in toto. Itē ſi abſolutus ſum a petitiōe vniuerſali vt hr̄ditatis petitione obſtat exceptio rei iudi. vēdicanti res ſingulares ex eadē cā. vt. ff. d̓ except. rei iudica l. iulianus. ⁊. l. ſiꝗs cū totū. eadē rōne. qꝛ plus ſemꝑ ī ſe cōtinet qd̓ eſt minus. Sꝫ cōtra regulā eſt qꝛ ſi interrogo vtꝝ ꝓmit tas ſtichū aūt pāphilū ⁊ rn̄deas de pāphilo tm̄. ſtipulatio eſt īuti lis qꝛ interrogatio nō videt̉ ꝓceſſiſſe. ergo plus nō ſemꝑ continet qd̓ eſt minus vt. ff. de ꝟbo. ob. l. inter ſtipulantē. j. rn̄. Sed rn̄deo ⁊ dico ꝙ ibi nō impedit̉ ſtipulatio valere ex eo ꝙ nō videat̉ interrogatio p̄ceſſiſſe de pāphilo. preceſſit enim cuꝫ plus cōtineat in ſe minus: ſꝫ ideo impedit̉ qꝛ ꝯcepta alternatiue interrogatōe d̓ quo libet videt̉ cōcepta ſub ꝯditione.ſ. ſi alterū nō detur. vt. ff. de op. le. l. cū ita in prin. ⁊ ideo ſi rn̄detur ad alterā pure videt̉ inter īter rogationē ⁊ rn̄ſionem in qualitate diuerſitas q̄ diuerſitas qualita tis reddit ſtipulationē inutilē. vt. ff. de ꝟbo. ob. l. i.§. ſiꝗs ſimpliciter. ¶ Item cōtra regulā eſt qꝛ ſi ꝯcedat̉ alicui merū imperiuꝫ vt latrūculatori cui nō videt̉ cōcedi cognitio de pecuniaria ergo me ruꝫ imperiū qd̓ eſt plus nō cōtinet in ſe cognitionē cauſaꝝ ciuiliuꝫ ꝙ eſt minus vt. ff. de iudi. l. ſolemus.§. latrūculator. Sꝫ dicendū eſt ꝙ merū imperiū ⁊ iuriſditio ſunt ſpēs diſtincte ad inuiceꝫ ſepa rate vt no. ff. de iuriſ. om. iu. l. imperiū. iō vna cōceſſa noīatim po tius videt̉ altera denegata. vt in.§. latrūcolator. ar. C. de ꝓcur. l. maritus ⁊ de pac. cōuen. l. fi. ⁊ de vul. ⁊ pu. ſubſti. l. ſi ita ꝗs. ⁊. l. ſi cū ex filio.§. filio ⁊. l. ex facto.§. itē quero. hͨ aūt loquit̉ de illo plu ri ſub quo minora cōtinent̉ vel cōprehendunt̉ vt ſpēs vel ut ꝑtes. Et eodē modo rn̄deri pōt ad. c. cui de nō ſacerdotali. sͣ. de p̄bē. qꝛ poſito etiā ꝙ nō ſacerdotalis eſſet maior ꝙͣ ſacerdotalis. cōceſ ſa nō ſacerdotali videt̉ ſacerdotalis potius denegata qꝛ nō ſe ha bent vt pars ⁊ totum de quibus loquitur regula ſed habent ſe vt indiſtincte ſpecies inuicem ſeparate. Idem ¶ Pro poſſeſſore habetur qui dolo deſijt poſſidere. I dolo deſijſti poſſidere re quaꝫ a te pete baꝫ vel petere ꝓponebā ꝑinde te neris rei vēdi. ſicut tenereris ſi poſſideres. vt. ff. d̓ rei vēdi. l. ſinaūt.§. ſed ⁊ is qui. ⁊. ff. eo. l. ꝗ dolo. et l. qui parē cū multis ſimilibꝰ. ¶ Sed opp. ⁊ on̄dit̉ ꝙ nō habeat̉ pro poſſeſſore. ut pꝫ qꝛ tenetur vtili. ff. de noxa. l. ele ctio.§. ſi is qui. ⁊ ſi poſſideret teneret̉ directa. Sꝫ dicēdū eſt ꝙ vti lis ⁊ directa nō differūt in ſubſtātia. ut. ff. de neg. geſt. l. actio. ⁊ iō effectus pro poſſeſſore habet̉. ¶ Itē oppo. ꝯͣ idē. qꝛ poſſidenti ſit ceſſio. vt. ff. de rei vēdi. l. ſi res. ⁊ tn̄ ſi dolo deſijt poſſidere non ſfit ceſſio vt in. e. ti. l. ſi is ꝗ dolo. ⁊. l. nec quaſi. Sꝫ dicēdū eſt ꝙ ꝓ poſ ſeſſore habet̉ ꝙͣtum ad dānuꝫ ſuū nō ꝙͣtum ad cōmodū. Iteꝫ cuꝫ ſemꝑ preſumat̉ abeſſe dolus niſi adeſſe ꝓbet̉. vt. ff. de ꝓba. l. quo tiens.§. qui dolo. ⁊ de le. ij. l. cuꝫ ita legatur vni.§. ſpēs. Dubitari poſſet rōnabiliter qͣliter dolus pōt ꝓbari. Et dicēdū eſt ꝙ dolus ꝓ batur ex cōiecturis. Nam ſi iā erā litē cōte. vel dederā ſolū libelluꝫ vel denūciauerā ſibi ꝙ erā daturus libellū ⁊ ipſe d̓ſinat poſtea poſ ſidere p̄ſumit̉ dolo deſinere. ⁊ iō ꝑinde ꝯuenit̉ ac ſi poſſideret. ar gu. ff. de rei vē. l. ſi fundū. et. ff. de eden. l. q̄dā.§. nihil. ⁊ ꝗ. ex ca. in poſ. ea. l. ij. et no. eo. ti. l. fulciniꝰ.§. ꝗd ſit latitare. ¶ Queri au teꝫ pōt circa materiā huiꝰ. c. de pluribꝰ quorū q̄dā nunꝙͣ reperiū tur ſufficiēter determinata. Primū eſt an ei ꝗ dolo deſijt poſſider̄ ſi ꝯueniat̉ et extimationē ſoluat debeat de euictiōe caueri. ⁊ dicen duꝫ eſt ꝙ aūt habuit cām ab actore aut non. ſi habuit caueri dꝫ vt ſt de dona. inter virū et vxo. l. ſi donauerit ī pͥn. al̓s ſi nō hēat cām nō debeat de euictiōe caueri. vt. ff. de rei ven. l. ex diuerſo.§. peti torio ⁊ d̓ ꝯdi. fur. l. ſi ẜuus.§. cauere. ¶ Scd̓o q̄rit̉ an eo caſu quo nō cauet̉ poſſet nihilominꝰ de euictiōe agire euicta ꝯͣ actorē cui ex timatio ſoluta eſt. Et pōt dici ꝙ ſic qꝛ ꝗ extīationē ſoluit emere vr̄ ff. rerū amo. l. ſi ꝑꝑ res. ergo lꝫ nō fuerit dictū ꝙ de euictiōe agat̉ nihilominꝰ poterit agi. ut. C. de euic. l. nō dubitat̉. ¶ Tertio que ritur an ꝑ actorē debeāt actiōes cedi ei ꝗ dolo deſijt poſſidere et vr̄ ꝙ cedi nō debeāt. ut. ff. de rei vē. l. ſi is ꝗ dolo ⁊. l. nec qͣſi. Ecō tra ꝙ cedi d̓beat. ut. ff. d̓ re iu. l. ī d̓poſiti. Mihi vr̄ eē dr̄ia īter eū ꝗ poſſidet et eū ꝗ dolo deſijt poſſidere. qꝛ ꝗ deſijt poſſider̄. aut cul pa īterueniēte aut dolo. Si culpadebēt actiōes cedi. ff. de re iu. l. in depoſiti. ſꝫ ſi nō hēat cāꝫ ab actore nō debēt. cedi. ut. d. l. ſi is ꝗ dolo. ⁊ ibi no. Si ꝟo poſſideat. lꝫ ꝑ ꝯtumaciā nō reſtituat ⁊ ꝓpterea iuramētū in lite delatū fuerit actori extīatione ſoluta actiones debēt cedi. ut. ff. de rei vē. l. hͨ ſi res. Et rō eſt qꝛ actor ſibi īputare dꝫ cū poſſet petere p̄ciſe cōpelli poſſeſſorē reſtituere. ut. ff. d̓ rei vē. l. ꝗ reſtituere. ⁊ nō petijt. Sꝫ cū dolo poſſidere deſierat hͨ ſibi īpu tare pōt. ⁊ iō facilior ē cā excuſandi eū a neceſſitate cedēdi. Nā cū poſſidebat et actor petere poterat p̄ciſe cōpelli et nō petit. ſꝫ mai gis extīatione voluit: ſua ſpōte alienaſſe vr̄ et iō cedere cōpellit̉. ut ff. de rei vē. l. eiꝰ rei. ⁊. l. hͨ ſi res. ſꝫ cū dolo d̓ſierat poſſidere nō ſpō te ſꝫ ex qͣdā neceſſitate. et iō cedere non tenet̉. ut. l. d. is qui dolo.

¶ Quarto q̄rit̉ anis ꝗ dolo deſijt poſſidere ⁊ extlationē ſoluit ha beat actiōeꝫ in rē ſine aliqͣ ceſſione. Textus.n. dicit. ff. rerū amo. l. ſi ꝑꝑ res. ꝙ in rē actio ei dāda eſt. Sꝫ nō apparet vtruꝫ ipſo iure an ꝑ ceſſionē. Et iō vr̄ dicendū ſi res erat p̄ſens.i. ſi poſſeſſor exti mationē ſoluēs hēbat poſſeſſionē tꝑe extīatiōis ſolute ꝙ ſtatim qͥ ritur ſibi dn̄iuꝫ. ⁊ iō ſtatiꝫ hꝫ rei vēdicationē in hītu. ut. d. l. eiꝰ rei. ⁊ ſi cer. pe. l. certi ꝯditio.§. vlti. lꝫ ī actu nō hēat niſi deſinat poſſidere vt no. C. de hr̄. ven. l. fi. ⁊ hͨ apparet qꝛ extīationis ſolutio ꝓ emptōe habet̉ ut. ff. reꝝ amo. l. ſi ꝑꝑ et ꝓ emp. l. iij. ⁊. l. iiij. Sed ſi vendo tibi rē meā penes te ꝯſtitutā ſtatiꝫ trāſfert̉ in te dn̄iuꝫ qua ſi videat̉ tradidiſſe vt īſti. de re. diui.§. nihil. et. ff. de acꝗ. re. do. l. qua rōne.§. īterdū. ergo et ſi extīationē receꝑo a te poſſeſſore ſta tim tibi poſſeſſori dn̄iuꝫ acꝗrit̉. Sꝫ ſi poſſeſſio nō erat penes euꝫ ꝗ extīationē ſoluit qꝛ forte dolo deſierat poſſidere ſicut cauetur in textu regule tūc remanet dn̄iū penes me dn̄m ꝗ extīationē recepi et ꝯn̄ter ī rē actio quā cedere teneor ſi culpa deſijt poſſidere. ſecꝰ ſi dolo ut dcm̄ ē. sͣ. in ꝓxima qōne. et hͨ in rei vē. directa. ꝗd aūt in vtili. jͣ. qōne. vj. dicet̉. ¶ Quinto q̄ri pōt ꝗd ſi res redijt ad actorē qui extimationē recepit. et is qui extīationē ſoluit velit reꝫ reuocare et actor paratus ſit reſtituere extimationeꝫ an excludat eū ꝗ ex timationē ſoluit a petitiōe rei. et videt̉ ꝙ ſic. ar. ff. cōmo. l. ī cōmo dato.§. fi. et. l. rē mihi in pͥn. et de cōdi. ſine cā. l. ſi fullo. Econtra vr̄. ff. de rei vē. l. ſi culpa. Et iō gloſatores iuris ciuilis variāt. quia dn̄t in. l. in cōmodato.§. fi. ꝙ eſt in electōe illiꝰ ꝗ extimationē rece pit utrū reſtituat rē uel extimationē. Et ꝑꝑ hͨ eſt qꝛ cū alternatiue teneat̉ ad alterū. ut ibi pꝫ in tex. ergo ẜm regulā dꝫ eſſe electio d̓bi toris cōuenti. ut. ff. de iure do. l. plerūqꝫ. et. jͣ. e. c. in alternatiuis. Alij diſtinguūt qꝛ ſi extīationē ſoluit ille qui hꝫ cāꝫ a dn̄o ut cōmo datarius et depoſitarius et fullo et ſimiles tūc eſt in electione ſua petere rē uel extimationē al̓s ſit electio dn̄i ad quē redit poſſeſſio qꝛ et al̓s ſi dolo cōmodatarij uel depoſitarij res abſit et mihi eo noīe cōdēnet̉ teneor ſibi cedere actiōes mihi cōpetētes. ut. ff. de re iudi. l. in depoſiti. ſecus ſi nō hēret cām a me. ut. ff. de rei ven. l. is ꝗ dolo. et ita gloſat̉. l. iij. ff. de ꝯdi. ſine cā. et de rei vē. l. ſi cl̓pa. Et iſta diſtinctio uidet̉ ſatis rōabilis. ¶ Mihi tn̄ videt̉ aliter diſtinguēdū. qꝛ aūt tꝑe extimatōis ſolute poſſeſſio rei erat penes eū qui extimationē ſoluit aut nō. Si erat penes eū dn̄ium cepit ꝑt ne re ad eū. vt. ff. de rei ven. l. eius rei. ⁊ ꝯn̄ter deſinit ꝑtinere ad dn̄m qui extimationē recepit. qꝛ nō pōt eſſe apud plures īſoliduꝫ. vt. ff. cōmo. l. ſi vt certo.§. ſi duobꝰ. ⁊ de caſtrē. pecul. l. in hereditate.§. pater. Si ergo is qui cepit eſſe dn̄s petat ab eo qui deſijt in totum dn̄s eē ⁊ poſſidere: neceſſe habebit reſtituere rē. nec auditur ſi velit reſtituere extimationē. ar. ff. de rei vē. l. qui reſtituere. qꝛ cū ſpōte ſemel extimationē recepit: cū poſſit preciſe ꝯſequirē ꝯn̄ter vr̄ re nūciaſſe rei ar. ff. de le. cōmiſ. l. ſi fundus. ⁊. C. de pac. īter empt. ⁊ ven. l. cōmiſſoria. Et iō fruſtra poſtea conat̉ retinere rē illam cui ſe mel renūcianduꝫ putauit. ar. ff. de ſta. ho. l. liber hō. ⁊. C. de reb. credi. l. ſiꝗs iuſiurandū. ſꝫ ſi nō erat poſſeſſio penes ſoluentē tēpo re extimationis ſolute. tūc dico aut apprehēdit poſſeſſionē inutilē anteꝙͣ rediret poſſeſſio ad dn̄m aut nō. ſi apprehēdit ſtatim eſt ei q̄ſitum dn̄ium ⁊ deſijt ꝑtinere ad eū qui extimationē recepit. qꝛ rē habere nō poterat ꝓbabiliter ⁊ poterit habere locū diſtinctio po ſita in p̄alle. l. ij. de cōdi. ſine cā. vt diſtinguat̉. qꝛ aut ille ꝗ extimationē ſoluit hēbat cām a dn̄o aūt nō vt dictū eſt. Sed ſi nō apprehendit anteꝙͣ rediret ad dn̄m ſubdiſtingue. qꝛ aūt dn̄s ceſſerat ac tionē ſoluēti aut nō. ſi ceſſerat hꝫ neceſſe reſtituere reꝫ. vt. ff. de rei ven. l. ſi culpa circa finē. ſi nō ceſſerat eſt in electione ſua reſtituere rē vel extimationē quam ꝑcepit. vt. d. l. incōmodato.§. fi. ⁊ h̓ caſu pōt ꝓprie locū habere glo. ibidē poſita que cōcedit electionē con uento. ¶ Sexto q̄rit pōt an ille qui ſoluit extimationē cū nō poſſi deret. qꝛ cl̓pa forto vl̓ dolo poſſidere d̓ſierat hēat vtilē ī rē ſine ali qͣ ceſſione qd̓ nō vr̄. qꝛ lex dicit actionē cedēdaꝫ. vt. d. l. hoc ſi res. ⁊. l. culpa ⁊. ff. de re iu. l. in depoſiti. ergo ſine ceſſione non datur. qꝛ ſi ipſo iure ſine ceſſione daretur ſuperuacua foret ceſſio. ⁊ ꝓpte rea nō faciēda. vt. ff. vt le. no. ca. l. hec ſtipulatio.§. diuus. Azo āt dicit in glo. que ē in eo. ti. l. huius rei. ⁊ p̄dicta. l. ſi culpa. ꝙ vtilem in rē hꝫ qꝛ ius actoris emiſſe videt̉ dando litis extimationē vn̄ tan quā emptor hꝫ vtilē. vt. C. de heredi. vē. l. fi. emptorē autē conſtat habere vtilē ſine aliqͣ ceſſiōe. vt eo. ti. l. emptor. ⁊. l. poſtꝙͣ. ⁊. l. ꝟ̓o. ⁊ not. C. de le. l. ex legato. ergo ⁊ is qui dolo deſiit poſſidere habet vtilē extimatione ſoluta ſine aliqua ceſſiōe. Ad ar. ꝙ ceſſio ſit 1 6 ſuꝑuacua pꝫ rn̄ſio. qꝛ per ceſſionē īcipit. habere directā noīe cedē tis ꝙ ſine ceſſione nullo mō hꝫ. ergo nō eſt ſuꝑuacua. Itē ꝯͣ Azo. eſt qꝛ ẜm hͨ nō videt̉ differentia inter eū ꝗ deſijt culpa poſſidere ⁊ eū qui dolo cū vterqꝫ hēat vtilē extimatione ſoluta ſine aliqua ceſ ſione. ⁊ tn̄ lex notabiliter ponit dr̄iam qꝛ vni dicit actioneꝫ ceden dam alteri nō. vt in p̄alle. l. ſi culpa. ⁊. l. is qui dolo. Sed dicas nō eſſe differētiā quo ad vtilitatē que ex ficta vēditione datur qꝛ illam vterqꝫ hꝫ extimatione ſoluta. ſed differētia remanet quantū ad di rectuꝫ eius exercitiū ꝙ per ceſſionē trāſfert̉. qꝛ cū ceſſio nō fiat doloſe ab actore cū cāꝫ nō hēat. ergo vterqꝫ poterit intētare directaꝫ. Ei aūt qui culpa deſijt poſſidere fiet ceſſio ⁊ nō poterit intētare di rectaꝫ. Item cōtra Azo. qꝛ nō eſt differētia inter directā ⁊ vtilem. īmo vtilis ⁊ directa eſt eadē in ſubſtātia ſiue eadē ſubſtātia eſt vtilis ⁊ directa. vt. ff. de neg. geſt. l. actio ⁊ no. C. de act. ⁊ obli. l. ij. Sꝫ rn̄. pro Azo. qꝛ lꝫ ſit eadeꝫ ſubſtātia vtriuſqꝫ tn̄ differre poſſunt in accidēte ſicut hō ab hoīe. accidere.n. poteſt ꝙ directe obſtet exce ptio ⁊ nō vtilis. ⁊ ecōtra ꝙ obſtat vtili ⁊ nō directe. ar. eoꝝ q̄ legū tur. ff. de pac. l. ſi cū emptore. ⁊ de tranſac. l. fi. ⁊ de ſolu. l. ſi duo. Et ꝓpterea expedit aliquādo habere plus vnā ꝙͣ alterā. ⁊ ꝑ hoc apparet effectualē remanere differētiam inter eū qui culpa ⁊ eum qui dolo deſijt poſſidere. ⁊ ꝯn̄ter opinionē dn̄i Azo. abſurditatē nō cōtinere. ¶ Septimo queri pōt an ille cui cedit̉ vel venditur ī rem actio hꝫ dn̄ium vtile. ſicut ecōtra qui extimationē pro re ſolu it hꝫ vtilē in reꝫ. vt dictū eſt in ꝓxima qōne. Et videt̉ primo ꝙ ceſſaactione in rē dn̄ium trāſeat. qꝛ ceſſio actionū ⁊ traditio īſtrumē toruꝫ paria vident̉. vt. ff. de lega. i. l. ẜuū.§. euꝫ qui. ⁊ de lega. iij. l. euꝫ qui cirographū. ſed traditio inſtrumētorū inducit tranſlationem dn̄ij. ut. C. de do. l. i. ergo ⁊ ceſſio actionis in rē. Ecōtra vide tur ꝙ nō tranſeat. qꝛ ad acquiſitionē vnius iuris non ſequit̉ acqui tio alterius in cuius acquiſitiōe factuꝫ verum nō requirit̉. ut. ff. de acqui. poſ. l. cū heres in prin. Conſtat aūt ꝙ in acquiſitione domi nij requirit̉ verū factuꝫ.i. apprehenſio poſſeſſionis. vt. C. d̓ pact. l. traditionibus ⁊ de rei ven. l. pe. ⁊. ff. de rei vendi. l. ſi ager. ⁊ d̓ act. emp. ⁊ ven. l. ꝗntus. ⁊ de ac. ⁊ ob. l. obligatiōuꝫ ſubſtantia. ergo lꝫ per ceſſionem acquirat̉ vtilis in rē non ꝓpterea ſequitur ꝙ acqui ratur vtile dominiū. Dico igitur ꝙ tranſferendo dominiuꝫ tranſferre videor actionem in rē que pro dominio datur. ut dictū eſt ſu pra in queſtione proxima. ſed cōtra cedendo actionem in reꝫ non ꝓpterea tranſfertur dominiuꝫ. ⁊ eſt ratio qꝛ dominium eſt cauſa rei vendicationis. vt. ff. de rei vēdi. l. in rem actio. Ecōtra videtur ſcilicet ꝙ rei vēdicatio eſt cauſa dominij. ſed ex dn̄io procedens ⁊ ideo trāſlato dominio trāſlata videtur rei vēdicatio que ex domi nio ꝓcedit ⁊ ſequitur. ſed nō econtra qꝛ principale trahit ad ſe ac ceſſoriū. vt. ff. de fundo inſtruc. l. fundi.§. fi. ſed ecōtra acceſſoriuꝫ non trahit ad ſe pͥncipale. ff. de vulga. ⁊ pupil. ſubſti. l. ex pupillari. ⁊ quibus modis pignus vel hypotheca ſoluitur. l. lucius. Quo modo ergo intentat rei vendicationē qui dominiuꝫ non hꝫ cū rei vendicatio detur domino tantū. vt. ff. de rei vendi. l. in rem actio. Rn̄deo intentat vtilē ex ꝑſona cedētis ideſt ꝑꝑ dn̄iuꝫ qd̓ ad cedē tem pertinet noīe tamē ſuo qui experitur. directam ꝟo ex perſona ⁊ nomine cedentis intentat. Idem. ¶ Utile non debet per inutile viciari. Uius regule īnumerabilia īueniunt̉ exēpla vt ecce iure cauet̉ ꝙ ſi p̄cedat canoni ca electio nō viciat̉ per quācunqꝫ cōfirmationem quocūqꝫ iure inutilē. vt. sͣ. de elec. c. ſi ꝯfirmationē li. vj. Item ſi dāno heredē meū ⁊ Regem francie x. dare. tenetur heres. lꝫ regem francie dānare non potuerim. ut ff. de leg. i. l. ſi duobus.§. heres. Iteꝫ ſi pupillo cōtrahēti prebuit auctoritateꝫ vnus tutor verus ⁊ alter falſus valet nihilominus cō tractus ea ratione qua vtile per inutile non viciatur. ut. ff. ꝙ cum falſo tuto. aucto. l. i.§. pompo. Item ſi donatio fiat vltra quingē tos ſolidos quatenus excedat modum viciatur. quatenus modꝰ non excedit non viciatur. ut. C. de do. l. ſancimus. ⁊ argumē. ff. d̓ conſti. pe. l. ſed ſi. x. ff. de uſur. l. placuit. ⁊. l. pecunie in princi. ⁊. l. uſuras. ⁊ de iure do. l. ſiue generalis. ⁊ de ꝟbo. ob. l. que extrinſecus. ⁊. l. i.§. ſed ⁊ ſi mihi. ſed cōtra regulam uidet̉. ff. d̓ ar. l. parui refert. ubi ſi cōpromittat̉ in quēdā liberū ⁊ in quēdā ẜuū compro miſſum eſt īutile in ꝑſonā liberi ꝑꝑ adiectionē ẜui. Itē vr̄ obſtare

legibus in quibus cauet̉ ꝙ inutile legatuꝫ viciat̉ ꝓpter tranſlatio nem inutilē. ff. de leg. i. l. plane in prin. ⁊ de adi. le. l. legatuꝫ.§. pater. ⁊. l. ⁊ ſi tranſferā. e. ti. ⁊. ff. de aqua quoti. ⁊ eſti. l. i.§. ite queritur. vbi per tranſlationē inſeparabilē viciatur vtile per inutile. ſed dicunt doctores aliquādo ꝙ hec ſit regula. cetera ſint ſpecialia. q̄ ſolutio eſt plana ⁊ expedita. ſed in oībus ſpālibus eſſet rationem ſpecialitatis probabilē aſſignare. Alij dicunt ꝙ aut vtile ab inutili ſeparari poteſt. aut nō. Primo caſu vtile per inutile nō viciatur. Secundo caſu viciatur vt. ff. de aqua quoti. ⁊ eſti. l. i.§. item queri tur. ⁊.§. trebatius. ⁊ no. ff. de vſuris. l. pecunie fenebris. ⁊ de con di. fur. l. ſi ſeruus.§. bone. ⁊. C. de agri. ⁊ cen. l. quēadmoduꝫ vbi determinatur aperte ꝙ parte indiuidui irritata totū irritatur. Cō tra quā ſolutionē videtur. ff. cōmunia predio. l. predium. ſed dicē dum eſt ꝙ lꝫ ius ſeruitutis excepte eēt indiuiduuꝫ: perſone tamen a quibus excipiebatur erant diuidue. ⁊ ideo facta relatiōe ad perſonas diuiduas vtile nō viciatur per inutile. qꝛ per relationē predictā poſſibile eſt vtile ab inutile ſeparari. Sed ꝯtra hanc reſpon ſionem videtur. l. prealle. parui.§. ſꝫ ſi in ſeruū. ff. de arbi. vbi erat ius indiuiduū.ſ. ferende ſnīe ⁊ perſone diuidue. ⁊ tamē vtile per inutile viciatur. ſed ibi agebatur de iure qd̓ nō cadebat inſolidū in perſonā cuiuſlibet ſeparatim. al̓s ſecus. vt in eo. ti. l. ſꝫ ⁊ ſi ita. ⁊ ideo ibi vtile ꝑ inutile viciatur. In. l. prediū agebatur de iure qd̓ inſolidū in ꝑſonam cuiuſlibet ſeparatiꝫ cadebat. ⁊ ideo vtile per inutile nō viciatur cū ſit diuiduitateꝫ reperire circa ꝑſonas. Latiꝰ tamē dici poſſet ꝙ oportet tres caſus diſtinguere. Nam aliquādo duo ſunt concurrētia ad cōfirmationē vnius actus quorū vnuꝫ eſt vtile alterū inutile. ⁊ tūc ſi vnuꝫ per ſe ſufficeret valet qd̓ agitur. ut ff. ꝙ cuꝫ fal. tu. au. l. i.§. ſed pomponius. ⁊ de arbi. l. ſꝫ ſi ita. al̓s ſi vtrūqꝫ requiritur nō valet. vt. ff. de arbi. l. pedius.§. ſed ſi in ẜuū. Aliquādo vnuꝫ ſolū eſt factū ex pluribus tamē quibuſdā vtilibus ⁊ quibuſdā inutilibus cōmixtū. ⁊ tunc hꝫ locuꝫ diſtinctio. aut pōt vtile ab inutile ſeparari: aut non. vt. d. l. i.§. iteꝫ querit̉. ⁊.§. treba tius. ff. de aqua quoti. ⁊ eſti. aliquādo plures ſunt actus diſtantes prorſus ⁊ ſeparatim: ⁊ quorū ſecūdus accedere videtur ad reuocationē primi. ⁊ tunc ſecūdus omnino inutilis nō tollit primū. Sꝫ ſi quid vtilitatis lꝫ non ꝑfecte contineat tollit primū. vt. ff. ſi certū pe. l. certi cōditio.§. qm̄. ⁊ inſti. qui. mo. tol. obli.§. preterea. ⁊. ff. de leg.i. l. ſi ſeruus legatus.§. ſi ſeruus. ⁊ de leg. iij. l. ſi iure. ⁊ d̓ iniuſto ru. ⁊ irri. teſta. l. ij. ⁊ de his qui. vt indig. l. cuꝫ quidā. ⁊ de le. j. l. plane. ⁊ de adimē. lega. l. legatum.§. pater. ⁊. l. ſi tranſferam. Iſte tamē tres vltime videntur ſolutionē deſtruere. ſed nō deſtru unt. qꝛ ademptio legati que per eas inducitur poterat ſine trāſlatione vtiliter ſeparatim procedere. ⁊ eodem modo reſpondendū eſt ad. l. iulianus.§. minor. de fundo inſtruc. ⁊ inſtru. le. Idem. ¶ Ex eo non dꝫ quis fructū cōſequi ꝙ niſus eſt impugnare. I teſtamentum in quo mihi legatū erat relictū dixi falſuꝫ vel inofficioſuꝫ nō poſſuꝫ petere legatuꝫ in eo mihi relictū qꝛ aūt ꝓnunciatū eſt cōtra teſtm̄. ⁊ tunc ideo non debet̉. qꝛ ex teſtō falſo vel inofficioſo lega ta nō debent̉. vt. ff. de inoffi. teſta. l. papinianus.§. ex cā. ⁊. l. ticia. de pe. here. l. ſi teſtm̄ falſuꝫ. aut ꝓnunciatū eſt pro teſtamēto. ⁊ tūc ideo nō debetur. qꝛ niſus extitit impugnare. ⁊ ideo nō debeo con ſequi fructū ex eo vt hic. ⁊. d. l. papinianꝰ.§. meminiſſe. ⁊. C. d̓ his qui. vt indig. l. alia. Sed oppo. ⁊ videt̉ ꝙ etiā ex teſtō quod niſus ſuꝫ impugnare ꝯſequor legatū. qꝛ ſi dixi teſtm̄ minus ſolēne lꝫ ſuccūbam petere poſſum legatū mihi in eo relictū. vt. ff. de his qui. vt indig. l. poſt legatū. ¶ Sed dicēdū eſt ꝙ ibi deſtitit ante ſnīam. ⁊ ideo parcitur ei vt. d.§. meminiſſe. ⁊. l. alia. vel ſi ꝑuenerit vſqꝫ ad ſnīam. dicendū erit differentiā eſſe inter eū qui dixit falſum ⁊ eum qui dixit inofficioſum ⁊ dicēdo ſuccubuit ex parte vna. ⁊ inter euꝫ qui dixit minus ſolēne ex parte altera. Nam qui dixit falſum vel in officioſum perdit relictum in. l. preallega. ⁊ hic. qui dicit minus ſo lēne non perdit. vt. l. poſt legatum. Ratio autē eſt qꝛ dicendo falſum impugno non ſolū inſtitutionē ſed etiam legata. ſecus ſi dico minus ſolēne cum etiā ex non ſolēni voluntate.i. nō ſufficiente ad inſtitutioneꝫ poſſunt legata deberi. Item cum dico inofficioſuꝫ vi deor dicere teſtatorē non ſane mentis. vt. ff. de inofficio. teſta. l. ij. ⁊. l. ticia. ⁊ de lega. iij. l. patronus.§. fi. ⁊ conſequenter nec heredē inſtituere nec legata relinquere poſſe. Idem. ¶ Cum ꝗd ꝓhibet̉ prohibentur oīa que ſequuntur ex illo. Ue ſunt regule que vident̉ eꝗpollere ꝑ oīa. Prīa cū ꝗd ꝓhibetur ⁊ oē id per qd̓ ꝑuenitur ad illud videt̉ ꝓhibitū. vt. ff. d̓ ſpon. l. oratio. ⁊ de fideiuſ. cū lex. C. de natu. libe. l. lege anaſtaſia in fi. Scd̓a eſt cuꝫ ꝗd prohibet̉ ꝓ hibentur ⁊ oīa que ſequunt̉ ex illo. vt hͨ ⁊. C. de legi. l. nō dubiū. ⁊ tamē ſunt omnino diuerſe. qꝛ prima loquit̉ de cōſequentia prohibitionis mediorū ꝑ que ꝑuenit̉ ad extremū. Secūda loquitur de cōſequentia ꝓhibitionis extremorū que ꝓcedunt ex primo ꝓhibi to. verbi gratia de primo ſi ꝓhibetur matrimoniū inter aliquas ꝑ ſonas vidētur ꝓhibita ſponſalia per que ꝑuenitur ad matrimoni um. vt. d. l. oratio. Iteꝫ ꝟbigratia de ſecūdo ꝓhibetur vēditio fun di dotalis. ut in. l. rē in preſenti.§. ⁊ cuꝫ lex. ⁊ inſti. quibus alie. lꝫ. ī prin. Et ideo ſi vēdatur ⁊ tradātur traditio que ex vēditione ſeꝗtur videt̉ ꝓhibita ⁊ ꝓpterea dn̄ium non tranſfertur. ut inſti. qui. ali. licet circa prin. Item ꝓhibetur vēitio aſcripticij ſine gleba. et ideo ſi vēdatur ⁊ tradatur traditio que ex vēditione ſequit̉ videt̉ prohibita. ⁊ propterea dominium nō tranſfertur. vt. C. de agri. ⁊ cenſi. quēadmodum. lib. xi. Item ꝓhibetur alienatio rei eccleſiaſtice nō ſeruata ſolēnitate que a iure ſtatuitur. sͣ. de reb. eccle. non alie. ⁊. C. de ſacro ſanc. eccle. l. iubemꝰ. ⁊ in aucͣ. hoc ius porrectū. ⁊ xij. qiij. ſine exceptione. Et ideo ſi vēditur ⁊ tradatur dominiuꝫ nō tranſfertur īmo ⁊ ipſe prelatus vel economus ad vēdicanduꝫ admittitur. vt. d. l. iubemus. ſed cōtra primaꝫ regulaꝫ videtur. ff. de ritu nup. l. ſiquis officiuꝫ. vbi lꝫ matrimoniū ſit prohibitum nō vidētur eſſe ꝓhibita ſponſalia per que peruenitur ad matrimonium. ſed dicas ꝙ aut cauſa ꝓhibitionis matrimonij erat perpetua aut tēporalis. ſi perpetua videntur eē prohibita ſponſalia. vt in. l. oratio. ff. de ſponſa. ſi tēporalis non vidētur eſſe ꝓhibita. ut ī. l. ſi quis officium. ¶ Contra ſecundaꝫ regulam uidetur. ff. de fundo do. l. pe. ⁊ de vſuris. l. cum vir prediuꝫ. ubi erat prohibita vēditio fundi dotalis ⁊ nō ualebat. ⁊ tamē ex ea ſecuta traditione poſtea dominiū tranſfertur irreuocabiliter. ſed dicas aut cauſa ꝓhibitionis durabat. ⁊ tunc habet locū hec regula. ut. C. de legi. l. non du bium. aut erat finita. puta qꝛ matrimoniū erat ſolutum ⁊ fundus deſierat eſſe dotalis ⁊ ceſſerat lucro mariti. ⁊ tunc habēt locuꝫ ll. cōtrarie. Regula ergo debet intelligi cauſa prohibitionis durante. contraria vero cauſa prohibitionis ceſſante. Idem. ¶ Pluralis locutio duorum numero eſt contenta. Erbi gratia ſi libertas ſeruolegetur poſt an nos de biēnio intelligit̉. ff. de manumiſ. teſt. l. libertas.§. poſt annos. Item ſi ꝓmittit̉ uel legatur poſt dies de duobus intelligit̉. ut. ff. de ꝟbo. ſig. l. inter illam.§. illa legata. Iteꝫ ubi requi ritur numerus teſtiū ſi certus nō adijcitur ſufficiunt duo. ut. ff. de teſti. l. ubi numerus. Sed videt̉ ꝙ pluralis locutio requirat tria et nō ſit contēta numero duorū. ut. ff. de op. lega. l. i. ſed dici poteſt ut ibi per gl. no. ¶ Iteꝫ ecōtrauidetur ꝙ ſit contētauno tm̄ ⁊ nō requirat neceſſario duo. qꝛ ſi lego tibi ſtichum ⁊ pamphilū ſub cō ditione ſi mei erunt eum moriar ⁊ unus tantum ſit meus tempore mortis ualet tantum in eo legatum. ut. ff. de conditio. ⁊ demon. l. falſa.§. fi. ſol. ibi non dicit ꝙ pluralis locutio ſit uno cōtenta. ſꝫ dicit ꝙ geminat ſignificationē ſingularis.i. operatur illud qd̓ due ſingularitates diuiſim prolate: ſicut patet. ff. de lega. iij. l. qui con cubinam.§. ſi ſtichus. ⁊. C. de impu. ⁊ ali. ſubſtitutio. l. quāuis. et ff. ſiquis cau. l. ſi ſeruus.§. i. Idem. ¶ Imputari non habet ei per quem non ſtat ſi nō faciat qd̓ per eum fuerat faciendum. Roprie ꝓcedit iſtiꝰ regule ītellectꝰ ī ꝯdi tione ptātiua q̄ pēdebat ex ſcō legatarij tātū uel hr̄dis ſcripti uel alteriꝰ cui fuerat relicta. Nam ſi impediat̉ eam implere per caſum mihilominus debetur relictum. qꝛ non ſtat per eū

quominus faciat quod per eū fuerat faciēduꝫ. vt. ff. de cōdi. inſti. l. que ſub ꝯditione.§. quotiēs. Iteꝫ in ea que pēdet ex facto illius cui aſcribit̉ ⁊ alteriꝰ ſi impediat̉ per eū ex cuiꝰ facto pēdebat. Sed ſi īpediat̉ ꝑ caſum in ſua vel alteriꝰ ꝑſona cōtingentē relictū nō de betur. ⁊ tamē nō ſtat per eū quo minus faciat qd̓ per eū fuerat faci endū. vt. ff. de cōdi. ⁊ demō. l. in teſtamēto la. ij. ⁊. l. ticio.§. ſi cum ante nuptias. ⁊ ideo melius ꝓcedit in conditione vere ptātiua.i. que pēdet ex facto illius tm̄ cui aſcribit̉. Sed regule ſupradicte vi dentur multa obſtare. Primo qꝛ iure cauet̉ ꝙ ſi legatū mihi relīquatur ſub cōditione que pēdet ex facto meo ⁊ alterius ⁊ impedi or per caſum in alterius ꝑſona cōtingentē legatū nō debet̉. vt. ff. d̓ cōdi. ⁊ demō. l. in teſtō. ⁊ sͣ. ꝓxime dictū eſt. Item ſi relinquit̉ mihi ſub cōdi. ſi infra. x. dies aſcēdero capitoliū ⁊ impediar quo mi. nus aſcēdam cōditio non habet̉ pro impleta. lꝫ dies ꝗbus fui īpe ditus nō cōputetur. vt. ff. de cōdi. ⁊ demō. l. ꝗbus diebus. Prete rea vt hͨ ⁊ alia cōtraria ad pn̄tis regule materiā ꝑtinentia ſoluant̉ diſtinguēduꝫ videt̉. qꝛ aut erat implēdus modus aut implēda cō ditio. Primo caſu ſiue impediar ꝑ caſum cōtingentē in perſonaꝫ meā ſiue cōtingentē in ꝑſonam alterius pro impleta haberi dꝫ. vt ff. de le. i. l. ſi fundus ꝑ fideicō.§. iulianꝰ. ⁊ de leg. ij. l. lucius.§. ꝗſ quis. Secūdo caſu aut erat conditio ptātiua aut erat caſualis aut erat mixta. ſi ptātiua. aut pēdebat ex facto meo tm̄. aut ex meo ⁊ al terius. ſi ex meo tm̄. aut impedior ꝑ eū cuius intererat nō impleri. aut impedior ꝑ caſum aut ꝑ quēdaꝫ tertiū. Primo caſu pro īpleta dꝫ haberi. ⁊. ff. eo. l. iure ci. ⁊ de ꝟbo. obli. l. in executionibꝰ.§. fi. ⁊ de cōdi. ⁊ demō. l. iure ciuili. ⁊ qn̄ dies le. ce. l. ſi poſt die.§. iteꝫ ſi qua. Secūdo caſu idē qꝛ pro impleta dꝫ haberi ſi caſu impedior. vt. ff. de cōdi. inſti. l. que ſub ꝯditione.§. quotiēs. In tertio ca ſu tenet̉ ille qui impediuit ꝯditionē impleri. vt. ff. ad. l. aꝗl. l. inde neratius.§. i. ⁊ de cōdi. ⁊ demō. l. quibus diebus. in pͥn. Sed ſi ex meo ⁊ alterius. aut impedior ꝑ me aut ꝑ euꝫ ex cuiꝰ facto pēdebat aut ꝑ caſum. Prīo caſu non habebit̉ pro impleta. Scd̓o pro īple ta habet̉. Tertio caſu aūt erat ꝯditio adiecta in fauorē meū aut il lius in cuius ꝑſonaꝫ cōtingit caſus aut vtriuſqꝫ aut dubitat̉. Pri mo caſu habet̉ pro impleta. Scd̓o videt̉ deficere: ⁊ ideo nō habe tur pro impleta. Tertio qn̄ vtriuſqꝫ ſi impediar ꝑ caſum in alteriʸ ꝑſonam cōtingentē nō habet̉ pro īpleta. Quarto qn̄ dubitat̉ pre ſumitur in fauorē illiꝰ cui aliꝗd erat ſub cōditione aſcriptū. ⁊ iō ca ſus in alteriꝰ ꝑſonaꝫ ꝯtingēs nocet vt probat̉. C. de inſti. ⁊ ſubſti. que ſub ꝯdi. l. i. ⁊. ff. de cōdi. ⁊ demō. l. ticio.§. ante nuptias. ⁊.§. ſe. ⁊. l. in teſtamēto ⁊ de alimen. lega. l. ſeio in principio ⁊. l. meuia in prin. ⁊ de alimē. lega. l. gaio.§. i. ⁊ de condi. ⁊ demō. l. illius. ſed ſi erat caſualis cōditio expectatur euentus. licet enim impediatur impleri ꝑ caſum nō habebit̉ ꝓ īpleta. vt. C. de cadu. tol. l. i.§. ſinaūt. ⁊ no. ff. de cōdi. ⁊ demō. in rubrica. ſi mixta dicendū eſt ꝙ mi xta preſumit̉ duobus modis. Nam in vno caſu dicitur mixta que pendet ex facto meo ⁊ ex caſu. ⁊ in illa ſeruat̉ idem qd̓ in caſuali. vt no. ff. de condi. ⁊ demō. in rubrica. Alio modo dicit̉ mixta que pē det ex fcō meo ⁊ alterius. ⁊ in illa ꝗd iuris ẜuetur vt dictum eſt. sͣ. Idem. ¶ Acceſſorinm naturam ſequi congruit principalis. I alicui cōcedit̉ gratia ⁊ executores den tur ſicut nō finit̉ gratia morte cō cedētis. ita nec finit̉ executoꝝ offm̄ qꝛ acceſſoriuꝫ naturā ſeꝗ ꝯgruit pͥncipalis. vt. sͣ. de offi. dele. ſi ſu per gr̄a li. vj. Et vr̄ hec regula obtinere ſiue tracta tur de pͥncipali īducēdo ſiue tollēdo ſiue ꝯfirmādo. de inducēdo ꝓabt̉ in. d. c. ſi ſuꝑ gr̄a. de tollēdo ꝓbat̉. ff. de penu le. l. iij. ⁊ d̓ pecul. le. l. i. ii. iij. ⁊. iiij. ⁊ de fun. inſtru. ⁊ inſtru. le. l. fundi. ⁊ de eo ꝙ cer. lo. l. cētuꝫ capue.§. fi. ⁊. C. de vſur. l. eos. ⁊ in regula iure ciuili eū pͥncipalis de cōfir. in p̄alle. c. ſi ſuꝑ gr̄a. ¶ Obſtare tn̄ videt̉. ff. de eo ꝙ cer. lo. l. cētuꝫ capue. ⁊. l. fi. vbi acceſſoriū naꝫ nō ſequit̉ pͥn cipalis. ſed dic ꝙ aut in acceſſorio reperit̉ ꝓuiſio vel diſpoſitio ſpe cialis aut nō. pͥmo caſu habēt locū ꝯͣria. ſcd̓o hꝫ locū regula ⁊ con cordātie regulā cōfirmantes. Eodē mō rn̄deri pōt ad. l. ſicut fun dū. de fundo īſtruc. ⁊ īſtru. le. Et rō eſt qꝛ ꝓuiſio ⁊ diſpoſitio ſpālis derogat illi q̄ ꝟtute iuris vel ſignificatiōe ꝟboꝝ ītelligebat̉ incluſa vt de pac. cōuen. l. fi. ⁊ d̓ vul. ⁊ pu. ſubſti. l. cohr̄di.§. ꝗ pr̄eꝫ. ¶ Qui tacet conſentire videtur. Nfallibiliter locum hꝫ regula in illis qui ꝯͣdicendo poterant impedire qd̓ agebatur vt. sͣ. de accu. e. ij. li. vj. Nā ibi poterant īpedire ne ad inꝗſitionē ꝓcederet̉ in famia nō ꝓcedēte. ⁊ iō ſi preſens fuit ⁊ tacuit ⁊ nō impediuit cōſenſiſſe videt̉. ⁊ ꝓpterea fruſtra poſtea nitit̉ infirmare. Idē in patre quo p̄ſente filius creat̉ decurio. nā ſi nō contradi cit cōſentire videt̉. vt. ff. ad municipa. l. quotiēs. ⁊ de decur. l. honores.§. pater. Idē in fideiuſſore a tutore nominato qui patit̉ no men ſuū ſcribi in actis ⁊ nō ꝯͣdicit qd̓ videt̉ cōſentire ⁊ per ſolēneꝫ ſtipulationem ſe obligare. vt. ff. de fideiuſ. tu. l. iiij.§. vltimo. ideꝫ in eo qui ſe preſente rē ſuam patitur obligari ⁊ nō cōtradicit quia cōſentire videt̉. vt. ff. de pig. l. fideiuſſor.§. pater. Idē in ea filia qͣ pn̄te ⁊ nō cōtradicente cū cām cōtradicendi haberet pater experi tur de dote: qꝛ cōſentire videt̉. ff. ſolu. ma. l. ij.§. voluntatē. Idem generaliter in quocūqꝫ qui patitur aliuꝫ experiri de iure ad ſe per tinente vt patet ꝑ plura exēpla. vt. ff. de re iudi. l. ſepe. ¶ Sed cō tra videtur. ff. de fur. l. qui vas.§. vetare. ſed ibi cōtradicendo for te non poterat impedire. ⁊ ideo pro ꝯſentiente nō habetur. vt. ff. de lega. ij. l. ticia.§. lucia. ⁊. ff. de pig. actio. l. gaius. ⁊ ibi no. ⁊ in. l. preallega. ſepe. de re iudi ¶ Preterea cōtra regulam videt̉ aper te. ff. de regu. iur. l. iure auteꝫ. ⁊ de arbi. l. ſi cuncti. vbi preſens nō videtur conſentire lꝫ cōtradicendo poterat impedire. ſed dici po teſt ꝙ aut agitur de preiudicio generādo preſenti ⁊ tacenti. aut al teri extra ꝑſonā preſentis ⁊ tacētis. primo caſu hꝫ locū regula. ſe cundo cōtraria ſicut patet per ſimile in perſona tutoris qui lꝫ pre ſens ſit his que cum pupillo aguntur non videtur ꝓpterea conſen tire nec auctoritatem prebere niſi expreſſe loquatur. ff. de auctori. tuto. l. i. in fine. ⁊. l. ij. ⁊. l. iij. Iteꝫ contraria videtur regula que im mediate ſubijcitur. is qui tacet ⁊c̄. ſed ſolues vt ibi. Idem. ¶ Is qui tacet non fatetur: ſed nec vtiqꝫ negare videtur. Uo dicit primo ꝙ ille qui tacet videtur fateri. Scd̓o ꝙ ille ꝗ tacet n̄ vi detur negare. ratio aūt regule eſt ꝙ tacere eſt mediū inter illa duo extrema.i. expreſſuꝫ ꝯſenſuꝫ ⁊ ex preſſaꝫ ꝯtradictionē. huius aūt exemplū ꝓprie colligitur. ff. de tribu. l. i.§. ſcientiam. nā vbi dominus expreſſe cōſen tit cōtractibus ſerui tenetur inſolidū vt ibi. vbi cōtradicit tenetur de peculio ⁊ deducit ꝙ ſibi debet̉. ff. de pecu. ſiꝗs ſeruū.§. etiaꝫ ⁊ l. quotiens. ſꝫ vbi tacet ⁊ nō conſentit nec cōtradicit ⁊ eo ſciēte cō trahitur ⁊ eligitur quedā media via. qꝛ tenetur tributaria ⁊ cōcur rit vna cū alijs creditoribꝰ. vt in preallega. l. i.§. ſciētiam. ſed vide tur hec regula directe cōtraria precedēti. ⁊ ideo ſolēt aliqui dicere maxime. ff. de ꝓcura. l. filiuſfa.§. inuitus. qꝛ vbi tractatur d̓ aliquo obligando taciturnitas nō operatur ꝯſenſuꝫ. vt dicto.§. inuitus. ⁊ hoc fallit propter fauorē publicum in patre quo p̄ſente et tacen te filius creatur decurio vt. ff. ad municipa. l. ij. et de decurio. l. ho nores.§. finali. Iteꝫ fallit fauore pupilli in fideiuſſore tutoris qui patitur nomen ſuum ſcribi. vt. ff. de fideiuſ. tu. l. iiij.§. vlti. Sꝫ vbi agitur de aliquo p̄iudicio vel exceptione qui tacet ꝯſentire videt̉. vt in regula p̄cedenti. C. qui mili. nō poſſunt. l. ſuꝑ ſeruis. de epiſ. cleri. aucͣ. ſi ſeruus. et. ff. de pig. l. fideiuſ.§. pater. tamē cōtra pre dictam ſolutionē eſt. ff. de fur. l. qui vas.§. vetare. vbi tractatur d̓ exceptione paranda. et tn̄ qui tacet ꝓinde haberetur ac ſi nō con ſentiret. Item ob. per eundē modū. ff. de leg. ij. l. ticia.§. lucia. et de pigno. actio. l. gaius. et ideo conueniētius circa ſecunduꝫ arti culum.i. vbi tractatur de exceptione paranda vel p̄iudicio dicēdū eſt ſicut cauetur in iſta regula iuris.ſ. ꝙ qui tacet nō videtur ꝯſen tire nec etiam cōtradicere. qꝛ tacere eſt mediū inter conſenſum et contradictionem. ſed aliquando illud mediū ſumit effectum vnū extremorum aliquando alterius. nā ſi contradicendo poterat im pedire. tunc tacere aſſimilat̉ cōſenſui. vt. d. l. fideiuſſor.§. pater. ſꝫ vbi cōtradicendo non poterat impedire tūc tacere aſſimilatur cō tradictioni. vt. l. gaius. et. l. ticia.§. lucia. et de re iudica. ſepe. Et hec vera ſunt vbi nō proprie inueniret effectum diſpoſitionis me dij ita ꝙ diſtinguatur a diſpoſitione cuiuſlibet extremorū. Sꝫ vbi eſt inuenire: tunc mediū non trahitur ad extrema.i. tacere nō trahitur ad conſenſum vel cōtradictionem. ſed quadam via media diſponitur. vt patet in dicta. l. i.§. ſcientiaꝫ. ff. de tribu. ⁊ hoc caſu

proprie intelligitur hec regula et eius exemplum. Idem. ¶ Inſpicimus in obſcuris quod eſt veriſimilius vel quod plerūqꝫ fieri conſueuit. A hac regula continetur certitudo ⁊ decla ratio eius qd̓ eſt obſcure ꝓlatū qd̓ ꝑci pitur dupliciter. Nam pͥmo ex veriſimilitudine. ver bi gratia vēdo tibi librum pro. x. ⁊ ego vēditor dico me cōſenſiſſe de..x. libris turon̄. ⁊ tu emptor de. x. libris peruſinorū ſenſiſſe te dicis. Dubitatur de qua pecunia videa tur actū. ⁊ dicit̉ ꝙ primo inſpicere debemus id qd̓ eſt ꝟiſimilius. nā ſi libra valet. x. libras turon̄. actū videatur ꝟiſimiliter de turon̄. ſi. x. peruſinorū. tunc videat̉ actū de peruſinis. Sed ſi cōis extima tio libre mediū teneat. ita ꝙ nō apparebat cui eſſet ꝓximior. tūc ſe quamur cōſuetudinem regionis. vt hic ⁊. ff. e. l. ſemꝑ in ſtipulatio nibus. ⁊ ad idē. ff. de re. dub. l. i. ⁊. l. vtrū.§. queſitū. ⁊ ad trebel. l. quotiens. Itē ſi lego tibi. x. ⁊ nō apparet de qua pecunia ſenſerim inſpicimus quod eſt veriſimilius ⁊ ex vicinitate ſcripturarū prece dentiū vel ſequētium. vt. ff. de leg.i. ſi ſeruus pluriū.§. fi. ⁊ d̓ teſta. l. heredes palam.§. ſed ⁊ ſi notā. ⁊ de here. inſti. l. qui non militabat.§. lucio. ¶ Sed cōtra regulā videt̉. sͣ. e. c. in obſcuris. vbi dicit ꝙ in obſcuris minimū eſt ſequēdum. dicēdum eſt ꝙ illa ẜꝫ iſtaꝫ intelligitur. qꝛ ſequimur qd̓ eſt minimū in obſcuris.i. vbi qd̓ eſt ve riſimilius nō apparet ut ibi dixi. Ordo igitur ẜꝫ intellectū ſcripturarū obſcuritatē continētium hic ſeruandus videtur. qꝛ primo ſequimur voluntatē ſi de ea poteſt apparere. ut. ff. de cōdi. ⁊ demō. l. pater in prin. ⁊.§. conditionē ⁊ verba. de reb. du. l. in ambigua. ⁊ C. de libe. prete. l. iij. In ſecundo ſequimur id qd̓ eſt veriſimile. vt hic. ⁊. ff. eo. l. ſemper in ſtipulationibus. ⁊ de reb. dub. l. cū in teſta men. ⁊ de leg. i. l. cum res. ij. reſponſo. Ueriſimilitudo aūt percipi tur aliquādo ex cōparatione rerū adinuiceꝫ vel ex comparatione rei ad preciū. vt dictū eſt ſuperius in exemplo. ⁊. ff. de reb. du. l. i. ⁊. l. vtrum.§. cū quidam. Aliquādo ex vicinitate ſcripturarum. vt dicta. l. ſi ſeruus pluriū in fi. aliquando ex dignitate perſonarū. vt ff. de aur. ⁊ ar. lega. l. ticia.§. ſeia. ⁊ de alimē. lega. l. cum alimēta. aliquādo ex charitate ⁊ neceſſitate ꝑſonarum. vt. d. l. ſi ſeruus.§. finali. aliquādo ex conſuetudine regionis. aliquādo ex conſuetudine loquētis. vt. d. l. ſi ſeruus pluriū ⁊ hic in fine iſtiꝰ regule. Ter tio vbi veriſimilius nō apparet recurrit̉ ad ꝓpriaꝫ ſignificationeꝫ verboꝝ. vt. ff. de leg. iij. l. nō aliter. Quarto ſi verboꝝ ſignificatio nō eſt certa ſeꝗmur qd̓ eſt minimū vt. sͣ. eo. in obſcuris. ⁊ de le. i. l. ſi ita ſcriptū. ⁊. l. apud iul.§. ſeio. ⁊ de leg. iij. l. nūmis. ⁊. l. qui con cubinaꝫ.§. cū ita. Quinto ſi nō apparet ꝗd ſit minimū iudicat̉ nō valere. vt. ff. de teſta. tu. l. duo ſunt ticij. ⁊ de reb. du. l. ſi fuerit ⁊. l. ſiquis de pluribus. ⁊ de manumiſ. teſta. l. cum ex pluribus. Idem. ¶ Siquis ſuccedit in ius alterius eo iure quo ille vti debebit. T de iure agendi ⁊ de iure excipiēdi loquit̉ hec regula. ⁊ proba tur. ff. eo. l. inuitus.§. plerūqꝫ. ⁊ in ſucceſſore vniuer ſali ꝓcedit per oīa ꝓprie tā actiue ꝙͣ paſſiue. Actiue qꝛ ius agēdi qd̓ cōpetebat defuncto. ſiue erat reale ſiue perſonate ſiue mixtū ſiue in rem ſcriptū cōpetit heredi paſſiue qꝛ ius agendi qd̓ cōpetebat cōtra defunctū cōpetit cōtra heredem. vt inſti. de perpe. ⁊ tēpo. circa pͥn. Itē ius excipiēdi qd̓ cōpetebat defuncto cōpetit heredi. ⁊ ecōtra qd̓ cōpetebat cōtra defun ctum competit cōtra heredem. ⁊ ideo ad regule declaratiōeꝫ ⁊ eo rum que dicta ſunt pro regula exponenda. Dicendum eſt ꝙ quidam dicuntur ſucceſſores vniuerſales. vt heredes. bonorum poſſeſſores ⁊ ex trebel. ſucceſſores. ⁊ iſti appellantur proprie ſucceſſores iuris. qꝛ in ius vniuerſuꝫ quod defunctus habuit ſuccedūt. ff. de here. inſti. l. quotiēs.§. heredes ⁊ colligitur de verbo. ſig. l. nihil. Quidam ꝟo dicuntur ſucceſſores ſingulares. vt emptores ſin gularium reruꝫ ⁊ donatarij ⁊ legatarij. ⁊ iſti appellantur proprie ſucceſſores in rem. qꝛ nō in ius vniuerſum ſed in ius ſingulare ſuc cedunt. vt. ff. de eden. l. quedam.§. his autē. ⁊ de iureiurā. l. etiaꝫ ſi in rem. ⁊ quorū lega. l. i.§. illud tenendum. ¶ His premiſſis dicenduꝫ eſt ꝙ ius agendi quod cōpetebat defuncto competit vniuerſali ſucceſſori. ⁊ ecōtra quod competebat cōtra defectum com petit cōtra heredem vniuerſalem ſucceſſorē. Item ius excipiendi quod cōpetebat cōtra defunctum cōtra heredem cōpetit. In ſin gulari autem ſucceſſore dicēdum eſt ꝙ ius excipiendi tranſit ipſo iure in ſingularem ſucceſſorem vt. ff. de cōtrahen. emp. l. dolea.§. eum. ⁊ de iureiurā. l. etiam ſi in rem ⁊ de here. ven. l. emptori. ⁊ de excep. rei vēdi. l. fi. in princi. ⁊ de exceptio. rei iudi. l. ſi ate.§. iulia. ⁊. l. ſi mater.§. item iul. ⁊ de reg. iur. l. inuitus.§. plerūqꝫ. Iteꝫ cōtra ſingularem ſucceſſorem ſimiliter ipſo iurevt. ff. communi diuidū. l. in hoc iudiciū.§. ſi inter ſocios ⁊ pro ſocio. l. idēqꝫ in fin. ⁊ de pig. l. ſi ſuperatus in fi. ⁊ de excep. rei iudica. l. exceptio. ⁊ hoc ē intelligendum de iure excipiēdi coherēte rei. In iure autem excipiendi coherēte perſone diſtinguitur qꝛ ſi ſucceſſor ſingularis ha beat titulum lucratiuum vel quaſi obſtat ſibi exceptio que obſtat actori. ſed ſi habeat titulum nō lucratiuū. tunc nō obſtat niſi vtere tur acceſſiōe ex perſona auctoris. ut. ff. de excep. l. ſi in reꝫ legatā. ⁊ de doli exceptio. l. apud celſum.§. de auctoris.§. ſi cū legitima. ⁊.§. ſi quis autē. ⁊.§. auctoris. Ius autē agēdi mere perſonale nō tranſit ad ſingularem ſucceſſoreꝫ ſine ceſſione. vt. ff. de pecul. l. ꝗs ergo in fi. ⁊ vſufruc. quēadmo. caue. l. omnes auteꝫ caſus.§. ſi he res. ⁊ de cōtrahen. emptio. l. quod ſepe.§. ſi res. ⁊ de edi. e. l. ſciēdum.§. deniqꝫ ⁊ de pecu. leg. l. peculio. de verbo. ſig. l. ſciendum §. vlti. Item nec cōtra ſucceſſorem ſingularem. vt. ff. de edē. l. que dam.§. is autem. ⁊ ad trebel. l. i.§. ſi heres. C. de actio. ⁊ obliga. l. cum ius perſonale in rem ſcriptā trāſeat in ſingularem ſucceſſo. rem ſine ceſſione. vt. ff. de aqua plu. arcē. l. ſi tertius.§. ſiquis priꝰ. ⁊ de iti. actuqꝫ priua. l. apparet.§. i. ⁊. l. ſequē. Item cōtra ſingula rem. vt. ff. de aqua plu. arcē. l. emptor. ⁊. l. poſt vēditioneꝫ. ⁊. l. apparet.§. i. ⁊ quorum lega. l. i.§. aliud. Sed opponitur ꝙ ſucceſſor non vtatur eodem iure quo vtitur ille in cuius locū ſuccedit vt pa tet in muliere que priuilegiata eſt in perſonali de dote. ⁊ tamē heres eius extraneus nō vtitur eodem priuilegio. vt. C. de priui. do. l. vnica ⁊ qui po. in pig. habe. l. fi.§. exceptis. Item patet in extra neo herede mariti. vt. ff. ſolu. matri. l. marituꝫ. ⁊. l. ſequē. ⁊ d̓ re iudica. l. ſcienduꝫ. Sed dic ꝙ aut id erat coherēs perſone ⁊ in fauo rem perſone inductum. aut erat coherēs rei vel cauſe. nam primo caſu regula non procedit. ſecūdo ⁊ tertio habet locū ſimpliciter. vt. ff. eo. l. priuilegia. ⁊. l. in orationibus. ⁊ diſtinctum eſt plene. sͣ. eo. priuilegium. Item opponitur de ac. iniuriarum que ſucceſſori etiam vniuerſali nō datur. vt. ff. de iniur. l. iniuriarum. Sed dic ꝙ aut actiones ſunt prodite ad vindictam aut ad perſecutioneꝫ rei vel pene. Primo caſu nō trāſeunt ad heredes lite nō conte. vt in dicta. l. iniuriarum. ⁊ ad. l. fal. l. penales. et de colla. bo. l. cum mā cipia.§. emācipati. Secūdo trāſeunt ad heredes ſi cōtinēt rei per ſecutionem. Item cōtra heredes. vt. ff. de actio. ⁊ obli. l. in hono rarijs. ſed ſi cōtinent perſecutionem pene idem per omnia quātū ad heredes actoris qꝛ trāſeunt ad eos. vt inſti. d̓ perpe. ⁊ tempo. ac.§. ſed heredibus. In heredibus autē rei diſtinguitur. Nam ſi pena debetur ex cōtractu trāſit ad heredes. vt. ff. de nau. fe. l. fi. d̓ verbo. obli. l. ad diē. et no. ff. de priua. deli. l. i. in prin. Si autē debetur ex delicto tūc nō tranſit cōtra heredē niſi lite conte. cum delinquēte. vt. ff. de accu. l. ex iudiciorū.§. fi. ⁊ de reg. iur. l. ſcienti. et l. penalia. et. C. de deli. defun. inquātū et in ꝗ. heredes ꝯueni. l. i. ¶ Queri aūt poſſit an exceptio excōicationis que obſtat auctori poſſit opponi ſingulari ſucceſſori vt dōatario vel legatario vel em̄ ptori. et videt̉ ꝙ ſic per ꝟba generalia huius regule. vt. ff. e. l. ꝗ in ius. ⁊. l. in his.§. nō debeo. ⁊. l. inuitus.§. plerūqꝫ. ecōtra ꝙ no. l. apud celſum.§. de auctoris. ⁊.§. ſicut legitima. Mihi aūt videt̉ ꝙ cū exceptio excōicationis ꝑſone coheret et nō rei. ꝙ aut ſucceſſor ſingularis habꝫ titulū lucratiuū vl̓ qͣſi. et tūc nō obſtāt. aut ha bet titulū nō lucratiuū nec quaſi. et tūc obſtat. vt. d. l. apud celſuꝫ §. ſiquis autē ex cā legati. et in.§. de auctoris. et.§. ſicut legitima. Item queri poteſt an exceptio cōpenſationis que obſtat vēditori poſſit opponi emptori. Et qōnem hanc mouēt glo. iuris ci. ff. de procur. ſiꝗs in rem ſuaꝫ ſed nō determinant. Et ideo prima facie videtur dicendum ꝙ nō poſſit opponi cū nō habeat titulū nō lucratiuū. vt. d.§. de auctoris. et.§. ſicut legitima. Ecōtra videt̉ ꝙ poſſit opponi. vt. ff. de excep. rei iudi. l. fi. et cōi di. l. in hoc iudici um. et.§. ſt inter ſocios et pro ſocio. l. idēqꝫ.§. ſed ſane. ¶ Mihi auteꝫ videtur ꝙ poſſit opponi. qꝛ oīs exceptio coherēs rei que po terat opponi venditori poteſt opponi etiā ēptoriut. d. l. fi. ff. de ex ceptio. rei iudi. et. d. l. in hoc iudiciū. et. l. idēqꝫ. Qd̓ aūt exceptio

cōpenſationis rei cohereat ſic oſtenditur. iure cauet̉ ꝙ exceptōes perſone coherentes non competunt fideiuſſoribꝰ ex perſona rei ſꝫ coherentes rei competūt. ff. de excep. l. exceptiones que perſone in princ. ⁊.§. rei vero. ſed exceptio compenſationis ex perſona rei datur fideiuſſori. vt. ff. de compenſa. l. ſi quid. ergo ſequitur ꝙ rei cohereat ⁊ propterea poſſit emptori opponi. Idem. ¶ Preſumitur ignorantia vbi ſcientia non probatur. Icet hec regula gn̓aliter loquat̉ reſtrīgē da eſt tamē ad ignorātiaꝫ facti vt pꝫ per exēpla. Primū exēplum poni poteſt in cu ratore qui p̄ſumitur ſe ignoraſſe tutorē datū. vt. ff. d̓ admi. tu. l. hec aūt. Secundū pꝫ qꝛ preſumit̉ defun ctum ignoraſſe rē quā legauit eſſe alienā vel obligataꝫ. vt. ff. de ꝓ ba. l. verius. Itē in domino cuius ſeruus militiā ſuſcepit qꝛ preſu mitur ignoraſſe vt. C. qui mili. nō poſ. l. ſuper ſeruis. que exempla omnia pertinent ad ignorantiaꝫ facti. In iure aūt nō preſumitur ignorātia nec etiā tolleratur. vt. C. de iur. ⁊ fac. igno.§. cōſtitutiones. ⁊ de leg. l. leges ſacratiſſime. ⁊. ff. ad. l. cor. de fal. l. diuus circa pͥn. ⁊ sͣ. eo. ignorātia. ¶ Sed oppo. ⁊ videt̉ ꝙ preſumit̉ ſciētia ēt in facto. qꝛ ſi defunctus ſciuit rē alienā ⁊ heres preſumit̉ ſcire rem alienā. vt. ff. de diuer. ⁊ tēpo. pre. l. cū heres. ⁊ de pub. l. ſi ego.§. paratus. ſed ibi p̄ceſſit ſciētia rei aliene in perſona defuncti q̄ continuata videtur in perſona heredis cū ꝑſonam defuncti repreſentet in aucͣ. de iureiurā. amo. preſt. ¶ Sed cōtra hoc eſt aperte. sͣ. eo. c. cuꝫ quis. ⁊. ff. e. qui in alterius. ſꝫ dicas ꝙ aut heres cōtendit per allegationē ignorātie lucrū captare aut dānuꝫ vitare. Primo caſu preſumitur ſciētia defuncti cōtinuata in ꝑſonam heredis. vt dicta. l. cū heres. ⁊. d.§. paratus. Scd̓o nō preſumit̉. vt. sͣ. eo. cum ꝗs. ⁊. ff. e. ꝗ in alterius. Vltimo diſtingui poſſet. aut allegat̉ igno rātia facti aut iuris. Et ſi facti. aut ꝓprij aut alieni. Et ſi ꝓprij. aut proximi aūt dudū remoti. ſi alieni aūt dudū extranei. aut defuncti in cuius locuꝫ ſuccedit. Et ſi defuncti. aut certat de dāno vitando aut de lucro captando. ⁊ ſi de lucro cap. aut potuit peritiores con ſulere. aut non vt plene diſtinxi. sͣ. e. c. ignorantia. Idem. ¶ Locupletari nō dꝫ aliquis cū alterius iniuria vel iactura. Erba iſtius regule ponūtur diſiūctiue. ⁊ iō ſufficit interuenire alteꝝ de diſiunctis vt impediat̉ locupletatio. qꝛ natura diſiūctiue ita ſe hꝫ ꝙ nō requirit vtrūqꝫ. ſꝫ ſufficit alteꝝ. vt. ff. de cōdi. ⁊ demō. l. cū pupillus.§. diſiunctiue. ſꝫ. ff. e. iure nature ꝟba ponunt̉ copulatiue. ⁊ iō requit̉ oīa copulata cōcurrere ſeu ſimul vera eē. ff. de cōdi. inſti. l. ſi heredi plures. ⁊ de ꝟ. obl. l. ſiꝗs ita. Duo ergo dicit hͨ regula. Primū eſt ꝙ aliꝗs nō dꝫ locu pletari cū alterius iniuria. Scd̓m eſt ꝙ aliquis non dꝫ locupletari cuꝫ alterius iactura ſiue dāno. Exēpla ꝟo huius regule plana ſūt ſi.n. preſbyter vel aliꝗs clericus morit̉ inteſtatꝰ bona eiuſdē debēt ꝑtinere ad eccleſiā exceptis rebus q̄ cēſibus vel iuri vatronatꝰ vel alij iuri erāt aſcripte. in illis.n. nō ſuccedit eccleſia qꝛ locupletare. tur cū alteriꝰ iniuria qd̓ eē non dꝫ. vt. C. de epiſ. ⁊ cle. l. ſiꝗs preſby ter. Itē in pupillo qui vēdit rem ſuā ſine tutore auctore ⁊ precium. recepit. nam ſi recuperat rē nō dꝫ lucrari preciū cū iniuria emptoris. ⁊ ideo quatenꝰ locupletior apparet reſtituere tenet̉. vt. C. de vſucapio. pro emptore. l. vlt. ⁊ idē dici poteſt in eccleſia que tenet̉ ad rōnem precij quatenus locupletior apparet facta cum eccleſia pupillo aſſimiletur. vt. C. de epiſ. ⁊ cleri. l. orphanotrophos. ⁊ ad p̄dictarum ꝯfirmationē accedunt. ff. de inſti. l. ſiꝗs mācipijs.§. ꝓ cul. ⁊ d̓ cōdi. ⁊ demō. l. naturaliter in fi. ⁊. l. nā hec natura cū mul tis ſimilibus. Sꝫ cōtra regulam videt̉ id qd̓ de vſucapio. ⁊ preſcriptione tractatur iure canonico ⁊ ciuili. cū enim hec eꝗtas ⁊ ille rigor ſcripti reperiant̉ hec eꝗtas deberet p̄ferri ⁊ effectū vſucapiōis ⁊ preſcriptionis impediri. vt. C. de iudi. l. placuit. ſꝫ ad hͨ plene re ſponſuꝫ eſt. sͣ. eo. poſſeſſor. ⁊ ideo rn̄ſione vlterius nō indiget. Itē ſolet opponi de expēſis in re aliena mala fide factis que cedūt lucro dn̄i cū dāno impendētis vt. ff. ad. l. aꝗl. ſi ſeruus.§. ſi oliuā. ij. rn̄. ⁊ de doli excep. paulus. Sed dicēdū eſt ꝙ ibi nō eſt iniuria impendentis cū iniuria nō fiat volēti. vt. sͣ. eo. c. ſciēti. ⁊. ff. de iniur. l. i.§. vſqꝫ adeo. Itē nec dānū cū dānū qd̓ ꝗs culpa ſua ſentit ſentire non videt̉. vt. ff. eo. l. dānum. Preterea ſi dānuꝫ eſſet. is ꝗ impēdit videt̉ eſſe in culpa ſciēter impēdendo in rē alienam quaſi in ſuā. vt. ff. e. l. culpa. sͣ. e. c. nō eſt ſine culpa. ⁊ ideo cuꝫ impēdentis culpa preponderet. ſequit̉ ꝙ eius ꝯditio deterior eē debeat. vt. ff. ad. l. aquil. l. iteꝫ ſi obſtetrix. ¶ Item videt̉ obſtare regule. qꝛ qui nō opponit exceptionē nō nume. pecu. intra quinquēniū obligat̉ cū effectu. vt. C. de nō nume. pecu. l. in ꝯͣctibus. ⁊. l. ſi ex cautione. ⁊ inſti. de lit. obliga. ergo aduerſarius locupletat̉ cuꝫ iactura ⁊ iniuria nō opponētis. Sꝫ de iure ciuili rn̄detur ꝙ cū fiat legū aucto ritate nō videt̉ iniuria fieri. ſed negari nō poteſt ꝙ nō fiat cum dā nō veritate inſpecta. ⁊ ideo ſi is qui cōfeſſionē recipit ſciat ſe non numeraſſe dicerem ꝙ de equitate canonica exceptio nō numerate pecunie nō excluderetur biēnio cū malefidei poſſeſſor vllo tempo re nō preſcribat. vt. sͣ. eo. l. poſſeſſor. Idem. ¶ In penis benignior eſt interpretatio facienda. I conſtat aliquē cōmiſiſſe viꝫ. nā ſi igno. ratur vtrū cū armis vel ſine armis interpretamur benignius reū feciſſe violētiaꝫ ſi ne armis vt ꝑ hoc minus puniat̉. vt. ff. de pe. l. ſi pre ſes. ⁊. l. pe. Item ſi cōſtat tutorē ſuſpectū fuiſſe ⁊ ob ſuſpicionē remotū ſi ignoramus. vtrū ꝓpter dolū vel ꝓpter culpā benignius interpretamur vt ꝓpter culpā remotus intelligat̉. ⁊ ꝓpterea nō ſit infamis. vt. ff. d̓ ſuſpec. tuto. l. hec.§. qd̓ ergo. ¶? obſtare videt̉ regule. ff. de his qui no. infa. l. ij.§. exercitiū. vbi nō interpretamur in partē que peuā reſtringat. ſed ī illā que ampliat ſed ad hoc reſponſum eſt. sͣ. e. c. odia. Itē opponit̉ qꝛ ſi vulnero aliquē lꝫ nō occidā preſumitur in dubio qd̓ habui aīuꝫ occidēdi ſi ꝯͣrium nō probat̉. C. de iniur. l. ſi nō cōuicij. ergo nō īterpretamur in benigniorē partē.i. eā que inducat euitationē pene. Itē ſi certū eſt plures fuiſſe in delinquēdi actu. nec apparet ꝗs eoꝝ deliquerit nō īterpretamur in partē benigniorē qꝛ dicimus oēs puniri debere. vt. ff. ad. l. aꝗl. itē mela.§. ſed ſi plures. ⁊ no. ad. l. cor. de ſic. l. ſi in rixa. C. ad. l. iul. d̓ vi. l. qm̄ multa facinora. ergo vr̄ regula falſa. Sed diſtinguēdum ē ſicut plene diſtinctū fuit. sͣ. e. c. in obſcuris. qꝛ ſi incertuꝫ eſt vtrū delictū fuerit cōmiſſuꝫ. regula locū hꝫ. qꝛ īter pretamur minus cōmiſſum. ⁊ ꝓpterea minorē penā imponendaꝫ. vt dicta. l. ſi preſes. ⁊. l. pe. ſed vbi certū eſt delictuꝫ ⁊ certa delicti qualitas. animus ꝟo delīquētis incertus. Itē vbi certū delictuꝫ ⁊ certa qualitas ſed incerta perſona regula locū nō habet vt latius eſt oſtenſum. sͣ. e. in obſcuris. Idem. ¶ Actus legitimi cōditionē non recipiunt neqꝫ diem. Icuntur actus legitimi omnes quecunqꝫ iuris ſcripti partes īuēte. iuris au tem ſcripti partes ſunt. vij. vꝫ lex plebiſcita. ſenatuſ cōſulta. decreta principū. reſponſa prudētiuꝫ. ⁊ ma giſtratuū edicta. vt īſtituta de iure naturali.§. ꝯſtat ff. de iuſti. ⁊ iur. l. ius aūt. Exempluꝫ autē regule ꝓbabiliter poni poteſt in electionibꝰ ⁊ poſtulationibꝰ que ſunt legitimi actus. ⁊ iō neqꝫ electio neqꝫ poſtulatio pōt ſub ꝯdi. fieri ⁊ ſi fiat pro nō facta habet̉. vt. sͣ. de elec. c. in electionibꝰ li. vj. Iteꝫ in datione tutoris a iudice facta que nō recipit ꝯditionē expreſſaꝫ. ⁊ ſi adijciat̉ reddit dationē inutilē. ff. de tn̄tel. l. muto.§. ſi ſub cōditione. Iteꝫ in emā cipatione qꝛ ſi dico emancipo filium meuꝫ ſub cōditione ſi imperator in italiā venerit vel ſi dominus noſter de vrbe recedat. emā cipatio nulla eſt. Itē in aditiōe hr̄ditatis. qꝛ ſi dico adeo hr̄ditatē ſub conditione ſi nauis ex aſia veniet ꝯditio nulla eſt. ut. ff. d̓ acꝗ. here. l. eum.§. vlti. Item in tutoris auctoritate. qꝛ ſi dicat tutor p̄ſto auctoritatē pupillo ſi ticius aſcenderit capitolium auctoritatis impenſio nulla eſt. ut. ff. de aucto. tu. l. ⁊ ſi cōditionalis. ⁊ proban tur per ordinē iſta omnia. ff. eo. l. actus legitimi. vbi dicit̉ eadeꝫ re gula poni. Sed ſi hec regula vera eſt ꝙ actus legitimi cōditioneꝫ nō recipiant. ergo emptio ⁊ venditio que eſt actus legitimus non recipit cōditionem qd̓ falſum eſt. ut inſti. de ꝯͣhen. emp.§. emptio ff. de in diem adiectio. l. ij. ⁊ de peri. ⁊ com. rei vēdi. l. neceſſario et pro emptore. l. ij.§. ſi ſub cōditione. Iteꝫ locatio ⁊ conductio eſt actus legitimus. ergo nō recipit cōditionē. Item ſocietas mādatum ſtipulatio ⁊ ceteri contractus ſunt actus legitimi. ergo non

recipiunt conditionē vel diem qd̓ tamē falſum eſt vt per infinita iu ra ꝓbatur. Item heredis inſtitutio eſt legitimus actus. ergo nō re cipit cōditionē qd̓ tamē eſt falſum. lꝫ eniꝫ nō recipiat diē certaꝫ. vt ff. de here. inſti. l. hereditas. ⁊ inſti. de here. inſti.§. hr̄s in dieꝫ. tn̄ bene recipit cōditionē ⁊ diē incertā. vt. ff. de hr̄. inſti. l. ſiquis inſti tuatur. ⁊. l. ſub cōditione. ⁊. l. qui filio. ⁊. C. de here. inſti. extraneum. ratio aūt quare recipiat cōditionē ⁊ diē incertū eſt aperta. ꝗa illud qd̓ non recipit diuiſionē in partes in ſe nec recipit diuiſionē in partes tempoꝝ ⁊ ecōtra. vt. ff. de teſta. mi. l. miles. ⁊ ita heredē §. ⁊ qꝛ diximus. ⁊ de vſuftuc. l. vſufructū ab initio. Sed inſtitutio hr̄dis non recipit diuiſionē in ſe. qꝛ non poteſt aliꝗs pro parte te ſtatus decedere. Immo cā teſtati trahit ad ſe cauſam inteſtati. vt ff. eo. l. ius noſtrū. ⁊ ideo ſi teſtatur pro certa tēporis parte inſtitu tio tēporis valet etiam pro toto tēpore. ⁊ limitatio tēporis habet̉ pro non adiecta. vt. d. l. hereditas.§. in diem. ſed vbi teſtatur ſub cōditione vel in diē incertā euentus cōditionis ⁊ diei incerte que cōditioni aſſimilatur. trahitur ad tēpus retro. vt. ff. de teſta. mili. l. quod dicitur. ⁊ ideo nō videtur pro parte inteſtatus. ſꝫ exiſtente conditione videt̉ in totū teſtatus ea deficiente in totū inteſtatus. videtur ergo ꝙ iſtud. c. corrigit omnes. ll. ⁊ canones in ꝗbus cauetur in legitimis actibus poſſe adijci ꝯditōeꝫ ⁊ diē. Sed dicēduꝫ videtur ꝙ prōptum eſt ⁊ expedit iura iuribus cōcordare. vt. sͣ. de elec. c. cum expediat. lib. vj. C. de inoffi. do. l. vnica. ⁊ qꝛ iuriuꝫ cor rectiones in dubio ſunt euitande. vt. d. c. cū expedit ⁊ in aucͣ. qui. mo. na. effi. ſui.§. tribus. ⁊ qꝛ nō eſt veriſimile romanū pontificeꝫ qui iura tuetur huiuſmodi breuitate verboꝝ totam obſeruationē iuris alias multis vigilijs cogitata velle euertere. C. d̓ inoffi. teſta. l. ſi quādo. ⁊ ꝙ hec generalitas reſtringēda ſit ad caſus enumera tos vt habet̉ in tex. ⁊ in glo. ff. e. l. actus legitimi. Et verba iſtiꝰ regule debēt exponi actus legitimi.ſ. ꝗdam ſicut ⁊ ibi ꝓprie in ꝟbis text. innuit̉ ⁊ ꝑ glo. exponit̉. ⁊ ꝓpterea generalis regula remanet in cōtrarium.ſ. ꝙ oēs legitimi actus diē recipiūt ⁊ conditioneꝫ. vt inſti. de verbo. ob.§. oēs. ⁊. C. de iur. emphi. l. i. ſꝫ fallit in quibuſdaꝫ ⁊ in illis loquit̉ regula niſi diceres ꝙ hec regula corrigit ea iura que dicta ſunt in legitimis actibꝰ poſſe adijci conditionē vel diē quod imaginationi mētis mee non applicatur. Idem. ¶ Semel deo dicatū nō eſt ad humanos vſus trāſferēdū vlteriꝰ. Xmplum iſtius regule pꝫ cuilibꝫ. qꝛ qd̓ ſe mel factū eſt ſacrū. ⁊ cōſequen ter diuino culti dedicatū non dꝫ vlterius trāſferri ad vſus hoīum vn̄ ſi edes ſacra in aliquo loco licite.i. iu ris ſolēnitate ſeruata edificaui. lꝫ edificiū diruat̉ locus remanet ſacer nec dꝫ ad vſus hoīum cōuerti. vt. ff. de re. di. l. ī tantū.§. ſacre. ⁊ de cōtrahen. emp. l. edes ſacre. ⁊ inſti. de re. di.§. ſacer. Sed videt̉ obſtare. ff. de ꝟbo. ob. l. cōtinuus.§. pe. Dicendum eſt ꝙ hic cōſiderauit iuris poſſibilitatē ibi ꝟo ſummi pontifi cis poteſtatē qui pōt ſacrū ad ꝓphanum reducere. qd̓ tn̄ vniꝰ ſoliꝰ ptāti ſubijcit̉ īpoſſibiliſd̓ iur̄ reputat̉. ff. d̓ le. i. l. apd̓. iul.§. fi. Idem. ¶ Non preſtat impedimentū quod de iure non ſortit̉ effectum. I canonici nominauerūt ſciēter īdignū ⁊ electio effectū non habuit nō priuantur iure eligēdi. qꝛ nō preſtat impedimen tum ⁊cͣ. vt. sͣ. de elec. c. perpetue. ⁊. c. ſi cōpromiſſa rius. lib. vj. ⁊ de cōceſ. p̄ben. c. nō captāde. Sed cō tra videt̉ in. e. ti. c. ꝙͣꝙͣ. lib. vj. vbi eligentes ſcienter indignū pͥuātur iure eligendi. ſed dicendū eſt ꝙ illud. c. ꝙͣꝙͣ trahitur ad intellectū illius. c. ꝑpetue ſanctiōis. vꝫ qꝛ ſi nominātes indignū adeo p̄ſtiterint ꝙ ex vocibus eoꝝ cōis electio ſubſequat̉. tūc priuant̉ iu re eligēdi. vt. c. ꝙͣꝙͣ. al̓s nō priuant̉ vt. c. ꝑpetue. Iteꝫ pōt poni ex emplū ſi teſtator leget mihi vnū de ſeruis quē elegerim. ⁊ ego elegi ⁊ electio nō hꝫ effectū ius eligendi nō eſt ꝯſumptū. ⁊ iō nō p̄ſtat impedimentū volenti iterū eligere. ff. de op. leg. l. ij. iij. ⁊. iiij. al̓s ſi electio ſortiret̉ de iure effectū ꝯſumptuꝫ eēt ius eligēdi. nec liceret vlteriꝰ variare. vt. e. ti. l. apud. ⁊ de leg. ij. l. ſtatuliberū.§. fi. cū mul tis ſimilibus. Itē poni pōt exemplū. Ponamus ꝙ legatū relinꝗ tur pupillo ſub cōditione ſi cōtraheret matrimoniū. nā ſi ꝯtrahit infra pupillarē etatē non ſortit̉ de iure effectū. ⁊ ideo non preſtat impedimentū. facta.n. legitime etatis poterit ꝯͣhere ⁊ conditionē ꝯͣhendo implere. ff. qn̄ di. le. ce. l. ꝙ pupille ⁊ de cōdi. ⁊ demō. l. hͨ cōditio. Tamē cōtra videt̉ ꝙ iure cauet̉ ꝙ ſi teſtator reliquit lega tum pͥmo capaci ⁊ poſtea reliquit animo adimēdi pͥmo: reliquit ſe cundo nō capaci. qꝛ lꝫ non ſortiat̉ effectū in perſona ſecūdi. tamē preſtat impedimentū pͥmo qꝛ impedit̉ petere legatū. ff. de leg. i. l. plane in pͥn. ⁊ de adi. leg. l. legatū.§. pater ⁊. l. licet.§. minor. ſꝫ di cendū eſt ꝙ legatū in tacita volūtate adimit̉. ff. de adi. le. l. iij.§. fi. ⁊. l. ex parte. ⁊ de his qui. vt indig. l. ſi inimicitias. Cuꝫ ergo ap pareat per tranſlationē factā iniſcd̓m teſtatorē voluiſſe tacite adēpto primo adimere. illa tacita pͥma ademptio ſortitur de iure effe ctum vt dictū eſt. ⁊ ideo preſtat impedimentum. Idem. ¶ Cui licet qd̓ eſt plus licet vtiqꝫ qd̓ eſt minus. Icet patri occidere adulterū cum filia cōprehenſum. ⁊ ideo licebit qd̓ eſt minus.i. ad ulterū cum filia cōprehenſum ꝯtumelijs afficere. vt hic ⁊. ff. de adul. nec in ea.§. ius occidēdi. Iteꝫ pōt facere iudex qd̓ eſt plus.i. iuramentū in liteꝫ deferre actori. ⁊ ideo dꝫ poſſe qd̓ eſt minus.i. taxationeꝫ iuriſiur. adijcere. vt. ff. de in lit. iur. l. videamus.§. pe. Itē maius eſt cōdere teſtm̄ ꝙͣ mortis cā donare qd̓ pꝫ. qꝛ filiuſfa. pōt mortis cā donare patre cōſentiente. vt. ff. de dona. cā mor. l. tam his.§. i. tn̄ teſtari nō poteſt etiam patre cōſentiente. vt. ff. de teſta. l. qui in ptāte. Si ergo licet filio mititi cōdere teſtm̄ de caſtrenſi pec. multo fortiꝰ licere dꝫ mor tis cā donare. vt. ff. d̓ dona. l. filiuſfa.§. vlti. ¶ Sed ꝯtra regulā ſo let opponi de pluribꝰ. Primo de p̄ſide qui hꝫ ius gladij qd̓ ē ma ius. vt. ff. de offi. p̄ſi. l. illicitas.§. vniuerſas. ⁊ nō deportat qd̓ ē mi nus. vt. ff. de leg. iij. l. i.§. his ꝗbus. ⁊ de iniuſto teſta. l. ſiꝗs exheredato.§. eius. ſed illud quādo nō hꝫ inſulas ſue iuriſditiōi ſubie ctas. al̓s ſecus videt̉. ff. de interdi. ⁊ rele. l. relegatorū circa pͥn. et no. in. l. inter penas. eo. ti. ⁊ ideo hͨ oppoſitio non facit ad rē licet quidā aliter dicant. ¶ Item oppo. C. de pre. curi. l. fi. vbi curialis pōt donare p̄dia ſed nō vēdere cuꝫ maius ſit ⁊ difficilius ꝑmiſſuꝫ donare ꝙͣ vēdere. C. de ꝯͣcti. iudi. l. i. ſed illud iō cōtingit. qꝛ veriſi milius eſt ꝙ facilius vēderet ꝙͣ donaret ad hoc vt p̄ciuꝫ ex venditione deductum deportaret ⁊ iō facilius inhibet̉ vēditio ꝙͣ donatio. qꝛ in donatione ceſſat rō prohibitionis que ad vēditionē pro prie pertineret. Itē oppo. de leg. in cauſe. ff. de ꝓcura. vbi licet re uocare procuratorē in totū ⁊ nō in partē. Item. ff. de admi. tuto. l. cū queritur. ⁊ de vſur. l. gaius. vbi licet nomina ꝯtracta in totuꝫ approbare vel reprobare ſed non partē. ſed in illis oībus diuerſa habētur vnius loco ratione cōnexitatis officij. ⁊ ideo nō eſt in eis licitū variare ſicut nec circa eādē rē. ut. ff. de dā. infec. l. p̄tor.§. vn̄ q̄ritur. ⁊ determinatū eſt. sͣ. eo. c. mutare. ¶ Itē opponi ſolet. ff. d̓ peri. ⁊ com. rei vē. l. i.§. licet. ⁊ de pluribꝰ alijs que notant̉ ⁊ rōna biliter ſoluūtur. ff. eo. l. nō dꝫ. ⁊ ideo hic repetere cuꝫ ſint rationa biliter ſcripta eēt potius trāſcribere ꝙͣ notare ⁊ propterea ſuꝑuacuum. Dy. Idem. ¶ Qui prior eſt tempore potior eſt in iure. I unus primo impetrauit ī eccleſia Bon̄. alius ſcd̓o. ⁊ ſecūdus pͥmo litteras p̄ſentauerit. pͥmus dꝫ eſſe potior. qꝛ qui pͥoreſt tēpo re impetrationis potior ē in iure bn̄ficij cōſequēdi. vt. sͣ. de reſcrip. c. tibi qui gr̄am. lib. vj. Sꝫ ꝯtra vide tur. e. ti. de reſcrip. c. ſi ꝓ te ⁊. c. duobꝰ vbi is ꝗ ſcd̓o īpetrauit p̄fer tur pͥori. ſꝫ dicēdū vr̄ ꝙ aut vtraqꝫ īpetratio ē ſimplex. aut alia ſim plex ⁊ alia ſub ꝯditiōe. vꝫ. ſi ad id ep̄i ⁊ capituli conſenſus accede ret. Primo caſu. aut apparet de ordine īpetratōis. aut nō. Si ap paret p̄fert ille ꝗ pͥmo īpetrauit vt p̄alle. c. ſꝫ ſi de ordine nō appa ret tūc ſubdiſtīgue. qꝛ aut mādauit vni ꝓuideri ⁊ alteri canonicatuꝫ ꝯceſſit. aut canonicatū ꝯceſſit vtriqꝫ aut neutri. Prīo caſu pre fert̉ is cui canonicatū ꝯceſſit. ſcd̓o p̄fertur is ꝗ prīo lr̄as īpetrauit. ſi ambo ſimul in p̄ſentando ꝯcurrunt ille p̄fert quē eligere volue rint illi uel maior pars illoꝝ ad quos ſpectat canonicorū receptio ⁊ p̄bendaꝝ collatio ut in. c. duobꝰ. Sꝫ ſi pͥma īpetratio ꝯditiona lis ſit: ſcd̓a ſimplex. ſi fiat an̄ exiſtentiā ꝯditionis pͥme ſcd̓a ſimplex p̄fert ut dicto. c. ſi ꝓ te. ſed vr̄ ꝙ exiſtēte ꝯditione pͥme ꝯditiōalis

debeat p̄ferri qͣſi exiſtētia ꝯditiōis trahat̉ ad tp̄s ꝯceſſiōis. vt. ff. ꝗ po. ī pigno. ha. l. potior ⁊ d̓ pericu. ⁊ cō. rei vē. l. ꝙ ſi pendēte. Qui dā dicūt ꝙ. c. ſi ꝓ te. ſit ꝯͣ ius cōe. qd̓ nihil ē. Immo dicēdū ē ꝙ ille leges loquūt̉ ⁊ ītelligi d̓bēt vbi nō erat ī ptāte ꝯͣhētis. prīo ſub cō ditiōe. ſcd̓o ꝟo pure ꝯͣctū ꝯditionalē reuocare. In ꝓpoſito āt ſum mus pōtifiex poterat ꝯditionalē reuocare ⁊ iō multo fortiꝰ potuit ꝑ ſecūdā purā d̓rogare vt sͣ. e. c. lꝫ. ⁊ pꝫ. ff. ꝗ po. ī pig. ha. l. i. ⁊. l. ꝗ balneū ī pͥn. ⁊.§. i. ⁊. l. potior in pͥn. Itē pꝫ ī albo d̓curionū ⁊ ꝯſulu nā ꝗ pͥor ē tꝑe potiorē ī iure ferēdaꝝ ſnl̓aꝝ ⁊ faciēdarū electionū ceteris ꝑibꝰ. vt. ff. d̓ albo ſcribē. l. i. ⁊. ij. ⁊. iij. C. d̓ ꝯſu. l. i. li. xij. Iteꝫ poni poſſet exēplū regule in creditoribꝰ ꝗbus res ſūt obligate nā ꝗ priorē tꝑe ⁊cͣ. ff. ꝗ po. ī pig. hab. l. potior. ⁊. l. creditor. ⁊. C. qui po. l. ſi fūdū. ſꝫ ad hoc vr̄ obſtare. ff. d̓ pri. cre. l. pͥuilegia. vbi nō ex ꝑte ſꝫ ex cā extimāt̉. qͣre diſtīguēdū ē pleniꝰ. Aut oēs creditores p̄tēdūt pͥuilegiū reale. aut ꝑſonale oēs. aut ꝗdā reale. ⁊ ꝗdā ꝑſona le. aut ꝗdā ꝑſonale. alij nullū. Primo caſu qn̄ oēs p̄tendūt reale. aut cōuētōale oēs. aut oēs p̄toriū. aut ꝗdā p̄toriū ⁊ ꝗdā ꝯuētōale ⁊ ſi oēs ꝯuētionale vel qͣſi. aut oēs exp̄ſſū. aut oēs tacitū. aut ꝗdaꝫ exp̄ſſū ⁊ ꝗdā tacitū. ⁊ ſi oēs expreſſū. aut eiuſdē tꝑis aūt diuerſoꝝ ſi eiuſdē tꝑis. ſiꝗdē ſimul ⁊ eodē actu vtriqꝫ ſit obligatum res ad mittit̉ vnuſꝗſqꝫ ꝓ ꝑte dimidia ſi ſeꝑatī nec apꝑeat cui pͥmo. ꝯͣ exͣneū poſſeſſorē potior erit ꝯditio poſſeſſoris vt. l. ſi fundū.§. ſi duo ff. d̓ pig. ſi diuerſoꝝ ⁊ notādū regulā ⁊ īſtātiā a regula. regula ē ꝗ potior ⁊cͣ. ff. qui po. in pig. hab. l. potior. et. C. eodem titulo qui poſſeſſor. ⁊. l. ſi fundum. inſtantia eſt inuenire ī mutuante in refectionē vt in aucͣ. de eqͣli. do.§. his ꝯſequens col. vij. ⁊. ff. ꝗ po. in pig. ha. l. īterdū. Itē ī negāte ſe poſſidere ꝗ poſtea ꝯuictꝰ p̄tēdit hypothecā. vt. C. ꝗ po. ī pig. ha. auc̄. itē poſſeffor. Itē fallit in eo cuiꝰ pecunia res emit̉ ⁊ exp̄ſſe obligat̉. vt. C. ꝗ po. in pigno. ha. l. lꝫ. Itē fallit in muliere q̄ p̄fert̉ pͥoribꝰ hn̄tibꝰ tacitā vt. C. ꝗ po. in pig. habeā. l. aſſiduis. Itē fallit in eo de cuiꝰ pecunia militia emit̉ vt. C. de pig. l. fi. ⁊ auc̄. ꝙ obtinet. itē in hn̄te hypothecā ex īſtrumēto pͥuato manu triū teſtiū ſignato vt ſi agat aduerſus eū ꝗ nō hꝫ īſtr̄m ſimile vel publicū. vt. C. ꝗ po. ī pig. ha. l. ſcripturas. Itē fallit ī fiſco agēte ex cā pͥncipali vt. C. in ꝗbꝰ cāis pig. vel hypothe ca ꝯͣhit̉..l. ſatis. Itē in agēte funeraria. vt. l. atſiꝗs.§. ſi colonꝰ. ff. de reli. ⁊ ſūpt. fu. ⁊. l. īpēſa ⁊ ibi no. Itē ī vēdēte pignus p̄toriuꝫ ⁊ hn̄te cām ſimilē ꝗ nō p̄fert̉ ſꝫ cū poſteriore ꝯcurrit vt. l. is cui.§. ꝗ pͥor. ff. vt in poſ. le. ſi oēs tacitū ſimiliter dic referre eiuſdē tꝑis vel diuerſoꝝ. ⁊ ſi eiuſdē nō referr̄t eodē vel diuerſis titulis ſi nō appa ret cui pͥmo. nā ſꝑ īter ſe melior erit cōditio poſſidētis ꝯͣ exͣneū occupātē. ⁊ ſi oēs ſimul ad agēdū ꝯcurrūt admittunt̉ vnuſꝗſqꝫ pro ꝑte. vt. ff. d̓ ſal. īterdi. l. i.§. ſi colonꝰ. ⁊. l. fi. ⁊. ff. d̓ pig. l. ſi debitor. ſi diuerſoꝝ tēporū tūc ꝗ potior ⁊cͣ. vt hic ⁊. ff. ꝗ po. in pig. ha. l. in ſulā cū ſil̓ibꝰ. Si ꝗdā exp̄ſſum ⁊ ꝗdā tacitū aut eiuſdē tꝑis aut diuerſoꝝ. Et ſi diuerſorū aut p̄cedit tacita ⁊ ſeꝗtur expreſſa. aut p̄cedit expreſſa ⁊ ſeꝗt̉ tacita. Si p̄cedit tacita ⁊ ſeꝗtur expreſſa prefert̉ tacita ēt fiſco. vt. C. rem alie. gerē. l. i. ij. rn̄. lꝫ gl. circa fiſcuꝫ du bitet. ff. ꝗ poſ. in pig. ha. l. ſi pignus. ſi p̄cedit exp̄ſſa ⁊ ſeꝗtur tacita certū eſt p̄ferri exp̄ſſaꝫ. vt. ff. ꝗ po. in pig. ha. l. ticius in pͥn. ⁊.§. negociatoꝝ. ⁊. C. eo. l. ſi fūdū. ⁊ d̓ remiſ. pig. l. ſi ignorāte. Si eiuſ deꝫ tꝑis vr̄ idē qd̓ eſt qn̄ vterqꝫ p̄fert tacitā vel vterqꝫ exp̄ſſaꝫ eiuſ dem tꝑis. qꝛ tacita ⁊ exp̄ſſa paribꝰ paſſibꝰ ambulāt vt ex predictis apparet qꝛ mutuās ī refectiōe p̄fert̉ hn̄ti exp̄ſſaꝫ ſicut hn̄ti tacitaꝫ. Preterea illud ē ſpāle cuiꝰ ꝯͣriū eſt gn̓ale. vt in auc̄. de non alie.§. vt aūt lex. Sed ſpāle eſt in muliere q̄ p̄fert hn̄tibꝰ tacitā tm̄ ⁊ ſic in eo caſu ſpāli fortior ē expreſſa ꝙͣ tacita. ergo alias r̄gulariter parēs ſunt. Si oēs p̄toriū. aut ſūt oēs eiuſdē tituli. aut oēs ex ꝯͣctu. aut ex cā legati. vel oēs ex cā dāni infecti ⁊ tūc non pōt p̄uenire ex tꝑe vt. ff. de dā. infec. l. ſi finita.§. ſi plures. ⁊.§. iul. ⁊. l. p̄tor.§. eiꝰ rei. ⁊. C. de bonis auc. iu. poſ. l. vlt. ⁊. ff. de bonis auc. iudi. poſ. l. cum vnus ⁊. ff. vt in poſ. le. l. is cui.§. ꝗ pͥor. aut diuerſoꝝ. ⁊ tūc ꝗ pͥorē tꝑe potior ē in iure vt. C. ꝗ po. in pigha. l. ſi decreto ⁊. d. l. is cui. §. poſtꝙͣ rei. ſi ꝗdā p̄toriū ⁊ ꝗdā cōuentiōale tūc ꝗ pͥor eſt tꝑe ⁊cͣ. vt. ff. ꝗ pōt. in pig. ha. l. ſꝫ ⁊ iure. C. vt in poſ. lega. l. ſi poſtꝙͣ. Secūdo caſu qn̄ oēs ꝑſonale. aut ſunt eiuſdeꝫ tituli. aut diuerſoꝝ. ſi eiuſdē regulariter ꝯcurrūt nō inſpecta pͥoritate vel poſterioritate tꝑis. vt. ff. de pri. credi. l. ſi pͥuilegia. ij. rn̄. ⁊ de pen. l. ſi hoīem.§. quotiēs. fallit in duabꝰ dotibus ab eadē ſubſtātia debitis in ꝗbus ꝗ potior ē intꝑe potior eſt in iure. C. qui pōt in pig. ha. l. aſſiduis §. fi. Itē fallit in fiſco. ff. de pͥui. cre. l. ꝙ ꝗs. Si diuerſoꝝ ſi ꝗdē ſūt paria pͥuilegia cōcurrūt ſi diſparia magis pͥuilegiati preferunt̉ vt d. l. pͥuilegia.i. rn̄. ff. de pͥ. cre. l. ſi vētri.§. in bonis. In tertio caſu qn̄ ꝗdā reale ⁊ ꝗdā ꝑſōale. reale p̄fert̉. vt ī. l. eos. C. ꝗ po. in pig. ha. ⁊. ff. d̓ pac. l. reſcriptū circa pͥn. In quarto caſu qn̄ ꝗdā ꝑſona le. alij nullū p̄ferūt̉ pͥuilegiati. vt. ff. ꝙ cū eo. l. ſꝫ an hͨ. ⁊ de peculio .l. ex fcō.§. fi. ⁊ de pͥui. cre. l. ij. ⁊. l. vētri.§. rō. ⁊ d̓ ceſ. bono. l. i. ⁊. ij. In ꝗnto qn̄ oēs nullū. aut agit̉ ad dationē quātitatis vel ſpēi vel generis. aut ad factū. Primo caſu aūt erāt bona poſſeſſa ꝑ credi tores. ⁊ tūc oīum eſt equa ꝯditio. vn̄ ſi vniſoluat̉ reuocat̉ ꝓ rata ꝑ alios. vt. ff. q̄ in frau. credi. l. ꝗ aūt.§. ſciēdū. ⁊. l. ait p̄tor.§. ſi de bitorē in fi. Si ꝟo non erāt poſſeſſa ꝑ creditores ſi debitor ſoluit. aut ſoluit̉ auctoritate iudicis ītercedēte. aut ſpōte aut inuitꝰ. Pri mo caſu qn̄ ſoluit iudicis auctoritate. tūc nō eſt locꝰ reuocationi. vt. ff. que in frau. cre. l. ꝗ aūt.§. apud labeoneꝫ. Scd̓o caſu qn̄ ſoluit ſpote ſiue volēs. ⁊ tūc aut oēs creditores pariter īſtabūt. ⁊ tūc ſi vni gratificatus ſoluatur reuocat̉ ꝓ rata ꝑ alios. vt. ff. q̄ in frau. credi. l. pupillus. Si ꝟo oēs inſtabūt ⁊ vni ſoluat̉. aut ſoluit̉ a debitore ſpōte. aut extorquet̉ ab inuito. ſi ſoluit̉ ſpōte nō reuocat̉ ꝑ alios. vt p̄al. l. pupillus. ⁊. d. l. ꝗ aūt.§. ſciēdū. ff. que in frau. cre. niſi mora erat ꝑiculū allatura. vt qꝛ debitor cū pecunia fugiebat nec hr̄i poterat inde copia. vt in. l. ait p̄tor.§. ſi debitorē. ff. que in frau. credi. ſi extorſit iudicis auctoritate nō reuocat̉. vt. ff. q̄ ī frau. cre. l. ꝗ aūt.§. apud labeonē. ſi agat̉ ad factū. aut petit̉ ⁊ ī cōdēna tionē deducit̉ ſcm̄. ⁊ tūc ſi ſimul creditores ꝯcurrūt p̄fert̉ ꝙ pͥmo ꝯͣcit. vt. ff. locati. l. in oꝑis. Sꝫ ſi in cōdēnatiōeꝫ deducit̉ intereſſe. idē ẜatur qd̓ dictū eſt ſeruari debere qn̄ agit̉ ad quātitatē. vt. d. l. in oꝑis. ⁊ de ꝟ. ob. l. ſtipulatiōes nō diuidunt̉.§. celſus. ¶ Qui ſentit onus ſentire dꝫ ⁊ cōmodū ⁊ ecōtra. Idem Icut poſt venditionē ꝑfectā omne cōmodū accedens rei vendite ꝑtinet ad emptorē. ita ⁊ omne incōmodum accedere dꝫ vt. C. de ꝑi. ⁊ cōmo. rei ven. l. poſt ꝑfectā. ff. eo. l. id qd̓ poſt. Itē ſicut diminuta ꝑte he redis ſcripti ꝑ ꝯͣ ta. diminuit̉ ⁊ legatorū onus ita aucta ꝑte ſcripti heredis ꝑ ꝯͣ ta. auget̉ ⁊ legatoꝝ onus. vt. ff. de vulg. ⁊ pu. ſub. ⁊ obtinet iſta qn̄ circa idē eſt cōmodū ⁊ incōmodū ⁊ ꝑ oīa par rō ⁊ ꝑſone ſuſcipiētis cōmodū ⁊ incōmodū habilitas. et hͨ pꝫ ꝑ exem pla inſti. de ꝯͣhen. emp.§. cū aūt. et de leg. pa. tu. et. ff. de le. i. l. ſi ex toto et de lega. iij. l. fi. et de vul. et pu. ſub. et ſi ꝯͣ ta. et. C. de ca. du. tol. l. i.§. ꝓ ſcd̓o. et de fur. l. manifeſtiſſimi.§. ſed cū in ſecūda. Sed vbi nō eſt ꝑ omnia vtriuſqꝫ par rō regula nō ꝓcedit vt ē vide re in. l. ſi ꝗs aliena negocia gerēs. ff. de neg. ge. et ibi no. et de pro cu. l. ꝗ ꝓpria.§. ꝓcurator. Itē ī caſibꝰ alijs no. in. l. ſiꝗs neg. et. ff. de neg. ge. et in. l. ſiꝗs putās.§. i. cōi di. et ꝓ ſocio. l. ſed et ſocius §. ſi abſenti. ¶ Itē ſi nō eſt eadē ꝑſone ꝯditio vel habilitas circa vtrūqꝫ ſuſcipiēdū vt ſi agnata ꝓximior eſt mulier cū tractat̉ de de ferendo onere tutele. nā ipſa ſuccedit in cōmodū.i. in hereditatē et tn̄ nō tenet̉ ſubire tutele onus īmo defert̉ ad agnatū maſculuꝫ in gradū remotiorē. vt inſti. de leg. pa. tu.§. fi. ff. de leg. tute. l. i.§. interdū. cū illud gn̓ale qd̓ hͨ colligit̉ et iſ.l. alleg.ſ. diſciplinā ꝯͣtiorū eadē eē nō vr̄ ꝓcedere. īmo ī gn̓e vr̄ ꝯͣria. qꝛ cū de vno ꝯͣrioꝝ p̄dicat̉ affirmatio. de altero p̄dicat̉ negatio qd̓ eſt eiꝰ oppoſitū vel qd̓ idē ē ſi de vno d̓iſponit̉ affirmatio de altero negatio. vt. l. i. ff. d̓ his ꝗ ſūt ſui uel ale. iur. ff. et inſti. de tu. in pͥn. et. ff. de accu. l. qui accuſare. ergo nō ē eadē diſciplina ſꝫ ꝯͣria. Preterea pꝫ ꝑ id qd̓ dr̄ ad diſpoſitionē et deſtructionē vniꝰ ꝯͣrioꝝ ſe ꝗ remotionē et d̓ſtru ctionē alteriꝰ vt. ff. de ꝟ. ſi. l. hec ꝟba ille. et de inſti. l. ſꝫ et ſi pupillus.§. ſi inſtitoria. et in aucͣ. de mā. pͥn.§. neqꝫ aūt. Rn̄deo vbi d̓ quolibꝫ ꝯͣrioꝝ rn̄det̉ affirmādo vel de quolibꝫ negādo ſimplicit̓ verū ē eādē eē diſciplinā ꝯͣriorū ut inſti. de ꝯͣhen. emp.§. cuꝫ aūt. C. de ca. tol.§. ꝓ ſcd̓o. et de fur. l. fi.§. ſꝫ cū in ſcd̓ꝫ. et de vul. ⁊ pu. ſub. l. et ſi ꝯͣta. et de le. i. l. ſi ex toto ī pͥn. et de le. iij. l. fi. tūc.n. eadē ē in gn̄e et eadē in ſpē et eadē aliqn̄ ꝙͣtū ad numerū. ut cū in eadē ꝟboꝝ ſerie vtriuſqꝫ diſpoſitio tradit̉. nā tūc eſt eadē quātū ad nu merū qꝛ vna ꝟboꝝ eſt cōceptio q̄ vtrūqꝫ ꝯͣrioꝝ diſponit. ſed eo ro ſpectu qꝛ diuerſa diſponit pōt rōne defectꝰ in plura ꝑticularia diuidi et diuerſa iudicari. ſꝫ vbi de altero affirmatio et de altero negatio non eſt eadē ſꝫ ꝯͣria diſpoſitio. ſꝫ ꝓ tanto dr̄ eadē diſciplina ea rōne. qꝛ uno cognito hr̄ cognitio alteriꝰ. vt ī p̄alle. l. ꝗ accuſare et. l. i.§. de his q̄ ſūt ſui uel alie. iur. et inſti. de tute. et. ff. de p̄. ſti. l. i.§. ſtipulationū. ea rōne ergo dr̄ eadē diſciplina. ſꝫ nō dr̄ eadem rōne diſpōnis ꝯͣriorū. Idem.

¶ In re cōi melior eſt ꝯditio prohibentis. I habeo fundum te cum cōmunem ⁊ tu velis edificar̄ domū ī fūdo ⁊ ego ꝓhibeo melior ē ꝯditio mei ꝓhibētis ꝙͣ tui edificar̄ volētꝭ. vt. ff. cōi di. l. fabinꝰ. Sꝫ vr̄ ꝙ melior ſit ꝯditio faciētis ꝙͣ ꝓhibētꝭ. vt. ff. ꝓ ſo. l. cū duobꝰ.§. itē mella. ¶ Omiſſis ſol̓onibꝰ alijs q̄ ſūt a ꝟita te r̄mote. Dicēdū ē.n. ꝙ aut ſociꝰ vult facer̄ aūt r̄ficer̄ ī loco cōi ad eū vſū ad quē res ꝑata ē ⁊ p̄t ēt īuito ſocio. vt. ff. cōi di. l. ſi edes. ⁊ ꝓ ſo. l. cū duobꝰ.§. itē mella. aut ad eū vſū ad quē res ꝑata nō ē. ⁊ tūcſi ītereſt ꝓhibētis n̄ fieri melior ē ꝯditio ꝓhibētis. vt. d. l. ſabinꝰ ⁊. ff. d̓ ſer. vr. p̄di. l. ꝗdā hyberꝰ.§. cū ꝑiete. ⁊ hͨ caſu p̄t ītelligi regula. aut nihil ītereſt ꝓhibētis ⁊ p̄t fieri eo īuito. vt. ff. d̓ ſer. vr. p̄. l. fiſtulā.§. pe. ⁊ fi. habita tn̄ diſtīctiōe vtꝝ iur̄ ẜuitutis facer̄ vel re ficer̄ velit. qꝛ tūc nō pōt. vt. ff. d̓ ẜui. vr. p̄. l. ꝑiete. aut iur̄ cōionis ⁊ p̄t. vt. d. l. cū duobꝰ.§. idē rn̄dit. Itē ꝯͣ regulā vr̄ iſtd̓ gn̓ale quo ca uet̉ ꝙ ī re vl̓ ī cā pari melior ē ꝯditio occupātis. vt. ff. d̓ le. i. l. ſi pl̓i bus. ⁊ d̓ ꝟ. ob. l. ſi ticiꝰ. ⁊ d̓ ꝓcu. l. ſi pl̓ibꝰ. ⁊ d̓ of. ꝯful. l. i. ⁊ sͣ. d̓ ꝓcu. c. ſi duo. li. vj. Sꝫ hͨ regl̓a loꝗt̉ ī ea re q̄ ꝓ ꝑte ſua īdiuiſa ad pl̓es ꝑ tinebat. Leges ꝯͣrie loquūt̉ ī eo iur̄ qd̓ diſtīctū ē ī vniꝰ executiōeꝫ ꝗ prīo p̄occupauerit litē ꝯteſtādo. lit.n. ꝯteſtata ſibi q̄rit executionē inſolidū ⁊ alterū inſoliddū excludit. niſi ī caſibꝰ enumeratis. vt in c. ſi duo. sͣ. de ꝓcu. Idem. ¶ Cōtra eū ꝗ legē dicere potuit aꝑtiꝰ ē faciēda interp̄tatio. I uendo domū ⁊ tꝑe vēditōis ⁊ traditōis di co ſtilicidia vti nūc ſūt ita ſint vide or dicer̄ ꝙ domui vēdite d̓beat̉ a vicīs ẜuitꝰ ſtillicidioꝝ r̄cipiēdoꝝ: n̄ eꝯͣ ꝙ domꝰ vēdita dꝫ ẜuitutē vicinis. vt. ff. d̓ ẜui. vr. p̄di. l. ſi aborē. ⁊.§. hͨ lex. ⁊ d̓ ꝯͣhē. ēp. l. cū ī lege. ⁊. l. labeo. ⁊ d̓ pac. l. veteribꝰ ⁊ d̓ euic. l. q̄ lib̓tatꝭ. ſꝫ op. ⁊ vr̄ ꝙ īterp̄tatō n̄ ſit faciēda ꝯͣ ꝓferētē. vt. ff. d̓ ꝯͣhē. ēp̄. l. ſi in ēptiōe. Sꝫ ibi ꝟba fuerūt ꝓlata ab ēptore. ⁊ iō fit īterp̄tatio ꝯͣ eū ꝗ ꝓtulit ſequēdo tenorē iſtiꝰ regule. Itē vr̄ ꝯͣ regulā. ff. lo. l. ea lege. vbi ſit īterp̄tatio ꝓ locator̄ ꝗ ꝟba ꝓ tulit. ſꝫ ibi fauor̄ locatoris tm̄ erat appoſitū. ⁊ iō n̄ dꝫ fieri īterp̄ta tio ꝯͣ eū ne offēdat̉ regula qd̓ fauor̄ ⁊c̄. ⁊. jͣ. e. c. ꝙ ob gr̄aꝫ. Et ꝗa iura ſt̄ varia circa maͣꝫ iſtā. iō vtile ē plene diſtīguer̄. qꝛ aūt ābigui tas īterp̄tatōe īdigēſ reꝑit̉ ī ꝯͣctu. aut ī ꝯfeſſiōe. aut ī iudicio. aut ī ſnīa aūt ī ſtipulatiōe p̄toria. aut ī pͥuilegijs. aut ī ꝟbis a lege ꝓlatis aut ī vltīa volūtate. Si ī ꝯͣctu aūt valer̄ p̄t ꝯͣctꝰ ẜꝫ īterp̄tatiōeꝫ alteri ue tm̄. aut ẜꝫ īterp̄tationē vtriuſqꝫ. Si ẜꝫ īterp̄tationē alteriꝰ tm̄. il liꝰ īterp̄tatōnē ſeꝗmur ẜꝫ queꝫ īterp̄tatio ꝯͣctꝰ valer̄ p̄t. ff. d̓ ꝟ. obli. l. qͦtiēs. ⁊. l. vbi. ⁊. l. is ꝗ ducēta.§. vtꝝ. d̓ re. du. Si ẜꝫ īterp̄tatōeꝫ vtriuſqꝫ valer̄ p̄t. tūc īſpicimꝰ ꝟiſimiliꝰ. sͣ. e. īſpicimꝰ. ⁊. ff. e. l. ſꝑ in ſtip. ⁊. l. ſꝑ ī obſcuris. Si ꝟiſimiliꝰ n̄ apꝑeat tūc hꝫ locū r̄gula. vꝫ ꝙ fiat īterp̄tatio ꝯͣ ꝓferētē ī cuiꝰ ptāte fuit ꝟba late ꝯciꝑe. vt. ff. de pacil. veteribꝰ. ⁊ d̓ ẜui. vr. p̄. l. ſi arborē.§. hͨ lex. ⁊ d̓ ꝯͣhē ēp. l. labeo ⁊. l. cū ī lege. ⁊. l. cū ī emptōe. ⁊ d̓ ꝟ. ob. ſtipulatio iſta.§. ī ſtipulationibꝰ ⁊. l. ꝗ ex pl̓ibꝰ. ⁊. l. ꝗcꝗd. ſi ī ꝯfeſſiōe cogēdꝰ erit dicer̄ ꝯfeſſus certū. vt. ff. d̓ codicil. l. certū. al̓s fieret īterp̄tatio ꝯͣ eū vt. ff. de īterroga. ac. l. de etate.§. ꝗ tacuit. ar. ff. d̓ vētre īſpici. l. i.§. ꝗd ergo. qd̓ iur̄ nouiſſimo ītelligēdū vr̄ ſi rn̄dere iubet an̄qͣ ſe abſentet alias.n. eēt ꝯͣ eū tāꝙͣ ꝯͣ ꝯtumacē ꝓut rō dictauerit ꝓcedēdū. vt. sͣ. d̓ ꝯfeſſis. c. ij. li. vj. ſi ī iudicijs erit īterp̄tatio faciēda ꝑ ꝓferētē ſiue ꝟba fuerīt ꝓlata ꝑ actorē ſiue ꝑ reū. vt. ff. d̓ iudi. l. ſi ꝗs ītētiōe. ⁊ ibi no. ⁊ d̓ re. iu. ī ābiguis or̄onibꝰ. ⁊. l. ꝯͣhēdo.§. i. ſi ī ſnīa. tc̄ iu. ꝗ ꝓtulit ſi ē d̓ maioribꝰ īterp̄tabit̉ dictū ſuū in ſnīa alias nō liceret ſi bi īterp̄tari ſnīam ſuā ſꝫ delegati ſui tm̄. vt. ff. de ap. l. ab executor̄ in pͥn. ⁊ ibi plene no. actoꝝ tn̄ ꝟba mutar̄ poſſet ſnīe tenor̄ ī totū ꝑſeuerāte. vt. ff. d̓ re. iur. l. actoꝝ ꝟba. ſi ī ſtipulatōe p̄toria tūc p̄to ris erit īterp̄tatio ꝑtinet.n. ad eū. ff. d̓ p̄to. ſtipu. l. ī p̄torijs. ⁊. l. i. §. vl. ſi ī pͥuilegijs iterp̄tatio ꝑtinet ad eū ꝗ pͥuilegiuꝫ ꝯceſſit. ff. e. neratiꝰ. ff. d̓ vulg. ⁊ pu. ſubſti. l. ex fcō circa pͥn. ſi ī ꝟbis a. l. ꝓlatis ad ſolū pͥncipē ꝑtinet īterp̄tatio neceſſaria q̄ oēs aſtrīgit. vt. C. de legi. l. imꝑialis. Si in volūtate vltima ip̄e teſtator poterit īpretari ff. de teſta. l. heredes palā.§. i. ſi interp̄tatꝰ nō fuit tūc aut valer̄ p̄t legatū ẜm intellectū heredis ⁊ legatarij. aut ẜm intellectum lega tarij tm̄. ſi legatarij tm̄. illum intellectum aſſumimus. ff. de lega. i. l. apud iul.§. ſi ticiꝰ. ⁊ de rebꝰ dubijs. l. quotiens. ⁊. l. vl.§. vbi. ſi ẜm intellectum heredis ⁊ legatarij tunc aut eſt ambiguitas in vo luntate relinquēte. aut in voluntate adimēte. ſi in relinquente ſequimur qd̓ eſt minimū vt. d. l. apud iul.§. ſi ea. ⁊ de le. iij. l. ꝗ ꝯcubi nā.§. cū ita. ⁊. l. nūmis ſi adimēte. aut ē īcertitudo rerū ⁊ ꝑſonaꝝ aut ꝑſonaꝝ tm̄. aut reꝝ tm̄. Prīo caſu ī nullo vꝫ adēptio. Scd̓o vꝫ adēptio ī vtroqꝫ cāu. Tertio caſu vꝫ adēptio ī maiori ⁊ remāet legatū ī mīori ⁊ hͨ ꝓbat̉. ff. d̓ re. du. l. ſi fuerit. ⁊ ibi no. ⁊ de adimē. leg. l. iij.§. ſi duobꝰ. ⁊ dele. ij. l. ſi ita ſcriptū in fi. Idem. ¶ Nō eſt obligatoriū ꝯͣ bonos mores p̄ſtitu iuramentū. I iuraui hoīeꝫ occider̄ vl̓ furtū facer̄ tale iura m̄tū n̄ ē obligatoriū qꝛ ꝯͣ bonos mores eſt p̄ſtitū ⁊ iſtd̓ ē gn̓ale ꝙ iuramētū p̄ſtitū ꝯͣ bonos mores vel ꝯͣ. ll. nō ē obligatoriū nec firmat rē d̓ qͣ agit̉. vt. sͣ. d̓ ele. c. vbi. ⁊. c. qꝛ ſepe ꝯtīgit. ⁊ de rebꝰ eccle. non alie. c. ij. qꝛ q̄ꝯͣ bonos mores fiūt īpoſſibilia reputant̉ d̓ iure. vt. ff. d̓ ꝯdi. īſti. l. filiꝰ. ⁊. l. cō ditiōes. ⁊. l. ꝗdā. ſꝫ īpoſſibiliū nulla ē obligatio vt sͣ. e. c. nemo p̄t ⁊. ff. e. l. īpoſſibiliū. ergo nec eoꝝ q̄ ſūt ꝯͣ bonos bores. ¶ Sꝫ op. ⁊ vr̄ ꝙ iuramētū ꝯfirmet ea q̄ ſūt d̓ iur̄ ꝓhibita. Ecce d̓ iure ꝓhibi tū ē rē mīoris alienari. vt. ff. d̓ rebꝰ eoꝝ. l. i. ⁊ tn̄ alienatio ꝑ iuramē tū ꝯfirmat̉. vt. C. ſi aduerſus vē. l. i. ⁊ in aucͣ. ſacr̄a. Itē ꝓhibita eſt d̓ iur̄ fūdi dotalis alienatio. vt. C. d̓ rei vx. ac. l. vnica.§. ⁊ cū lex. ⁊ tn̄ ꝯfirmat̉ ꝑ iuram̄tū ml̓ieris. vt. sͣ. d̓ iureiu. c. ij. li. vj. Itē ꝓhibet̉ valere pactū ꝑ qd̓ filia dotata r̄nūciat future ſucceſſiōi pr̄ne. vt. C. de pac. l. pactū qd̓ dotali. ⁊ d̓ colla. l. pactū. ff. d̓ ſuis ⁊ le. he. l. vl. ⁊ tn̄ ꝯfirmat̉ ꝑ iuramētū. vt. sͣ. d̓ pac. c. ij. li. vj. ſꝫ dic aūt ſūt ꝓhibita ꝑꝑ turpitudinē ſui ⁊ tūc iuramētū nihil oꝑat̉ vt hͨ. ⁊ ī iuribꝰ ſuꝑiꝰ alle. ad idē. aut ī pͥuilegiū vel fauorē ꝑſone. ⁊ tūc iuromētū illiꝰ ꝑſone ī cuiꝰ fauorē īducit̉ ꝓhibitio ē obligatoriū ⁊ ꝯfirmat rē d̓ qͣ agi tur. vt ī auc̄. ſacr̄a.§. ſi aduerſus vēditionē. ⁊ sͣ. d̓ iureiur. c. ij. ⁊ d̓ pac. c. ij. li. vj. Idem. ¶ Dolo facit qui petit qd̓ reſtituere opꝫ eundem. N marito ꝙpetit dotē q̄ ē ī caſu reſtōnis rō nabiliter p̄t ītelligi. qꝛ cū eēt ip̄e r̄ſtituturꝰ ſi hr̄et dotē penes ſe dolo vr̄ facere qꝛ petit vt hͨ ⁊. ff. d̓ doli excep. l. dolo. ⁊ d̓ re. iur. l. ī ꝯdēnatiōe.§. dolo. ¶ Sꝫ op. ff. ſo. ma. l. ſi ſocer.§. luciꝰ. vbi admittit̉ maritꝰ ad petēda dotē q̄ erat in caſu reſtōnis. Sꝫ dicendū ē ꝙ ille.§. d̓clarat ⁊ diſtīguit effectū iſtiꝰ regl̓e. qꝛ aut ē reſtituturꝰ eidē aut alij. ſi alij ceſſat r̄gl̓a alias omnes ꝓcuratores actoꝝ ab agēdo repellēt̉. qꝛ qd̓ petūt reſtituturi ſūt dn̄o qd̓ ē abſurdū ⁊ īcōueniēs ⁊ tractatꝰ totꝰ d̓ ꝓc. red deret̉ īutilis ſi eidē a quo petit tc̄ regl̓a locū hꝫ. vt. d.§. luciꝰ. Itē ꝯͣ regulā vr̄. C. ad. l. iul. d̓ vi. l. ſi ꝗs ad ſe fundū. vbi petit ſibi red di poſſeſſionē ſibi violēter ablatā ⁊ nihilominꝰ poſtea poterit ſuꝑ dn̄io ꝯueniri ⁊ cōuētꝰ reſtituere coget̉. Dixerūt ꝗdā ꝙ hͨ regīa locū hꝫ ī petitorijs tm̄ ⁊ nō ī poſſeſſorijs ꝙ falſū ē vt pꝫ. ff. d̓ car. edic. l. iij.§. cāe. ⁊ no. ī p̄al. l. dolo. d̓ iudi. l. ſi d̓ vi. ⁊ d̓ re. iur. l. īuitꝰ.§. cui damꝰ actionē. ⁊ iō diſtīgui oꝫ ī poſſeſſorijs. qꝛ aut agit̉ iudicio adipiſcēde. aut retinēde. aut recuꝑande poſſeſſiōis. In pͥmis duobꝰ ſ. adipiſcēde ⁊ r̄tinēde regula locū hꝫ. In tertio ꝟo.i. recuꝑande locū nō hꝫ regula. qꝛ ſpoliatꝰ an̄ dꝫ r̄ſtitui ꝙͣ de ꝓprietate q̄rat̉. vt d. l. ſi ꝗs ad ſe fundū. ⁊. C. ſi ꝑ vī vel alio mō. l. i. ⁊ d̓ dona. īter vir. ⁊ vxo. l. ſi maritꝰ. ⁊ d̓ agri. ⁊ cēſi. l. ſi coloni. ⁊. ff. d̓ iudi. l. ſi de vi ⁊ ad. l. iul. d̓ vi pu. l. ꝗ cetu.§. ſi d̓iur̄. ⁊ iō ꝙ hic dr̄ petit. dꝫ largo mō exponi.i. agēdo iudicio petitorio vel poſſeſſorio adipiſcēde vel re tinēde poſſeſſiōis. ⁊ qd̓ ſubijcit r̄ſtituere.ſ. eidē. ſecus ſi alij vt ſuperius oſtenſum eſt. Idem. ¶ Non eſt in mora qui poteſt exceptione legitima ſe tueri. Xfectus more afferētis dānū debitori ſunt pr̓es. vt dcm̄ ē. sͣ. e. c. mora. ⁊ ab oī bus p̄dictoꝝ oīuꝫ effecuū eximit̉ is ꝗ p̄t d̓fenſione legitīa ſe tueri. vt. ff. ſi cer. pe. l. lecta. ⁊ d̓ ꝟ. ob. ſi pupillꝰ. ⁊ de re. iur. lnulla. Exceptio at legitima dꝫ ītelligi oīs illa q̄ nō p̄t ope replica tōis elidi. nā ſi exceptio obſtaret replicatio haberet̉ ꝓ nō legitimaqꝛ qͣ rōe nihil īterē vtꝝ ꝗs n̄ hēat ip̄o iur̄ actōeꝫ vl̓ hēat ea q̄ poſſit ꝑ exceptionē excludi. vt. ff. e. l. nihil. eadē rōne nihil ītereſt vtꝝ ꝗſ n̄ hēat exceptionē vel hēat ea q̄ poſſit oꝑe r̄plicatōis excludi cū ita ſe hēat r̄plicatio ad excluſionē exceptōis ſic̄ exceptio ad excluſōeꝫ actionis. vt. ff. d̓ excep. l. ij. ⁊ hͨ ēt ꝯfirmat̉ ex eo ꝙ reꝰ ī exceptōibꝰ ī ꝗbꝰ excipiēdo pōit ſeu aſẜit vices actoris ſuſtinet. vt. ff. d̓ ꝓba. l. in exceptiōibꝰ dd̓ excep. l. i. ¶ Sꝫ ꝯͣ regulā p̄t d̓ iur̄ ciuili oppōi. qꝛ. l. cauet̉ ꝙ ſi ꝓmiſiſti aliꝗd nudo pacto ⁊ ſi n̄ faceres ꝓmiſiſti penaꝫ ꝑ ſtipulationē. ꝙ agi pōt ex ſtipulatiōe vt ꝯn̄ter id fiat qd̓ ī pacto deuenit alias ſi nō fiat conſeqͥtur penam in ſtipulatione deductaꝫ cū ergo pena debeat̉ rōne more ⁊ mora nō poſſit eē vbi petitio nō

eſt ⁊ petitio nō ꝓcedat ex nudo pacto. vt. ff. de pac. l. iuriſgentiū. §. ſed cum nulla. ſequit̉ ꝙ nō poſſit eſſe in mora ⁊ ꝓpterea nec pe nam cōmittit. vnde videt̉ obſtare. C. de pac. l. ſi pacto. ⁊ ſi reſpō deat̉ ſicut p̄mo modo reſpondēt gloſatores iuris ciuilis videlicet ꝙ ibi erat debitū qd̓ vno mō debeat̉ ſaltē naturaliter nō erit ſuffi ciens rn̄ſio qꝛ regulariter de iure ciuili ſola naturalis actionē non parit. vt dicto.§. ſed cū nulla de ver. ob. l. creditores. ⁊ iō ſcd̓a re ſponſio melior daret̉ ⁊ magis cōis alias conueniens littere legis ꝯͣrie. nam ibi nō agitur ad id qd̓ debet̉ ex nudo pacto. ſꝫ ad id qd̓ debet̉ ex ſtipulatū ⁊ pretextu eius cōſequitur forte ꝙ nudo pacto debet̉. al̓s conſequit̉ forte ꝙ in ſtipulatione deuenit. Sed contra hanc reſponſionē eſt valde qꝛ. l. illa ſi pacto. nuda pactio p̄ceſſit ſtipulationē penalē. ergo ſtipulatio nō cōmittit̉ niſi lite conteſta. ſuꝑ pactione nuda ⁊ ꝓpterea nō pōt ex ea agi. vt. C. de cōtrahē. ⁊ cō. ſti. l. nuda. Et ſi reſpōdeas ꝙ ibi ſit lis cōteſta. ſuꝑ pactiōe nuda: diuinare eſt. Reſpōdebis ergo ſic qn̄ ſtipulatio penalis in cipit a p̄cedēti pactione nuda ⁊ lex diſponēdo ꝑmittit agere ex ſti pulatione penali nondū cōmiſſa vt metu eius pareat̉ pacto p̄ce dēti vt in. l. ſi pacto. ⁊ eſt rō in vtroqꝫ caſu ne cōtractꝰ in totū cōſti tuat̉ inutilis ſi nihil relaxaret̉ de iuris ſubtilitate. vt. l. ſi pacto. qꝛ ꝑmittit̉ agi ex ſtipulatione nōdum cōmiſſa eidē qd̓ eſt contra ius cōmune. vt. ff. de ꝟb. ob. l. ſi ita ſtipulatus. ⁊ de ꝟbo. ſi. l. cedere diem. ⁊. l. nuda. relaxat̉ ſimiliter qꝛ ꝑmittit̉ agi etiam lite cōteſta ta ſuper pacto nudo qd̓ ſimiliter remotū eſt a iure cōi. vt ī. l. iuriſgentiū.§. ſi cū nulla. ⁊. C. de pac. l. legē. ⁊ de pac. conuē. l. i. ſed d̓ iure canonico. hͨ ſcd̓m iure cōi ſine diſpenſatione ꝓcederet cū nu dū pactū ita pariat actionē ſicut veſtitū. sͣ. de pac. c. i. Idem. ¶ Qd̓ ob gratiā alicuius cōcedit̉ nō eſt in diſpēdiū retorquēdū. B gratiam ⁊ fauorem minoris eſt in troductū ꝙ nō poſſit eē in iudicio ſine tutoris auctoritate. vt. C. de aucto. preſtā. l. clarū. ⁊ ꝗ legi. perſo. l. momētarie. ⁊ iō ſi li tigauit ſine tutoris auctoritate vel curatoris ſiꝗdē fert̉ ſententia contra eum nō valet ipſo iure. vt. C. ꝗ legi. perſonā l. i. ⁊ ſi aduerſus rem iudi. l. cū ⁊ minores. ⁊. ff. de re iudi. l. actꝰ. §. ꝯͣ in defenſorū. ⁊. l. ꝯͣ pupillū. Sed ſi ferat̉ ꝓ eo valꝫ. vt. C. de ꝓ cura. l. nō eo minus. ¶ Item in gratiam ⁊ fauorem minoris īdu ctū eſt ꝙ petere poſſit reſtitutionē in integrū cōtra vēditorē. ergo ſi petijt ⁊ noluit vti beneficio in integrū reſtitutōis conceſſe nunquid aduerſariꝰ eiꝰ inuito minore poſſit venditioneꝫ reſcindere. Dicendum eſt ꝙ non. ne qd̓ in fauorē minoris inducit̉ in eius leſi onē retorquet̉. vt. ff. de mino. l. ſi iudex. Item inductum eſt mere in fauorē pupilli cui mouetur cōtrouerſia de ſtatu ⁊ bonis ꝙ qō differatur vſqꝫ ad tēpora pubertatis. quid ergo ſi habet ꝓbationes pro ſe facientes in ꝓmptū non erit differenda ſed de pn̄ti cognoſcēda ⁊ examinādane qd̓ in eiꝰ fauorē ⁊cͣ. vt de car. edic. l. iij. §. due. Item confirmat̉ hec regula ⁊ traduntur eius exempla. ff. de leg. cōmiſſa. l. ij. ⁊ de in diem adiec. l. ſabinus. ⁊ de fi. inſtru. l. plures. ⁊ d̓ ſecūdis nup. l. generaliter ꝯtinet.§. ī his aūt. Sicut hͨ regula continet veritatem ⁊ eius contraria vera eſt ſi aliquid ītro ductū eſt in alicuius pena vel odiū nō debet in eius vtilitatē conuerti. vt. ff. de leg. i. l. ſi ſeruꝰ pluriū.§. ꝗ aūt. ⁊ de interdi. ⁊ rele. l. relegatorū.§. vlti. ⁊. l. ſe. Et no. in aucͣ. de here. ⁊ fal.§. ſi ꝟo. ⁊ iō eſt opponendū ad vtrunqꝫ ꝑ ordinem. Et primo ad primū vr̄.n. ei obſtare lex in qua cauet̉ ꝙ pubes nō pōt adire hereditatē etiaꝫ locupletē ſine tutoris auctoritate. ergo qd̓ inductū eſt in eius fauorē videt̉ in eius leſioneꝫ redire. vt. ff. de aucto. tu. l. obligari.§. hereditatem. ⁊ inſti. de auc. tu.§. neqꝫ. Dicendū eſt ꝙ q̄dam ſūt in quibus certum eſt conditionem pupilli meliorem conſtitui ⁊ in illis valet factū a pupillo etiam ſine tutoris auctoritate. vt ſi feratur ſententia ꝓ eo ſine tutoris auctoriate ne qd̓ in eius fauorē ⁊cͣ. vt. C. de ꝓcu. l. non eo minus. ⁊ de aucto. p̄ſtanda. l. i. ⁊ inſti. d̓ au cto. tu. in pͥn. Quedam ſunt in quibus certū eſt conditioneꝫ pupilli deteriorē conſtitui vt ſi ad aliquid ſe obliget vel vendat cum dāno ſuo vel actionem cedat. in his factū tutoris auctoritate non tenet. vt. C. de auctoritate preſtanda. l. ij. ⁊. iij. ⁊ de inutilibꝰ ſtipu la. l. i. Quedā ſunt in quibꝰ dubiū eſſe poteſt vtrū pupilli conditio conſtituat̉ melior vel deterior vt in hereditatis aditione qꝛ habere poteſt latentia onera. ⁊ in his factū a pupillo ſine tutoris aucto ritate nō tenet. vt. d.§. hereditateꝫ. ⁊.§. neqꝫ. ⁊ hoc eſt in fauorē 2 o pupilli ne oneribus implicet̉. vt. ff. de acꝗ. here. l. more ciuitatis noſtre. ⁊. l. pupillus. ¶ Scd̓o oppo. ad primā regulā de iure quo cauet̉ ſi vendo vina exceptis acidis ⁊ mucidis ⁊ emptor velit petere acidū: nō pōt lꝫ in eiꝰ fauorē videat̉ pactū appoſitū. vt. ff. de peri. ⁊ ꝯmo. rei ven. l. ſi vina. Dicunt quidam ꝙ lex cōtraria locū habet quando fauor inducebat̉ ꝑpactū. regula vero quādo ꝑ. l. vel priuilegiū qd̓ nihil eſt. qꝛ in his que ī fauoreꝫ īducta ſunt poſt pactū locū habet regula. vt pꝫ. ff. loca. vel conduc. l. ea. l. ⁊ de leg. cōmiſ. l. ij. ⁊. iij. ⁊ de in diē adiec. l. ſabinus. Vnde dicendū eſt ꝙ fauor ampliat priuilegiū qd̓ ſupra vel extra ius cōe cōcedit̉. vt. ff. ad munici. l. i. C. de theſauris. l. vnica. Sed in. l. ſi vina. nihil īdu cebat̉ ꝑ pactū extra vl̓ ſupra ius cōe. ⁊ iō nō ꝓprie pertinet ad ma teriā huiꝰ regule. ¶ Tertio vr̄ ꝯtra regulā. ff. qd̓ ꝗſqꝫ iur. l. i. vbi dr̄ ꝙ ſi impetro ius iniquū illud retorqueri dꝫ in leſionē meaꝫ ad uerſario poſtulante. Sed diſtīguendū eſt ſicut diſtīguit̉ in. l. iij. eo. ti. v. delicet ꝙ ſi cōceſſum fuerit ad poſtulationē meam tūc hꝫ locū lex contraria. ſed ſi non ad poſtulationem meam tunc habet locū regl̓a. Quarto vr̄ ꝯͣ regulā. ff. d̓ iure au. an. l. ij. vbi ſnīa lata ꝓ īgenuitate facit eū ꝗ ꝓnūciat̉ ingenuꝰ ꝑdere ius aureoꝝ anuloꝝ. Sꝫ dicendū ē ꝙ nō oꝑat̉ illd̓ directe ſnīa. ſꝫ tacita renūciatio illiꝰ ꝗ petit ſe ꝓnūciari īgenuū eligēdo.n. vnū de duobꝰ ꝯͣrijs vr̄ tacite renūciari alteri. vt. C. de codicil. l. vl. ⁊ de fur. l. i. ⁊ iō ad id cui renūciaſſe vr̄ ꝑ electionē alteriꝰ nō dꝫ regreſſus dari vt sͣ. de elec. c. vt ꝗs. li. vj. ⁊. ff. de leg. cōmiſ. ſi fundꝰ.§. elegāter. ⁊. l. poſt diē. Quīto oppo. d̓. l. p̄dē. C. de qōnibꝰ. vbi ẜui vel liberti pr̄ni vl̓ mr̄ni ēt in fauorē dn̄i vel patroni nō torq̄nt̉. ſꝫ illd̓ ē rōne ꝯnexitatis. qꝛ ſi ꝓ eo ſeq̄ret̉ ꝙ ēt ꝯͣ eū teſtis ꝓ vtraqꝫ ꝑte deponere debeat vt C. d̓ ep̄i. ⁊ cle. aucͣ. ſi iudex. Sexto oppo. d̓. l. die ſabbati. C. d̓ iude is. vbi ſicut iudei nō pn̄t ꝯueniri die ſabbati: ita nec pn̄t alios ꝯue nire. ſꝫ ibi pͥuilegiū nō ſtetit in finibꝰ ꝯceſſiōis ſꝫ vltra ꝓceſſit ꝓpter eqͣlitatē īter litigatores ſeruandā ⁊ ineqͣlitatē vitandā. C. d̓ fruc. ⁊ lit. expē. l. vl. ⁊ de ꝓxi. ſa. ſacri. l. in ſacris. Septimo op. d̓. l. ſocerū.§. cū īter. ſꝫ ibi ꝯuentio tacita a ꝯͣrio ſenſu ꝯuētiōis exp̄ſſe ꝑcepta dꝫ hēri ꝓ cōuentiōe exp̄ſſa ſicut ītellectꝰ ꝑceptꝰ a ꝯͣrio ſenſu le gis exp̄ſſe ꝓ exp̄ſſa. l. hr̄. vt. ff. de teſta. l. ex eo. ⁊ de teſta. l. ꝗ teſtō. §. mulier. ⁊ iō caſus ille nō eſt ꝯͣrius regule qꝛ pactū exp̄ſſuꝫ nō tor qͣt̉ in dānū. ſꝫ tacite a ꝯͣrio ſenſu exp̄ſſe ꝯuentōis ꝑcipit̉. ¶ Ad ꝯͣ riā aūt regulā oppo. vr̄.n. ꝙ id qd̓ īdultū ē in penā vel odiū retor q̄atur in fauorē. qꝛ inductū eſt in penā ⁊ odiū tutoris ſuſpecti ꝙ a tutela remoueat̉ tanꝙͣ ſuſpectus. ⁊ tn̄ conuertit̉ ad eius cōmodū qꝛ nō tenet̉ vlterius de periculo adminiſtratōis neglecte vt. ff. de ſuſpe. tu. l. decreto. Itē inductū eſt in penam ⁊ odiū illorū qui de militia ꝑ ignominiā remittunt̉ qd̓ non poſſunt morari in vrbe vel alibi vbi imperator ſit vt. ff. de his ꝗ no. infa. l. ij.§. ignominie. ⁊ tn̄ conuertit̉ ad vtilitatē eorū qui excuſant̉ a tutelis que deferunt̉ in vrbe. vt. ff. de excu. tu. l. ſed ⁊ milites.§. ſꝫ ignominia miſſi. So lutio dicendū eſt ꝙ idem actus nō poteſt eſſe īmediate cā pene ⁊ p̄mij. vt. d. l. relegatorū.§. fi. ⁊. l. ſe. ⁊ de ne. ge. ſiue hereditaria. ⁊ C. de here. l. curiales. ⁊ de decur. l. ne ꝗs. ſed cā mediata ⁊ remo ta eſſe poteſt delictū. delictū.n. eſt cauſa pene. pena ꝟo cauſa īha bilitatis ad aliquē actū vel officiū īducendū. Inhabilitas ꝟo cā remotiōis ab actu. remotio aūt cā exceptōis ab onere īminēte oc caſione actꝰ. vt. d. l. decreto. ⁊. d. l. milites.§. ſꝫ ſi ignominia. Sꝫ ꝯͣ p̄dicta vr̄. ff. d̓ his ꝗ. vt indig. l. i. vbi d̓lictū ē cā ꝓxima qͣſi pene ⁊ p̄mij ſꝫ diuerſitas ꝑſonaꝝ ⁊ rerū q̄ ibi erat tollit ꝯͣriū. nā ibi reſpe ctu fiſci meret̉. ⁊ iō cōſeꝗtur premiū. reſpectu aūt p̄mij deliquit. ⁊ ideo patitur penaꝫ. Idem. ¶ Nullus ex conſilio dūmodo fraudulentū nō fuerit obligatur. I dedi tibi cōſiliū vt pecuniā tuā potiꝰ ī cō mertiū ꝙͣ in ēptiōe p̄diorū cōuerte res: ⁊ male tibi acciderit: ꝗa forte merces naufra gio ſūt ſunt ſubmerſe. dubitat̉ an ego tenear. diſtī guit̉ qꝛ aut dedi ꝯſiliū bōa fide. ⁊ tūc n̄ teneor. aut fraudulēter ⁊ tūc teneor. h. d. regl̓a. ⁊ ꝯfirmat̉. ff. e. ꝯſilij. ⁊ māda. ti. l. ij.§. vl. Sꝫ vr̄ d̓ ꝯſilio teneri ēt ſi nō fuerit fraudulentū. vt. ff. mā. l. ſi remunerādi.§. ſi tibi in fi. Sꝫ ille.§. dꝫ intelligi qn̄ alias fa cturus nō fuerit qͣre diſtinguendū vr̄. qꝛ aut dat̉ ꝯſiliū ꝯͣhēti. aut dat̉ ꝯſiliū delinquēti. Si ꝯͣhēti aūt erat alias contracturus aut nō ſi non erat contracturꝰ tenet̉ is qui ꝯſiliū dedit. vt. d. l. ſi remune randi.§. ſi tibi. Sed ſi erat alias ꝯͣcturus tunc locū hꝫ diſtīctio re

gule. qꝛ ſi nō iuteruenit fraus in ꝯſulente nō tenet̉ vt hic. ⁊. ff. eo. l. conſilij. ⁊ de dolo. l. ꝙ ſicut ſcires. ⁊ de fur. l. falſus. ſi ꝗs mihi. ⁊ man. l. ij.§. tua. Sed ſi dat̉ conſiliū delinquēti varie ſunt opinio nes. mihi autem videt̉ ꝙ aut is cui cōfiliū datur nō erat alias fa cturus. aut erat alias facturus. Si non erat alias facturus ſimpli citer tenet̉ qui conſiliū dedit. vt. ff. de iniur. l. nō ſolū.§. ſi māda to. ⁊.§. proculus. ⁊.§. attillicinius. Sed ſi erat alias facturus aut prebuit conſilium ⁊ nō opeꝫ. aut oꝑē ⁊ nō cōſiliū. aut ꝯſiliū ⁊ opē ſi conſiliū tm̄ tenet̉. qꝛ nō oꝫ laudando malitiā augeri. vt. ff. d̓ ſer uo corrup. l. i.§. ꝑſuadendo. C. de fur. l. ſi ꝗs ſeruo. ſi opē tm̄ ſin conſilio pͥncipaliter ⁊ ſecūdario nō tenet̉. vt. ff. de fur. l. ſi pigno re.§. qui ferramēta. ſi conſiliū ⁊ opē nō eſt dubiū ꝙ tenet̉. ff. de ꝟ bo.ſi. ſepe. ⁊.§. ita dubitatū. ⁊ inſti. de ob. que ex delicto naſcunt̉ §. opem. Dynus. Idem. ¶ Exceptionē obijciēs nō vr̄ de intentione aduerſarij cōfiteri. I opponat conuentus exceptionē fa cti ſiue ītentionis. vt quia negat ſe debere certum eſt ꝙ nō videtur confiteri de intentione actoris qꝛ confeſſio ⁊ negatio directe contraria ſunt. ⁊ ideo ad poſitionē vnius nō ſequit̉ poſitio alteriꝰ ſed remotio. vt. ff. de ꝟ. ſi. ſi hec ꝟba de inſti. ſed ⁊ ſi.§. inſtr̄o. ⁊ in aucͣ. de man. pͥn.§. neqꝫ aūt. Sed ſi opponat exceptioneꝫ iuris vt pacti de nō petēdo rei iudi. iuriſiurādi p̄ſcriptiōis. ⁊ ſimiliū. an videat̉ tacite cōfiteri de ītereſſe actoris ita ꝙ actor releuet̉ ab one re probandi intentionem dubitat̉. ⁊ primo videt̉ ꝙ non. qꝛ ꝟba ſimpliciter ꝓlata referri debent ad ꝓpriam ſignificationem ⁊ nō abuſiuam. ff. de le. iij. l. nō aliter.§. ticius. de ver. ſig. nepos ꝓculo. ſed exceptiones iuris ſunt proprie exceptiones. qꝛ excludunt actioneꝫ ciuilē. ff. de excep. l. ij. ⁊ ibi nō. Item qꝛ indefinita equipollet vniuerſali. vt hic. ⁊. ff. de excep. l. nō vtiqꝫ. q̄ loquit̉ īdefini te. ergo videt̉ omnē ſpēm exceptionis cōprehendere. Mihi aūt vr̄ ꝙ aut excipiēdo aliꝗd ſimpliciter negat. aut excipiēdo aliquid ponit. Si negat vt in exceptione nō nu. pecu. ⁊ nō numerate dotis verū eſt ꝙ nō videt̉ cōfiteri de intētione actoris. vt hic. ⁊. ff. de excep. nō vtiqꝫ. Sed ſi in excipiēdo ponit aut ſimpliciter. aut ſub conditione. ſi ſimpliciter. aut qꝛ dicit ſibi pactū factū de nō peten do vel ſoluiſſe vel abſolutū eſſe ⁊ ſimilia. tūc de ſola exceptiōe tra ctandū videt̉ abſqꝫ eo ꝙ actor intentionē ꝓbauerit. Sed ſi negat ⁊ ſub conditione ponit. qꝛ dicit ſe non teneri. ⁊ ſi apparebit ſe teneri dicit pactū factū de nō petendo tūc nō videt̉ confiteri de intentione actoris ⁊ ideo afficit̉ onere ꝓbandi exceptionē niſi actor probauerit intentionem ſuam. ⁊ hec probantur. C. de excep. ſi ꝗ deꝫ. ij. ⁊. iij. rn̄ſo. Idem. ¶ Que contra ius fiunt debent vtiqꝫ pro infectis haberi. Ires eccleſie vel pupilli alienāt̉ contra iuris formam pro nō facto habētur cuꝫ ipſo iure nō teneat eoipſo ꝙ factū fuit contra iuris ꝓhibitionem. vt. sͣ. de re. eccle. non alie. c. ij. ⁊ C. de ſacroſan. eccle. l. iubemꝰ. ⁊ de admi. tu. lex que tutores ⁊ de p̄dijs mino. l. i. ⁊ iō ex tali alienatione nō tranſfert̉ dominiuꝫ nec parat̉ preſcribendi titulus. vt. C. de predijs mino. ſi prediū. ⁊ de aucto. preſtā. eum qui. ⁊ de vſuc. ꝓ empto. l. fi. ⁊ preal. c. ij. lib. vj. Sed cōtra regulā videt̉ obſtare qꝛ certum eſt ꝙ furta homicidia. adulteria ⁊cͣ. crimina ſeu delicta cōtra leges cōmittunt̉. vt. ff. de le. i. l. i. ⁊. ij. ⁊ de fur. l. i. ⁊ tamē nō habent̉ ꝓ infectis. nam ſi habe rentur ꝓ infectis nulla pena ꝓ his imponeret̉. Item īpoſſibile eſt illud qd̓ eſt factū nō eſſe factu. vt. ff. de cap. ⁊ poſtli. re. in bello.§. facte. Dicunt gloſatores iuris ciuilis ꝙ regula locuꝫ habet tm̄ in his q̄ de iure ſortiunt̉ effectuꝫ qd̓ vr̄ nimis pueriliter dictuꝫ. immo de his que de iure īpediunt̉ ſortiri effectū. qꝛ fiūt cōtra ꝓhibitionem iuris ſed ꝓpter reuerentiā dicentiū ſuſtineri poſſit ꝙ regula loquat̉ de his que de iure ſortiunt̉ effectū.i. q̄ ſunt alias de iure ꝑ miſſa vt pacta vel ſimilia. Sed qn̄ nō fiunt ẜm iuris formā intelligunt̉ ꝓhibita ⁊ ꝓpter hoc nō ſortiunt̉ effectum de iure. Clarius aūt dici pōt ꝙ regula loquit̉ in his q̄ ſunt de iure ꝓhibita ſicut eui dententer ꝟba oſtendūt hic. ⁊. C. de legi. nō dubiū. Tn̄ in his q̄ de iure ſunt ꝓhibita. quedā reperiunt̉ quorum effectus pōt retra ctari.i. ad primū ſtatū reduci ⁊ executio impediri ꝓut donatōes. venditiōes ⁊ ceteri cōtractus. teſtamēta ⁊ ſimilia. ⁊ in his ꝓprie ꝓ cedit effectus regule. Quedam aūt ſunt quorū effectus nō pōt re tractari.i. ad primū ſtatū reduci vt homicidiū ⁊ ſimilia. hō enim mortuus reduci nō pōt ad vitā niſi virtute ſolius dei ⁊ ad illā nō extendit̉ effectus regule. ¶ Itē oppo. iure cauet̉ ꝙ ſnīa ſub cōdi tione ferri nō debet ⁊ tn̄ ſi fert̉ lata tenet. vt. ff. qn̄ ap. ſit. l. i.§. du bium. Itē relegato ad tēpus nō debēt adimi bona. ⁊ tn̄ ſi adimā tur tenet ademptio. vt. ff. de interdi. ⁊ relegu. l. relegatoruꝫ.§. ad tēpus. ergo ea q̄ fiunt ꝯͣ ius nō habent̉ ꝓ īfectis. Eſt tn̄ dicēdū ꝙ vbi ſimpl̓r ꝓhibēt iura ⁊ n̄ vltra ꝓgrediūt̉ vl̓ ꝓgrediūt̉ ānullādo ſcm̄ ꝯͣ iuris ꝓhibitionē nō valet ⁊ ꝓ īfecto habet̉ vt ī. l. nō dubiū. C. de legi. ff. de tute. l. muto.§. ſub cōditione. ⁊ de teſta. tute. l. cer tarū. ⁊. l. ſe. ⁊ in his duobꝰ caſibꝰ ꝓprie loꝗt̉ ⁊ intelligit̉ regl̓a. Sꝫ cū vltra ꝓgredit̉ ⁊ tractat̉ qualiter annullat̉ dādo actionē vel exceptionē. vt pꝫ in his q̄ dolo vel metu fiunt qd̓ fieri debuit factum tenet. ſed tenere nō videt̉ ꝯſiderato effectu. qꝛ nihil intereſt vtrū quis actionē nō habeat an poſſit per exceptionem excludi vt. ff. eo. l. nihil intereſt. Itē cū vltra ꝓgredit̉ ꝯfirmādo factū illicite qd̓ fieri nō debet factū tenet. vt. in. l. nō dubiū.§. ad tp̄s. ⁊. ff. qn̄ ap. ſit. l. i.§. biduū. ⁊. ff. de fur. l. i.§. i. Rō p̄dictorū eſt qꝛ cū lex vltra ꝓgredit̉ ſtat̉ clauſule ſpāli relicta gn̓ali. vt. ff. de ꝟ. ob. l. doli clau ſula. ⁊ de penis ſanctio legū. ⁊ de alimē. leg. l. alimēta.§. penulti. ⁊.§. ſtichus. Idem. ¶ In pari cauſa vel delicto melior eſt conditio poſſidentis. A delicto pari eſt exemplū. ff. de ꝟ. ob. ſi ẜuū.§. ſequit̉. vbi debitor fu it in culpa leui ⁊ creditor in culpa leui. ⁊ iō melior eſt cōditio poſſidētis debitoris ꝙͣ creditoris agē tis. Item ſunt exēpla. ff. de dolo. l. ſi duo. ⁊. C. de dolo. l. ſi duo. ⁊. C. de contrahē. emp. l. domū. Iteꝫ in cauſa pari abſqꝫ delicto melior eſt cōditio poſſidentis. nam ſi duo emerunt eandē rem a diuerſis nō dominis melior eſt conditio poſſidentis vt. ff. de publi. ſiue aūt.§. ſi duobus. Item ſi duobus obligat̉ eadem res ⁊ ignorat̉ cui prius. melior eſt cōditio poſſidentis. vt. ff. de pig. l. ſi debitor. Itē ſi duobus eſt cōceſſum beneficium eadeꝫ die. vni a ſede apoſtolica vel eius legato. alteri ab ordinario loci melior eſt conditio poſſidētis. vt. sͣ. de preben. c. ſi a ſede. lib. vj. Et quia circa materiam huius regule multa reperiuntur contraria. ideo ad omnium ſolutionem diſtinguendum videtur hoc or dine. quia aut pro puniendo dolum vel culpam agitur criminaliter vel ciuiliter. Et ſi criminaliter aut eſt idem delictū accuſatoris ⁊ accuſati. aut diuerſum. Si idem repellitur accuſator quia nil do loſius doloſo. C. de liberali cauſa. l. ſi filium. ⁊ de teſti. l. qm̄. ⁊ de hereti. qm̄. ver. inter ſe. Si diuerſum. aut opponitur in modum accuſationis. aut in modum exceptionis. ſi modū exceptionis au ditur opponens anteꝙͣ nomen eius inter reos fuerit receptuꝫ. po ſtea vero non auditur etiā ſi maius crimē opponat. vt. ff. de adul te. l. ij.§. hoc qd̓ dicit. ⁊.§. ſi publico. ⁊.§. extraneus. ⁊. l. ſi maritꝰ §. p̄ſcriptione. Si in odiū accuſationis. aut de pari aut de minori vel maiori. Sed de maiori audit̉ an̄qͣ nomē ſuū ſit ſcriptum inter reos. vt. C. qui accu. nō poſ. l. i. poſtea ꝟo nullo modo audit̉ etiā de maiori. ff. de pub. iudi. is qui reus ⁊ ibi no. Si d̓ pari vel mīori nō audit̉ niſi ſuam vel ſuorū iniuriam ꝓſequat̉. vt. C. qui accu. nō poſ. l. neganda. Si ciuiliter. aut vterqꝫ eſt in dolo aut vterqꝫ eſt ī pari culpa ⁊ tunc hincinde compenſat̉ ſiue circa idē. ſiue circa di uerſa reperiat̉ dolus ſiue culpa. vt. ff. ſolu. matri. l. viro. ⁊. l. ſi mu lier. ⁊ de dolo. l. ſi duo. ⁊ de eo ꝑ quē factū eſt. l. fi.§. ſtipulator. ⁊ de contrahen. emp. domū. ⁊ nequid in loco publico. l. ij.§. idem ait. ⁊ qd̓ vi aut clā alius.§. belliſſime. ⁊. l. vl.§. ſi ad ianua. ⁊ de do li excep. l. apud celſum.§. marcellus. Aut vnus in dolo alius ī cul pa. ⁊ tunc ſi circa idem nō ſit cōpenſatio qꝛ dolus prepōderat cul pe. vt. ff. ad. l. aꝗl. l. item.§. fi. ⁊. l. ꝗ foueas.§. hec actio. ⁊. l. ſi putator. ſi circa diuerſa ſit compenſtio cū teneatur vterqꝫ ad quanti tatē. vt de compe̓ſationibus. ſi ambo. ⁊ ibi no. Si vnꝰ in lata culpa alius in leui preponderat lata qꝛ equiparat̉ dolo. vt. ff. depoſi. l. qd̓ nerua. ⁊ ſi mēſor fal. mo. di. l. lata.§. plane. ⁊ ſi ꝗs teſta. li. eē iuſſus fue. l. i.§. nō aūt. ſi alius in leui alius in leuiſſima preponde rat leuis circa idē ſic ut dictū eſt. sͣ. in caſu ſimili. ſecꝰ circa diuerſa cū ſint inuicem debitores in ꝙͣtitate. vt. ff. eo. cū par delictum. Idē ſi vnus in leui in faciendo. alter in leui in negligendo prepō derat leuis in faciēdo. ⁊ iō non compenſat̉ nec eſt melior conditio poſſidentis vt plene no. ff. ſo. ma. ſi mora.

¶ Cum non ſtat ꝑ eū ad quem pertinet quo minus conditio im pleatur haberi debet perinde ac ſi impleta fuiſſet. Ec regula debet ꝑ oīa ītelligi ⁊ expo ni ſicut intelligitur ⁊ expo nit̉. ff. e. iure ciuili. ⁊ de ꝟbo. obli. l. in executione §. fi. vl̓ ecce ſi teſtator legat mihi fundū ſub cōditione ſi decē dedero heredi ⁊ ꝑ heredem ſtat quo minus recipiat cōditio ꝓ īpleta dꝫ haberi. vt. C. de cōdi. inſertis l. fi. ⁊ de ſtatu li. l. ſtatu liberos in pͥn. ⁊.§. fi. Itē ſi teſtator īſtituit me heredē ſub cōditione ſi decēticiū dedero ꝗ ticius erat futurꝰ heres ab inteſtato. nā ſi ꝑ ticiū ſtat quo minus recipiat habet̉ cōditio ꝓ impleta. vt de cōdi. inſti. l. is ita heres. Itē ſi ſtipulora te decem ſi aſcēdero capitoliū ⁊ ꝑ te ſtat quo minus aſcendā habet̉ conditio ꝓ impleta. vt. d. l. in executiōe.§. fi. ⁊. l. iure ciuili. ¶ Sꝫ oppo. ⁊ vr̄ ꝙ cōditio nō habet̉ ꝓ impleta. lꝫ is ꝗ īplere debuerit impediat̉ implere. vt. ff. de cōdi. ⁊ demō. l. quibus diebus in pͥn. Sed multum refert vtrū impediat̉ per eum cuius intererat nō impleri. vt qꝛ futurus erat obligatus ꝯdtione impleta vel erat amiſ ſurus rē ſuā vel hereditatē nō habiturus quā alias habuiſſet con ditione impleta. ⁊ tunc locū habet regula cū iuribus. sͣ. dictis. ſꝫ ſi ſtat ꝑ eū cuiꝰ nō intererat nō impleri nō habet̉ ꝓ impleta. vt. l. contraria. C. de cōditio. inſertis. l. fi. ff. ad. l. aꝗl. inde neraciꝰ.§. idē iulia. ¶ Sꝫ oppo. ⁊ vr̄ ꝙ lꝫ ſtet ꝑ eū cuius intererat non īpleri nō habet̉ ꝓ impleta qꝛ ſi teſtator legat decē liberto ſub cōditiōe ſi cū filio ſteterit ⁊ filiꝰ moriat̉. ⁊ ſic ꝑ eū ſeu per caſum in perſonam eius contingentē ſtat quo minus cōditio nō impleat̉: relictū non debeat̉. vt. ff. de adimē. le. l. ſeio. in pͥn. ⁊ de cōdi. ⁊ de. l. illis liber tis. ſed dicendū eſt multū referre vtrū ſtet ꝑ eū vel ꝑ factū eiꝰ ſiue ꝑ īpedimentū ab eo p̄ſtitū. ⁊ tūc ſimpliciter verū ē qꝛ hr̄ ꝯditio ꝓ impleta. ⁊ ita loꝗt̉ regula de le. iij. ꝗ cōcubinam.§. vxori. ⁊ de ali. leg. l. meuia in pͥn. ⁊ in. d. l. iure ciuili. ⁊. C. d̓ cōdi. inſertis. l. fi. aut ꝑ eum vel caſum in ꝑſonā eius contingentē. ⁊ tūc locū hꝫ qd̓ dici tur in. l. cōtraria. q̄ tunc diſtinguit̉. Nam aūt tūc erat relictum cō tēplatione eius in cuius ꝑſona erat implenda aut fauore eius cui relinquit̉ aut dubitat̉. Primo caſu relictū nō debet̉ poſt caſum in ꝑſonā illiꝰ cōtingentē. vt. d. l. ſeio in pͥn. ⁊ de cōdi. ⁊ demō. illis in fi. Scd̓o caſu debet̉ de adimē. le. l. ānua. in pͥn. Tertio caſu de lictū debet̉ qͣſi in dubio interpretandū ſit legatarij contemplatio ne potius relictū ſi ex veritate vel cōiecturis aliud nō appareat. ⁊ ideo legatum debet̉. ff. de adimen. le. l. ſeio.§. īperator. ⁊. C. d̓ le. l. i. ⁊. d. l. illis. in fi. ¶ Iteꝫ oppo. ⁊ vr̄ ꝙ hec regula ſit ſuꝑuacua cū idem cōtineat. sͣ. eo. c. imputari. ⁊ iō nō ponēda. C. de no. co. cō. l. i.§. ꝗbus. ff. vt leg. no. ca. ſtipulatio.§. diuꝰ. Sed dicendū ē ſine dubio ꝙ hec regula ⁊ illa loquunt̉ in conditione ptātiua. ſꝫ illa loquit̉ ꝓprie qn̄ impedit̉ ꝑ caſum cōditionē īplere. Hic āt lo quit̉ qn̄ impedit̉ ꝑ eū cuius intererat cōditionē nō īpleri ⁊ iō vna ꝑ aliā nō eſt ſuꝑuacua. Preterea circa hāc materiā dicenduꝫ eſt ꝙ ibi in. c. imputari plenius eſt diſtinctū. nā hec ⁊ illa ītelligi pn̄t in vna ſpecie cōditionis mixte.i. que pendet. ex facto implentis ⁊ alterius. Sed magis ꝓprie in ptātiua ꝓcedunt. Idem. ¶ Quod alicui nō licet nomine ſuo nec alieno licebit. Icut decurio nō pōt ſuo ꝓprio noīe p̄dia pu blica colere ita nec lꝫ ſubiectis aliorū no minibus. vt. ff. d̓ admi. reruꝫ ad ciui. ꝑti. l. ij.§. i. ¶ Itē ſicut nō lꝫ tutori emere rē pupilli ſuo ꝓprio noīe. ita nec ꝑ interpoſitā ꝑſonaꝫ licebit. vt. ff. de auc. tu. pupillus.§. ſed ſi ꝑ interpoſitā. ⁊ ad p̄dictorū cōfirmatio nem accedat. de ꝯͣhē. emp. l. nō licꝫ. C. de here. inſti. neqꝫ. ⁊. ff. de vſuca. l. labeo.§. ſi eū. cū multis ſil̓ibꝰ. ¶ Sꝫ oppo. ⁊ vr̄ illud qd̓ nō licꝫ ꝑ ſe liceat ꝑ aliū. furioſus.n. nō pōt acꝗrere rē ꝑ ſe. ⁊ tn̄ p̄t ꝑ aliū. vt. ff. de acꝗ. poſ. l. i.§. idē acꝗrimꝰ. ⁊ ad idē accedat. ff. q̄ res pig. ob. pn̄t. l. ariſto. ⁊ de bo. poſ. cōtratab. l. iiij.§. plane. ⁊. l. nō putauit.§. ſi exheredatꝰ. Dicendū ē ꝙ iſtud gn̓ale reꝑit̉ ſolutū tripliciter. Uno mō ꝙ iſta ſit regula. ⁊ cetera ſūt ſpālia. Scd̓o ꝙ ꝗs nō p̄t ꝑ ſe nec ꝑ aliū a ſe ſubmiſſuꝫ. ſꝫ ꝑ aliū a ſe nō ſubmiſſū pōt. Et he due ſolutiōes tradunt̉ ī p̄dicta. l. his duobꝰ caſibꝰ. ff. de fur. Tertio mō dici ſolet ꝙ aut aliꝗs īpedit̉ ꝑ ſe rōne delicti a perſona cōmiſſi. aut rōne rei. aut mixta rōne ꝑſone. aut rōne de fectus intelligētie. Primus tribus caſibus locum habet regula. Quarto caſu habet locuꝫ. l. contraria ſicut ſoluit̉. ff. de vſuca. l. labeo. ⁊ de acꝗ. here. l. antiſtius.§. fi. ¶ Secūdo poſſit intelligi regula magis proprie verbis conſideratis videlicet vt qd̓ non licꝫ alicui facere ſuo proprio nomine nō liceat alieno ſiue ſub colore noīs alterius. verbi gratia nō licet tutori inquietare pupillum ſuo proprio nomine. ita nec licebit nomine alterius vt ſi hēat ab alio iura ceſſa contra pupillū. nam nō licebit nomine alterius pupillū inquietare vt in auc̄. de his qui ob. ſe ha. ꝑhi. res mi.§. ſi ꝗs. Sꝫ tunc eſt contra regulaꝫ manifeſte. ff. de in ius vocā. l. queſitū. vbi licet patronum in ius vocare nomine alieno. ⁊ tamen non liceret nomine proprio. Sed regula videtur intelligenda cum faciendo nomine alterius tenderet ad eundem effectū quem conſequeret̉ faciendo nomine proprio. cum autem non ad eundem ſed ad di uerſum pertinet effectum tunc locum habet lex contraria. Ideꝫ. ¶ Poteſt quis per alium qd̓ poteſt per ſeipſum. Icut poſſum ꝑ me emere. vendere. locare. conducere. litigare. ita poſſum ꝑ aliū ff. de ꝓcura. l. i.§. vſus autem. ⁊ de iniur. ſi vnius. §. idem iul. ⁊.§. idem ait. ⁊ inſti. per quas ꝑſonas agere poſſumus.§. i. ¶ Sed contra regulam vide tur qꝛ in cauſis publicis licꝫ per ſe litigare nō per ꝓcura. vt. ff. de pu. iudi. l. pe.§. ad crimē. ¶ Item qꝛ illuſtribus lꝫ litigare per ꝓcuratores nō per ſe. vt. C. de ꝓcura. l. pe. Itē in accuſatiōe popu lari licꝫ per ſe litigare non ꝑ ꝓcuratorē niſi qͣtenus actio ad priua tū cōmodū ꝑtineat. ff. de ꝓcur. l. lꝫ in pͥn. ⁊ de popul. ac. l. ꝗ popu lari. Itē ꝑ ſe lꝫ violentū ſine aliquo interuallo de poſſeſſiōe expel lere non per procuratorem. ff. de vi ⁊ vi arma. l. cū fundū. ¶ Itē licꝫ per ſe emphiteotaꝫ nouum in poſſeſſionem inducere veteri de iecto non per ꝓcuratorem. C. de iure emphi. l. pe. Sed dicenduꝫ eſt oīa ſupradicta ſpālia eſſe. regulaꝫ vero generaliter obtinre in iudicio ⁊ exͣ iudiciū. vt. d. l. i.§. pe. ff. de ꝓcura. ⁊ ibi no. reſtrīgi āt dꝫ hec regula ad ea que poſſunt ꝑ alium expleri. In his autem que per aliū expleri non pn̄t non ꝓcedit regule effectus vt arg. C. de cadu. tol.§. ne aūt. ff. de ſolu. l. inter artifices. ⁊ notatur de vi ⁊ vi ar. l. i.§. quotiens. Idem. ¶ In malis ꝓmiſſis fidem non expedit obſeruare. I promitto tibi occidere hoīeꝫ vl̓ cō mittere furtū vel ſimoni am vel aliꝗd turpe: nō expedit fideꝫ ſeruari cū pro miſſū ipſo iure nō tenet. ff. de ver. ob. l. generaliter ⁊. l. veluti. ⁊. l. ſtipulatio hoc modo. ⁊. l. ſi plagij. ⁊ de fideiuſ. l. ſi a reo.§. qd̓ vulgo. ¶ Sꝫ oppo. ⁊ vr̄ ꝙ ēt in malis ꝓmiſſis fidē ꝯueniat obſeruari lꝫ de eꝗtate detur exceptio nā ſi induco te per dolū vel metum vt mihi deceꝫ promittas promiſſio vꝫ lꝫ agenti ex ꝓmiſ ſione obſtat exceptio doli vel metus. C. de inutili. ſtipulationibus .l. dolo. ff. de ver. ob. l. ſi quis cum aliter. Sed dicendum eſt quod malum promiſſū dupliciter ſumitur. Nā vno modo dicitur malū .i. ſuper re mala vel turpi ſeu turpitudinē ꝯtinenti interpoſitū. ⁊ il lud non expedit obſeruari qꝛ ipſo iure non tenet. ff. de pac. l. iuriſ gentiū.§. ⁊ generaliter. ⁊ de ver. obli. l. generaliter. ⁊. l. veluti. ⁊. l. ſtipulatio hoc mō. ⁊. l. ſi plagij. ⁊. l. ſi ſtipulor. ⁊ īſti. de inuti. ſtipu. §. quod turpi. Secundo modo dicitur malum promiſſum ideſt male conceptū. qꝛ interueniente dolo vel metu: ⁊ tūc lꝫ promiſſor teneat de iuris rigore non expedit fidē ſeruari. qꝛ promiſſori datur exceptio. vt in. d. l. ſi quis cum aliter. de dolo. nihil intereſt vtrum quis non habet ipſo iure actionem vel poſſit per exceptionem excludi. vt. ff. e. l. nihil. Idem. ¶ In alternatiuis electio eſt debentis ⁊ ſufficit ꝑ alteꝝ adīpleri. Uo dicuntur ī hoc. c. due regule dici pn̄t. lꝫ.n. vtraqꝫ d̓ debi to alternatiuo loqͣt̉. Prīa tn̄ tractat d̓ iuris electio ne ad q̄ ꝑtineat.i. vtꝝ ad d̓bitorē vel ad creditorē. Secunda vero de alternatiue obligationis effectu. Exemplum āt regule prime pꝫ cuilibet. Nam ſi promitto tibi ſtichum aut pāphi luꝫ electio eſt mea quem eoꝝ ſoluere veliꝫ. ff. de iure do. l. plerum qꝫ in fi. ⁊ de eo quod certo loco. l. non vtiqꝫ.§. qui ſtichū. ⁊ d̓ ꝯdi. inſti. l. ſi heredi. Itē ſi ſoluo ſtichū non teneor ſoluere pāphilū. qꝛ ſufficit alteꝝ adimpleri. ff. de ꝯdi. ⁊ d̓mō. l. cuꝫ pupillus.§. vl. ⁊ de

ver. obli. ſi ita ſtipula. ¶ Sed opponit̉ ꝙ in alternatiua nō ſit ele ctio debitoris. quia iure cauetur ꝙ ſi teſtator alternatiue legat fū dum ſeyanum aūt vſufructū fundi ſeyani eſt electio legatarij non heredis. vt. ff. de le. ij. l. lucio. Quidam ſimpliciter dicūt ꝙ aliud ē in legatis ⁊ aliud in cōtractibꝰ qd̓ ſimpl̓r eſt falſū. qꝛ in legatis al ternatiue relictꝭ eſt inuenire ꝙ ē electio heredis nō legatarij. ff. d̓ le. ij. ſi ita relictū.§. vl. Et iō ſatis ⁊ melius dicit̉ ꝙ in ꝯͣctibꝰ alternatiue cōceptis ſemꝑ eſt electio debitoris. vt. d. l. plerūqꝫ. ⁊. l. nō vtiqꝫ.§. ꝗ ſtichū. ¶ In legatis ꝟo aūt ꝟba dirigunt̉ ad heredem aut ad legatariū. aut ſimpliciter ꝓferunt̉. Primo caſu eſt electio hr̄dis. qꝛ ſi teſtator dicit dotali talē rem. aut illā. vr̄ electionē here di concedere. vt. d. l. ſi ita relictum in fi. Secundo caſu eſt electio legatarij. qꝛ cū teſtator dicit habito tibi. aut vēdicato tibi illā rem aut illam videt̉ eligendi poteſtatē cōcedere legatario. vt. ff. de le. i. l. plane.§. vlti. In tertio eſt electio legatarij cū in vltimis volun tatibus plenius ꝙͣ in contractibus interp̄tari oporteat. ff. de le. ij. l. lucio ticio. ⁊ ibi plene no. ¶ Ad ſcd̓am ꝑtem oppo. ⁊ vr̄ ꝙ non ſufficiat alterū adimpleri. ſed oportet alteruꝫ nō adimpleri. ff. de ꝟ. ob. ſi ꝗs ita in fi. Sed dicendū ē referre īter alternatiuā affirma tiuā ⁊ alternatiuā negatiuā. qꝛ in affrmatiua ſufficit alterū fieri. vt hic. In negatiuaōꝫ alterū nō fieri tn̄ idē eſt in vtraqꝫ ſi conſide ret̉ effectus qꝛ in affirmatiua ſufficit alterū affirmatiue. in negati ua ſufficit alterū negatiue. ⁊ iō nō eſt ꝯͣriū ſꝫ ꝯueniēs ꝟbis regl̓e. ¶ Item oppo. ⁊ videt̉ ꝙ vbi ꝟba nō ſūt cōiuncta ſufficit alteruꝫ adīpleri. ff. de ꝟbo.ſi. triplici.§. videamus. Sed dicendū ꝙ tres ſunt orationū ſpēs. Nā q̄dā ſunt coniūcte.i. q̄ aliquā copulatiuā cōiunctionē hn̄t. q̄dam diſiuncte q̄ hn̄t aliquam diſiunctiuam. q̄dam ſolute q̄ nō diſiunctiuam nec copulatiuaꝫ ꝯſtōnem habent. Natura copulatiue reꝗrit oīa ſimul vera. vt. ff. de ꝟbo. obli. ſi ꝗs ita. ⁊. l. fi. ⁊ de cōſti. inſti. l. ſi heredi plures. Natura diſiūctiue al terū tm̄. vt hic. ⁊. ff. iudi. ſol. l. cum q̄rebat̉. ⁊ de ꝯdi. ⁊ de. l. cū pu pillus.§. diſiūctio. ſoluta ꝟo ex mēte certe ꝓnūciantis aliqn̄ equipollet copulatiue. aliqn̄ diſiūctiue. vt. ff. de ꝟbo. ob. l. ſi alienatio nis.§. fi. Si de mēte nō apparet accipit̉ ꝓ copulatiua. d. l. triplici. §. videamus. lꝫ ſit ar. ꝯͣ. de reg. iur. l. in eo qd̓.§. vt ꝟba. Sed ī.§. videamus. conſiderauit dubiū ſignificatiōis ſolute. In.§. vbi ꝟba ꝯſiderauit effectū ſignificatōis. ex eo ꝙ ī obſcuriſ mīmū ē ſeq̄n dū. sͣ. e. c. ī obſcuris. Eſt gͦ ſoluta ꝑ ſe ſpēs or̄onis diſtīcta a ꝯiun cta ⁊ diſtīcta. Itē aliter ſignificat̉ qꝛ copulatiua copulatiue. diſiū ctiua diſiunctiue. ſoluta ſolute. Sed effectus ſiignificati non diſtī guitur a ſignificato copulatiue qd̓ requirit vtrūqꝫ vel diſiunctiue que requirit alterum qꝛ ſemper effectus ſignificationis ſolute rep̄ ſentat vtrunqꝫ vt copulatiua. vel alterū tm̄ vt diſiūctiua. Habet igitur ſoluta diſiunctam ⁊ propriam ſpeciem ſignificandi ſed non effectum ſignificati extra ſeipſam. Idem. ¶ Qui ad agēdum admittit̉ eſt ad excipiendū multo magis admittendus. Icut ſuperficiarius ⁊ emphiteota ⁊ quicūqꝫ alius hn̄s dn̄iuꝫ vtile poſſꝫ agere ꝯͣ dn̄ꝫ vtili actiōe ī reꝫ ita ſi ab eo ꝯueniat̉ ml̓to magis exciꝑe poterit vt hͨ. ⁊. ff. de ſuꝑficieibꝰ. l. i.§. ꝙ ait. ⁊ de re. iur. l. īuitꝰ.§. cui damꝰ acttionē. cuꝫ facilior ſit cā ꝯcedēdi exceptionē ꝙͣ actionē. ex eo qꝛ fauorabiliores ſunt rei ꝙͣ actores. vt in regula iuris. ⁊ ex eo ꝙ faciliores ſumꝰ ad abſol uendū ꝙͣ ad obligādū vt. ff. de ac. ⁊ ob. l. arianꝰ ⁊ d̓ peniſ. l. abn̄tē. ¶ Sꝫ op. ⁊ vr̄ ꝙ ꝗ admittit̉ ad agendū n̄ audit̉ volēs exciꝑe. C. d̓ agri. ⁊ cē. l. ſi coloni. ⁊ ſi ꝑ viꝫ vel alio mō. l. i. ⁊ ſi ꝗs ad ſe fundū. C. ad. l. iul. d̓ vi. Sꝫ dicēdū ē ꝙ ille leges locū hn̄t in iudicijs recu perāde poſſeſſiōis in ꝗbus excipiēs de dn̄io n̄ audit̉ niſi pͥmo poſ ſeſſionē reſtituat. cū ſpoliatū an̄ oīa reſtitui oporteat. Hec autem regula alias obtinet generaliter in quibuſlibet iudicijs gn̓alibus vt dictū eſt. sͣ. in. c. dolo. ſuꝑfluū.n. videt̉ ꝙ is ꝗ poſſeſſorē ſpolia uit poſſet opponere de dn̄io qd̓ ſpoliādo amitterre meruit. vt. C. vn̄ vi. l. ſi ꝗs in tātaꝫ. ⁊ ꝓpterea gloſatores iuris ciuilis ſatis enormiter erraſſe vidēt̉ in eo qd̓ ſcribūt. ff. d̓ iud. l. ſi de vi. vbi dn̄t ꝙ ex ceptio dn̄ij excludit interdictū recuꝑande poſſeſſōis. ⁊ poſtea cō trariū eius notauerunt. ff. de vi ⁊ vi ar. l. i.§. i. ⁊ de ꝟb. ſi. l. mulie ris.§. i. ⁊ de vuſca. l. ſeꝗt̉.§. ſi dn̄s. qd̓ vr̄ magis ꝓximū veritati. ſꝫ anis qui habet poſſeſſionem clādeſtinā poſſit cōtra actorē exciꝑe de iure dn̄ij dubitatio ē. qꝛ iura vident̉ velle ꝙ violētā ⁊ clādeſtina equipolleāt. ſicut ergo nō lꝫ hn̄ti violētā exciꝑe d̓ dn̄io. vt dcm̄ ē ita nec lꝫ exciꝑe hn̄ti clādeſtinā. vt. ff. ꝙ vi aut clam. l. i.§. i. ⁊ ad. l. fal. de pia. l. eū ꝗ fugitiuū. ſed mihi vr̄ ꝙ lōgoīprobior ſit cā illiꝰ ꝗ hꝫ violentā ꝙͣ illlius ꝗ cladeſtinā. ar. ff. de fur. l. ſi vēditor.§. cū raptor. ⁊ iō hn̄s clādeſtinā poſſet excipere de iure dn̄ij. ar. C. de ꝓ ba. l. iij.§. eiꝰ. ¶ Itē vr̄ obſtare regl̓a. C. loc. ⁊ ꝯdu. l. ſi ꝗs ꝯducti onis. vbi cōductor cogit̉ reſtituere locatori poſſeſſionem licꝫ con ductor paratus ſit ꝓbare ſe dn̄m. Sed illud contingit qꝛ quedaꝫ ſpecies ſpoliationis eēt ſi locatori denegaret̉ poſſeſſionis reſtitu tio vt. ff. de p̄ca. l. vj. ⁊ iō nō audit̉ cōductor volēs ſe ꝓbare dn̄ꝫ ni ſi pͥmo reſtituat poſſeſſionē vt. d. l. i. ſi ꝑ viꝫ. vel alio mō. Itē videt̉ obſtare regule illud qd̓ legit̉ in aucͣ. de triē. ⁊ ſe.§. illd̓ quoqꝫ. vbi ille ꝗ negauit poſſidere cogit̉ vt aduerſariū poſſeſſorē tranſferre. lꝫ paratus ſit ꝓbare ſe dn̄m. Sed illud ꝯtīgit ī penā mēdacij. vt in eo. ti.§. ſtudiū qͦqꝫ. ff. d̓ rei vē. l. fi. C. de nō nu. pe. aucͣ. ꝯͣ ꝗ ꝓpriā. ⁊ ꝗ po. ī pig. ha. aucͣ. ita poſſeſſor. ¶ Queri āt poſſet vtꝝ ſnīa la ta in iudicio petitorio pariat exceptionē rei iudi. ī iudicio poſſeſ ſorio ⁊ vr̄ ꝙ nō qꝛ ſeparata eſt cā poſſeſſiōis ⁊ ꝓprietatis. vt. ff. de acꝗ. poſ. l. naturaliter.§. nihil. ⁊. l. pe. Un̄ qͣ rōne lata ſnīa in poſ ſeſſorio nō ꝑit exceptionē rei iudi. in petitorio. ff. d̓ excep. rei iu. l. iij. ⁊ l. an eadē.§. vl. eadē rōne lata ī petitorio ꝑere n̄ dꝫ exceptio nem rei iudi. in poſſeſſorio. ⁊ memini qd̓ no. ff. de interdi. l. ij.§. ꝗ dam. ꝙ ſnīa lata in petitorio abſorbet ius poſſeſſorij ⁊ contrariuꝫ eius declarat̉. C. de interdi. l. incerti. Et ꝓpter hoc mihi videt̉ di ſtinguendū eſſe qꝛ ſi tale eſt poſſeſſoriū qd̓ excludit̉ per exceptionē dn̄ij. vt eſt poſſeſſoriū adipiſcende ⁊ retinēde poſſeſſionis. tūc ſen tentia lata in petitorio nocet in poſſeſſorio. ⁊ ita intelligit̉ qd̓ no. in.§. quedam. ſed ſi tale eſſꝫ poſſeſſoriū qd̓ non excluditur per ex ceptionem dn̄i vt poſſeſſoriū recuperande poſſeſſionis. vt. sͣ. oſtē ſum eſt. tunc lata in petitorio nō preiudicat in poſſeſſorto ⁊ ita in telligitur qd̓ no. in. l. incerti. C. de īterdictis. Idem. ¶ Qui ꝑ aliū facit eſt ꝑinde ac ſi faceret per ſeipſum. Icut tutor tenet̉ directa actiōe tutele qn̄ ad miniſtrat ſic ⁊ qn̄ adminiſtrari mādat. qꝛ ꝗ facit ꝑ aliū ꝑinde ē ac ſi faceret ꝑ ſeip̄ꝫ. ff. de admi. tu.§. ita trāgreſſiſſe. ⁊ l. trestutores.§. n̄ ſo lū. Itē ſic̄ tenet̉ īterdicto vn̄ vi ꝗ deiecit ꝑ ſe ita ſi deiecit ꝑ aliū vt. ff. d̓ vi ⁊ vi ar. l. i.§. deieciſſe. ⁊ d̓ re. iur. l. hͨ iur̄.§. ꝗ d̓iecit. Itē ſicut tenet̉. l. cor. d̓ſica. ꝗ occidit ꝑ ſe. ita ⁊ ꝗ occidit ꝑ aliū. C. d̓ accu. l. nō iō. ff. ad ſil. ſi ꝑcuſſor. ar. ff. ad tre. l. i.§. pe. Itē ſic̄ punit̉ tāꝙͣ calūniator ꝗ ꝑ ſe d̓tulit ⁊ nō ꝓbauit. ita ⁊ ꝗ per aliū. ff. de iure fiſ. l. iij.§. diuꝰ piꝰ ⁊. l. n̄ tm̄. ⁊ ad ideꝫ p̄t induci. ff. d̓ fideiuſſ. poſtulare cū īfinitis ſimilibꝰ. ¶ Sꝫ op. ⁊ vr̄ ꝙ lōge alid̓ ſit facere ꝑ ſe ꝙͣ ꝑ aliū. ff. d̓ ſo. īter artifices. Sꝫ dicendū ē ꝙ vbi eli git̉ ꝑſone induſtria regl̓a n̄ ꝓcedit. C. d̓ cadu. tol.§. ne āt. ⁊. d. l. ī ter artifices. ſꝫ vbi n̄ eligit̉ ꝑſone īduſtria tūc ꝓcedit effectꝰ regl̓e ¶ Itē op. ⁊ vr̄ īpoſſibile eē factū ꝑ aliū ꝑinde hēri ac ſi fieret ꝑ ſe ip̄m qꝛ iure cauet̉ ꝙ ēt factū ab eodē diuerſis tꝑibꝰ n̄ repn̄tat idē ptitatē eiuſdē fcī. vt. ff. d̓ ꝯdi. īde. l. ſi nō ſortē.§. libertꝰ. ⁊ in aucͣ. d̓ fi. inſtru. circa pͥn. ſo. dicēdū ē ꝙͣtū ad ꝙͣtitatē ⁊ ꝟitatē īpoſſibile eē ſem̄ vniꝰ dici ſcm̄ alteriꝰ. ſꝫ de quadam iuris interpretatione ꝓcedunt ꝙ ſcm̄ vniꝰ alteriꝰ ītelligat̉. vt. ff. d̓ duobꝰ reis. l. nemo. ⁊ no. ff. d̓ vi ⁊ vi ar. l. i.§. d̓ieciſſe. ⁊.§. qd̓ dr̄. ſꝫ vr̄ hͨ regula ſuꝑuacua ꝑ illā q̄ eſt poſita. sͣ. in. c. pōt. Sꝫ nō ē ſi ꝗs bn̄ aduertat qꝛ illa loꝗ tur d̓ ptāte explicādi ꝑ aliū. iſta ꝟo de effectu explicati. Ideꝫ. ¶ Factū legitime retractari nō debet licet poſtea caſus eueniat a quo non poterat incohari. I homo ſane mētis ꝯͣhat matrimonium lꝫ poſtea fiat furioſus nō ꝓpter hoc diſſoluitur matrimonium iam contractum vt ff. de his q̄ ſūt ſui vel alie. iur. l. patre furioſo. Iteꝫ ſi hō ſane mentis fecerit teſtm̄ lꝫ fiat poſtea furioſus nō viciat̉ teſtm̄. ff. de teſta. l. is cui. ⁊ d̓ bo. poſ. ẜꝫ tab. l. i.§. ſuf ficit. Et ad huius cōfirmationē accedit ꝙ gn̓aliter dici ſolet non tollit factū qd̓ īpedit faciendū. ff. e. l. in ambiguis.§. nō eſt nouū. ⁊ de acꝗrenda hereditate ſi ſeruū ꝗs.§. vlti. ¶ Sed oppo. ⁊ vr̄ ꝙ illd̓ qd̓ īpedit ab initio faciendū tollit iam factum. qꝛ ſi ſtipulorſer uitutem ad partem fundi mei ꝑtinēte ꝓ indiuiſo ſtipulatio nulla eſt. ¶ Itē ſi ſtipulor ad totū fundū ſtipulatio tꝫ ⁊ ſi poſtea partē ꝓ indiuiſo alienē ſtipulatio corrūpit̉. vt. ff. de ſerui. ꝓ parte. ⁊ de

ꝟbo. obli. ſi ſub vna.§. fiꝗs viam. ergo illud qd̓ impedit ab initio faciendum tollit iā factū. Item ſi tutela finita eſt nō hꝫ locum accuſatio de ſuſpecto. ff. de ſuſp. tuto. l. iij.§. queri pōt. adeo ꝙ ſi ꝓ poſita accuſatione ſuſpecti tutela finit̉ expirat accuſatio de ſuſpecto. ff. de ſuſpec. tu. poſt finitā. Itē p̄iudicialis actio de ꝑtu agno ſcendo nō hꝫ locū mortuo pr̄e vel auo cuiꝰ filium vel nepotē ꝗs ſe eē contēdit. adeo ꝙ ſt p̄iudicialis ꝓponat̉ ꝯͣ pr̄em ſi morit̉ pr̄ expi rat iudicium inchoatū in actiōe p̄iudiciali. vt. ff. d̓ libe. agno. l. iij. §. qꝛ plautianū in ꝟbo adeo. ꝑ q̄ oīa pꝫ ꝙ caſus īpediēs ab initio tollit iā ſcm̄ ſuꝑueniēs ex poſt fcō. Sꝫ dicendū ē ꝙ aut factū erat incohatū ⁊ n̄ ꝑfectum ⁊ tūc tollit̉ ꝑ eū caſum ꝗ impediret incoha ri. vt ſi ſtipulatꝰ ſum ẜuitutē p̄dio meo ⁊ anteꝙͣ cōſtituat̉ alieno to tum prediū vel partem eiꝰ ꝓ indiuiſo corrūpit̉ ſtipulatio. vt. d. l. ſi ſub vna. ⁊. d. l. ꝓ parte. ⁊ de cuſto. reoruꝫ. l. ij. ⁊. ff. vt in poſ. le. l. ſi pecunie.§. qui fideicōmiſſum. ⁊ de adul. l. ſi maritus.§. ſinaūt. ⁊ ad idem tēdit. d. l. poſt finitā de ſuſpec. tu. ⁊. d. l. iij.§. qꝛ plautianū de libe. agno. ⁊ de his q̄ ꝓ nō ſcrip. ha. l. ſi metallū. Sꝫ ſi factū iam erat ꝑfectum ⁊ legitime cōfirmatū vt qꝛ ſeruitꝰ ꝓmiſſa erat iā cōſtituta teſtamētū incohatū erat iam perfectum ⁊ matrimoniuꝫ erat iā ꝑ cōſenſum ꝯͣctū ⁊ ſimilia. tūc caſus ſuꝑueniens ꝗ impediret ab initio incohari nō tollit iā factum. ⁊ ita loquit̉ regula. ff. eo. in ambiguis.§. i. ⁊ de fitu nup. ſi qua. ⁊ de ſeruitu. ru. p̄di. via.§. quacūqꝫ. ⁊ de ꝟb. obli. l. ſi pluribꝰ.§. ⁊ ſi placeat. Vnde ſūt ar. ꝙ ſi poſt inquiſitiōeꝫ ꝑ officiū incohatā: ⁊ ante ſnīam ſuꝑueniat ordinarius accuſator inquiſitio quieſcat. Sed ſi ſuꝑueniat poſt ſententiam non tollatur effectus inquiſitiōis facte niſi ꝓbaret̉ preua ricatum proceſſum. ff. de preuarica. l. p̄uaricationis. ⁊ d̓ liber. ho. exhiben. l. iij.§. ſi tn̄ poſtea. ⁊ de accuſa. ſicut.§. facte ⁊. d. l. ſi maritus peruenerit.§. ſinaūt. Sꝫ ꝯͣ p̄dictā ſolutionē vr̄ inſti. de le.§. ex ꝯͣrio: ff. ad. l. fal. l. v̓bis legati. vt ſi lego debitū pure creditori n̄ vꝫ legatū. ſed ſi lego debitū in diem bene vꝫ legatū adeo ꝙ ſi dies veniat teſtatore veniēte legatū nō vitiat̉. Sed dicēdū eſt ꝙ aut ſu peruenit caſus annullatiōis: ⁊ tunc hꝫ locū p̄dicta diſtinctio. Aut ſuperuenit caſus ad eūdē effectū tendens. ⁊ tūc aliū tēdenteꝫ ad eundē effectū qd̓ inuenit ſecū cōcurrere patit̉. vt in. d. l. īſti. de le. §. ex ꝯͣrio. ⁊. l. illa vt hoc legati ad. l. fal. Idem. ¶ Qd̓ alicui gratioſe ꝯcedit̉ trahi nō dꝫ ab alijs in exēplū. I ſummus pontifex cōceſſit alicui d̓ gr̄a ſpāli ꝙ poſſet habei plura bn̄ficia cū cura vel ꝙ poſſet ꝑ ꝓcuratorem viſitatiōes facere vel ꝑciꝑe integraliter fructꝰ bn̄ ſiciorū ſuoꝝ abſqꝫ eo ꝙ in eccleſijs reſideret hoc non debet trahi ab alijs in exemplū. ſed ius cōe ſeruari qd̓ eſt per oīa cōtrariū ſupradictis. ¶ Itē ſi cōceſſit alicui ꝙ nō teneat̉ ſubi re munera publica vel ſoluere decimas. qꝛ forte in aliqua re ꝓſpere geſta virtuoſe ſe habuit hoc ſimiliter trahi nō dꝫ ab alijs in exēplum. ſed ius cōe dꝫ ſeruari. ⁊ hoc eſt qd̓ vult dicere regula ⁊ ꝓbat̉ ff. de cōſti. pͥn. l. i. ꝟ. plane ex his. ⁊. Ade decuriōibꝰ. l. neqꝫ doro theū. ⁊. l. nullus. li. x. ⁊ de ep̄iſ. ⁊ cle. l. qm̄ venerabilis. Sed etiam vr̄ ꝙ ea q̄ certe ꝑſone. ſcribunt̉ conſtituant ius cōe. vt. C. de nouo co. cōpo. l. i.§. nullaqꝫ dubietate. dicēdū eſt ꝙ aut reſcribit̉ alicui ꝑſone vel vniuerſitati cōcedendo bn̄ficiū ſpāle. ⁊ rūc non dꝫ trahi ab alijs in exēplū ⁊ ita loquit̉ regula ⁊ lex ſuperiꝰ allega. ⁊ ꝓbatur C. de legi. l. leges vt gn̓ales in fi. aut reſcribit̉ cōſtituēdo ius cōe. ⁊ tūc certe ꝑſone exp̄ſſio nihil oꝑat̉. qꝛ iura nō in ſingulas ꝑſonas ſed generaliter cōſtituūtur. vt in. d. l. i.§. nulla. C. de nouo co. cōpo. ⁊. ff. de leg. ⁊ ſe. cōſul. l. iura. Idem. ¶ Fruſtra ſibi fidem quis poſtulat ab eo ſeruari qui fidem a ſe preſtitam ſeruare recuſat. I duo fratres habētes domos cōmunes inuicē conueniūt de nō alienando ſub certa pena. ⁊ vnꝰ eorū alienauit ⁊ vult ꝙ alter ab alienatione abſtineat non auditur qꝛ fruſtra ſi bi fidem poſtulat a me ſeruari ꝗ fidem ſeruare recuſat. vt. ff. e. cum pater.§. ille. ⁊ de le. ij. cū pr̄.§. libertus. ¶ Iteꝫ ſi locauialicui domū ꝓ penſione certa ⁊ ꝓmiſi euꝫ nūꝙͣ expellere ſub certa pena ⁊ eū expello. qꝛ pēſionē nō ſoluit n̄ potero ꝯueniri ad penā. qꝛ fruſtra ſibi poſtulat a me fidē ẜuari: ꝗ fidē ẜuare recuſat. ff. locati. quero.§. inter locatorē. ⁊ qꝛ generale eſt ꝙ non ſeruā ti fidem nō dꝫ fides de neceſſitate ẜuari. vt. ff. de inoffi. teſta. ſi in ſtituta in pͥn. C. de pactis cū proponas. ⁊ de trāſac. ſi diuerſa. ⁊. l. ſiquis maior. ¶ Sed cōtra regulā videt̉. ff. de actio. empti. ⁊ ven. l. iulianus.§. ſiꝗs a pupillo. vbi pupillus vendens ſine tutoris au ctoritate nō ẜuat nec ẜuare cogit̉ fidē emptori. ⁊ tn̄ emptor cogit̉ pupillo ẜuare fidē. Sꝫ regula locū hꝫ vbi eadē ē ⁊ equalis ꝑ oīa ꝑ ſonarū contrahentiū conditio. In contrario ꝟo nō erat equalis ⁊ poterat īputari em̄ptori qꝛ ſi ſciebat vel ſcire debebat pupillū ꝯͣ hendo nō poſſe ſine tutoris auctoritate obligari. vt. C. de ꝯͣhēda empt. ꝗ a quolibet. ⁊ de aquir. here. l. more. ⁊ iō rōne illius culpe tenet̉ ⁊ ipſe pupillo. ⁊ pupillus nō ſibi. alias aūt vbi culpa nō poſ ſet ſibi imputari. qꝛ cōtraxiſſet cum tutoris auctoritate: ſicut pupil lo ſubueniret̉ per reſtitutionē in ītegrū: nec tenet̉ per reſtitutionē ſeruare fidem emptori: ita virtute eiuſdē reſtitutionis ſubueniret̉ emptori. vt nō teneat̉ fidē ſeruare pupillo. C. de repu. que fi. in iu dicio ī ītegrū. l. vnica ⁊ ſi aduerſus credi. l. i. ⁊. ij. Idem. ¶ Delictum perſone non debet in dānū eccleſie redundare. I abbas vel monachus vel alius clericus delinquat iniuriā faciēdo vel dānū dādo vel alicuiꝰ poſſeſſiōeꝫ violēter occu pādo: eccl̓ia nō tenet̉. qꝛ delictū ꝑſone nō dꝫ in dā nū eccleſie redūdare. Nā qua rōne delictum tuto ris non obligat pupillū. ff. de regu. iur. l. neqꝫ. ⁊ de tab. exhi. l. pe nul. eadē rōne delictū clerici vel p̄lati nō dꝫ eccleſiā obligare. cum pupillus ⁊ eccleſia parificētur ex vna ꝑte. ⁊ eorū adminiſtratores parificent̉ ex altera. vt. C. de epiſ. ⁊ clericis. l. orphanotrophos. ¶ Sed occaſiōe p̄dicte parificatiōis opponit̉ qꝛ iure cauet̉ ꝙ pu pillus tenet̉ de dolo tutoris. ff. ne uis fiat ei qui in poſſeſſi. l. i.§. hͨ edicto. ⁊ de peculio. l. ſi vna.§. ſi dolo. ⁊ de tribu. l. iij.§. i. ⁊ de ad miniſtra. tuto. l. fi. Dicendū eſt ſi ex dolo p̄lati vel alteriꝰ clerici ꝑuenit aliquid ad eccleſiā eatenꝰ teneat̉ eccleſia ſicut tenet̉ pupillus de eo qd̓ ad ſe ꝑuenit ex delicto tutoris. vt in. l. p̄alle. ſicut pr̄ tenet̉ ex delicto filij. ⁊ dn̄s ex delicto ſerui quatenꝰ ad ſe peruenit ff. de vi ⁊ vi ar. l. i.§. qd̓ igitur. ⁊.§. ſiquis tn̄. ⁊.§. ſi filius. ⁊ de peculio. l. iij.§. ſi ex cā. ⁊ ſic̄ tenet̉ vniuerſitas quatenus ad ſe ꝑuenit ex delicto alicuius ꝗ vniuerſitati preeſt. vt. ff. de vi ⁊ vi ar. l. ſi ī me ⁊. ff. de dolo ſi ex dolo.§. ſed an municipes. Tūc enī eccl̓ia non vi detur pati dānū cū nō de ſuo ſoluat ſed qd̓ ad eā ꝑuenit reſtituat ⁊ dānū dr̄ a patrimonij diminutiōe. ff. de dā. infec. l. iij. ¶ Itē op ponit̉ ⁊ videt̉ ꝙ delictū ꝑſone debeat in dānū eccleſie redūdare qꝛ ꝓpter delictuꝫ ꝑſone cōfiſcat̉ nauis eccleſie vt. C. de ſacro ſan. eccle. l. iubemꝰ nullā. ſꝫ dici ſolet cōiter ꝙ delictū cōmiſſum a p̄lato ⁊ collegio.ſ. cōicato ꝯcilio redundare poſſet in dānū eccleſie. l. iubemus. delictū ꝟo p̄lati tm̄ ſeu alicuiꝰ ſeu aliquorum de collegio: eccleſie non preiudicat. ⁊ ita loquit̉ regula. Idem. ¶ Actioni cōgruit vt ſuccedat in onere qui ſubſtituit̉ in honore. Ec regula ꝑtinet ad materiam regu le p̄cedētis sͣ. e. c. ꝗ ſentit lꝫ enī cōuerſo mō loquat̉ ad eūdeꝫ tendit effectū ⁊ ꝓprie poni pōt exēplum in ſubſtituto in honore i. in hereditate ꝗ honor appellatur. ff. de leg. preſtan. l. filiū.§. ſi a legato. ⁊ ꝓpterea ſuccedit in onere.ſ. legatoruꝫ que relicta ab inſtituto vident̉ legis ptāte tacite repetita a ſubſtituto. vt. ff. de lega.i. lꝫ īperator. ⁊. ff. de leg. ij. ſi ticio ⁊ meuio.§. iulianus. ⁊. l. cū pr̄.§. ab inſtituto. ¶ Sꝫ opponitur ⁊ videt̉ ꝙ ſub ſtitutus in honore nō ſuccedit in onere. quia iure cauetur ꝙ ſi heredi inſtituto ſub cōditiōe ſimpliciter ſubſtituatur alius onus cōditionis in ꝑſona īſtituti adiectum nō videt̉ in ꝑſonā ſubſtituti re petitū. ff. de here. inſti. l. ſub cōditione. ſed ibi grauabat̉ in onere cōditiōis noue q̄ in ꝑſona īſtituti nō erat ⁊ iō ibi conditio inſtitutiōis nō videt̉ in ſubſtitutiōe repetita. vt. ff. de le. i. lꝫ. ¶ Itē opp. ⁊ vr̄ ꝙ ſubſtitutus in onere hereditatis nō ſuccedat in onere lega torū. vt. d. l. lꝫ de le. i. Et iō diſtingui oꝫ. qꝛ aut legata repetunt̉ ꝟbis teſtatoris exp̄ſſis aut nō. ſi ꝟbis teſtatoris expreſſis aut cū eiuſ dem diei vel cōditiōis adiectiōe aut ſimpliciter. Si cū eiuſdē diei vel cōditiōis adiectiōe: legatū redderet̉ inutile vt. ff. de le. i. ſiꝗs a filio circa pͥncipiū. Si ſimpliciter debet̉ nō expectata cōditiōe vel die q̄ ī ꝑſonā īſtituti fuerat adiecta. vt. d. l. ſiꝗs a ſilio. ⁊. l. ſi cui.§.

ſi a filio. ſi ꝟo nō repetūt̉ ꝟbis exp̄ſſis. tunc legis ptāte tacite repe tita intelligūtur cū eadē ſemꝑ ꝯditiōe ⁊ die. vt de le. ij. cū pater.§. ab inſtituto. niſi talis eēt conditio q̄ redderet legatū inutile vt. ff. de ver. ob. l. ticia.§. idem̄ rn̄dit. ⁊ de fideicō. liber. l. vlti. ⁊ hec ve ra ſunt in onere perſone n̄ coherēte. In eo.n. ꝙ perſone coheret non ſuccedit ꝗ ſubſtituit̉ in onere. vt. ff. de adi. le. l. legati ſub ꝯdi tiōe. ⁊ d̓ cōdi. ⁊ d̓. legatū. ⁊ de alimē. le. l. gaius in pͥn. Idem. ¶ In argumentum trahi nequeunt que propter neceſſitatem aliquando ſunt conceſſe. Ropter neceſſitatē famis ꝯceſſum eſt pr̄i vēde re filiū ⁊ iō n̄ dꝫ ī argumētū trahi vt in alia cā filiū vendere liceat. C. d̓ patribꝰ ꝗ filios diſtra. l. .i. ⁊. ii. ¶ Iteꝫ propter neceſſitatē ꝑmiſſū eſt ꝙ fiat alienatio rei ſacre ſcilicet pro redimēdis capitiuis. C. d̓ ſacroſa. eccle. l. ſancimus. ⁊ ideo non debet in argu. trahi. q̄.n. ꝯͣ ius cōmunę ꝯceduntur n̄ debent ad conſequentia trahi. sͣ. eo. ꝙ alicui. ff. e. quod ꝯͣ ⁊. ff. de. le. et ſena. con. l. quod vero. ⁊. l. in his ⁊. l. ius ſingulare. Sꝫ ſi eadē rō neceſſitatis vel maior ſubeſt. an ea q̄ ꝓpter neceſſita tem recepta ſunt licebit in argu. trahi: videtur ꝙ non vt hic ⁊. ff. e. qd̓ ꝯͣ ⁊ de le. l. quod vero. Eꝯͣ videtur ꝙ ſic qꝛ ea q̄ cōueniūt in idētitate rationis non debēt ſeparari ẜm ꝯſtitutionē iuris vt. ff. de fōte. l. vna.§. hoc interdictum. ⁊ de iniuſto teſta. l. poſthumi. Circa hoc gloſatores iuris ciuilis variant. nā. ff. e. quapropter. determinant ꝙ licet in argumentum trahere vbi eadem ratio neceſſitatis vel maior ſubeſt. Sed. C. d̓ patribus qui filios diſtra. determintāt quod non liceat in argu. trahere etiā vbi eadem ratio neceſſitatis vel maior ſubeſt. Sed credenduꝫ eſt ꝙ vbi nominatim nō reperit̉ prohibitum ad conſequentiam trahi ꝙ trahere liceat vbi eadem vel maior cā neceſſitatis ſubeſt. cum ea que cōueniūt in identitate rationis non debeant ſeparari ſecūdū ꝯſtitutionē iuris vt dictum eſt in. l. ij. de patri. qui fili. diſtra. vbi reſtringūt ꝯceſſionem cū dicit in hoc tm̄ modo caſu ⁊cͣ. ⁊ ideo non licet trahere in argu. licet ſimi lis cauſa ſubeſſe reperiatur qꝛ reperitur expreſſa prohibitio in contrarium. vel que expreſſe equipollet. Idem. ¶ Nemo poteſt plus iuris tranſferre in alium ꝙͣ ſibi competere dignoſcatur. I uendo tibi ⁊ ex cā vēditiōis trado rē ali quaꝫ illd̓ iuris qd̓ erat penes me vēditorē: trāſit ī te ēptorē. vn̄ ſi erā directe dn̄s di rectū dn̄iū trāſfert̉ ī ēptorē. ſi vtiliter vtile dominiū tranſfertur in emptorem. ff. de acti. emp. ⁊ ven. l. ex empto in principio. ¶ Itē ſi erat libera penes me venditorē tranſibit libera ad emptorē. ¶ Itē ſi ſeruitutē debeat cū ſeruitute trāſi bit. Itē ſi erat alij obligatus ⁊ poterat a me per hypothecariā aduocari cū eadeꝫ obligatione ⁊ poſſibilitate aduocationis trāſibit quia res tranſit cū ſua cauſa.i. cū ſuis oneribus. ff. de aqui. re. do. l. traditio ⁊ de contrahen. emp. alienatio. ⁊. C. rem alie. geren. l. i. ⁊. C. ſi ſine cen. vel. re. l. ij. ¶ Sed op. ⁊ videt̉ ꝙ aliud iuris ſit penes traditorem ⁊ aliud penes eum cui ſit traditio. Conſtat enim rem pupilli inuſucapibilē eſſe. ff. de acꝗren. re. do. l. ſi bonafide. ⁊ tn̄ ſi legitime vēdat alij ⁊ tradit īcipit eſſe vſucapibilis. vt. ff. pro emp. l. ij.§. ſi apupillo. Sed dicendum eſt ꝙ priuilegium perſone ad quā pertinebat dominium reddebat eaꝫ vſucapibileꝫ. ⁊ ideo ꝑſona do mini mutata mutatur conditio rei vendite. vt. ff. de acquir. here. l. Paulus reſpondit.§. i. ⁊ de col. bono. l. i.§. ſi his qui bona. ⁊ de publiciana. l. licitatio.§. vlt. ¶ Itē opp. ⁊ videtur quod traditio tranſferat illd̓ qd̓ nō eſt penes tradentem. Conſtat enī ꝙ ſi habeo dominium rei ꝙ non habeo vſufructum. cū res ſua nemini poſſit ſeruitutē debere. ff. de vſufru. l. vti frui. ⁊ de ſerui. vr. predi. l. iure cōi. ⁊ tn̄ poſſū conſtituere alij ſeruitutē vſufructus. ff. de vſufru. qd̓ noſtrum. ſed ibi non tranſfertur plus. ſed per conſtitutionem va riatur ſpecies vſufructus: quia penes me erat dominium cauſali ter ⁊ non erat ſpecies ẜuitutis penes eū cui ꝯſtituit̉ formalis ⁊ erit ſpecies ſeruitutis. Fallit āt hec regula ī tu. vel cū. Itē ī ꝓcuratore. iudice. executore. creditore. in malefidei venditore. Item in cenſi tore. Iteꝫ in flumine. in libertatis datione. et ī Imperatore. ⁊ in au guſta de quibus late notari ſolet. ff. de acqui. re. do. l. traditio. ⁊ de reg. iur. l. nemo plus. et. inſti. qui. alie. licet. circa principiū et ideo ſuperuacuum foret hoc ſcribere. Idem. ¶ In toto partem non eſt dubium contineri. E materia huiꝰ regule tractatū ē. sͣ. e. c. plꝰ. ſꝫ nihilominꝰ ex abū dāti dicēdū ē ꝙ ꝗ abſoluit̉ a petitiōe totiꝰ fūdi ītel ligit̉ abſolutꝰ a qͣlibꝫ eiꝰ ꝑte cū ī toto pars ꝯtineat̉. d̓ exceptiōe rei iudi. l. ſi ꝗs cū totū. Qd̓ āt regula falſa ſit poſſet ſic oſtendi qꝛ iure cauetur ꝙ in actu ꝯitneat̉ iter. ff. de ſerui. ru. p̄di. l. actꝰ ⁊ inſt. d̓ ſeruitu.§. actꝰ. ⁊ tn̄ ꝗ abſoluit̉ ab actu. nō dr̄ abſolutꝰ ab itinere qd̓ eſt ꝑs actꝰ. nec eꝯͣ. vt. ff. de excep. rei iudi. l. ſi mr̄.§. ſi iter. ⁊ ibi no. Iteꝫ qꝛ iure cauetur ꝙ ſi teſtator legat actū ⁊ poſtea adimat̉ iter. ademptio eſt inutilis qꝛ non videtur ademiſſe totuꝫ vel ꝑteꝫ eius qd̓ legauit. ff. de adimen. le. l. i. ergo pꝫ ꝙ in toto non cōtinet̉ pars. Dicēdum eſt ꝙ iter dupliciter ſumit̉. Nā vno mō ſu mitur ꝓ diſtincta ſpecie ſeruitutis: ⁊ ſic eo mō ſūpta n̄ eſt pars actus īmo ſpeties ſeruitutis actui oppoſita ⁊ coeq̄ua vt. ff. ſi ſeruitꝰ vendi. loci corpus.§. i. ⁊. d. l. i. de adimē. lega. Alio mō ſumit̉ iter pro ꝯmoditate eundi. ⁊ hoc mō ſūptū habet ſe ad actū ſicut pars ad totum quia eſt pars ſubiectiua ad actū. ⁊ actus eſt totuꝫ ptāte ad iter. quia ſui poteſtate iter comprehendit ⁊ in hac ſignificatione ſumitur. ff. de ſerui. ru. predi. l. i.§. actus. ⁊ de ꝟ. ob. l. qui vſu fruc. ⁊ de noua. l. ſi pupillus.§. vlt. Idem. ¶ In generali conceſſione non veniunt que quis non eſſet in ſpe cie veriſimiliter conceſſurus. Xemplum poni pōt ī gn̓ali vicario ep̄i ꝗ ꝯferre nō pōt bn̄ficia niſi ſuꝑ hͨ mādatū habeat ſpāle. vt. sͣ. de offi. vica. c. cū ī gn̓ali ꝯceſ. Ratio āt eſt qꝛ nō ē veriſimile ꝙ ep̄s fo ret ſpāliter ꝯceſſurus bn̄ficioꝝ collatiōeꝫ. ⁊ hec eadē gn̓alitas ꝯfir mat̉. sͣ. de pe. ⁊ remiſ. c. ij. ⁊ de iureiur. c. i. ⁊ de ꝓcur. c. ꝗ ad agēdū li. vj. ¶ Itē pꝫ exemplū qꝛ iure cauet̉ ꝙ ſi pr̄ ꝯcedat filio gnaͣlem ⁊ liberam adminiſtrationem peculi non vr̄ ꝯcedere ꝙ donet cuꝫ non ſit veriſimile ꝙ foret ſpāliter donare conceſſurus. ff. de dona. filiuſfa. ¶ Item ſi pater ꝯcedit filio liberam adminiſtrationeꝫ pe culij non videtur ꝯcedere ꝙ alienet in fraudē creditoꝝ qꝛ n̄ eſt veriſimile ꝙ illud fuiſſet ſpāliter ꝯceſſurus. vt. ff. q̄ in frau. cre. ſi pater filio. ¶ Iteꝫ ſi on̄s ꝯcedat filio adminiſtrationem peculij com mittere non videtur gnaͣliter ea q̄ non erat ſpāliter ꝯceſſurus. ff. d̓ peculio ꝗ peculij. ¶ Sꝫ oppo. ⁊ videt̉ ꝙ oīa reducant̉ in gnaͣli cō ceſſione cum illud operet̉ generale ꝙͣtum ad oīa: ꝙͣtum ſpāle ope ratur in quolibet ſpecie vt. ff. de admi. tu. l. ſi duo. ⁊ de le. iij. ſi cor pus in prin. ⁊ de vſu ⁊ habi. l. ſi ita. C. de quadri. preſcrip. l. ij. ⁊ de preſcri. xxx. an. l. omnes. Sed illud in his que veriſimiliter erat in ſpecie ꝯceſſurus. ad alia vero nō trahit̉ ꝯceſſio generalis qꝛ dero gat̉ ei ꝑ p̄ſūptionē ꝯͣriā vt hic ⁊ in. c. ⁊. in. l. ſupradictis. Ideꝫ. ¶ Qui contra iura mercatur bonaꝫ fidem non p̄ſumitur habere. Ui emit a pupillo ſciens illuꝫ pupillū eſſe ſine tutoris auctoritate p̄ſumitur malefidei qꝛ ꝯͣ iura mercatur ⁊ iō nō p̄ſcribit̉ d̓ au cto. preſtan. l. euꝫ ꝗ. ⁊ de vſucap. ꝓ emp. l. vlt. ⁊. ff. d̓ ꝯͣheu. emp. ꝗ a quolibꝫ. Itē ꝗ emit a prelato bona eccleſie nō ſer uata ſolemnitate q̄ de iure ſeruari dꝫ. vt in. c. ſine exceptione. xij. q. ij. ⁊ in aucͣ. hoc ius porrectū. ꝯͣ iura mercatur. ⁊ iō p̄ſumit̉ nō habe re bonā fidē. Itē ꝗ emit aſcripticiū ſine gleba ꝯͣ legū īterdicta mer catur. et ideo nullus euꝫ ambigit malefidei poſſeſſoreꝫ eſſe et idēo nullo tꝑis ſpacio p̄ſcribitur. C. de agri. ⁊ cen. quēadmodum in ſi. et. sͣ. e. c. poſſeſſor. ratio āt eſt qꝛ aut emptor ſciebat prohibitionē iuris aut ignorabat. Si ſciebat planum eſt quia malafides aperte ꝯcluditur in ipſo. Si ignorabat eſt malefidei poſſeſſor preſumpti one iuris cum in iure errauit. ff. de vſuica. l. ſi fur. ¶ Sed opp. quia ſemper preſumitur bonafides ſi abeſſe non probatur. C. d̓ p̄ſcrip. lon. tem. l. pe. ar. ff. de fideicom. li. l. ſi eū.§. ex iniuſta. et de admi. tu. hoc aūt. ⁊ de proba. l. uerius. et de le. ij. l. ſi cū ita legatur.§. ſpe cies. Sed dicendū eſt ꝙ aut allegatur ignorantia facti aut iuris. Si factitune preſumitur bona fides quia iuris p̄ſumptio allegati oni nou reſiſtit vt. sͣ. e. c. preſumitur et in. l. p̄alle. ſed ſi allegatur ignorantia iuris tunc preſumitur malafides. vt hic. qꝛ preſumptio iuris allegationi reſiſtit vt. sͣ. e. ignorantia. et. ff. pro emp. l. ij.§. ſi a pupillo et.§. ſi a furioſo. et. C. de. le. l. leges ſacratiſſime. et de iur. ⁊ fac. igno. l. conſtitutiones. Idem.

¶ Bonafides non patitur vt ſemel exactum iterū exigatur. Oc intelligendum eſt ꝙ nō exigat̉.ſ. ab eodē vel ab eo ꝗ ab exactore cām hꝫ. vel contra exactū eſt habiturus regreſſuꝫ. ſed a diuerſis pror ſus pōt bis idem exigi vt patebit in ſolutione ꝯͣrio rum. Exēplū aūt poni pōt ſic. ſi teſtator legat mihi cētum ſub con ditiōe ⁊ pēdēte cōditōe egi ꝯͣ heredē interdicto de ta. exhiben. ⁊ qꝛ non exhibuit cōdēnatus fuit ad intereſſe meū.i. ad ſolutionem legati. ⁊ poſtea exiſtēte cōditiōe volo agere ex teſtamēto ⁊ iterū pe to legatū non ſū audiendus qꝛ bonafides non patitur ⁊cͣ. vt ⁊. ff. eo. bonafides. ⁊ de ta. exhi. l. locū.§. cōdēnatio. ¶ Sꝫ op. ⁊ vr̄ ꝙ ſemel exactū iterū exigat̉ qꝛ ſi egi contra eū ꝗ dolo deſijt poſſidere ⁊ ſecutus ſum extimationē nihilominus poſſum agere ꝯͣ poſſeſſorem ad rē vt. ff. de here. pe. l. nec vllā.§. ſiꝗs. ⁊ de ſolu. ſtichum. ij. §. dolo. Sed dic aut petit̉ ab eodē a quo fuit exactuꝫ aut ab alio. Si ab eodē locū hꝫ regula. ſi ab alio locū habēt ꝯͣria. vt ꝓbari vi d. l. locū.§. cōdēnatio. ſed hec ſol. nō eſt ſufficiēs. qꝛ iure cauet̉ ꝙ ſemel exactum nō poſſuꝫ iterū exigere ēt ab alio. vt. ff. ſi fa. fur. fe. dicat̉. l. quotiens. ⁊ de re. eoꝝ ꝗ ſunt ſub tu. l. illicite. ⁊ de re. iu. ſiquis dolo.§. ſiꝗs debitorem. Et vr̄ dicēdū ꝙ ſi peto ab eodē non audior. Sed ſi peto ab alio ſiꝗdē nō eſt habiturus regreſſuꝫ ꝯͣ aliū tūc audior vt. d. l. nec vllā.§. itē ſiꝗs ⁊. l. ſtichū.§. dolo. ⁊. l. locum §. cōdēnatio. ¶ Itē oppo. ⁊ vr̄ ꝙ ēt ab eodē poſſit iterū exigi. vt ff. de noua. l. fundū corne. Sed ibi erāt ſolutiones diuerſe ⁊ de di uerſis ꝯͣctibus originē ſumētes. ⁊ iō exactio vnius nō impedit̉ per exactiōem alteriꝰ. vt qn̄ oēs cauſe eēnt lucratiue. tūc.n. exactio fcā ex vna impedit̉ exactio exaltera. vt. ff. de act. ⁊ ob. l. oēs. ⁊ de le. ij. l. meuius.§. duoꝝ. Preterea ī. l. fundus vna obligatio ꝯͣcta erat ſuꝑ fūdo alia ſuꝑ extimatiōe fūdi. vn̄ cū nō ſuꝑ eodē ſꝫ ſuꝑ diuerſis ꝓcedat duplex actio. ſeꝗt̉ ꝙ ad regulā nō ꝑtinet. Idem. ¶ Cū ꝗd vna via ꝓhibet̉ alicui: ad id alia via nō dꝫ admitti. Stius regule exēplum ꝓprie ponit̉. sͣ. de cler. cōiuga. c. i. li. vj. poni etiaꝫ p̄t ſicut cauet̉. ff. de tu. ⁊ cu. da. ab his. l. ſcire oꝫ.§. ſi mater. nā ſi pr̄ ꝓhibetur adminiſtrare tanꝙͣ pater nec poterit nec debebit admīſtrare tāꝙͣ curator vt ſ̄ alia via ꝙͣ qd̓ voluit teſtratrix faciat. Itē ꝗ ꝓhibet̉ ad ſucceſſionē vocari de iure ciuili nō admittit̉ ꝑ aliā viā.i. de iure p̄torio. ff. d̓ bo. poſ. ꝯͣ ta. l. non eſt ambigendus.§. vbicūqꝫ. ⁊ ar. ad idem. ff. d̓ bo. poſ. cōtra tabu. l. iij.§. liberi. ⁊. l. ſi poſt morteꝫ.§. exheredati. ¶ Sed oppo. ⁊ vr̄ ꝙ emācipatꝰ ꝗ ꝓhibet̉ ſuccedere de iure ciuili vocat̉ de iure p̄torio. ff. de bo. poſ. l. ſed cum patrono.§. bonorū Itē ſi legatū relinꝗtur patri ⁊ rogatur filiū emācipare lꝫ filiꝰ ꝓhi beat̉ emācipationē petere vna via.i. iure actiōis ex teſtō tn̄ admit titur alia.i. per officiū iudicis. vt. ff. de con. ⁊ demon. l. ſi cui. Iteꝫ ſi alicui duplici iure deferat̉ hereditas lꝫ vno iure ſuccedere ꝓhi beat̉ nihilomus admittit̉ alio vt. ff. de regu. iur. l quotiēs duplici. ⁊. C. de iure deli. l. ſuū hr̄dē. Itē filiꝰ excluſus ꝑ vn̄ liberi vocat̉ ꝑ vn̄ legitimi. ⁊ excluſus ꝑ vn̄ legitimi uocat̉ ꝑ vn̄ cognati. ff. d̓ ſuc. edic. l. i.§. ſꝫ vidēdū. Itē repudiās ex teſtō ſucceder̄ nōt ab īteſta to ſi erat d̓ numero eoꝝ ꝗ vocantur ab īteſtato. vt. ff. de aꝗ. herel. nec is.§. c per que oīa uidetur concludi poſſe regulā eſſe falſam. Sed dici poteſt ꝙ regula locum habet vbi ius reſiſtit in odium prohibentis. ſed vbi aſſiſtit propter alium contingenteꝫ defectuꝫ habēt locum contraria. Idem. ¶ Contractus ex conuentione legē accipere dignoſcuntur. E natura quorūdā ꝯͣctuū eſt ꝙ d̓bea tur tm̄ dolus ⁊ lata culpa ut in depoſito ⁊ precario. In depoſito ideo qꝛ ei reuocatio dependet in uolūtate deponētis tantū. In precario ideo qꝛ eius reuocatio pendet ex libe rauoluntate concedentis ſolum vt. ff. depoſiti. l. i.§. ulti. ⁊. l. ꝙ nerua. ⁊ de preca. l. i. ⁊. l. queſitum.§. illud. ⁊. l. cum precario. Itē de natura quorūdā eſt ꝙ debeatur dolus lata culpa ⁊ leuis. ut in contractibus qui celebrantur gratia vtriuſqꝫ ⁊ in quibus non licꝫ vni altero inuito a contractu diſcedere. ut in emptione: venditōe: cōductiōe: dotis donatione ⁊ ſocietate ⁊ ſimilibus. vt. ff. d̓ le. i. l. ſi ſeruus legatus.§. cū quid. et cōmo. ſi vt certo.§. nunc vidēdū. et de reg. iur. l. contractus. Quidam ꝟo ſunt in quibus debetur de natura contractus culpa leuiſſima. vt in mandato propter taci tam aſſertionem induſtrie ſuſcipientis mandatum cum procurator propter ſolam induſtriam eligatur vt. C. manda. l. a procuratore. ⁊ idem in cōmodato conceſſo gratia cōmodatarij tm̄ qꝛ tene tur de culpa leuiſſima. vt. d. l. ſi vt certo.§. cōmoda. Caſus autem fortuitꝰ de natura nullius cōtractus ex quo debetur ſpecies certa preſtatur. vt in. d. l. cōtractus in fi. In contractu autem mutui tenetur de caſu nō propter naturā contractus. nam celebratur gratia vtriuſqꝫ ſed propter naturā debiti. eſt enim in genere debitum quod perire non pōt. C. ſi cert. peta. l. incendium. ff. de act. ⁊ ob. l. i.§. is quoqꝫ ⁊ ad. l. fal. l. ī rōne.§. incerte aucta. Si ergo in con tractu depoſiti in quo de natura cōtractus debet̉ dolus ⁊ lata cul pa conueniat inter deponētē ⁊ depoſitariū: ꝙ depoſitariꝰ teneat̉ de leui culpa ⁊ leuiſſima pactū valet. Item ſi in contractu quo de betur leuis conueniat ꝙ debeatur leuiſſima pactū valet. qꝛ cōtractus ex cōuentiōe legē accipiunt. ff. depoſiti. l. i.§. ſi conuenerit. ⁊ §. ſepe euenit. Item econtra ſi in contractu in quo debetur dolus ⁊ lata culpa ⁊ leuis conueniat vt preſtetur dolus tantū conuentio valet vt. d. l. cōtractꝰ. niſi in dote. vt. ff. d̓ pac. do. l. conuenire. ⁊. l. pōpo. An aūt valeat pactū ꝙ aliquis ex caſu teneat̉ exͣ naturā cōtractus. Dicendum eſt ꝙ ſi culpa deprehēdi pōt que videat̉ precedere caſum vel mixta cum caſu: ꝙ pactum habeat effectū. qꝛ tenetur etiam ſine pacto. ff. de acti. ⁊ ob. l. i.§. is vero. ⁊ cōmo. l. ī re bus.§. qd̓ aūt. ⁊ ar. ff. de dā. infec. l. fluminū.§. ſeruꝰ.§. ideꝫ apd̓. Sed vbi culpa deprehēdi non pōt tunc cōiter dicitur ꝙ pactum generale non operatur. ſpeciale ꝟo effectū habet. Item ſi quidā caſus ſpeciales exprimunt̉ ⁊ generalis ſubijcitur clauſula: valꝫ pa ctum ⁊ extenditur ad oēs caſus in conuentione non expreſſos. vt plene determinari ſolet. ff. ſiquis cautiōibus. l. ſed ſiꝗs.§. queſitū ⁊ eſt ar. sͣ. e. hͨ li. de procura. c. qui ad agendum. ¶ Queri aūt ſolet. an pactum ꝙ dolus non preſtetur valeat de iure vel nō. Et reſponſio plana eſt qꝛ expreſſum pactum de dolo futuro remitten do inutile eſt. tacitum tn̄ valet. ff. de pac. l. ſt vnus.§. illud. ⁊. l. iuriſgentium.§. ⁊ ſiquis. Idem. ¶ Dānū qd̓ ꝗs ſua culpa ſentit ſibi debet ⁊ nō alij imputari. I procurator ſua culpa cōdēnat̉ ⁊ penā ſoluat ſibi dꝫ īputari nō aūt dn̄o cuiꝰ ē ꝓcurator. ff. d̓ ꝓcur. l. ꝗꝓpͥo.§. ꝓcurator. Itē ſi ꝓcurator vel geſtor negocioꝝ īdebitū ſoluit ſibi īputari dꝫ n̄ āt dn̄o cuiꝰ admīſtrationē gerebat. ff. de nego. geſ. l. ſiꝗs negocia. Itē ſi vnꝰ ſocioꝝ cōdēnatꝰ fuerit ꝓpter delictū ſuū nō poterit penam propter delictū ſolutā ſocietati imputari. qꝛ ꝓpter culpā ſuā ſibi potius imputari debuit. ꝙͣ alij. ff. pro ſocio. l. cuꝫ duobus.§. vlti. ⁊. l. ſe. ⁊ etiā ſequēti. Et ad iſtiꝰ regule generalis confirmationē accedit. ff. rem ra. ha. l. ſi ſine.§. cū aūt. ⁊ de inſti. l. ſed ⁊ ſiquis.§. pupillus. ⁊ fami. her. l. inter eos heredes.§. ꝙ ex facto. ¶ Sed oppo. ⁊ videtur ꝙ quis poſſit imputare alij dānū qd̓ ſua culpa ſentit ff. pro ſocio. l. ſi igitur. Sed dicendum eſt ꝙ aut alij pōt imputari culpa participatiōis cauſe ꝓpter quam danū incurrit̉ aut non. ſi pōt imputari tūc habet locum qd̓ dicitur in. l. ſi igitur in fi. ſi non poteſt imputari: tunc procedit quod continetur in regula ⁊. ll. ſu pradictis. Idem. ¶ Infamibus porte non pateant dignitatum. Nfamia reperitur duplex vna iuris ⁊ al tera facti. Infamia iuris apella tur illa que irrogat̉ per ſnīam in caſibus illis in ꝗ bus iure cauet̉ cōdēnatū eſſe infamē vt pꝫ in eo ꝗ furti vi bo. rap. iniuriarū. de dolo malo dānatꝰ pactuſue fuerit. ⁊ in alijs caſibus qui enumerant̉. ff. de his qui no. infa. l. i. Infamia vero facti appellatur que grauat opinionē apud bonos ⁊ graues ⁊ illa contingit multipliciter. vel qꝛ dānat̉ quis actiōe ex delicto de ſcendente qd̓ infamiam iuris nō irrogat. vt in conditione furtiua quam certum eſt infamiā iuris nō irrogare. ff. de act. ⁊ ob. l. ceſſat. Item interdicto vn̄ vi. videtur ꝙ ſimiliter non irrogat infamiam iuris. ff. de vi ⁊ vi arma. l. neqꝫ. tamen grauat opinionem apud bonos ⁊ graues vt. ff. de obſequijs. l. honorius. ⁊. l. parens. ⁊. l. licet. Item ſi pater in teſtamento filium increpauit: vel iudex in

terloquendo diceret aliquē male vite. C. de his qui not. infa. l. in terlocutio. ⁊. l. verbis. Item ſi aliquis qui turpiter viuat ꝑꝑ turpi tudinem vite ab honeſtorum cetu ſegregatur. vt. C de dignita. l. ij. ⁊ de qualibet predictaꝝ infamiarum loquitur regula quia nō de dignantur homines infames quacūqꝫ infamie ſpetie cum hominibus integre fame participare. C. de decurio. l. infamia ⁊. l. neꝗs ⁊ de infamibꝰ. l. infames perſone. lib. x. ⁊ de poſtul. l. i.§. ait pretor ⁊ de aſſeſ. l. ij. ff. de iudi. l. cum pretor.§. non autem. ⁊ ad. l. iul. de vi pri. l. i. ⁊. d. l. ij. C. de digni. li. xij. Adeo quod non ſolum impe dit predicta infamia: ſed etiam facit a dignitate habita remoueri C. d̓ d̓curio. l. infames. li. x. ⁊ d̓ dignita. l. iudices. libro. xij. ¶ obſtare videtur regule. ff. de muneri. ⁊ hono. l. reus delatus. Sed dicendum eſt ꝙ per ſolam delationem abſqꝫ ſnīa non irrogatur ī famia nihilominus tn̄ a tempore dilationis vſqꝫ ad annuꝫ prohi betur ad honores promoueri. poſt annum vero non prohibetur niſi per ipſum ſteterit quominus cauſa infra annum expediretur vt ibidem pꝫ. Et ſi opp. de arbitro qui poteſt eſſe licet infamis. ff. de arbi. l. pe. Dicendum erit ꝙ eſſe arbitrum non eſt dignitas. cū nudā ⁊ ſimplicem cognitionē habeat ⁊ iuriſditionem nullam vt dici ſolet de re iudi. l. ait p̄tor. Item ſi oppo. de ꝓcura. ꝙ po teſt eſſe licet infamis. inſti. de exceptio.§. vlti. Dicendūerit ꝙ miniſteriuꝫ procuratoris nō eſt dignitas ſed onus infamiſſimum te viliſſimum vt. C. de decur. l. ſi quis procuratorem. lib. x. Idem. ¶ Certum eſt ꝙ is cōmittit in legeꝫ qui legis verba complectens contra legis nititur voluntatem. Icut facere ẜm verba legis ⁊ ẜm ſnīam. Iteꝫ ẜm ſententiam tm̄ verbis non ſertuatis paria ſunt. vt. ff. de ver. obli. l. nominis.§. verbuꝫ. Ita econtrario facere cōtra verba ⁊ ſententiā. ⁊ fa cere contra ſententiam tantum paria reputantur. ⁊ hic eſt regule intellectus vt probatur. C. de le. l. non dubium. ff. de le. l. contra legē ⁊. l. fraus ⁊ ideo illa pena punit̉ faciēs ꝯtra ſen tentiā qͣ punit̉ faciēs ꝯͣ ꝟba ⁊ ſententiā. vt. d. l. nō dubiū. vt pꝫ exēplum in omnibus modis in quibus fraus ſit legi. Hi autem modi proprie intelligendi ſunt quatuor de re ad rem. de perſona ad per ſonā. Iteꝫ de contractu ad alium ꝯtractum. ſed non eodeꝫ modo ⁊ propterea videtur alius contractus ⁊ fraus fcā de contractu ad ꝯͣctum. Iteꝫ de contractu ad eundem ꝯͣctuꝫ. De re ad reꝫ ꝓhibitū eſt. per ſe. cōſul. mac. pecuniā mutuari filiofa. Si ergo nō mutuat̉ pecunia. ſꝫ frumētū. vel vinū. vel oleū vt his diſtractꝭ pecunia mu tuetur factū videt̉ cōtra volūtatē ſe. conſul. lꝫ non contra verba ⁊ ideo filiofa. ſubuenitur. ff. ad mac. l. ſed iul.§. mutui. Item ē ꝓhi bitum ne preſides ꝓuinciarū vel alij qui ꝓuincias regūt accipiant a ſubditis numera: ſed permiſſū ē ꝙ recipiant eſculēta ⁊ poculēta. Si ergo recipiunt eſculenta ⁊ poculēta q̄ trahi poſſūt ad munerū qualitatē. vident̉ verba amplecti. ſed offendere volūtatē. vnde fa ciunt fraudē legi de re ad rem. ff. de offi. proconſul. l. ſolet.§. fi. ⁊ de offi. preſi. l. plebiſcito. De perſona ad ꝑſonā pꝫ exēplū in mari to ꝗ non p̄t vxori donare. nā ſi donat alij vt eiꝰ miniſterio q̄rat̉ vxo ri: fraus videt̉ fcā de perſona ad ꝑſonā ⁊ ꝓpterea nō vꝫ donatio vt. ff. de dona. inter vi. ⁊ vxo. l. ſi ſponſus in prin. ⁊. l. ij.§. non tātū. ⁊.§. vlti. ⁊ gauͣlit̓ dici pōt.ſ. fieri fraudē d̓ ꝑſōa ad ꝑſonā vbicūqꝫ ꝑſona ꝓhibita facit cōtra ꝓhibitionē alteriꝰ miniſterio: qꝛ videtur offēdi legis volūtas. at cū nō debeat licere alicui facere ꝑ aliū qd̓ nō licet ꝑ ſeipſū. ff. de admi. re ad ci. perti. l. ij.§. i. ⁊ de auc̄. tu. l. pu pillus.§. ſꝫ et ſi ꝑ īterpoſitā. ⁊ ad mace. l. filiū. et ꝙ metus cā. l. ſi ꝑ ip̄ſſionē. Fit etiā fraꝰ de ꝯͣctu ad aliū cōtractū. vt ecce maritus nō pōt vxori donare fingit ſe vendere cū alias vēditurus nō eēt. Nā nō valet vēditio qꝛ ꝯͣ legis volūtatē nitit̉ ſi alias venditurus non erat alias valeret vēditio niſi quatenꝰ ꝯtractus ī ſpēm donatiōis incideret. ff. d̓ do. inter vi. et. vx. l. ſi ſpōſus.§. ticia. Fit ēt fraus d̓ ꝯͣctu ad eundē cōtractū vt cū mulier vellet ꝓ alio ītercedere actū ē vt pͥncipaliter obligationē ſuſcipiat vt nō iuuet̉ bn̄ficio velleiani nā nihilominus iuuat̉ cū re vera intercedere videat̉. ff. ad velle. l. ꝙͣuis.§. ſi cū eſſē. Dicunt etiā ꝗdā doc. ꝙ ſit legi fraus de nomine ad nomē. et de tꝑe ad tp̄s. et de loco ad locū. Sed mihi nō videt̉ ꝓbabile dictū. qꝛ ſiꝗs recte reſpexerit ſunt reducibiles ad p̄dictas vl̓ ad aliqͣ d̓ p̄dictꝭ. et iō n̄ ē ponere nouas ſpēs: ſꝫ ꝯtīgētias ſpāles. ¶ Queri autē ſolet: an liceat offendere verba legis ſeruata ſenten tia. Et quidam dicunt ꝙ nō. ff. d̓ exerci. l. i.§. ſi is qui nauem. ⁊. ff. qui ⁊ a quibus. l. proſpexit legiſlator. Econtra ꝙ liceat videtur aperte. ff. qui pe. tu. l. credendum. ⁊ de excu. tu. i. ſcire oportet.§. ali ud. ⁊ qꝛ ſenſum non verba ſpectamus. ff. de ꝯdi. ⁊ demon. l. pater in prin. ⁊.§. conditionum verba ⁊ l. in cōditionibus. ⁊c̄. Soletāt magiſtraliter dici quod ſi appareat aliaꝫ mentem eſſe ⁊ eſt fedacta in ſcriptis tunc licet offendere verba ſeruata ſententia. ſi non tūc non licet. ff. de leg. iij. l. nō aliter. ⁊ de exer. l.§. ſi his qui. et de te. mi. l. quod conſtituitur. Mihi aūt videtur quod cum mens nihil aliud ſit quam ratio que legiſlatorem moui: tunc verba legis nō extendantur niſi ad eum caſum ad quem extenditur ratio. ff. de iure pa. l. eligere.§. ꝙͣuis. et de re mili. l. milites circa prin. Et uidetur quod vbicunqꝫ conſtat de ratione legis ſeu de mente ver bis contraria liceat offendere verba mentē ſeruando vt. ff. qui pe. tu. l. credendum circa principiū ⁊. d. l. ſcire oportet.§. aliud. ⁊ ita credendum eſt intellixiſſe doctores cum effectus verborum ſemꝑ trahatur ad limitationem rationis non econtra. ff. de le. ij. l. cuiu pr.§. dulciſſimis. ⁊ de le. iij. l. nomen.§. vltimo. Iuriſconſulti acutiſſimi. D. Dyni. de Mucello: Lecture admi rande ſuper ti. de. Regulis iuris ī vj. finis. Ad laudem ⁊ gloriam īdiuidue trinitatis. ⁊ glorioſiſſime matris ſemꝑ virginis Marie. Uenetijs ꝑ Baptiſtā de Tortis. Meccclxxxxviij. die. x. menſis Martij Nouimus quāti nobis ſit ſuffragij lectura ſummi optimiqꝫ iuris monarche Dyni. nam inter omnes iuris pontificij atqꝫ ceſarei pͥmum locum aūt quaſi pro certo obtinere dignoſcitur. Sed potiſ ſime hoc in opere demonſtrauit vires ingenij: ꝙͣtumqꝫ elaborarit ſudauerit alſeritqꝫ propter ſacratiſſimas leges capaſcendas. nā quid eſt quod breuiter omnia vtriuſqꝫ iuris non ꝑlegat. qd̓ iuris enigma intactuꝫ relinquit̉: quū ex iure toto regula fiat: nō tamen ius ex regula ſumit̉. ideo oīs iuris pars ī regulis traditur: ſi regu as recte cōpoſitas aſſeris. quo ſit vt ſi breuiter omnis iuris partes velis annotare: hͨ nullo modo nulloue preciocareas. ꝙ ſi feceris. ſummos fructꝰ indies accipies. Vale. Omnes ſunt terni. a b c d.