¶ Incipit tractatus de efficacia aque benedicte; per venerandū magiſtrum Iohannem de turre cremata; ſacre theologie profeſ ſorem: ordinis predicatoꝝ: tempore concilij Baſilienſis compilatus cōtra petrum anglicum hereticoꝝ defenſorem in bohema. ¶ Prologus. Niunxit mihi nuper paternitas veſtra pater; pro pleuma reſpondendo magiſtro Iohanni de ragiſio primo bohemorum articulo reſpondenti/ per magi ſtrum petrum anglicū ꝓpoſituꝫ. notare cū diligētia annotaui ſiquidem pater et dn̄e veneratōnis ampliſſime: nedum propleumatis titulum memorie conſignans; verum etiam eiuſdeꝫ propleumatis latentis ambiguitatis diſſoluendo nodulos animū parumper accomodans. quodve benigniſſime paternitatis illuminatiſſime ſapientie emendandum offero et ſupplendum. Cuiꝰ quidem propleumatis videlicet Vtrum aqua benedicta ſit maio ris efficacie et virtutis qͣꝫ ſacramentum ſenſibile altaris. Deciſio iuxta preſumptum et queſitum duos complectitur articulos. Quoniam aquam bonedictam heretici tanqͣꝫ rem inutilem ⁊ nullius virtutis deridere videntur. De cuius inſtitutōne ac efficaci virtute per diuerſa capitula diſtributus erit primus. Secundus vero articulus reſpondebit propoſito dubio; ¶ Capitulum primū. De trina aqua benedicta. Riplex genus aque benedicte reperio/ cuius vſum xp̄i ane religionis ritus deuote amplectitur ⁊ obſeruat. Prima aqua benedicta eſt que diuinis precibꝰ ſacrat̉ ⁊ benedicitur in dedicatōne eccleſie ⁊ altaris. de qua fit mencio ex tra de cōſe. eccle. vel altaris c. ꝓpoſuiſti; et c. aqua ꝑ ep̄m benedicta. Secunda aqua benedicta eſt fontis baptiſmalis. de qua de conſe. di. 3. c. in ſabbato ſancto paſce ⁊ penthecoſtes. ſi quis aqͣꝫ benedictam ⁊ conſecratam velit in domum ſuam ad aſperſionem recipere ante cariſmatis infuſionem recipiat. Tercia aqua benedi cta eſt qua cōmuniter aſpergimur in eccleſia: de qua de conſe. di 3 c. Aquam. vbi dicitur. Aquam ſale aſꝑſam populis benedicimus vt ea cūcti conſperſi ſanctificent̉. Primis duobus generibꝰ aque p̄termiſſis de tercio genere; de quo ꝓpleuma ꝓpoſitum motū eſt; nunc ſermo habendus eſt. Et quōꝫ vniuſcuiuſqꝫ rei noticia a qͥd

nominis ſumit exordiū; ideo preſentis intentionis ſermo a quid nominis aque benedicte ſuū inchoabit. Et licet doctores huius ſacramētalis diſcertionem non tradiderunt; quia rarꝰ de ſacramētalibus inter doctores diffuſus eſt habitus ſermo; reputātes ea tanqͣꝫ cauſas ꝑ accidens ad anime ſanctificatōneꝫ Uerūtamen diffinitōnem huiꝰ ſacramentalis formando ad ſimilitudinē diffinitionis ſacramenti baptiſmi. qua ẜm hugonē de ſan. vi. dicitur Baptiſmus eſt aqua diluendis criminibus ſanctificata ꝑ verbuꝫ dei. Ita pariformiter aquam benedictā deſcribentes dicere poſſumus Aqua benedicta eſt ſale conſperſa pro fugandis demoni bus. precum diuinaꝝ verbo exorciſata ſiue ſacrata. Que quidem deſcriptio ſatis cōueniens eſſe videtur: cum omnes cauſas ex qui bus noticia vniꝰ cuiuſqꝫ rei colligitur amplectit̉. Cauſa quidem materialis tangit̉ cum dicit̉. aqua ſale cōſperſa. Cauſa formalis cū dicitur. precū diuinaꝝ verbo. Cauſa efficiens cū dicit̉; exorciſata ſiue ſacrata ꝑ miniſtrū eccleſie. Cauſa vero finalis cū dicit̉ ꝓ fugandis demonibꝰ de quibꝰ in ſpeciali ſermo erit in ſequētibꝰ ¶ Capitulū Scd̓m De inſtitutione huius aque Omo quippe vniuerſaꝝ virium ſuarum totalitate colecta in deum ferri debet. ab incōmutabili bono ſcilicet deo auerſus/ diuina iuſticia derelictus a dyabolo potent̉ inuaſus ita miſerabiliter deuictus eſt vt nedum dyabolꝰ in eum ſꝫ in oīa q̄ in homīs vſum veniūt in ipſiꝰ nocumentū poteſtatē ac ceperit. vt dicit ſan. tho. in quarto di. vi. Qua ex radice duplex impugnationis genus demonis eſſe circa hominem experimur ab interiori. Impugnat ſiquidē homineꝫ ab interiori: impugnat ab exteriori. Et licet huiꝰ impugnatōnis moleſtia homo iuſtiſſime grauaret̉. diuina tamē bonitas humane miſerta infirmitati nedū contra peccatoꝝ morbos egrotantium animaꝝ efficaces eccleſie ſue ſancte medicinas in ſacris parauit; veꝝ etiam ad reprimendā ⁊ arcendam demonis poteſtatem in aggreſſu impugnationis ſalubria remedia in quibuſdam ſacramentalibus in eccleſia ſua eſſe diſpoſuit. Inter que doctores theologie exorciſmum et aquā be nedictam cōmuni traditione cōnumerant. Exorciſmus quidem contra impugnationes dyaboli quas ab interioribus commouet ad cuius reprimendā poteſtatem dicitur eſſe ordinatꝰ. Vn̄ ener

gumini qui exorciſant̉ dicunt̉ quaſi interius laborantes. Aqua ve ro benedicta cōtra dyaboli impugnatōes/ quibus homīes ab exterioribus ꝓpulſat; ad cuiꝰ arcendas ⁊ compͥmendas poteſtates vi res ⁊ ingreſſus impulſum dicit̉ eſſe inſtituta. Preterea huiꝰ inſti tutōis ꝯuenientia ex hoc colligi pōt. Sicut enim in remediū contra peccata ſecundo loco data eſt penitencia congruēter/ ne in eccleſia deficeret ſalutaris medicina contra peccata poſt baptiſmum ſuborta. qꝛ baptiſmꝰ eſt ſacramentū non iterabile: ita videt̉ ratō nabile fuiſſe/ vt in remediū cōtra impugnatōes demonū poſt baptiſmales exorciſmos in homīes inſurgētes eſſet inſtituta aqua benedicta; ex quo baptiſmales exorciſmi nō iterant̉. Et illa eſt racio ſancti Thome in tercia ꝑte. q. lxxi. ar. ij. in rn̄ſione vniꝰ articuli. Et ſic patet ꝙ in eccleſia ſemper eſſet remediuꝫ ⁊ munimen paratum contra huiuſmodi demonum moleſtias: ꝓinde in eadem huiuſmodi aque benedicte ſatiſfactio eſt inſtituta. ¶ A quo inſtituta eſt ⁊ quo tempore. ¶ Capituluꝫ. iij. Ercio notandū ꝙ ſicut in reꝝ vniuerſitatis cauſalitate regimīe ⁊ gubernatōe deus ſua ꝓuidentia quedā imme diate ꝑ ſeip̄m; q̄daꝫ vero ꝑ cauſas ſcd̓as inſtituit oꝑat̉ ⁊ regit. ita pariformit̉ in eccleſie ſue ſancte regimīe ⁊ gubernatio ne q̄daꝫ ꝑ ſemetip̄m inſtituit; quedā ꝑ eccleſie miniſtros inſtituēda diſpoſuit. Exemplū prioꝝ ſunt eccleſie ipſa ſacramenta. q̄ vt celebrior habet doctoꝝ theologoꝝ doctrina/ ab ipſo dn̄o noſtro iheſu xp̄o immediate ſunt inſtituta. cū eniꝫ ipſa efficiant qd̓ figurant. Figurāt aūt ⁊ ſignificāt ex inſtitutōe vt dicit hugo de ſancto victore in libro de ſacramentis ex inſtitutōne ſortiri/ dicenda erūt ſue virtutis efficaciā. Efficatia aūt talis in ſacramentis non poteſt eſſe niſi a ſolo qui ſpirituuꝫ ſanctificatio eſt ſolus/ ẜm illud yſa. xliij. Ego deleo iniquitates ⁊ peccata. Igitur ſacramentoꝝ inſtitutio eſt a ſolo xp̄o ⁊ nō ab aliquo homīe puro. Exempluꝫ vero ſcd̓oꝝ videlicet eoꝝ q̄ xp̄us ꝑ eccleſie ſue miniſtros in eadem eſſe diſpoſuit/ ſicut ſunt bn̄dictōnes pontificū. abbatū. virginū. et veſtimentoruꝫ; ⁊ huiuſmodi. Item exorciſmi ⁊ aqua benedicta; cuius quidem dominice prouidentie diſpoſitio ⁊ auctoritas eccleſie data/ expreſſe tangitur luce prinio. Domino ita eccleſie prelatis in perſona apoſtolorum dicente. Qui vos audit me audit.

⁊ qui vos ſpernit me ſpernit. Ecce dedi vobis poteſtatem calcam di ſuper ſerpentes ⁊ ſcorpiones/ ⁊ ſuper omnem virtuteꝫ inimici. Que quideꝫ poteſtas non eſt ſolum apoſtolis dicenda fore donata ⁊ non eccleſie; cum Math̓. xvi. dominus eccleſie ſue ſancte tan te poteſtatis munus promiſit/ vt porte inferi non p̄ualerent aduerſus eam. Amplius auteꝫ nulli dubium videri debꝫ ꝙ huiuſmo di vtputa aqua benedicta ſacerdotum miniſterio per eccleſiaꝫ inſtituta/ aliquam ſortiatur ex benedictione efficaciam virtutis. qꝛ huius benedictio et ſi miniſtraliter ab homine ſit/ tamen in dei om nipotentis nomine fit. Cunqꝫ ille dicatur facere ſub cuius nomine et vice ſit hec benedictio que verbis celeſtibus cum inuocatione ſancte trinitatis ſit magis eſt dicenda benedictio dei qͣꝫ hominis ẜm illud Numeri. vi. Inuocabunt nomen meum ſuper filios iſra hel ego autem benedicam eis. Ubi gloſa ordinaria dicit. Sacer dotum eſt nomen dei inuocare. dei autem quod petierit preſtare; puta ſi in lege nature ſacerdotes ſacramenta diſpenſatōnis ꝓ voluntatis libito ſacramentis viſibilibus ſuam profitebantur fidem. que etſi non habebant efficaciam ex opere operato; habebant tamen ex fide ſiue opere operante cum amplioris auctoritatis ſit ſacerdotij noue legis miniſterium. Nulli dubium quin eccleſia katholica criſti ſacerdotio ſublimata et tante poteſtatis locupletata munere poſſit inſtituere multa ſacramentalia; que ex totius eccleſie fide ⁊ meritis efficaciorem ⁊ ꝓfuſiorem habebunt virtutis ope rationem. Ceterum ſi aqua expiationis in lege veteri per miniſtros moyſi cinere vituli in ſe conſperſa tante efficacie dicatur fuiſſe vt populum ſanctificaret; quantomagis aqua benedicta in criſti nomine diuinis precibus non per moyſi miniſtros/ ſed iheſu cri ſti miniſtros conſecrata. Qui igitur eccleſiam ſanctam katholicaꝫ amplioris dignitatis et poteſtatis credit eſſe qͣꝫ ſynagogaꝫ incunctanter credere debet hec eccleſie ſacramentalia nō inania ſꝫ ad ea ad q̄ ꝑ eccleſiam deputata veraceꝫ ⁊ efficacem diuinitus cōtinere virtutem. Inſtituta aūt legitur qͣſi in principio naſcentis eccleſie Ut eniꝫ legit̉ tam in decreto de ꝯſe. di. iij. c. aquā ſale. In cronicis ſummoꝝ pontificū tam vincencij hyſtorialis; qꝫ martini fratꝝ ſacri ordinis p̄dicatoꝝ. Allexander pͥmus et martir qui ſedit in kathedra petri. Anno a paſſione domini. lxxxiij. fuit primus qui aquam cum ſale benedici inſtituit; ⁊ in habitaculo hominum iuſſit aſpergi. de quo etiam Hugo de ſancto victore li. de ſacramentis.

inquit. Allexander papa quintus a beato petro inſtituit vt aqua ſale bn̄dicet̉/ ad aſpergendū populū ⁊ habitacula eoꝝ. Illorum vtiqꝫ exemplo quo heliſeus ꝓpheta ſal in aquā miſit ⁊ miſiſſe legit̉ vt condimento hoc fontes amari in dulcedinem verterētur. ¶ De forma ⁊ miniſtro. Capitulum Quartum. Eteruꝫ huiꝰ ſacramētalis materia ꝯueniēter aſſignata eſt aqua ſale cōſꝑſa; q̄ ꝯueniētia ex triplici cōſideratōe colligi pōt. Primo quidē ex ꝯſideratōe finis ad quē di cit̉ fuiſſe inſtituta. Cuꝫ enī hoſtis noſtri impugnatōis aggreſſus ſit generalis; iuxta illud Iob. vij. Militia id ē pugna ē vita hoīo ſuꝑ terrā decuit vt remediū inſtitutū ꝯtra dyaboli īpugnatōeꝫ in materia daret̉ ꝯūi/ q̄ facilit̓ vbiqꝫ terraꝝ inueniri poſſet cuiꝰmodi eſt aqͣ ⁊ ſal. ¶ Scd̓o ex ꝯſideratōe cauſe pͥncipalis/ vn̄ omīs vir tus taꝫ ſacramētoꝝ taꝫ ſacramētaliū emanat. Admiſcet igit̉ ſal aq̄ ad ſignificandū ꝯiunctōeꝫ verbi dei cuꝫ hūana natura ex cuius virtute verbi ⁊ munere efficacia dependet oīm quibꝰ in eccleſia vt mur ad aīaꝝ ſalutē. Siquidē ſicut aqͣ ratōne labilitatis hūanam naturā deſcribit. Ita dei filiꝰ dei ſapīa ꝑ ſalis ſpēꝫ deſignat̉. Tuꝫ ꝓpter v̓tuteꝫ ꝯſeruatiuā a corruptōe/ mentes em quas poſſidet incorruptibiliter ſeruat. tuꝫ ratōe v̓tutis cōdiendi/ nulla em̄ ꝯtem platio dulcis; nulla doctrina ſuauis; nulla deniqꝫ deo grata opera niſi ſint diuine ſapīe cōdimēto ſuffulta. Hinc appꝰ. i. corī. ij. Pre dicamꝰ xp̄m dei virtuteꝫ dei ſapīam. Et glo. ordi. ſuꝑ illud. iiij. Regū. ij. Afferte michi vas nouū ⁊ mittite in illud ſal. dicit ita. Sal id ē ſapīa. in vaſe fictili id ē in corꝑe hūano. aquas ſanat id eſt ppl̓os in dulcedine delectatōnis et bonoꝝ opeꝝ ꝑ criſti incarna tionem fecundat actus. ¶ Tercio ex ꝑte ſimilitudinis ⁊ rep̄ſentatōnis ad ea quibus dyabolus a mentis domicilio repellitur con uenienter aqua ſale conſperſa huius ſacramentalis materia aſſignatur. Duo eniꝫ dicuntur expellere peccatū de anima et ita dyabolum per peccatuꝫ in ea regnantem. videlicet lacrimaꝝ effuſio q̄ ꝑ aquā intelligit̉. ⁊ ſapor ſiue effectus celeſtis ſapientie q̄ ſalis no mine deſignat̉. De qua ſapīa Bern̄. in ſermone ſuper Can̄. ait. Inueniſti plene ſapientiam/ ſi defleas peccata poteſtate vite. Si p̄ſentis ſeculi paruipendas. ſi eterna toto deſiderio concupiſcas. Iſtis quippe duobus mens interius a dyaboli poteſtate liberat̉.

ſcꝫ dolore p̄teritoꝝ ⁊ amore vite celeſtis; qui ſecum portat firmi tateꝫ iteꝝ non offendendi. In cuiꝰ figura Magdalena clariſſima p̄ceſſit de qua lacrimante ⁊ celeſti amore flagrante ſeptem demo nia virtute dominica expulſa legit̉ luce. viij. Un̄ Hugo de ſancto vict. vbi ſupͣ ſic dicit. Hec eſt aūt ſanctificatio huiꝰ ſacramenti ꝙ aqua ſignificat penitentiā de p̄teritis. Sal diſcretōem ⁊ cautelam de futuris. q̄ duo ſi ſimul miſceantur amara conſciētia vertitur in dulcedinem atqꝫ illuſiones ⁊ inueſtatōes demonuꝫ amplius ei nō dominantur; hec ille. Circa illud ibi iſte doctor huius auctoritatis in principio aquaꝫ benedictam nomīat ſacramentuꝫ/ poſt erit ſermo: in quo oſtendit vt ibi ſacramentum pro ſigno ſacramentali eſt poſitum. c. vij. Forma vero huiꝰ ſacramentalis cōueni enter traditur expreſſa in verbis preces diuinas continentibus; ⁊ ſigno crucis quibus aqua exorciſatur ⁊ benedicit̉; vtputa. cum dicitur exorciſo te creatura aque in nomīe dei patris omnipoten tis/ et in nomine iheſu criſti filij eius domini noſtri ⁊ in virtute ſpiritus ſancti vt fias aqua exorciſata ad effugandam omnem poteſtatem inimici/ ⁊ ipſum inimicum eradicare: ⁊ explantare va leas cum angelis ſuis appoſtatis per virtutem eiuſdem domini no ſtri iheſu criſti/ qui venturus eſt iudicare viuos ⁊ mortuos ⁊ ſecu lum per ignem Amen. ¶ Pro cuius intellectu notandum ꝙ ſicut diffinitio debet indicare totū eſſe rei ſi fuerit perfecta; ita per formā ſacramenti ſiue ſacramentalis debet innoteſcere totū quod ad ſacramentale pertinet. Pertinent aūt ad ratōem eius multa. videlicet quatuor genera cauſaꝝ ſicut ſupra patuit. Actus aūt cum materia tanguntur cum dicitur. Exorciſo te creatura aque Cauſa vero principalis vnde hoc ſacramentale efficaciā habꝫ tan gitur cum ſubditur/ in nomīe dei patris; et in nomīe filij iheſu criſti domini noſtri; et in virtute ſpūs ſancti. Ceterum quia omnis virtus ſacramentalium ſicut ⁊ ſacramentoꝝ dependet ex virtute paſſionis criſti/ ideo additur crucis aſſignatio. Finis aūt ad queꝫ eſt ordinatuꝫ ſacramentale hoc exprimitur cum additur/ vt fias aqua exorciſata/ ad effugandam omnem poteſtatem inimici. Et ſimilis forma verborum tangitur in exorciſatione ſalis/ vt patet intuenti formalia exorciſmorum Miniſter vero huius ſacramen talis quantum ad materiam conſecrandam ſecundum conſuetudinem nunc generaliter obſeruatam in eccleſia eſt ſacerdos quod in eccleſia colligitur ex iſto decreto Allexādri pape de conſecra.

di. iij. c. Aquam ſale conſperſaꝫ. diuinis ſic ppl̓is benedicimus vt ea cuncti aſperſi ſanctificentur et purificentur; quod hoc ⁊ omni bus ſacerdotibus faciendum eſſe mandamus. Hec ille. Ecce ꝙ benedictionis et ſanctificationis huius aque miniſterium ipſo decreto ſemel ſacerdotibus demandatur ¶ De effectu ⁊ vtilitate aque ¶ Capitulum. v. Aſtitutione materie/ forme ac miniſtri huius ſacramenti conuenienter oſtenſa; circa effectum et eius vtilitatem iam aliquid videndum eſt. Eſt ſiquidem aqua benedicta diuinorum conſecrata ſermonum aptitudine/ et amplitudine diuine virtutis; multum vtilis et fructuoſa. Tum primo; quia ſi nullius eſſet virtutis vt quidam heretici/ diuine largitatis beneficijs ingrati damna biliter dogmatiſant; fruſtra in eccleſia fieret; vanaqꝫ eſſet huiꝰ be nedictio. Tum ſcd̓o; quia ppl̓i vniuerſalis eccleſie toto quaſi orbe: huiuſmodi quaſi aque ritum cum deuotione obſeruans; verba iſta tam in eius benedictōe qͣꝫ in eius aſperſione ꝓferret que effe ctum multiplicem denotant fieri ꝑ eaꝫ; quod aſſerere de ſancta eccleſia ꝓphanum ē: que in ritibꝰ ſuis a ſpiritu ſancto credit̉ gubernari. Cum tercio; nam aque benedicte efficaciam multa teſtant̉ miracula varijs exemploꝝ ſparſa vulneribus; que mendoſa pro fiteri ſacrilegium eſſet/ et blaſphemiam diuine virtutis videretur ſanare. Eſt igitur notandum ꝙ multiplex eſt vtilitas ſiue virtꝰ aque benedicte; ꝓut colligitur ex verbis formalibus benedictōis huius aque ſuprapoſitis; alijſqꝫ in ſacramentalibus poſitis. Atqꝫ ex decreto alexandri pͥmi de cōſe. di. iij. c. Aquam ſale conſperſam populis benedicimꝰ; vt ea cuncti aſperſi ſanctificentur ⁊ puri ficentur; quod et omnibus ſacerdotibus faciendū eſſe mandamꝰ Nam ſi cinis vituli aſperſus populū ſanctificabat atqꝫ mūdabat Et ſi ſale aſperſa per heliſeum ſterilitas aque ſanata eſt; quantomagis precibus ſacratis ſterilitatem aufert rerum humanarum et coinquinatos ſanctificat et purgat/ et cetera bona multiplicat et inſidias dyaboli auertit; ⁊ a fantaſticis verſucijs homīes defen dit. Hec ille; Ex quibus decem effectus aque benedicte colligipoſſunt. Primus eſt ꝓfugatio ſiue ꝓpulſio ſpiritus immūdi/ virtus enim diuina que in exorciſmis eſt ad ꝓpellendum efficax ingeſtatōꝫ demonū hoſtis noſtri ⁊ arcendā. De qua augꝰ. libro de

ſimbolo libro pͥmo. ⁊ recitat̉ de cōſe. di. iiij. c. ſicut noſtis Paruuli exorciſantur vt pellat̉ ab eis dyaboli poteſtas inimica: in aqͣ exorciſata manere creditur ad eundem effectum efficaciam habēs Unde in ſacramētali; exorciſo te creatura aque ⁊ cet̓a. ſequitur vt fias aqua exorciſata/ ad effugandū omnē poteſtatē inimici hac ratione fideles aqua benedicta aſpergunt ꝓpria habitacula pie cre dentes. ꝙ vbicunqꝫ fuerit aſperſa ꝑ inuocationem ſancti nominis hieſu xp̄i: omnis inueſtatio immundi ſpiritus ab eis ꝓpellatur. Vnde hugo de ſancto victore ſupra dicit. Hac igit̉ aqua ſanctifi cata fideles aſpergunt̉/ et habitacula fideliū illuſtrant̉ ab illuſione ⁊ inueſtatione malignoꝝ ſpirituū; in quo effectu figurari poteſt in ſanguine agni paſcalis; qui in poſtibꝰ habitaculoꝝ/ ad repellē dum exterminatorem dei mandato ponebat̉. Exodi. xij. Vnde magiſter wilhelmus durandi in rationali diuinoꝝ offitioꝝ ita di cit. Sacerdos aqua benedicta altare/ eccleſiam et populū aſꝑgit. vt omīs immūdoꝝ ſpurcicia tam de habitaculo qͣꝫ de cordibus fidelium ꝓpellat̉. Uirtus aque bn̄dicte ineſt ⁊ etiā qͥa nouus xp̄ia noruꝫ populus baptiſmatis ſacramēto renatus/ ita miſterio aq̄ lota renatoruꝫ corpora munit: ſicut ſanguis agni preſto populo ad repellendum ꝑcuſſorem in poſtibus ponebatur hanc arbitror fore cauſam: cur dyabolus mētibus hereticoꝝ huiꝰmodi ſacramē talis v̓tutis ita ſpecialiter fidem extinguit: videlicet ꝑ infidelitatis errorem ac xp̄iane religionis armatura neglecta; qua eiꝰ impug gnationis aggreſſus reprimit̉ ⁊ arcetur liberius. ¶ Secundus effectus aque benedicte ꝯſequenter depēdet ex primo/ ⁊ eſt mētis purificatio a fantaſticis ꝑturbate illuſionibus. Solet enim demō vt dicit beatus Augꝰ per omnes aditus ſenſibiles reꝝ diuerſaꝝ ſpecieꝝ humanas ꝓpulſare mētes ⁊ ꝑturbare. quo aſperſione aq̄ benedicte ꝓfugato; mens ab illis fantaſijs expurgat̉ ⁊ purificat̉ De quo in p̄fato decreto dicit̉/ ⁊ inſidias dyaboli auertit/ ⁊ a fan taſticis verſucijs homines defendit. Et in ſacramentali exorciſatione ſalis admiſcendi dicitur. vt efficiaris ſal exorciſatus in ſalutem credentiū; vt ſis omnibus te ſumentibꝰ ſanitas anime et cor poris/ et effugiat atqꝫ abſcedat ab eo loco quo aſperſus fueris omīs fātaſia vel neqͥcia vel verſucia dyabolice fraudis. omīſqꝫ ſpi ritꝰ mūdꝰ adiuratꝰ hec ibi. ¶ Terciꝰ effectꝰ depēdet ex p̄miſ ſis. ⁊ eſt reuocatio ſiue reductio cordis; ad ſe terrenis affectibus ſiue ſollicitudinibus diſtracti; diſperſiqꝫ. Teſte quidem Beda

ſuper illud Luce ſecundo. Amicus noſter venit de via ⁊ cetera Totiens amicus noſter a nobis recedit quotiens ad appetenduꝫ temporalia foris vagatur; deuotio enim ſana hoc habet quod aq̄ benedicte aſperſione demonis poteſtate repreſſa et profugata q̄ terrenis affectibus humanum animum reuocat; aſſiſtente gratia mēs ad interiora reuocata recollectōr fiet atqꝫ deuotior. Unde in ſacramentali benedictione ſalis et aque inter alia dicitur deus in victe virtutis auctor ſuplices te rogamus ac petimus vt hanc creaturam ſalis et aque dignant̉ accipias benignus illuſtres pie tatis tue more ſanctifices vt vbicunqꝫ fuit aſperſa per inuocatio nem ſancti nominis tui infeſtatio immūdi ſpiritꝰ abijciat̉: terror que venenoſi ſerpentis procul pellatur/ ⁊ preſentia ſancti ſpiritus nobis tuā miſericordiam poſcentibus vbiqꝫ adeſſe dignetur ꝙ ¶ Quartus effectꝰ. Eſt peccatorum venialiuꝫ remiſſio qui effectus ex decreto prelibato colligitur vbi ſic dicitur. Aqua ſale cō ſperſa populis benedicimus vt ea cuncti aſperſi ſanctificent̉ et puri ficent̉ nam et ſi cinis vituli populū ſanctificabat ⁊ mundabat mul tomagis aqua conſperſa diuinisqꝫ precibus ſacrata/ populū ſa ctificat ⁊ mundat. Item ad idē eſt Ciprianus papa dicēs/ hones ideo aqua benedicta; aſperguntur quia valēt ad ſanctificat nem in quibus omnibus auctoritatibus mūdatio iſta tenenda eſ a venialibꝰ ſolum ꝙ inuit glo. prelibati decreti Ratōne vero hui us virtutis ſiue vtilitatis cum aſpergimur aqua benedicta ⁊ feſto penthecoſtes vſqꝫ ad paſcale feſtuꝫ cantamꝰ Aſperges me domine yſopo ⁊ mundabor lauabis me ⁊ ſuper nueꝫ de albabor quod ſumptum eſt. De pſal. l. et in eiuſdem beneficij memoriam paſca li tempore ad huiꝰ aque benedictionē decantat eccleſia. Vidi aqͣꝫ egrediētem de templo a latere dextro. Et ſumptum ē de ezech. xlvij. vbi dicit̉ ecce aque redūdantes a latere dextro. Que aucto ritas et ſi directe ⁊ principaliter aquam baptiſmalem videat̉ reſpicere tamen eccleſia eas ad aquam benedictam refert que quo ad mutationem venialium lauacri ſalutaris inſtar obtinere videt̉ In cuius qͥdem cōſideratione huius aque figura fuit aqua illa q̄ in veteri teſtamento cinere vituli ruſi admixto populis expiatio nis et purificationis gratia videbatur aſpergi cum vt dicitur numeri. xviiij. ¶ Quintꝰ effectꝰ ē preparatio ſiue diſpoſitio ad pu ritatem orationis. Cum enim ex ſuperioribus ſumat effectum vt ꝓpellat ⁊ profugat demones eorumqꝫ poteſtatē repellendo qͥ

teſte Yſaac abbate in coll. ſ. p. orantibus nobis maxime inſidiāt patet clariſſime plurimum cōferre vtilitatis huius aque aſperſio orantibus. Ceterū hoc idem colligitur ex alijs eiuſdem aque aſig natis effectus ſcilicet. ij. iij. et quarto; quam vero cōmoda ſunt orationi purificatio mentis a fantaſticis illuſionibus et cordis ab exteriobus ad interiora reuocatio et ipſa peccatorum venialium remiſſio facile quiſqꝫ nouit. Quāobrem communiter chriſtiane religionis habet deuotio ante oratorium in ingreſſu eccleſie aſꝑ ſoriū aq̄ benedicte vt diuina ſibi collata/ virtute ꝓpulſatis fantaſiarum vmbrabilibus figmentis animꝰ ab omni diſcurſu ⁊ lubri ca vagatione quietus abilior fiat ad volatus celeſtes. In cuiꝰ fi gura in veteri teſtamento immūdus tēplū nō ingrediat̉ niſi aqͣ expiatōis aſꝑſus. Numeri. xviiij. vnde Hug. de ſancto vic. vbi ſupra. Nos itaqꝫ per ſingulos dies dn̄icos diuertētes aqͣꝫ ⁊ ſal ſil̓ miſcendo benedicimus vt hac aſperſione fideles et habitacula fide lium contra ſpiritales neqͥcias muniamus. ¶ Sextꝰ effectus ē vtilitas ad peragendū deuotiꝰ ī eccleſia miſteria diuina ⁊ poſt ad ſuſcipiendum ea ſacramenta; huius enim vtilitas ex predictis col ligitur de qua dicit ſanctꝰ Tho. ī iiij. di. ij. Aqͣ benedicta valꝫ cō tra omne qd̓ ſacramentorū effectū poteſt impedire. Hec ille hac ratione arbitror aſperſionem aque benedicte nedum hominū ſed etiā altarium in eccleſia eſſe practicatam. Nam altari neceſſe eſt quid ibi conſecrandum eſt vt inde omnium malignorū ſpirituum arceatur preſentia. ¶ Septimus effectus eſt ſterilitatis ablatio ſiue remotio in humanis rebus et ita promotio fecunditatis ſiue prol̓ habende. Sicut recolende memorie magiſter vincentius in ſermonibus exemplificabat ſiue aliarum rerū de quo effectu in p̄nominato Alexandri primi decreto ita dicitur. Et ſi ſale aſꝑſo per helizeum ſterilitas aque ſanata ē; quantomagis precibus ſa cris ſterilitatem aufert humanarum rerum hec ille. Octauus effectus eſt virtꝰ vbertatis ad rerum temporalium veluti frugū ⁊ ſimiliū multiplicationē iſte dependet ex precedenti ſicut effectus ex cauſa quia fecuditatem vbertas ſequitur; de quo effectu in prelibato decreto dicitur. Coinqͥnatos ſanctificat et purgat et cetera bona multiplicat hec ille ¶ Nonus effectus eſt ſalutare munimē contra egritudines. Valere enī creditur ad ſalutē anime ⁊ cor poris fidelium. vnde ſacramentali tali precum diuina forma pietatis Maieſtatē ī huius aque benedictione ſancta eccleſia exorat

dicens. Immenſam clementiam tuam omīpotens deus humiliter imploramus: vt hanc creaturam ſalis quam in vſum humani ge neris tribuiſti: benedicere ⁊ ſanctificare tua pietate digneris. vt ſit omnibꝰ ſumētibus ſalus mētis ⁊ corporis. ⁊ quicqͥd ex eo tactum vel reſꝑſum fuerit careat omī immūdicia; omīqꝫ impugna tione ſpiritalis neqͥcie Hec ibi. ¶ Decimus effectꝰ eſt ꝓfugatō peſtilentie ſiue aure corrūpentis: ita eccleſiā ſanctā in ſacramenti huiꝰ aque benedictōe omīpotentē deū ita legimus exorare. Deuſ qͥ ad ſalutem humani generis maxīa queqꝫ ſacramēta in aquaꝝ ſubſtātia cōdidiſti adeſto ꝓpiciꝰ inuocatōibus noſtris ⁊ elemēto huic multimodis purificationibus p̄parato virtutem tue benedi ctionis infunde. vt creatura tua miſterijs tuis ſeruiens ad abijciē dos demones/ morboſqꝫ pellēdos diuine gratie ſumat effectum vt quicqͥd in domibꝰ vel in locis fideliū hec vnda reſꝑſerit: omni careat immundicia liberet̉ a noxa; non illic reſideat ſpiritꝰ peſtilens nec aura corrumpēs. diſcedant omēs inſidie latentis inimici. Et ſi quid eſt qd̓ aut incolomitati habitantiū inuidet/ aut quieti aſꝑ ſione huiꝰ aque effugiet vt ſalubritas ꝑ inuocatōem tui nominiexpetita ab omnibꝰ ſit impugnatōnibꝰ defenſa. Hec ibi. Non ē aūt credendū has vniuerſalis eccleſie ſponſe kariſſime hieſu xp̄i p̄ ces xp̄i nomīe cōſecratas vanas eſſe: aut apud eiꝰdeꝫ eccl̓ie ſpō ſum ih̓m xp̄m exauditōis grā carere qͥ ad petendū ip̄am eccleſiā inuitat dicēs. Petite ⁊ accipietis Ioh̓is. xvi. certificat eā ad au diendū cū ait. Qd̓cunqꝫ petieritis in nomīe meo hoc faciā. Preterea ē diligēter cōſiderandū ꝙ nō obſtat ſi aliqn̄ in aſꝑſione aq̄ bn̄dicte huiꝰmodi effectꝰ vniuerſalit̓ non cōſequimur; hoc enim non eſt ex defectu aque bn̄dicte; quia qͣntum eſt in ſe inſtituta eſt ad huiꝰmodi effectus oꝑandū: ſed ꝓuenit aliūde vtputa ex ꝑte ſuſcipientis vel aliqua cauſa diuine ſapientie cognita ¶ Capitulū vi. hn̄s genꝰ cauſalitatis quo aqua benedicta p̄dictos oꝑat̉ effectus Olet qͥdem eſſe dubitatō apud nōnullos de modo quo aqͣ bn̄dicta efficere dicat̉ p̄libatos effectus. an videlicet ex oꝑe oꝑato vel ex oꝑe oꝑante. Ad quā dubitatōeꝫ duplex modꝰ dicēdi dat̉ ab auctoribꝰ. Quē petrꝰ de palude ī iiij di. vi. circa materiam exorciſmoꝝ ꝓſequit̉ primꝰ dicēs. ꝙ aqua bn̄dicta oꝑat̉ ſupradicta non ex opere oꝑato ſꝫ ex oꝑe oꝑante.

ſcꝫ ex fide eccleſie ꝑ modū meriti orōis ⁊ ſuffragij Oꝑe dico ope rāte totiꝰ eccleſie: et nō ex ſolo feruore ⁊ deuotōe vtentiū. Un̄ dicit petrꝰ de palude in qͣrto. Nō ē ꝑuipēdēda fides totiꝰ eccleſie meritū eiꝰ ⁊ p̄ces eiꝰ ſic nec iſta ſacramētalia ꝑ eccleſiā inſtituta Vn̄ qͣntū plus valet fides meritū ⁊ oratio totiꝰ eccleſie qͣꝫ vniꝰ ꝑſone; tantū p̄cellūt iſte generales ceremonie totiꝰ eccleſie; que nō ſine inſpiratōe dei inuēte ſunt ſingularibꝰ deuotionibꝰ ſinguloꝝ. Qua ex re aꝑte colligit̉ qͣnta erroris caligine inuoluantur heretici: qͥ ꝓprias adinuentōnes p̄ferūt ſancte matris eccleſie inſtitutis. Aliꝰ modꝰ dicēdic. ꝙ ex oꝑe oꝑato; ⁊ iſte modꝰ dicē di ſubdiuidit̉. Quidā enim dicūt ex oꝑe oꝑato; nō ꝙ aliqͣ v̓tute naturali vel ſuꝑnat̉ali inexiſtēte ſubiectīe: ſꝫ ex v̓tute diuīa. ex de creto ſiue pacto diuīe miſericordie aſſiſtēte aqua bn̄dicta tales ef fectus efficiet. Et ſi querit̉ ab iſtis vbi in ſacra ſcriptura reperit̉ ꝙ tale deꝰ pepegerit cū eccleſia aut cōſtituerat decretū. reſponde tur ꝙ ibi vbi dn̄s inqͥt luce. x. Qui vos audit me audit: ecce dedi vob̓ poteſtatē calcādi ſuꝑ omēꝫ v̓tutē inmici; hāc eccīe ſue ſancte dedit poteſtatē: vt qn̄ diceret illud qd̓ ꝑ eū ad hoc inſtitutū ē deꝰ faciet illud vtputa arceat demōes vel huiꝰmodi. Alij vero dicūt ꝙ v̓tute ſuꝑnat̉ali diuīa inſiſtēte hoc efficiet aqͣ bn̄dicta: licet hec v̓tus nō ſit tāta quā in ſacramētis q̄ ſit ſufficiēs diſpoſitō ad grāꝫ Quantū vero ad effectū qͥ eſt deletio peccatoꝝ venialiuꝫ. Hec ē ſentēcia alberti magni ⁊ ſancti thome. Et alioꝝ multoꝝ doctoꝝ ꝙ oꝑat̉ ꝑ modū meriti inquantū excitat motū voluntatis/ ꝑ quē ſit peccatoꝝ remiſſio. Scd̓s aūt modꝰ dicēdi videt̉ eſſe durandi ī qͣrto; veꝝ qͥa cū pace oīm ⁊ ſub vnitate p̄ſentē ꝓpoſui det̓mina re articulū: p̄termiſſa ampliori hoꝝ modoꝝ dicēdi ꝓbabilitatis cōꝑatiōe: cū vt̓qꝫ ſit ſatis ꝓbabilis/ ⁊ habeat magne auctoritat̉ viros legētis arbitrio: int̓ illos dicēdi modos lectōꝫ cōmitto: qͥa qͦcunqꝫ illoꝝ electio p̄miſſa in ſue veritatis robore manēt ſolidata. Quibus omībus hoc adijciendū eſt. ꝙ vt inqͥt ſanctus tho. in qͣrto di. xij. Ꝙ cū apponit̉ aqua nō benedicta ad benedictā totū efficit̉ benedictū. Uirtus enim acqͥſita aq̄ ex bn̄dictōe ꝑuenit ad aquā additā: magis enī dignū trahit ad ſe minus dignuꝫ. Uerū tn̄ hugo ſuꝑ qͣrto dicit ſic: ꝙ bn̄dictio aque fuit inſtituta: vt aqͣ ſi addit̉ in debita qͣntitate aque bn̄dicte in tota ſit benedicta ¶ Capitulum. xij. oſtendens ꝙ aqua benedicta non eſt ſacramē tum ſed ſacramentale

Uoniam ſuꝑficietenꝰ ꝯſideranti ſacramenti diffinitōem. quā magiſter ſentenciaꝝ in. 4. di. i. ſacramentū diffiniens ita loquit̉. Sacramentū eſt ſacre rei ſignū/ fortaſſis videri poterit p̄termiſſis ꝯſideratis ſacramēti diffinitōem competere aque bn̄dicte p̄ſertim cū ad ſacramentū noue legis nil aliud exigi videat̉ niſi qd̓ ſignificet ⁊ efficiat. Et dicēte Auguſtino. li. de doct. cri. Sacramentū eſt inuiſibilis gratia viſibilis forma: itaqꝫ vt exponit magiſter vt ſimilitudineꝫ gerat ⁊ cauſa exiſtat. Que oīa aque bn̄dicte ꝯuenire quis pōt arguere intuens eaꝫ ha beri in eccleſia in ſignū rei ſacre. et vt p̄libata on̄dunt multiplicatis efficaciā ideo ꝯueniēs iudicaui vt noſter tractatulus ꝑ oīa imꝑturbato fine claudat̉ aſſignata differētia ſacramentaliū a ſacra mentis on̄dere ꝙ nō obſtantibꝰ an̄ dictis/ aqͣ bn̄dicta nō ſit ſacra mentū. Notandū igit̉ ꝙ drā ſacramentaliuꝫ a ſacramētis ex qua druplici ratōe accipi pōt ꝓut ex varijs locis ſancti doctoris colli gere valui. Primo ex ꝑte inſtitutōis quōꝫ ſacramēta ip̄a a xp̄o ih̓u immediate ſunt inſtituta q̄ cum ſint legis fundamentū nō niſi a legiſlatore a quo lex robur accepit ⁊ virtutem inſtitui poſſunt vt in. iij. parte ſanctus tho. deducit. Sacramētalia ab eccleſia ſepe ꝑ ſummos pontifices ſiue ꝑ generalia ſacra capitula ſunt inſtituta vt ſupͣ in capitulo diffuſo ⁊ ẜmone declaratū eſt. Scd̓a dif ferentia ſumit̉ ex ꝑte ſignificatōis. Pro quo notandū ꝙ cū ſacra mentū ẜm ꝓprietatē vocabuli videt̉ importare ſanctitatē actiue vt dicat̉ ſacramentū a ſacrādo ſiue qͦ aliqͥd ſacrat̉ non qd̓libet ſignū dicit̉ ſacramentū ſꝫ illud qd̓ eſt ſignū ſacre rei actiuū id ē ſacratis. ſanctificātis ſumēs ſacramentū. Ex quibus colligit̉ duo eſſe neceſſaria ꝙ aliqua ſigna ꝓprie dicant̉ eſſe ſacramenta. Primo ꝙ ſi gnificēt rem ſacrā quā ꝑfectōeꝫ ſanctitatis hūane importat ratō ne illius q̄ diſpoſitōem ad ſanctitatē ſignificāt ⁊ nō ip̄am ſanctita tem non dicunt̉ ſacramentū ſed dici poſſunt ſacramentalia. Unde ſanctꝰ Tho. in. 3. parte. q. 6. ar. 2. dicit Ꝙ qꝛ res denominatur a fine ⁊ complemēto. diſpoſitio aūt non eſt finis ſꝫ ip̄a ꝑfectio; et ideo que ſignificant ꝑfectionē ſanctitatis ad ſanctitatem nō dicun tur ſacramenta/ ſed ſola illa ſacramentalia ſunt; vt aqua benedicta ⁊ huiōi. hec ille. Secundū neceſſariuꝫ ad ꝑfectā racionem ſacramanti eſt ꝙ tale ſignuꝫ aliquo modo ſit cauſa ſacre rei ſignificatiua ⁊ hac ratōe ſacramēta veteris legis nō debēt dici ſacramē ta ꝓpue ſꝫ ſigna vel ẜm qͥd ſacramēta qꝛ non efficiūt qd̓ figurant

vt dicit magiſter in. 4. di. 6. Tercia aſſignat̉ differentia ſacramē taliū a ſacramētis ex ꝑte effectuū. qꝛ vt dicit ſanctꝰ tho. in. 3. di. 6. Sacramēta noue legis hn̄t effectū in ꝯferendo grām qͣ ꝑfecte morbo ſubuenit̉ contra quē effectū ſacramentū ordinat̉. Sed ſacramētalia hn̄t effectū in remouēdo contrarias diſpoſitōes vel im pedimēta gratie: hec ille. Ecce clara drā. Un̄ ideꝫ doctor de br̄di cta aqua ad noſtꝝ ꝓpoſitū ita loquit̉ in. 4. di. 2. Aqua bn̄dicta nō directe ordinat̉ ad remediuꝫ p̄ſtandū ſꝫ ad remouendū ꝓhibens. Vn̄ datur contra demonū nequicias ⁊ venialia ⁊ omne qd̓ ſacramētoꝝ effectū impedire pōt. ⁊ ꝓpter hoc nō eſt ſacramētuꝫ qꝛ remouēs ꝓhibens eſt agēs ꝑ accidens: ſꝫ eſt ſacramētale quaſi quedā diſpoſitio ad ſacramenta; hec ille. Quarta differentia pōt aſſignari ẜm ſuꝑius dicta in. vi. c. ex ꝑte modi oꝑatōnis ſiue effi cientie. qꝛ ſacramēta noue legis ex oꝑe oꝑato ſuos oꝑant̉ effectꝰ Sacramētalia vero ẜm oppinionē cōmunioreꝫ ex oꝑe operante. Et ita patet clariſſime differentia ſacramētaliuꝫ a ſacramentis ſi ue ſacramentoꝝ a ſacramētalibus. Quibus applicatis ad noſtrū ꝓpoſitū euidenter colligit̉ qd̓ aqua bn̄dicta ſit ſacramētale ⁊ non ſacramentū ꝙ erat in hoc vlti. c. declarandū. Et ab aliquo docto re vocat̉ ſacramentū: ſicut a Hugone de ſancto vict. li. de ſacramentis qui loqn̄do de aqua bn̄dicta ita dicit. Hec eſt aūt ſanctificatio huiꝰ ſacramēti ꝙ aqua penitentiaꝫ ſignificat. Ibi ſacramen tum capit̉ largiſſime ꝓ eo ꝙ eſt ſignum qualitercūqꝫ ſacre ⁊ non ꝓprie ſacramentū ꝓut ad pn̄s opuſculi de aqua bn̄dicta fineꝫ con ſtituo/ cū ſpe diuini auxilij dirigēdus ē ſermo ad materiā queſiti. ¶ Secuncius articulus. ¶ De virtute. Oſtqͣꝫ viſuꝫ eſt de v̓tute aq̄ bn̄dicte q̄ ꝑ ypotheſim ꝓple matis dabat̉ intelligi Nūc ad materiā q̄ſiti nrā ꝓcedit ꝯſideratio. Cum aūt q̄rit̉ an aqͣ bn̄dicta ſit maioris v̓tu tis qͣꝫ elemētale ſacramentū altaris ſpēs ip̄as ſenſibiles ẜm ſe diſtincte doctores cōnumerāt ꝯtra reꝫ ꝯtentā ⁊ ſignatā dicētes tria eſſe in ſacramento eucariſtie/ ſcꝫ illud qd̓ ē ſacramentū tantū vicꝫ ſpēs panis ⁊ vini ⁊ illud qd̓ ē ſacramentū ⁊ res ſcꝫ corpꝰ xp̄i ve ruꝫ ⁊ illud qd̓ eſt res tantū vicꝫ ip̄a vnitas corꝑis miſtici. Pono pͥmo vnaꝫ talem ꝓpoſitōem tanqͣꝫ fundamentū rn̄ſionis et ve ritatis q̄ eſt iſta. Quod ſpecies p̄dicte ſacramentales ſecunduꝫ ſe hoc eſt circumſcripto corꝑe xp̄i vero nullaꝫ virtutē ſpecialeꝫ nec efficaciā cauſalitatis cuiꝰ cūqꝫ effectꝰ in aīa ſuſcipiētis ſacramentū

Cuiꝰ ꝓpoſitōis v̓itas ex multis doctoꝝ auctoritatibꝰ ſentēcijs ⁊ ratōibꝰ colligit̉. Primo qͥdeꝫ ex illo magiſtri ſentēciaꝝ in qͣrto. di. viij. ca. vl. ita dicētis. Nūc qͥd ibi ſacramentū ſit ⁊ qͥd reſi deamꝰ. ſacramentū ē inuiſibilis grē viſibil̓ forma. Forma igit̉ q̄ ibi videt̉ ſacramentū id eſt ſignū ſacre rei ē. ⁊ qͣſi ī medio capl̓o ꝯcludit ſic. Sūt igit̉ hec tria dicēda. vnū ꝙ eſt ſacramentū tātū. alteꝝ ꝙ ē ſacramentū ⁊ res. terciū ꝙ ē res ⁊ nō ſacramentū. hec ille. Ecce qd̓ dicit magiſter ſentēciaꝝ: cuiꝰ etiā ſentēcie qͣſi ī eiſdē v̓bis ē hugo de ſan. vi. li. de ſacra. ꝙ ſpēs ſunt tantū ſacramentū id ē ſignū rei ſacre. ſꝫ qͥd ē ſignū tantū ſacre rei ẜm ſe aūt ī ſe nul lā habet v̓tuteꝫ. igit̉ videt̉ ꝙ ſpēs ille ẜm ſe nullā ſpēaleꝫ habeāt efficaciā xp̄i vero corꝑe circūſcripto. Itē idem ponit albertꝰ ma gnus in tractatu d̓ officio miſſe. vbi poſita illa diſtinctōe triū exi ſtentiū ī hoc ſacramēto dicit: ꝙ ſpēs ille ſignificāt ⁊ nō cauſāt ali quid. Tūc arguit̉ ſic. ſpēs ille ẜm ſe nihil cauſāt igit̉ nullā habēt v̓tutem. cōſequētia ē manifeſta. qͥa alias fruſtra v̓tus illa eſſꝫ col lata ſpēbꝰ. qͥa enī omīs potētia ⁊ omīs v̓tus actīa dicit̉ ad aliquē actum ordinari. fruſtra aūt dicitur aliqͣ v̓tus vel potēcia que non reducit̉ ad aliquē actū. Itē idē albertꝰ ī qͣrto ſen. di. viij. arguit cōtra dictū magiſtri ſentēciaꝝ ſupͣpoſitū: vcꝫ ꝙ panis ⁊ vinū dici tur ſacramentū. ita dicēs omne ſacramentū efficit qd̓ figurat/ ſꝫ illud qd̓ eſt ſacramentū tantū in eucariſtia nō efficit id qd̓ figurat. Igit̉ videt̉ ꝙ id qd̓ ē ſignū vel ſacramentū tantū vt ī litera dicit̉ nō ē ſacramentū noue legis tantū ad minꝰ ei Et rn̄dens idē albertꝰ ita cū dicebat̉ in argumēto/ ꝙ ſpēs nihil efficit concedit dicens. nō oportꝫ ꝙ ſpēs in aterialis ſit effectiua ſꝫ ſignificatiua. Hec ille. Itē ad idem ē ſan. tho. in qͣrto di. viij. ar. i. ita dicens. Sicut ad ſpēs alioꝝ ſacramētoꝝ ſe habet virtꝰ q̄ interius ē que ſignificatōꝫ acqͥrit ex qͣ ſacramentū efficit ẜm hugonē. ita in hoc ſacramēto ſe hēt ip̄m corpꝰ xp̄i: qd̓ ꝑ cōſecratōeꝫ ſub ſpeciebus illis eſt. vn̄ ſicut ī alijs ſacramētis materiale elementū nō ē cauſa v̓tutis q̄ in ip̄o ē. nec alicꝰ ſpūalis effectꝰ ī homīe niſi qͣſi mediāte v̓tute/ ẜm ꝙ ex elemēto ⁊ v̓tute vnū efficit̉; ita ⁊ in hoc ſacramē to ſpēs nō ſunt cauſa corꝑis xp̄i: nec alicꝰ effectꝰ in anīa ſpūalis nec mediāte corꝑe xp̄i ſit vnū ſacramentū hec ille. Itē ideꝫ ſantho. ī tercia ꝑte q. viij. ar. i. in ſolutōe ſcd̓i argumēti eꝰdeꝫ ſentē cie. ⁊ ſub tali forma v̓boꝝ ſic loquēs. ſicut enī ſe habꝫ v̓tꝰ ſpūs ſ ad aquā baptiſmi. ita ſe habꝫ corpꝰ xp̄i ad ſpēs panis ⁊ vim vn̄

ſpēs panis et vini nō efficiūt aliqͥd niſi v̓tute corporis xp̄i verihec ille. Ex quo manifeſte apparet ex hoꝝ doctoꝝ dictis. ꝙ ipſe ſpēs ſacramētales xp̄i corꝑe circūſcripte nullā penitꝰ habēt v̓tutem ſiue efficaciam ad oꝑandū quencūqꝫ effectū ſpūaleꝫ ī animaIſta etiam ē ſentēcia omniū doctoꝝ theologoꝝ qͦs viderim dicētium ī hac parte nihil ꝑ ſe cauſare ī anīa. ſꝫ ratōe ſignificati ⁊ ꝯtē ti ſcꝫ corꝑis xp̄i veri. Ad idē pōt ſic argui. fruſtra ponit̉ in ſacra mento v̓tus ꝑticularis; vbi pͥncipalit̓ eſt fontana v̓tus a qua dependent pͥncipalit̓ omēs ꝑticulares v̓tutes ſacramētales patet d̓ ſe: ſed ī hoc ſacramēto eſt fōtana virtꝰ pͥma ſcꝫ ih̓s xp̄s. igit̉ pre ter ip̄m xp̄m contentū ſub illis ſpēbꝰ nō eſt dicenda aliqͣ virtꝰ ꝑticularis; illa enī eſſet ſuꝑflua. imo ponere talē v̓tutem in ſpēbꝰ illis p̄ter ip̄am fontanā v̓tutē pͥncipalit̓ exiſtentē eſt dicere xp̄m ſub ſpeciebꝰ illis cōtentū nō ſufficere ad efficaciā ſacramēti: qd̓ eſ ſet nedū miꝝ ſꝫ etiā ꝑfidū. In alijs aūt ſacramētis vbi nō ē hoc mō p̄ſens id qd̓ ꝑ eſſentiā ē fontana v̓tus ſunt neceſſarie q̄dā ꝑti cipate ꝑticulares v̓tutes vt ratōꝫ habeant ſalutaris medicine ſpi ritualis. hoc etiam petit cultꝰ xp̄iane religionis. vt enī tota ſpēs homīs ⁊ mētis deuotio referāt̉ ad rē cōtentā ſcꝫ dn̄m ih̓m xp̄m ⁊ nō ad ſpēs ip̄as decuit vt p̄ter ip̄m corpꝰ xp̄i veꝝ nulla alia v̓tus creata ſpūalis eſſet in iſtis. Quo iā ſufficienter ꝓbato patꝫ ꝓpleumatis ſolutio ꝙ in aqua bn̄dicta mō qͦ ſupͣdictū eſt ſit aliqͣ efficacia ad effectus ſupͣnotatos. ⁊ ꝙ in ſpeciebꝰ ſacramētalibua ẜm ſe cōſideratis circūſcripto corꝑis xp̄i vero. nulla ſit virtꝰ nul la efficacia ad aliquē effectū cauſandū in anīa. patꝫ ex dictis. Ex quo patꝫ correlario ꝙ ex oꝑe oꝑato ſiue ex ꝑte ip̄iꝰ ſacramenti nō eſt maior v̓tus huiꝰ ſacramēti ſacratiſſimi altaris ſiue efficacie ſub duabꝰ ſpeciebꝰ qͣꝫ ſub vna ſpecie. Cum enī radix totiꝰ effica cie ſacramēti nō ſit maior/ nō plenior/ nō ꝑfectior ſub duabꝰ ſpeciebus qͣꝫ ſub vna; patet ꝙ eadem efficacia ex parte ſacramenti ē incommunicantibus ſub vna ſpecie vel ſub duabꝰ. ex parte dico ſacramēti/ quia ex parte cōmunicantiū pōt qn̄qꝫ aliud cōtingere Hec ſunt reuerendiſſime pater ⁊ dn̄e que veſter humilis capella nus Ioh̓es de turri cremata ad ꝓpleuma ꝑ magiſtrū petrum anglicum ꝓpoſitum/ veſtre dn̄ationi celeriter annotaui. que veſtre reuerēdiſſime pat̓nitatis lime ⁊ correctōi cū omī reuerētia p̄ſento