Pſalmorum. Poſtilla venerabilis fratris Nicolai de lyra ſuꝑ pſalteriuꝫ feliciter incipit. Ropheta magnꝰ ſurrexit in nobis Luce. vij. ꝙͣuis liber pſalmoꝝ apud hebreos inter agiogra pha cōputet̉. tn̄ apud latinos int̓ libros ꝓpheticos reputat̉ nec īmerito: qꝛ dauid qͥ fecit pſalmos ſaltē ꝓ maiori ꝑte nō ſolū d̓r ꝓph̓a: ſꝫ etiā eximiꝰ ꝓph̓aꝝ: vt d̓r in pͥncipio gloſe ſuꝑ librū pſalmoꝝ. ꝓpt̓ qd̓ ꝯuenient̓ d̓r de eo verbū ꝓpoſitū. ꝓph̓a magnꝰ ⁊c̄. in qͦ qͥdē verbo pn̄t notari qͣtuor cauſe huiꝰ libri.ſ. efficiens. materialis. formalis. et finalis. Cauſa aūt efficiēs duplex eſt.ſ. principalis ⁊ inſtrumētalis. pͥncipalis aūt eſt ip̄e deꝰ reuelās myſteria in hͦ libro deſcripta. Inſtrumētalis aūt ip̄e dauid cui ẜm Aug. oīa cōtenta in hoc libro fuerūt reue lata ⁊ ab eo de ſcripta. Scd̓ꝫ vero Hiero. ⁊ hylariū ⁊ oēs doctores hebraicos dauid nō fecit oēs pſalmos ſꝫ maiorē ꝑtem. Plures aūt alij ali quos pſalmos ſcripſerūt vt moyſes ſalomō ⁊ aliqui alij vt ma gis patebit infra ꝓ ſequēdo ꝑ titulos pſalmoꝝ. Pſalmi tn̄ facti a dauid ⁊ alijs collecti fuerūt ⁊ in vno libro cōgregati. qui d̓r liber pſalmoꝝ ⁊ hͦ ꝑ Eſdrā ſcribā ⁊ ꝓphetā vel ꝑ aliū ꝓphetam ſcm̄ quicūqꝫ fuerit vt dicit Hiero. in ꝓlogo ſuꝑ librū iſtū qui in modernis biblijs cōiter nō habet̉. Tenet̉ tn̄ coiter a doctoribꝰ nr̄is ꝙ eſdras qui legē cōbuſtaꝫ a chaldeis reꝑauit pſalmos a diuerẜ factos in hͦ volumīe ꝯgregauit. nō tn̄ d̓r auctor libri ſeu cā efficiēs inſtr̄alis ſed magis ip̄e dauid: qui maiorē ꝑtem pſal moꝝ fecit. Totū em̄ a maiori ꝑte denoīat̉. Hec āt cā efficiēs du plex.ſ. principalis ⁊ inſtr̄alis tangit̉ cū d̓r ꝓpheta. Ad actū em̄ ꝓphetādi cōcurrit deus mētem ꝓphete tagens ſeu eleuans ad ſuꝑnaturalē cognitōeꝫ: ⁊ mens ꝓphete hoc mō tacta ſeu illumi nata. oportꝫ em̄ ꝙ ſil̓ ſint: moues actu ⁊ res mota. ꝓpter qd̓ di cit dn̄s Nume. xij. Siqͥs int̓ vos ꝓph̓a dn̄i fuerit in viſione ap parebo ei. aut ꝑ ſomnū loquar. In qͦ verbo tangunt̉ duo modi ꝓphetādi: ad qͥs oēs modi ꝓphetie ꝓprie dicte reducunt̉ ꝓut jͣ. magis videbit̉. Unꝰ eſt in vigilia qͥ notat̉ cū d̓r in viſiōe ap ꝑebo ei. Aliꝰ eſt ī ſōno: qͥ notat̉ cū d̓r. aut ꝑ ſomnū loqͣr. In vtro qꝫ tn̄ mō ꝯcurrit deꝰ vt agēs pͥncipale: et mēs ꝓphete vt agēs inſtrumētale. qd̓ pꝫ ꝑ hͦ qd̓ d̓r in viſiōe apparebo ei.ſ. in vigilia veritatē ſuꝑnaturalē ei on̄dēs. Aut ꝑ ſomnū loqͣr occulta ſibi re uelās. Et ſic pꝫ pͥmū. ſcꝫ cā effectiua. Scd̓o tāgit̉ cā materialis ſiue ſubiectiua: cū d̓r magnꝰ. Ad cuiꝰ intellectū ſciēdū ꝙ ꝓph̓a aliqͥs d̓r magnꝰ et ꝓphetia eiꝰ magna dupl̓r. Uno mō intēſiue et hͦ tātomagis ꝯtingit qͣꝫto clarior eſt cognitio ip̄iꝰ ꝓphete. et ẜm hͦ dauid d̓r ꝓph̓a magnꝰ: vn̄ ⁊ ī pͥncipio gloſe ſuꝑ librū iſtū dicit̉. Alij ꝓph̓e ꝑ quaſdā rerū imagines atqꝫ verboꝝ tegumē ta ꝓph̓auer̄t. dauid aūt ſoliꝰ ſpūſſancti inſtinctu ſine oī exterio ri adminiculo ſuā edidit ꝓpheriā. Et h̓ modꝰ eſt excellētior ꝓphetie. vt. jͣ. magis videbit̉ cū aget̉ de gradibꝰ ꝓphetie. Sed hͦ modꝰ magnitudīs ꝓph̓ie magis ꝑtinet ad cām formalē: q̄ cōſi ſtit in mō tractādi qͣꝫ ad ſubiectiua Alio mō accipit̉ magnitudo ꝓph̓e ſeu ꝓph̓ie extēſiue.ſ. qn̄ ad pl̓a ſe extendit: et hͦ ꝑtinet ad cam ſubiectiuā ſeu materiale. Et hͦ mō ꝓphetia in hͦ libro ꝯten ta dicit̉ magna. qꝛ qͦdāmō ſe extendit ad oīa q̄ in ſacra ſcriptura ꝯtinent̉. Scd̓m em̄ Caſſiodoꝝ ſuꝑ librū iſtū totꝰ xp̄s ꝙͣtuꝫ ad caput ⁊ mēbra eſt ſubiectū in tota ſacra ſcriptura accipiēdo ſub iectū pro materia. Et ſil̓r ẜm eū totꝰ xp̄s eſt materia huius libri differēti tn̄ mō in tota ſcriptura ſacra: qꝛ hͦ eſt ſubiectū ſeu materia ꝑ modū laudis. propt̓ qd̓ d̓r liber pſalmoꝝ.i. laudū diuinaꝝ propt̓ qd̓ etiā ab alijs doctoribꝰ cōiter d̓r ꝙ cōtinet totā ſacra ſcripturā ꝑ modū diuīe laudis. Et idē de magnitudine materie huiꝰ libri pōt dici illud Exo. iij. Uadā et videbo viſionē hāc ma gnā. qd̓ eſt verbū m oyſi qͥ interp̄tat̉ extractꝰ de aqͥs: qꝛ nullus eſt aptꝰ ad ꝯſideratōꝫ veritatꝭ in hͦ libro ꝯtēte: niſi fuerit extractꝰ ab aqͥs voluptatū pn̄tis vite. Un̄ d̓r Eſa. xxviij. Quē ītelli gere faciet auditū.ſ. dn̄s. Et rn̄det propheta. Ablactatos a lacte auulſos ab vberibꝰ.i. a corꝑis voluptatibꝰ. Ter cio in verbo propoſito tangit̉ cā formalis: cū d̓r ſurrexit. Circa qd̓ ſciēdū ꝙ duplex eſt forma.ſ. forma tractādi et forma tractatꝰ. Forma tractatꝰ eſt diuiſio libri. de qͣ dicet̉ poſt in libri proſecutōe. Forma ꝟo tractādi eſt modꝰ agēdi: qͥ in propoſito eſt modꝰ deū lau dādi: vt p̄dictū eſt: qͥcqͥd em̄ in hͦ libro ꝯtinet̉: ꝑ modūdiuīe lau dis pōit̉. laus ꝟo diuīa oratio eſt ſeu ſpēs oratōis. Oratio autē ẜm Damaſ. eſt aſcēſus mētis in deū: qͥ qͥdem aſcenſus notat cū d̓r ſurrexit: propt̓ qd̓ d̓r in psͣ. lvi. Exurge gl̓ia mea exurge pſalte ⁊c̄ Gloria eſt clara leticia cū laude. Cognitio aūt ip̄iꝰ dauid in hͦ libro cō tēta fuit valde clara qͣꝫtū ſe extēdit cognitio prophetica: vt iā in parte tactū eſt: et poſtea pleniꝰ tāget̉. Eſt etiā deſcripta ꝑ modū diuīe laudiſ vt dictū eſt. et iō bn̄ vocat̉ gl̓ia. propt̓ qd̓ dic̄ dauid. Exur ge gl̓ia mea et addit. Exurge pſalteriū ⁊ cythara. qꝛ aliqͥ pſalmi ab eo deſcripti cā tabant̉ in muſico inſtr̄o. qd̓ vocat̉ pſalteriū: et aliqͥ in cythara. vt videbit̉ in ꝓſequēdo. ſicut ⁊ mō aliqͥ cātus ſiue note magis ꝓprie cātānt̉ in viola: et alij in alijs inſtrumētis. Quarto tāgit̉ cā finalis cū d̓r. in nobis.i. ad vtilitatē et ſalutē nr̄am. hō em̄ eo ꝙ eſt capax dei ꝑ cognitionē et amorē eſt ordinatꝰ ad quēdā finē ſuꝑnaturalē ẜm illud Eſa. lxiiij. qd̓ oculꝰ nō vidit nec auris audiuit: ⁊ in cor hoīs nō aſcēdit que p̄parauit deꝰ diligētibꝰ ſe. Et qꝛ ad finē totalit̓ incognitū nullꝰ pōt ſe dirigere. iō neceſſariū fuit aliqͣ diuinitꝰ hoībꝰ reuelari: ꝑ q̄ dirigerētur in finē ſuꝑnaturalē. hmōi aūt ē ſacra ſcriptura reuelata: ꝓpt̓ qd̓ de ea dicit apl̓s Roma. xv. ca. Quecūqꝫ ſcripta ſunt ad nr̄am doctrinā ſcripta ſunt. vt ꝑ pa. et cōſol̓. ſcripturarū ſpem habeamus. q̄ ſpes eſt expe ctatio certa future beatitudīs. Liber aūt pſalmoꝝ ꝯtinet totā ſacram ſcripturā ꝑ modū laudis: iō eſt toti eccleſie valde vtilis ad ſpē ⁊ ad cōſecutionē future beatitudīs. De qͦ poſſumꝰ dicere illud Luc̄. i. Erexit cornu ſalutꝭ nobis in domo dauid pueri ſui. Deꝰ em̄ ſanctꝰ et bn̄dictꝰ erexit nobis cornu ſalutis.i. ſcripturā ſacrā efficacē ad ꝯſequēdā ſalutē q̄ eſt ſcriptura libri pſalmoꝝ: vt dictū eſt in domo dauid pueri ſui. quia dauid ꝓ maiori ꝑte fuit auctor huiꝰ libri ꝑ quē ſi corde teneat̉: ⁊ opere impleat̉: in pn̄ti gr̄a habebit̉: ⁊ gl̓ia in futuro. Qd̓ nobis ꝯcedat qͥ eſt benedictus in ſecula. ⁊cͣ. Deuidētiā maiorē huiꝰ libri ⁊ alioꝝ libroꝝ ꝓphetaliū quoꝝ ex poſitōi intēdo inſiſtere poſt iſtū. Anteqͣꝫ deſcēdā ad textū huiꝰ li bri q̄rit̉ vtrū dauid fuerit eximiꝰ ꝓphetaꝝ. Et arguit̉ pͦ ꝙ nō. qꝛ Deu tero. vlti. dicit̉. Nō ſurrexit vltra ꝓph̓a in iſrl̓ ſicut moyſes ⁊cͣ. gͦ vid̓r ꝙ moyſes fuerit excellētior ꝓph̓a ꝙͣ dauid. Itē Math̓. xi. dicit̉. Int̓ natos mulierū nō ſurrexit maior iohāne baptiſta: qͥ fuit ꝓph̓a. gͦ dauid nō fuit eo excellētior. In ꝯͣriū arguit̉ ꝑ gloſam pſalmi ſupra allegatā. q̄ dicit ꝙ dauid fuit eximiꝰ ꝓph̓arū. Rn̄ſio. Qm̄ iſta q̄ſtio mota eſt ꝓpter ītellectū ꝓph̓aꝝ generalit̓. ideo qͣtuor h̓ ſunt vidēda. Primū eſt de qͥbus ſit reuelatio ꝓphetica. ſecūdū de gradibꝰ ꝓphetie. tertiuꝫ de vario tactu ſpūſſancti circa mētē ꝓphete. qͣrtū de coꝑatōe ipſiꝰ dauid ad alios ꝓph̓as. Circa pͥmū ſciēdū ꝙ ꝓph̓a ẜm noīs interp̄tatio nē d̓r qͣſi ꝓcul fans. qꝛ denūciat ea q̄ ꝓcul ſunt ſeu remota a naturali cognitōe humana: et iō de talibꝰ eſt ꝓphetia. Hmōi vero ſunt in triplici gradu: qꝛ q̄dam ſunt ſic remota ꝓpt̓ cognitōꝫ rei cognoſcende: et aliqͣ ex cognoſcētis ꝯditōe: ⁊ aliqͣ ꝓpter modū cognoſcēdi. Primū ad huc eſt in triplici gradu. Primꝰ eſt ꝓpt̓rei cognoſcēde eminētiā: cuiuſ modi ſunt diuina maxīe circa ꝑſonarū ꝓpria. iō de talibꝰ facte ſunt re uelatōes ꝓphetice. Eſa. vi. ꝑ ſeraphin ter ſanctꝰ clamātia. et clariꝰ eſt in nouo teſtō. vt. i. Ioh̓. v. Tres ſunt qͥ teſtimoniū dāt in celo. pat̓. ver bū et ſpūſſanctꝰ: et hi tres vnū ſunt. Scd̓s gradꝰ eſt ꝓpter rei cogno ſcēde latētiā. cuiuſmodi ſunt cordiū ſecreta ſoli deo cognita. Un̄ et co gitatio ſymonis magi ꝑ reuelationē fuit cognita petro Act̉. viij. Und̓ dixit ei. In felle amaritudinis ⁊ obligatōe iniqͥtatis video te eſſe. Co gitabat em̄ gr̄am ſpūſſancti vēdere. Tertiꝰ gradꝰ eſt ꝓpter rei cognoſcēde diſiātiā: q̄ diſtātia vnomō accipit̉ ex ꝑte loci. et hͦ mō heliſeus ꝑ ſpm̄ ꝓpheticū diſtās ꝑ magnū ſpaciū vidit Giezi accipientē munera a naaman ſyro. vt hr̄. iiij. Reg. v. Alio mō accipit̉ diſtātia ex ꝑte tēꝑis ſcꝫ p̄teriti vel futuri. Preſens em̄ tp̄s nō diſtat a nobis. De diſtantibus ꝟo ẜm p̄teritū facta fuit reuelatio moyſi qn̄ prophetauit de creatōe mūdi. vt dic̄ Greg. ſuꝑ Ezech̓. De diſtātibꝰ ꝟo ẜm futurū fiūt cōt ter reuelatōes prophetice: vt pꝫ intuēti ſacrā ſcripturā: propt̓ qd̓ prophetia diffinit̉ a caſſiodoro ſic. Prophetia eſt diuīa inſpiratio rerum euētꝰ īmobili veritate denūciās. Scd̓o aliqͣ ſunt remota a cognitōne nr̄a propt̓ ꝯditionē cognoſcētis. et hͦ propt̓ aliquē cognoſcentis defectū. qͥ ſupplet̉ ꝑ ſpm̄ propheticū. Et hͦ mo. Abias ſylonites cognouit vxorē hieroboa domū ſuā ingrediētē: ꝙͣuis cecꝰ eſſet. vt hr̄. iij. Reguꝫ xiiij. Tertio mō aliqͣ ſunt remota a cognitōe humana ꝓpter cognoſcēdi modū. ſic̄ ſalomon habuit noticiā aīaliū ⁊ plātarū. vt hr̄. iij. Reg. iiij. nō ꝑ exercitiū ſtudij ſꝫ ꝑ inſpiratōꝫ ſpūſſancti. Circa ſecūdū notādum ꝙ ad ꝓphetiā ꝓprie dictā reqͥrit̉ cognitio intellectiua: ẜm ꝙ habet̉ Dan̄. x. Intelligētia opꝰ eſt in viſiōe: et ideo ſi alicui ſancto cōicet̉ ali quid ad ꝓphetiā ꝑtinēs: abſqꝫ tali ītelligētia nō d̓r ꝓph̓a: niſi forſitā valde large ⁊ īproprie. qd̓ ꝯtingit tripl̓r. Vnomō ſic̄ in viſiōe. ſic̄ pharao vidit ſpicas Gen̄. xli. Et bathaſar manū ſcribētē in pariete Dan̄. v. ille dormiēs. iſte vigilās. neuter tn̄ eoꝝ fuit ꝓph̓a: qꝛ viſionē nō intel M m