Prologus i. de extremis finibus mūdi: uenit ad templum: reliquitª aulaꝫ regiaꝫ: etᵇ tantus amator legis fuit diuine atqꝫ ſcientie: ut etiaꝫ in uehiculo litteras legeret ſacras. Et tamen cum librū teneret ⁊ uerba dn̄i in cogitatiōe cō ciperet: linguaᶜ uolueret labijsᵈ perſonaret ignorabatᵉ eum quē in libro neſciens uenerabatur. Uenitᶠ philippꝰ oſtendit ei hie ſum qui clauſus latebat in littera. O miraᵍ doctoris uirtꝰ. Ea demʰ hora credidit eunuchꝰ ba ptizatur fidelis ⁊ ſanctus: magiſterⁱ efficitur de diſcipulo: plꝰ in deſerto fonte eccleſie qͣꝫ in aura to ſynagoge templo reperit. Capitulum. vj. ſub meridiano cardine eſt ⁊c. Iſte ethyops venerat adorare in Hieruſa lem ꝑ quē dn̄a ſua multa dona miſerat templo. a Reliquit aulā regi am. Candacis regine ethyopū. Et vide qꝛ oēs regine ethyopū dicebat̉ Cādaces ſicut romani imperatores ceſares dicebātur. nec habebat regimen regio hec niſi a feminis. ita ſcribit̉ in hyſtorijs. b Et tantus amator ⁊c̄. cogitationeꝫ ꝑciperet. Uel ẜm aliā lit terā in cogitatione conci ꝑet: qꝛ bn̄ eā meditabat̉. c Lingua volue. frequē ter repetendo. d Labijs ꝑſonaret. aꝑte legendo. e Ignorabat euꝫ ⁊c̄.ſ. dn̄m hieſum de quo legi tur yſa. liij. ſicut ouis ad occiſionem ducetur ⁊cͣ. f Uenit philippus ⁊cͣ. de iſto philippo dr̄ ī hyſtorijs. Cōſtat hūc philippū fuiſſe dyaconū nō apl̓m. ſi.n. apl̓s eſſet: ſta tim baptizatis manꝰ imponeret: nec ad hoc alioſ expectaret. In iſta impo ſitione manuū oſtēdeba tur ſpūſſanctus ſub aliqͦ ſigno viſibili: quē bapti zati īuiſibilit̓ receperant in baptiſmo. g O mira doctoris virtus ⁊c. Hic ꝯmēdat ma giſtri doctrinā ꝑ effectuꝫ ſubſequentē qͥ multiplex eſt: ſicut patet in littera. Dicit itaqꝫ. O mira doctoris virtus. id eſt efficatia: ⁊ quare. h Eadē hora ⁊c. ⁊ ſanctꝰ. Uide vbi exponit̉ ſanctus in opuſculo de vocabulis biblie. i Magiſter efficit̉ de diſcipl̓o. plꝰ in deſerto ⁊c. reperit. Iſtud exponit̉ ſic. Eunuchꝰ reuertebat̉ a tēplo qd̓ erat in Hieruſalē pulchrū ⁊ deauratū: ad qd̓ multi cōueniebāt. vn̄ d̓r in lr̄a ſynagoge.i. cōgregatiōis fons eccl̓e d̓r ſacra ſcriptura ſpūaliter intel lecta. Sed deſertꝰ d̓r: qꝛ a pluribꝰ intelligētia ſpūalis deſerit̉. Plꝰ ergo inuenit in hoc fonte qͣꝫ in tēplo: qꝛ ibi inuenit figuras ⁊ enigmata: h̓ au tē eſt veritas explanata. vn̄ d̓r bonū ꝟbū ꝓuer. xvi. Fons vite eruditō poſſidētꝭ. ī doctrina ſtultoꝝ fatuitas.i. apta doctoribꝰ eccl̓e ⁊ ſynagoge. Ec a me ⁊c. Iſta ē ꝯcluſio iſtiꝰ partis in qua abſolute on̄dit̉ dif ficultas ſacre ſcripture: ⁊ dicit Hie. ꝙ ſupradicta breuiter tetigit vt paulinus intelligeret ſe nō poſſe intelligere ſacrā ſcripturā ſine p̄mon ſtrante. vn̄ dicit. Hec a me ꝑſtricta ſunt breuiter.i. leuiter tacta vel ſūmatim dicta. ¶ Neqꝫ em̄ ⁊c̄. Iſtud eſt interpoſitio. vel reſpicit qd̓ d̓r breuiter ꝑſtricta inquā ſunt: vt intelligeres te ī ſcripturis ſacris ſine preuio ⁊ mōſtrāte ſemitā nō poſſe ingredi. m Taceo de grāmaticis ⁊c. Hic oſtendit difficultatē ſacre ſcripture in cōꝑatiōe ad alias ſcīas. Et pͥmo in cōꝑatiōe ad liberales: cū dicit. Taceo de grāmaticis ⁊c̄. Reſume diuiſionē iſtius ꝑtis que ſuprapoſita ē in pͥncipio que p̄termiſſa eſt. cā bre uitatꝭ īſiſto lr̄e. m Taceo de grāmaticꝭ ⁊c̄. Gramaticꝰ d̓r a grāma qd̓ ē lr̄a: qꝛ ſumit initiū a lr̄a: vn̄ grāmatica quaſi litteralis ſcientia nō a pri ma parte ſui: quia primo tractet de litteris: ſed per effectū qꝛ efficit lr̄atuꝫ vn̄ deſcribit̉ ſic. Grāmatica ē ſcīa recte ſcribēdi: recte ꝓnūciādi: recte con ſtruēdi. n Rhetor vl̓ retoricꝰ d̓r orator a rheſis qd̓ ē locutio: ꝑꝑ copiā locutionis. Iſi. in. ij. ethy. deſcribit rhetoricā dicēs. Rhetorica ē bn̄ dicendi ſcientia in ciuilibus queſtionibꝰ ad ꝑſuadendum iuſta ⁊ bona. o Philoſophi greca appellatione vocātur qui latīe amatores ſapiētie interpretātur. Eſt em̄ ph̓s qui diuinaꝝ ⁊ humanarū rerū ſcientiā hꝫ: ⁊ omnē bene viuendi tramitē tenet. Ita dicit Iſido. ethymo. viij. p Geometris. Hic ⁊ hec geometra: ⁊ h̓ geometer. tri. dicit̉ ille qͥ tractat vel docet menſuras terre. ⁊ cōponit̉ a ge qd̓ eſt terra: ⁊ metros menſura vnde hec geometria dicitur ars que docet menſuras terre. q Dyaletici ſunt qui docēt dyaleticā vel ſtudent in ea. Dyaletica auteꝫ eſt diſciplina ad diſſerendas reꝝ cauſas inuenta. ipſa eſt ph̓ie ſpēs que loyca d̓r.i. rationalis. Et ẜꝫ Iſi. ethy. ij. d̓r a dya qd̓ eſt de: ⁊ lecton qd̓ eſt dictio: qꝛ de dictis in ea diſputat̉. Et vt ſcias orthographiā noīs no ta hos verſus. Scribe ꝑ. y. grecū dya. tūc duo ſignificabit. Scribe ꝑ. i. h Ecᵏ a me perſtricta ſunt breuiter: neqꝫ em̄ epiſtolaris anguſtia euagari longius patiebatur: ut intelligeres te in ſcripturis ſacris ſine p̄uio ⁊ mō ſtrante ſemitaꝫ non poſſe ingredi. Taceoᵐ de grāmaticis rhetoricisⁿ: philoſophisº: geometrisᵖ: dyaleticiſ:q muſicisʳ: aſtronomicisˢ: aſtrologisᵗ: medicis: quoꝝ ſcientia mortalibus ſatis uel utiliſſima eſt: ⁊ᵘ in tres partes ſcinditur: in doctrinam rationem ⁊ uſum. Adˣ minores artes ueniā: ⁊ que non tā linguaʸ qͣꝫ manuᶻ adminiſtrantur. Agri coleª: cementarij: fabri metallo rum: lignorūqꝫ ceſores: lanarij quoqꝫ ⁊ fullones: ceteri ꝗ uariā noſtrū ſic dia de qͣꝫ dabit. r Muſici ſunt doctores vl̓ audito res muſice. Muſica autem eſt peritia modulationis ſono cantuqꝫ cōſiſtens. ⁊ dicitur a muſis: quia per eas vis carminis ⁊ vo cis modulatio antiquitus querebatur. ⁊ ſicut dicit Iſido. ethy. iij. Muſice partes ſunt tres. Armonica: rithmica. ⁊ metrica. Ar monica ē que diſcernit ī ſōis acutū ⁊ grauē. Rithmica q̄ requirit ī ſonis incurſionē verboꝝ vtrū bene ſonus an male cohereat. Metrica eſt que menſuram diuerſorū metrorū ꝓbabili ratione cognoſcit Idem in eodem. Prima armonica eſt que ex vocū cantibus cōſtat. Secūda organi ca que ex flatu cō ſiſtit. Tertia rithmica que impulſu digitoꝝ numeros recipit ſicut ī cythara. s Aſtronomi ſūt qui docent legem vl̓ regl̓as d̓ aſtriſ ⁊ qui aſtra nomi nant. Et componitur ab aſtruꝫ et nomos lex: vel norma qd̓ eſt regula. Unde aſtronomia lex aſtro rum que curſus ſyderum: ⁊ figuras ⁊ habitudines ſtellaꝝ: circa ſe: ⁊ circa terrā indagabili ratione percurrit. t Aſtrologos cōponitur ab aſtrū: ⁊ logos quod eſt ſermo. vnde aſtrologia dicitur pars aſtronomīe vt vitemus obiectionem que poſſꝫ fieri de littera que dicit. Quoꝝ ſcientia vtiliſſima ē ⁊c̄. Nota ꝙ dicit Iſi. ethy. iij. Int̓ aſtronomiaꝫ ⁊ aſtrologiā aliqͥd differt. nam aſtronomia celi cōuerſioneꝫ: ortus: obitus: motuſqꝫ ſyderum continet: vel qua ex cauſa ita vocentur. Aſtrologia ꝟo partim naturalis: partim ſuperſtitioſa eſt. Naturalis dum exeqͥtur ſolis ⁊ lune curſus: vel ſtellarum: certaſqꝫ ipſoruꝫ ſtationes. Superſtitioſa vero eſt illa quā mathematici ſequūtur qui in ſtel lis augurāt̉: qͥ ēt. xij. celi ſigna ꝑ ſingula aīe vel corꝑis mēbra diſponūt: ſyderūqꝫ curſu natiuitates hoīꝫ moreſqꝫ p̄dicare conāt̉ Per hoc patet ꝙ quo ad quid eſt vtilis: ⁊ quo ad quid ē dānabilis: tamen generaliter ibi ſumitur ſcīa: ſicut patet per hoc qd̓ ſequit̉. v Et in tres partes ſcinditur. In doctrinā: rationem: ⁊ vſum.i. in rationalē philoſophiam. naturalem ⁊ moraleꝫ. In octauo lib. de ciuitate dei inuenies ſatis de his tribus capi. iiij. Et in Iſido. ethy. lib. viij. capi. vi. Hie. poſuit tria greca vocabula his tribus equipollentia que in quibuſdam antiquis epiſtolis ſic inueni. Endiate.i. doctrinam. oiſlogon.i. rationem. Te therien.i. viſum. grecas litteras pretermitto. x. Ad minores artes veniam ⁊c. Hic oſtendit difficultatem ſacre ſcripture in cōparatione ad artes mechanicas. y Logo.i. ſermone. Aliqui prologi habent lingua.i. officio lingue. ⁊ forte iſtud mouet eos ad ſcribendū lingua ꝓlogo: qꝛ greci non habent ablatiuū. vnde dicit Priſci. quia ablatiuus ꝓpri us eſt romanoꝝ: qꝛ nouiter videtur a latinis inuentus: licet antiquiſſimi grecoꝝ grāmatici ſextum caſum poſuiſſe videantur ⁊c̄. z Manu.i. officio manus ſcilicet operando. poſtea exemplificat dicens. a Agricole ⁊c. qd̓ cupiūt ēe.ſ. periti ī iſtis artibꝰ ergo multo fortius ſacra ſcriptura que difficilior eſt: ſine doctore non poteſt intelligi. Cementarij ſunt qui cuꝫ cemento operantur Fabri metalloꝝ ad differētiā alioꝝ fabroꝝ. Fabri.n. quilibet artifices cōiter appellant̉: ſed ꝑ additiones cōiter ſpecificantur: vt cū d̓r faber ferrarius. Faber lignariꝰ ⁊c̄. Lanarij ſunt qui operātur de lana. Fullones qui pānos parāt ⁊ excandidant. Et dicūt̉
zum Hauptmenü