LIBER totius orationis ignari: qui neqꝫ exercitationis vl lam vim: neqꝫ aliquod præceptum artis arbitra rentur: tantum quantum ingenio& cogitatione poterant: conſequebant̉. Poſt autem auditis oratoribus grecis: cognitiſqꝫ eorum litteris: adhibi tiſqꝫ doctoribus: incredibili quodam noſtri ho mines dicendi ſtudio flagrauerunt: Excitabat eos magnitudo: ac varietas multitudoqꝫ in omni genere cauſarum vt ad eam doctrinam quam ſuo quiſqꝫ ſtudio adſecutus eſſet: adiungeretur vſus frequens: qui omnium magiſtrorum præcepta: ſuperaret: Erāt autem huic ſtudio maxima: quæ nunc quoqꝫ ſunt: expoſita præmia: vel ad gratiā. vel ad opes: vel ad dignitatem. Ingenia vero: vt multis rebus poſſimus iudicare: noſtroruꝫ homi num multum cæteris hominibus omnium genti um præſtiterunt. Quibus de cauſis quis nūc iure miretur: ex omni memoria etatū temporum: ciui tatum: tam exiguū oratorum numeruꝫ inueniri. Sed nimirum maius eſt hoc quiddam: quam ho mines opinātur:& pluribus ex artibus ſtudiiſqꝫ collectum. Quis enim aliud in maxima diſcētiuꝫ multitudine ſumma magiſtrorum copia pręſtan tiſſimis hominū ingeniis: infinita cauſarum varie tate: ampliſſimis eloquentie propoſitis præmis eſſe cauſa putet: niſi rei quandam incredibilē ma gnitudinem ac difficultatem. Eſt enim& ſcientia cōprehendenda rerum plurimarū: ſine qua ver borum volubilitas inanis atqꝫ irridēda ē. Et ipſa oratio conformanda non ſolum electione: ſed eti am conſtructione verborum:& omnes animoꝝ motus: quos hominum generi natura rerum tribuit: penitus pernoſcēdi: quod omnis vis ratioqꝫ dicendi in eorū qui audiunt mentibus: aut ſedan exercitationis habebant. exiſtimabant enim a natura tantummodo proficiſci eloquentiam. non exercitatione: neqꝫ alia arte confici. Oratoribus ſcilicet Hermeſtre. Hermagora. Magnitudo ac varietas: nul la fere cauſa erat: quam non in vrbe Romana agere potuiſſent. qui ſe huic ſtudio dederant: Magnitudo. ad quantitatem continuam: Multitudo ad quantitatem diſcretam. Varietas. quia omnis res ad Multitudo. quæ in iudiciali. in demonſtratiuo& deliberatius dicendum propoſita ē materia oratoris. genere cauſarum verſarentur. Adiungeretur vſus. id eſt exercitatio. Ingenia vero ad gratiam: vt qͥ eloquētiſſimus eſſet. apud optimos gratus eſſet& oꝑibus præſtaret:& ſummo apd̓ om̄es in honore eſſet. Ingenia vero. erat & alia cauſa cur multi hanc artem conſequerentur: quod& romani cæteris gentibus ingenio præſtiterunt. Sed nimi rū: Hæc eſt poſtrema pars huius capitis in qua ſoluitur quæſtio. cur in cæteris artibus excellentes iuri complures: in arte oratoria pauci inueniantur:& hæc cauſeſt. ꝙ hanc artem dicit cæteris eſſe difficiliorem ꝙ ita eſſe coniecturis euidenter oſtendit. Erit ergo coniecturalis conſtitu tio. Intentio eſt ars oratoria cæteris diffi cilior eſt: Depulſio non eſt. Quæſtio eſt vtrum ars oratoria cæteris artibus difficilior ſit: Quod probare vult artem oratoriam cæteris artibus eſſe difficiliorem coniecturis oſtendit non factum eſſe qd̓ oportuit: hoc modo. Si ars oratoria cæteris difficilior non eſſꝫ. a multis ſicut cætere diſci oportuit. cum multi præſertim operam darent: ſed hoc factum non ē. paret ergo hanc artem cæteris eſſe difficiliorem. Maius eſt. ſcilicꝫ hoc artificiū oratorium: nō eſt inquit vt vulgo homines opinantur ꝙ hæc ars facilior ſit Eſt em̄ & ſcientia. hoc dicit quantuꝫ pertinet ad materiā Rhetoricæ facultatꝭ. nam in hac probatione breuiter vniuerſum corpꝰ artis oratoriæ complectitur. Nō ſolum electione ſed etiam conſtructione:& hoc qͣꝫtum ad elocutionem quæ in tres partes diuiditur. in Elegantiam. compoſitionem& dignitatem. Electione. ad elegā tiam quæ facit vt vnumquodqꝫ verbum pure& aperte dici videatur. nam in ſimplicibus verbis quod nō eſt latinum: ſic in coniunctis quod non eſt conſequens eſt vituperandum. ergo electione ſcilicet ſimplicium verborum. conſtructione. ſelicet cōiunctorum. Conſtructione ad cō poſitionem. quæ eſt conſtructio verborum equaliter perpolita. Et omnes ani Nam morum motus. partium orationis duæ: ad rem docendā valent. narratio& cōfirmatio. Ad impel lendos animos duæ. principiū& perora tio: hoc pertinet ad principia:& concluſiones in ꝗbus animi hominū& ad beni uolentiā trahūt̉.& ad īdignationē cōcitā tur.& ad miſcd̓iam flectūt. Cognoſcēdi ergo ſūt hoīm affectꝰ vt ex diuerſitate cōplexionū ꝓut nobis cō modū erit eoꝝ animi vl̓ ad beniuolentiā. vl̓ ad indignationē vl̓ ad miſcd̓iam trahāt̉: Nā ſi hō colericꝰ fue rit ad iracūdiā facile concitat̉: Si ſanguineus ad beniuolentiā inclucit̉. Si melancolicus. ad odiū. Aut ſedandis. ſi ad miſericordiam traducere volet orator. Excitandis. ſi ad odiū& indignationē. illud ꝑ co queſtionē fiet incōmoda nr̄a cōmemorādo. Hoc ꝑ amplificationē. aduerſarioꝝ crimina exaggerando
zum Hauptmenü