Sapientie Incipit liber Sapientie. Capl̓m. j. Iligiteª iuſticiam quiª iudicatis terram. Sentiteᶜ de d domino in bonita te: ⁊ᵈ in ſimplicitate cordis: qͦ riteᶜ illum: quoniaꝫᶜ inuenitur ab his qui non tentant illum: apparetᵍ autem eis qui fidem habent in illum. Peruerſeʰ eī cogitationes ſeparāt a deo: ꝓbataⁱ autem virtus corripitᵏ in ſipientes. Quoniamⁱ in maliuolam animam nonᵐ introibit Poſtilla venerabilis fratris Nicolai de lyra ſuꝑ libros Sa pientie Incipit. Iligite iuſticiā. Poſt libros hyſtoriales nō canonicos: magis tn̄ reputatos: qd̓ dico ꝓpt̓ hyſtoriā ſuſanne ⁊ belis. ⁊ ẜm Eſdre: q̄ hyſtorie vltimo ponētur rōne dicta in pͥn cipio Thobie: ex ponēdi ſūt duo: nō canonici qui ſūt ſīpliciter morales.ſ. liber ſapiētie: ⁊ liber eccleſiaſticꝰ. Inter qͦs p̄mittēdꝰ eſt liber ſapīe tā ratōne auctoris qͣꝫ rōne materie. ratio pͥmi ē: qꝛ licet philo diſertiſſimus iudeoꝝ hūc librum grece ſcri pſerit: vt cōiter dicūt doctores ⁊ hyſtoriographi: tn̄ ip̄m cōpilauit ex ſentētijs ſalomonis: ꝓpt̓ qd̓ ſalomō ē eiꝰ auctor pͥncipal̓: loquēdo tn̄ de auctoribꝰ hūanis: vn̄ infra. viij. ⁊. ix. c. exp̄ſſe loqͥt̉ auctor ī ꝑſona ſalomonis. Ieſus aūt filiꝰ ſyrach ſcripſit librū eccleſiaſticuꝫ tꝑe ſymonis filij onie vel poſt: qd̓ pꝫ ꝑ hoc ꝙ infra. l. c. fit mētio ſatis ꝓlixa d̓ ip ſo: ⁊ ſic fuit poſterior Salomōe tꝑe ⁊ auc̄te. Rō ſcd̓i ē: qꝛ vterqꝫ partī ꝓcedit rōcinatiue: ⁊ parti exēplatiue: vt in ꝓſecutiōe videbit̉ dn̄o cōcedēte. Exēpla ꝟo poſita in libro ſapiētie incipiūt a pͥori.ſ. ab adā: vt hr̄. jͣ. x. c. ⁊ termināt̉ in patribꝰ exeunti bus de egypto. Exēpla ꝟo poſita in libro eccleſiaſtico incipiūt ab enoch: ⁊ ꝓcedūt vſqꝫ ad ſymonē filiū onie: vt pꝫ Ecc̄i. l. c fuit parū ante tꝑa machabeoꝝ: ⁊ ſic pꝫ rō ſcd̓i. His igit̉ p̄miſſis liber iſte qͥ noīe ſapīe intitulat̉: in duas ꝑtes diuidit̉. Nā pͥmo inducit auctor ad ſapiētiā deſiderādā ⁊ habēdā: ⁊ hͦ ratio cinādo. ſcd̓o ad idē induc̄ exēplificādo. jͣ. x. c. Ad intellectū aūt vtriuſqꝫ cōſiderādū ꝙ ī hͦ libro vt frequēter ſapīa ⁊ iuſticia ꝓ eodē accipiūtur. Accipit̉ em̄ h̓ iuſticia legal̓ q̄ ſic̄ d̓r. v. ethicoꝝ. eſt oīs ꝟtꝰ. nā lex p̄cipit de actibꝰ oīm ꝟtutū: eſt em̄ intētio leg ciues facere bonos. x. ethic̄. q̄ bonitas fit ꝑ ꝟtutes. Sil̓r ſapie tia ꝓut h̓ accipit̉ includit oēm virtutē. nā ad ſapiētē ꝑtinet de terminare illud qd̓ ē formale in qͣlibet ꝟtute: ꝓpter qd̓. ij. ethic̄. diffinit̉ virtꝰ ſic. Uirtꝰ ē habitꝰ electiuꝰ īmediate cōſiſtēs ꝓut ſapiēs determinauit. Et iō ſapīa q̄ ē cuiuſlibet ꝟtutꝭ dicto mō determinatiua includit oēꝫ virtute. Et ſic pꝫ qͣre iuſticia ⁊ ſapi entia ⁊ qͣliter ꝓ eodē frequēter accipiūtur in hͦ libro. Sciēduꝫ etiā ꝙ ſapīa vel iuſticia hͦ mō dicta dupliciter accipitur. Uno mō ꝓutꝑ actꝰ būanos acqͥrit̉. alio mō ꝓut a deo infundit̉: ⁊ licet de vtraqꝫ in hoc libro tāgat̉: tn̄ de illa q̄ ē ꝑ infuſionē pͥnci paliter agit̉. igit̉ ad iuſticiā vel ſapiētiā ſic ītellectā auctor pri mo nos īducit. ſcd̓o circa hͦ errores excludit: ibi. Nolite zelare mortē in errore ⁊c. tertio ꝓſequēdo ꝓpoſitū reſumit. vi. c. ſicut ph̓s in pͥncipio libri de aīa. pͦ ad noticiā habēdā de aīa induc̄ ⁊ ſcd̓o errores circa eā excludit in ꝓſecutiōe pͥmi libri: ⁊ poſtea ad tractādū d̓ aīa ⁊ eiꝰ potētijs ꝓcedit ſcd̓o libro ⁊ tertio. Cir ca primā ꝑtē ſciendū ꝙ ſicut in mouēte reqͥrit̉ debita ꝟtus ad regularit̓ mouēdū: ſic ī mobili recta diſpoſitio vt obediat mouēti: ⁊ ſic eſt ī hoībꝰ. Nā ī p̄latꝭ ⁊ pͥncipibꝰ reqͥrit̉ ſapīa ſiue iuſticia mō dicto ītellecta ad hoc ꝙ bene regant ppl̓m: ⁊ in ppl̓o ꝓportionabil̓r reqͥrit̉ ſapīa vt bn̄ ſubdat̉: ⁊ obediat regimini ipſoꝝ: qd̓ pͥmo oſtēdit̉ in p̄latꝭ. ſcd̓o ī ſubditꝭ. ibi. ſpūſſanctꝰ diſcipline. Circa pͥmū d̓r. a Diligite iuſticiā. q̄ includit oēm virtutē. b Qui iudicatis terrā.i. habitātes in terra in foro ſapientia: necⁿ habitabit in cor pore ſubdito peccatis. Spiritusᵇ enim ſanctus diſcipline ef fugietᵖ fictum: ⁊q auferet ſe a cogitationibus que ſunt ſine ītellectu: ⁊ᵍ corripietur aᵗ ſuper u ueniēte iniquitate. Benignꝰ eſt enim ſpiritus ſapientie: ⁊ non liberabit maledictum a la bijsʸ ſuis. Quoniamᶻ renum illius teſtisª eſt deus: ⁊ cordis illius ſcrutatorᵇ eſt verus: ⁊ᶜ lingue eius auditor. Quoni amᵈ ſpiritus domini repleuit orbem terrarum: ⁊ᵗ hoc quod continet omnia: ſcientiamᵍ hꝫ ſeculari ⁊ eccleſiaſtico: ⁊ qꝛ in hoc ſunt miniſtri ⁊ vicarij dei a qͦ ꝓcedit oīs ptās recte iudicādi: iō ſubdit̉ c Sētite de dn̄o in bonitate.i. cōformamī illi: qꝛ ſic̄ oīa ordinat in ſeip̄m tanqͣꝫ in finē vltimuꝫ ⁊ optimū: ita vos actꝰ veſtros ordinate ad cōe bonū ⁊ ad honoreꝫ di uinū. d Et in ſimplicitate cordis.i. mūdicia mētis: qꝛ ẜm aug. hͦ eſt ſimplex cor: qd̓ ē mū dū cor. e Querite illū.i. habete noticiam eiꝰ ꝑ ſapīe donū q̄ oēm virtutē includit: ⁊ ſubdit̉ modꝰ inueniēdi: cū d̓r. f Qm̄ inuenit̓ ab his qͥ nō tētant illū. tētat aūt deū qͥ habēs in aliqͦ negocio qd̓ faci at via hūana irrōnabi liter omittit illud expectās effectū ꝓuiſiōe diuina: ꝓpt̓ qd̓ in acqͥſiti one ſapīe omittens qd̓ p̄t agere: vtpote ſtudij exercitiū expectās eam hr̄e a deo ē q̄dā ipſius dei tētatio: ꝑꝑ qd̓ meri to ſibi denegat̉. Sꝫ fa ciētibꝰ qd̓ in ſe ē ꝑ exer citiū ꝟtutꝭ ſtudij ⁊ oratiōis ꝯcedit̉: iō bn̄ dici tur. qm̄ inuenit̉ ab his qͥ nō ten. illū. Et qꝛ tl̓es qͣꝫtū ad id nō pn̄t attīgere cōmittūt ſe diuine ꝓuidētie: iō ſubdit̉. g Apparet āt eis qͥ fi. ha. ī illū.i. tēdētes in ip̄m ꝑ amorē. talibꝰ em̄ vltra cōeꝫ modū alioꝝ manifeſtāt̉ ſecreta diuina. h Peruerſe em̄ cogi. ſeꝑant a deo: qꝛ ſic̄ bone ſunt cā vnio nis ad ip̄m: ita male ſeꝑatiōis ab ip̄o: iō ꝯcludit̉. i Probata āt ꝟtꝰ.i. approbata a deo exn̄s in ſuꝑioribꝰ. k Corripit īſipientes. id eſt per ignorantiam peccantes: nam per eoꝝ īſtructionē reducūt̉ ad ꝟtutē nō aūt ſic fit de peccātibus ex certa malicia: iō ſubdit̉. l Qm̄ in maliuolā aīaꝫ. Dr̄ āt maliuola aīa cui placet ip̄a malicia: ꝑꝑ habitū vicioſuꝫ: ẜm qd̓ d̓r ꝓuer. ij. Qui letāt̉ cū malefecerīt ⁊ exultāt ī rebꝰ peſſimis. m Nō ītroibit ſapīa. ꝑ ſuꝑiorū correctionē nec ꝑ diuinā illuſtrationē. n Nec hītabit ī corpore ſubdito pctīs.i. ī hoīe ſubdito carnalibꝰ vicijs q̄ cauſāt hebetu dinē mētꝭ: nā vita taliū ē brutal̓: ſic̄ d̓r.i. ethic̄. o Spūs em̄ ſctūs. h̓ ꝯn̄r īducit ſubiectos ad ſapīaꝫ ſine qͣ n̄ ſūt ꝯueniēt̓ regibiles regimīe moꝝ. ⁊ diuidit̉ ī duas ꝑtes: qꝛ pͦ ꝓpōit ītētū. ſcd̓o ꝓbat ꝓpoſitū. ibi qm̄ ſpūs dn̄i. Circa pͥmū ſciēdū: ꝙ ſic̄ dic̄ ph̓s. iij. phīco. idē ſunt doctrīa ⁊ diſciplīa: nā ſic̄ ibidē d̓r: idē ē actꝰ mouētꝭ ⁊ moti: diuerſimod̓ tn̄ noīatꝰ: nā vt egredit̉ a mouēte d̓r motio actīa: ⁊ vt ſuſcipit̉ ī moto d̓r motō paſſīa: ⁊ eodē mō doctorꝭ ⁊ diſcipl̓i idē ē actꝰ dictꝰ a doctrīa vt ē a docēte: ⁊ diſciplīa vt efficit̉ ī diſcipulo: ⁊ ſic eadē ſapīa ſpē ē in diſcipulo ⁊ doctore: qꝛ ꝑfecti ꝓpͥuꝫ ē facere alterū ſibi ſil̓e. iiij. methe oroꝝ. ꝑꝑ qd̓ ſic̄ rectores īdigēt ſapīa vt bn̄ regāt: ſic ſubditi vt bn̄ obe diāt: iō dic̄. o Spūs.n. ſctūs diſciplīe.i. actor ſapīe ī diſcipulo. p Effugiet fictū.i. illū qͥ ī ꝟtutibꝰ n̄ q̄rit rē: ſꝫ apparētiā tm̄. q Et au feret ſe. qͣꝫtū ad ſuū effectū: nā qͣꝫtū ad ꝑſonā nccͣio ē vbiqꝫ. r A cogitatiōibꝰ q̄ ſūt ſine ītellectu.i. ſine rōne qͣles ſūt cogitatiōes pctōtꝭe ſeqͥt̉ īpetū ſēſualitatꝭ. s Et corripiet̉.i. puniet̉. t A ſuꝑueniēte īiqͥ tate: nā pctm̄ ſequēs ē pēa p̄cedētꝭ ꝑ acc̄ns tn̄: nā ꝑ pctm̄ p̄cedēs tolli tur iuſte gr̄a cuiꝰ ſubtractio ē pēa: ⁊ ꝑ ꝯn̄s illa q̄ ſequūt̉ ad hͦ ſūt pēa lia: ⁊ iſta ſūt pctā ſequētia ī qͥbꝰ labit̉ hō ad ſubtractōnē gr̄e q̄ hoīeꝫ īpediebat a tali lapſu: ⁊ hͦ ē qd̓ dic̄ apl̓s Ro. i. Propterea tradidit il los deꝰ ī paſſiōes igͦminie.i. dimiſit eos cadere ī ignominioſa pctā.ſ. ꝑꝑ alia mīora p̄cedētia. u Benignꝰ ē.n. ſpi. ſa. i. dator ſapīe: qꝛ nō ſolū dat eā ſuꝑioribꝰ ⁊ magnis ſꝫ ēt īferioribꝰ ⁊ ſubiectꝭ dū tn̄ ad hͦ debite ſe diſponat: iō alios excludēdo ſubdit̉. x Et n̄ liberabit ma ledictū.i. hoīeꝫ obſtīatū ī pctīs. y A labijs ſuis.i. a blaſphemijs ⁊ alijs labioꝝ motu ꝑpetratꝭ z Qm̄ renū illiꝰ.i. affectionū malarū. a Teſtꝭ ē d̓s ⁊ cordis illiꝰ.i. cogitatiōis ⁊ ītētiōis ip̄iꝰ. b Scrutator ē verꝰ. qꝛ nihil eū latere p̄t. c Et līgue illiꝰ auditor: ⁊ ml̓tofortiꝰ operū eiꝰ īſpector. d Qm̄ ſpūs dn̄i. h̓ ꝯn̄r ꝓbat dictū ſuū.ſ. ꝙ affe