Liber Incipit liber Eccl̓iaſticꝰ. Capl̓m. j. o Mnisª ſapīa aᵇ domino deo ē: ⁊ᶜ cū illo fuit ſꝑͤ: ⁊ eſt ante euū. Ha renamᵐ maris ⁊ pluuie guttas in alijs: aliqͦ libri habēt. Inſtruere mores.i. ſe ⁊ alios in moribꝰ īformare: ad qd̓ eſt multū vtilis liber iſte. Qui ẜm legē dn̄i ꝓpoſuerunt vitam agere ⁊c. Explicit qualiſcūqꝫ expoſitio iſtius Prologi. Poſtilla fratij Nicolai d̓ lyra ſuꝑ Eccleſiaſticū īcipit felicit̓. Ca. i. Mnis ſapientia a o dn̄o deo ē Hic īcipit lib̓ Eccleſi aſticꝰ qͥ pͦ fuit hebraice ſcriptꝰ: vt pꝫ ꝑ Hiero. ī eiꝰ ꝓlogo ſuꝑ ꝑabolas ſalomōis. Et dicūt aliqͥ: ꝙ iſte ſcriptor fuit ieſus filius ioſedech: ⁊ ieſus filiꝰ ſirach eiꝰ nepos trāſtulit d̓ hebreo ī grecū. Sꝫ hͦ nō videt̉ verū: nā ſcriptor huiꝰ libri. jͣ. l. c. fac̄ mētionē de ſymone filio onie ſatꝭ ꝓlixe qͥ fuit ſūmꝰ ſacerdos pꝰ mortē ieſu filij ioſedech ꝑ magnū tēpꝰ. Nā inter ip̄os fuerūt quīqꝫ ſummi ſacerdotes.ſ. ioachim. eliꝫ aph. iudas. iohānas. onias. Et iō dicēdū ꝙ pͥmꝰ ſcriptor fuit ieſus filius ſi rach ⁊ nepos eiꝰ: qͥ ſil̓r fuit iudeꝰ ⁊ ſciuit grecū: trāſtulit qͦꝫ d̓ hebreo ī grecū: vt pꝫ ī ꝓlogo huiꝰ libri. Et huiꝰ trāſlatorꝭ nomē ꝓpriū ibi ta cet̉. Igit̉ ſi ī ꝓceſſu huiꝰ poſtill̓. dicat̉ ꝙ auctor huiꝰ libri ſcripſit ip̄ꝫ grece: ītelligit̉ de trāſlatore pͦ. Sꝫ pͥmꝰ ⁊ pͥncipal̓ ſcriptor ſub deo tā tū fuit ieſus filiꝰ ſirach: vt hr̄. ī ꝓlogo huiꝰ libri ⁊ etiā. jͣ. l. c. In quo li bro nos īduc̄ ad amorē ſapīe: ⁊ accipit ſapīaꝫ ꝓut īcludit oēꝫ ꝟtutē ſic̄ accipit̉ ī libro ſapīe. Diuidit̉ āt iſte liber ī duas ꝑtes. In pͥma induc̄ ad amorē ſapīe rōcinādo. In ſcd̓a exēplificādo: q̄ īcipit. xliiij. c. Prīa adhuc ī duas: nā pͥmo declarat auctor ſapīe pͥncipiū. ſcd̓o īdu cit ad eiꝰ exercitiū. c. iij. Circa pͥmū ſciēdū: ꝙ duplex ē pͥncipiū ſapien tie. Unū effectiuū qd̓ ſe tenet ex ꝑte dei. Aliud diſpoſitiuū qd̓ ſe tenet ex ꝑte noſtri: nā ad ſapīaꝫ ex ꝑte noſtri reqͥrit̉ actꝰ liberi arbitrij: gͦ pri mo ponit̉ pͥmū. ſcd̓o ſcd̓m. ibi. Timor dn̄i ⁊c. Ad euidētiā pͥmi ⁊ etiaꝫ alioꝝ dicēdoꝝ: ſciēdū ꝙ ſapīa duplicit̓ accipit̉ qͣꝫtū ſpectat ad ꝓpoſitū: diuīa.ſ. ⁊ hūana. diuīa ꝟo accipit̉ duplicit̓.ſ. eēnalit̓ ⁊ ꝑſonalit̓. q̄ ꝓprie ſapīa genita d̓r. ⁊ ē idē ꝙ verbū diuinū: ⁊ ꝑ ꝯn̄s ē filij ꝓpriū Pot igit̉ dubitari de qͣ ſapīa loqͥtur h̓ actor ⁊ īfra. xxiiij. Et dixerunt aliqͥ ꝙ de ſapīa hūana eo ꝙ ſubdit̉ ī hac ꝑte. Prior oīm creata ē ſapiētia. creatio ꝟo nō hꝫ locū ī deo. Sꝫ ꝯͣ hͦ apparet qd̓ ī textu d̓r. a Om̄is ſapīa a dn̄o deo ⁊c. qd̓ eſt mēſura eē īcorruptibiliuꝫ. ꝑꝑ qd̓ ante ip̄m nō ē alia mēſura niſi eternitas: ⁊ ꝑ ꝯn̄s loqͥtur de ſapīa diuina q̄ ſola ē eterna. ꝑꝑ qd̓ dixerūt alij ꝙ loqͥt̉ d̓ ſapīa dei eēntial̓r di cta. Sꝫ cōtra hͦ videt̉ textꝰ cū d̓r. Oīs ſapīa a do. d̓o ē. eē ꝟo ab aliqͦ n̄ ꝯpetit eēntie diuīe: ſꝫ tm̄ ꝓcedēti ꝑſone. Itē īfra. xxiiij. actor loquēſ ī ꝑſona huiꝰ ſapīe dicit. Ego ex ore altiſſi. ꝓdij: pͥmogenita an̄ omnē creaturā. Prodire ꝟo ex ore altiſſimi ⁊ ꝑ modū geniti vel nati ē ꝓpͥū filij: qͥ ē ſapīa genita: ꝑꝑ qd̓ cōiꝰ d̓r: ꝙ actor loqͥt̉ h̓ de ſapīa genita: cu ius pͥmo deſcribit̉ emanatio interior. ſcd̓o exterior. ibi. Fons ſapiētie Prīa diuidit̉ ī tres ꝑtes: qꝛ pͥmo ponit̉ emanatiōis ꝯſub̓alitas ⁊ et̓ nitas. ſcd̓o eiꝰ īcōprehēſibilitas. ibi. Harenā. tertio pͥmitas. ibi. Pri or oīm. Circa pͥmū d̓r. a Oīs ſa.i. filiꝰ cuiꝰ ꝓpriū eſt eē ſapīa d̓i geīta: ⁊ eꝰ attributū ſeu appropriatū ſapīa eēntial̓r dicta: ſic̄ attribu tū pr̄is ē potētia. d̓r ēt cū hͦ filiꝰ: oīs ſapīa: qꝛ cōtinet ſuꝑeminēter om nes modos ⁊ altitudīes ⁊ noticias ſapīe create. b A dn̄o deo ē id eſt ꝓcedēs a deo pr̄e diſtīctꝰ ī ꝑſona. c Et cū il. fu. indiſtīctus ī eēntia. d Sꝑ ⁊ ē āte euū. ī qͦ on̄dit̉ huiꝰ emanatiōis eternitas earenā marꝭ. h̓ ꝯn̄r on̄dit̉ ſapiētie genite īcōp̄hēſibilitas: nā nō ē p̄. i. a pͥori cognoſcibilis a nob̓ ī pn̄ti ſꝫ ſolū ꝑ poſteriꝰ.i. ꝑ effectꝰ: qͥ īproportionabiliter diſtāt a ꝑfectiōe ip̄iꝰ. Et iō ſi cōp̄hederēt̉ nō tamē ꝑ hͦ hͦ ſapīa ꝑfecte attīgeret̉: ⁊ tn̄ eiꝰ effectꝰ ſūt a nob̓ īcōp̄henſibi les: ſic̄ pleniꝰ fuit on̄ſuꝫ ſuꝑ illud Ecc̄es. i. Cūcte res difficiles: nec eſt qͥ poſſit eas explicare ẜmone: ⁊ ml̓to minꝰ dei ſapīaꝫ. Sꝫ qꝛ poſſꝫ ali qͥs credere: ꝙ ſaltē aliq̄ creature eēnt ab hoībꝰ cōp̄hēſe: iō ponit exēplū de aliqͥbꝰ de qͣrū īcōp̄hēſiōe notū ē oībꝰ. d. e Harenā maris ⁊ c. qͥs dinūerauit. q. d. nullꝰ hoīm: ⁊ de duobꝰ pͥmis ē manifeſtū. De tertio ꝟo poſſet dubitari. nā āni a pͥncipio mūdi ſūt nūerati: ⁊ ꝑ ꝯn̄s mēſes ⁊ dies pn̄t nūerari. Ad qͦd dicēdū: ꝙ āni nō ſunt nūerati certitudinal̓r ⁊ p̄ciſe: qd̓ pꝫ pͥmo. qꝛ. lxx. interp̄tes ml̓to pl̓es ānos cōputāt ab initio mūdi qͣꝫ in libris hebreis habeat̉. Ite ī libris hebraicis cōputāt̉ āni ẜm vitaſpa. vt hr̄ Gen̄. v. Et iterū ẜꝫ tꝑa regū. vt pꝫ ī libris regū: ⁊ ꝑalip. ī tali ꝟo cōputatiōe frequēter vnꝰ ānꝰ ꝓ duobus cōputat̉ ⁊ ecōuerſo: vt frequēter oſtēſuꝫ ē ī ſuperioribꝰ libris. Iterū ⁊ dies ſeculi: ꝗs dinūerauit. altitudinēˣ celi ⁊ latitudinē terre ⁊ ꝓfundū abyſſi: ꝗsˣ dimēſus ē. Sapīaꝫᵍ dei p̄cedētēʰ om̄ia ꝗs īueſtigauit. Priorˡ oīm cre ata ē ſapīa: ⁊ᵏ ītellectꝰ pruden a reditu captiuitatꝭ babylonice vſqꝫ ad xp̄m nō hr̄ aliqͣ nūeratio ꝑ ſacrā ſcripturā. Et ideo ꝓpter tātā varietatē bn̄ d̓r ꝙ dies ſeculi nō ſunt ab aliqͦ hoīe nūerati certitudinal̓r ⁊ p̄ciſe. f. Altitudinē celi ⁊c. ꝓfundū abyſſi.i. occeani. f Quis di mēſus ē. qͣſi dicat: nullꝰ hoīm. Et de duobꝰ pͥmis ē manifeſtuꝫ De tertio ꝟo dicēdū: ꝙ lꝫ ꝓfundū occeani ſit mē ſuratū a nautꝭ in aliqͥbꝰ loqꝭ aride ꝓpinqͥs: nō tn̄ in om̄ibꝰ ſꝫ ī paudꝭ reſpectiue: in qui bus ē mare naui gabile: ideo ꝯclu dit. g Sapīaꝫ dei. genitā. h Precedētē oīa. qꝛ ꝑ ꝟbū qd̓ eſt idē cū ip̄a oīa facta ſūt. Ioh̓. i. Cā ꝟo effectiua p̄cedit ſuos effe ctꝰ. i Prior oīm. h̓ ꝯn̄r on̄dit̉ ſapīe genite pͥoritas. Scien dū tn̄ ꝙ aliqͥ iſtā lr̄aꝫ exponūt de ſapīa genita ī īcarnatiōe: ec ꝙ dr̄ h̓. Prior oīm creata ē ſapīa. creari ꝟo ſibi nō cōpetit: niſi rone nature hūane q̄ creatura ē. Sꝫ ꝯͣ hͦ arguit̉: qꝛ lꝫ ſapīa genita rōne hūanitatꝭ aſſūpte poſſit dici creata. ſic̄ d̓r Ioh̓ i. verbū caro factū ē. tn̄ nō p̄t hͦ mō dici pͥor creatura: vel por creata nā an̄ tp̄s īcarnatiōis multa fuerūt creata. Ad qd̓ rn̄dēt ꝙ nō accipit̉ h̓ pͥoritas duratiōis: ſꝫ auc̄tis ⁊ dignitatꝭ: nā humanitas xp̄i ꝑꝑ vnionē ad ꝟbū ⁊ plenitudinē gr̄e facta ē dignior oī bus creaturꝭ. Et hͦ mō loqͥtur b. Iohā. baptiſta de xp̄o Ioh̓. i. Poſt me venit vir.ſ. xp̄s: qͥ an̄ me factꝰ ē: nō tꝑe ſꝫ dignitate: qꝛ factꝰ ē ſuꝑior ⁊ p̄latꝰ meꝰ. vt exponūt ſancti. Sed lꝫ hoc dictū habeat bonū ītellectū tn̄ nō videt̉ ꝓcedere ẜm mētē auctorꝭ hꝰ libri: nā īfra. xxiiij. loquēs ī ꝑſona huiꝰ ſapīe dic̄. Ab īitio ⁊ an̄ ſecula creata ſum. Ex qͦ pꝫ ꝙ creationē huiꝰ ſapīe nō vocat in carnationē: q̄ facta ē ī tꝑe: ſꝫ eiꝰ emanationē eternā a pr̄e: q̄ lar ge loquēdo d̓r creatio īqͣꝫtū filiꝰ accipit eē a pr̄e: ſic̄ ⁊ ꝑ creationē accipit̉ eē: nō aūt qͣꝫtū ad hͦ ꝙ creatio ē de nihilo: ⁊ ꝙ ꝑ eaꝫ accipit̉ eē ī diuerſitate eēntie. Nā filiꝰ ī diuīs ē de ſub̓a patris: ⁊ accipit idē eē cū pr̄e. Et ē aliqͣl̓r ſil̓is modꝰ loquēdi: ſic̄ cuꝫ d̓r aliqͥs īperator vel rex creari: q̄ creatio nō eſt de nihilo: nec per hͦ accipit̉ aliqͦd eē nouū abſolutū: vt cōius d̓r: ſꝫ tm̄ relatio noua domī ad ſubditos. Et ꝑ hͦ pꝫ ad argumētū qd̓ fiebat ſuperius ex hac auc̄te. Dicēdū igr̄ ꝙ ſic̄ p̄dictū ē: h̓ ponit̉ emanationis ſapīe genite qͥdā pͥmitas reſpectu oīs alteriꝰ emanatiōis: n̄ ſo lū creaturarū: ſꝫ etiā ſpūſſctī: eo mō loquēdi qͦ emanatio filij d̓r pͥma: ⁊ ſpūſſctī ſcd̓a: ſic̄ ſpūſſanctꝰ d̓r ī trinitate tertia ꝑſona: lꝫ enī ī diuinis ꝑſonis ⁊ earū emanatiōibꝰ nō ſit pͥus ⁊ poſteriꝰ duratiōe vel natura: tn̄ ē ibi ẜm aliqͦs pͥoritas ⁊ poſterioritas originis: qꝛ vna ꝑſona ē ab alia: ⁊ nō ecōuerſo: ⁊ ẜm omnes eſt ibi prioritas ⁊ poſterioritas ẜm noſtrū modum ītelligēdi: nam emanatio ꝟbi pintelligit̉ emanatiōi amorꝭ. Sic igr̄ d̓r. i Prior oīm creata ē ſapīa.i. ꝑ eternā generationē ꝓducta ⁊ ꝙ iſte ſit ītellectꝰ auctorꝭ: videt̉ ex hͦ qd̓ īfra. xxiiij. Auteqͣꝫ ī ꝑſona huiꝰ ſapīe loquēs diceret. Ab initio ⁊ ante ſecula creata ſuꝫ. p̄miſit dicēs in ꝑſona eiuſdē ſapīe. Ex ore altiſſimi ꝓdij pͥmoge nita an̄ oēm creaturā. ꝑ hͦ īſinuās ꝙ huiꝰ ſapīe creatio nō ē ali ud qͣꝫ eiꝰ eterna ꝓceſſio. Locutiōes tn̄ iſte ⁊ ꝯſtl̓es nō ſunt extē dēde: ſꝫ magꝭ cauēde a fidelibꝰ: qꝛ fauere vident̉ errori Arrij dixit dei filiū eſſe pͥmā creaturā: ſi tn̄ īueniātur ī dictis ſctōꝝ vl̓ libris ſacre ſcripture canonicis: vel nō canoniqꝭ: receptꝭ tn̄ ab ec cleſia ad legēdū: qͣlis ē iſte: vt dic̄ Hiero. ī ꝓlogo galeato: pie ſunt exponēde. k Et ītellectꝰ prudētie ab euo. Eſt āt ītellectus habitꝰ pͥncipioꝝ. Itē oēs morales ꝟtutes ꝯnectūtur pru dētie: ⁊ iō pͥncipia ꝟtutū moraliū dicūt̉ pͥncipia prudētie: igit̉ qꝛ noticia hoꝝ pͥncipioꝝ ſuꝑeminēter ē ī ſapīa genita: iō dicit̉. Intellectꝰ prudētie ab euo.i. ab eterno. euū em̄ ē qͣſi mediū int̓ eternitatē ⁊ tp̄s: ꝑꝑ qd̓ aliqn̄ ponit̉ ꝓ tꝑe: ⁊ aliqn̄ ꝓ eternitate: eo ꝙ mediū participat cū vtroqꝫ extremo. p̄t ēt dici ab euo ꝓprie dicto eo ꝙ eternitas ꝑꝑ ſui ſimplicitate aſſiſtit euo ⁊ tepori ⁊ cuilibet eoꝝ parti. lFons ſapīe. h̓ ꝯn̄r agit̉ de ema natiōe ſapīe exteriori: ꝑ hͦ ꝙ eiꝰ effectꝰ creaturꝭ cōicat̉. Et hͦ eſt qd̓ d̓r. Fons ſapīe.i. ex qͦ deriuāt̉ effectꝰ ſapīe: tāqͣꝫ qͥdaꝫ riuuli eſt ſupple. m Uerbū dei. qd̓ idē eſt cū ſapīa genita. n In excelſis. nā pͥmo fuit ī angel̓ ſanctꝭ: ⁊ ꝯn̄r ī alijs creaturꝭ