Liber Incipit liber Eccl̓iaſticꝰ. Capl̓m. j. o Mnisª ſapīa aᵇ do­mino deo ē: ⁊ᶜ il­lo fuit ſꝑͤ: eſt ante euū. Ha renamᵐ maris pluuie guttas in alijs: aliqͦ libri habēt. Inſtruere mores.i. ſe alios in moribꝰ īfor­mare: ad qd̓ eſt multū vtilis liber iſte. Qui ẜm legē dn̄i ꝓpoſuerunt vitam agere ⁊c. Explicit qualiſcūqꝫ expoſitio iſtius Prologi. Poſtilla fratij Nicolai lyra ſuꝑ Eccleſiaſticū īcipit felicit̓. Ca. i. Mnis ſa­pientia a o dn̄o deo ē Hic īcipit lib̓ Eccleſi aſticꝰ fuit hebraice ſcriptꝰ: vt pꝫ Hiero. ī eiꝰ ꝓlogo ſuꝑ ꝑabo­las ſalomōis. Et dicūt aliqͥ: iſte ſcriptor fuit ieſus filius ioſedech: ieſus filiꝰ ſirach eiꝰ nepos trāſtulit hebreo ī grecū. Sꝫ videt̉ verū: ſcriptor huiꝰ libri.. l. c. fac̄ mētionē de ſymone filio onie ſatꝭ ꝓlixe fuit ſūmꝰ ſacerdos pꝰ mortē ieſu filij ioſedech magnū tēpꝰ. inter ip̄os fuerūt quīqꝫ ſummi ſacerdotes.ſ. ioachim. eliꝫ aph. iu­das. iohānas. onias. Et dicēdū pͥmꝰ ſcriptor fuit ieſus filius ſi rach nepos eiꝰ: ſil̓r fuit iudeꝰ ſciuit grecū: trāſtulit qͦꝫ hebreo ī grecū: vt pꝫ ī ꝓlogo huiꝰ libri. Et huiꝰ trāſlatorꝭ nomē ꝓpriū ibi ta cet̉. Igit̉ ſi ī ꝓceſſu huiꝰ poſtill̓. dicat̉ auctor huiꝰ libri ſcripſit ip̄ꝫ grece: ītelligit̉ de trāſlatore. Sꝫ pͥmꝰ pͥncipal̓ ſcriptor ſub deo fuit ieſus filiꝰ ſirach: vt hr̄. ī ꝓlogo huiꝰ libri etiā.. l. c. In quo li bro nos īduc̄ ad amorē ſapīe: accipit ſapīaꝫ ꝓut īcludit oēꝫ ꝟtutē ſic̄ accipit̉ ī libro ſapīe. Diuidit̉ āt iſte liber ī duas ꝑtes. In pͥma in­duc̄ ad amorē ſapīe rōcinādo. In ſcd̓a exēplificādo: īcipit. xliiij. c. Prīa adhuc ī duas: pͥmo declarat auctor ſapīe pͥncipiū. ſcd̓o īdu cit ad eiꝰ exercitiū. c. iij. Circa pͥmū ſciēdū: duplex ē pͥncipiū ſapien tie. Unū effectiuū qd̓ ſe tenet ex ꝑte dei. Aliud diſpoſitiuū qd̓ ſe tenet ex ꝑte noſtri: ad ſapīaꝫ ex ꝑte noſtri reqͥrit̉ actꝰ liberi arbitrij: pri mo ponit̉ pͥmū. ſcd̓o ſcd̓m. ibi. Timor dn̄i ⁊c. Ad euidētiā pͥmi etiaꝫ alioꝝ dicēdoꝝ: ſciēdū ſapīa duplicit̓ accipit̉ qͣꝫtū ſpectat ad ꝓpo­ſitū: diuīa.ſ. hūana. diuīa ꝟo accipit̉ duplicit̓.ſ. eēnalit̓ ꝑſonalit̓. ꝓprie ſapīa genita d̓r. ē idē verbū diuinū: ꝯn̄s ē filij ꝓpriū Pot igit̉ dubitari de ſapīa loqͥtur actor īfra. xxiiij. Et dixerunt aliqͥ de ſapīa hūana eo ſubdit̉ ī hac ꝑte. Prior oīm creata ē ſa­piētia. creatio ꝟo hꝫ locū ī deo. Sꝫ ꝯͣ apparet qd̓ ī textu d̓r. a Om̄is ſapīa a dn̄o deo ⁊c. qd̓ eſt mēſura īcorruptibiliuꝫ. ꝑꝑ qd̓ ante ip̄m ē alia mēſura niſi eternitas: ꝯn̄s loqͥtur de ſapīa di­uina ſola ē eterna. ꝑꝑ qd̓ dixerūt alij loqͥt̉ ſapīa dei eēntial̓r di cta. Sꝫ cōtra videt̉ textꝰ d̓r. Oīs ſapīa a do. d̓o ē. ꝟo ab aliqͦ ꝯpetit eēntie diuīe: ſꝫ tm̄ ꝓcedēti ꝑſone. Itē īfra. xxiiij. actor loquēſ ī ꝑſona huiꝰ ſapīe dicit. Ego ex ore altiſſi. ꝓdij: pͥmogenita an̄ omnē creaturā. Prodire ꝟo ex ore altiſſimi modū geniti vel nati ē ꝓpͥū filij: ē ſapīa genita: ꝑꝑ qd̓ cōiꝰ d̓r: actor loqͥt̉ de ſapīa genita: cu ius pͥmo deſcribit̉ emanatio interior. ſcd̓o exterior. ibi. Fons ſapiētie Prīa diuidit̉ ī tres ꝑtes: qꝛ pͥmo ponit̉ emanatiōis ꝯſub̓alitas et̓ nitas. ſcd̓o eiꝰ īcōprehēſibilitas. ibi. Harenā. tertio pͥmitas. ibi. Pri or oīm. Circa pͥmū d̓r. a Oīs ſa.i. filiꝰ cuiꝰ ꝓpriū eſt ſapīa d̓i geīta: eꝰ attributū ſeu appropriatū ſapīa eēntial̓r dicta: ſic̄ attribu pr̄is ē potētia. d̓r ēt filiꝰ: oīs ſapīa: qꝛ cōtinet ſuꝑeminēter om nes modos altitudīes noticias ſapīe create. b A dn̄o deo ē id eſt ꝓcedēs a deo pr̄e diſtīctꝰ ī ꝑſona. c Et il. fu. indiſtīctus ī eēntia. d Sꝑ ē āte euū. ī on̄dit̉ huiꝰ emanatiōis eternitas earenā marꝭ. ꝯn̄r on̄dit̉ ſapiētie genite īcōp̄hēſibilitas: ē . i. a pͥori cognoſcibilis a nob̓ ī pn̄ti ſꝫ ſolū poſteriꝰ.i. effectꝰ: ī­proportionabiliter diſtāt a ꝑfectiōe ip̄iꝰ. Et ſi cōp̄hederēt̉ ta­ ſapīa ꝑfecte attīgeret̉: tn̄ eiꝰ effectꝰ ſūt a nob̓ īcōp̄henſibi les: ſic̄ pleniꝰ fuit on̄ſuꝫ ſuꝑ illud Ecc̄es. i. Cūcte res difficiles: nec eſt poſſit eas explicare ẜmone: ml̓to minꝰ dei ſapīaꝫ. Sꝫ qꝛ poſſꝫ ali qͥs credere: ſaltē aliq̄ creature eēnt ab hoībꝰ cōp̄hēſe: ponit exē­plū de aliqͥbꝰ de qͣrū īcōp̄hēſiōe notū ē oībꝰ. d. e Harenā maris c. qͥs dinūerauit. q. d. nullꝰ hoīm: de duobꝰ pͥmis ē manifeſtū. De tertio ꝟo poſſet dubitari. āni a pͥncipio mūdi ſūt nūerati: ꝯn̄s mēſes dies pn̄t nūerari. Ad qͦd dicēdū: āni ſunt nūerati certi­tudinal̓r p̄ciſe: qd̓ pꝫ pͥmo. qꝛ. lxx. interp̄tes ml̓to pl̓es ānos cōpu­tāt ab initio mūdi qͣꝫ in libris hebreis habeat̉. Ite ī libris hebraicis cōputāt̉ āni ẜm vitaſpa. vt hr̄ Gen̄. v. Et iterū ẜꝫ tꝑa regū. vt pꝫ ī li­bris regū: ꝑalip. ī tali ꝟo cōputatiōe frequēter vnꝰ ānꝰ duobus cōputat̉ ecōuerſo: vt frequēter oſtēſuꝫ ē ī ſuperioribꝰ libris. Iterū dies ſeculi: ꝗs dinūerauit. al­titudinēˣ celi latitudinē terre ꝓfundū abyſſi: ꝗsˣ dimēſus ē. Sapīaꝫᵍ dei p̄cedētēʰ om̄ia ꝗs īueſtigauit. Priorˡ oīm cre ata ē ſapīa: ⁊ᵏ ītellectꝰ pruden a reditu captiuitatꝭ babylonice vſqꝫ ad xp̄m hr̄ aliqͣ nūera­tio ſacrā ſcripturā. Et ideo ꝓpter tātā varietatē bn̄ d̓r di­es ſeculi ſunt ab aliqͦ hoīe nūerati certitudinal̓r p̄ciſe. f. Altitudinē celi ⁊c. ꝓfundū abyſſi.i. occeani. f Quis di mēſus ē. qͣſi dicat: nullꝰ hoīm. Et de duobꝰ pͥmis ē manifeſtuꝫ De tertio ꝟo di­cēdū: lꝫ ꝓfun­ occeani ſit ſuratū a nautꝭ in aliqͥbꝰ loqꝭ aride ꝓpinqͥs: tn̄ in om̄ibꝰ ſꝫ ī paudꝭ reſpectiue: in qui bus ē mare naui gabile: ideo ꝯclu dit. g Sapīaꝫ dei. genitā. h Precedētē oīa. qꝛ ꝟbū qd̓ eſt idē ip̄a oīa facta ſūt. Ioh̓. i. ꝟo effectiua p̄cedit ſuos effe ctꝰ. i Prior oīm. ꝯn̄r on̄dit̉ ſapīe genite pͥoritas. Scien tn̄ aliqͥ iſtā lr̄aꝫ exponūt de ſapīa genita ī īcarnatiōe: ec dr̄. Prior oīm creata ē ſapīa. creari ꝟo ſibi cōpetit: niſi rone nature hūane creatura ē. Sꝫ ꝯͣ arguit̉: qꝛ lꝫ ſapīa ge­nita rōne hūanitatꝭ aſſūpte poſſit dici creata. ſic̄ d̓r Ioh̓ i. ver­ caro factū ē. tn̄ p̄t dici pͥor creatura: vel por creata an̄ tp̄s īcarnatiōis multa fuerūt creata. Ad qd̓ rn̄dēt accipit̉ pͥoritas duratiōis: ſꝫ auc̄tis dignitatꝭ: humani­tas xp̄i ꝑꝑ vnionē ad ꝟbū plenitudinē gr̄e facta ē dignior bus creaturꝭ. Et loqͥtur b. Iohā. baptiſta de xp̄o Ioh̓. i. Poſt me venit vir.ſ. xp̄s: an̄ me factꝰ ē: tꝑe ſꝫ dignitate: qꝛ factꝰ ē ſuꝑior p̄latꝰ meꝰ. vt exponūt ſancti. Sed lꝫ hoc dictū habeat bonū ītellectū tn̄ videt̉ ꝓcedere ẜm mētē auctorꝭ hꝰ libri: īfra. xxiiij. loquēs ī ꝑſona huiꝰ ſapīe dic̄. Ab īitio an̄ ſecula creata ſum. Ex pꝫ creationē huiꝰ ſapīe vocat in carnationē: facta ē ī tꝑe: ſꝫ eiꝰ emanationē eternā a pr̄e: lar ge loquēdo d̓r creatio īqͣꝫtū filiꝰ accipit a pr̄e: ſic̄ creatio­ accipit̉: aūt qͣꝫtū ad creatio ē de nihilo: eaꝫ accipit̉ ī diuerſitate eēntie. filiꝰ ī diuīs ē de ſub̓a patris: accipit idē pr̄e. Et ē aliqͣl̓r ſil̓is modꝰ loquēdi: ſic̄ cuꝫ d̓r aliqͥs īperator vel rex creari: creatio eſt de nihilo: nec per accipit̉ aliqͦd nouū abſolutū: vt cōius d̓r: ſꝫ tm̄ relatio noua domī ad ſubditos. Et pꝫ ad argumētū qd̓ fiebat ſuperius ex hac auc̄te. Dicēdū igr̄ ſic̄ p̄dictū ē: ponit̉ emanationis ſapīe genite qͥdā pͥmitas reſpectu oīs alteriꝰ emanatiōis: ſo creaturarū: ſꝫ etiā ſpūſſctī: eo loquēdi emanatio filij d̓r pͥma: ſpūſſctī ſcd̓a: ſic̄ ſpūſſanctꝰ d̓r ī trinitate tertia ꝑſona: lꝫ enī ī diuinis ꝑſonis earū emanatiōibꝰ ſit pͥus poſteriꝰ duratiōe vel natura: tn̄ ē ibi ẜm aliqͦs pͥoritas poſterioritas originis: qꝛ vna ꝑſona ē ab alia: ecōuerſo: ẜm omnes eſt ibi prioritas poſterioritas ẜm noſtrū modum ītelligēdi: nam emanatio ꝟbi pintelligit̉ emanatiōi amorꝭ. Sic igr̄ d̓r. i Prior oīm creata ē ſapīa.i. eternā generationē ꝓducta iſte ſit ītellectꝰ auctorꝭ: videt̉ ex qd̓ īfra. xxiiij. Auteqͣꝫ ī ꝑſona huiꝰ ſapīe loquēs diceret. Ab initio ante ſecula creata ſuꝫ. p̄­miſit dicēs in ꝑſona eiuſdē ſapīe. Ex ore altiſſimi ꝓdij pͥmoge nita an̄ oēm creaturā. īſinuās huiꝰ ſapīe creatio ē ali ud qͣꝫ eiꝰ eterna ꝓceſſio. Locutiōes tn̄ iſte ꝯſtl̓es ſunt extē dēde: ſꝫ magꝭ cauēde a fidelibꝰ: qꝛ fauere vident̉ errori Arrij dixit dei filiū eſſe pͥmā creaturā: ſi tn̄ īueniātur ī dictis ſctōꝝ vl̓ libris ſacre ſcripture canonicis: vel canoniqꝭ: receptꝭ tn̄ ab ec cleſia ad legēdū: qͣlis ē iſte: vt dic̄ Hiero. ī ꝓlogo galeato: pie ſunt exponēde. k Et ītellectꝰ prudētie ab euo. Eſt āt ītelle­ctus habitꝰ pͥncipioꝝ. Itē oēs morales ꝟtutes ꝯnectūtur pru dētie: pͥncipia ꝟtutū moraliū dicūt̉ pͥncipia prudētie: igit̉ qꝛ noticia hoꝝ pͥncipioꝝ ſuꝑeminēter ē ī ſapīa genita: dicit̉. Intellectꝰ prudētie ab euo.i. ab eterno. euū em̄ ē qͣſi mediū int̓ eternitatē tp̄s: ꝑꝑ qd̓ aliqn̄ ponit̉ tꝑe: aliqn̄ eternita­te: eo mediū participat vtroqꝫ extremo. p̄t ēt dici ab euo ꝓprie dicto eo eternitas ꝑꝑ ſui ſimplicitate aſſiſtit euo te­pori cuilibet eoꝝ parti. lFons ſapīe. ꝯn̄r agit̉ de ema natiōe ſapīe exteriori: eiꝰ effectꝰ creaturꝭ cōicat̉. Et eſt qd̓ d̓r. Fons ſapīe.i. ex deriuāt̉ effectꝰ ſapīe: tāqͣꝫ qͥdaꝫ riuuli eſt ſupple. m Uerbū dei. qd̓ idē eſt ſapīa genita. n In excelſis. pͥmo fuit ī angel̓ ſanctꝭ: ꝯn̄r ī alijs creaturꝭ