Prologus tia. Un̄ mgr̄ qui pr̄m ſnīas breui volumine cōpilauit: in cuiꝰ vo luminis expoſitione doctores poſtremi ſeu ſcriptores om̄ia quo dāmodo theologica introduxerūt in huiꝰ ſenſus lr̄alis teſtimonijs totū ſuū opus fundauit. dicit.n. in ſuo ꝓlogo ſic. Volumen deo preſtante cōpegimꝰ ex teſtimonijs veritatis ineternū funda tis. Cōſtat aūt ꝙ teſtimonia veritatis ineternū fundata ſunt teſtimonia ſacre ſcripture ẜm lr̄alem ſenſum ſūpta: ex quo ſenſu ſolo teſtimoniū pōt accipi ſeu argumentū ẜm aug. vbi ſupra. Sed circa hoc cōſiderandū ꝙ nō oīa que ẜm ſenſum lr̄alē ex ſacra ſcri ꝯtura habētur ſunt īmediata: ſic ꝙ ex primaria lr̄aꝝ ſignificatio ne intelligātur: ſed requirit̉ qn̄qꝫ additio alicuius veri: ex quo ve o adiūcto ſenſui lr̄ali aliud veꝝ deducat̉: ſicut cū chriſtꝰ Lu. xx. ca. ex teſtimonio lr̄e dicētis. Deus Abrahā: deus yſaac: deꝰ īacob. cōcludit cōtra ſaduceos aliā vitā eē negātes hominū poſt preſentem: ſic arguens. Eſt deus mortuoꝝ vel viuoꝝ. q. d. cuꝫ ex ſenſu lr̄ali habemꝰ de deo ꝙ ſit deus abrahā ⁊c. Et rō dictat: ꝙ deus dr̄ eſſe deus reſpectu alicuius exiſtentis in reꝝ natura. ergo ſequit̉ ꝙ abrahā ⁊ yſaac eſſent in reꝝ natura: qd̓ negabant ſadu ei. Cōſtat aūt ꝙ hec cōcluſio nō deducit̉ ex ſenſu illius lr̄e. deus abrahā: deus yſaac ⁊c. niſi addat̉ alia ꝓpoſitio vera ſupradc̄a ſic pꝫ intentū. Et pōt etiā cōtingere: ꝙ talis ꝯcluſio ex vna deductione vel pluribus ſucceſſiuis ex ſacra lr̄a cōcludat̉: ſicut con ingit in ſcientijs ſeu artibus humanis liberalibus: ꝙ alique cō cluſiones ſtatim a primis principijs naturaliter notis deducun tur. Alie vero ex multis medijs inuicē ordinatis vt eſt manifeſtū Senſus ergo litteralis verus qui ex primaria ſignificatione lr̄e cōſurgit dicendus eſt primus ſenſus lr̄alis. Alij vero ſubſequen tes ſunt ſenſus ſecundarij quorum certitudo a certitudine primi ſenſus dependet: qui ſenſibus ſecundarijs eſt certior: ſicut prima principia naturaliter nota ceteris ab eis deductꝭ certiora ſūt: quequidē cōſideratio attēdenda eſt in multis paſſibus ſacre ſcri pture. Circa quartū.ſ. cū plures ſenſus de vna auctoritate ſa cre ſcripture lr̄ales tradūtur quis illoꝝ alijs ſit preferēdus: dicen dū ꝙ in hoc nō videtur ꝙ poſſit dari vnica regula generalis: ſed ſunt quedā certa hic cōſideranda preſuppoſitis his que ſupra ī articulo primo de ſenſu lr̄ali dicūtur. Primū eſt ꝙ ille ſenſus videtur preferendus cuius ſnīa magis īnititur rationi. Vnde in de cretis. di. xx. c. decretales. quo em̄ quiſqͣꝫ magis rōni īnitit̉ eo ma ioris auctoritatis eiꝰ verba eē vidētur. Itē ſenſus ille videt̉ alijs preferēdus eē qui magis cōſonat lr̄e. Un̄ ẜm Augu. in. iij. de do ctrina chriſtiana. Dubia ſunt determināda ẜm ſnīam que d̓ ſcripturaꝝ planioribus locis accipit̉. Cōſtat aūt ꝙ planiora loca ſunt illa que planius littere cōſonant. Itē perferēdus eſt ceteris paribus ſenſus lr̄alis qui a ſanctis doctoribꝰ tradit̉ ceteris ſenſi bus ab alijs expoſitoribꝰ traditis. vn̄ in decretꝭ ca. allegato ī ſacraꝝ lr̄arum expoſitionibus ſancti doctores ſummis pōtificibꝰ preponūtur: ⁊ a fortiori alijs ſcriptoribꝰ. Itē vbi duo ſenſus lr̄e habētur quoꝝ neuter repugnat eccleſie auctoritati nec recte ratio ni: vnus tn̄ tradit̉ a catholicis ⁊ alius ab infidelibꝰ: tūc preferēdus eſt ſenſus catholicoꝝ: tuꝫ qꝛ magis preſumendū eſt ꝙ illi qͥ in gremio eccleſie ſunt: cui chriſtus ꝓmiſit ſpm̄ veritatis: verū in tellectū ſacre ſcripture habeant qͣꝫ infideles qui veritati fidei cōiter aduerſant̉: tum ne ad hoc det̉ infidelibꝰ occaſio credēdi ꝙ ip̄i melius ſacram ſcripturā exponāt qͣꝫ catholici. Vnde Leo papa in quadā epl̓a ad ep̄m alexādrinuꝫ dicit: ꝙ inimici crucis chriſti factis ⁊ verbis noſtris inſidiātur. ideo nullā eis vel tenuē occaſi onē demus: qua ratione videt̉ ꝙ cū aliqua lr̄a ſacre ſcripture eodē mō exponit̉ a catholicis ⁊ ab infidelibꝰ: tūc auctoritas tal̓ ex poſitionis attribuenda eſt catholicis ⁊ nō infidelibus rōne p̄dicta: preſertim ſi talis expoſitio prius emanauit a catholicis: cuius cōtrariū reperit̉ aliquo mō in poſtil. ſicut pꝫ. jͣ. Gen̄. i. vbi q̄ri tur: quare in ſcd̓a die nō dr̄: ⁊ vidit deꝰ ꝙ eſſet bonū ſicut in alijs diebus: qꝛ tn̄ vbi pluralitas ſenſuū lr̄aliū occurrit raro contingit ꝙ vnus p̄dictoꝝ ſenſuū ceteris precellat ẜm oīa dicta: ſed potiꝰ vnus illoꝝ ſenſuū precellit vno modo: ⁊ aliꝰ alio. Idcirco in talibus videt̉ habere locū illud ad Roma. xiiij. Unuſquiſqꝫ in ſuo ſenſu abundet: ſalua ſemper ſanctoꝝ reuerētia ⁊ auctoritate. Cir ta quintū.ſ. an̄ ex quolibet ſenſu lr̄ali ſacre ſcripture poſſit ſumi ef ficax argumētū. dicendū ꝙ lꝫ a ſolo ſenſu lr̄ali ſacre ſcripture poſ ſit ſumi efficax argumentū: vt pꝫ per Aug. vbi ſupra. nō tamē ex quolibet ſenſu lr̄ali ſacre ſcripture ſumit̉ efficax argumētū: nā cū ſint multi textus in ſacra ſcriptura qui diuerſimode etiam a ſanctis doctoribus exponūtur: vt ſupra articulo tercio. ſequit̉ ꝙ ex nullo talium ſenſuum poſſet ſumi efficax argumentū: qꝛ ſic argue ret̉ quaſi a diſiūctiua ad alterā parteꝫ. Un̄ tamē ſi hmōi ſenſus diuerſi in aliquo cōcordāt: pōt ſumi inde efficax argumentū: ſaltem in hoc in quo cōcordāt: ſicut Dan̄. ix. in cōputatiōe. lxx. heb domadaꝝ. vbi lꝫ expoſitores taꝫ hebrei ꝙͣ latini diuerſimode ſe habeant: nō ſolū in termino in quo hebdomade habent initiuꝫ. ſed etiā in ꝓgreſſu cōputationis: qꝛ tn̄ ẜm oēs terminus vltimꝰ eaꝝ iam lōge tranſiuit in p̄teritū. ideo ex ip̄a auctoritate argumē tū efficax ſumit̉ ad cōcludēdum chriſtū iam veniſſe: vt ibidē patebit. Ex quibus ſequit̉ ꝙ cū ſenſus lr̄alis ſacre ſcripture in quibuſdam locis nō ſit idē apud oēs. iō pōt cōtingere ꝙ ex aliquo ſenſu lr̄ali poſſet ſumi argumentū validū cōtra quoſdā: puta cō tra tenētes eūdem ſenſum lr̄alem: ex quo tn̄ ſenſu non pōt ſumi ar gumentū validū cōtra alios.ſ. tenētes aliā expoſitionem ſeu ſen ſum lr̄alem: quequidē diuerſitas ſepius cōtingit inter nos ⁊ infideles. Sunt.n. aliqui textus ſacre ſcripture quoꝝ ſenſus qui ē lit teralis ⁊ verus apud catholicos nō ſufficit vt ex eo ſumatur efficax argumentū cōtra infideles ſeu hereticos: ſed ex hoc nō tollit̉ qͥn talis ſenſus catholicoꝝ ſit verꝰ ⁊ lr̄alis apud catholicos cen ſendus. verbi gr̄a: cū pſalmiſta dicit. Verbo dn̄i celi firmati ſunt ⁊c. Senſus verꝰ ⁊ lr̄alis apud catholicos ē: ꝙ verbo dn̄i. id ē filio patris celi firmati ſunt quequidē expoſitio apud catholicos eſt quaſi neceſſaria: etiā conſona huic qd̓ dr̄ Iohā. i. Et verbuꝫ erat apud deū ⁊ omnia per ip̄m.i. per verbuꝫ facta ſunt. Sed ex hoc ſenſu nō ſumitur argumentū efficax ꝯͣ infideles nō recipientes euangeliū. Illi.n. nō cōcedunt aliquā eſſe diſtinctionē realeꝫ in diuinis ſic vt ſit aliqua diuina ꝑſona eternaliter ꝓcedens ab alia per modū verbi mental̓. vnde cuꝫ dr̄. Verbo dn̄i celi firmati ſunt. Ip̄i dicūt ꝙ hic loquit̉ pſalmiſta more humano: ſicut cum de mandato alicuiꝰ dn̄i aliqua fiunt: dr̄ ꝙ ſunt verbo eius facta Sumit̉ tamē ex hac auctoritate argumentū validuꝫ apud fideles circa diſtinctionē perſonaꝝ in diuinis: ꝓut in pͥmo ſnīaꝝ di. ij. Ex quo ſequit̉ ꝙ catholicus exponēs hanc auctoritatē psͣ. de bet eā catholice exponere: non curās an ex ea poſſet ſumi efficax argumentū ꝯͣ infideles trinitatē negātes an̄ nō: quia nō oꝫ ꝙ ex quolibet ſenſu lr̄ali argumentū ſumat̉ apud oēs: vt iā dictuꝫ eſt qd̓ tn̄ poſtillator in hoc loco ⁊ alijs nōnullis locis vr̄ obſeruare: vt in ſuis locis patebit. vr̄ em̄ eſtimare ꝙ nō ſit ſenſus lr̄alis: niſi ille a quo ſumit̉ argumētū validū etiaꝫ ꝯͣ aduerſarios: qd̓ tn̄ nō eſt ſic intelligēdū vt dictū eſt. Circa ſextū.ſ. rn̄dēdo ad pͥncipale queſitū vr̄ dicendū ꝙ ſenſus lr̄alis poſſꝫ cōꝑari ad alios ſenſus dupl̓r. vno mō vniuerſaliter vel reſpectu totius ſacre ſcripture in cōi. Alio mō ꝑticulariter.ſ. ẜm quedaꝫ particularia loca ſacre ſcripture. ſi primo mō cōparet̉ ⁊ accipiat̉ ſacra ſcriptura ꝓ ut eſt pͥncipaliter ſpeculatiua: tūc ſenſus lr̄alis ẜm vnā cōſiderationē eſt eiuſdē dignitatis cū alijs ſenſibꝰ: ẜm vero aliā ꝯſidera tionē eſt ceteris dignior. Ad qd̓ ſciēdū ꝙ ſcīa ſpeculatiua dicitur aliā dignior ex duobꝰ. Uno mō ex dignitate materie: nā vt dicit ph̓s in. xi. de aīalibꝰ. minimū qd̓ pōt hr̄i de cognitiōe reꝝ altiſſimarū: deſiderabiliꝰ eſt qͣꝫ certiſſima cognitio que habet̉ de minimis rebus: ⁊ ẜm iſtā cōſiderationē ſenſus lr̄alis: ⁊ ſenſus ſpūal̓ ſacre ſcripture cōiter accepti eiuſdē ſunt dignitatis. de eodem em̄ tractat̉ ẜm vtrūqꝫ ſenſum.ſ. de deo ⁊ creaturis ꝓut in deū referāt̉ prima parte queſtione. i. Alio vero mō vna ſcīa dr̄ dignior alia ex certitudine ẜm quā illa ſcīa dr̄ dignior que certior eſt. ⁊ ẜꝫ hāc cōſiderationē manifeſtū eſt ꝙ ſenſus lr̄alis ſit dignior cū ſi ceteris certior. Tota em̄ certitudo alioꝝ ſenſuū ſacre ſcripture a certitudine ſenſus lr̄alis depēdet. vnde Auguſtinꝰ de doctrina chriſtianā. Nihil ē qd̓ occulte in aliquo loco ſacre ſcripture traditur qd̓ nō alibi manifeſte exponat̉. Cuius rō eſt: nā ſpiritualis expo ſitio ſemꝑ dꝫ habere fulcimentū ab aliqua lr̄ali expoſitiōe ſacre ſcripture: ꝓut in qd̓libeto ⁊ queſtiōe ſupra allegata plene tradi tur. ſi aūt cōꝑet̉ ſenſus lr̄alis ad alios ſenſus ẜm quedā particu laria loca ſacre ſcripture ſic manifeſtū eſt ꝙ in pluribꝰ locis ſēſus ſpūalis eſt dignior: ex eo ꝙ de altiori materia tractat: ſicut cū legit̉ de Abrahā Gen̄. xxi. ꝙ duos filios habuit ⁊c. qd̓ exponitur ab apl̓o Galath̓. iiij. ca. allegorice de duobꝰ teſtīs: vbi pꝫ ꝙ ſenſus allegoricus ille dignior eſt ꝙͣ ſenſus hyſtorialis illius lr̄e. ⁊ idē pꝫ de multis alijs. Si aūt accipiat̉ ſacra doctrina ꝓut comprehendit ſub ſe ſcīam practicaꝫ: tūc etiā ſenſus lr̄alis ⁊ ſpū alis duplici mō cōꝑari pn̄t.ſ. vniuerſaliter ⁊ particulariter: vt dictū
zum Hauptmenü