In additiones. deus. Cuius ratio eſt: nā ſenſus lr̄alis cuiuſcūqꝫ ſcripture eſt ille quem auctor intendit cū voces ſint eaꝝ que ſunt in anima paſſio nū note: vt in.i. perihermenias. Sꝫ cōſtat ꝙ auctor ſacre ſcriptu re eſt deus: ⁊ ſic pꝫ ꝙ ſenſus lr̄alis de quo agit̉: ē ille qui a deo in tendit̉: ⁊ per voces in lr̄a cōtētas ſignat̉. Ex quibꝰ ſequit̉ ꝙ ſenſus lr̄alis ſacre ſcripture nō debet dici ille ſenſus qui in aliquo re pugnat eccleſie auctoritati ſeu determinatōi: ꝙͣtūcūqꝫ ſenſus ta lis ſit cōformis ſignificatiōi lr̄e: talis em̄ ſenſus nō ſolū nō intē dit̉ ab auctore: ſed potiꝰ ē hereticus. vn̄ Hiero. Quicūqꝫ ſcriptu rā aliter intelligit qͣꝫ ſenſus ſpūſſancti efflagitat a quo ſcripta eſt hic hereticus appellari pōt: qd̓ intelligit̉ de illo qui ad hoc expo ſitionē ſacre ſcripture retorquet: qd̓ ꝯͣriat̉ ei qd̓ per ſpm̄ſanctuꝫ reuelatū ē: vt. ij. parte. q. xi. Sequit̉ etiā ꝙ nec habēdus eſt ꝓ ſenſu lr̄ali ille qui rōni recte repugnat: talis em̄ ſenſus non intendit̉ ab auctore.ſ. deo qui ē prima veritas: a quo oīs veritas deriuatur. ⁊ ideo Auguſtinꝰ ſuꝑ Gen̄. ad lr̄aꝫ: cū ſcriptura diuina multiplici ter exponi poſſit: nulli expoſitiōi ita preciſe aliquis inhereat: ꝙ ſi certa rōne cōſtiterit hoc eē falſum: ꝙ aliquis ſenſuꝫ ſcripture hūc aſſerere p̄ſumat. Ex hoc em̄ ſcriptura ab infidelibus derideret̉ ⁊ eis p̄cluderet̉ via credēdi. hec ille. Idē etiā ē dicēdū de ſenſu ſpū ali ſacre ſcripture: qui ꝑ ſignificationē reꝝ ꝑ voces in lr̄a ꝯtentas ſignificataꝝ habet̉.ſ. ꝙ talis ſenſus nō dꝫ repugnare auctoritati eccl̓e: nec recte rōni: qꝛ ſi ſic talis ſenſus ſpūalis nō eſſꝫ attribu endus ſacre ſcripture a deo qui eſt veritas ſūma reuelate. Circa ſcd̓m.ſ. an quilibet paſſus ſeu textus ſacre ſcripture exponatur .Dicit em̄ aug. ij. ſu quadruplici ſenſu ſupra tacto. Dicēdū ꝙ nō per Gen̄. in qͥbuſdā ſolꝰ ſenſus lr̄alis q̄rēdus eſt. qd̓ pꝫ manifeſte. Sūt em̄ multa in libris canonicis tam veteris teſtamenti qͣꝫ noui que nō habēt niſi ſenſum lr̄alem: qd̓ pꝫ in multis: ⁊ ſpāliter in duobꝰ preceptis charitatis: in quibꝰ tota lex pendet ⁊ ꝓphete vt habet̉ Math̓. xxij. Licet em̄ in his preceptis.ſ. Diliges dn̄m deū tuū ex toto corde tuo: ⁊ diliges ꝓxi. tuū ſi. te. ⁊c̄. multa conti neātur exponēdo ſeu exponibilia tā ad obiectū charitatis ꝙͣ ad eiꝰ actū interiorē ſeu exteriorē: ꝙͣ etiā ad eiꝰ ordinē ⁊ alia hmōi ꝑtinētia: oīa tn̄ illa ꝑtinēt ad ſenſum lr̄alem tm̄. nō em̄ in hoc loco res ſignificate ꝑ hac vocē deꝰ: ſeu ꝑ hāc vocē ꝓximꝰ: ⁊ hāc vocē diliges: iteꝝ res alias ſignificāt a quibꝰ rebuſ ſic ſignatis ſenſus ſpūalis vltimus accipiat̉. vn̄ totū qd̓ in expoſitiōe hoꝝ p̄ceptorū tradit̉: ad ſenſum lr̄alē eoꝝ tm̄modo pertinet: ⁊ ſic cōiter de ali is preceptis moralibꝰ ve. te. ex multis alijs paſſibꝰ quos cā breuitatis omitto. In euāgelijs etiā multa tradūtur quibus nō oꝫ aſſignare ſenſum myſticū ſed tm̄ lr̄alē: ſicut in his que tradūt̉ vt precepta: vt cū Ioh̓. xiiij. ca. dr̄. Credite in deū ⁊ in me credite: ⁊ ſimilibꝰ. Sil̓r in his que dātur vt cōſilia: ſicut cū dr̄ Math̓. xix. Si vis ꝑfectꝰ eē vade ⁊ vēde oīa que hēs ⁊ da pauꝑibꝰ. in qͥbꝰ ⁊ ſil̓ibꝰ nō ē querēdus ſenſus ſpūalis: qͥ ex rebꝰ ſignatis ꝑ voces accipiat̉: ſed tm̄ ſenſus lr̄alis qui ex ſignificatiōe vocū accipitur: vt eſt manifieſtum. Similiter cum Lu. viij. c. Chriſtus interpre tatur parabolam ſuam dicens. Semen eſt verbum dei ⁊c. manifeſtū eſt ꝙ illa verba interpretatiua nō oportet ꝙ habeant ali os ſenſus ſpūales: cū ipſamet interpretatio ſit expoſitiua ꝑabole p̄cedentis. Sil̓r epl̓e pauli que vna de p̄cipuis partibꝰ no. teſ. cenſeri debēt: ꝑ totū fere ſenſum lr̄alē tm̄modo habēt. Loquit̉ em̄ ibi tanqͣꝫ doctor vniuerſalis eccleſie exponēs ⁊ cōcordans vtrū qꝫ teſtm̄. lꝫ.n. in ipſis epl̓is ꝓfunda ⁊ difficilia ad fidē ꝑtinētia ⁊ ad vtriuſqꝫ teſtamēti declarationē tradantur: nō tn̄ allegorice vel anagogice tradūtur: ſed tm̄ lr̄aliter. ipſe em̄ hyſtorialit̓ loquē do ſeu lr̄aliter on̄dit de quibuſdā ſcripturis qūo ſint intelligēde in ſenſu ſpūali: vt cū Galath̓. iiij. ca. dicit d̓ duobꝰ filijs abrahe que ſunt per allegoriā dicta. Nō ergo verba apl̓i ſunt allegoricā da ſeu moralizāda ⁊ hmōi: ſed potiꝰ enucleanda: vt ex ipſis veri ſēſus lr̄ales extrahāt̉: ex quibꝰ diſcurſiue ꝓcedēdo multa magna ⁊ ꝓfunda inferūtur argumentatiue: ſicut in alijs ſcientijs huma nis ex certis ⁊ veris pͥncipijs multa diſcurſiue inferūtur: ꝓut pꝫ in pͥma parte. q. i. ar. viij. q̄quidē oīa ad lr̄alem ſenſum ꝑtinentia quo recte deducūtur: ⁊ ſic pꝫ ꝙ nō quilibet paſſus ſacre ſcripture quadruplici ſenſu ſit exponēdus. Sed ꝓut ſanctus Tho. notabiliter tradit. x. quolibeto. q. xiiij. Sacra ſcriptura qn̄qꝫ exponē da ē iſtis quatuor ſenſibꝰ: qn̄qꝫ tribꝰ: qn̄qꝫ duobꝰ: qn̄qꝫ vno tm̄ vn̄ ea que ẜm lr̄alē ſenſum ad facta vete. teſta. ſpectat: pn̄t quatuor ſenſibꝰ exponi. ſil̓r ea que ad lr̄am de chriſto capite dicūtur pn̄t exponi lr̄aliter d̓ chriſti geſtis. ⁊ allegorice referēdo ea ad cor pus eius myſticū ⁊ moraliter ea referēdo ad actus nr̄os qui ẜm ipſum debent regulari: ⁊ anagogice inqͣꝫtū in ipſo chriſto eſt nobis iter glorie demōſtratū. illa aūt que ẜm ſenſum lr̄alē dicuntur de eccleſia ꝑ ſit exponi moraliter ⁊ anagogice. ea vero que ẜm lit terā moraliter dicūtur: nō cōſueuerūt exponi niſi anagogice. Illa vero que ẜm ſenſum lr̄alem pertinēt ad ſtatū glorie: nullo alio ſenſu cōſueta ſunt exponi eo ꝙ ipſa nō eſt figura alioꝝ: ſed ab oī bus alijs figurata: quequidē oīa ⁊ alia ad hoc pertinētia pleniꝰ in predicta queſtione declarātur. Circa terciū ſcilꝫ. An cuiuſti bet paſſus ſeu textus ſacre ſcripture ſit tm̄ vnꝰ ſenſus lr̄alis: ⁊ vī ꝙ nō. Nā ẜm Aug. in li. de vti. cre. ad ſenſum lr̄alē ꝑtinēt tria. qͦꝝ primū eſt: cū lr̄a ſimpliciter exponit̉: ⁊ hūc dicūt ſenſum hyſtoricū. Scd̓m ē ꝙ cā huius qd̓ in lr̄a cōtinet̉ aſſignat̉ ſeu exponitur quē ſenſum vocat ethymologycū. Terciū eſt: cū veritas illiꝰ littere oſtendit̉ veritati alteriꝰ ſcripture nō repugnare: quē vocat ana gogicū. verbigr̄a: cū legit̉ Gen̄. ij. ca. Edificauit dn̄s deꝰ coſtaꝫ quā tulerat de Adā in mulierē ⁊c. Senſus hyſtoricus illiꝰ dicti eſt cū ſimpliciter exponit̉ qd̓ in lr̄a cōtinet̉. Senſus vero ethymo logicus eſt: qn̄ reddit̉ cā quare de latere viri formata ſit mulier ⁊ nō de alia parte corꝑis: ſimiliter quare dormienti ⁊ nō vigilanti ſubtracta ſit coſta: ꝓut tractat̉ in ſcd̓o diſtinctione. xviij. Senſus vero anagogicus eſt: cū oſtēdit̉ ꝙ veritas huius dicti nō repugnat veritati alterius ſcripture: vbi dr̄ Gen̄.i. ca. de creatione hoīs: maſculum ⁊ feminā creauit eos. Ex qua lr̄a apparet ꝙ ſil̓ in eodem tēpore fuerūt maſculus ⁊ femina humane ſpeciei creati ⁊ non ſucceſſiue ſic vt femina eſſet poſt creationē maſculi de latere eius ſubtracta. Sed bn̄ attendenti ex hac cōſideratione Aug. nō habetur ꝙ ſub ſenſu lr̄ali cōtinētur tria genera expoſitionum ſic ꝙ quelibet illaꝝ ſit ſenſus lr̄alis ꝓprie. Sed pͥma expoſitio ē tm̄ ſeuſus lr̄alis. ſcd̓a eſt redditiua cauſe ipſius lr̄alis ſenſus. ter cia vero eſt ſolutiua cōtrarietatis illius. vn̄ ſcd̓a ⁊ tercia expoſitio lꝫ pertineant ad ſenſum lr̄alem eo ꝙ per eas magis perficitur ſeu elucidat̉: nō tn̄ ſunt ſenſus lr̄ales ꝓprie dicendi. De quibus tribus generibꝰ expoſitionū ad ſenſum lr̄alem pertinētiū pōt intelligi illud. ij. Eſdre. viij. vbi dr̄. Et legerūt in libro legis dei aꝑ te ⁊ diſtincte: ⁊ appoſuerūt ad intelligendū. In hoc.n. qd̓ dr̄ legerūt in libro aperte. poteſt intelligi ip̄a expoſitio lr̄e: que eſt qua ſi ianua omniū expoſitionū ſequētiū: ſine cuius apertione nō po teſt quis recte intrare ad alias expoſitiones. Cū aūt dicit̉. Et di ſtincte. intelligit̉ ſenſus anagogicꝰ ab aug. noīatus: qꝛ ꝑ ꝓprias ⁊ veras diſtinctiones ſoluūtur cōtrarietates que qn̄qꝫ apparēt. In hoc aūt qd̓ ſequit̉. Et appoſuerūt ad intelligendū. pōt intelligi noticia cauſe legis ſeu hyſtorie: vel alicuiꝰ dicti ſacre ſcriptu re: cū.n. intelligere ſit intus legere: ille qui ꝑ cognitionē affectꝰ deuenit ad noticiā cauſe ꝓprie dr̄ intelligere: qui quidē ſenſus voca tur ab aug. ethymologicus. Sed vlteriꝰ attendendū ꝙ ſub quo libet genere predictaꝝ triū expoſitionū ad lr̄alē ſenſum vt dictum eſt pertinentiū: pn̄t eē multe ſpēs. pōt.n. nō ſolū vna cā: ſed plures cauſe vnius dicti aſſignari. ſil̓r ⁊ nō ſolū vno mō ſoluere cōtrarietates ſed pluribꝰ vt manifeſtū eſt. Itē quātum ad ſimplicē expoſitionē ſcripture que ex primaria vocis ſignificatiōe conſur git: manifeſtū ꝙ plures ſenſus lr̄ales tradūtur nō ſolū ab expoſi toribus ſeu ſcriptoribus cōiter: ſed etiā a doctoribus ſanctis: vt pꝫ Gen̄.i. in quo loco vt magr̄ dicit in ſcd̓o. di. xiij. Quidaꝫ ſanctoꝝ patrū qui verba dei atqꝫ archana ſcrutati ſunt: quaſi diuer ſa vidētur ſcripſiſſe: ⁊ ſic pꝫ ꝙ nō cuiuſlibet textus ſacre ſcripture ſit tm̄ vnus ſenſus lr̄alis. Si aūt dicat̉ ꝯͣ hoc ꝙ lꝫ diuerſi di uerſos ſēſus attribuāt alicui lr̄e ſacre: nō tn̄ ex hoc ſequit̉ ꝙ ſint plures ſenſus lr̄ales talis lr̄e: ſed tm̄ ille eſt lr̄alis quē intēdit auctor. Ad hoc dicendū: ꝙ ẜm ſanctū Tho. pͥma parte queſtiōe. i. qꝛ auctor ſacre ſcripture deꝰ ē: qͥ ſil̓ oīa ſuo ſimplici ītellectu ꝯpre hendit: nō eſt incōueniēs vt aug. dicit in. iiij. confeſſ. ſi etiā ẜꝫ lr̄a lem ſenſum ſacre ſcripture plures ſint ſenſus: qd̓ intelligendum ē dū tales ſenſus ſint lr̄e ꝯformes: ⁊ ꝙ determinatiōi eccl̓ie ſeu recte rōni nō repugnēt: vt dictū ē. ſil̓r ⁊ ꝙ ſint inuicē cōpoſſibiles. Cū aūt ꝯtingat duos ſenſus lr̄ales ſecū incōpoſſibiles alicui ſa cre auctoritati atribui: neceſſe ē dicere ꝙ tm̄ alter eoꝝ ē lr̄alis: ſicut cū Dan̄. x. de principe regni perſaꝝ tradit̉ a btō Gregor̄. in moral̓. ꝙ eēt angelus bonꝰ qui regno perſaꝝ p̄ſidebat. alij vero dicūt oppoſitū: ⁊ ſic cōtingit in multis alijs. Itē attendēdū eſt ꝙ ſenſus lr̄alis ſacre ſcripture tāte capacitatꝭ ē ſeu ꝟtutꝭ: ꝙ ī eo cō tinēt̉ virtualit̓ oīa ad fidem ſeu bonos mores ⁊ virtutes pertinē
zum Hauptmenü