Seite
VI Ca. I Ainoꝫ ſuperiorbꝰ libris ſatis mihi ad uerſus eos videor diſputaſſe qͥ ml̓tos deos ⁊ falſos: qͦs eſ ſe inutilia ſimulacra vl̓ īmū dos ſpūs ⁊ ꝑnitioſa demōia vel certe creaturas nō crea torē veritas xp̄iana cōuincit ꝓpt̓ vite huiꝰ mortalis rerū­qꝫ t̓renaꝝ vtilitatē eo ritu ac ſeruitute q̄ grece latria d̓r: ⁊ vni vero deo debet̉ venerā­dos ⁊ colendos putāt. Et ni mie qͥdē ſtulicie vel ꝑtinacie nec iſtos qͥnqꝫ nec vllos ali­os qͣꝫticūqꝫ nūeri libros ſatꝭ eſſe poſſe qͥs neſciat? Nū ea putat̉ gloria vanitatis nul­lis cedere viribꝰ veritatꝭ: in ꝑniciē vtiqꝫ eiꝰ cui vitiū tā ī­mane dn̄atur? Nā ⁊ ꝯtra oēꝫ curantis induſtriā nō malo medici: ſꝫ egroti inſanibilis morbus inuictus ē. Hi ꝟo qͥ ea q̄ legūt vel ſine vlla vel n̄ cū magna ac nimia veterꝭ er roris obſtinatiōe intellecta: ⁊ ꝯſiderata ꝑpendūt: faciliꝰ nos iſto nūero t̓mīatoꝝ qui qꝫ voluminū pluſqͣꝫ q̄ſtionis ip̄iꝰ neceſſitas poſtulabat ſa tis feciſſe: qͣꝫ minꝰ diſſeruiſſe iudicabunt. Totamqꝫ inui­diam quā xp̄iane religioni d̓ huiꝰ vite cladibꝰ terrenarū­qꝫ cōtritione ac mutatiōe re rū imꝑit facere conant̉: nō ſolū diſſimulātibꝰ ſꝫ ꝯtra ſuaꝫ ꝯſciētiaꝫ fauentibꝰ etiā doctꝭ quos impietas veſana poſſe dit: oīno eſſe inanē recte co­Uinqꝫ ſuperioribus libris ⁊cͣ. Hic inci pit liber ſextus in quo de dijs ſeu con tra deos incipit nouꝰ tractatus. Nam in precedentibus quinqꝫ libris proba­uit beatus augu­ſtinus ꝙ cultus deorum non con fert ad felicitatē et proſperitatem vite preſentꝭ. In his vero quinqꝫ libris ſequentibꝰ oſtendit ꝙ nec eti am confert ad fe­licitatem future. Ad intellectū ve ro proceſſus quē beatus augſtinꝰ obſeruat in his quinqꝫ libris ſciē dum eſt ꝙ deorū duplex ē diuiſio vna quam ponit auguſtinus ſupͣ libro. iiij ca. xxvij. Cuius auctor eſt ſceuola pontifex qui dicit ꝙ vnuꝫ eſt genus deoruꝫ a poetis traditū. aliud a principi­bus ciuitatis. et aliud a ꝓhiloſo phis. Et ſcd̓m hͦ eſt triplex theolo gia videlicet pōe tica. ciuilis ⁊ phi fica. id eſt natura lis. que diuiſio ē etiam varronis. vt patebit infra. libro iſto capitu lo. v. Primo bea tus auguſtinus diſputat contra theologiam poe­ticam ⁊ ciuilem Secundo cōtra phiſicam. et hoc facit lib̓. viij. Se cundadiuiſio ſeu diſtinctio deoruꝫ ē ꝙ aliqui dij ſūt plebei quaſi infe rioris ordinis. et aliqui dij proce­res ſeu maiores vel ſelecti. id eſt ſuperioris gradus. Dij ſelecti dicun­tur quaſi ſeorſum electi. et patet iſta diſtinctio ſupra libro. iiij. ca. viij. et. ix. Primo ergo diſputat contra d̓ os plebeios principali intentione. Secundo contra deos ſelectos. ⁊ hoc facit in.vij. libro. Liber vero iſte ſextus continet duodecim capitula. In quorum pͥmo gitationis atqꝫ rationis ple­nāqꝫ leuiſſime temeritatis ⁊ ꝑnicioſiſſime anīoſitatꝭ dubi tare nō poterūt.ᵇ Nūc gͦ qm̄ b de inceps vt ꝓmiſſus ordo ex pedit etiā hi refellendi ⁊ do­cendi ſunt: qui nō ꝓpter iſtā vitam ſed ꝓpter illaꝫ q̄ poſt mortē futura ē: deos gētium qͦs xp̄iana religio deſtruit ſi­ue deſeruit colendos eē con tendūt: placet a veridico ora culo ſancti pſalmi ſumere ex ordiū diſputatiōis mee. Be atus cuiꝰ ē dn̄s deꝰ ſpes ip̄ius ⁊ nō reſpexit in vanitates et inſanias mendaces. Uerū­tn̄ in oībus vanitatibus inſa nijſqꝫ mendacibꝰ: lōge tole rabilius ph̓i audiēdi ſunt: qͥ­bus diſplicuerūt iſte opinio­nes erroreſqꝫ ppl̓oꝝ: qͥ ppl̓i cō ſtituerunt ſimulacra numini bus: multaqꝫ de eis qͦs deos īmortales vocant: falſa atqꝫ indigna ſiue finxerūt ſiue fi­cta crediderūt: ⁊ credita eo rum cultui ſacrorūqꝫ ritibus miſcuerūt. Cū his gͦ hoībꝰ qͥ ⁊ ſi nō libere p̄dicādo: ſaltem vtcūqꝫ diſputationibus muſ ſitādo talia ſe improbare te­ſtati ſunt nō vſqꝫ adeo incon uenienter queſtio iſta tracta tur. Utrū nō vnū deū qui fe cit oēm ſpiritalem corꝑalēqꝫ creatura: ꝓpter vitā que ꝑ mortē futura eſt coli oꝑteat: ſed multos deos: qͥs ab illo vno factos: et ſublimit̓ col­locatos: quidā eorūdē ph̓oꝝ ceteris excellentiores nobi­lioreſqꝫ ſenſerūt. Ceterū qͥs facit duo. quia primo premittit quedam quaſi quod dam proemium. Secundo ibi. Ceterum quis ferat dici. proſequitur ſuum tractatum et principale inten­tum. In proemio auten duo facit. Nam pͥmo recitat que acta ſunt in preterito. oſten­dens ꝙ actum eſt ſufficienter. ⁊ for ſitan plus qͣꝫ ne­ceſſe fuerit cōtra eos qui poſuer̄t multitudinem de orum colendam ꝓpter felicitatē preſentis vite dū tamen illi contra quos diſputatū eſt velint rationi acquieſcere ⁊ nō pertinaces eſſe. Nam pertinaci­Psͣ. 39. bus nullus trac­tatus poteſt ſuf­ficere. Secundo ibi. b Nūc ergo qͦ niam deinceps. ⁊cͣ. oſtendit qd̓ in futuro tractatu reſtat agendum. et a quo ſit incipi endum. et cum qͥ bus facilius ne­gocium ſit agen­dum. quia cum philoſophis et his qui aliquid ſapiunt de veri­tate. qui videlicꝫ et ſi non audcant publice improba re errorem popu li. tamen aliquo modo oſtendunt ſibi errorem po puli diſplicere. c Ceterum qͥs ferat ⁊c̄. Hic in cipit heatus auf guſtinus proſeqͥ ſuum principale intentum in hoc libro. intendens probare ꝙ dij ple bei non poſſunt conferre felicita­tem vite cterne. de quibus dijs mala multa ſunt dicta ſupra libro. iiij. in diuerſis capitulis. precipue autem capitulis. viij. xj. xxj. xxiij. ⁊. xxiiij. Et probat auguſtinus in reſiduo huius capiculi intentum tripliciter. Primo per dictū varronis. qui vt ſupra patuit libro. iiij. ca. xxij. Ita di ſtribuit ſingulis iſtorum deorum ſua officia. qd̓ eſt de