gerendis aliqui rectores tempore cōſtitutiōis aliqua admīſtrauerant et aliqua in eodem anno erant admī ſtranda nūquid teneant̉ reddere rationē de toto anno­ex quo aliqua negotia illius anni erant geſta et aliqua gerenda glo. noͣ. ibi dicit ꝙ ſi gerenda ſunt omīno ſe­ꝑata a geſtis tenētur reddere rationem de gerendis ſe cꝰ ſi ſunt ſeꝑata ſꝫ oīno ꝯnexa cū geſtis ſic̄ eī n̄ tenet̉ d̓ geſtis ita nec de gerendis ex quo oīno habent depēdē tiam a geſtis et idem dic in ſimilibꝰ terminis et tene hoc menti qꝛ facit ad multa. Si vero cōſtitutio reſpi­cit factum de p̄terito ſed executionē de futuro. et tunc ſi conſtitutio reſpicit executionem extenditur ad ipſaꝫ excutionem. pone exēplū in cle. vt hi qui. de eta ⁊ qͣli. et ibi bona glo. et hunc dicit eſſe caſum do. Anto. in c. cum tu. de vſu. nam illud. c. apponendo penā cōcer­nebat execution em̄ actus ideo dicit̉ in. c. cum tu. ꝙ de bet extendi ad vſurarios etiam p̄teritos. et iſte intelle­ctus videtur ſatis bonus. Sed poſſꝫ calumniari quia pena delicti licet veniat executiue ad delictum tamē de bet imponi ſcd̓m legem exiſtentem tempore delicti vt in. l. i. ff. de penis. et in. c. fi. jͣ. de ſen. excō. et ideo dare alium intellectum ꝙ ibi ſtatutum concernebat ordi­natoria iudicij. nam ibi non deciditur qualiter debeat decidi cauſa vſurarum. ſed qualiter vſurarius debeat compelli ad reſtitutioneꝫ vſurarū. et ideo illa cōſtitu­tio debebat extendi ad futurā executionem ſicut in ſil̓i noͣ. dicit Bar. in. l. omnes populi. Si ſtatuto cauetur ꝙ debitor de quo conſtat per inſtrumentū guarenti­giatū debeat capi hic conſtitutio extenditur ad debi­torem et ad inſtrumentū confectū ante ſtatutum quia nō dat modū decidendi cauſaꝫ ſed preꝑandi et ordi­nandi iudiciū qd̓ quidem iudiciū eſt de futuro ita di­cendum in ꝓpoſito. aut ſtatutū ꝓ cedit de nouo dādo ſolennitateꝫ ad actum. et ſi actꝰ ē inchoatus et nō per fectus extenditur ad illum. l. cōtractꝰ. C. de fi. inſtru. Si auteꝫ actus eſt perfectus ſed pēdet quo ad effectū exemplū ſtatutū dat formā teſtamentis. ſi teſtamenta ſunt edita licet pendeant vſqꝫ ad morteꝫ teſtatoris n̄ tamen includūtur in nouo ſtatuto vt eſt tex. in. l. iube mus. C. de teſta. qn̄qꝫ ſtatutum dat exceptionem vel tollit et tūc ſi exceptio oritur tempore actus nō exten ditur ad actum p̄teritū ſecus ſi exceptio oritur pꝰ ſta­tutū exēplū venit noua lex qua cauet̉ vt fideiuſſor poſ ſet ſe defendere cōtra creditorē ſi debitor pͥncipalis p̄ ſens eſt vel pone exemplū ſi ſtatutū dicit ꝙ ꝯtra īſtru mentū publicū nō potuit opponi exceptio ſimulatōis nūquid extendat̉ ad inſtrumēta priꝰ cōfecta hec et ſi­milia decidi ꝑ p̄dicta. Et ex p̄dictis om̄ibus habes etiā incidēter deciſum vtrū pena debeat apponi ſcd̓m ſtatutū antiquū qd̓ vigebat temꝑe delicti aūt ſcd̓ꝫ ſta tutū nouū qd̓ viget temꝑe ſn̄ie. Et de hac qōne vide plene per Barto. recitantem multa dicta antiquoruꝫ in. d. l. omnes ppl̓i. finaliter ꝯclude ſic. Quod q̄daꝫ eſt pena ordinaria et in illa imponenda debet haberi re­ſpectus ad tempꝰ delicti ſic ꝓcedit lex prima. ff. d̓ pe. et. c. fi. de ſen. ex. Quedā eſt additio pene vel dimi nutio que fit ex cauſa. nā iudex ex cauſa poteſt minuere vel augere penā ordinariam etiā ſi eſſet pena ſtatuti vt in. l. qd̓ ergo.§. pena grauior. ff. de his qui no. infa. et ibi expreſſe Bar. inducit ad ſtatutū. fa. qd̓ le. et noͣ. in ca. licet. jͣ. de penis. el. ij. q. iij. in.§. non. Et in hac pena conſideratur tempus ſnīe et nō delicti. Et ita ẜm eum poteſt intelligi tex. qui videtur multum contrariꝰ p̄dictis in. l. penul. ff. ſi ex noxͣ. ca. aga. vbi ſeruus de linquens in ſeruitute et accuſatus in libertate non pu nit̉ vt ſeruus ſed vt liber Nam in diminuendo vel au­gendo penaꝫ iudex habet reſpectū ad tempus ſnīe qd̓ noͣ. Unde ad propoſitum aut ſtatutum antiquum im­ponebat peram ordinariam et debet imponi illa pena aūt infligebat penam grauem vltra qͣꝫ meretur delictū puta ꝓpter guerram Et tunc ex quo ſtatutum nouum reducit penam ad delictum et ceſſauit ille rigor debet iſte puniri ſcd̓m pͥmum ſtatutum. tamen aduerte quia quatenus dixi ꝙ ꝯſtitutio declaratiua extenditur ad p̄ terita dicit do. An. hoc verum niſi reꝑiat ꝯſuetudinem in contrarium alle. d. c. i. de poſtu. prela. In ver. de cetero qd̓ limitat niſi ſtatutum declararet irrationabi­litatem ſtatuti ꝯſuetudinis quia tunc extenditur ad p̄­terita alle. glo. in cle. ij. de re. ec. non alie. hee limitatio nes ex toto non placent quia conſuetudo rationabilis non validat actum ſed defendit a pena tꝑali nec libe­rat a culpa vide bo. tex. cum glo. in. c. deniqꝫ. iiij. di. et in. c. cum venerabilis. de ꝯſue. vnde dicerem ꝙ aut cō ſuetudo ꝯtraria eſt dubia quia ius ꝯtrarium erat multi pliciter intelligibile et tunc poſſet ꝓcedere dictum do. An. ſie intelligatur. glo. in. d. c. i. de poſtu. prela. aut apud viros doctos illa conſuetudo erat irrationabilis et tunc licet fonte liberet. a pena vt in. d. c. cum venera­bilis. non tamen inualidat actum vt ibi. De reſcriptis Uiſſo de conſtitutionibus quia parum eſt iura cō­dere niſi ſint mīſtri ꝗ ea exeqͣntur vt ī. c. ꝯmiſſa. d̓ ele. li. vi. ⁊ ī. c. vbi ꝑiculū.§. p̄terea e. ti. et li. Ideo poſt ru­bricā p̄dictā auctor intendit tractare d̓ mīſtris iuris. Et qꝛ vt plurimū dant̉ ꝑ ptā ideo p̄mittit hāc rubri cā ꝓ cuius declaratione q̄ro ꝗd ē reſcriptū. Hoſtien̄. in ſumma eo. ti. ꝯcludit ꝙ eſt illud quod ab apl̓ico ſeu principe reſcribitur ad conſultationem. relationem ſeu intimationem alterius vel alicui indulgendo