PRIMVS VI dis aut excitādis expromēda eſt. Accedat eodē oportet lepos quidā facetiæqꝫ:& eruditio libero digna: celeritaſqꝫ:& breuitas:& reſpondendi:& laceſcendi: ſubtili venuſtate atqꝫ vrbanitate cōiū cta. Tenēda præterea omnis antiquitas: exēplo rumqꝫ vis: neqꝫ ius legum aut ciuilis iuris ſcier tia negligenda eſt. Nam quid ego de actione ip̄ꝫ plura dicam: quæ motu corporis: quæ geſtū: qui vultū: quæ vocis conformatione: ac varietate mo deranda eſt: quæ ſola per ſeipſa ſit: hiſtrionū leuis ars& ſcęna declarat. In qua cum omnes in oris e vocis& motus moderatōe laborēt: quis ignorat ꝙͣ pauci ſint fuerintqꝫ quos animo ęquo ſpectare poſſimus. Quid dicam de theſauro reruꝫ omniū memoria: que niſi cuſtos inuentis cogitatiſqꝫ ver­bis& rebus adhibeatur: intelligimus oīa etiaꝫ ſ præclariſſima fuerint: in oratore peritura. Quam obrem mirari deſinamus: quæ cauſa ſit eloquen tiū paucitatis: qum exiis rebus vniuerſis eloquē tia conſtet: ī quibus ſingulis elaborare ꝑmagnū eſt. Hortemurqꝫ potius liberos noſtros cæteroſ que quoꝝ gloria nobis:& dignitas chara eſt vt animo rei magnitudinem complectantur. Neqꝫ eis aut præceptis: aut magiſtris: aut exercitationi bus quibus vtuntur omnes. ſed alijs quibuſdam ſe id quod expetunt. conſequi poſſe confidant. Ac mea quidem ſentētia nemo poterit eſſe omni laude cumulatus orator: niſi erit omnium rerum magnarumqꝫ artium ſententiam conſecutus. Et enim ex reruꝫ cognitione effloreſcat& redundet oportet oratio. quę tui ſi ſit ab oratore percepta & cognita inanē qͣndā habet elocutione& pene. puerilē. Neqꝫ vero hoc ego tantū oneris imponā Accedat eodem oportet. hoc pertinet ad confirmationem& cōfutationem: tam& ſi enim in principiis& concluſionibus præcipue ſeruandum eſt: vt beniuoli reddantur auditores: tamen hoc quoqꝫ per totā ora­tionem ſeruandum eſt. Facetiæ autem nonnunqͣꝫ etiam animos auditorum oblectāt.& aduerſarios ple­rumqꝫ confundunt. Ergo his in confirmatione& in confutatione vtendum eſt. Lepos facetiæqꝫ: Eſt au tem lepos oratio continua& iucunda: facētiæ autem oratio breuis& iucunda. Reſpondendi: ad confu­tationem. Laceſſendi. ad confirmationem. Venuſtate. adeporem. Vrbanitas.& leporem& facæ­tias complectitur. Tenenda: hoc ad exor­nandam& locuplectandam pertinet argu­mentationem. Iuris ciuilis. hoc etiam præ­cipit. Quintilianus libro inſtitutionum vl­timo. Ait enim. Iuris quoqꝫ ciuilis ſcientia neceſſaria huic viro eſt:& morum ac religi­onum eius reipubli. quam capeſſet. Naꝫ de actione ipſa hoc pertinet ad pronunciati onē quæ voce: vultū:& geſtu corporis mo­deranda eſt quæ pars difficilis eſt: Sicut de­moſtheni videbatur. Ex quo quum quære retur: quid eſſet primum in oratore reſpon dit pronunciatio. Quid ſecundum: pro­nunciatio. Quid tertium pronunciatio. Motū corporis: omnis pronunciationis ra­tio in duas partes diuiditur: in vocis figu­ram:& corporꝭ motum. Motus autem cor­poris: in vultus& geſtus moderatione con tinetur: in vultu pudorem& acrimoniā eſſe oportet: in geſtu vero venuſtatem conſpici­endam non turpitudinem. Figura vocis in tres partes diuiditur: in magnitudinem: fir­mitudinem: mollitudinem. Quæ quāta ſit: quum multi fuerint qui fabulas in theatro recitauerint: pauci adhuc inuenti ſunt ꝗ ſpe ctatoribus placuerint. quum vnus tantum modo Ciceroni placuerit: quem delitias ſu as appellabat. Roſcius videlicet ex quo de præhendi facile poteſt qͣꝫ difficilis ſit pronū ciandi ratio: Nam ſi in re leui& inani: vtpo te ludrica pronuntiatio tanti fuit quāto ma gis ea in oratore æſtimanda eſt. Quid di cam de theſauro: id eſt repoſitione: nam in­uenta& excogitata in memoria repoſita: fi deli cuſtodia ſeruantur. Rerum omnium ſcilicet inuentionis. in qua continetur exor­dium: narratio. Diuiſio. Confirmatio. Con­futatio:& concluſio. Inuentis. cogitatis inuēta adres veras. cogitata ad veriſimiles pertinent. Rebus& verbis. res ad inuen tionem: verba ad elocutionem pertinent. Hitemurqꝫ potius qͣꝫ admiremur ac ſi di­ceret. Omiſſa admiratione liberos noſtros hortemur. vt cogitent quanta ſit huius rei magnitudo. Quibus vtuntur omnes ſci licet vulgo. Præceptis: quæ de hac arte tradita ſunt. Aut magiſtris: Rhetoribus Aut exercitationibꝰ.i. declamationibꝰ. ſꝫ alijs quibuſdam. videlicet his quæ a nobis in his libris traduntur. Ac niſi erit omnium rerū. qͣꝫtum ad antiquitatis memoriam. Exempla em̄ anti­quorū ad id valent: vt argumentutionē noſtrā& confirmēt& exornēt. Magnarūqꝫ artiū: ad om̄es artes quæ liberales appellantur: rerū cognitione effloreſcat& redundet oratio: vt Horatius. Rem tibi So craticæ poterunt oſtendere charta. Effloreſcat: ad exornationem. Redundet. ad locupletationē. Pra cepta. ad memoriam. Et cognita ad intelligentiam Neqꝫ vero tacita quæſtioni reſpondet. Nam obiici­poſſet: tantū oratori præcipi: quātū aſſequi nemo poſſit:& præſertim occupatus homo ſicuti Romani ci ues. qui nō ſolum in ſtudiis litterarum exercentur: ſed etiam in gerendarum rerū exercitatione verſantur