In librum. p̄teritis hiſtoriā texere. vn̄ᵉ ꝯijcio noluiſſeᶠ tūc tp̄is ſeptuagīta inter­p̄tes fidei ſue ſacram̄ta ꝑſpicueᵍ ethnicis ꝓdereʰ: neⁱ ſanctū cani­bus: margaritas porcis darent q̄ᵏ cūˡ hāc editionē legeritis: ab il­lis anīaduertetisᵐ abſcōdita: nec ignoro qͣnti laboris ſit ꝓphetas intelligere necº facile quēpiā poſ­ſe iudicare de interp̄tatiōe niſiᵖ in tellexerit anteq legerit Nosʳ qͦꝫ patere morſibꝰˢ pl̓imoꝝᵗ ſtimu lāte inuidia qd̓ᵘ ꝯſeꝗˣ valent: deſpiciuntʸ. Sciensᶻ ergo pru dens inª flamā mitto manū ⁊ᵇ ni­hilomīꝰ hoc a faſtidioẜ lectoribꝰᶜ p̄cor vtᵈ quō greciᵉ pꝰ ſeptuagin ta trāſlatores aꝗlā ſymmachū theodotionē legūtᶠ velᵍ ob ſtu­diū doctrīe ſue velʰ vt ſeptuagin de p̄teritis ⁊cͣ.i. ꝯſtruere vel ordinare. Eſa. ix. Paruulꝰ em̄ natus eſt nobis: filiꝰ datꝰ eſt nob̓. Ecce ꝙͣ exp̄ſſe p̄dicat de xp̄o. Itē de eccl̓ia dr̄ Eſa. x. c. Uinea facta eſt dilecto ⁊cͣ. e Un̄ cōijcio.i. opinor: vel qͥbuſdā cōiecturis ꝑpēdo f Noluiſſe tūc tp̄is. ⁊cͣ. i. trinitatꝭ. incar natiōis paſſiōis ſecreta myſteria g Perſpicue. ethnicꝭ.i. gētilibꝰ erāt ī egypto qn̄ trāſ tulerunt h Prode re. al̓. pādere.i. māifeſta re. vide ī opuſculo vo cabulis biblie vbi expo nit̉ ethnicus i Ne ſanctū canibꝰ ⁊cͣ. math̓ vij k Que ſacr̄a o paula euſtochium. l Animaduertitis ab­ſcōdita.i. de īduſtriamiſſa ab illis. lxx. inter­pretibꝰ m hāc editionē legeritꝭ. ſcꝫ ī exprimūt̉. vn̄ Eſa. ix. v bi. lxx. trāſtulerant ma­gni ꝯſilij angelꝰ. Hie­rony. trāſtulit ſicut erat ī hebreo: vocabit̉ no­ eiꝰ admirabilis ꝯſi­liariꝰ. deus fortꝭ. pater futuri ſcl̓i. prīceps pacꝭ. Itē multa omiſerūt: vl̓ obſcure trāſtulerunt: ſic̄ pꝫ in epl̓a ad deſideriū ſupͣ poſita. n Nec ignoro ⁊cͣ. inſinuat ſe multū laboraſſe. In iſta trāſlatiōe dicit qꝛ priꝰ oportuit addiſce re hebraicū anteꝙͣ pro phetaꝝ plenū habuerit ītellectū: ſic multū laborauit ī addiſcēdo he braicū trāſferendo poſtea in latinū. o Nec ē facile vtrū ſit ꝟa: falſa: cōpleta aut diminuta. p Niſi intellexerit ꝓph̓as ẜꝫ lingua giū hebreū. q Ante legerit. trāſlatos in latinū. Per rep̄hen dit qͦſdā emulos: rep̄hendebāt eius trāſlationē: intelligētes he braicam veritatē. r Nos qͦꝫ patere.i. expoſitos eſſe. s Mor ſibꝰ.i. detractionibꝰ. t Plurimoꝝ. mihi inuidentiū v Qd̓.i. cuius ſnīam vel intellectū. x Cōſequi valēt.i. nequeūt habe­re vel adipiſci. y Deſpiciūt. qͣſi maledictū. z Sciēs.i. ſcien ter prudēter a In flamā mitto manū.i. expono me ꝑiculo.ſ. de­tractiōibꝰ emuloꝝ. vr̄ alludere facto Sceuole vellet ſyllā roma ni īperij inimicū occidere: occidit cinnam ꝯſortē amicū ſuū. qꝛ ſic er rauit: manuꝫ tādiu in igne tenuit donec cōbuſta fuit. vel eſt vulgaris modus loquēdi b Et nihilominus ⁊cͣ.i. tedioſis vel faſtidio plenis. c Lectoribꝰ p̄cor. faſtidiūt.i. horrēt vel ſpernūt tranſla­tionē meā. vel qͦs tēdet audire. Verſus. Faſtidit tedet: faſtidit ſper nit horret. d Ut quō.i. ſicut. e Greci poſt. lxx. ⁊cͣ.i. eorum trāſlatiōes. f Legūt. iſtis tribꝰ inuenies.. in ſcd̓o ꝓlogo ſuꝑ Iob. circa prin. Legunt inꝙͣ. g Uel ob ſtudium doctrine.i. exerci tiū ingenij ſui. vl̓ vt multa legentes multa ſciant doceant alios. h Uel vt. lxx. interp̄tum trāſlationē i Magꝭ ex collatiōe ⁊cͣ. ꝯfe rēdo trāſlationē tranſlatiōi: qꝛ collatio pluriū magis valꝫ ad meliꝰ in telligēdū k Sic iſti. emuli mei vel lectores faſtidioſi l Sal vnū. pl̓es ſicut greci. m Poſtpriores ⁊cͣ. me.ſ. pꝰ eos hebreo trāſtulerunt in grecū: de hebreo trāſtulit in latinū. n Le­gant priꝰ. editionē meā. o Et poſtea deſpiciāt. ſi rep̄henſibilē vi derint. p Ex iudicio diſcretiōis: ſed ex odioſa p̄ſumptiōe: vt fiat endiadis q Prophetauit aūt ⁊cͣ. in hieruſalē. metropoli iu­dee r Et in iudea. videt̉ ſuꝑfluū. em̄ qd̓.. dixerat ꝓphe taſſe in ihrl̓m: ſatis vr̄ dixiſſe euꝫ in iudea ꝓphetaſſe. Ad dicēdū iudea qn̄qꝫ dr̄ tota terra ꝓmiſſiōis. Un̄ in psͣ. Notꝰ in iudea deꝰ. qn̄ qꝫ dicit̉ terra duaꝝ tribuuꝫ. Math̓. ij. g. Audiēs aūt archelaus re­gnaret in iudea. Qn̄qꝫ ponit̉ ſorte iude. ij. Paralyp. xx. c. O iuda ihrl̓m nolite timere.i. ſors iude ſors bēiamin: ī qua erat ihrl̓m: ſic accipit̉ hic. ponit̉ ihrl̓m ſorte beniamin: iudea ſorte iu­de. a Necdū.i. nōdū. h Decē tribubꝰ ⁊cͣ.ſ. qͣs poſtea capti­ta magisⁱ ex collatiōe eoꝝ intelli­gāt ſicᵏ iſti ſaltēˡ vnū poſtᵐ prio res hr̄e dignent̉ interp̄tem. Le­gātⁿ priꝰ ⁊º poſtea deſpiciāt: ne vi deant̉ exᵖ iudicio: ſꝫ ex odij p̄­ſumptiōe ignorata dānare. Pro phetauitq aūt Eſaias ī hierl̓m ⁊ᵗ in iudea necdūª decēᵇ tribubꝰ ī ca ptiuitatē ductis: acᶜ de vtroqꝫ re­gno nunc cōmixtim nūc ſeꝑatim texitᵈ oraculūᵉ. Etᶠ interdū ad pn̄tem reſpiciat hyſtoriā: pꝰ ba bylonie captiuitatē reditū ppl̓i ſi­gnificet in iudeaꝫ: tn̄ᵍ oīs eiꝰ cura deʰ vocatiōe gentiū ⁊ⁱ de aduētu xp̄i ē. Quēᵏ qͣntoⁱ plus amatis o paula euſtochiū: tāto magis ab eo petite: vt obtrectatiōe pn̄ti me indeſinenter emuli laniātᵐ: ipſe mihi mercedē reſtituat in fu uauit Salmanaſar rex aſſyrioꝝ. vn̄. iiij. Regꝭ. x. iij. d. trāſlatus eſt iſrl̓ de terra ſua ī aſſyrios. Contrariū in̄ videt̉. iiij. Regꝭ. xx. in multꝭ alijs locis Eſaias ꝓphetauit vſqꝫ ad manaſſen: occidit euꝫ: ꝯſtat nūc captiuate erāt. x. tribus.ſ. ſeptimo āno ezechie patris manaſſe. Un̄. iiij. Regꝭ. xviij. b. āno. vi. eze chie capta eſt ſa­maria: tranſtu lit rex aſſyrioruꝫ iſrl̓ in aſſyrios. Ad qd̓ reſpōdē eſt exponēdo Prophetauit.i. ꝓphetare īchoa uit. c Ac de vtroqꝫ regno.i. x. tribuū duaꝝ qꝛ ſciſſum eſt. ſic̄ habet̉. iij. Regꝭ. xij. e. d Tex it.i. ordinauit. e Oraculuꝫ. ꝓ­phetiā que eſt di uinuꝫ rn̄ſum vel diuinum eloqͥuꝫ f Et interdū Hic tāgit̉ mate­ria huiꝰ libri. ſcꝫ oꝑa iuſticie mi ſericordie. iuſti­cie ibi. Et pꝰ ba bylonie captiui­tatē. Miſericor­die ibi. Redituꝫ ppl̓i ſignificet in iudeā. ſequit̉. g Tamē oīs eiꝰ cura.i. pͥncipalis intētio eſt. h De vocatiōoe gentiū ad fidē. i Et de aduētu xp̄i. in carneꝫ. k Quem. xp̄m. l Quāto plus amatꝰ ⁊cͣ. vt obtrectatōe pn̄ti.i. emulatōe pn̄ti: vel ſuſtinentia pn̄tis obtrectatiōis m Laniāt.i. de trahēdo diſcerpūt. n Qui ſcit me ⁊cͣ.ſ. hebree chaldaice. o Eruditiōe ſudaſſe.i. multuꝫ laboraſſe. Dicit̉ em̄ ꝓpter poſſet loqͥ chaldaicū fecit ſibi limare dētes. p De falſi­tate ſcripturaꝝ. qꝛ ante trāſlationē Hiero. dicebāt nos habere falſas biblias corruptas. q Inſultarent.i. īproperarēt. Inſultare aūt aduerſarioꝝ ꝓprie dicit̉ quadam cauillatio­ne deriſione deridere. Explicit qualiſcunqꝫ expoſitio iſtius ꝓlogi. Poſtilla Nicolai de lyra ſuꝑ Eſaiā incipit. Ieruſalem euāgeliſtā dabo. Eſai. xli. ẜm dicit. b. Hierony. in epl̓a ad paulinū oībus ſacre ſcripture libris. Eſaias videt̉ ꝓphetiā: ſꝫ magis euāgeliū texere: ꝓpter qd̓ dicit idē Hierony. ī ꝓlogo ſuꝑ librū Eſaie: ꝓpheta dicendꝰ eſt: qͣꝫ euangeliſta. Et ideo cō­ueniēter dicit̉ ꝟbuꝫ ꝓpoſitū ipſo. Hierl̓m ⁊cͣ. In tangunt̉ quattuor cauſe huiꝰ libri Eſaie: quem manibꝰ habemus.ſ. ef ficiens. materialis. formalis finalis. Efficiens aūt cauſa du­plex eſt. Una principalis.ſ. ſpūſſanctꝰ: inſpirante locuti ſunt prophete: ẜm dicit̉. ij. Petri. i. Non em̄ volūtate humana al lata eſt aliqn̄ prophetia: ſꝫ ſpūſancto inſpirati locuti ſūt ſancti dei hoīes. Et cauſa tāgit̉ dicit̉. Dabo. qꝛ cognitionē pro­pheticā dedit Eſaie. quo pōt accipi qd̓ dr̄ infra. xlij. Dedi te in fedus ppl̓i. Eſaias em̄ int̓ alios proph̓as clarius deſcripſit myſteriū xp̄i: qd̓ genꝰ hūanū eſt ipſi deo federatū. Alia ꝟo efficiēs inſtrumētalis eſt.ſ. Eſaias. qui ſpūſancto dictāte hunc librū ꝯſcripſit: notat̉ dicit̉. Euangeliſtā. Et hoc notat̉ etiam cauſa materialis formalis. Ad cuius intellectum ſcien dum euangeliſta dicitur ab eu. quod eſt bonum: angelus quod eſt nuncius. Dicitur autem bonus nuncius triplici ratio ne. Una ratio accipit̉ ex parte mittētis.ſ. qꝛ a bono dn̄o mittit̉. ẜm ſub noīe euāgeliſte tāgit̉ efficiēs inſtrumētalis huiꝰ