In librum. p̄teritis hiſtoriā texere. vn̄ᵉ ꝯijcio noluiſſeᶠ tūc tp̄is ſeptuagīta interp̄tes fidei ſue ſacram̄ta ꝑſpicueᵍ ethnicis ꝓdereʰ: neⁱ ſanctū canibus: ⁊ margaritas porcis darent q̄ᵏ cūˡ hāc editionē legeritis: ab illis anīaduertetisᵐ abſcōdita: nec ignoro qͣnti laboris ſit ꝓphetas intelligere necº facile quēpiā poſſe iudicare de interp̄tatiōe niſiᵖ in tellexerit anteq q̄ legerit Nosʳ qͦꝫ patere morſibꝰˢ pl̓imoꝝᵗ ꝗ ſtimu lāte inuidia qd̓ᵘ ꝯſeꝗˣ nō valent: deſpiciuntʸ. Sciensᶻ ergo ⁊ pru dens inª flamā mitto manū ⁊ᵇ nihilomīꝰ hoc a faſtidioẜ lectoribꝰᶜ p̄cor vtᵈ quō greciᵉ pꝰ ſeptuagin ta trāſlatores aꝗlā ⁊ ſymmachū ⁊ theodotionē legūtᶠ velᵍ ob ſtudiū doctrīe ſue velʰ vt ſeptuagin de p̄teritis ⁊cͣ.i. ꝯſtruere vel ordinare. Eſa. ix. Paruulꝰ em̄ natus eſt nobis: ⁊ filiꝰ datꝰ eſt nob̓. Ecce ꝙͣ exp̄ſſe p̄dicat de xp̄o. Itē de eccl̓ia dr̄ Eſa. x. c. Uinea facta eſt dilecto ⁊cͣ. e Un̄ cōijcio.i. opinor: vel qͥbuſdā cōiecturis ꝑpēdo f Noluiſſe tūc tp̄is. ⁊cͣ. i. trinitatꝭ. incar natiōis ⁊ paſſiōis ſecreta myſteria g Perſpicue. ethnicꝭ.i. gētilibꝰ qͥ erāt ī egypto qn̄ trāſ tulerunt h Prode re. al̓. pādere.i. māifeſta re. vide ī opuſculo d̓ vo cabulis biblie vbi expo nit̉ ethnicus i Ne ſanctū canibꝰ ⁊cͣ. math̓ vij k Que ſacr̄a o paula ⁊ euſtochium. l Animaduertitis abſcōdita.i. de īduſtria omiſſa ab illis. lxx. interpretibꝰ m Cū hāc editionē legeritꝭ. ſcꝫ ī qͣ exprimūt̉. vn̄ Eſa. ix. v bi. lxx. trāſtulerant magni ꝯſilij angelꝰ. Hierony. trāſtulit ſicut erat ī hebreo: ⁊ vocabit̉ nomē eiꝰ admirabilis ꝯſiliariꝰ. deus fortꝭ. pater futuri ſcl̓i. prīceps pacꝭ. Itē multa omiſerūt: vl̓ obſcure trāſtulerunt: ſic̄ pꝫ in epl̓a ad deſideriū ſupͣ poſita. n Nec ignoro ⁊cͣ. ꝑ hͦ inſinuat ſe multū laboraſſe. In iſta trāſlatiōe hͦ dicit qꝛ priꝰ oportuit eū addiſce re hebraicū anteꝙͣ pro phetaꝝ plenū habuerit ītellectū: ⁊ ſic multū laborauit ī addiſcēdo he braicū ⁊ trāſferendo poſtea in latinū. o Nec ē facile vtrū ſit ꝟa: falſa: cōpleta aut diminuta. p Niſi intellexerit ꝓph̓as ẜꝫ lingua giū hebreū. q Ante q̄ legerit. trāſlatos in latinū. Per hͦ rep̄hen dit qͦſdā emulos: qͥ rep̄hendebāt eius trāſlationē: nō intelligētes he braicam veritatē. r Nos qͦꝫ patere.i. expoſitos eſſe. s Mor ſibꝰ.i. detractionibꝰ. t Plurimoꝝ. mihi inuidentiū v Qd̓.i. cuius ſnīam vel intellectū. x Cōſequi nō valēt.i. nequeūt habere vel adipiſci. y Deſpiciūt. qͣſi maledictū. z Sciēs gͦ.i. ſcien ter ⁊ prudēter a In flamā mitto manū.i. expono me ꝑiculo.ſ. detractiōibꝰ emuloꝝ. ⁊ vr̄ alludere facto Sceuole qͥ cū vellet ſyllā roma ni īperij inimicū occidere: occidit cinnam ꝯſortē ⁊ amicū ſuū. ⁊ qꝛ ſic er rauit: manuꝫ tādiu in igne tenuit donec cōbuſta fuit. vel eſt vulgaris modus loquēdi b Et nihilominus ⁊cͣ.i. tedioſis vel faſtidio plenis. c Lectoribꝰ p̄cor. qͥ faſtidiūt.i. horrēt vel ſpernūt tranſlationē meā. vel qͦs tēdet eā audire. Verſus. Faſtidit tedet: faſtidit ſper nit ⁊ horret. d Ut quō.i. ſicut. e Greci poſt. lxx. ⁊cͣ.i. eorum trāſlatiōes. f Legūt. d̓ iſtis tribꝰ inuenies.sͣ. in ſcd̓o ꝓlogo ſuꝑ Iob. circa prin. Legunt inꝙͣ. g Uel ob ſtudium doctrine.i. exerci tiū ingenij ſui. vl̓ vt multa legentes multa ſciant ⁊ doceant alios. h Uel vt. lxx. interp̄tum trāſlationē i Magꝭ ex collatiōe ⁊cͣ. ꝯfe rēdo trāſlationē tranſlatiōi: qꝛ collatio pluriū magis valꝫ ad meliꝰ in telligēdū k Sic ⁊ iſti. emuli mei vel lectores faſtidioſi l Sal tē vnū. nō pl̓es ſicut greci. m Poſtpriores ⁊cͣ. me.ſ. qͥ pꝰ eos qͥ d̓ hebreo trāſtulerunt in grecū: de hebreo trāſtulit in latinū. n Legant priꝰ. editionē meā. o Et poſtea deſpiciāt. ſi rep̄henſibilē vi derint. p Ex iudicio diſcretiōis: ſed nō ex odioſa p̄ſumptiōe: vt fiat endiadis q Prophetauit aūt ⁊cͣ. in hieruſalē. metropoli iudee r Et in iudea. videt̉ hͦ ſuꝑfluū. ꝑ hͦ em̄ qd̓. sͣ. dixerat eū ꝓphe taſſe in ihrl̓m: ſatis vr̄ dixiſſe euꝫ in iudea ꝓphetaſſe. Ad hͦ dicēdū ꝙ iudea qn̄qꝫ dr̄ tota terra ꝓmiſſiōis. Un̄ in psͣ. Notꝰ in iudea deꝰ. qn̄ qꝫ dicit̉ terra duaꝝ tribuuꝫ. Math̓. ij. g. Audiēs aūt ꝙ archelaus regnaret in iudea. Qn̄qꝫ ponit̉ ꝓ ſorte iude. ij. Paralyp. xx. c. O iuda ⁊ ihrl̓m nolite timere.i. ſors iude ⁊ ſors bēiamin: ī qua erat pͦ ihrl̓m: ⁊ ſic accipit̉ hic. ponit̉ gͦ h̓ ihrl̓m ꝓ ſorte beniamin: ⁊ iudea ꝓ ſorte iude. a Necdū.i. nōdū. h Decē tribubꝰ ⁊cͣ.ſ. qͣs poſtea captita magisⁱ ex collatiōe eoꝝ intelligāt ſicᵏ ⁊ iſti ſaltēˡ vnū poſtᵐ prio res hr̄e dignent̉ interp̄tem. Legātⁿ priꝰ ⁊º poſtea deſpiciāt: ne vi deant̉ nō exᵖ iudicio: ſꝫ ex odij p̄ſumptiōe ignorata dānare. Pro phetauitq aūt Eſaias ī hierl̓m ⁊ᵗ in iudea necdūª decēᵇ tribubꝰ ī ca ptiuitatē ductis: acᶜ de vtroqꝫ regno nunc cōmixtim nūc ſeꝑatim texitᵈ oraculūᵉ. Etᶠ cū interdū ad pn̄tem reſpiciat hyſtoriā: ⁊ pꝰ ba bylonie captiuitatē reditū ppl̓i ſignificet in iudeaꝫ: tn̄ᵍ oīs eiꝰ cura deʰ vocatiōe gentiū ⁊ⁱ de aduētu xp̄i ē. Quēᵏ qͣntoⁱ plus amatis o paula ⁊ euſtochiū: tāto magis ab eo petite: vt ꝓ obtrectatiōe pn̄ti qͣ me indeſinenter emuli laniātᵐ: ipſe mihi mercedē reſtituat in fu uauit Salmanaſar rex aſſyrioꝝ. vn̄. iiij. Regꝭ. x. iij. d. trāſlatus eſt iſrl̓ de terra ſua ī aſſyrios. Contrariū in̄ videt̉. iiij. Regꝭ. xx. ⁊ in multꝭ alijs locis ꝙ Eſaias ꝓphetauit vſqꝫ ad manaſſen: qͥ occidit euꝫ: ⁊ ꝯſtat ꝙ nūc captiuate erāt. x. tribus.ſ. ſeptimo āno ezechie patris manaſſe. Un̄. iiij. Regꝭ. xviij. b. āno. vi. eze chie capta eſt ſamaria: ⁊ tranſtu lit rex aſſyrioruꝫ iſrl̓ in aſſyrios. Ad qd̓ reſpōdē dū eſt exponēdo Prophetauit.i. ꝓphetare īchoa uit. c Ac de vtroqꝫ regno.i. x. tribuū ⁊ duaꝝ qꝛ ſciſſum eſt. ſic̄ habet̉. iij. Regꝭ. xij. e. d Tex it.i. ordinauit. e Oraculuꝫ. ꝓphetiā que eſt di uinuꝫ rn̄ſum vel diuinum eloqͥuꝫ f Et cū interdū Hic tāgit̉ materia huiꝰ libri. ſcꝫ oꝑa iuſticie ⁊ mi ſericordie. iuſticie ibi. Et pꝰ ba bylonie captiuitatē. Miſericordie ibi. Redituꝫ ppl̓i ſignificet in iudeā. ⁊ ſequit̉. g Tamē oīs eiꝰ cura.i. pͥncipalis intētio eſt. h De vocatiōoe gentiū ad fidē. i Et de aduētu xp̄i. in carneꝫ. k Quem. xp̄m. l Quāto plus amatꝰ ⁊cͣ. vt ꝓ obtrectatōe pn̄ti.i. ꝓ emulatōe pn̄ti: vel ꝓ ſuſtinentia pn̄tis obtrectatiōis m Laniāt.i. de trahēdo diſcerpūt. n Qui ſcit me ⁊cͣ.ſ. hebree ⁊ chaldaice. o Eruditiōe ſudaſſe.i. multuꝫ laboraſſe. Dicit̉ em̄ ꝙ ꝓpter hͦ ꝙ poſſet loqͥ chaldaicū fecit ſibi limare dētes. p De falſitate ſcripturaꝝ. qꝛ ante trāſlationē Hiero. dicebāt nos habere falſas biblias ⁊ corruptas. q Inſultarent.i. īproperarēt. Inſultare aūt aduerſarioꝝ ꝓprie dicit̉ cū quadam cauillatione ⁊ deriſione deridere. Explicit qualiſcunqꝫ expoſitio iſtius ꝓlogi. Poſtilla Nicolai de lyra ſuꝑ Eſaiā incipit. Ieruſalem euāgeliſtā dabo. Eſai. xli. ẜm ꝙ dicit. b. Hierony. in epl̓a ad paulinū d̓ oībus ſacre ſcripture libris. Eſaias nō videt̉ ꝓphetiā: ſꝫ magis euāgeliū texere: ꝓpter qd̓ dicit idē Hierony. ī ꝓlogo ſuꝑ librū Eſaie: ꝙ nō tā ꝓpheta dicendꝰ eſt: qͣꝫ euangeliſta. Et ideo cōueniēter dicit̉ ꝟbuꝫ ꝓpoſitū d̓ ipſo. Hierl̓m ⁊cͣ. In qͦ tangunt̉ quattuor cauſe huiꝰ libri Eſaie: quem p̄ manibꝰ habemus.ſ. ef ficiens. materialis. formalis ⁊ finalis. Efficiens aūt cauſa duplex eſt. Una principalis.ſ. ſpūſſanctꝰ: qͦ inſpirante locuti ſunt prophete: ẜm ꝙ dicit̉. ij. Petri. i. Non em̄ volūtate humana al lata eſt aliqn̄ prophetia: ſꝫ ſpūſancto inſpirati locuti ſūt ſancti dei hoīes. Et hͨ cauſa tāgit̉ cū dicit̉. Dabo. qꝛ cognitionē propheticā dedit Eſaie. d̓ quo pōt accipi qd̓ dr̄ infra. xlij. Dedi te in fedus ppl̓i. Eſaias em̄ int̓ alios proph̓as clarius deſcripſit myſteriū xp̄i: ꝑ qd̓ genꝰ hūanū eſt ipſi deo federatū. Alia ꝟo cā efficiēs inſtrumētalis eſt.ſ. Eſaias. qui ſpūſancto dictāte hunc librū ꝯſcripſit: q̄ notat̉ cū dicit̉. Euangeliſtā. Et cū hoc notat̉ etiam cauſa materialis ⁊ formalis. Ad cuius intellectum ſcien dum ꝙ euangeliſta dicitur ab eu. quod eſt bonum: ⁊ angelus quod eſt nuncius. Dicitur autem bonus nuncius triplici ratio ne. Una ratio accipit̉ ex parte mittētis.ſ. qꝛ a bono dn̄o mittit̉. ⁊ ẜm hͦ ſub noīe euāgeliſte tāgit̉ cā efficiēs inſtrumētalis huiꝰ