Seite
Danielis Incipit Daniel ꝓpheta. Capitulum primū. Nnoª tertio regni ioa­chim regis iuda venit a nabuchodonoſor rex ba bylonis ihrlꝫ: ⁊ ob̓ſedit eā ⁊ tradidit dn̄s in manu eiꝰ Ioa chim regē iude ⁊ ꝑtē vaſoꝝ domꝰ dei: ⁊ aſportauit ea ī terrā ſennaar ī domū dei ſui: ⁊ vaſa ītulit in domū theſauri dei ſui. Etᵇ ait rex apha­nēᶜ p̄poſito eunuchoꝝ: vtᵈ ītrodu­ceret de filijs iſrael ⁊ de ſemine re­gio ⁊ᶜ tyrannoꝝ puerosˢ: in quibꝰ aturre ibi edificata a filijs noe. vt habet̉ Gen̄. xi. In domum dei ſui ⁊c̄. ⁊ pꝫ. Circa iſtā ꝑtem tria ſunt hic dubia. Primo quis fue­rit iſte nabuch̓. qꝛ plures legunt̉ fuiſſe ſic noīati. ſcd̓o qͥs iſte ioa­ꝙ im eadē rōne. tertio quare nabuchodonoſor venit ꝯͣ eū in pre­liū. Ad primū dicendū ꝙ iſte nabuch̓. fuit magnus. ⁊ dicit̉ a ma­gnitudine oꝑum qꝛ regnū chaldeo rū qd̓ ante ipſum erat paruū valde ampliauit ⁊ mo­narchiaꝫ fecit ſic̄ karolus magnuſ dicit̉: ſic a magni tudine operuꝫ. qꝛ primꝰ de regibus francoꝝ adeptus eſt romanū impe riū. Dicit̉ autē in aliquibꝰ hiſtorijs ꝙ nabuch̓. iſte pͥ vocatꝰ eſt hoc no mine. ⁊ hͦ ab euē­tu. qꝛ qn̄ de nouo fuit natus: fuit in ſiluā ꝓiectꝰ et di­miſſus: ſꝫ ex dīna ordinatōne venit capra ſilueſtris puerū lactās. qꝛ ſcriptū ē in pſal. Cuſtodiēs par­uulos dn̄s. bubo etiā aduolauit ſuꝑ arborē iuxta puerū: queꝫ le proſus ꝑ nemus tranſiens vidit et cepit admirari. qꝛ illa auis pa rū apparet de die: ꝓpter qd̓ diligētius attendēs vidit caprā la­ctantē puerū ſub arbore quē aſſumēs nutriri fecit: ⁊ eū nabucho. ab euentu vocauit. nabuch̓. em̄ bubo dicit̉ in illa lingua chodo capra: noſor leproſus. ⁊ pꝫ ꝙ nō fuit ille nabuchodonoſor ſub qͦ hiſtoria Iudith dicit̉ fuiſſe: qꝛ ille fuit poſt iſtū ꝑ magnū tp̄us. et cōmuniter dicit̉ ꝙ fuit filiꝰ cyri. qꝛ hyſtoria iudith fuit poſt reditū captiuitatis babylonice. vt pꝫ ibidē. Ad ſecundū dicendū ꝙ iſte ioachim fuit filius ioſie regis iuda: qͥ captiuato fratre eiꝰ ioachā ꝑ regē egypti: ab eodē rege egypti ꝯſtitutꝰ eſt rex īde mutato no­mine ipſius qͥ prius eliachim vocabat̉. vt ptꝫ. iiij. Regꝭ. xxiij. ⁊ re gnauit iſte. xi. annis. Cui ſucceſſit filius eiꝰ Ioachin ꝑ n̄ ſcptꝰ in fine: ⁊ vterqꝫ captus eſt a nabuch̓. rege babylonis ⁊ eodeꝫ anno vt videbit̉: ꝓpter qd̓ dubiū eſt de qͦ ſcriptura hic loqͣtur. ſed pꝫ ſo lutio in hebreo: qꝛ primꝰ ſcribit̉ per coph ⁊ mem quibꝰ in latino re ſpōdēt. c. ⁊. m. ſcd̓s ſcribit̉ ꝑ caph ⁊ nun: quibꝰ ī latino rn̄dēt ch. ⁊ n. iſte aūt Ioachim de qͦ loqͥtur hic daniel ſcribit̉ in hebreo per cophet mem. ⁊ apud nos dꝫ ſcribi ꝑ c. ⁊ m. Ex quo ptꝫ ꝙ iſte ioa chim fuit filiꝰ ioſie. ſcd̓o hoc ptꝫ: qꝛ ſcd̓s ioachim qͥ fuit nepos io­ſie regnauit ſolū ꝑ tres menſes. vt hr̄. iiij. Reg. xxiiij. de iſto auteꝫ ioachim dicit̉ hic. a Anno tertio Ioachim ⁊c̄. ſꝫ iſtud dictū videt̉ repugnare p̄dictis. qꝛ p̄dictū eſt ꝙ ioachim filius Ioſie re gnauit. xi. annis. hic aūt captꝰ dicit̉: tertio āno regni ſui. Ad qd̓ dicendū ꝙ nō accipit̉ hīc tertius ānus regni ioachim abſolute: ſꝫ ab illo tꝑe qͦ ceperat eſſe tributariꝰ regis babylonis. ⁊ iſte fuit. xi. annꝰ regni ſui. Ad tertiū dicendū ꝙ cauſa huius belli habuit ini tiū a tꝑe Ezechie regis iuda qn̄ oſtendit oīa ſecreta domus ſue nuncijs regis babylonis. ⁊ tūc p̄dixit ei Eſaias. vt habet̉ Eſaie xxxix. Ecce dies venient in qͥbus theſauri domus tue portabun tur in babylonē: ⁊ de filijs tuis erūt eunuchi in aula regis baby­lonis: qd̓ tꝑe Ioachim filij Ioſie impletū eſt. Rex em̄ egypti ꝯſti tuerat eū rege amoto fratre eius ioacham vt viſum eſt. ⁊ ideo fa­uebat regi egypti ꝯͣ nabuch̓. regē babylonis qͥ hēbat bellū cōtra rege egypti: ꝓpter qd̓ rex babylōis venit ꝯͣ Ioachim ⁊ fecit eū tri butariū ⁊ ſibi iurauit ꝯͣ regē egypti. Iſte tn̄ ioachī tertio āno pꝰ febellans a rege babylonis captus eſt. vt dictū eſt ⁊ vaſa dei de portata ⁊ pueri de ſemine regio ſunt ducti in babylonē: ⁊ interfe­ctus ē iſte ioachim. Et ꝓiectū eſt cadauer eiꝰ extra muros hieru­ſaleꝫ. ⁊ impletū eſt qd̓ de eo dixerat Hieremias. xxij. Sepultura aſiſi ſepelietur: ⁊ conſtitutus eſt filius eius Ioachin ꝑ n ſcriptuſ ſex iude per regē babylonis: qui poſt tres mēſes miſſo exercitu cō lra eum tradidit ſe cū matre ⁊ multis alijs cōſilio hieremie. ⁊ hoc dprie dicit̉ trāſmigratio babylonis: ⁊ iſte ductꝰ eſt in babyloneꝫ nulla eſſet macula: decorosᵍ forma etʰ eruditos oī ſapīa: cautosⁱ ſcien­tia: etᵏ doctos diſciplina: et ꝗ poſ­ſent ſtare inᵐ palatō regis vtⁿ doce ret eos lr̄as ⁊ linguā chaldeorum. Etº cōſtituit eis rex annonā ꝑ ſin­gulos dies de cibis ſuis et vino vn̄ bibebat ipſe: ut enutriti tribꝰ annis poſtea ſtarent in conſpectu regis. Fuerūtᵇ ergo inter eos deq filijs iu­de daniel ananias miſael et azarias Etª īpoſuit eis p̄poſitꝰ eunucho rū noīa: danieli balthaſar: ananie ſi drac: miſaeli miſac: ⁊ azarie abde­incarceratꝰ. xxxvij. annis vſqꝫ ad regnū euilm eradach qͥ eum amouit de carcere ⁊ fecit ſibi cōmenſalē. vt dicit̉. iiij. regū vltimo. ſic igit̉ patꝫ tertiū ſ. cā belli regis nabuch̓. ꝯͣ ioachim regē iude. ſꝫ hec cā accipit̉ ex ꝑte regꝭ debellantꝭ eū. Cā aūt ex ꝑte dei fuit: qꝛ reges iuda ⁊ ppl̓us erant peſſimi ⁊ idolatrie dediti. vt hr̄. iiij. Reg. ⁊. ij. paral̓. xvi. ibi. Propter qd̓ dn̄s ꝑ­mittebat eos talia face re. Un̄ rex egypti ⁊ rex babilonis mouerūt bel lū contra eos ſucceſſiue b Et ait rex. Hic poni tur ẜm diſponēs danie lē ad diuinā ſapīam ſcꝫ nobilitas ortꝰ. qꝛ ẜm ꝙ dicit Boetiꝰ ſcd̓o de co ſolatōne. Nobilitas ge neris eſt quedā laus ꝓ ueniens homini de ꝓbi tate parētū. Et ideo vt ipſe dicit ibidē. In no­bilitate generis hoc bo nū eſt. qꝛ per ipſam que­daꝫ neceſſitas ipſis no bilibus imponitur ne a maiorum ſuorum probi tate degenerent. homi­nes autem bene morige rati ſunt diſpoſiti ad ſa pientiam. ſedatis paſſionibus fit anima ſciens et prudens. vt dicit̉. vij. phi. ꝓpter quod hic introducitur nobilitas danielis qͥ nobilis exiſtens genere: nobilior fuit moribus. ⁊ ideo dicitur hic inter nobiles poſttus edoctus et nutritus: ⁊ nomine regio decoratus. quia impoſitū eſt ei no men balthaſar qd̓ eſt regium. vt patebit infra. v. ca. hoc eſt igit̉ qd̓ dr̄. h̓. Et ait rex. ſcilicet nabuchodonoſor. c Apha. prepoſito eunuchorū.i. magiſtro ſeruientiū in domo regis. an tiquitus enim illi qui in domo regia ſeruiebant ad interiora domus: ca ſtrabantur ꝓpter ſecuritatem a mulieribus vt dicunt aliqui. Alij vero di cunt ꝙ dicebantur eunuchi ꝓpter caſtitatem ⁊ morū honeſtate. qd̓ ve­rius videtur. homines enim inhoneſti nō permittebantur ſeruire in do mibus regum: et inde eſt ꝙ ſeruitores generaliter dicti ſunt poſtea eunu chi. vnde et in actibus apoſtoloruꝫ. viij. ca. vocatur eunuchus ille vir qͥ erat ſuper gazas regine ethiopum. ſequitur. d Ut intro. de filijs iſrael. et de ſemine regio. Et ꝓ ideſt. qꝛ volebat habere in aula ſua aliqͦs de ſemine dauid. e Et tyrannorū.i. nobiliū qͥ virtute armorū erant magnificati: hoc faciebat nabuch̓. ad magnificentiā ſuā ⁊ memoriā ſue victorie ꝙ tales nobiles captiuauerat. ſequit̉. f Pueros. in qͥ. nul la eſſet macula.i. defectus membroꝝ. vnde ⁊ in lege dicitur animal ſine macula ⁊ īmolaticiū qd̓ nō eſt cecū aūt claudū et huiuſmodi: nō ꝓpter pulcritudinē pellis. ⁊ ex hoc pꝫ ꝙ daniel ⁊ eiꝰ ſocij nō dicunt̉ hic eunu chi: qꝛ fuiſſent caſtrati ꝑ abſciſionē membrorū genitaliū: vt arbitrantur aliqui iudei. qꝛ nō fuiſſent ſine defectu membroꝝ nec pulcri aſpectus. qꝛ taliter caſtrati ſunt cōmuniter male gratioſi etiā in facie. g Decoros forma. ꝓpter pulcritudinē coloris ⁊ aſpectus. vn̄ ī hebreo dicit̉. Bone viſionis. h Et eru. oī ſapientia. qͣntum ad ph̓iam na­turalē. i Cautos ſcientia. quaniū ad ſcīam rōnalem cuiuſmodi eſt grāmatica: logica: rethorica. k Doctos diſciplina. qͣntū ad phi loſophiā moralē ſeu qͣntū ad diſciplinā morū. l Et qͥ poſ. ſta.i. mi­niſtrare. m In palatio regꝭ. hͦ dicit quātū ad robur corporis ⁊ agi­litatē mēbroꝝ. n Vt doceret eos lr̄as et linguā chaldeorum. vole­bat em̄ nabucho. habere in palatio ſuo aliquos de qualibet lingua. qͥ cū lingua materna ſcirent linguā chaldaicam: vt poſſent ſibi interpreta­ri ⁊ legere litteras oīum gentiū. Patet etiā ex hoc ꝙ philo iudeus dece­ptus fuit: credens eandē linguam eſſe chaldaicā ⁊ hebraicaꝫ.; qd̓ crede­bat ex hoc ꝙ abraam fuit oriundꝰ de chaldea qd̓ nō valet. qꝛ non eſt in­conueniēs: īmo multū ꝓbabile abraam plures linguas ſciuiſſe. ſequit̉. Et conſtituit eis rex annonā ⁊c̄. vt ex bona nutritione eſſent magis gratio ſi ⁊ aꝑti in corpore ⁊ in mente. quia bona diſpoſitio corporis be ne facit ad bonam diſpoſitionē mentis quantū eſt de ſe. ⁊ maxime quā­do cum hoc eſt bona diſciplina. ſicut fuit in iſtis iuuenibꝰ. vt patet in lit­tera. p Fuerunt ergo inter eos.i. inter iuuenes electos de diuerſis nationibus. q De filijs iude daniel ⁊cͣ. a Et impoſuit eis p̄­poſitus eunuchorū noīa ⁊cͣ. qꝛ nomina hebraica erant babylonijs ab­hominalia: ⁊ male nota: qd̓ ē incōueniēs in illis qͥ ſtabāt in palatio regꝭ