Prologus aliud ſignificent. Secūdū igitur primam ſignificationem que ē ꝑ voces accipitur ſenſus litteralis hyſtoricus. Scd̓m vero aliam ſignificationē que eſt per ipſas res: accipitur ſenſus myſticus ſeu ſpiritualis: qui eſt triplex in generali. quia ſi res ſignificate per voces referantur ad ſignifican dum ea que ſunt in noua lege credenda: ſic accipitur ſenſus allegoricus. Si autem referantur ad ſignificandū ea que per nos ſunt agenda: ſic eſt ſenſus moralis vel tropologicus. Si autē referantur ad ſignificanduꝫ ea que ſunt ſperanda in beatitudine futura: ſic eſt ſenſus anagogicus. ⁊ dicitur ab ana quod eſt ſurſum ⁊ goge quod eſt ductio. vnde verſus. Lit tera geſta docet: quid credas allegoria. Moralis qͥd agas: quo tendas anagogia. Et iſtorum quattuor ſenſuum poteſt poni exemplū in hac dictione. Hieruſalem. que ſecundum ſenſum litteralem ſignificat quandaꝫ iuitatem que fuit quōdam metropolis in regno iudee que poſt fuit fundata a melchiſedech: poſtea per ſalomonem dilatata ⁊ fortificata. Secundum ſenſum vero moralem: ſignificat animam fidelem: ſecundū quē ſenſum dicitur yſai. lij. ca. Conſurge ſede hieruſalem ⁊c. Secundum vero ſenſuꝫ allegoricum ſignificat eccleſiam militantem: ſecundum quem dici tur Apoc. xxi. Uidi ciuitatem ſanctam hieruſalem nouam deſcendentem de celo: ſicut ſponſam ornatam viro ſuo. Secunduꝫ vero ſenſum anago gicum ſignificat eccleſiam triumphantem: ſecunduꝫ ꝙ dicitur Gal̓. iiij. Illa que ſurſum eſt Hieruſaleꝫ eſt libera: que eſt mater noſtra. Et ſicut po ſitum eſt exemplū in vna dictiōe ita poſſet poni in vna oratione. ⁊ ſicut ī vna ita ⁊ in alijs. Igitur de iſto libro ſub vna littera ꝯtinente plures ſen ſus dicitur. Ezechielis. ij. Ecce manus miſſa ad me in qua erat inuolutꝰ liber et exꝑandit illum coram me qui erat ſcriptus intꝰ ⁊ foris. Et Apoc̄. v. Uidi in dextera ſedentis ſuꝑ thronū librū ſcriptū intus ⁊ foris. Scriptura exterior eſt ſenſus lr̄alis: qui ē patētior: qꝛ per voces īmediate ſigni ficat̉. Scriptura aūt interior: ē ſenſus myſticus vel ſpūalis: qui ē latenti or: qꝛ ꝑ res ſignificatas vocibꝰ deſignat̉ vt predictū eſt. ⁊ ſic patet tertiū Circa quartū in quo notat̉ efficatia ſalutaris cū dicitur: vite: cōſiderādū ꝙ ſicut dictū ē a principio. nulla alia ſcriptura niſi iſta ducit īmediate ad vitā beatā: que eſt ſola vita ſimplicit̓: qꝛ mortē neſcit. Ideo ſaluator Io. v. loquēs d̓ efficatia huiꝰ ſacre ſcripture dicebat iudeis ī lege ꝑitis. Scru tamini ſcripturas in quibus putatis vos vitā eternā hr̄e. Circa qd̓ ſcien dū ꝙ hoc verbū putatis: qd̓ importat falſi opinionē: vel ſaltē veri dubi tationē: nō refert̉ ad ip̄aꝫ ſacrā ſcripturam que nullū falſum cōtinet: vt pꝫ ex ſupradictis. nec eſt etiā dubiū quin ad vitā ꝑducat beatā. cū ſit quod dā inſtr̄ꝫ ꝑueniēdi ad eternā felicitatē: vt pꝫ ex ꝟbis beati Aug. ſuꝑiꝰ īdu ctis. Sꝫ refert̉ ad legiſꝑitos ſcripturā ſacrāmale exponētes: ⁊ male viuē tes ꝓpt̓ q̄ merito pͥuādi erāt a cōſecutōne btītudīs eterne: q̄ eſt finis huiꝰ ſcientie quā ſine dubio cōſequūtur eā ſane intelligentes. ⁊ ẜꝫ ſanū ipſius intellectū pie viuentes: ẜm ꝙ dicit̉ Eccl̓. xxiiij. Qui elucidāt me: vitā eternam habebūt. elucidat̉ aūt ſacra ſcriptura in vera ipſius expoſitiōe ⁊ in ſancta operatione. qꝛ hec ſcriptura tanꝙͣ oībus eminētior cōtinet ꝑfectiones ſciētie practice ⁊ ſpeculatiue. Et ſic per veri cognitionē: ⁊ boni operationē ꝑducit ad vitam beatam: quam nobis concedat qui ſine fine viuit ⁊ regnat. Explicit primus prologus de cōmendatiōe ſacre ſcripture in generali. Incipit prologus ſcd̓s de intentione auctoris ⁊ modo procedendi. Idi in dextera ſedentis ſuper thronū librū ſcriptū intus ⁊ foris. Apo. v. Sicut dictū eſt in ꝓlogo precedenti. liber iſte ē ſacra ſcriptura: qͥ dr̄ ſcriptus exteriꝰ qͣꝫtū ad ſenſuꝫ litteralē: ⁊ in terius qͣꝫtū ad ſenſum myſticuꝫ ⁊ ſpūalē. qui licet trifariā diuidat̉ in generali: vt predictū eſt. tn̄ ſub quolibet mēbro pōt fieri expoſitionū myſticaꝝ multiplicatio in ſpāli. oēs tn̄ preſupponūt ſenſum lr̄alē tā qͣꝫ fundamentū: ꝑꝑ qd̓ ſicut edificiū declinas a fūdamēto diſponitur ad ruinā: ſic expoſitio myſtica diſcrepās a ſenſu lr̄ali. reputāda ē indecens ⁊ inepta: vel ſaltē minus decēs ceteris paribus: ⁊ minus apta: ⁊ iō volenti bus ꝓficere in ſtudio ſacre ſcripture neceſſariū eſt inciꝑe ab intellectu ſenſus lr̄alis maxime cū ex ſolo ſenſu lr̄ali: ⁊ nō ex miſticis poſſit argumētuꝫ fieri ad ꝓbationē vel declarationē alicuiꝰ dubij: ẜm ꝙ dicit Aug. in epl̓a ꝯͣ vincentiū donatiſtā. Ulterius cōſiderādū ꝙ ſenſus lr̄alis a quo eſt incipiendū vt dictū eſt: vr̄ multū obfuſcatꝰ diebus modernis partim vicio ſcriptoꝝ: qͥ ꝑꝑ ſimilitudinē lr̄aꝝ in multis locis aliter ſcripſerūt qͣꝫ habeat veritas textꝰ: ꝑtim imꝑitia aliquoꝝ correctoꝝ qui in pluribꝰ locis fecerūt puncta vbi nō debent fieri. ⁊ ꝟſus inceperūt vel terminauerūt vbi nō debēt incipi ⁊ terminari. ⁊ per hoc ſnīa lr̄e variat̉ vt patebit in ſuis locis infra ꝓſequēdo dn̄o cōcedēte: partim ex mō trāſlatiōis nr̄e. que in multis locis aliter hꝫ qͣꝫ libri hebraici: ẜm ꝙ declarauit Hiero. in li. de hebraicis qōnibus: ⁊ in pluribꝰ alijs locis. ⁊ alij expoſitores ſacre ſcripture legēdo vel ſcribēdo idē dicūt: ⁊ tn̄ ẜm Hiero. in ſcd̓o ꝓlogo ſuꝑ gen̄. ⁊ in pluribꝰ alijs locis ꝓ veritate lr̄e habēda in ſcriptura ve. te. recurrē dū ē ad codices hebreoꝝ. In hoc tn̄ valde cauēdū ē ꝙͣtū ad paſ ſus ſcripture ve. te. qͥ de deitate chriſti ac de cōſequētibꝰ ad hoc lo quūtur: quoꝝ aliquos iudei corruperūt ad defenſionē ſui erroris. ꝓut in parte declaraui in qͣdā qōne de diuinitate chriſti. ⁊ adhuc declarabo pleniꝰ: qn̄ paſſus tales occurrēt dn̄o cōcedēte. In illis aūt in quibus nō ē veriſil̓e ꝙ aliquid īmutauerint: cū nec cauſam hoc faciendi habuerint: nullū vr̄ periculū: ſꝫ magis ſecurū: ẜm dictū beati Hiero. in dubijs recurrere ad textū hebraicū tāꝙͣ ad originale ꝓ veritate textus declarāda. Sciēdū etiā ꝙ ſenſus lr̄alis ē multū obumbratus ꝑꝑ modū exponēdi cōiter traditū ab alijs: qͥ lꝫ multa bona dixerint: tn̄ parū tetigerūt litteralē ſenſum ⁊ ſenſus myſticos intātū multiplicauerūt ꝙ ſenſus lr̄alis inter tot expoſitiones myſticas interceptus ꝑtim ſuffocat̉. Item textū in tot particulas diuiſerūt: ⁊ tot ꝯcordātias ad ſuū ꝓpoſitū induxerūt ꝙ intellectū ⁊ memoriā in ꝑte cōfundūt ab intellectu lr̄alis ſenſuſ animū diſtrahētes. Hec igit̉ ⁊ ſil̓ia vitare ꝓponens: cū dei adiuto rio intēdo circa litteralē ſenſum inſiſtere: ⁊ paucas valde ⁊ breues expoſitiones myſticas aliqn̄ interponere lꝫ raro. Sil̓r intēdo non ſolū dicta doctoꝝ catholicoꝝ: ſed etiā hebraicoꝝ: maxime Rabbi ſalomō qui inter doctores hebreos locus ē rōnabiliꝰ ad declarationē ſenſus lr̄alis inducere. Aliqua etiā dicta hebreoꝝ valde ab ſurda aliqn̄: lꝫ valde raro interponā. nō ad tenēdū ea vel ſequēdū ſed vt ꝑ hec appareat quāta cecitas cōtigerit in iſrael. ẜm dictum pauli apl̓i. ad Ro. xi. ꝓpter qd̓ etiā dictis hebreoꝝ nō eſt inherendū niſi ꝙͣtum rōni cōſonant ⁊ lr̄e veritati. Item omiſſis ꝓlogis a pͥncipio gen̄. incipiā: tū qꝛ reſiduū vite mee nō credo ad expoſitōeꝫ totiꝰ ſacre ſcripture ſufficere. Et ideo nolui in exponēdis dictꝭ beati Hiero. vl̓ alterius cuiuſcūqꝫ doctoris īmorari: tū qꝛ dicti ꝓlogiparū faciūt ad intellectū libroꝝ ſequētiū: vt mihi videt̉: tū qꝛ vnꝰ alius frater de ordine noſtro ꝓlogos biblie valde ſufficiēter expo ſuit: qd̓ opꝰ habet̉ cōiter. ⁊ iō intendere iteꝝ expoſitioni dictoꝝ ꝓlo goꝝ nō mihi neceſſariū videbat̉. Aliquoꝝ tn̄ libroꝝ ꝓlogos expoſui ſuꝑ quos ſcripſi anteqͣꝫ a libro geneſi inchoarē. Poſtremo qͥa nō ſum ita ꝑitus in lingua hebraica vl̓ latina qͥn in multis poſſꝫ deficere: iō ꝓteſtor ꝙ nihil intendo dicere aſſertiue ſeu determinatiue: niſi qͣꝫtū ad ea que manifeſte determinata ſūt ꝑ ſacrā ſcripturā vel eccleſie auctoritatē. cetera vero oīa accipiātur tāꝙͣ ſcolaſtice ⁊ per modū exercitij dicta ꝓpter qd̓ oīa dicta ⁊ dicenda ſuppo no correctioni ſancte matris eccleſie: ac cuiuſlibet ſapientis: pium lectorē ⁊ charitatiuū flagitās correctorē. Uerūtamē an̄qͣꝫ deſcen dā ad expoſitionē lr̄e premitto. vij. regulas exponēdi ſacra ſcriptu rā quas tāgit Iſid̓.i. libro de ſummo bono. ca. xx. ⁊ vocantur iſte regule ab aliquibꝰ claues: qꝛ ꝑ eas intellectꝰ ſcripture aperit̉ in ml̓ tis. Prima eſt de dn̄o hieſu chriſto ⁊ eius corpore myſtico: quod eſt eccleſia qꝛ ꝑꝑ cōnexionē capitis ad corpus ſacra ſcriptura ſub vno cōtextu quaſi ſub eadē ꝑſona aliqn̄ loquit̉ de vtroqꝫ. de vno tranſiēs ad aliud. verbigratia yſa. lxi. Induit me veſtimentis ſalutis: ⁊ indumento iuſticie circūdedit me: quaſi ſponſum decoratū corona: ⁊ quaſi ſponſam ornataꝫ monilibꝰ ſuis. Qd̓.n. dicit̉ hic quaſi ſponſum: intelligit̉ de chriſto: ⁊ qd̓ ſubdit̉ quaſi ſponſā ⁊c̄. intelligit̉ de ipſa eccl̓a. Sil̓r can. i. Oſculet̉ me oſculo oris ſui: qͥa meliora ſunt vbera tua vino. cū em̄ dicit̉ oſculet̉ me ⁊c̄. verbum eſt ſponſe frui ſponſo deſiderātis. ⁊ qd̓ ſubdit̉: qꝛ meliora ſunt vbera ⁊c̄. verbum eſt ſponſi ſponſam cōmendātis. Un̄ in talibus ſic cōnexis rōne p̄dicta dꝫ lector prudēs attendere quid cōueniat capiti ⁊ quid corpori. Scd̓a regula ē de corpore dn̄i vero ⁊ ſimulato. Eccleſia em̄ que ē corpꝰ dn̄i myſticū: vt predictū eſt. eſt quaſi ſage na nodum tracta ad littus: ⁊ ideo habet malos permixtos cū bo nis vſqꝫ ad iudiciū in quo ſeparabuntur hi ab illis. Et ideo in ſa cra ſcriptura aliquando mali cōmendatur cum bonis quibꝰ ſunt permixti ſicut oſee. xi. Puer iſrl̓ ⁊ dilexi eū. Et econuerſo aliquando boni vituperantur cū malis: ſicut yſaie. i. Cognouit bos poſſeſſorē ſuū ⁊ aſinus preſepe dn̄i ſui. iſrl̓ aūt me nō cognouit: ⁊ po pulus meus nō intellexit. Aliqn̄ etiā in eodeꝫ textu exprimit̉ quid ad bonos ꝑtineat ⁊ quid ad malos ſicut can. i. d̓r. Nigra ſum ſꝫ formoſa filie hieruſalē ſicut tabernacula cedar: ſicut pellis Salo monis. verba ſunt ſponſe: que rōne maloꝝ in eccleſia cōtentoꝝ dicit. Nigra ſum: ſed rōne bonoꝝ ſubdit: ſed formoſa: ⁊ qd̓ ſubditur quaſi ꝓ exēplo. Sicut tabernacula cedar. ad malos refert̉. cedar em̄ fuit filius Iſmalis. vt habetur gen̄. xxv. a quo deſcenderunt
zum Hauptmenü