Prologusaliud ſignificent. Secūdū igitur primam ſignificationem que ē ꝑ vocesaccipitur ſenſus litteralis hyſtoricus. Scd̓m vero aliam ſignificationēque eſt per ipſas res: accipitur ſenſus myſticus ſeu ſpiritualis: qui eſt triplex in generali. quia ſi res ſignificate per voces referantur ad ſignificandum ea que ſunt in noua lege credenda: ſic accipitur ſenſus allegoricus.Si autem referantur ad ſignificandū ea que per nos ſunt agenda: ſic eſtſenſus moralis vel tropologicus. Si autē referantur ad ſignificanduꝫea que ſunt ſperanda in beatitudine futura: ſic eſt ſenſus anagogicus. ⁊dicitur ab ana quod eſt ſurſum ⁊ goge quod eſt ductio. vnde verſus. Littera geſta docet: quid credas allegoria. Moralis qͥd agas: quo tendasanagogia. Et iſtorum quattuor ſenſuum poteſt poni exemplū in hac dictione. Hieruſalem. que ſecundum ſenſum litteralem ſignificat quandaꝫiuitatem que fuit quōdam metropolis in regno iudee que poſt fuit fundata a melchiſedech: poſtea per ſalomonem dilatata ⁊ fortificata. Secundum ſenſum vero moralem: ſignificat animam fidelem: ſecundū quēſenſum dicitur yſai. lij. ca. Conſurge ſede hieruſalem ⁊c. Secundum veroſenſuꝫ allegoricum ſignificat eccleſiam militantem: ſecundum quem dicitur Apoc. xxi. Uidi ciuitatem ſanctam hieruſalem nouam deſcendentemde celo: ſicut ſponſam ornatam viro ſuo. Secunduꝫ vero ſenſum anagogicum ſignificat eccleſiam triumphantem: ſecunduꝫ ꝙ dicitur Gal̓. iiij.Illa que ſurſum eſt Hieruſaleꝫ eſt libera: que eſt mater noſtra. Et ſicut poſitum eſt exemplū in vna dictiōe ita poſſet poni in vna oratione. ⁊ ſicut īvna ita ⁊ in alijs. Igitur de iſto libro ſub vna littera ꝯtinente plures ſenſus dicitur. Ezechielis. ij. Ecce manus miſſa ad me in qua erat inuolutꝰliber et exꝑandit illum coram me qui erat ſcriptus intꝰ ⁊ foris. Et Apoc̄.v. Uidi in dextera ſedentis ſuꝑ thronū librū ſcriptū intus ⁊ foris. Scriptura exterior eſt ſenſus lr̄alis: qui ē patētior: qꝛ per voces īmediate ſignificat̉. Scriptura aūt interior: ē ſenſus myſticus vel ſpūalis: qui ē latentior: qꝛ ꝑ res ſignificatas vocibꝰ deſignat̉ vt predictū eſt. ⁊ ſic patet tertiūCirca quartū in quo notat̉ efficatia ſalutaris cū dicitur: vite: cōſiderādūꝙ ſicut dictū ē a principio. nulla alia ſcriptura niſi iſta ducit īmediate advitā beatā: que eſt ſola vita ſimplicit̓: qꝛ mortē neſcit. Ideo ſaluator Io.v. loquēs d̓ efficatia huiꝰ ſacre ſcripture dicebat iudeis ī lege ꝑitis. Scrutamini ſcripturas in quibus putatis vos vitā eternā hr̄e. Circa qd̓ ſciendū ꝙ hoc verbū putatis: qd̓ importat falſi opinionē: vel ſaltē veri dubitationē: nō refert̉ ad ip̄aꝫ ſacrā ſcripturam que nullū falſum cōtinet: vt pꝫex ſupradictis. nec eſt etiā dubiū quin ad vitā ꝑducat beatā. cū ſit quoddā inſtr̄ꝫ ꝑueniēdi ad eternā felicitatē: vt pꝫ ex ꝟbis beati Aug. ſuꝑiꝰ īductis. Sꝫ refert̉ ad legiſꝑitos ſcripturā ſacrāmale exponētes: ⁊ male viuētes ꝓpt̓ q̄ merito pͥuādi erāt a cōſecutōne btītudīs eterne: q̄ eſt finis huiꝰſcientie quā ſine dubio cōſequūtur eā ſane intelligentes. ⁊ ẜꝫ ſanū ipſiusintellectū pie viuentes: ẜm ꝙ dicit̉ Eccl̓. xxiiij. Qui elucidāt me: vitā eternam habebūt. elucidat̉ aūt ſacra ſcriptura in vera ipſius expoſitiōe ⁊ inſancta operatione. qꝛ hec ſcriptura tanꝙͣ oībus eminētior cōtinet ꝑfectiones ſciētie practice ⁊ ſpeculatiue. Et ſic per veri cognitionē: ⁊ boni operationē ꝑducit ad vitam beatam: quam nobis concedat qui ſine fine viuit ⁊ regnat.Explicit primus prologus de cōmendatiōe ſacre ſcripture in generali. Incipit prologus ſcd̓s de intentione auctoris ⁊ modo procedendi.Idi in dextera ſedentis ſuper thronū librū ſcriptū intus ⁊ foris. Apo. v. Sicut dictū eſt in ꝓlogo precedenti. liber iſte ē ſacra ſcriptura: qͥ dr̄ ſcriptus exteriꝰ qͣꝫtū ad ſenſuꝫ litteralē: ⁊ interius qͣꝫtū ad ſenſum myſticuꝫ ⁊ ſpūalē. qui licet trifariā diuidat̉ in generali: vt predictū eſt. tn̄ ſub quolibet mēbro pōt fieri expoſitionū myſticaꝝ multiplicatio in ſpāli. oēs tn̄ preſupponūt ſenſum lr̄alē tāqͣꝫ fundamentū: ꝑꝑ qd̓ ſicut edificiū declinas a fūdamēto diſponitur adruinā: ſic expoſitio myſtica diſcrepās a ſenſu lr̄ali. reputāda ē indecens ⁊inepta: vel ſaltē minus decēs ceteris paribus: ⁊ minus apta: ⁊ iō volentibus ꝓficere in ſtudio ſacre ſcripture neceſſariū eſt inciꝑe ab intellectu ſenſus lr̄alis maxime cū ex ſolo ſenſu lr̄ali: ⁊ nō ex miſticis poſſit argumētuꝫfieri ad ꝓbationē vel declarationē alicuiꝰ dubij: ẜm ꝙ dicit Aug. in epl̓aꝯͣ vincentiū donatiſtā. Ulterius cōſiderādū ꝙ ſenſus lr̄alis a quo eſt incipiendū vt dictū eſt: vr̄ multū obfuſcatꝰ diebus modernis partim vicioſcriptoꝝ: qͥ ꝑꝑ ſimilitudinē lr̄aꝝ in multis locis aliter ſcripſerūt qͣꝫ habeat veritas textꝰ: ꝑtim imꝑitia aliquoꝝ correctoꝝ qui in pluribꝰ locis fecerūt puncta vbi nō debent fieri. ⁊ ꝟſus inceperūt vel terminauerūt vbi nōdebēt incipi ⁊ terminari. ⁊ per hoc ſnīa lr̄e variat̉ vt patebit in ſuis locisinfra ꝓſequēdo dn̄o cōcedēte: partim ex mō trāſlatiōis nr̄e. que in multislocis aliter hꝫ qͣꝫ libri hebraici: ẜm ꝙ declarauit Hiero. in li. de hebraicisqōnibus: ⁊ in pluribꝰ alijs locis. ⁊ alij expoſitores ſacre ſcripture legēdovel ſcribēdo idē dicūt: ⁊ tn̄ ẜm Hiero. in ſcd̓o ꝓlogo ſuꝑ gen̄. ⁊ inpluribꝰ alijs locis ꝓ veritate lr̄e habēda in ſcriptura ve. te. recurrēdū ē ad codices hebreoꝝ. In hoc tn̄ valde cauēdū ē ꝙͣtū ad paſſus ſcripture ve. te. qͥ de deitate chriſti ac de cōſequētibꝰ ad hoc loquūtur: quoꝝ aliquos iudei corruperūt ad defenſionē ſui erroris.ꝓut in parte declaraui in qͣdā qōne de diuinitate chriſti. ⁊ adhucdeclarabo pleniꝰ: qn̄ paſſus tales occurrēt dn̄o cōcedēte. In illisaūt in quibus nō ē veriſil̓e ꝙ aliquid īmutauerint: cū nec cauſamhoc faciendi habuerint: nullū vr̄ periculū: ſꝫ magis ſecurū: ẜm dictū beati Hiero. in dubijs recurrere ad textū hebraicū tāꝙͣ ad originale ꝓ veritate textus declarāda. Sciēdū etiā ꝙ ſenſus lr̄alisē multū obumbratus ꝑꝑ modū exponēdi cōiter traditū ab alijs:qͥ lꝫ multa bona dixerint: tn̄ parū tetigerūt litteralē ſenſum ⁊ ſenſus myſticos intātū multiplicauerūt ꝙ ſenſus lr̄alis inter tot expoſitiones myſticas interceptus ꝑtim ſuffocat̉. Item textū in totparticulas diuiſerūt: ⁊ tot ꝯcordātias ad ſuū ꝓpoſitū induxerūtꝙ intellectū ⁊ memoriā in ꝑte cōfundūt ab intellectu lr̄alis ſenſuſanimū diſtrahētes. Hec igit̉ ⁊ ſil̓ia vitare ꝓponens: cū dei adiutorio intēdo circa litteralē ſenſum inſiſtere: ⁊ paucas valde ⁊ breuesexpoſitiones myſticas aliqn̄ interponere lꝫ raro. Sil̓r intēdo nonſolū dicta doctoꝝ catholicoꝝ: ſed etiā hebraicoꝝ: maxime Rabbiſalomō qui inter doctores hebreos locus ē rōnabiliꝰ ad declarationē ſenſus lr̄alis inducere. Aliqua etiā dicta hebreoꝝ valde abſurda aliqn̄: lꝫ valde raro interponā. nō ad tenēdū ea vel ſequēdūſed vt ꝑ hec appareat quāta cecitas cōtigerit in iſrael. ẜm dictumpauli apl̓i. ad Ro. xi. ꝓpter qd̓ etiā dictis hebreoꝝ nō eſt inherendū niſi ꝙͣtum rōni cōſonant ⁊ lr̄e veritati. Item omiſſis ꝓlogis apͥncipio gen̄. incipiā: tū qꝛ reſiduū vite mee nō credo ad expoſitōeꝫtotiꝰ ſacre ſcripture ſufficere. Et ideo nolui in exponēdis dictꝭ beati Hiero. vl̓ alterius cuiuſcūqꝫ doctoris īmorari: tū qꝛ dicti ꝓlogiparū faciūt ad intellectū libroꝝ ſequētiū: vt mihi videt̉: tū qꝛ vnꝰalius frater de ordine noſtro ꝓlogos biblie valde ſufficiēter expoſuit: qd̓ opꝰ habet̉ cōiter. ⁊ iō intendere iteꝝ expoſitioni dictoꝝ ꝓlogoꝝ nō mihi neceſſariū videbat̉. Aliquoꝝ tn̄ libroꝝ ꝓlogos expoſui ſuꝑ quos ſcripſi anteqͣꝫ a libro geneſi inchoarē. Poſtremo qͥanō ſum ita ꝑitus in lingua hebraica vl̓ latina qͥn in multis poſſꝫdeficere: iō ꝓteſtor ꝙ nihil intendo dicere aſſertiue ſeu determinatiue: niſi qͣꝫtū ad ea que manifeſte determinata ſūt ꝑ ſacrā ſcripturā vel eccleſie auctoritatē. cetera vero oīa accipiātur tāꝙͣ ſcolaſtice ⁊ per modū exercitij dicta ꝓpter qd̓ oīa dicta ⁊ dicenda ſuppono correctioni ſancte matris eccleſie: ac cuiuſlibet ſapientis: piumlectorē ⁊ charitatiuū flagitās correctorē. Uerūtamē an̄qͣꝫ deſcendā ad expoſitionē lr̄e premitto. vij. regulas exponēdi ſacra ſcripturā quas tāgit Iſid̓.i. libro de ſummo bono. ca. xx. ⁊ vocantur iſteregule ab aliquibꝰ claues: qꝛ ꝑ eas intellectꝰ ſcripture aperit̉ in ml̓tis. Prima eſt de dn̄o hieſu chriſto ⁊ eius corpore myſtico: quodeſt eccleſia qꝛ ꝑꝑ cōnexionē capitis ad corpus ſacra ſcriptura ſubvno cōtextu quaſi ſub eadē ꝑſona aliqn̄ loquit̉ de vtroqꝫ. de vnotranſiēs ad aliud. verbigratia yſa. lxi. Induit me veſtimentis ſalutis: ⁊ indumento iuſticie circūdedit me: quaſi ſponſum decoratūcorona: ⁊ quaſi ſponſam ornataꝫ monilibꝰ ſuis. Qd̓.n. dicit̉ hicquaſi ſponſum: intelligit̉ de chriſto: ⁊ qd̓ ſubdit̉ quaſi ſponſā ⁊c̄.intelligit̉ de ipſa eccl̓a. Sil̓r can. i. Oſculet̉ me oſculo oris ſui: qͥameliora ſunt vbera tua vino. cū em̄ dicit̉ oſculet̉ me ⁊c̄. verbum eſtſponſe frui ſponſo deſiderātis. ⁊ qd̓ ſubdit̉: qꝛ meliora ſunt vbera⁊c̄. verbum eſt ſponſi ſponſam cōmendātis. Un̄ in talibus ſic cōnexis rōne p̄dicta dꝫ lector prudēs attendere quid cōueniat capiti ⁊ quid corpori. Scd̓a regula ē de corpore dn̄i vero ⁊ ſimulato.Eccleſia em̄ que ē corpꝰ dn̄i myſticū: vt predictū eſt. eſt quaſi ſagena nodum tracta ad littus: ⁊ ideo habet malos permixtos cū bonis vſqꝫ ad iudiciū in quo ſeparabuntur hi ab illis. Et ideo in ſacra ſcriptura aliquando mali cōmendatur cum bonis quibꝰ ſuntpermixti ſicut oſee. xi. Puer iſrl̓ ⁊ dilexi eū. Et econuerſo aliquando boni vituperantur cū malis: ſicut yſaie. i. Cognouit bos poſſeſſorē ſuū ⁊ aſinus preſepe dn̄i ſui. iſrl̓ aūt me nō cognouit: ⁊ populus meus nō intellexit. Aliqn̄ etiā in eodeꝫ textu exprimit̉ quidad bonos ꝑtineat ⁊ quid ad malos ſicut can. i. d̓r. Nigra ſum ſꝫformoſa filie hieruſalē ſicut tabernacula cedar: ſicut pellis Salomonis. verba ſunt ſponſe: que rōne maloꝝ in eccleſia cōtentoꝝ dicit. Nigra ſum: ſed rōne bonoꝝ ſubdit: ſed formoſa: ⁊ qd̓ ſubditurquaſi ꝓ exēplo. Sicut tabernacula cedar. ad malos refert̉. cedarem̄ fuit filius Iſmalis. vt habetur gen̄. xxv. a quo deſcenderunt