Seite
IIII cū titāis aut cū gigātibꝰ ſua ꝓpria bella geſſerūt. Hec et dicunt̉ ⁊ credunt̉ ſtultiſſime ⁊ plena ſūt vanitatꝭ ſūmeqꝫ f leuitatisʳ Ecce interim q̄ co fitent̉ qͥ defēdūt deos gētiū. Deinde cū hec ad ſuꝑſtitōꝫ ꝑtinere dicat: ad religioneꝫ ꝟo quā ip̄e ſcd̓ꝫ ſtoicos videt̉ docereᵍ N ō em̄ ph̓i ſolū inqͥt verūetiā maiores nr̄i ſuꝑſti tionē a religiōe ſeꝑauerunt. Nā qͥ totos dies p̄cabant̉ ⁊ ī­molabāt vt ſibi ſui libri ſuꝑ­ſtites eſſent: ſuꝑſtitioſi ſunt appellatiʰ Quis nō ītelligat eū conari dū ꝯſuetudinē ci­uitatis timet religionē lau­dare maioꝝ: eāqꝫ a ſuꝑſtitōe velle ſe iungere: ſꝫ quō id poſ ſit nō inuenire? Si em̄ a ma­ioribꝰ illi ſūt appellati ſuꝑſti­tioſi: qͥ totos dies p̄cabant̉ ⁊ īmolabāt: nunqͥd ⁊ illi qͥ inſti tuerūt qd̓ iſte reprehēdit de orū ſimulacra diuerſa etate ⁊ veſte diſtincta deoꝝ gene­ra: ꝯiugia: cognatiōes? Hec vtiqꝫ cū tanqͣꝫ ſuꝑſtitioſa cul pant̉: implicat iſta culpa ma­iores taliū ſimulacroꝝ īſtitu montes ſuꝑ mōtes. vt in celū aſcenderēt. ſꝫ eos iuppit̓ fulmine interfecit. Hāc fabulā ponit ouidiꝰ li. vj. de faſtꝭ circa pͥncipiū. Et Iſidorꝰ eā tāgit li. ix. ethymoli geaꝝ ca. ij. in fine. ⁊ ſolinus vbi loquit̉ de macedonia. dicit ꝙ rumorē ꝙ in phlegra vbi poſtmodū ꝯſtructū eſt caſtrū vl̓ oppi dū ſic appellatuꝫ fuit p̄dicta pugͣ. eo ꝙ ibi inueniu­tur oſſa hūana e­normis magnitu dinis. q̄ credunt̉ fuiſſe gigantiuꝫ ⁊ ſaxa īmania cū qͥbus credūt ho­mines ꝙ gigātes celū oppugnaſſēt f Ecce intetim. que ⁊cͣ. Iſta ſūt ꝟ ba augꝰ. qͥ pōdei rat verba tullij g Non em̄ ph̓i ſolū ⁊cͣ. hic ponit augꝰ. aliā aucto­ritatē tullij. ⁊ ſūt verba tullij vſqꝫ ad illud excluſi­ue. qͥs nō intelli­gat. In qͥbus do­cet tullius vn̄ vo nit nomē ſuꝑſtiti onis. ⁊ qͥ primo dicebant̉ ſuꝑſti­tioſi. lactantiꝰ ꝟo libro vj. inſtitu­tionuꝫ dicit ꝙ re ligio eſt veri cul­tus. ſuperſtitio falſi. Lucretius vero dicit ſic. ſu perſtitioſi vocā tur qui non fili­os ſuꝑſtites op­tant. omnes em̄ optamus. ſed aut qui ſuperſtiteꝫ me moriā defunctorum colunt. aut qui parentibus ſuis ſuperſtites colebant imagines eorum domi tanqͣꝫ de­os penates. nam qui nouos ſibi ritus aſſumebant vt in deorum vices mortuos honorarent. quos ex homi­nibus in celum receptos putabant hos ſuꝑſtitioſos vocabāt. hos v̓o qͥ publicos ⁊ ātiqͦs deos colebāt reli gio ſos noīabāt. Un̄ ꝟgiliꝰ Una ſuꝑſtitio veterūqꝫ in grata deorum. Hec lucretius. A. Gellius vero libro iiij dicit ſic. Religioſum eſt quod propter ſanctitatē aliquam remotum ac ſepo ſitum eſt a nobis verbum a relinquendo dictum. h Quis non intelligat ⁊c̄ Iſta ſunt verba auguſtini in quibꝰ oſtendit ꝙ tullius timore ductus nititur laudare religionē maioꝝ.i. an­tiquoꝝ ⁊ potentiorum romanorum. vt eam a ſuperſti tione diſtingueret. cum tamen non poſſet. Nam ex ꝟ bis tullij haberi poteſt ꝙ maiores erant ſuꝑſtitioſi et non religioſi. Uolebat autem ſeparare religionē ma­iorum a ſuperſtitione. ⁊ ideo oſtendit qui ſcd̓m maio­tores atqꝫ cultoresˡ īplicat ⁊ i ſeip̄m qͥ quātolibet eloquio ſe in libertatem nitatur euol uere neceſſe habebat iſta ve nerari: nec quod in hac di­ſputatione diſertus inſonat mutire audiret in populi cō­tione. Agamus itaqꝫ chriſti­ani domino deo noſtro gra­tiasᵏ nō celo ⁊ terre ſicut iſte kͦ diſputat. ſed ei qui fecit celū ⁊ terram: qui has ſuperſtiti­onesˡ quas iſte balbus velut balbutiens vix reprehendit per altiſſimam chriſti humili tatem: ꝑ apoſtolorum predi cationem: ꝑ fidem martyrū ꝓ veritate: morientiū: et cuꝫ veritate viuentiū: nō ſolū in cordibus religionis: veꝝ eti am in edibus ſuꝑſtitioſis li­bera ſuorum ſeruitute ſubū terit. Ca. XXXI. Uidip̄e varro quē dolemꝰ ī rebꝰ diuīs ludos ſcenicos: qͣꝫuis non iu dicio proprio poſuiſſe cum ad deos colendos multis lo cis velut religioſus horte­tur? Nonne ita confitetur: non ſe illa iudicio ſuo ſequi res dicantur ſuperſtitioſi. Et ſi tales ſolum eſſent ſu perſticioſi qui pro filijs vt ſint ſuperſtites ſic immo lant vt dicunt excuſari poſſent a ſuperſtitione maio iores. Sed quia vt patet in prima auctoritate tullij ip ſe vocat ſuperſtitiones ſimulacrorum inſtitutiones ⁊ coniugia deorū ⁊ huiuſmodi ī qͥ bus maioreſ erāt principales. ptꝫ ꝙ tullius nō ſuf ficienter excuſat maiores a ſuper ſtitionibus. ſed potius accuſat. i Implicat et ſeipſum. vult au guſtinus dicere ꝙ tullius impli cat ſeipſum ſuꝑ lſtitionis culpa. quia licet videat̉ loqui libere. id ē plenam veritatē contentam expri mere cōtra ſimu lacra deorum. et hoc libros ſcribē do. tamen in pu blico coram po puli multitudine nō fuiſſet auſus talia mutire. nec a etiam ſimulacra non venerari. k Non celo et terre ⁊c̄. Hoc iō dicit auguſtinus quia tullius vt ſupra ī hoc capi tulo dixit augu­ſtinꝰ. cultum deo ruꝫ reducit ad qͣſ dam rationes phyſicas. qui autem ſic faciunt ponūt iouem celum. ⁊ iunonem aerem. ⁊ plutonem terram. vel iouem totius mundi animum. cuiꝰ quaſi vna ꝑs interra alia in celo ſit. vt ſupra dictum eſt in hoc libro ca. ix. ⁊ ca. x. Et ideo illi adorant celū ⁊ terram. l Quas iſte balbus ⁊c̄. hoc dicit auguſtinus alludē do illi qͦd dixit in principio huius capl̓i. ſcꝫ ꝙ tullius inducit balbū diſputantem in li. de natura deorum. eſt em̄ hoc nomē balbus equiuo cum ad proprium nomē cuiuſdam quemtullius loquentem inducit. ⁊ ad bal butientem. Et innuit auguſtinus ꝙ ille fuit balbꝰ no mine ⁊ etiam re. id eſt balbutiens in materia de qua lo quebatur. Capitulum. XXXI. a Uid ip̄e varro ⁊c̄. In hoc ca. reprobat. b. au guſtinus modū colendi plures deos ꝑ aucto ritatē varronis. qͥ de rebus diuinis multa ſcri pſit. ⁊ cuiꝰ auctoritas apud romāos magna fuit. Et adducit h̓ multa de varrone. ex quibꝰ pꝫ ꝙ male ſenſit debis que tenet vulgus de dijs. ⁊ qͥd ip̄e varro ſentiat