Seite
Liber X Lementū eſt ẜm Conſtā. ſimpla et minima corporis compoſiti par ticula. minima aūt dicitur quo ad nos qꝛ ſenſu nō ꝑcipitur. Eſt eniꝫ ꝑticula minima ⁊ vltima in corporis reſoluti one ſicut fuit prima in cōpoſitione. Dicit̉ autē ſimpla. nō qꝛ ſimplex ſit elementū ſine cōpoſi tione aliqua ſed qꝛ non habet partes aliquas cōponētes ſpecie ⁊ numero differētes ſicut ali qua corꝑa que ſunt mixta vt patet in metallis quoꝝ partes differūt. pars enī quedā eſt aer q̄ dam terra ⁊ ſic de alijs. ſꝫ quelibet pars ignis eſt ignis ⁊ ſic de ceteris. Dicit̉ autem elemētuꝫ quaſi ilimentū ſcd̓m Iſid. abile eo ꝙ omniū corporum ſit materia et quaſi primitiuū fun­damentū. et ẜm alios dicit̉ quaſi elementuꝫ ſi ue alimentū eo ꝙ omnia corꝑa alunt̉ elemen­taribus qualitatibus ⁊ augmentant̉. Sūt aūt quatuor elementares qualitates quaruꝫ due ſunt actiue.ſ. calditas ⁊ frigiditas ⁊ due paſſi ue.ſ. ſiccitas ⁊ humiditas quarū cōuenientes differētie ſuperius in. xiiij. li. planius deſcribū tur quere ibi. Inter qualitates aūt elemētares cōtrarietas eſt ⁊ repugnantia rōne quarū ad in uicem agūt ⁊ patiunt̉ generant̉ ⁊ corrūpuntur Quantucumqꝫ.n. ad inuicem ꝯtrariant̉/ ꝑ in­fluētiam tn̄ celi ⁊ planetarū virtutē ꝯciliantur in ſuis effectibus ⁊ ad ꝯcordiam reducūtur. et ideo quodā mirando nature nexu cōiungunt̉ nam ignis ⁊ aer conueniūt in caliditate ꝙͣuis diſcrepent̓ in ſiccitate ⁊ humiditate. Aer vero ⁊ aqua in humiditate cōueniūt ſed diſcordant ī frigiditate. ſed aqua ⁊ terra concordāt in frigi­ditate ⁊ diſcordant in humiditate ⁊ ſiccitate. ignis aūt ⁊ terra que ſūt elemēta ſumme diſtā tia ẜm ſitum cōueniūt in ſiccitate diſconueniūt tamē in frigiditate. qꝛ terra frigida eſt ſubſtan tialiter ⁊ in vltimo. Ignis vero eſſentialiter ca lidus eſt ⁊ in ſūmo. Exiſtis aūt elemētis qua tuor duo ſūt nobilioris ⁊ purioris ſubſtantie ⁊ leuioris.ſ. aer ⁊ ignis. et ideo a cētro vſqꝫ ad circūferentiam habent motū ⁊ naturaliter mo uent̉ ſurſum ⁊ iſta duo ꝯtrahūt nobilitatē ſuā quo ad virtutem operationē ⁊ ſubſtantiaꝫ ex vicinitate orbis ſiue celeſtis corꝑis a quo reci piunt influentiā mobilitatis ⁊ virtutis. nā vir tus celeſtis primo influit ſuperſperā ignis et per ignē ſuꝑ ſperam aeris. et ideo hec duo ele menta ſunt ceteris ſublimioria quo ad ſitum agiliora quo ad motum puriora ⁊ ſubtiliora quo ad ſubſtantiā clariora ⁊ magis ꝑ ſpicua quo ad formā. virtuoſiora quo ad actum. duo enim elementa ſūt inferiora.ſ. aqua ⁊ terra cere ris duobus naturaliter grauiora motum a cir­cūferentia ad centrū deorſum habentia per ag­gregationē partium ⁊ ꝯpactionē ſpiſſa ⁊ obtu ſa. ⁊ ideo predictis duobꝰ ſunt groſſiora ⁊ me liora plus habētia de materia ꝙͣ d̓ forma. Un de ꝓpter ſummā elongationē a ſpera orbis v̓­tuti motiue celi nō ſunt ita obediētia ſicut duo prima. Nunꝙͣ enī ſunt elemēta ocioſa/ immo in agendo ⁊ paciendo ſūt cōtinua. vnde nunꝙͣ quieſcūt a generatione ⁊ a motu. terra enī et ſi quieſcat a motu nunꝙͣ tn̄ quietem aūt ceſſatō nem recipit ab effectū/ et ſicut nō ſūt ocioſa ab actu ſic nō ſunt vacua ab ornatu. nam quod­libet elementū habet ornatū ſuū. ignis ſidera aer volatilia aqua natabilia/ terra greſſibilia vt dicit Beda. de quibus aliqua auxiliāte do mino breuiter ſunt dicenda. Gnis eſt corpus ſimplex in vltīo calidum ⁊ ſiccū. vt dicit Conſtan. naturaliter enī ſuꝑ aerem ſedere q̄ rit. per violentiam.n. in aere vel in terra detinet̉ paulatim in mollē aereꝫ euaneſcit vt dicit Iſi. ꝓprietates enī ignis tangit. Dio­ni. in hierarchia angelica. li. xij. Ignis inquit eſt corpus ſenſibile longe excellentius ⁊ ſubti lius omnibꝰ alijs rebus corꝑalibus ⁊ nature ſpirituali ꝓximū ac ꝑ hoc effectū ſuū diſſimili us cūctis alijs demonſtrat. Ignis.n. in oībus eſt ⁊ ꝑ oīa dare ſe conſueuit et ab omnibꝰ non remouet̉. eſt tn̄ incognitus/ occultus/ immenſu rabilis/ inuiſibilis quodāmodo incorporeus potens actionē ꝓpriam/ mobilis/ tradens ſe omnibꝰ quoquo modo approximantibꝰ/ mo uens vniuerſa ſe ſe participantia/ renouatiuꝰ omniū/ nature cuſtos/ illuminatiuus cum cir­cūuelatis ſplendoribus/ datus/ diſcretus/ di­ſtinguens ⁊ reſiliens/ deorſum paſcens/ ⁊ ſur ſum mouens/ acute means excelſus nō recipi ens ignominiam minorationis ſemꝑ motiuꝰ cōprehenſiuus/ ⁊ mutatiuus in ſe reuertēſ po tenter actiuus. ⁊c̄. Hec verba diuiniſſimi. Dyo ni. ꝑfundiſſima ſūt. deſcribit enim ignē quo ad eius ſubſtantiā/ virtutem/ ⁊ operationē. vnd̓ declarationē predictorū verba cōmendatoris ſuper predictū locum breuiter hic ponemus. Ignis enī inter omnia elemēta ſitū habet ſub limiorem/ ⁊ hoc qꝛ naturam habet leuiorē. et ideo dicitur excelſus quia pondere carens ſub lime querit vl̓ petit/ ſuperemiet vniuerſis et quicquid corporeum preter ipſum naturaliter ſub eo ſubſiſtit inter omnia elemēta naturam habet puriorem ⁊ ſubtiliorē ⁊ ideo dicit̉ quo­dammodo incorporeus qꝛ ꝓpter ſubtilitatem