Liber XVII.Sed nullatenus habet ſenſitiuam animā vnde non dolet quādo anima inſcinditur nec delectatur quando nutritur vel cibatur. nec vigilat nec dormit. nec ſpirat vel expirat. nec ſubiacet alijs conditionibus que ſunt ꝓprie ſenſitiue. nec generat arbor nec veneratur ꝑ ſeruūcōmixtionem. Sed in ſe habet rationem ſeminalem per quam habet ex ſe producendi potentiam ſimile ſibi et ſuam ſpeciem conſeruandi. ſed hanc potentiam non poteſt produceread actum/ niſi ab extrinſeco adiuuetur. ſcilicꝫa temporibus anni. Indiget enim hiere adhumoris ſeminalis aggregationem. indigetet vere tēperato/ ad eiuſdē emiſſionem/ qꝛ tūcnec eſt vehemens frigus congelans vel conprimens nec calor vehementer adurens ſemēac corrumpens cor. Indiget etiam ſole reſoluente partes ipſius conſtricta a p̄cedente frigore vt calor ingrediens ſegreget humoremſeminarium a nutritiuo. Indiget etiam terraplus ꝙͣ aliud generans/ quia ex terra eſt materiale principium ſui nutrimenti/ ſicut principium generationis ſui eſt a ſole ſicut a cauſaefficiente. Et ideo vt ait Ariſto. in libro de plātis. Nunquid terra mater eſt ⁊ ſol eſt pater plātaꝝ. quia terra nutrit more matris/ et ſol efficit more patris. Quidam vero conſiderantesin arboribus et plantis generationem cibationem augmentationem durationem et ex radice annuā reuocationem et nullam penitusper vrinam vel ſeceſſum eiectionem/ putauerunt plantam animali perfertiorem. Sed hocreprobat Ariſtote. dicens ꝙ arbor eſt allegataterre ⁊ non habet motum ex ſe nec ex ſuo totonec ex ſuis partibus/ ita ꝙ diuerſe partes determinentur diuerſis operibus per formas diuerſas/ vt oculus in animali ad videndum etauris ad audiendum. nec habet animā perfectam imo nō habet niſi partem partis animeid eſt animā vegetatiuā. Sed animal habetoperationes plures ⁊ nobiliores ꝙͣ planta. qͣre animal nobilius eſt omni planta. Diuerſificatur autem arbor quo ad ſubſtantiam virtutem et operationem. Nam vt dicit Ariſtoteles libro.i. de vegetabilibus. c. ij. quedam arbores habent gramen et reſinam. cuius ratoeſt. quia humor ſuperabundans a calore totaliter non digeritur. nec etiam totaliter a tegimine nature dimittitur. ⁊ ideo depellitur adexteriora/ niſi a frigido aere circumſtante infrigidatur. Itē quedam habent nodos quia illis mediātibus partes ſucceſſiue generate adinuicem colligantur. Item habent venas. id ērimulas in quibus naturalis humditas cuſtoditur ⁊ a terra ad partes ſingulas deriuatur.Item habet ventrem. id eſt medullam in quoſit humoris decoctio anteꝙͣ trāſferatur in ſubſtantiam foliorum fructuum vel ramorum. vtdicit idem. Item habet corticem ad interiorēligni defenſionem. quia quod facit corium vl̓cutis in corporis animalis ſuperficie. hoc facit cortex in arbore.(vt dicit Iſidorus) Itemgeneraliter habet lignum ſiue truncum. vt dicit Ariſtoteles. Et ſic eſt dictum ẜm Iſidorū:eo ꝙ incenſum de facili in lucem ſit conuerſūvnde et licimus dicitur eo ꝙ preſentibus p̄ſtat lumen. lignum itaqꝫ eſt pars arboris fortior et ſolidior et ſubſtātialior que a radice exiens vſqꝫ ad ſūmitatem ipſius arboris ſe extēdit et habet quedam intrinſeca vt medullam.ad quam eſt recurſus nature cum ſubtrahiturhumor cibalis extrinſecus. ſicut in cibationeanimalis quando deficit nutrimentū in membris ad ſanguinem in venis exiſtentem continue ſit recurſus(vt di. albu. et expreſſe auicē.⁊ conſtan.) Habet inſuper quedam extrinſecus ſibi annexa arbor vt corticem. ramos. folia. flores. fructus. et ſūmitatem. ⁊ dicit ibidēAriſtoteles. corticem ad omnium interiorumdefenſionem. ramos et virgas ad ſui dilationem. folia ad fructuum nouellorum protectioneꝫ ab extrinſecis corruptelis. fructus ad ſuiſpeciei conſeruationem. rotunditatem ſiue rotundam ſūmitatem habet arbor in ſuo cōplemento quaſi figuram columnalē que vtiqꝫ. vtd. albu. accidit propter vniformem extenſionem humoris ad partes laterales ⁊ vniformēcaloris digerentis humorem in tota ſui ſubſtantia actionem Habet adhuc omnis planta radicem et in radice multiplicem nodum.radicem quippe loco oris. qua mediante trahitur humor ad totam ſubſtātiam arboris nutriendam. Nodi vero ſimiles ſunt neruis incorpore animalis quia per illos partes continuabiles ad inuicem colligantur. Item arbores habent quaſdam partes ſuperfluas quenon ſunt partes determinate a natura nec ſūtneceſſarie adeſſe plante et habent eſſe in arbore. et ideo cadunt folia. et fructus ab arboribus ſcilicet propter ſubtractionem humoris/ſicut cadunt pili de corpore aīalis. ⁊ hoc accidit quia quando humor nutrimētalis minuseſt ſufficiens ſubtrabit ipſum natura ab huiuſmodi partibus non neceſſarijs/ ne deficiat inneceſſarijs. et ideo cadunt generaliter ab arboribus temꝑe hiemali. remanent tamen in ali
