Seite
De arboribus et plantis. quibus vt in buxo et conſimilibus vel ꝓpter ſufficientiam humoris. vl̓ ꝓpter humoris vi ſcoſitatem et ligni cōpactionem et ſoliditateꝫ Nam arbores que raram ſubſtantiam et poro ſam ſunt habentes citius de ſuis folijs depau perantur et maxime quando humor nutritiuꝰ liquidus eſt atqꝫ paucus. Differunt autem ar­bores in multitudine ſuarum partium et pau citate/ in magnitudine et paruitate/ in fortitu dine et debilitate. cuius cauſa eſt humor qui in aliquibus magnis arboribus eſt lacteus vt in ficubus et humor talis habilis eſt ad ſe di­latandum in latum et in longum. In quibuſ­dam vero eſt piceus viſcoſus et inſufficiens ad extenſionem eo ꝙ partes adherent ad inuicē ad modum picis et iſta eſt cauſa paruitatis et paucitatis in partibus arborum et plantarū talis autem viſcoſitas non eſt cauſa debilita­tis in plantis ⁊ arboribus niſi fuerit diminū tus calor vel inſufficiens et imperfectus. In quibuſdam etiam arboribus eſt humor acu­tus calide et ſicce complexionis. hic in quibuſ dam eſt cauſa fortitudinis ⁊ vigoris. calidum eſt leue et ſubtile et penetratiuum. et ideo ta­lis humor ſe extendit et creſcit. arbor in mag­na quantitate. Item in partibus arborum a­tenditur equalitas et ſimilitudo. quia equali­tas in quantitate et ſimilitudo in figura. iſta equalitas cauſatur ex abundantia materie cū equalitate caloris agentis et oppoſituꝫ a cau ſa oppoſita cauſatur. Eodem modo attendi­tur in eis raritas ſiue ſpiſſitudo. quia raritas accidit propter inſufficientiam caloris ad ter­minationem humoris. ſpiſſitudo autem acci­dit propter ſufficientiam caloris ad condenſa tionem humoris et eius terminationem. Itē differunt arbores et plante in modo fructifi­candi. Nam quedam(vt ibidem dicit ariſto­teles) producunt fructum ſuper folia ſua et hͦ accidit propter fortitudinem fructus et indi­gentiam caloris ſolis digerentis humorem ipſius. quedam vero ſub folijs et hoc accidit propter debilitatem fructus ne ab excellēti ca­lore vel frigore corrumpatur. Et quorundam fructus eſt ſuſpenſus a ſtipite ſuo.i. prope ſti­pitem et hoc accidit propter inſufficienteꝫ hu morem et inſufficientem calorem ipſum ad ex tremitates expellere non potentem. Item om nis arbor generaliter habet radicem que ē me diatrix inter corpus plante et terre qua ciba­tur. vnde et radix vita plante dicitur ſecunduꝫ grecos. quia cauſaꝫ vite plantis adducit. Itē habet ſtipitem a radice immediate proceden­tem et hoc fuit neceſſe. vt dicit Ariſtoteles pro pter corporis plante vel arboris ſuſtentatio­nem vnde aſſimilatur ſtature corporis ſuſten­tantis. vnde eſt ſtabile fundamentum arboris ſuſtinens ramos et fructus eius. Item in du­ro ſtipite habet medullam mollem quam(vt dicit Ariſtoteles) quidam vocant arboris ma tricem. quia in ipſa ſeminarius humor plante nutritur/ vt fetus in matrice. quidam vero vo cant eam arboris viſcera quia in ipſa ſeparat̉ puꝝ ab īpuro ſicut fit in animaliuꝫ inteſtinis quidam etiam vocant eam cor. quia ex ea ꝓ­cedit motus vite vegetabilis. ſicut vita ſenſibi lis procedit de corde cuiuſlibet animalis. Itē corticem habet omnis arbor ad ſuam termina tionem interiorum et defenſionem ex humore ſubtili extracto ad exterius/ per calorem aeris deſiccato ſicut lignuꝫ interius ex humore groſ ſo ſicco eſſentialiter et accidentaliter humido procreatur(vt dicit Ariſtoteles et albuma.) Item arborum ſicut et plantarum quedā ſunt domeſtice et ortenſes. quedam vero ſunt ſilue ſtres. Arbores vero ortenſes/ ſicut ſunt plan­te ſi non fuerint culte/ erunt ſilueſtres(vt di­cit ariſtoteles) et harum quedam faciunt fru­ctum et oleum propter humorem vnctuoſum et aereum ſufficientem. ⁊ quedam non prop­ter talis humoris defectum et in quibuſdam cito folia cadunt/ propter humorem rarum nō vnctuoſum cito ſiccabilem. et in quibuſdam non/ propter cauſam contrariam. Iteꝫ ſicut ē diuerſitas arborum et plantarum in magnitu dine et paruitate ſic eſt diuerſitas in pulchritu dine et deformitate. nam eis accidit pulchri­tudo propter equalitatem materie et elegan­tem partium ordinationem et calorem ſufficiē ter agentem et extendentem materiam in rectā et debitam nature diſpoſitionem. deformitas vero cauſatur ex contrario tam in arboribus/ ꝙͣ in plantis. Item differunt in bonitate fru­ctuum et in malicia. et hoc accidit propter ma iorem humoris materialis dulcedinem vl̓ mi norem/ vel propter caloris magis vel minus correſpondentis materie vel humori materia li debitam ꝓportionem. Item dicit ibi ariſto teles ꝙ arbores et plante ſilueſtres magis fru ctificant ꝙͣ ortenſes. et hoc(vt dicit albuma­accidit propter maioreꝫ abundantiam humo ris parum vnctuoſi et nodoſi de facili cedētis diuiſioni ⁊ in ſubſtantiam fructus conuerſio­ni. nihilominus tamen fructus ortenſes ſunt meliores ſimpliciter ꝙͣ ſilueſtres(vt dicit ibi­dem ariſto) cuius ratio eſt. vt d. albu. maioris humoris vnctioſi aeri vel dulcis abundantia q̄ in materia fructuū ortenſiū ꝑfectius inuenit̉