Seite
De inlitem iurando. ꝓbatur verum ⁊ cōe intereſſe ⁊ ꝑ iuramētum. ⁊ ratio eſt duplex. qꝛ natura actōis ⁊ contumacia aduerſarij requirit iuramentum in lutem. Si res nō eſt talis ꝙ habeat affectum qꝛ quātitas idem di cit alias cum natura actōis ⁊ rei ⁊ ꝯtumacia aduerſarij exigit iu­ramētum in litem. Nam ſi pōt iurari in litem quod eſt plus for­tius poterat ſuper vero intereſſe iurari quod minus eſt ⁊ ſic intel­ligit fi. huius glo. aliter non probatur intereſſe cōe per iuramen­tum niſi contra doloſos ⁊ ſi natura actōis ſit talis ꝙ in ea poſſit in litem iurari qꝛ difficilis eſt probatio. vt. jͣ. de pretor̄. ſtip. l. vltima ⁊. d. l. vnica.§. in alijs. C. de ſen. que pro eo qd̓ intereſt profe. ⁊. jͣ. e. l. in actionibus.§. plane eſt ibi ratio quare probat̉ ibi veruꝫ intereſ­ſe per iuramentū mora debitoris ⁊ qꝛ res debita mortua erat vnde nō poterat vere app̄tiari qꝛ nō extabat. ⁊. jͣ. e. l. cum furti eſt rō de­lictum furti precedens iam probatuꝫ ⁊ forte res deſiderat extare ita ꝙ probatio vere eſtimationis erat impoſſibilis vel ſaltem dif­ficilis eadeꝫ ratio eſt. C. vnde vi. l. ſi quādo.ſ. delictū violentie ꝓ­batuꝫ ⁊ difficultas probatiōis. Alij intelligunt cōtra doloſum ſemper probari poſſe veruꝫ intereſſe ꝑ iuramentuꝫ etiaꝫ ſi natura actionis nō ſit talis ꝙ in ea poſſit in litem iurari ⁊ ſic intelligunt fi. huius glo. ⁊ pro eis. d. l. ſemper.§. hoc interdicto ꝙ vi aut clam t ibi in glo. Marti. ſilima. In cauſa pupilli nō iurat Ideamus: gupillus ſꝫ tutor volens mr̄ nul lo mō adoleſcens. in ca propria iurat ⁊ curator eius volens hoc dicit vſqꝫ ad.§. deferre. Aduerte cir ca declarationeꝫ textus vbi dicit aduerſus queꝫ nā ſolum contra doloſuꝫ iuratur. vt. jͣ. e. l. fi. ⁊. l. in actionibꝰ licet ⁊ alia exigantur d̓ quibus dixi. sͣ. l. prox. Item aduerte in ver. ſi tamē tantā affe­ctō quidā eniꝫ nō inſubtiliter arguentes in primo ver. dicūt ꝙ nō eſt verum tutores vel curatores poſſe in litem iurare ⁊ dicunt ꝙ Uulp. ſeipſuꝫ correxit. in hoc. jͣ. e. l. vulgo. ⁊ dicunt ꝙ primo in op pinione que eſt hic quā poſtea correxii. d. l. vulgo. ſic etiaꝫ fecit ſce uola. jͣ. de vſuc. l. ſi aliena.§. ſceuola. ⁊. jͣ. de furtis. l. qui vaſ.§. ſi an cila. ſic ⁊ paulus corrigit ſeipſuꝫ in. l. quod dicit̉. jͣ. de tutellis. ⁊ in. l. i. de rebus eorum. Naꝫ quidā hn̄t ibi paulum quidā Uulp. Iac. iſte tamen intellectꝰ lꝫ ſit ſub. ilis tamē ꝑnitioſus eſſet pupillus nec vidi eum in iudicijs ſeruari. ſed uidi. admitti tutores ⁊ curatores volentes ad iuranduꝫ in liteꝫ vt hic dicit̉ ⁊ quia nō eſt veriſimile Uul. ſe ſic cito coneriſſe ⁊ qꝛ leguꝫ correctio vitāda eſt cogi. autē non ꝑ oſſint inuiti vt hic patet. nec ob. C. de rebus credi. l. cū etiā vi ibi no. nec. j. de dam. infec. l. pretor in prin. Op. ꝙ pupillus iuret. sͣ. ti. proxi. l. qui iuraſſe. ſo. ibi de iuramento veritatis delato a parte que ſibi imputet. Modo attendamus ad declaratio nem gloſaruꝫ ⁊ glo. dicit ꝙ ideo mater nō admittit̉ ad iurandū qꝛ veriſimile ē ꝙ propter amoreꝫ filij iuraret in immēſuꝫ. Iſta rō non videt̉ bona ẜm Ia. bu. nam eadē ratio ꝓhibitionis eſt qn̄ ē tuirix ⁊ tamen tūc admittit̉ ad iuranduꝫ. vt ſtatiꝫ ſubicit gl. Pre­terea ſi fatio affectionis prohibet multomagis ꝓh. beretur quili­bet in cauſa ſua cum ad eaꝫ maioreꝫ veriſimiliter habeat affectio neꝫ qͣꝫ ad alienam. C. de ſeruitꝭ. l. preſes. Preterea rō ꝙ poſ­ſet in immenſuꝫ iurare ceſſat qꝛ iudex pōt taxare. vt. jͣ. e. l.§. iurare vnde ipſe Ia. redit aliaꝫ rationē quare mater nō admittitur qꝛ ne mo iurat niſi dominꝰ. vt. jͣ. e. l. vulgo cum ergo mater nec alia mu lier poſſit ſuſcipere alienam cauſaꝫ. vt. C. de procur. l. alienaꝫ non poteſt fieri dn̄a litis ⁊ per cōſequens nec iurare vnde etiaꝫ dicit ꝙ ſi mater ſit tutrix nō admittit̉ qꝛ nō ceſſat rō ꝓhibitionis. licet glo. in hoc teneat cōtrariuꝫ per. l. quotiens.§. ſi tutor. sͣ. de nox. cui rn̄det ꝙ in alio tutore nō in matre ⁊ alio iuramēto loquit̉ Ia. b. hanc etiā opi. ſequitur Martinus ſili. qꝛ propter tutellā nō deſinit elſe mater nec tollitur ratio affectiōis.ſ. de capi. di. l. tutellas. ⁊ iō dic ꝙ dabitur curator ſpecialis qui iurabit Mar. ſili. ⁊ idem Ia. d̓ ra. per rationes p̄dictas ⁊ per. l. i. jͣ. de iure do.. cum pater. An dre. de pi. ⁊ Old. tenent opi. gl. ꝙ ſi eſt tutrix admit. qꝛ tūc admit. taqꝫ tutrix ⁊ ſicut aliꝰ tutor exͣneꝰ nō tanqͣꝫ mr̄ ar. sͣ. de offi. eiꝰ cui man. ē iur̄. l. ⁊. ſipretor ⁊ de adop. l. ſi pr̄.§. ſi duos. ⁊ qꝛ tutor nō pōt directe in negotio ꝓprio auctoritatē p̄ſtare ſꝫ ꝑ īdirectū ſic. jͣ. d̓ au. lū. l. i. ⁊ tollitur ratio affectionis ꝑꝑ taxationē quam iudex facere poteſt vt predictuꝫ eſt vnde ẜm iſta iura nō poterat iurare quia nō poterat eſſe tutrix. vt. sͣ. de procur. l. ſi minimꝰ ⁊ pro hoc. jͣ. e. l. vul­go niſi impetraret a principe vi. jͣ. de tutellis. l. pe. ⁊ fi. ſed cū hodie poſſit eſſe tutrix. vt. C. quādo mulier tute. offi. fini. poteſt ꝑ totuꝫ ⁊ per conſequēs iurare poterit ſicut alius tutor. Andre. ⁊ Di. ad l. cum pater reſpondent ꝙ ibi loquit̉ in actu neceſſario pater tanqͣꝫ patri incōbenti ⁊c̄. jͣ. de ſolu. l. i. hic in actu voluntario vt hic patet in ver. neqꝫ ⁊ ver. curatore. In gl. quia credimꝰ ibi ſed ſaciamē tum calum. quia alias videretur recuſare defenſioneꝫ pupili quod non poteſt. vi. C. de admi. tu. l. fi.§. defenſioneꝫ Iac. in fi. quia tūc non ſubit anceps periuriū quia ſcit veritatem cauſe ⁊ expen. In glo. maxime in fi. Solu. aūt loꝗmur de comodo pecunia tio. ⁊ tunc aliquādo cogimur p̄ferre alienum ꝯmodum ⁊ ratōne officij vt ibi. aut de ꝑiculo fame vel ſalute anime. ⁊ tunc nō cogi­mur ⁊ maxime vt alius acquirat ꝯmodum vel fugiat damnum pecuniariū. vt hic. ⁊. xiiij. diſtinciōe. c. i. vbi de hoc. Iaco. de bel. In glo. bene dico ibi re carere.i. carere debere. nam ꝓ vno po mo vellet vnus pupillus carere caſtro cum diſcretiōe careat. vel dic nole carere ſi pupillus eſſet integre etatis ⁊ diſcretōnis. ⁊ ad hoc dꝫ habere tutor reſpectum et ſic non ſubit anceps ꝑiuriū ſic. ⁊ in teſte deponēte ſuꝑ ſingulis intereſſe. vt no. ⁊ notaui ⁊ dixi. C. de ſenten. que ꝓ eo quod inter. ꝓfe. l. vnica cum ſimili. in glo. que dam ergo in fi. ⁊ dic vt ibi ſed de calumnia nō iurat̉. ⁊ ratio ē ꝗa ſacramētum calum. eſt de ſubſtantialibus litis in qua nō hꝫ ꝑſonā legitimā. Iac. Delatio huius iuramenti ad ſolum iudi­Deferre cem ſpeciat. hoc dicit. ⁊ dicu glo. ſecus in alio iuramēto. Sed que eſt ratio diuerſitatis dic qꝛ iſtud iuramē tum eſt circa id quod ſpectat ad officiū iudicis.ſ. circa taxatōem quātitatis deducende in conditōem quod eſt iudicis officiuꝫ. in­ſti. de actio.§. curare. ⁊ circa puniendum dolum ⁊ ꝯtumeliam nō obedientis. quod ſimiliter de eius officio eſt. vt ſupra ſiquis iuſ­dicenti non obtempera. l. i. ⁊ ideo ipſe ſolus defert iſtud iuramē­tum quod ē officij ſui expeditōem ⁊ execu. ſacramētum autem ve ritatis vertit̉ circa id quod eſt ꝑtium ⁊ iō deferri pōt a ꝑte ꝑti iu dice tn̄ approbāte ſi ē iudiciale. Oldra. Hoc iuramētum recipit taxa­Iurare autem igem a iudice ⁊ a lege. a iudice cir­ca quātitatem. a lege vt ex dolo nō ex culpa iuret̉. hoc dicit vſqꝫ in fine. ⁊ primo ponit dictū vſqꝫ ibi. ſed an̄ iudex ibi limitatio vſqꝫ ibi. item videndū. Ibi ſecūda limitatio vſqꝫ ibi ex culpa. ibi tertia limitatlo vſqꝫ ad. l. in actōibus. Oppo. qꝛ videt̉ aliter taxari etiam quoad quātitatem vt nō excedat duplum intereſſe cōmu­nis. vt. C. de ſen. que ꝓ eo quod intereſt. l. vnica. Reſpōdeo illud in ſingulari intereſſe quod ꝑ teſtes ꝓbatur hic in eo quod ꝓbat̉ ꝑ iuramētum ꝯͣ doloſum vel ꝯtumacem qꝛ in odium doli vel cō tumacie pōt in infinitum extendi niſi a iudice limitet̉. Uel dic ꝙ aliud eſt iurare de affectōe. qꝛ hoc maius aliud de ſingulari in tereſſe quod eſt minus. qꝛ in ſingulari intereſſe inſpicit̉ quantū ꝗ­libet haberet rem caram qui haberet rem ita no. ſicut ego. ſed cir­ca affectōem nō conſiderat̉ quantū alius afficeret̉ ad rem ſꝫ quā tum afficit̉ is qui petit ⁊ poſſibile eſt ꝙ plus afficit̉ ipſe ꝙͣ alij in eodem ſtatu poſiti. vt videmus in multis quorum vnus plus affi cit̉ ad res pateruas ꝙͣ alter. Oldra. Iaco. de are. ⁊ Rizar. tenēt ꝙ hodie iſte titulus ſit limitatus ⁊ reſtrictus ꝑ dictaꝫ. l. C. de ſen ten. que ꝓ eo ꝙ intereſt. ⁊ ad raiōes in oppoſitum dicunt ꝙ faci­unt ad ꝓpoſitum. qꝛ fortius deberet reſtringi quod ꝓbat̉ ꝑ iura­mentūqꝫ illius quod ꝑ teſtes vel alias ꝓbatōes. Item qꝛ fortius dꝫ reſtringi iuramētum affectōis qͣꝫ veritatis. qꝛ affectidibus ⁊ la ſciuiis hominum obuiandū eſt. argu. ſupra de rei ven. l. in fundo. ⁊ infra de damno infec. l. ex damni. Ia. ⁊ Rizar. Item oppo. ad verſi. item videndū ꝙ exquo taxatum eſt ⁊ p̄ſtitum illud iu­dex de neceſſitate ſequi dꝫ. vt in aūt. de iudi.§. oponet. que eſt ſi­gnata. C. de iudici. l. ſcimus. ſolu. dicit. glo. ⁊ bene ꝙ ibi loquit̉ de alio iuramento quod p̄ſtat̉ ꝓ expenſis litis. ⁊ lꝫ glo. ratōnem di­uerſitatis non reddat dic ꝙ ratio eſt qꝛ ſi taxaret poſt iuramen tum expenſas directo redargueret iurantem de falſo quod eē nō dꝫ vt ſupra titulo ꝓxi. l. nō erit.§. dato. ⁊. l. duobus.§. fi. Sed hic nō reddit iurantem ꝑiurium ſed affectōem reſtringit. ⁊ ꝓ hoc in fra. e. l. de ꝑiurio. Ad aliud quod dicit glo. ꝙ ſi ſequuta eſſet ſententia nō retractaret̉ ſententia nec ſacramentū. dic latius. aut ē ſolum ſacramentū ⁊ reuocat̉ vt hic ẜm vnam opi. quod intellige