Incipit liber primꝰ de lege diuīa. Titl̓ꝰ primꝰ Icturi ergo ī hͦ prīo libro de decē p̄ceptis moralibꝰ de diuīa lege ī qͣ ip̄a ꝯtinē tur breuiter aliqͣ p̄mittemꝰ Et prīo de eiꝰ ncc̄itate. Se cūdo de eiꝰ diſtōe. Tercio de veteris legis obligōe Circa primū ſciēd̓ ꝙ ad di rectōꝫ hūane vite ncc̄m fuit hr̄e legē diuinā ꝓpter tria. Primo ꝓpter excellētiā finis hoīs. Nā ꝑ legē dirigit̉ hō ad actꝰ ꝓpͥos ī ordīe ad finē vltimū et ſi hō ordinaret̉ tm̄ ad finē qͥ nō excederꝫ ꝓportōꝫ naturalis facl̓tatis hoīs. n̄ opoterꝫ ꝙ hr̄et aliqd̓ directm̄ ex ꝑte rōis ſupͣ legē naturalē et legē hūanam q̄ ab ea deriua tur. ſꝫ qꝛ homo ordinat̉ ad fine btītudīs eter ne q̄ excedit ꝓportōꝫ naturalis facultatis hūa ne. iō ncc̄e fuit vt dirigeret̉ etiā ad ſuū fineꝫ lege diuītꝰ data Scd̓o ꝓpter īcertitudīeꝫ hūa ni iudicij p̄cipue de rebꝰ ꝯtingētibꝰ ꝑticularibus/ ꝓpter quā ꝯtingit de actibꝰ hūanis eſſe diuerſa iudicia diuerſoꝝ. ex quibꝰ etiā diuer ſe et ꝯtrarie leges ꝓcedūt. et iō vt hō ſine oī dubitatōe poſſit ſcire qͥd ſit agēdū et qͥd vitādū. ncc̄e fuit vt in actibus ꝓprijs dirigeret̉ ꝑ legē diuīam q̄ errare nō p̄t. Tercio ꝓpter īſufficientiā hūane legis qꝛ hō p̄t de his legē facere de quibꝰ p̄t iudicare. iudiciū aūt homīs nō p̄t eſſe de motibꝰ īterioribꝰ qui latēt. ſꝫ tm̄ de exterioribꝰ qui patent. et tn̄ ad ꝑfectōꝫ vir tutis requirit̉ ꝙ in vtriſqꝫ actibꝰ hō ſit iuſtuſ et ideo lex hūana nō potuit ſufficiēter coerce re et ordinare interiores actꝰ. ſed neceſſe fuit ꝙ ſuꝑueniret lex diuina. Irca ſcd̓m ſcꝫ diſtinctōꝫ legis diuīe ſci endū ꝙ duplex ē lex diuīa ſcꝫ vetus et noua. He aūt n̄ diſtinguūtur ab inuicē ſicut oīno ſpē diuerſa ſic̄ diſtinguūtur equꝰ et bos. ſꝫ ſicut ꝑfectū et imꝑfectū in eadē ſpē. vt puer et vir. et hoc mō diſtinguit̉ lex vetuſ a lege noua. Vn̄ apl̓s Gal̓. iij. ꝯparat ſtatum veteris legis ſtatui pueruli exn̄tis ſub pedagogo. ſtatu aūt noue legis ſtatui ꝑfecti viri qui iam nō eſt ſub pedagogo. et ideo om̄s dif ferētie q̄ aſſignātur inter nouā legē et veterē accipiunt̉ ſcd̓ꝫ ꝑfectū et imꝑfectū. Precepta em̄ cuiꝰ libet legis dant̉ de actibus virtutū. Ad agēdū aūt oꝑa virtutū aliter īclinant̉ im ꝑfecti qui nōdū hn̄t virtutis habitū. aliter il li qͥ ſūt ꝑfecti ꝑ habitꝰ v̓tutū. primi eī ſcꝫ imꝑ fecti īclinant̉ ex aliqͣ cā extrinſeca. puta ex ꝯ minatōe penaꝝ; vel ex ꝓmiſſiōe aliqͣꝝ extrin ſecaꝝ remuneratōnū vt honoris vl̓ diuitiaꝝ vel alicꝰ huiōi. et iō lex vetus q̄ dabat̉ imꝑfectis.i. nōdū gr̄am ꝯſecutis. ꝯgrue de lex timoris inqͣtū inducebat ad obſeruātiā p̄cepto rū ꝑ ꝯminatōꝫ quarūdā penaꝝ Dicit̉ etiā ha bere quedā ꝓmiſſa tꝑalia. Perfecti aūt inclinant̉ ꝓpter amorē virtutis nō ꝓpter aliꝙͣ penā vel remuneratōꝫ. et iō lex noua q̄ prin̉ cō ſiſtit in ip̄a ſpūali gr̄a cordibus indita d̓r lex amoris. et d̓r hr̄e ꝓmiſſa ſpūalia et eterna. q̄ ſunt obiecta v̓tutis p̄cipue caritatis et iō ꝑ ſe in ea īclinatur nō quaſi in extranea. et iō etiā lex vetus d̓r coercere manū nō aīm. qꝛ qui ab ſtinet ab aliquo peccato timore pene nō ſimpliciter recedit eiꝰ volūtas a pctō. ſicut rece dit eiꝰ volūtas qͥ abſtinet a pctō amore iuſticie. et ꝓpter hoc lex noua q̄ d̓r lex amoris d̓r aīm coercere. Sic ỉ pꝫ ꝙ tres ſūt drn̄tie legis et euāgelij prīcipales ex qͥbꝰ om̄s alie oriunt̉ et ad quas om̄es alie reducūt̉. Prīa eſt ꝙ lex ad obſeruātiā p̄ceptoꝝ īducit ꝑ timorē euan geliū v̓o ꝑ amorē et hac aſſigͣt augͥ. ꝯtra ada mātinū manichei diſcipl̓m dicens. breuis dif ferētia legis et euāgelij timor et amor. Scd̓a eſt ꝙ lex ꝓmittit tꝑalia. euāgeliū eterna. n̄ xp̄us in prinº ſue p̄dicatōis ſtatim dicit. peni tentiā agite aꝓpīquabit em̄ regnū celoꝝ. hāc ponit augͥ. li. iiij. ꝯtra fauſtū. Tercia ē ꝙ lex coercet manū. euāgeliū aūt aīm de quo xp̄us Math. v. niſi abūdauerit iuſticia vr̄a plus ꝙͣ ſcri. et pha. nō intra. in reg. ce. Euerūt tn̄ ali qui ī ſtatu legis hn̄tes caritatē et gr̄aꝫ ſpūſſancti. qui prin̉ expectabāt ꝓmiſſa ſcꝫ ſpūalia et eterna. et ſcd̓m hoc ꝑtinebāt ad euāgeliū ſiue nouū teſtamētū. Sil̓r et in nouo teſtamē to ſunt aliqͥ carnales nōdū ꝑtingētes ad ꝑfe ctōꝫ noue legis ꝓpter qd̓ oportuit etiā ī nouo teſtamēto īduci ad v̓tutis oꝑa ꝑ timore pena rū et ꝑ aliqͣ tꝑalia ꝓmiſſa. lex aūt vetꝰ et ſi p̄ cepta caritatis daret. leui. xix. dilige ꝓximū et deuº. vj. diliges dn̄m deū tuū. nō tn̄ ꝑ eaꝫ ſpūſſctus dabat̉. ꝑ quē caritas nr̄is cordibus infunditur vt dicitur ad ro. v. Irca terciū ſciend̓ ꝙ lex vetꝰ ꝯtinebat p̄cepta legis nature et qͥdā p̄cepta ꝓpͥa ꝙͣtum ad prima om̄s tenebant̉ ad obſeruātiā veteris legis. nō qꝛ erāt in veteri lege ſed qꝛ erāt de lege nature. ſꝫ ꝙͣtū ad ſcd̓a tenebatur ad obſeruātiā legis veteris ſolꝰ ppl̓us iud̓oꝝ Cuiꝰ rō ē qꝛ lex vetꝰ data ē ꝓpl̓o iudeoꝝ vt quādā p̄rogatiuā ſctītatis obtineret ꝓpter reuerētiā xp̄i qͥ ex illo ppl̓o naſciturꝰ erat. Admittebāt̉ tn̄ ad obſeruātiā legis. gētiles d̓ qͦ habẻ exo. xij. qꝛ ꝑfectiꝰ et ſecuriꝰ ſalutē ꝯſeq̄ bant̉ ſub illis ꝙͣ ſub ſola lege naturali. ſic̄ et nūc laici trāſeūt ad clericatū. et ſeculares ad religionē licꝫ tamen ſine hoc ſaluari poſſent. ¶ De p̄ceptis in ꝯmuni ti. ij. Iſo breuiter de lege diuīa vidēdū ē de p̄ceptis et priº ī cōi. 2º ī ſpāli de p̄ceptis decalogi. Circa primū prīo ſciend̓ quid ē p̄ceptū. 2º de diuiſioībꝰ p̄cepti. Circa primū notādū qd̓ p̄ceptū ē iuſſio vl̓ imperiū faciēdi aliqͥd ul̓ nō faciēdi Eaciēdi āt d̓r qd̓ ē debitū fieri ut honorare prēm. n̄ faciendi aūt qd̓ ē debitū nō fieri vt mechari. Iuſ ſio aūt vl̓ imꝑiū ē ſuꝑioris ſic̄ obedire mīoriſ Vn̄ ſic p̄t deſcribi iuſſio ē volūtatis ſuꝑioris exp̄ſſio d̓ faciēdo vl̓ nō faciēdo ei q̄ inferior ē ¶ Circa ſcd̓m notādū ꝙ p̄ceptū aliud ē affirmatm̄ qd̓ ē de faciēdo vt honorare pr̄em. aliᵈ ē negatm̄ qd̓ eſt de nō faciēdo vt nō occides et dat̉ iſta diuiſio ſcd̓m rōꝫ cāe formalis p̄cipiēdi. Drn̄t aūt ī effectu p̄ceptū affirmatiuū qd̓ reſtricto noīe ſolet dici p̄ceptū. et p̄ceptū