Liber Secundusſumitur ꝙ oīs forma p̄t eſſe actꝰ primꝰ ſiue ſitſubſtātialis ſiue accidentalis ſi comꝑetur ad operatōeꝫ ſequentē talē formā. ſicut calor ē actꝰprimꝰ ī ordine ad calefacere. ⁊ ſcīa ad ꝯſiderareArguit̉ Uidetur ꝙ cōſiderare p̄cedat ſcīamꝓbatur qꝛ ex multꝭ actibꝰ et cōſiderationibꝰ generatur habitus et ſcientia. Rn̄detur triplicit̓Primo ꝙ ſcientiā accipit̉ dupliciter. Uno mōẜm ſe ẜm ꝙ eſt habitus cauſatus ex actibus. etſic eſt veꝝ ꝙ cōſiderare p̄cedat ſcīam. Alio mōaccipitur ẜm ꝙ eſt in ſuis principijs ex quibuscauſatur ſciētia que principia effectiue ſūt ip̄apotentia intellectiua. et ip̄e habitus aſſenſiuꝰprimoꝝ principioꝝ. et ſic ſcientia p̄cedit conſiderationem. ſed iſtud non eſt incōueniens. qͥaſcientia accepta in ſuis principijs eſt ſciētia accepta analoyce. quia ſcientia in principijs effectiuis eſt ſolum virtualiter et non actualiter etꝓprie. Et ideo ſic dicunt ꝙ ſcientia et conſideratio accipiūtur dupliciter. Uno mō ẜm ꝙ ſūtin eodem. Et ſic conſideratio eſt ante ſcientiaꝫAlio mō ẜm ꝙ reperiūtur in diuerſis. et ſic ſciētia eſt ante conſiderationē. qꝛ oportet aliquidꝓcedere de potentia ad actū per illud qd̓ eſt inactu. qꝛ ergo conſiderans eſt in potentia ad recipiendū ſcīam. oportet p̄ſupponere illā ſcientiā in alio ſcꝫ in doctore. Sed quia actus primus et actus ſecundꝰ referuūtur ad ideꝫ ſubiectum. Ideo poteſt tercio dici et melius ꝙ duplex eſt conſiderare ſcꝫ ꝑfectū qd̓ procedit ex habitu et hoc neceſſario ſeqͥtur ip̄aꝫ ſcīam. Aliudeſt conſiderare imꝑfectū. et hoc p̄cedit ſcīam. eteſt cauſa acquiſitionis ſcientie. Anteqͣꝫ enī aliquis habet ſcientiā grāmatice ꝑ multas conſiderationes imꝑfectas circa obiectum grāmatice. acquirit gramaticā. Sil̓r etiā eſt de virtutibus. qꝛ actus imꝑfecti generant aliquā virtutem et actus perfecti qui ſunt ex delectatione cōſequuntur ip̄am virtutem.Subſtantie autem.Poſtqͣꝫ Areſto. poſuit tres diuiſiones tenētesſe ex parte aīe. Iam ponit tres diuiſiones tenētes ſe ex ꝑte corꝑis. Prima eſt iſta. Subſtantiaꝝ alia corporea alia incorporea. Et iſtā diuiſionē tangit Areſto. dicendo ꝙ corꝑa vident̉eſſe maxime ſubſtātie qd̓ intelligit̉ non ẜm veritatem. qꝛ cum ſubſtantia dicatur ab eſſendoille ſunt magis ſubſtantie que habent magiseſſe. Sed ſubſtantie immaterialis habent magis eſſe quia ſunt forme tm̄. et conditio forme ēeſſe. ſed ſubſtantie materiales hn̄t minus de eēcū ſint corruptibiles. Et ideo cōiter intelligit̉iſte textus ẜm opinionē vulgariū ⁊ antiquoꝝph̓oꝝ qͥ non ponebant aliquas ſubſtātias immateriales. p̄t tamen diſtingui. qꝛ vel ſubſtantia d̓r a ſubſtando accidentibus. et tunc corpora ſunt magis ſubſtantie. qꝛ in corꝑibus ſuntplura accidentia qͣꝫ in immaterialibus ſubſtātijs. Uel d̓r ſubſtantia ab eſſendo tunc immateriales ſubſtantie ſunt magis ſubſtantie.Querit̉ Quare ponūtur hic diuiſiones q̄ſe tenent ex ꝑte corꝑis cū tamē aīa non ſit corpus. Dd̓m ꝙ qͣꝫuis non ſit corpus tn̄ etiamhabet diffiniri ꝑ corpus ſibi ꝓporcionatuꝫ. vtergo deueniamus in noticiā corꝑis qd̓ proporcionatur aīe. neceſſe eſt ponere iſtas diuiſionesque ſe tenent ex parte corꝑis. ꝙ aūt neceſſe ſit animā diffiniri ꝑ corpus ptꝫ. qꝛ vnūqd̓qꝫ diffinitur ſicut habet eſſe. ſed aīa non hꝫ eſſe niſi incorꝑe. ergo habet diffiniri ꝑ corpus. Differenttamen diffiniūtur ꝑ materiā forma totius. forma ꝑtis et forma accidentalis. Quia forma totius diffinit̉ ꝑ materiā intrinſece. qꝛ materia ēintrinſeca pars illius forme. Sicut homo diffinitur intrinſece ꝑ corpus humanū. Sꝫ forma ꝑtis diffinitur ꝑ materiā ſicut ꝑ additamētum et extrinſece. qꝛ materia non eſt intrinſecaforme ꝑtis. vt pꝫ de aīa. Et ī hoc etiā iam cōuenit forma accidentalis cū forma ꝑtis. qꝛ materia in eius diffinitione ponitur ſicut additamētum. Sed in hoc eſt differentia. qꝛ forma ſubſtantialis diffinitur ꝑ additamentū qd̓ eſt ſuigeneris qꝛ ſubſtātie. Sed forma accidentalisdiffinitur ꝑ additamentū alterius generis. qͥaforma accidentalis eſt de aliquo p̄dicamentoꝝaccidentiū ⁊ eius materia de preditamēto ſubſtantie.Et hoꝝ phiſica hecHic ponit ſcd̓am diuiſionē tenentem ſe ex ꝑtecorꝑis ſcꝫ ſubſtantiaꝝ corꝑaliū quedā ſunt naturales quedā ſunt artificiales. Et ꝓbat ꝙ phificalia id eſt naturalia corꝑa ſunt plus corporaqͣꝫ artificialia. Et hoc ſic. quia corꝑa phiſicaliaſunt principia materialia corporū artificialiūergo ip̄a ſunt plus corꝑa. non enī artificialia dicerentur corpora niſi haberent in ſe aliqd̓ cornus naturale. Exempli gratia. domus d̓r corpus qꝛ habet in ſe lapides et ligna que ſunt entia naturalia. Sicut dixit Areſto. ij. ph̓icoꝝ.ꝙ ſicut corpora dicūtur naturalia ꝑ formā naturalē. ita corꝑa dicūtur artificialia ꝑ formā artificialē. Et ideo quecūqꝫ fiunt ꝑ agens naturale ẜm ꝙ hmōi dicūtur naturalia. quecūqꝫ ātfiunt ꝑ intellectū noſtrū dicūtur artificialia