20 EPISTOLA LXXXter illa prophetia: Omnes gentes quotquot feciſti ueniēt& adorabūt coram te dn̄e?Psͣ. 85.Non enim de locis ſuis migrando uenient: ſed in locis ſuis credendo. De credentibusquippe dominus dixit: Nemo poteſt uenire ad me: niſi datum fuerit ei a patre meo.Ioh̓. 6.Propheta autem dicit: Et adorabūt eum unuſquiſqꝫ de loco ſuo omnes inſulæ gentiū.Omnes inſulæ dixit: tanqͣ diceret etiam oēs inſulæ: hinc oſtendens ꝗͣ nulla pars relin.quat̉ orbis terrarum: ubi nō ſit eccleſia quando nulla relinquit̉ inſularū: quarū nōnullæ etiam in oceano ſūt conſtitutæ:& quaſdam earum euangelium iam ſuſcepiſſe didicimꝰ: atqꝫ ita& in inſulis ſingulis ꝗbuſqꝫ implet̉. qd̓ dictū eſt: Dominabit̉ a mari uſqꝫad mare: quo unaquæqꝫ inſula cingitur: ſicut in uniuerſo orbe terrarum: quæ tanꝗͣ ommum quodammodo maxima eſt inſula: quia& ipſam cingit oceanus: ad cuius litorain occidentalibus partibꝰ eccleſiam perueniſſe iam nouimus:& quocūqꝫ litorum eiusnondū peruenit: peruētura eſt utiqꝫ fructificādo atqꝫ creſcēdo. Si ergo ꝗa ꝓphetia ueritatis mentiri nō pōt: neceſſe eſt ut oēs gētes quotquot fecit deꝰ adoret eū. QuomōRo. 10adorabūt eū niſi inuocent eū? Quō aūt inuocabūt in quē nō credider̄t? Aut quō credēt ei quem non audierūt? Quomodo aūt audient ſine prædicante? Aut quomodoprædicabūt niſi mittant̉? Mittit enim angelos ſuos& congregat electos ſuos a quattuor uentis: id eſt ab uniuerſo orbe terrarum. In quibꝰ ergo gentibus nondum eſt eccleſia: oportet ut ſit: non ut omnes ꝗ ibi fuerint credant. Omnes enim gentes promiſſæ ſūt: nō omnes homines omniū gentiū: Non enim omniū eſt fides. Credit itaqꝫ omnis gens in omnibꝰ ꝗ electi ſūt ante conſtitutionem mūdi: in cæteris non credit& credentes odit: Quomodo enim& illud implebitur: Eritis odio omnibus gentibus proMatth̓..24.pter nomē meū: niſi in oībꝰ gentibꝰ ſint:& ꝗ oderint:& quos oderint? Quo pacto igit̉ab apl̓is eſt prædicatio iſta cōpleta: qn̄ adhuc uſqꝫ ſūt gētes: qd̓ certiſſimū ē nobis in ꝗbus mō cœpit& in ꝗbꝰ nondū cœpit impleri? Nō itaqꝫ ſic dictū eſt apl̓is: Eritis mihi teActꝭ. 1.ſtes in bieruſalē& in tota iudæa& ſamaria& uſqꝫ in extremū terræ: tanꝗͣ ipſi ſoli quibus tūc loquebat̉ tm̄ munꝰ fuerint impleturi: ſed ſicut eis ſolis uidet̉ dixiſſe qd̓ dixit:Ecce ego uobiſcū ſum uſqꝫ in conſūmationem ſæculi: qd̓ tamen eū uniuerſæ eccleſiæMatth̓.28.promiſiſſe: quæ alijs morientibus alijs naſcētibꝰ hic uſqꝫ in ſæculi conſūmationē futura eſt: ꝗs nō intelligat: ſicut eis& illud ait quod ad eos omnino non pertinet:& tamenſic dictū eſt: tanꝗͣ ad ſolos etiā pertineret: Cū uideritis hæc oīa: ſcitote ꝗa prope eſt inianuis? Ad quos enim hoc pertinet: niſi ad eos qui in carne tūc erūt cū omnia complebūtur? Quatomagis illud qd̓ ex magna parte per eos agendū fuit: ꝗͣuis& poſteris eorū eadē actio ſeruaret̉? Qd̓ aūt dixit apl̓s: Nūꝗd nō audierūt: in omnē terrā exijt ſonꝰRo. 10.eoꝝ:& in fines orbis terræ uerba eoꝝ: ꝗͣuis locutꝰ ſit præteriti tꝑis uerbis: tamē qd̓ futurū fuerat dixit: non qd̓ iam factum atqꝫ completū: ſicut ipſe propheta quo uſus eſtteſte: non ait: In omnem terram exiturus: ſed exijt inquit ſonus eorum: quod utiqꝫ nōdū factum erat: Quale eſt etiam illud: Foderunt manus meas& pedes meos: qd̓ tamPsͣ. 21.longe poſtea actū nouimꝰ. Sed ne iſtas tm̄ ꝓpheticas locutiones nō& apoſtolicas fuiſſe credamus: nonne idem apoſtolus ait: Quæ eſt eccleſia dei uiui columna& firmai. Timoth̓. 3.mentū ueritatis? Et ſine dubio magnū eſt pietatis ſacramentum: quod manifeſtatumeſt in carne: iuſtificatum eſt in ſpiritu: apparuit angelis: prædicatū eſt in gentibus: creditum eſt in mūdo: aſſumptum eſt in gloria. Nempe manifeſtum eſt hoc quod in extremo poſuit: etiam nunc nondum eſſe completum: quantomagis tunc quando iſtadicebantur. Eccleſia quippe tunc aſſumetur in gloria quando dicetur: Venite beneMatib̓. 25dicti patris mei percipite regnum:& tamen tanquā factum fuiſſet: dictum eſt ꝙ certoſciebatur futurum. Multo minus mirandum eſt qd̓ etiam uerbis præſentis temporis uſus eſt in eo ꝙ illum identidem dixiſſe memoraſti: propter ſpem quæ repoſita eſtnobis quam ante audiſtis in uerbo ueritatis euangelij: quod aduenit in uos: ſicut&in omni mundo eſt fructificans& creſcens: quamuis euangelium nondum tenebatuniuerſum: ſed fructificare illud in uniuerſo mundo dixit& creſcere: ut ita ſignificaret: quouſqꝫ fuiſſet fructificando& creſcendo uenturum. Si ergo latet quando eccleſia fructificante atqꝫ creſcente uniuerſus omnino a mari uſqꝫ ad mare orbis implebit̉:
