Seite
EPISTOLA CXLII ne tāto remiſſior ſit ad uirtutem animus ac tardior: quāto minus ſe poſſe credat:& dū qd̓ ineſſe ſibi ignorat: id ſe exiſtimat non habere. Proferenda ſemper in noticiā ea res eſt: cuius uſus deſideratur:& explicandum quicquid bonum natura poteſt: cū quicꝗd poſſe probatur: implendum eſt. Hæc igitur prima ſanctæ ac ſpiritalis uitæ fundamē­ta iaciantur: ut uires ſuas uirgo agnoſcat: quas demum bene exercere poterit: cū eas ſe habere didicerit. Optima em̄ animi incitamēta ſunt cum docet̉ aliꝗs poſſe qd̓ cu­piat. Nam& in bello ea exhortatio maxima eſt eaqꝫ plurimū auctoritatis habet: quæ pugnatorem de uiribꝰ ſuis admonet. Primum itaqꝫ debes naturæ humanæ bonum de eius auctore metiri: deo ſcilicet qui cum uniuerſa mundi& quæ intra mundū ſunt: opera bona& ualde bona feciſſe referatur: quāto putas præſtantiorem ipſum hoīem fecit propter quem omnia etiam intelligitur illa condidiſſe? Quem dum ad imaginē & ſimilitudinem ſuam facere diſpoſuit anteq̄ faceret: qualem eſſet facturus oſtendit. Deinde cum ſubiecit ei uniuerſa animalia: cunqꝫ etiam conſtituit eorum dominum: quæ uel mole corporis: uel uirium magnitudine: uel armis dentium: multo ualentiora homine fecerit: declarat: quāto pulchrius ſit homo ipſe cōditus: quem uel ex hoc tio­ſuit naturæ ſuæ ītelligere dignitatem dum fortia ſibi ſubiecta miratur animalia. Neq enim nudum illum ac ſine præſidio reliquit: nec diuerſis periculis uelut expoſuit infit mū: ſed quem inermem extrinſecus fecerat: melius intus armauit: ratione ſcilicet atqꝫ prudentia: ut per intellectum uigoremqꝫ mentis: quo cæteris præſtabat animalibꝰ fa­ctorem omnium ſolus agnoſceret: Et inde ſeruiret deo: unde alijs dominabitur: quem tamen iuſticiæ dominus uolūtarium eſſe uoluit non coactum. Et ideo reliquit eum in Ecc̄i. 15. manu conſilij ſui: poſuitqꝫ ante eum uitam& mortem: bonum& malum:& qd̓ placue rit ei: dabitur illi. Vnde etiam in Deuteronomio legimꝰ: Vitam& mortem dedi ante Deut.10 A faciem tuam: benedictionem& maledictionem: elige tibi uitā ut uiuas. Hinc iam ꝓ­Ca. 3. uidēdum eſt: ne forte illud remordeat te in quo temere imperitum uulgus offendit: & ideo nō uere bonum factum hominem putes: quia is facere malum poteſt: nec ipſa naturæ uiolentia aſtringitur ad īmutabilis boni neceſſitatem. Nam ſi diligēter retra­ctes:& ad ſubtiliorem intellectum cogas animū: hinc tibi melior ſtatꝰ hominis ac ſupe­rior apparebit: unde putatur inferior. in hoc em̄ gemini itineris diſcrimine: in hac utri­uſqꝫ partis libertate rationabilis animæ decus poſitum eſt. Hinc inquā totꝰ naturæ no­ſtræ honor conſiſtit: hinc dignitas: hinc deniqꝫ optimi quiqꝫ laudē merētur: hinc præ­mium: nec eſſet omnino uirtus ulla in bono ꝑſeuerantis: ſi is ad malum trāſire non po tuiſſet. Volens nanqꝫ deus rationabilem creaturam uoluntarij boni munere:& libe­ri arbitrij poteſtate donare utriuſqꝫ partis poſſibilitatem homini inſerendo: ꝓpriū eiꝰ fecit eſſe qd̓ uelit: ut boni ac mali capax: naturaliter utrūqꝫ poſſet:& ad alterutrū uo­luntatem deflecteret. Neqꝫ enim aliter ſpōtaneum habere poterat bonum: niſi ea cre­atura quæ etiam malum habere potuiſſet. Vtrūqꝫ nos poſſe uoluit optimus creator: ſed unū facere: bonū ſcilicet qd̓& imparauit: maliqꝫ facultatem ad hoc tm̄ dedit: ut uo luntatem eius ex noſtra uoluntate faceremus. Qd̓ cum ita ſit: hoc quoqꝫ ipſum ꝙ etiā­mala facere poſſumꝰ: bonum ē. Bonū inquā: quia boni partē meliorem facit. Facit em̄ ipſam uoluntariam ſui iuris non neceſſitate deuictam: ſed iudicio liberā. Licet em̄ no­bis eligere: refutare: ꝓbare: reſpuere. Nec eſt quo magis rationabilis creatura cæteris præferatur: niſi ꝙ cum oīa alia conditionis tm̄ ac neceſſitatis bonum habeant: hæc ſo­la habeat etiam uoluntatis. Sed pleriqꝫ impie: non minus qͣ imperite cum ſuper ſta­tu hominis quæritur: uereor dicere: quaſi rep̄hendentes opus domini: talem illū aiūt debuiſſe fieri: qui omnino facere nō poſſet malum. Dicit itaqꝫ ei figmētū qui ſe finxit: R0.9. quid me feciſti ſic? Et improbiſſimi hominū dū diſſimulant: idipſum bene adminiſtra re: qd̓ facti ſunt: aliter ſe factos eſſe malunt: ut qui uitam ſuam emendare nolunt: uideā­tur emendare uelle naturam: cuius bonum ita generaliter cunctis inſtitutum eſt: ut in gentilibus quoqꝫ hominibus: qui ſine ullo cultu dei ſunt: ſe nōnunꝗͣ oſtendat ac profe­rat. Ꝙ multos enim philoſophoꝝ& audiuimus:& legimus:& ipſi uidimus caſtos: pa­tientes: modeſtos: liberales: abſtinentes: benignos:& honores mūdi ſimul& delitias H4