.XLVII pͥncipat ꝙͣ miſericordia. ¶ Pͣ. illud qd̓ eſt pͥus in quolibet genere ē pͥncipalius. ſꝫ iuſticia vr̄ eē pͥor ꝙͣ miſericordia: qꝛ miſericordia ex iuſticia naſcit̉: vt dicit Anſhel. ī mono. gͦ iuſticia pͥncipalior ē in oꝑe dei ꝙͣ miſericordia. ¶ Pͣ. illud qd̓ ineſt alicui ſcd̓ꝫ ſe pͥncipaliꝰ ei ꝯuenit ꝙ qd̓ ꝯuenit ei ſcd̓m alteꝝ. ſꝫ ſic̄ dic̄ Anſhel. in monol̓. Parcendo mal̓ iuſtus es ſcd̓m te et nō ſcd̓m nos: ſicut miſertꝰ es ſcd̓m nos ⁊ nō ẜm te. et ſic miſericordia cōpetit deo ẜm nos: ſꝫ iuſticia ẜm ſeip̄m. gͦ pͥncipalior ē in oꝑe dei iuſticia ꝙͣ miẜicordia. ¶ Sꝫ ꝯͣ eſt qd̓ dr̄ Iaco. ij. Suꝑexal tat aūt miſericordia iudiciū.i. ſupponet̉ miſericor dia in iudicio: vt glo. dicit. Et in pſal. Miſeratōes eius ſuꝑ oīa oꝑa eius. gͦ miſericordia pͥncipalior ē ī oꝑe dei ꝙͣ iuſticia. ¶ Pͣ. illud qd̓ ē ꝓpriū alicui pͥn cipalius ei ꝯuenit ꝙͣ id qd̓ eſt alienuꝫ ab eo. ſꝫ ꝓpri um opus dei ē miſereri et parce̓. ſꝫ opus punitiōis ē alienū ab eo: vt pꝫ Eſa..xxvij. gͦ miſericordia prin cipalior ē in oꝑe dei ꝙͣ iuſticia. Rn̄deo dd̓. ad primā qōem ꝙ agēs ⁊ patiēs ſꝑ debet ſibi ꝓportiona liter rn̄dere: ita ꝙ hoc mō ſe habeat agēs ad actio nem ſicut patiēs ad paſſionē: ea autē q̄ ſūt ineqͣlia nō habēt ſimilē ꝓportionē niſi ad inequalia: ſicut enī ſenarius ē maior quaternario: ita et ternarius cuius duplū ē ſenarius ē maior binario cuiꝰ duplū ē quaternarius. Et inde ē ꝙ qn̄cūqꝫ agens excedit patiēs: oportꝫ ꝙ actio excedat paſſionē: ſic̄ videmꝰ in oībus agētibus eqͥuocis: qꝛ patiēs nō recipit effe ctū totū actiōis: dans autē ſe hꝫ ꝑ modū agentis: ⁊ recipiens ꝑ modū patientis: et iō qn̄ dans ſuꝑexce dit recipientē: cōueniēs ē vt datio excedat illam re ceptionē q̄ ē ꝓportionata recipiēti: et iō cū deus ſit excellētiſſimus dator ꝓpter abundātiā ſue bonita tis oportꝫ ꝙ ſꝑ eius datio in bonis ſuꝑexcedat rece ptionē q̄ eſt ꝓportionata recipiēti: ꝓ eodē autē cō putant̉ minꝰ malū ⁊ maius bonū: vt dr̄ ī. v. Ethic̄. et iō deus ſꝑ dat vltra ꝯdignū de bonis ⁊ ſꝑ mala pene irrogat citra ꝯdignū. ¶ Ad j. gͦ dd̓ ꝙ ꝙͣtum et tantū nō importāt equalitatē ꝙͣtitatis. ſꝫ ꝓporti onis ī aucͣte inducta. Pene aūt ꝓportio ad culpaꝫ pōt ītelligi dupl̓r: vel ī generali vel ī ſpēali. In gna li qͥdē vt qͥ peccauit puiat̉: et qͥ ml̓tū peccauit ml̓tū pūiat̉. In ſpēali aūt dupl̓r: vel accipiēdo ꝓportōeꝫ pene ad culpā ẜm debituꝫ culpe abſolute: vl̓ p̄ſuꝑ poſita mitigatōe dīne miſericordie q̄ aliqͥd d̓ pena remittit. primo igit̉ et tertio mō nunꝙͣ deꝰ pūit cir ca ꝯdignū: qꝛ ſꝑ peccātes multū multuꝫ punit: nec aliqͥd de pena dimittit̉ q̄ pꝰ mitigatione dīne miſericordie remanet. Sed ꝙͣtū ad 2ᵐ moduꝫ ſꝑ punit̉ aliqͥd citra ꝯdignū: qꝛ nō tātū punit̉ qͥs ꝙͣtuꝫ ꝑ cul pā meruit. Uel dd̓: et meliꝰ ꝙ eqͣlitas iſta ꝓportiōa litatis ē: nō eqͣlitatis: et attēdēda ē nō ẜm ꝯꝑatiōeꝫ pene ad culpā. ſꝫ ẜm ꝓportionē duoꝝ peccatiū ad duas penas: vt ſcꝫ qͥ plꝰ peccauit plꝰ puniat̉: ⁊ ſcd̓m ꝙ excedit̉ ī pcc̄o ſic excedat̉ ī pena: et ſic etiā intelli gēde ſunt oēs aucͣtes q̄ vidēt̉ eqͣlitatē culpe et pene demōſtrare. ¶ Ad. ij. dd̓ ꝙ duplicitas illa pene n̄ intelligit̉ ẜm exceſſū pene ad culpam ī duplo. ſꝫ qꝛ hō ī duobꝰ puniet̉.ſ. ī aīa ⁊ corꝑe. Qd̓ aūt dr̄ ꝙ plꝰ exigit̉ ī penis ꝙͣ ꝯmiſſū ſit ī culpis: intelligēdū ē ꝙͣtū ad tꝑis durationē: qꝛ ꝓ delectatōe momētanea infligit̉ pena et̓na: duratio aūt pene nō ꝓportionat̉ duratiōi culpe: ſꝫ magis intēſio pene rn̄det enormi tati culpe: vt pꝫ ex ſupra dīs. ¶ Ad. iij. dd̓. ꝙ peccatū origīale ſeqͥt̉ duplex pena. Una ẜm ꝙ ē infecti uum ꝑſone: et ſic ē pena eiꝰ carentia viſionis dīne. Alia ẜm ꝙ ē vitiū nature: et ſic ſequunt̉ ip̄m pene q̄ ex principio nature cauſant̉: vt mors q̄ cauſat̉ ex ꝯͣrietate pͥncipioꝝ naͣe: et alia hꝰ mōi q̄ ad mortem ordināt̉: vl̓ qͥ ex deordīatōe pͥncipioꝝ naͣe ꝯſequūtur: vt febris et hꝰ mōi. dico gͦ ꝙ baptiſmꝰ mūdat ꝑ ſonā: ſꝫ nō curat naͣm. qd̓ pꝫ ex hoc ꝙ ꝑ actū natu re baptizatꝰ origīale trāſmittit in ꝓle: et iō ꝑ baptiſmū abſoluit̉ puer baptizatꝰ a reatu mortis eterne q̄ ē carētia viſiōis dīne: manet tn̄ adhuc reatꝰ mor tis tꝑalis et alioꝝ hꝰ mōi q̄ ex pcc̄o naͣe cōſequūt̉: q̄ ꝙͣuis ad vtilitate illiꝰ ꝑſone nō cedāt ſi īfra etatem ꝑfectaꝫ decedit: qꝛ his paſſiōibꝰ nō meret̉: cedit tn̄ ī vtilitatē alioꝝ qͥ ſūt ei cōformes ī naͣ: qꝛ et pene hꝰ mōi pcc̄m nae cōſequunt̉. ¶ Ad. iiij. dd̓ ꝙ ꝓ pcc̄o origīali ẜm rigorē iuſticie nō ſolū debet̉ nae ꝓ pēa carētia viſiōis dīne: ſꝫ etiā ip̄iꝰ annihilatio: et iō ex hocip̄o ꝙ ꝯſeruāt pueris nō baptizatis naͣlia bōa citra ꝯdignū puniunt. vn̄ Eſa. xliij. Miſericordie dn̄i ꝙ nō ſumꝰ ꝯſumpti. ¶ Ad. v. dd̓ ꝙ ſic̄ poten tia dei hꝫ ordinē ad eiꝰ iuſticiā: ita etiā hꝫ ordinem ad eiꝰ miſericordiaꝫ: vn̄ ꝙͣuis nō repugnet potentie ẜm ꝙ ordinat ad iuſticia nihil de pena dimitte̓: repugnat tn̄ potētie ẜm ꝙ ordinat ad miſericordiaꝫ: et ſic de potētia ad miſericordiā ordīata hoc deus nō pōt. ¶ Ad vj. dd̓ ꝙ īmiſericordes nō ꝯſequūt̉ miſericordiā totalit̓ a pēa liberātē: ꝯſequūt̉ tn̄ mi ſericordiā aliqͥd de pēa relaxātē. Sil̓r etiā ſi poten tes ſint mali nō pn̄t excuſari ꝑ infirmitatē: q̄ qn̄qꝫ excuſat a toto: ſic̄ et ꝑ eā exigui.i. totalit̓ infirmi ex cuſant̉. ¶ D. ij. qōem dd̓ ꝙ oꝑatio dei ē qͣi mediū int̓ deū oꝑante et ip̄m opꝰ oꝑatū. oē aūt mediū ꝑticipat quodāmō cū vtroqꝫ extremoꝝ: et iō ī oꝑa tione dei oportꝫ aliqͥd inueniri ex ꝑte ip̄iꝰ dei operātis et ex ꝑte oꝑati ad qd̓ oꝑatio tminat̉. ex parte qͥdē oꝑantis exigit̉ vt ſit ſuꝑabundātia ī collatiōe bonoꝝ et ī diminutōe maloꝝ cū ipſe deꝰ ſit excellē tiſſim oꝑator vt dictū ē: ⁊ ī hoc ꝯſiſtit dīna miſeri cordia. ex ꝑte aūt oꝑati reqͥrit̉ receptio q̄ ſit ẜm ꝓportionē recipiētis: et in hoc rō iuſticie ꝯſiſtit: et iō oportꝫ ꝙ ī om̄i dīna oꝑatiōe aliqͥd miſericordie et aliqͥd iuſticie īueniat̉: nec iuſticia miẜicordie repugnat: qꝛ miſericordia nō ē laudabilis niſi ſit ẜm rō nem rectā q̄ ē regula iuſticie ſiue ẜm ordinē ſapīe ī dīnis: nec miſericordia repugnat iuſticie: qꝛ elargiri aliqͥd ſupra debitū de bonis: vel citra debitū de malis nō eꝯͣ iuſticiā. ſꝫ p̄ter eā vt ex dictis pꝫ: et iō C 4