Queſtio C. 163 predicamentoruꝫ. Prius ſunt extirpāda uitia qͣꝫ īſerantur v̓tutes. ergo īter p̄cepta ꝑtinētia ad ꝓximū pͥmo ponenda fuerūt p̄cepta negatiuaqꝫ affirmatiua. ¶ Pͣ terea. Precepta legis datur de actibꝰ hoīuꝫ: ſꝫ pͥor ē actꝰ cordis qͣꝫ oris. uel exterioris oꝑis. ergo īcōueniēti ordine p̄cepta de n̄ con cupiſcēdo q̄ ꝑtinēt ad cor ultimo ponūtur. ¶ Sꝫ ꝯͣ eſt qd̓ Apl̓us dicit Ro. 13. Que a deo ſūt: ordinata ſūt. ſꝫ p̄cepta decalogi ſūt īmediate data a deo: ut dictū ē ergo cōueniētē ordinē hn̄t. ¶ Rn̄º. dd̓ꝫ ꝙ ſicut dictuꝫ ē: p̄cepta decalogiordināt̉ de his q̄ ſtatiꝫ ī ꝓmptu mēs hoīs ſuſcipit. Manifeſtū ē āt ꝙ tāto aliꝗd magis a rōne ſuſcipit̉ qͣꝫto ꝯͣriuꝫ eſt grauiꝰ: ⁊ magis repugnās rōni. Manifeſtū ē āt ꝙ cū rōnis ordo a fine īcipiat: maxīe ē ꝯͣ rōnē ut hō inordinate habeat ſe circa finē. Finis aūt hūane uite ⁊ ſocietatis ē deꝰ. et iō pͥmo oportuit ꝑ p̄cepta decalogi hoīeꝫ ordinare ad deū cū eiꝰ ꝯͣriū ſit grauiſſimū: ſicut ēt ī exercitu ꝗ ordinat̉ ad du cē ſicut ad fine: primū ē ꝙ miles ſubdat̉ duci: ⁊ huiꝰ cōtrariū ē grauiſſimū. Secūdū uero eſt ut alijs ordinet̉. Inter ipſa aūt ꝑ q̄ ordinamur in deū: primū occurrit ꝙ hō fideli ter ei ſubdat̉ nullā participationē cū inimicis hn̄s. Scd̓m āt eſt ꝙ ei reuerentiā exhibeat. Tertiū āt ē ꝙ ēt famulatuꝫ īpendat: maiuſqꝫ peccatū ē etiā ī exercitu ſi miles īfideliter agēs cū hoſte pactū habeat: qͣꝫ ſi aliquā irreuerētiaꝫ faciaduci: ⁊ hoc ē etiā grauiꝰ qͣꝫ ſi ī aliquo obſeꝗo ducis deficiēs īueniat̉. In p̄ceptis āt ordinātibꝰ ad ꝓximū manifeſtuꝫ eſt ꝙ magis repugnat rōni: ⁊ grauiꝰ pctm̄ ē: ſi hō nō reſeruet ordinē debituꝫ ad ꝑſonas ꝗbꝰ ē magis debitor: ⁊ iō īter p̄cepta ordinantia ad ꝓximum pͥmo ponitur preceptuꝫ ꝑtinēs ad parētes. Inter alia vero p̄cepta ēt apparet ordo ẜꝫ ordinē grauitatis peccatorū. Grauius ē.n. ⁊ magis rōni repugnans peccare oꝑe qͣꝫ ore: ⁊ ore qͣꝫ corde: ⁊ īter peccata operis grauius ē homicidium ꝑ qd̓ tollitur vita hominis iam exiſtētis: qͣꝫ adulteriū ꝑ qd̓ impeditur certitudo ꝓlis naſciture: ⁊ adulterium grauius ē qͣꝫ furtum: qd̓ ꝑtinet ad bona exteriora. ¶ Ad pͥmū ergo dd̓m ꝙ qͣꝫuis ẜm uiam ſenſus ꝓximus ſit magis notus qͣꝫ deus: tn̄ dilectio dei eſt ratio dilectionis ꝓximi: vt infra patebit: ⁊ iō p̄cepta ordinā tia ad deum fuerunt preordinanda. ¶ Ad 2ᵐ dd̓m: ꝙ ſicut deus eſt vniuerſale pͥncipium eēndi omnibus: ita ⁊ pr̄ eſt principium quoddam eſſendi filio: ⁊ ideo conuenienter poſt precepta pertinentia ad deum ponitur preceptuꝫ ꝑtinēs ad parētes. Ratio autem ꝓcedit quādo affirmatiua et negatiua ꝑtinēt ad idē genꝰ oꝑis: qͣꝫuis ēt ⁊ ī hoc non hēat omnimodā efficaciā: ⁊ ſi enī in executione operis prius ex tirpanda ſunt vitia qͣꝫ inſerende virtutes: ẜꝫ illud pſal. De clina a malo ⁊ fac bonū. ⁊ Eſaie prīo. Quieſcite agere ꝑuerſe diſcite bene facere. tamen in cognitione prior eſt virtus qͣꝫ pctm̄: qꝛ per rectū cognoſcitur obliquū: ut dicit̉ ī pͥmo de anima: per legem autem cognitio peccati habetur: vt Roma. 5. dicitur: ⁊ ẜm hoc p̄ceptū affirmatiuū debuiſ ſet primo poni. Sed nō eſt iſta ratio ordinis: ſed que ſupra poſita eſt: quia in preceptis pertinentibus ad deuꝫ que ſunt prime tabule: vltimo ponitur preceptuꝫ affirmatiuū: quia eius tranſgreſſio minorem reatum inducit. ¶ Ad 3ᵐ dd̓ꝫ: ꝙ peccatum cordis ⁊ ſi ſit prius in executione: tamen eius prohibitio poſterius cadit in ratione. Ad ſeptimuꝫ ſic ꝓceditur. Ur̄ ꝙ precepta decalogi īcōuenienter tradan tur. Precepta enim affirmatiua ordinant ad actus v̓tutū: precepta autē negatiua abſtrahunt ab actibus vitioruꝫ: ſed circa qͣꝫ libet materiam opponuntur ſibi virtutes ⁊ uitia. ergo in qualibet materia de qua ordinat preceptum decalogi: debuit poni preceptum affirmatiuum ⁊ negatiuuꝫ in cōueniēter igitur ponunt̉ qͥdā affirmatiua: ⁊ quedā negat. ua. ¶ Pͣterea. Iſidorus dicit ꝙ oīs lex ratione ꝯſtat. ſed omnia precepta decalogi pertinēt ad legem diuinam. ergo ī omnibus debuit aſſignari: ⁊ nō ſolū ī pͥmo ⁊ ī tertio p̄cepto. ¶ Pͣterea. Per obſeruātiā preceptorū meret̉ aliꝗs premia a deo. ſed diuine promiſſiones ſunt de premijs p̄ceptoruꝫ. ergo promiſſio debuit poni in omnibus p̄ceptis. ⁊ nō ſolū ī pͥmo ⁊ qͣrio. ¶ Pͣterea. Lex uetꝰ dr̄ lex timoris: inqͣꝫtū ꝑ cōminatiōes penaꝝ īducebat ad obſeruatōes preceptorum: ſed omnia precepta decalogi pertinent ad legem ueterem. ergo in omnibus debuit poni cōminatio pe ne: ⁊ non ſolum in primo ⁊ ſecūdo. ¶ Pterea. Omnia p̄cepta dei ſunt in memoria retinēda. dicitur.n. ꝓuer. 3. De ſcribe ea in tabulis cordis tui. īcōuenienter ergo in ſolo ter tio precepto ſit mentio de memoria: ⁊ ita uidētur preceptā decalogi inconuenienter tradita eſſe. ¶ Sed contra eſt qd̓ dicitur Sapientie..11. ꝙ deus omnia fecit in numeropondere: ⁊ menſura. multo magis. ergo in preceptis ſue legis congruum moduꝫ tradendi ſeruauit. ¶ Rn̄º. dd̓ꝫ: ꝙ in preceptis diuine legis maxima ſapiētia cōtinetur. vn̄ dicitur Deutero. 4º. hec eſt veſtra ſapientia ⁊ intellectꝰ co ram populis. Sapientis autem eſt omnia debito modo ⁊ ordine diſponere. ⁊ ideo manifeſtum eſſe debet ꝙ precepta legis conuenienti modo ſunt tradita. ¶ Ad pͥmū ergo dd̓m ꝙ ſemper ad affirmationem ſequitur negatio oppoſiti: non autem ſemper ad negationem vnius oppoſiti ſequitur affirmatio alterius. ſequitur enim ſi eſt albuꝫ: nō eſt nigrum. non tamen ſequitur: ſi non eſt nigrum: ergo ē album: quia ad plura ſe extendit negatio qͣꝫ affirmatio. et inde eſt etiam ꝙ non eſſet faciendum iniuriam quod perti net ad precepta negatiua: ad plures perſonas ſe extendit ẜm primum dictamen rationis: qͣꝫ eſſe debitum vt alteri obſequium uel beneficium impendatur. Ineſt autē prīo dictamen rationis ꝙ homo debitor eſt beneficij uel obſequij exhibendis illis a quibus beneficia accepit ſi nondum repreſentauit. Duo ſunt autem quorum beneficijs ſufficiē ter nullus recompenſare poteſt.ſ. deus ⁊ pater: vt dicitur in. 8. ethicorū. ⁊ ideo ſola duo precepta affirmatiua ponūtur: vnū de honoratione parentum: aliud de celebratione ſabbati ī cōmemorationeꝫ diuini beneficij. ¶ Ad 2ᵐ dd̓ꝫ: ꝙ illa precepta que ſunt pure moralia habent manifeſtam rationem. vnde non oportuit ꝙ in eis aliqua ratio addere tur. ſed quibuſdam preceptis additur cerimoniale: vl̓ determinatiuum p̄cepti moralis cōis: ſicut in primo p̄cepto. Non facies ſculptile. ⁊ ī tertio precepto determinatur dies ſabbati. ⁊ ideo vtrobiqꝫ oportuit rationem aſſignari. ¶ Ad tertiuꝫ dicendum: ꝙ homines vt plurimuꝫ actus ſuos ad aliquam utilitateꝫ ordinant. ⁊ ideo in illis preceptis neceſſe fuit ꝓmiſſionē p̄mij apponere: ex quibus uide bat̉ nulla utilitas ſeq: uel aliqua vtilitas īpediri: qꝛ vero pa rētes ſūt iaꝫ in recedēdo ab eis non expectat̉ vtilitas. ⁊ iō precepto de honore parentū additur ꝓmiſſio. Similiter ēt in precepto de prohibitione idolatrie: quia per hoc videba tur impediri apparens vtilitas quam homines credūt ſe poſſe conſequi per pactū cum demonibꝰ initū. ¶ Ad quatum dicendum: ꝙ pene precipue neceſſarie ſunt contra illos ꝗ ſunt ꝓni ad malū: ut dicit̉ ī. 10. ethicoꝝ. ⁊ iō illis ſolis preceptis legis addit̉ cōminatio penaꝝ in quibꝰ erat prontas ad malū: erāt aūt hoīes proni ad idolatriā ꝑꝑ generalē conſuetudinē gentium. Et ſimiliter ſunt etiam hoīes ꝓn ad ꝑiurium propter frequētiā iuramēti. ⁊ iō pͥmis duobꝰ preceptis adiungitur cōminatio. ¶ Ad quintū dicendum: ꝙ preceptum de ſabbato ponitur ut cōmemoratiuuꝫ bene ficij preteriti. ⁊ ideo ſpāliter in eo ſit mentio de memo ria vel quia preceptum de ſabbato habet determinationē adiunctam que nō eſt de lege nature. ⁊ ideo hoc preceptū ſpeciali admonitione indiguit. Ad octauū ſic procedit̉. Uidet̉ ꝙ p̄cepta decalogi ſint diſpēſabilia. Pcepta.n. decalogi ſunt de iure naͣli. ſꝫ ius naͣle in aliꝗbꝰ deficit ⁊ mutabile ē ſicut ⁊ na hūana: ut ph̓s dicit ī. 5. ethicoꝝ. defectꝰ āt legis ī aliꝗbꝰ particularibꝰ caſibꝰ ē rō diſpēſandi: ut ſupra dictū ē. ergo ī p̄ceptis decalogi p̄t fieri diſpēſatio. ¶ Pͣ terea. Sicut ſe hꝫ homo ad legē humanā: ita ſe hꝫ ad legem datam diuinitus. ſꝫ homo pōt diſpēſare in p̄ceptis legis q̄ homo ſtatuit. ergo cū precepta decalogi ſint iſtituta a deo: uidetur ꝙ deus ī eis poſſit diſpēſare. ſꝫ p̄lati uice dei fungū tur in terris. Dicit.n. Apoſtolus. 2. ad Cor. 2. Nā ⁊ ego ſi ꝗd donaui ꝑꝑ uos donaui ī ꝑſona xp̄i. ergo ēt ⁊ p̄lati pn̄t ī p̄ceptis decalogi diſpenſare. ¶ Pͣ. Inter precepta decalogi cōtinetur ꝓhibitio homicidij. ſed in iſto precepto uidet̉
zum Hauptmenü