Qō LXI. De partibꝰ iuſtitie vterqꝫ reducat̉ ad mediū vt accipiat vnū ab eo qui hꝫ ſex ⁊ detur ei ꝗ hꝫ qͣtuor: ſic.n. vterqꝫ habebit qn̄qꝫ qd̓ eſt mediū. ¶ Ad pͥmū gͦ dd̓ꝫ ꝙ in alijs virtutibꝰ moralibꝰ accipi tur mediū ẜm rōnē ⁊ nō ẜm rē: ſꝫ iniuſtitia accipit̉ mediū rei. ⁊ iō ẜm diuerſitatē reꝝ diuerſimode mediū accipitur ¶ Ad 2ᵐ dd̓ꝫ ꝙ gn̄alis forma iuſtitie eſt eqͣlitas in qͣ ꝯuenit iuſtitia diſtributiua cū ꝯmutatiua. in vna tn̄ īuenit̉ eqͣ litas ẜm ꝓportionalitatē geometricā: in alia ẜm arimeti cā. ¶ Ad 3ᵐ dd̓ꝫ ꝙ in actionibꝰ ⁊ paſſionibus ꝯditio ꝑſone facit ad qͣꝫtitatē rei. maior.n. eſt iniuria ſi ꝑcutiat̉ pͥnceps qͣꝫ ſi ꝑcutiat̉ pͥuata ꝑſona ⁊ ita ꝯditio ꝑſone in diſtributiua iuſtitia attenditur ẜm ſe: in ꝯmutatiua aūt ẜm ꝙ per hoc diuerſificatur res. Ad tertium ſic ꝓceditur. Uidet̉ ꝙ maͣ vtriuſqꝫ iuſtitie nō ſit diuerſa. diuerſitas enī materie facit diuerſitatem virtutis: vt patet intemꝑantia ⁊ fortitudine. ſi gͦ diſtributiue iuſtitie ⁊ cōmutatiue ſit diuerſa materia: videt̉ ꝙ non contineant̉ ſub vna virtute.ſ. ſub iuſtitia. ¶ Pͣ. Diſtributio q̄ ꝑtinet ad iuſtitiam diſtributiuā ē pecunie vel honoris vel alioꝝ quecūqꝫ diſpartiri poſſunt inter eos ꝗ cōitate cōicant: vt dr̄ in. j. ethi. quoruꝫ etiā eſt cōmutatio inter ꝑſonas adinuicē q̄ ꝑtinent ad cōmutatiuā iuſtitiā. gͦ non eſt diuerſa maͣ diſtributiue ⁊ com mutatiue iuſtitie. ¶ Pͣ. Si ſit alia materia diſtributīe iuſtitie ⁊ alia materia ꝯmutatiue ꝓpter hoc ꝙ differunt ſpē vbi non erit dr̄ia ſpēi non debebit eſſe maͣe diuerſitas: ſed ph̓s ponit vnā ſpēm ꝯmutatiue iuſtitie q̄ tn̄ hꝫ multiplicē materiam. non gͦ videtur eſſe multiplex materia harū ſpe cierum. ¶ In contrariū eſt qd̓ dicit̉ in. j. ethi. ꝙ vna ſpēs iuſtitie eſt directiua in diſtributionibus alia in cōmutatio nibus. ¶ Rn̄º. dd̓ꝫ ꝙ ſicut ſupra dictuꝫ ē iuſtitia eſt circa quaſdā oꝑatiōes exteriores.ſ. diſtributionē ⁊ ꝯmutationē que ꝗdem ſunt vſus quorundā exterioꝝ vel reꝝ vel ꝑſonaꝝ vel etiā opeꝝ. reꝝ ꝗdem: ſicut cū aliꝗs vel aufert vel reſtituit alteri ſuā rē. ꝑſonaꝝ aūt: ſicut cū aliꝗs in ip̄aꝫ per ſonam hominis iniuriam facit: puta percutiendo vel cōui ciando aut etiam cum irreuerentiam exhibet. operum au tem ſicut cum aliquis iuſte ab alio exigit vel alteri reddit aliquod opus. ſi ergo accipiamus vt materiaꝫ vtriuſqꝫ iuſtitie ea quorum oꝑationes ſunt vſus: eadem eſt materia diſtributiue ⁊ cōmutatiue iuſtitie. nam ⁊ res diſtribui poſ ſunt a ꝯmuni in ſingulos ⁊ commutari de vno in alium. ⁊ etiam eſt quedam diſtributio laborioſorum operum ⁊ recompenſatio. ſi aūt accipiamus vt materiaꝫ vtriuſqꝫ iuſti tie actiones ipſas principales quibus vtimur perſonis rebus ⁊ operibus: ſic īuenitur vtrobiqꝫ alia maͣ. nā diſtributiua iuſtitia eſt directiua diſtributiōis. cōmutatiua v̓o iuſtitia eſt directiua ꝯmutationū: q̄ attēdi pōt īter duas per ſonas quaꝝ q̄dā ſunt īuoluntarie q̄dā v̓o voluntarie. īuoluntarie ꝗdem qn̄ aliꝗs vtit̉ re alterius vel ꝑſona vel oꝑe eo inuito: qd̓ ꝗdem ꝯtingit qn̄qꝫ occulte ꝑ fraudē: qn̄qꝫ ꝗdem manifeſte ꝑ violentiā. vtrūqꝫ aūt ꝯtīgit aūt in rē aūt in ꝑſonā ꝓpriā aut in ꝑſonā cōiunctā. in rē ꝗdem ſi occulte vnus rē alteriꝰ accipiat vocat̉ furtū. ſi aūt manifeſte vo cat rapina: in ꝑſonā aūt ꝓpriā vel qͣꝫtū ad ip̄am cōſiſtētiā perſone: vel qͣꝫtū ad dignitatē ipſiꝰ. ſi aūt qͣꝫtū ad ꝯſiſtētiā ꝑſone ſic ledit̉ aliꝗs occulte per doloſaꝫ occiſionē ſeu per cuſſionem ⁊ per veneni exhibitionē: manifeſte aūt ꝑ manifeſtam occiſionē aut per īcarcerationē aut vberationeꝫ ſeu mēbri mutilationem: qͣꝫtū aūt ad dignitatē perſone ledit̉ aliꝗs occulte ꝗdem per falſa teſtimonia ſeu detractio nes ꝗbus alicui aufert famaꝫ ſuā: ⁊ per alia hmōi: manifeſte aut per accuſationē in iudicio ſeu per cōuicij illationē: qͣꝫtū aut ad perſonā cōiunctā ledit̉ aliꝗs in vxore vt ī plu ribus occulte ꝑ adulteriū: in ſeruo aūt cū aliꝗs ſeruū ſedu cit: vt a dn̄o diſcedat. ⁊ hec ēt manifeſte fieri pn̄t. ⁊ eadem rō eſt de alijs ꝑſonis cōiunctis in qͣs ēt pn̄t oībus modis īiurie cōmitti: ſicut ⁊ in ꝑſonā p̓ncipalē: ſed adulteriū ⁊ ſerui ſeductio ſunt ꝓprie iniurie circa has ꝑſonas: tn̄ qꝛ ſeruꝰ eſt poſſeſſio q̄dā dn̄i hoc refert̉ ad furtū. voluntarie āt cō mutationes dn̄r qn̄ aliꝗs volūtarie trāſfert rem ſuā in alterum. ⁊ ſiꝗdem ſimpl̓r in alteꝝ tranſferat rem ſuā abſqꝫ debito ſic̄ in donatione nō ē actꝰ iuſtitie: ſed liberalitatis. intantū aūt ad iuſtitiā volūtariā trāſlatio ꝑtinet inqͣꝫtum eſt ibi aliꝗd de rōne debiti: qd̓ ꝗdeꝫ ꝯtingit multipliciter. Unoº qn̄ quis trāſfert ſimpl̓r rē ſuā in alteꝝ ꝓ recōpenſa tionē alteriꝰ rei: ſicut accidit in venditiōe ⁊ emptiōe. Alio modo qn̄ aliꝗs tradit rē ſuā alteri cōcedēs ei vſuꝫ rei cuꝫ debito recuperādi rē. ⁊ ſiꝗdē gratis cōcedit vſum rei vo catur vſuffructꝰ in rebꝰ q̄ aliꝗd fructificāt vel ſimpl̓r mu tuum ſeu accōmodatū in rebꝰ q̄ nō fructificāt: ſic̄ ſunt denarij vaſa ⁊ hmōi. ſi v̓o nec ipſe vſus gratis cōcedit̉ vocat̉ locatio ⁊ cōductio. Tertio aliꝗs tradit rem ſuā vt recuperandā nō rōne vſus: ſed vel rōne ꝯſeruatōis ſic̄ in depo ſito: vel rōne obligatōis ſic̄ cū ꝗs rem ſuā pignori obligat: ſeu cū aliꝗs ꝓ alio fideiubet. in oībus aūt hmōi actionibꝰ ſiue voluatarijs ſiue inuoluntarijs eſt eadem rō accipien di medium ẜm equalitatem recōpenſationis. ⁊ iō oēs iſte actiones ad vnam ſpēm iuſtitie ꝑtinent.ſ. ad cōmutatiuā. Et per hoc patet reſponſio ad obiecta. Ad quartum ſic ꝓcedit̉. Uidetur ꝙ iuſtum ſit ſimpl̓r idē qd̓ ꝯpaſſum. Iudiciuꝫ .n. diuinū eſt ſimpl̓r iuſtū: ſed hec eſt forma diuini iudicij vt ẜm ꝙ aliꝗs fecit patiat̉: ẜm illud Matth̓. 7. In quo iu dicio iudicaueritis iudicabimini ⁊ in qͣ mēſura mēſi fueritis remetiet̉ vobis. gͦ iuſtum eſt ſimpl̓r idē qd̓ ꝯͣpaſſum. ¶ Pͣ. In vtraqꝫ iuſtitie ſpē dat̉ aliꝗd alicui ſcd̓m quādaꝫ equalitatem in reſpectu ꝗdem ad dignitatē perſone in iu ſtitia diſtributiua: q̄ ꝗdem perſone dignitas maxīe videt̉ attendi ẜm opera ꝗbꝰ aliꝗ cōitati ſeruiūt. in reſpectu autē ad rem ī qͣ ꝗs dānificatus ē in iuſtitia cōmutatiua: ẜm aūt vtrāqꝫ equalitatē aliꝗs ꝯpatit̉ ẜꝫ ꝙ fecit. gͦ videt̉ ꝙ iuſtū ſimpl̓r ſit idem qd̓ ꝯpaſſum. ¶ Pͣ. Maxime videt̉ ꝙ nō oꝫ aliquē ꝯͣpati ẜm ꝙ fecit ꝑꝑ dr̄iam volūtarij ⁊ īuolūtarij. q. n. īuolūtarie fec̄ iniuria minꝰ punit̉: ſꝫ voluntariū ⁊ īuolūtariū q̄ accipiunt̉ ex ꝑte nr̄a nō diuerſificāt mediuꝫ iuſtitie. qd̓ eſt mediū rei ⁊ nō quo ad nos. gͦ iuſtū ſimpl̓r vr̄ eſſe ideꝫ qd̓ ꝯͣpaſſum. ¶ Sed ꝯͣ eſt qd̓ ph̓s in. j. ethi. ꝓbat nō qd̓libet iuſtū eē ꝯͣpaſſum. ¶ Rn̄º. dd̓m ꝙ hoc qd̓ dr̄ ꝯͣpaſſum īportat equalē recōpenſationē paſſionis ad actionem p̄cedentem: qd̓ ꝗdē ꝓprijſſime dr̄ in paſſionibus īiurioſis ꝗbus aliꝗs perſonam ꝓximi ledit: puta ſi ꝑcutit ꝙ repercutiat̉: ⁊ hoc ꝗdem iuſtum determinat̉ in lege. Exo. 21. Reddet aīam ꝓ aīa oculū pro oculo ⁊c̄. ⁊ qꝛ ēt auferre rem alterius eſt qd̓dā iniuſtū facere: iō ſecūdario etiaꝫ in his dicitur cōtrapaſſum ꝓut.ſ. aliꝗs qui dānum intulit in re ſua etiam ipſe damnificet̉. ⁊ hoc etiam iuſtū damnū cō tinetur in lege Exo. 22. Siquis furatus fuerit bouem aūt ouem ⁊ occiderit vel vendiderit qn̄qꝫ boues ꝓ vno boue reſtituet: ⁊ quatuor oues pro vna oue. Tertio vero traſfert̉ nomen ꝯͣpaſſum ad volūtarias cōmutatiōes in ꝗbus vtriuſqꝫ eſt actio ⁊ paſſio. ſed volūtariū diminuit de rōne paſſionis: vt dcm̄ eſt.n. in omnibꝰ aūt his dꝫ fieri ſecūduꝫ rōnem iuſtitie cōmutatiue recōpenſatio ẜm equalitateꝫ: vt.ſ. paſſio recompenſata ſit equalis actioni: nō aūt ſemꝑ eſſet equalis ſi idem ſpē aliquis pateret̉ qd̓ fecit. nā pͥmo quidem cū aliquis iniurioſe ledat alteriꝰ ꝑſonam maiore: maior eſt actio qͣꝫ paſſio eiuſdem ſpēi qͣꝫ ipſe pateret. ⁊ iō ille qui percutit pͥncipem nō ſolum repercutit̉: ſed multo grauius punit̉. ſil̓r etiam cum quis aliquē īuoluntariū in re ſua damnificat: maior eſt actio qͣꝫ eſſet paſſio ſi ſibi ſola res illa auferret̉. qꝛ ipſe qui damnificauit alium in re ſua
