Qō LXXXI. De religione I Catonis: Cole parētes. ergo etiā religio nos ordinat ad pro ximū: ⁊ nō ſolū ad deū. ¶ Pͣ. Oēs in ſtatu ſalutis exiſten tes deo ſunt ſubiecti: nō aūt dicunt̉ religioſi hoīes ꝗ ſunt ī ſtatu ſalutis: ſed ſolū illi qui ꝗbuſdā votis ⁊ obſeruantijs ⁊ ad obediēdū aliꝗbꝰ hoībus ſe aſtringūt. ergo religio nō vi det̉ importare ordinē ſubiectiōis hoīs ad deū. ¶ Sꝫ ꝯͣ eſt qd̓ Tulliꝰ dicit in. 2. rhetorice ꝙ religio eſt q̄dā tuitio natu re: quā diuinā vocāt q̄ cultū vel cerimoniā affert. ¶ Rn̄ dd̓m ꝙ ſicut Iſido. dicit in li. ethimolo. Religioſus vt ait Cicero a religiōe appellatꝰ ꝗ retractat ⁊ tanqͣꝫ reelegit ea q̄ ad cultū diuinū ꝑtinēt. ⁊ ſic religio videt̉ dicta a reeligēdo ea que ſunt diuini cultꝰ: qꝛ hmōi ſunt frequēter in corde reuoluēda: ẜm illud ꝓuerb̓. 3. In oībꝰ vijs tuis cogita illū: qͣꝫ uis etiā poſſit intelligi religio ex hoc dicta ꝙ deum religere debemus quē amiſeramꝰ negligētes: ſicut Augu. dicit in. 10. de ciui. dei. vel pōt intelligi religio a religando dictaUn̄ Aug. dicit in li. de v̓a religiōe: Religet nos religio vni oīpotēti deo. Siue āt religio dicat̉ a frequēti electiōe ſiue ex iterata electiōe eiꝰ qd̓ negligenter amiſſum ē: ſiue dicat̉ a religatiōe: religio ꝓprie īportat ordinē ad deū. ip̄e.n. ē cui pͥncipal̓r alligari debemꝰ tanqͣꝫ īdeficiēti pͥncipio: ad queetiā nr̄a electio aſſidue dirigi dꝫ ſicut in vltimū finē quē ēt negligēter peccādo amittimus: ⁊ credēdo ⁊ fidē ꝓteſtādo recuꝑare debemus. ¶ Ad pͥᵐ gͦ dd̓ꝫ ꝙ religio hꝫ duplices actꝰ. Quoſdā ꝗdeꝫ ꝓprios ⁊ īmediatos quos elicit: ꝑ quos bō ordinat̉ ad ſolū deū: ſic̄ ſacrificare: adorare ⁊ oīa hmōi. Alios aūt actꝰ hꝫ quos ꝓducit mediātibꝰ v̓tutibꝰ ꝗbus īperat ordinās eos ad diuinā reuerētiā: qꝛ.ſ. v̓tꝰ ad quā ꝑtinet finis īperat v̓tutibꝰ ad qͣs ꝑtinēt ea que ſūt ad finē: ⁊ ẜꝫ hoc actꝰ religiōis ꝑ modū īperij ponit̉ eē viſitare pupilios ⁊ viduas in tribulatiōe eoꝝ: qd̓ ē actꝰ elicitꝰ a miẜicordia: īmaculatū aūt ſe cuſtodire ab hoc ſeculo: īperatiue ꝗdeꝫ ē religiōis elicitiue aūt tēperātie vel alicuiꝰ hmōi virtutis. ¶ Ad 2ᵐ dd̓ꝫ ꝙ religio refert̉ ad ea que exhibent̉ cognationibꝰ humanis exteſo noīe religiōis: nō aūt ẜm ꝙ religio ꝓprie dr̄. Un̄ Aug. parū ante v̓ba īducta p̄mittit: Religio diſtrictiꝰ nō quēlibet ſꝫ dei cultū ſignificare vr̄. ¶ Ad 3º dd̓m: ꝙ cū ſeruus dicat̉ ad dn̄m neceſſe eſt ꝙ vbi eſt ꝓpͥa ⁊ ſpālis rō dn̄ij ibi ſit ſpālis ⁊ ꝓpria rō ſeruitutis. Manifeſtuꝫ ē aūt ꝙ dn̄iuꝫ ꝯuenit deo ẜm ꝓpriā ⁊ ſingularē quandaꝫ rōnē: qꝛ.ſ. ipſe oīa fecit: ⁊ qꝛ ſūmu in oībus rebꝰ obtīet pͥncipatū: ⁊ iō ſpālis rō ẜuitutis ei debet̉. ⁊ talis ẜuitꝰ noīe latrie deſignat̉ apud grecos. ⁊ iō ad religionē ꝓpͥe ꝑtinet. ¶ Ad 4ᵐ dd̓ꝫ ꝙ colere dicimur hoīes quos honorificati. one vl̓ recordatiōe vel pn̄tia frequētamꝰ. ⁊ ēt aliqͣ q̄ nobis ſubiecta ſunt colia nobis dicunt̉ ſicut agricole dicunt̉ ex eo ꝙ colūt agros ⁊ incole dicunt̉ ex eo ꝙ colūt loca qͣ inha bitāt: qꝛ tamē ſpālis honor debet̉ deo tanqͣꝫ pͥmo oīuꝫ p̄ncipio: etiā ſpālis rō cultus ei debet̉ qui greco noīe vocatur euſebia vel theuſebia: vt pꝫ per Aug. 10. de ciui. dei. ¶ Ad ꝗntū dicendū ꝙ religioſi qͣꝫuis dici poſſint cōiter oēs qui deum colūt: ſpecialiter tamen religioſi dicunt̉ qui totā vitam ſuā diuino cultui dedicāt a mundanis negotijs ſe abſtrahētes: ſicut etiā cōtēplatiui dicunt̉ non qui contēplantur: ſed qui contēplationi totā vitaꝫ ſuam deputant. hmōi autē nō ſe ſubijciunt homini ꝓpter hominē: ſed ꝓpter deū ẜm illud apl̓i Gal̓. 4. Sicut angeluꝫ dei excepiſtis me: ſicut chriſtum ieſum. Ad ſecundum ſic ꝓcedit̉. Uidet̉ ꝙ religio nō ſit virtus. Ad religionē enī ꝑtinere videtur deo reuerentiā exhibere: ſed reuereri eſt act. timoris qui eſt donuꝫ: vt ex ſupradictis patet. ergo religio nō eſt virtus ſed donuꝫ. ¶ Pͣ. Omnis virtus in libera vo luntate cōſiſtit. vnde dicit̉ hobitꝰ electiuus vel voluntari us. ſed ſicut dictū eſt ad religionē pertinet latria que ſerui nē quādaꝫ importat. ergo religio nō eſt virtus. ¶ Pͣ. Si cut dicit̉ in. 2. ethi. Aptitudo v̓tutis ineſt nobis a naͣ. vnde ea que ꝑtinent ad virtutes ſunt de dictamine rōnis naͣlis. ſed ad religionē ꝑtinet cerimoniā diuine naͣe afferre. cerimonialia aūt vt dictū eſt ſupra: nō ſunt de dictamīe rationis naͣlis. gͦ religio nō eſt v̓tus. ¶ Sꝫ ꝯͣ ē: qꝛ cōnumeratur alijs virtutibꝰ: vt ex p̄miſſis pꝫ. ¶ Rn̄º. dd̓ꝫ ꝙ ſicut ſupra dictū eſt: virtꝰ eſt que bonū facit habētē: ⁊ opus eius bonū reddit. ⁊ iō neceſſe eſt dicere omnē actū bonū ad v̓tutē ꝑti nere. Manifeſtū eſt aūt ꝙ reddere debitū alicui hꝫ rōneꝫ boni: qꝛ per hoc ꝙ aliꝗs alteri debitū reddit cōſtituit̉ in ꝓ portione cōueniēti reſpectu ipſiꝰ quaſi cōueniēter ordinatus ad ipſuꝫ. ordo auteꝫ ad rationē boni ꝑtinet: ſicut ⁊ modus ⁊ ſpēs: vt per Aug. pꝫ in lib. de naͣ boni. cū ergo ad religionē pertineat reddere honorē debituꝫ alicui.ſ. deo: mani feſtuꝫ eſt ꝙ religio virtus eſt. ¶ Ad pͥᵐ ergo dicēdū ꝙ re uereri deuꝫ eſt actus doni timoris. ad religionē autē perti net facere aliqua ꝓpter diuinaꝫ reuerentiā. vnde nō ſequi tur ꝙ religio ſit idē qd̓ donū timoris: ſꝫ ꝙ ordinet̉ ad ipſuꝫ ſicut ad aliꝗd pͥncipalius. ſunt enī dona pͥncipaliora in virtutibus moralibꝰ: vt ſupra habitū eſt. ¶ Ad 2ᵐ dd̓m ꝙ qꝛ etiā ſeruus pōt voluntarie exhibere dn̄o ſuo quod debet ⁊ ſic facit de neceſſitate virtutem debitum volūtarie redreddens. ⁊ ſil̓r exhibere deo debitā ſeruitutem poteſt eſſe actus virtutis: ẜm ꝙ hō voluntarie facit. ¶ Ad 3ᵐ dd̓ꝫ: ꝙ de dictamīe rōnis naͣlis ē ꝙ hō aliqͣ faciat ad reuerētiā di uinā. ſꝫ ꝙ hec determinate faciat vel illa: iſtud nō ē de dictamine rōnis naͣlis: ſꝫ de īſtitutōe iuris diuini vel hūani. Ad tertium ſic ꝓcedit̉. Uidetur ꝙ religio nō ſit vna v̓tus. Per religionem.n. ordinamur ad deū: vt dcm̄ ē. in deo aūt ē acciꝑe tres ꝑſonas: ⁊ iteꝝ multa attributa que ſaltē rōne differūt. diuerſa autē rō ob̓i ſufficit ad diuerſificādū v̓tutes: vt ex ſupra dcīs pꝫ. gͦ religio nō ē vna v̓tus. ¶ Pͣ. Uniꝰ virtutis vnus ē actus. habitꝰ.n. diſtinguunt̉ ẜm actus. religionis aūt multi ſunt actꝰ: ſicut colere ⁊ ſeruire: vouere: orare ſacrificare: ⁊ multa hmōi. gͦ religio nō ē vna virtus. ¶ Pͣ. Adoratio ad reli gionē ꝑtinet: ſꝫ adoratio alia rōne adhibetur imaginibus: ⁊ alia ipſi deo. cū ergo diuerſa rō diſtinguat virtutes: vide tur ꝙ religio nō ſit vna v̓tꝰ. ¶ Sꝫ ꝯͣ ē qd̓ dr̄ Eph̓. 4. Unꝰ deus vna fides. ſed vera religio ꝓteſtatur fide vnius dei. ergo religio eſt vna virtus. ¶ Rn̄º. dd̓m ꝙ ſicut ſupra ha bitū ē: habitus diſtinguuntur ẜm diuerſam rōnem ob̓i. ad religionē aūt ꝑtinet exhibere reuerentiā vni deo ẜm vnā rationem inquantuꝫ.ſ. eſt primum principium creationis ⁊ gubernationis rerum. Unde ipſe dicit Malach̓. primo. Si ego pater tuus vbi honor meus. patris enim eſt ⁊ producere ⁊ gubernare. ⁊ ideo manifeſtuꝫ eſt ꝙ religio ē vna virtus. ¶ Ad pͥᵐ gͦ dd̓m ꝙ tres perſone diuine ſunt vnuꝫ principium creationis ⁊ gubernationis rerum. ⁊ ideo eis vna religione ſeruitur diuerſe autem rationes attributorum concurrunt ad rationem primi principij: quia deus producit omnia: ⁊ gubernat ſapientia voluntate ⁊ potētia bonitatis ſue. ⁊ ideo religio eſt vna virtus. ¶ Ad 2ᵐ d̓dꝫ: ꝙ eodem actu homo ſeruit deo ⁊ colit ipſum. naꝫ cultus reſpicit dei excellentiam cui reuerentia debetur. ſeruitus autem reſpicit ſubiectionem hominis qui ex ſua conditio ne obligatur ad exhibendum reuerentiam deo. ⁊ ad hec duo ꝑtinēt omnes actꝰ qui religioni attribuūtur: quia per omnes homo proteſtatur diuinam excellentiam ⁊ ſubiectionem ſui ad deum: vel exhibendo aliquid ei: vel iteruꝫ aſſumendo aliquid diuinum. ¶ Ad 3ᵐ dd̓m ꝙ imaginibus non exhibetur religiōis cultus ẜm ꝙ in ſeipſis ꝯſiderantur qͣſi res q̄dam: ſed ẜm ꝙ ſunt imagines ducētes in deum incarnatū. motus aūt ꝗ eſt in imaginē ꝓut eſt imago non conſiſtit in ipſa ſed tendit in id cuius eſt imago. ⁊ ideo ꝙ imaginibus chriſti exhibetur religionis cultus: nō
