Qō. CXXIIII. De martyrio 134 aliquis exponi ſe periculo vt triſtitiaꝫ perfugiat. ſimiliter etiā cōcupiſcētia ẜm ꝓpriā rōnē tendit in bonū delectabi le cui per ſe regnat aggreſſio ꝑiculoꝝ. ſed ꝑ accn̄s qn̄qꝫ coadiuuat ad aggrediēdū: inqͣꝫtū.ſ. aliꝗs vult potiꝰ ꝑicula incidere qͣꝫ delectabili carere. ⁊ iō ph̓s dicit in. 3. ethi. ꝙ īter fortitudines que ſūt ex paſſionē: naturaliſſima eſſe videt̉ q̄ ē per iram ⁊ accipiens electioneꝫ ⁊ cuius gratia.ſ. debitū finem fortitudo ſi fuit vera. Ad vndecimum ſic ꝓcedit̉. Uidet̉ ꝙ fortitu do nō ſit virtus cardinalis. Ira enī: vt dictū eſt maximā affinitatē hꝫ ad fortutudinē. ſꝫ ira nō ponit̉ paſſio pͥncipalis: nec ēt audacia q̄ ad fortitu dinē pertinet. ergo nec fortitudo dꝫ poni v̓tus cardinalis. ¶ Pͣ. Uirtꝰ ordinat̉ ad bonū. ſed fortitudo nō directe ordinat̉ ad bonū ſꝫ magis ad malū.ſ. ad ſuſtinendū ꝑicula ⁊ labores: vt Tulliꝰ dicit. ergo fortitudo nō ē v̓tꝰ cardinalis. ¶ Pͣ. Uirtꝰ cardinalis eſt circa ea in ꝗbus p̄cipue v̓ſat̉ vi ta humana: ſicut hoſtiū in cardine v̓tit. ſꝫ fortitudo ē circa ꝑicula mortis q̄ raro occurrūt in vita humana. ergo fortitudo nō dꝫ poni v̓tus cardinalis ſiue pͥncipalis. ¶ Sꝫ ꝯͣ ē ꝙ Greg. 22. moral̓. ⁊ Amb̓. ſuꝑ lucā. ⁊ Aug. in lib. de moribus eccl̓ie: numerāt fortitudinē īter qͣttuor v̓tutes cardīa les ſiue pͥncipales. ¶ Rn̄º. dd̓ꝫ ꝙ ſicut ſupra dictū eſt: vir tutes cardinales ſiue pͥncipales dicunt̉ q̄ p̄ciſe ſibi vendicant id qd̓ ꝑtinet cōiter ad v̓tutes. inter alias aūt cōes virtutis conditiōes vna ponit̉ firmiter oꝑari: vt pꝫ in. 2. ethi. laudē aūt firmitatis potiſſime ſibi vēdicat fortitudo. tanto enī magis laudat̉ qui firmiter ſtat: quāto hꝫ grauiꝰ īpel lens ad cadēdū vel ad retrocedēdū. īpellit autē hoīeꝫ ad diſcedēdū ab eo qd̓ eſt ẜm rōnē ⁊ bonū delectās ⁊ maluꝫ affligēs. ſed grauiꝰ īpellit dolor corporis qͣꝫ voluptas. dicit enī Aug. in lib. 83. q. Nemo ē qui nō magis fugiat doloreꝫ qͣꝫ affectet voluptatē. nāqꝫ videmꝰ ⁊ īmaniſſimas beſtias a maximis voluptatibꝰ exterreri dolorū metu ⁊ inter dolores animi ⁊ ꝑicula maxime timent̉ ea q̄ ducūt ad mortē ꝯͣ que firmiter ſtat fortis. vnde fortitudo eſt v̓tus cardina lis. ¶ Ad pͥᵐ ergo dd̓ꝫ ꝙ audacia ⁊ ira nō cooperant̉ forti tudini ad actū eius qui eſt ſuſtinere in quo p̄cipue cōmendat̉ firmitas eius. ꝑ hūc enī actū fortis cohibet timoreꝫ ꝙ eſt paſſio pͥncipalis: vt ſupra dictū eſt. ¶ Ad 2ᵐ dd̓ꝫ ꝙ vir tus ordinat̉ ad bonū rōnis qd̓ cōſeruari oꝫ ꝯͣ īpulſus malo ruꝫ. fortitudo aūt ordinat̉ ad mala corporalia: ſicut ad cōtraria ꝗbꝰ reſiſtit. ad bonū aūt rōnis ſicut ad finē quē intē dit ꝯſeruare. ¶ Ad 3ᵐ dd̓m ꝙ qͣꝫuis ꝑicula mortis raro īmineāt: tn̄ occaſiones illoꝝ ꝑiculoꝝ frequenter occurrūt: dū.ſ. hoī aduerſarij mortales ſuſcitant̉ ꝓpter iuſtitiā quā ſequit̉: ⁊ etiā ꝓpter alia bona que facit. Ad duodecimum ſic ꝓcedit̉. Uidet̉ ꝙ fortitudo precellat inter oēs alias virtutes. Dicit.n. Amb̓. in pͦ de officijs. Eſt fortitudo velut ceteris excelſior. ¶ Pͣ. Uirtꝰ eſt circa difficile ⁊ bonū: ſed fortitudo eſt circa difficilima. ergo eſt maxima vir tutū. ¶ Pͣ. Dignior eſt ꝑſona hoīs qͣꝫ res eiꝰ. ſꝫ fortitudo ē circa ꝑſonaꝫ hoīs quā aliꝗs ꝑiculo mortis exponit ꝓpter bonū v̓tutis. iuſtitia autē ⁊ alie v̓tutes morales ſunt circa alias res exteriores. ergo fortitudo eſt p̄cipua īter v̓tutes morales. ¶ Sed ꝯͣ ē qd̓ Tulliꝰ dicit in pͦ de officijs. In iu ſtitia v̓tutis ſplēdor eſt maximus ex qua viri boni nominant̉. ¶ Pͣ. Ph̓s dic̄ in pͦ reto. Neceſſe ē maxīas eē v̓tutes que maxime alijs vtiles ſunt. ſꝫ liberalitas videt̉ magis vtilis qͣꝫ fortitudo. ergo eſt maior v̓tus. ¶ Rn̄º. dd̓ꝫ ꝙ ſicut Aug. dicit in. 6. de trini. in his q̄ nō mole magna ſunt idē eſt eē maius qd̓ melius: vn̄ tāto aliqua v̓tꝰ maior ē quā to melior eſt. bonū aūt rōnis ē hoīs bonū ẜꝫ Dio. 4. ca. de diui. no. hoc aūt bonū eſſential̓r ꝗdē hꝫ prudētia q̄ eſt ꝑfectio rōnis. iuſtitia aūt eſt huius boni factiua inqͣꝫtuꝫ.ſ. ad ipſaꝫ ꝑtinet ordinē rōnis ponere in oībus rebꝰ humanis. alie aūt v̓tutes ſūt ꝯſeruatiue huiꝰ boni: inqͣꝫtū.ſ. moderātur paſſiōes ne abducāt hoīeꝫ a bono rōnis: ⁊ in ordine ha rū fortitudo tꝫ locū p̄cipuū: qꝛ timor ꝑiculoꝝ mortis maxime eſt efficax ad hoc ꝙ hoīeꝫ faciat recedere a bono rōnis: poſtqͣꝫ ordinat̉ tēperātia: qꝛ etiā delectatiōes tactꝰ ma xime īter cetera īpediūt bonū rōnis. id āt qd̓ eēntial̓r dici tur potiꝰ eſt eo qd̓ dicit̉ effectiue. ⁊ hoc etiā potiꝰ eſt eo qd̓ dicit̉ cōſeruatiue ẜm remotionē īpedimēti. vn̄ inter virtu tes cardinales eſt potior prudētia: ſcd̓a iuſtitia: tertia forti tudo: qͣrta tēperātia. ⁊ poſt has cetere v̓tutes. ¶ Ad pͥᵐ gͦ dd̓ꝫ ꝙ Amb̓. Fortitudinē alijs v̓tutibꝰ p̄fert ẜm quādā ge neralē vtilitatē: ꝓut.ſ. ⁊ in rebꝰ bellicis ⁊ in rebꝰ ciuilibus ſiue domeſticis vtilis ē. vn̄ ipſe ibidē p̄mittit: Nūc de fortitudine tractemꝰ qͣ velut excelſior ceteris diuidit̉ in res bellicas ⁊ domeſticas. ¶ Ad 2ᵐ dd̓ꝫ ꝙ rō virtutis magis cōſiſtit in bono qͣꝫ in difficili. vn̄ magis eſt mēſurāda magnitudo virtutis ẜm rōneꝫ boni qͣꝫ ẜm rationeꝫ difficilis. ¶ Ad 3ᵐ dd̓m ꝙ hō nō exponit ꝑſonā ſuā mortis ꝑiculis niſi ꝓpter iuſtitiā cōſeruādā. ⁊ ideo laus fortitudinis dependet quodāmō ex iuſtitia. Un̄ Amb̓. dicit in pͦ de officijs ꝙ fortitudo fine iuſtitia iniꝗtatis eſt maͣ. quo eniꝫ validior ē eo prōptior vt inferiorē opprimat. ¶ Quartū con cedimus. ¶ Ad 5ᵐ dd̓ꝫ ꝙ liberalitas vtilis eſt in quibuſdam particularibus bn̄ficijs. ſed fortitudo habꝫ vtilitatē generalem ad conſeruandū totū iuſtitie ordineꝫ. ⁊ iō ph̓s dicit in pͦ retoricoꝝ ꝙ iuſti ⁊ fortes maxime amantur: qꝛ vtiles ſunt in bello ⁊ in pace. ¶ De martyrio. Qō CXXIIII. Einde ꝯſiderādū eſt de martyrio ¶ Et circa hoc q̄rūt̉ qn̄qꝫ pͦ vtꝝ martiriū ſit actꝰ v̓tutis. 2º cuiꝰ v̓tutis ſit actꝰ. 3º de ꝑfectōe huiꝰ actus 4º de pena martyrij. 5º de cauſa. Ad primum ſic ꝓcedit̉. Uidet ꝙ martyriū nō ſit actus virtutis. Oīs. n. actꝰ virtutis ē volūtarius. ſed martyriū qn̄qꝫ nō eſt volūtariū: vt pꝫ de īnocētibꝰ ꝓ xp̄o occiſis de ꝗbus dic̄ Hilarius ſuꝑ Matth̓. ꝙ in eternitatis ꝓfectū ꝑ martyrij gl̓iam efferebant̉. gͦ martyriū nō ē actꝰ virtutis. ¶ Pͣ. Nullū illicitū ē actus virtutis. ſꝫ occidere ſeip̄m ē illicitū: vt ſupra habitū ē: ꝑ qd̓ tn̄ martyriū ꝯſuma tur. dic̄. n. Aug. in pͦ de ciui. dei: ꝙ q̄dā ſcē femine tꝑe ꝑſecu tionis: vt inſectatores ſue pudicitie deuitarēt ſe in fluuiuꝫ deiecerūt: eoqꝫ mō defuncte ſūt: earūqꝫ martyria ī catholica eccl̓ia veneratiōe celeberrima frequētant̉. nō gͦ martyriū ē actus virtutis. ¶ Pͣ. Laudabile ē ꝙ aliꝗs ſpōte ſe offerat ad exequēdū actū v̓tutis. ſed nō ē laudabile ꝙ aliquis martyrio ſe ingerat. ſꝫ magis videt̉ eē p̄ſumptuoſuꝫ ⁊ ꝑiculoſum. nō gͦ martyriū eſt actꝰ virtutis. ¶ Sꝫ ꝯͣ ē ꝙ p̄miū btītudinis nō debet̉ niſi actui virtutis. debetur aūt martyrio. ẜꝫ illud Matth̓. 5. Btī ꝗ ꝑſecutionē patiunt̉ ꝑꝑ iuſtitiā qm̄ ipſoꝝ ē regnū celoꝝ. gͦ martytiū ē actus virtutis. ¶ Rn̄º. dd̓m ꝙ ſic̄ dcm̄ ē: ad virtutē ꝑtinet ꝙ aliꝗs ī bono rōnis ꝯſeruet̉. ꝯſiſtit.n. bonū rōnis in veritate ſic̄ in ꝓprio ob̓o. ⁊ in iuſtitia ſic̄ in ꝓprio effectu: ſic̄ ex ſupra deīs pꝫ. ꝑtinet aūt ad rōnē martyrij vt aliꝗs firmiter ſtet ī veritate ⁊ iuſtitia ꝯͣ ꝑſequētiū īpetus. vn̄ manifeſtū ē ꝙ mar tyriū ē actus virtutis. ¶ Ad pͥᵐ gͦ dd̓m: ꝙ ꝗdā dixerūt ꝙ īnocētibus acceleratus ē miraculoſe liberi arbitrij vſus: ita ēt ꝙ volūtarie martyriū paſſi ſunt. ſꝫ qꝛ hoc ꝑ auctoritatē ſcripture nō approbat̉. iō melius dd̓m eſt ꝙ martyrij gl̓iam quā in alijs ꝓpria voluntas meret̉: illi paruuli occi ſi ꝑ dei gr̄am ſunt aſſecuti. nā effuſio ſanguinis ꝓpter xp̄ꝫ vicē gerit baptiſmatis. vn̄ ſic̄ in pueris baptizatis ꝑ gr̄am baptiſmalē meritum xp̄i oꝑat̉ ad gl̓iam obtinēdam: ita ⁊