. IX. De iudicio operationes: vt dictuꝫ ē: tūc iudiciū ſuſpitioſuꝫ directe ad iniuſtitiā ꝑtinet qn̄ ad actū exteriorē ꝓcedit. tūc eſt pec­catū mortale: vt dcm̄ ē. iudiciū aūt interius ꝑtinet ad iniu ſtitiā ẜm ꝯparatur ad exterius iudiciū vt actus īterior ad exteriorem: ſicut concupiſcentia ad fornicationeꝫ: ira ad homicidium. Ad quartum ſic ꝓcedit̉. Uidet̉ dubia non ſint in meliorē ꝑtē īterpretanda. Iudiciū.n. magis debet de eo qd̓ vt in pluribus accidit ſꝫ in pluribꝰ accidit aliꝗ male agant: qꝛ ſtultoꝝ ē nume­rꝰ īfinitꝰ: vt dr̄ Eccl̓es. i. Proni.n. ſūt ſenſus hoīs ad malū ab adoleſcētia ſua: vt dr̄ Gen̄. 8. dubia magis debemꝰ in­terpretari in malū qͣꝫ in bonū.. Aug. dicit ille pie iuſte viuit reꝝ īteger ē eſtimator in neutrā ꝑtē declinan do: ſed ille īterpretat̉ in melius quod dubiū eſt declinat ī alterā ꝑte. hoc ē faciēdū.. dꝫ diligere ꝓxi­ ſic̄ ſeip̄m ſꝫ circa ſeip̄m dꝫ dubia interp̄tari ī peiorē ꝑtē: ẜm illud Iob. 9. Uerebar oīa oꝑa mea. videt̉ ea ſunt dubia circa ꝓximos ſint in peiorē ꝑteꝫ īterpretanda. Sꝫ ꝯͣ ē qd̓ Ro. 14. ſuꝑ illud: non māducat manducā­tem non iudicet: dicit Glo. Dubia ī meliorē ꝑtē ſunt inter pretāda. Rn̄º. dd̓m ſic̄ dcm̄ ē: ex hoc ipſo aliꝗs hꝫ malā opīonē de alio abſqꝫ īſufficiēti iniuriat̉ ei ꝯtēnit ipſum. nullus aūt dꝫ aliū ꝯtēnere vel nocumentū qd̓cūqꝫ īferre abſqꝫ cogente. ideo vbi non apparēt manifeſta indicia de malo alicuiꝰ debemꝰ vt bonū hr̄e: in meliorē ꝑtē īterpretādo qd̓ dubiū ē. Ad pͥᵐ dd̓ꝫ pōt ꝯtīgere ille in meliorē ꝑtē īterp̄tat frequētiꝰ fallit̉. ſꝫ melius ē aliꝗs frequēter fallat̉ hn̄s bonā opīone de aliquo ma lo hoīe qͣꝫ rariꝰ fallat̉ hn̄s malā opīonē de aliquo bono: qꝛ ex hoc fit iniuria alicui: aūt ex pͥmo. Ad 2ᵐ dd̓m: aliud ē iudicare de rebus aliud de hoībꝰ. in iudicio.n. in quo de rebꝰ iudicamus non attendit̉ bonū vel malum ex parte ipſius rei de iudicamus: cui nihil nocet qͣliter­cunqͣꝫ iudicemus de ipſa: ſꝫ attendit̉ ibi ſoluꝫ bonuꝫ iudi­cantis ſi vere iudicet: vel maluꝫ ſi falſo: qꝛ veꝝ ē bonuꝫ in tellectꝰ falſuꝫ aūt ē maluꝫ ipſiꝰ: vt dr̄ ī.§. ethi. vnuſqͥſqꝫ dꝫ niti ad hoc de rebꝰ iudicet ẜꝫ ſunt: ſꝫ ī iudicio quo iudicamꝰ de hoībꝰ p̄cipue attendit̉ bonuꝫ malū: ex ꝑte eius de quo iudicatur qui in hoc ip̄o honorabilis habetur bonus iudicatur. contemptibilis ſi iudicetur malus. ideo ad hoc potius tendere debemus in tali iudicio ho minem iudicemus bonum niſi manifeſta ratio in contra­rium appareat. ipſi aūt hoī iudicanti falſuꝫ iudicium quo bn̄ iudicat de alio ꝑtinet ad malum ītellectꝰ ipſiꝰ ſicut nec ad eius ꝑfectionē ꝑtinet ẜm ſe cognoſcere veritatem ſingulariū cōtingentiū: ſed magis ꝑtinet ad bonū affectū. Ad 3ᵐ dd̓m īterpretari aliꝗd in deterioreꝫ vel melio rem ꝑtē ꝯtingit dupl̓r. Unoº per quādā ſuppōnē. ſic debemꝰ aliꝗbꝰ malis adhibere remediū ſiue noſtris ſiue alienis: expedit ad hoc vt ſecuriꝰ remediū opponat̉ ſuꝑ ponat id qd̓ ē deteriꝰ: qꝛ remediū qd̓ ē efficax ꝯͣ maiꝰ ma­lum: multomagis eſt efficax ꝯͣ minus malum. Alioº inter pretamur aliꝗd in bonum vel malū diffiniēdo ſiue deter minando. ſic in rerum iudicio dꝫ aliquis niti ad hoc vt interpretet̉ vnūqd̓qꝫ ſcd̓m eſt. in iudicio aūt perſonaꝝ vt interpretet̉ in melius. ſicut dictum eſt. Ad quintum ſic ꝓcedit̉. Uidet̉ ſit ſemper ẜm leges ſcriptas iudicādū. Sem per.n. vitādū eſt iniuſtū iudiciū. ſꝫ qn̄qꝫ leges ſcripte cōti­nent iniuſtitiā: ẜm illud Iſa. 10. Ue codūt leges iniqͣs: et ſcribētes īiuſtitiā ſcripſerūt. ſemꝑ ē ẜꝫ leges ſcriptas iudicādū.. Iudiciū opꝫ de ſingularibꝰ euētibꝰ. ſed nulla lex ſcripta pōt oēs ſingulares euētus cōprehēdere: vt pꝫ ph̓m in. j. ethi. vr̄ ſemꝑ ſit ẜm leges iudicā­dum.. Lex ad hoc ſcribit̉ vt ſnīa legiſlatoris manife­ſtet̉. ſꝫ qn̄qꝫ ꝯtingit ſi ipſe legiſlator pn̄s eēt aliter iudi­caret. eſt ſemꝑ ẜm leges ſcriptas iudicādū. Sed ꝯͣ ē qd̓ Aug. dic̄ in lib. de v̓a religiōe. In iſtis tēporalibus legi­bus quāqͣꝫ de his hoīes iudicēt eas īſtituerint tamē fuerint īſtitute firmate: licebit iudicibꝰ de eis iudica re: ſed ẜm ipſas. Rn̄º. dd̓m ſic̄ dcm̄ eſt: iudiciū nihil aliud eſt qͣꝫ q̄dā diffō vel determinatio eiꝰ qd̓ iuſtū eſt. fit aūt aliꝗd iuſtum dupl̓r. Uno ex ipſa naͣ rei: qd̓ dr̄ ius nale. Alio ex quodā cōdicto īter hoīes: qd̓ dr̄ ius po­ſitiuū: vt ſupra habitū eſt. leges aūt ſcribuntur ad vtriuſqꝫ iuris declarationē al̓r tn̄ aliter. legis ſcriptura ius ꝗ­dem naͣle ꝯtinet: ſed inſtituit. hꝫ.n. robur ex lege: ſꝫ ex naͣ: ius aūt poſitiuū ſcripturā legis ꝯtīet īſtituit dās ei auctoritatis robur. neceſſe ē iudiciū fiat ẜm legis ſcripturā: alioqn̄ iudiciū deficeret vel a iuſto naͣli vel a iu­ſto poſitiuo. Ad pͥmū ergo dd̓m lex ſcripta: ſic̄ dat robur iuri naͣli: ita nec pōt eiꝰ robur minuere vel auferre: qꝛ nec volūtas hoīs pōt īmutare nam. ſi ſcriptura le­gis ꝯtineat aliꝗd ꝯͣ ius naͣle iniuſta ē: nec hꝫ vim obligādi. ibi.n. ius poſitiuū locū hꝫ vbi qͣꝫtū ad ius naͣle nihil differt vtrū ſic vel al̓r fiat: ſic̄ ſupra habitū ē. nec tales ſcriptu re leges dicunt̉: ſꝫ potiꝰ legis corruptōes: vt ſupra dcm̄ eſt. ẜm eas eſt iudicādū. Ad 2ᵐ dd̓m ſic̄ leges ini que ẜm ſe ꝯͣriant̉ iuri naͣli vel ſemꝑ vel vt in pl̓ibus: ita ēt leges ſunt recte poſite in aliꝗbꝰ caſibus deficiūt: in ꝗbꝰ ſi ſeruarent̉ eēnt ꝯͣ ius naͣle. in talibus ē ẜm lr̄aꝫ le­gis iudicādū. ſꝫ recurrēdū ad eꝗtatē quā ītēdit legiſlator. vn̄ iuriſperitꝰ dic̄. Nulla iuris aut equitatis benignitas patit̉: vt ſalubriter vtilitate hominum ītroducunt̉ ea nos duriore īterpretatiōe ꝯͣ ipſoꝝ ꝯmodū ꝓducamꝰ ad ſe ueritatē: in talibꝰ ēt legiſlator al̓r iudicaret. ſi ꝯſideraſ ſet lege determinaſſet. per hoc pꝫ rn̄ſio ad tertium. Ad ſextum ſic ꝓcedit̉. Ur̄ iudiciū vſurpatio reddat̉ ꝑuerſū. Iuſtitia.n. ē recti tudo q̄dā ī agēdis: ſꝫ nihil d̓perit v̓itati a quocūqꝫ dicat̉: ſꝫ a quocūqꝫ ē accipiēda. ēt nihil deperit iuſtitie a quocūqꝫ iuſtum determinet̉ qd̓ ꝑtinet ad rōnē iudicij.. Pctā punire ad iudiciū ꝑtinet. ſꝫ aliꝗ laudabil̓r legunt pctā pu­niſſe tn̄ auctoritatē habebāt ſuꝑ illos quos puniebāt: ſicut moyſes occidēdo egyptiuum: vt habet̉ Exo. 2. Phi­nees filius Eleazari zambri filiū Salumi: vt legit̉ Nume ri. 25. Et reputatū ē ei ad iuſtitiā: vt dr̄ ī p̄s. vſurpatio iu­dicij ꝑtinet ad iuſtitiā.. Poteſtas ſpūalis diſtīgui tur a tēporali: ſed qn̄qꝫ p̄lati hn̄tes ſpūalē ptātē intromit­tunt ſe de his ꝑtinēt ad ſecularē ptātē. vſurpatuꝫ iudi­cium ē illicitū.. Sicut ad recte iudicādū reqͥritur auctoritas: ita ēt iuſtitia iudicantis ſcīa: vt ex ſupra di­ctis pꝫ. ſꝫ dr̄ iudiciū iniuſtuꝫ ſi aliꝗs iudicet hn̄s habitū iuſtitie vl̓ hn̄s ſcīaꝫ iuris. ēt neqꝫ iudiciū vſur patum qd̓ ſit defectū auctoritatis ſemꝑ erit iniuſtum. Sed ꝯͣ ē qd̓ dr̄ Ro. 14. Tu ꝗs es iudicas alienuꝫ ſer­uum. Rn̄º. dd̓m iudiciū ſit ferendū ẜm leges ſcri ptas: vt dcm̄ ē: ille iudiciū fert legis dcm̄ quodāmō īter pretat̉ applicādo ip̄m ad ꝑticulare negociū: aūt eiuſdē auctoritatis ſit legē īterpretari legē cōdere: ſic̄ lex condi­ pōt niſi publica auctoritate: ita nec iudiciū ferri pōt ni­ſi publica auctoritate: ꝗdeꝫ ſe extēdit ad eos qui cōitati ſubdunt̉. ideo ſicut iniuſtū eſſet vt aliꝗs cōſtrīgeret aliū ad legem ſeruandam eſſet publica auctoritate ſanci ta: ita ēt īiuſtuꝫ eſt ſi aliquis cōpellat aliquem ferre iudi­cium qd̓ publica auctoritate fert̉. Ad pͥmū ergo di­cendum ꝓnunciatio veritatis īportat cōpulſionem ad hoc ſuſcipiat̉: ſed libeꝝ eſt vnicuiqꝫ eaꝫ recipere vel recipere ꝓut vult: ſed iudicium importat quādā īpul­ſionem. ideo iniuſtū eſt aliꝗs iudicet̉ ab eo pulicam auctoritatem hꝫ. Ad 2ᵐ dd̓m moyſes videt̉ egy­