LXXII. De contumelia 78 Ad 2ᵐ dd̓m ſi ſciētia iuris ſit quoddā ſpūale: tamē vſus eius ſit oꝑe corporali: pro eius recōpeſatione licꝫ pecuniā accipere: alioqn̄ nulli artifici liceret de arte ſua lu crari. Ad 3ᵐ dd̓m iudex teſtes cōes ſunt vtriqꝫ par ti: qꝛ iudex tenet̉ iuſtā ſnīam dare: teſtis tenet̉ verū teſti moniū dicere. Iuſtitia autē veritas declināt in vnam partē magis qͣꝫ in aliā. iudicibꝰ de publico ſunt ſtipen­dia laboris ſtatuta. teſtes accipiūt qͣſi p̄ciū teſtīonij: ſꝫ qͣſi ſtipēdiū laboris expēſas: vel ab vtraqꝫ parte: vel ab ea a qua inducunt̉: qꝛ nemo militat ſtipendijs ſuis vnqͣꝫ: vt dr̄. i. ad Corin. 9. Sed aduocatus alterā partē tm̄ defendit. ideo licite poteſt p̄cium accipere a parte quā adiuuat. De iniurijs v̓boꝝ īferunt extra iudiciū. LXXII. Einde cōſiderāduꝫ eſt de iniurijs v̓boꝝ que inferuntur extra iudiciū. Et de ꝯtumelia. de detra ctione. de ſuſurratione. de male dictione. Circa pͥmū querunt̉ qͣttuor quid ſit ꝯtumelia. vtrū oīs ꝯtume lia ſit pctm̄ mortale. vtrum oporteat cōtumelioſos repͥmere. de origine cōtumelie Ad primum ſic ꝓcedit̉. Uidet̉ cōtumelia cōſiſtat in v̓bis. Cōtumelia enī īpor­tat quoddā nocumētū ꝓximo illatū ꝑtineat ad iuſtitiā: ſed v̓ba nullū nocumētū vident̉ inferre ꝓximo: nec in per ſona: nec in rebꝰ. ergo ꝯtumelia ꝯſiſtit in v̓bis.. tumelia videt̉ ad quādā dehonorationē ꝑtinere: ſꝫ magis aliꝗs pōt īhonorari ſeu vituꝑari factis qͣꝫ v̓bis. ergo vide­ cōtumelia cōſiſtat in v̓bis ſed magis in factis. De honoratio fit in v̓bis veriꝰ dicit̉ ꝯuitiū vel īproperiū. ſed ꝯtumelia videt̉ differre a ꝯuitio ab īproperio. ꝯtu melia cōſiſtit in v̓bis. Sꝫ ꝯͣ. Nihil auditu ꝑcipit niſi verbū: ſꝫ cōtumelia auditu ꝑcipit̉: ẜm illud Hiere. 20. Au diui cōtumelias in circuitū. ergo cōtumelia eſt in verbis. Rn̄º dd̓m cōtumelia īportat dehonorationē alicui qd̓ ꝗdē cōtingit dupl̓r. enī honor aliquā excellētiā cōſe quat̉. vnoº aliꝗs aliū dehonorat pͥuat excellētia ꝑꝑ quā hēbat honorē: qd̓ ꝗdē ſit pctā factoꝝ: de ꝗbus ſupra dictū eſt. alioº aliquis id qd̓ ē cōtra honorē alicuius de ducit in notitiā eius alioꝝ. hoc ꝓprie ꝑtinet ad ꝯtume liam: qd̓ ꝗdē ſit aliqua ſigna. Sꝫ ſicut Aug. dicit in. 2. de doc. chr̄i. Oīa ſigna v̓bis cōparata pauciſſima ſunt. Uerba .n. īter hoīes obtinuerūt pͥncipatū ſignificādi q̄cūqꝫ aīo cipiunt̉. cōtumelia ꝓprie loquēdo ī v̓bis ꝯſiſtit. Unde Iſido. dicit in lib. etymolo. cōtumelioſus dr̄ aliꝗs qꝛ ve­lox ē tum et v̓bis iniurie: tn̄ qꝛ ēt facta aliqua ſignifica­tur aliꝗd in hoc ſignificāt hn̄t vim v̓boꝝ ſignificātiū: īde eſt ꝯtumelia extēſo noīe ēt ī factis dr̄. Un̄ Ro. ſuꝑ illud: Cōtumelioſos ſuꝑbos. dicit glo. ꝯtumelioſi ſunt dictis vel factis ꝯtumelias turpia īferūt. Ad pͥᵐ ergo dd̓m: v̓ba ẜm ſui eēntiā.i. inqͣꝫtū ſūt ꝗdā ſoni audibiles nullū nocumētū alteri inferūt niſi forte grauādo audituꝫ: puta aliꝗs nimis alte loquit̉. Inqͣꝫtū vero ſunt ſigna re­preſentātia aliꝗd in notitia alioꝝ: ſic poſſūt dāna multa in ferre īter vnū ē dānificat̉ qͣꝫtū ad detrimētū hono ris ſui: vel reuerētie ſibi ab alijs exhibēde: maior ē tumelia ſi aliꝗs alicui defectū ſuū dicat corā multis: tn̄ ſi ſibi ſoli dicat pōt ꝯtumelia inqͣꝫtuꝫ ipſe qui loquit̉ iniu ſte ꝯͣ reuerētiā audiētis agit. Ad 2ᵐ d̓dꝫ intātū aliꝗs aliquē factis dehonorat inqͣꝫtū illa facta vel faciunt vel ſi­gnificāt illd̓ qd̓ ē ꝯͣ honorē alicuiꝰ: quoꝝ pͥmū ꝑtinet ad ꝯtumeliā: ſꝫ ad alias iniuſtitie ſpēs: de ꝗbꝰ ſupra dictū eſt. 2ᵐ v̓o ꝑtinet ad cōtumeliā inqͣꝫtū facta hn̄t vim v̓boꝝ in ſignificādo. Ad 3ᵐ dd̓ꝫ cōuitiū īproperiū cōſiſtunt in v̓bis: ſicut cōtumelia: qꝛ oīa hec repn̄tat̉ aliꝗs defe­ctus alicuiꝰ in detrimētū honoris ipſiꝰ. Huiuſmodi auteꝫ defectꝰ ē triplex.ſ. defectꝰ culpe repn̄tat̉ v̓ba cōtume­lioſa. defectꝰ gnaͣl̓r culpe pene repn̄tat̉ cōuiciuꝫ: qꝛ cōuiciū cōſueuit dici ſolū aīe: ſꝫ ēt corꝑis. vn̄ ſiꝗs alicui iniurioſe dicat cecū: cōuiciū ꝗdē dicit: ſꝫ cōtume­liā. Siꝗs aūt dicat alteri ſit fur: ſolū cōuiciū ſꝫ etiam cōtumeliā īfert. qn̄qꝫ v̓o repn̄tat aliꝗs alicui defectū mīo rationis ſiue īdigentie etiā derogat honori ꝯn̄ti qͣꝫcunqꝫ excellētiā. hoc ſit verbū īproperij: qd̓ ꝓprie ē qn̄ aliꝗs iniurioſe alteri ad memoriā reduxit auxiliuꝫ qd̓ cōtulit ei neceſſitatē patiēti. Un̄ dr̄ Eccl̓. 20. Exigua dabit multa īproperabit: qn̄qꝫ tamē vnū iſtoꝝ pro alio ponit̉. Ad ſecundum ſic ꝓcedit̉. Uidet̉ cōtumelia vel cōuiciū ſit pctm̄ mortale Nullū.n. pctm̄ mortale ē actꝰ alicuiꝰ v̓tutis. ſꝫ cōuiciari ē actꝰ alicuiꝰ v̓tutis.ſ. eutropelie ad quā ꝑtinet bn̄ cōuiciari ẜm ph̓ꝫ in. 4. ethi. cōuiciū ſiue cōtumelia ē pctm̄ mor tale.. Pctm̄ mortale īuenit̉ ī viris ꝑfectis: tn̄ uicia vel cōtūelias aliqn̄ dicūt: ſic̄ pꝫ de apl̓o ad Gal̓. di xit: O īſenſati galathe. Et dn̄s dicit Luc. vlt. O ſtulti tar di corde ad credēdū. cōuiciū ſiue cōtumelia eſt pctm̄ mortale.. quis illud qd̓ ē pctm̄ veniale ex gn̄e poſſit fieri mortale: tamē pctm̄ qd̓ eſt ex genere mortale: pōt eſſe veniale: vt ſupra habitū ē. ſi ꝯuitiū vel ꝯtumelia eēt pctm̄ mortale ex genere ſuo: ſequeretur ſemꝑ eēt pctm̄ mortale: qd̓ videt̉ falſuꝫ: vt pꝫ in eo leuiter ex ſurre­ptione vel ex leui ira dic̄ aliqd̓ verbū ꝯtumelioſuꝫ. tumelia vel ꝯuiciū ex gn̄e ſuo eſt pctm̄ moͣtale. Sed ꝯͣ Nihil meret̉ penā eternā īferni niſi pctm̄ moͣtale: ſed ꝯui tiū vel ꝯtumelia meret̉ penā inferni: ẜm illud Matth̓. 5. Qui dixerit frī ſuo fatue reus erit gehēne ignis. ꝯuitiuꝫ vel ꝯtumelia ē pctm̄ mortale. Rn̄º. dd̓ꝫ ſic̄ ſupra di ctū ē: verba inqͣꝫtū ſunt ſoni ꝗdā ſunt ī nocumētū alio­ ſꝫ inqͣꝫtū ſignificāt aliꝗd: ꝗdē ſignificatio ex interiori affectu ꝓcedit. ī pctīs verboꝝ maxīe ꝯſiderādū vr̄ ex quo affectu aliꝗs verba ꝓfert. ꝯuitiū ſeu cōtumelia de ſui rōne īportet qͣꝫdā dehonorationē: ſi ītentio ꝓferen­tis ad hoc ferat̉ vt aliꝗs verba ꝓfert honorē alterius auferat: hoc ꝓpͥe ſe ē dicere ꝯuitiū vel ꝯtumeliā: hoc ē pctm̄ mortale minus qͣꝫ furtū vel rapina..n. mi nus amat ſuū honorē qͣꝫ poſſeſſaꝫ. Si v̓o aliꝗs verbū uitij vel cōtumelie alteri dixerit: tn̄ aīo dehonorādi ſꝫ forte ꝓpter correctionē vel ꝓpter aliꝗd hmōi: non dic̄ ꝯui tiū vel ꝯtumeliā formal̓r ſe: ſed accn̄s maͣliter: inqͥ .ſ. dr̄ id qd̓ pōt ꝯuitiū vel ꝯtūelia: vn̄ hoc pōt qn̄qͣꝫ pctm̄ veniale: qn̄qꝫ aūt abſqꝫ pctō: in quo tn̄ nec̄aria ē di ſcretio vt moderate talibꝰ v̓bis vtat: qꝛ pōt eſſe ita gra­ue ꝯuitiū īcautelā ꝓlatū auferret honorē eiꝰ ꝯͣ que ꝓ­ferret: tūc poſſet peccare mortal̓r ēt ſi non ītenderet dehonorationē alteriꝰ: ſic̄ etiā ſi aliꝗs īcaute aliuꝫ ex ludo ꝑcutiēs grauiter ledat: culpa caret. Ad pͥᵐ dd̓m: ad eutropelū ꝑtinet dicere aliqd̓ leue ꝯuitiū: non ad deho norationē vel ad ꝯtriſtationē eius in quē dr̄: ſed magis delectionis ioci. hoc pōt ſine pctō ſi debite circūſtan tie obſeruent̉: ſi vero aliꝗs reformidet ꝯtriſtare euꝫ in quē ꝓfert̉ hmōi iocoſuꝫ ꝯuitiū dūmodo alijs riſuꝫ excitet hoc eſt vitioſuꝫ vt ibidē dr̄. Ad 2ᵐ dd̓ꝫ ſic̄ licitū ē ali quē verberare vel in rebꝰ dānificare diſcipline: ita etiā diſciplīe pōt aliꝗs alteri quē dꝫ corrigere verbū aliqd̓ ꝯuitioſuꝫ dicere. hoc dn̄s diſcipulos vocauit ſtultos. apl̓s galathas īſenſatos: tn̄ ſicut dici Aug. in li. de ſermo ne dn̄i ī mōte: Raro ex magna neceſſitate obiurgatōes ſunt adhibende: in quibus non vt nobis ſed vt dn̄o ſeruia tur inſtemus. Ad 3ᵐ dd̓ꝫ cum peccatum cōuitij vel ꝯtumelie ex aīo dicētis depēdeat: pōt cōtīgere ſit pctm̄ veniale ſi ſit leue ꝯuitiū multū hoīem dehoneſtās ꝓ­ferat̉ ex aliqua animi leuitate vel ex leui ira abſqꝫ firmo