ioQō XCIII. De ſpeciebꝰ ſuperſtitiōis ue accipiunt̉ in malis: ſicut prudentia qn̄qꝫ ponit̉ ꝓ aſtutia: ſꝫ illud Luc. 16. Filij huius ſeculi prudētiores filijs lu cis ſunt. ⁊ ꝑ hunc modū ſuꝑſtitio dr̄ eſſe religio. ¶ Ad 2ᵐ dd̓ꝫ ꝙ aliud eſt ethymologia noīs ⁊ aliud eſt ſignificatio noīs. ethymologia attenditur ẜm id a quo imponit̉ nomē ad ſignificandū. noīs vero ſignificatio ẜm id ad qd̓ ſignifi candū nomē imponit̉: q̄ qn̄qꝫ diuerſa ſunt. Nomen.n. lapi dis imponit̉ a leſione pedis: nō tn̄ hoc ſignificat: alioquin ferꝝ cū pedeꝫ ledat lapis eſſet. Sil̓r etiā nomen ſuꝑſtitio nis non oportet ꝙ ſignificet illud a quo nomē eſt īpoſitū. ¶ Ad tertium dicendum: ꝙ religio non poteſt habere ex ceſſum ẜm quantitatem abſolutam: poteſt tamen habere exceſſum ẜmquantitatem proportionis: prout.ſ. in cultu diuino fit aliꝗd qd̓ fieri non debet. Ad ſecundum ſic ꝓceditur. Uidet̉ ꝙ non ſint diuerſe ſuꝑſtitionis ſpēs: qꝛ ẜm ph̓ꝫ in pͦ topicoꝝ: ſi vnū oppoſitoꝝ dr̄ ml̓tiplex: ⁊ reliquū. ſꝫ religio cui opponit̉ ſuꝑſtitio nō hꝫ diuerſas ſpēs: ſꝫ oēs ī eius actus ad vnā ſpēm referunt̉. gͦ nec ſuꝑſtitio hꝫ diuerſas ſpēs. ¶ Pͣ. Oppoſita ſunt circa idē: ſꝫ religio cui opponitur ſuꝑſtitio: ē circa ea ꝗbus ordinamur in deū: vt ſupra habitū eſt. nō gͦ ſpēs ſuꝑſtitiōis q̄ opponit̉ religioni pōt attendi ẜm aliqͣs dīnationes humanoꝝ euentuū: vel ẜm ali quas obſeruatiōes humanoꝝ actuū. ¶ Pͣ. Ad Col̓. 2. ſuꝑ llud. Que ſunt rōnē hn̄tia ſapīe in ſuꝑſtitione. dicit glo. i. n ſimulata religione. gͦ ēt ſimulatio dꝫ poni ſpēs ſuꝑſtitio lis. ¶ Sed ꝯͣ ē ꝙ Aug. in. 2. de doct. xp̄iana diuerſas ſpēs ſuꝑſtionis aſſignat. ¶ Rn̄º. dd̓m ꝙ ſic̄ ſupra dcm̄ ē: vitiū uꝑſtitionis ꝯſiſtit in hoc ꝙ trāſcendit̉ virtutis mediū ẜm liqͣs circūſtātias: vt ſupra dcm̄ ē. nō.n. quelibꝫ circūſtaniaꝝ corruptaꝝ diuerſitas variat pctī ſpēm: ſꝫ ſolū qn̄ refe unt̉ ad diuerſa obiecta vel diuerſos fines. ẜm hos.n. moales actus ſpēm ſortiunt̉: vt ſupra hītum ē. Diuerſificanur gͦ ſuꝑſtitionis ſpēs. pͦ ꝗdeꝫ ex ꝑte obiecti. pōt enī diui us cultꝰ exhiberi vel cui exhibēdus ē.ſ. deo vero: mō tn̄ debito. ⁊ hec ē pͥma ſuꝑſtitionis ſpēs. vel ei cui non debet xhiberi.ſ. cuiqꝫ creature. ⁊ hoc ē aliud ſuperſtitōis genus d̓ in multas ſpēs diuidit̉ ẜm diuerſos fines dīni cultus. Ordinatur.n. pͥmo dīnus cultus ad reuerētiā deo exhibēam: ⁊ ẜꝫ hoc pͥma ſpēs huius generis eſt idolatria: que di uinaꝫ reuerentiam indebite exhibet. 2º ad hoc ordinat̉ it ꝙ homo inſtruat̉ a deo quem colit: ⁊ ad hoc ꝑtinet ſupertitio diuinatiua que demones conſulit per aliqua pacta dū eis inita vel tacita vel expreſſa. 3º ordinat̉ dīnus cultꝰ d̓ qͣꝫdam directionem humanoꝝ actuū ẜm inſtituta dei ui colit̉: ⁊ ad hoc pertinet ſuꝑſtitio quarūdā obſeruatiomum. Et hec tria tangit Aug. in. 2. de doctrina xp̄iana diens ſuperſtitioſum eſſe ꝗcꝗd inſtitutum eſt ab hoībꝰ ad acienda ⁊ colēda idola pertinēs: ⁊ hoc ꝑtinet ad pͥmuꝫ: ⁊ oſtea ſubdit vel ad ꝯſultatōes ⁊ pacta q̄dam ſignificatio lum cū demonibus placita atqꝫ federata: qd̓ ꝑtinet ad ſe undū. ⁊ poſt pauca ſubdit: ad hoc genꝰ ꝑtinēt oēs ligatuē ⁊c̄. hmōi: qd̓ ꝑtinet ad tertiū. ¶ Ad pͥmū ergo dd̓m ꝙ icut Dio. dicit. 4. ca. de diui. no. bonum cōtingit ex vna ⁊ ntegra cauſa. malum aūt ex ſingularibꝰ defectibus. ⁊ iō ni virtuti plura vicia opponunt̉: vt ſupra habitū eſt. ver um aūt ph̓i veritatem hꝫ in oppoſitis in ꝗbus eſt eadeꝫ ō multiplicationis. ¶ Ad ſcd̓m dd̓m ꝙ diuinatōes ⁊ ob eruationes alique pertinent ad ſuperſtitionē inqͣꝫtuꝫ deendent ex aliquibus operationibꝰ demonū. ⁊ ſic ꝑtinēt d q̄daꝫ pacta cū eis inita. ¶ Ad tertiū dd̓m ꝙ ſimulata eligio ibi dr̄ qn̄ traditioni humane nomē religiōis appliat: ꝓut in glo. ſequit̉. Unde iſta ſimulata religio nihil ē liud qͣꝫ cultus deo vero exhibitus modo indebito: ſicut ī aliquis tēpore gratie vellet colere deū ẜm veteris legis ritum: ⁊ de hoc ad litteram loquitur glo. ¶ De ſpeciebus ſuꝑſtitionis. Qō. XIII. Einde conſiderandum eſt de ſpē bus ſuperſtitiōis. Et pͥmo de ſuꝑſtitōe īdebiti cultus veri dei. 2º de ſuꝑſtitiōe idolatrie. 3º de ſuꝑſtitione diuinationuꝫ. 4º de ſuꝑſtitione obſeruationū. ¶ Circa pͥmuꝫ q̄runt̉ duo. pͦ vtꝝ in cultū veri dei poſſit eē aliꝗd pernicioſum. 2º vtꝝ poſſit ibi eſſe aliꝗd ſuperfluum. Ad primum ſic ꝓcedit̉. Uidet̉ ꝙ in cultū veri dei nō poſſit eſſe aliꝗd ꝑnitioſum. Dicit̉.n. Iohel̓. 2. Oīs ꝗcūqꝫ īuocauerit nomē dn̄i ſaluus erit: ſed ꝗcunqꝫ colit deū quocunqꝫ mō īuocat nomē eius. ergo oīs cultus dei cōfert ad ſalutē. nullꝰ gͦ eſt ꝑnitioſus. ¶ Pͣ. Idē deus eſt ꝗ colit̉ a iuſtis qͣcunqꝫ mūdi etate. ſed an̄ lege datā iuſti abſqꝫ pctō mortali colebāt deum qͣliter cunqꝫ eis placebat. vn̄ ⁊ Iacob ꝓprio voto ſe obligauit ad ſpālē cultū: vt habet̉ Gen̄. 28. Ergo ēt mō nullꝰ dei cultꝰ dr̄ pernitioſus. ¶ Pͣ. Nihil ꝑnitioſū in eccl̓ia ſuſtinet̉. ſuſtinet aūt eccl̓ia diuerſos ritus colēdi deum. vn̄ Greg. ſcri bit Aug. ep̄o angloꝝ ꝓponēti q̄ ſunt diuerſe eccl̓iaꝝ ꝯſue tudines in miſſarum celebratiōe. Mihi inꝗt placet vt ſiue in romanis ſiue in galliaꝝ partibꝰ ſeu in qualibꝫ eccleſia aliꝗd īueniſti qd̓ plus oīpotēti deo poſſit placere: ſollicite eligas. ergo nullꝰ modꝰ colendi deū eſt pernitioſus. ¶ Sꝫ ꝯͣ eſt qd̓ Aug. dicit ī epl̓a ad Hiero. ⁊ habet̉ in glo. ad Gal. 2. Ꝙ legalia obſeruata poſt veritatē euangelij diuulgataꝫ ſūt mortifera: ⁊ tn̄ legalia ad cultū dei ꝑtinēt. ergo in cultu dei pōt eſſe aliꝗd mortiferū. ¶ Rn̄º. dd̓m ꝙ ſicut Aug. dic̄ in li. ꝯͣ mēdaciū. Mēdaciū maxīe ꝑnitioſuꝫ eſt: qd̓ fit in his q̄ ad xp̄ianā religionē ꝑtinēt. Eſt aūt men daciū cū aliꝗs exteriꝰ ſignificat ꝯͣriū veritati. Sicut aūt ſignificat̉ aliꝗd verbo: ita ēt ſignificat̉ aliꝗd facto ⁊ in tali ſignificatiōe facti cōſiſtit exterior religiōis cultus vt ex ſupra dictis pꝫ. ⁊ iō ſi per cultū exteriorē aliod falſū ſignificet̉: erit cultus ꝑnitioſus. Hoc aūt cōti ꝗdem mō ex ꝑte rei ſignificate a qua ditio cultus: ſed hoc mō tēpore noue legis myſterijs ꝑnitioſum eſt vti cerimonijs. xp̄i myſteria figurabant̉ futura. ſicut ēt nō cōfiteret̉ xp̄m eē paſſum. Alioº pōt o in exteriori cultū experte colētis. ⁊ hoc īꝗ per miniſtros exhibet̉ in ꝑſona totiꝰ eccl̓ie. Sic.n. falſa riꝰ eēt ꝗ aliqͣ ꝓponeret ex ꝑte alicuiꝰ q̄ nō eēt ei cōmiſſa ita vicium falſitatis īcurrit ꝗ ex parte eccl̓ie cultum exhi bet deo ꝯͣ modū diuina auctoritate ab eccl̓ia cōſtitutuꝫ ⁊ in eccl̓ia cōſuetum. Un̄ Ambro. dicit. Indignꝰ eſt ꝗ aliter aliud celebrat myſteriū qͣꝫ qd̓ xp̄s tradidit: ⁊ ꝑꝑ hoc etiaꝫ glo. dic̄ ad Col. 2. Ꝙ ſuꝑſtitio eſt qn̄ traditioni hūane reli gionis nomē applicat̉. ¶ Ad pͥmū gͦ dd̓ꝫ ꝙ cū deꝰ ſit veri tas: illi īuocant deū ꝗ in ſpū ⁊ veritate eū colunt: vt Ioā. 4. Et iō cultus ꝯtines falſitatē nō ꝑtinet ꝓprie ad dei īuo cationē q̄ ſaluat. ¶ Ad 2ᵐ dd̓m ꝙ an̄ tp̄s legis iuſti ꝑ inte riorem inſtinctū īſtruebant̉ de mō colendi deū quos alij ſeq̄bant̉: poſtmodū v̓o exterioribus p̄ceptis circa hoc homīes ſūt īſtructi q̄ p̄terire peſtifeꝝ ē. ¶ Ad 3ᵐ dd̓m ꝙ diuerſe ꝯſuetudīes eccl̓ie in cultu diuino ī nullo v̓itati repu gnant: ⁊ iō ſunt ſeruāde. ⁊ eas preterire illicitum eſt. Ad ſecundum ſic ꝓcedit̉. Uidet̉ ꝙ in cultu dei nō poſſit eē aliꝗd ſuꝑfluū. Dicit̉.n. Ecc. 43. Glorificātes deū qͣꝫtuncūqꝫ poteritis ſuperualebit adhuc. ſed cultus diuinꝰ ordinat̉ ad deū glori ficandū. ergo nihil ſuꝑfluū in eo pōt eſſe. ¶ Pͣ. Exterior cultus eſt ꝓfeſſio q̄dam cultꝰ īterioris quo deꝰ colit̉ fide ſpe ⁊ charitate: vt Aug. dic̄ in enchiridion: ſed in fide ſpe ⁊ charitate nō pōt eē aliꝗd ſuꝑfluū. gͦ neqꝫ in cultu diuino
