Qō XIIIII. De idolatria ¶ Pͣ. Ad diuinū cultū ꝑtinet vt ea deo exhibeamꝰ q̄ a d̓o accepimꝰ: ſꝫ oīa nr̄a a deo accepimꝰ. gͦ ſi totuꝫ ꝗcꝗd poſſumꝰ facimꝰ ad dei reuerētiā: nihil ſuꝑfluū erit ī diuino cul tu. ¶ Sꝫ ꝯͣ eſt qd̓ Aug. dic̄ in. 2. de doctrina xp̄iana: ꝙ bo nus veruſqꝫ xp̄ianꝰ ēt in litteris ſacris ſuꝑſtitioſa figmen ta repudiat: ſꝫ ꝑ ſacras lr̄as deꝰ colēdꝰ on̄dit̉. gͦ ēt in cultu diuino pōt eē ſuꝑſtitio ex aliqͣ ſuꝑfluitate. ¶ Rn̄º. dd̓ꝫ ꝙ aliꝗd dr̄ ſuꝑfluū dupl̓r. Unoº ẜm abſolutā qͣꝫtitatē. ⁊ ſcd̓ꝫ hoc nō pōt eſſe aliꝗd ſuꝑfluū in diuino cultū: qꝛ nihil pōt hō facere qd̓ nō ſit minꝰ eo qd̓ deo dꝫ. Alioº pōt eē aliꝗd ſuꝑfluū ẜm qͣꝫtitatē ꝓportōis. qꝛ.ſ. nō eſt fini ꝓportionatum. finis aūt diuini cultus eſt vt hō deo det gl̓iaꝫ: ⁊ ei ſe ſubijciat mēte ⁊ corpore: ⁊ iō ꝗcꝗd hō faciat qd̓ ꝑtinet ad dei gl̓iaꝫ: ⁊ ad hoc ꝙ mēs hoīs deo ſubijciat̉: ⁊ ēt corpus ꝑ moderatā refrenationē cōcupiſcētiaꝝ ẜm dei ⁊ eccl̓ie ordinationem ⁊ cōſuetudinē eoꝝ ꝗbus hō cōuiuit: nō eſt ſu perfluū in diuino cultū. Si aūt aliꝗd ſit qd̓ qͣꝫtum eſt de ſe nō ꝑtinet ad dei gloriā: neqꝫ ad hoc ꝙ mēs hoīs ferat̉ ī deuꝫ: aut ꝙ carnis cōcupiſcētie inordinate refrenent̉ aut ēt ſi fit p̄ter dei ⁊ eccleſie inſtitutionē: vel cōtra conſuetu dinem cōem q̄ ſcd̓m augu. pro lege habēda eſt: totum hoc reputandum eſt ſuperfluū ⁊ ſuperſtitioſum: qꝛ in exterio ribus ſoluꝫ cōſiſtens ad interioreꝫ dei cultū nō pertinet. Unde augu. in lib. de vera religione īducit qd̓ dicit̉ Luc. 17. Regnū dei intra vos eſt: loquit̉ contra ſuperſtitioſos qui.ſ. exterioribus pͥncipalem curam impendunt. ¶ Ad primum ergo dicendum ꝙ in ipſa dei glorificatione implicatur ꝙ id quod ſit pertineat ad dei gloriam: per quod excluditur ſuperſtitionis ſuperfluitas. ¶ Ad ſecundum dicendum ꝙ per fidem ſpem ⁊ charitatem anima ſubicitur deo: vn̄ in eis nō pōt eſſe aliquid ſuperfluum. aliud aūt eſt de exterioribus actibꝰ qui qn̄qꝫ ad hec nō ꝑtinent. ¶ Ad tertiū dd̓m ꝙ ratio illa ꝓcedit de ſuperfluo qͣꝫtuꝫ ad quantitatem abſolutam. ¶ De idolatria. Qō. XIIII. Einde ꝯſiderandū ē de idolatria. ¶ Et circa hoc q̄runt̉ qua tuor. pͦ vtꝝ idolatria ſit ſpēs ſuꝑſtitionis. 2º vtꝝ ſit pctm̄. 3º vtꝝ ſit grauiſſimū pctōꝝ. 4º de cā huiꝰ pctī. Utruꝫ aūt cū idolatris ſit cōmunicādū dcm̄ ē ſupra cū de īfidelitate ageret̉. Ad primum ſic ꝓcedit̉. Uidet̉ ꝙ idolatria nō ponat̉ recte ſpēs ſuꝑſtitōis. Sicut .n. heretici ſūt īfideles: ita ⁊ idolatre: ſed hereſis ē ſpēs īfidelitatis: vt ſupra habitū eſt. gͦ ⁊ idolatria nō eſt ſpēs ſuperſtitōis. ¶ Pͣ. Latria ꝑtinet ad v̓tutē religiōis cui oppo nit̉ ſuꝑſtitio: ſꝫ idolatria vr̄ vniuoce dici cū ea latria q̄ ad verā religionē ꝑtinet. ſic̄.n. appetitꝰ falſe btītudīs cuꝫ appetitu vere btītudīs vniuoce dr̄: ita cultus falſoꝝ deoꝝ ꝙ dr̄ idolatria vniuoce vr̄ dici cū cultū veri dei ꝗ ē latria ve re religiōis. gͦ idolatria nō eſt ſpēs ſuꝑſtitiōis. ¶ Pͣ. Illud qd̓ nihil eſt: nō pōt eē alicꝰ generis ſpēs: ſꝫ idolatria nihil eſſe vr̄: dic̄.n. apl̓s. i. ad Corin. 8. Scimꝰ qꝛ nihil eſt idoluꝫ in mūdo. Et īfra. 10. Quid gͦ dico ꝙ idolis īmolatuꝫ ſit aliquid: aut ꝙ idolū ſit aliꝗd qͣſi dicat nō īmolare aūt idol̓ ꝓprie ad idolatriaꝫ ꝑtinet. gͦ idolatria qͣſi nihil exiſtēs nō pōt eſſe ſuꝑſtitōis ſpēs. ¶ Pͣ. Ad ſuꝑſtitionē ꝑtinet exhiberi cultū diuinū cui nō debet̉: ſꝫ cultꝰ diuinꝰ ſic̄ nō debet̉ idolis: ita nec alijs creaturis. vn̄ ad Ro. p. Quidā vituperant̉ de hoc ꝙ coluerūt ⁊ ſeruierūt potiꝰ creaturis qͣꝫ crea tori. gͦ īcōueniēter hmōi ſuꝑſtitionis ſpēs idolatria noīat̉: ſed deberet potiꝰ noīari latria creature. ¶ Sꝫ ꝯͣ ē qd̓ Act. 17. dr̄ ꝙ Paulꝰ cū Athenis expectaret: incitabat̉ ſpūs eiꝰ in ipſo vidēs idolatrie deditā ciuitatē. Et poſtea dixit. Ui ri atheniēſes ꝑ oīa qͣſi ſuꝑſtitioſos vos video. gͦ idolatria ad ſuꝑſtitioneꝫ ꝑtinet. ¶ Rn̄º. dd̓m ꝙ ſic̄ ſupra dcm̄ ē ad ſuꝑſtitionē ꝑtinet excedere debitū modū diuini cultꝰ: qd̓ ꝗdē p̄cipue ſit qn̄ diuinꝰ cultꝰ exhibet̉ cui nō debet exhiberi: dꝫ aūt exhiberi ſoli ſūmo deo.ſ. īcreato vt ſupra habitū eſt cū de religiōe ageret̉. ⁊ iō cuicūqꝫ creature diuinus cultꝰ exhibeat̉ ſuꝑſtitioſum ē. hmōi aūt cultꝰ diuinꝰ ſicut creature inſenſibili exhibebat̉ per aliqua ſenſibilia ſigna puta ſacrificia: ludos: ⁊ alia hmōi: ita ēt econuerſo exhibebat̉ creature rep̄ſentate ꝑ aliquā ſenſibilē formā ſeu figu rā q̄ idolū dr̄. Diuerſimode tn̄ cultꝰ diuinus his idolis ex hibebat̉. Quidā.n. per quādā nefariā artē imagīes qͣſdā cōſtituebāt: q̄ v̓tute demonū aliquos certos effectꝰ habebāt. vn̄ putabāt in ip̄is imaginibꝰ eē aliꝗd diuinitatis. ⁊ ꝑ ꝯn̄s diuinꝰ cultꝰ eis deberet̉. ⁊ hec fuit opīo Heremetis termegiſti: vt Aug. dic̄ in. 8. de ciui. dei. Alij v̓o nō exhibebāt cultū diuinitatis ipſis imaginibꝰ: ſꝫ creaturis quaruꝫ erāt imagines. Et vtrūqꝫ hoꝝ tangit apl̓s ad Ro. p. Naꝫ qͣꝫtū ad pͥmū dic̄. Mutauerūt gl̓iam īcorruptibilis dei in ſimilitudinē imaginis corruptibil̓ hoīs ⁊ volucrū ⁊ qͣdru pedū ⁊ ẜpentiū. Quātū aūt ad ẜm ſubdit. Coluerunt ⁊ ſer uierunt potius creature qͣꝫ creatori. Horum tamē fuit tri plex opinio. Quidam.n. eſtimabant quoſdam hoīes deos fuiſſe quos ꝑ eoꝝ imagines colebāt: ſic̄ iouē mercurium ⁊ alios hmōi. Quidā vero extimabant totū mūdū eſſe vnū deū nō ꝓpter corporalē ſub̓am: ſed ꝓpter aīam quā deuꝫ eſſe credebant: dicētes deū nihil aliud eſſe qͣꝫ aīam motu ⁊ rōne mundū gubernantē: ſicut hō dr̄ ſapiēs ꝓpter aīam nō ꝓpter corpus: vnde putabant toti mundo ⁊ oībus partibus eius eſſe cultum dīnitatis exhibendū celo: aeri: aq̄: ⁊ oībꝰ hmōi ꝑtibꝰ. ⁊ ad hec referrebāt noīa ⁊ imagines ſuorū deoꝝ: ſic̄ Uarro dicebat: ⁊ narrat Aug. in. 7. de ciui. dei. Alij vero.ſ. platonici poſuerūt vnū eē ſummū deū cauſaꝫ oīum poſt quā ponebāt eſſe ſub̓as quaſdā ſpūales ⁊ ſūmo deo creatas quas deos noīabant ꝑticipatione.ſ. dīnitatis: nos aūt eos angelos dicimus: poſt quos ponebāt aīas cele ſtiū corpoꝝ: ⁊ ſub his demones quos dicebāt eſſe aerea q̄dam aīalia: ⁊ ſub his ponebāt aīas hoīuꝫ qͣs ꝑ virtutis me ritū ad deoꝝ vel demonū ſocietatē aſſumi credebāt: ⁊ his oībus cultuꝫ diuinitatis exhibebant: vt Aug. narrat in. is. de ciui. dei. Has aūt duas vltimas opīones dicebāt ꝑtine re ad phyſicā theologiam: quā ph̓i ꝯſiderabāt in mundo: ⁊ docebāt in ſcholis. Aliā vero de cultu hoīuꝫ dicebāt ꝑti nere ad theologiā fabulareꝫ: q̄ ẜm figmēta poetaꝝ repre ſentabat̉ ī theatris. Aliā vero opīonē de imaginibus dice bāt ꝑtinere ad ciuilē theologiā q̄ ꝑ pontifices celebrabat̉ ī tēplis. Oīa aūt hec ad ſuꝑſtitione idolatrie ꝑtinebāt. vn̄ Aug. dic̄ in. 2. de doc. xp̄iana. Suꝑſtitioſum ē ꝗcꝗd inſtitu tū ab hoībus ē ad faciēda ⁊ colēda idola: vel ꝑtinēs ad co lendū ſic̄ deū creaturā partēue vllā creature. ¶ Ad pͥᵐ gͦ dd̓ꝫ ꝙ ſicut religio non ē fides ſed fidei ꝓteſtatio ꝑꝑ aliqua exteriora ſigna: ita ſuperſtitio ē q̄dam īfidelitatis ꝓteſtatio ꝑ exteriorē cultū quā ꝗdem ꝓteſtationē nomen idola trie ſignificat: nō aūt nomen hereſis ſꝫ ſolū falſaꝫ opīonē. ⁊ iō hereſis eſt ſpēs īfidelitatis: ſed idolatria eſt ſpecies ſu perſtitionis. ¶ Ad 2ᵐ dd̓ꝫ ꝙ nomē latrie dupl̓r poteſt accipi. Uno.n. modo pōt ſignificare humanū actuꝫ ad cul tu dei ꝑtinentē. ⁊ ẜm hoc non variabit̉ ſignificatio huius noīs latria cuicūqꝫ exhibeat̉: qꝛ illud cui exhibet̉ nō cadit ẜm hoc in eius diffinitōe. ⁊ ẜm hoc latria vniuoce dicetur ẜm hoc ꝙ ꝑtinet ad verā religionē: ⁊ ẜm ꝙ ꝑtinet ad idolatriā ſic̄ ſolutio tributi vniuoce dr̄: ſiue exhibeat̉ vero regi ſiue falſo. Alioº accipit̉ latria ꝓut ē idē religioni: ⁊ ſic cuꝫ ſit virtus: de rōne eius eſt ꝙ cultus diuinus exhibeatur ei cui debet exhiberi. ⁊ ẜꝫ hoc latria equiuoce dicetur de latria vere religionis ⁊ de idolatria: ſicut prudētia eꝗuoce dicitur de prudentia que eſt virtus ⁊ de prudentia
