VIII PRIMVS curiamqꝫ meditere: quid eſſe poteſt in ocio aūt iu cundius: aut magis proprium humanitatis: quaꝫ ſermo factus: ac nulla in re rudis: Hoc enim vno præſtamus vel maxime veris: ꝙ colloꝗmur inter nos:& exprimere dicēdo ſenſa poſſimus. Quāob rē quis hoc nō ī re miret̉: ſūmeqꝫ ī eo elaborādu eſſe arbitret̉ vt quo vno homīes maxime beſtijs pręſtent: in hoc hominibus: ipſius antecellat. Vt vero iā ad illa ſumma veniamus: quæ vis alia po tuit: aut diſperſos homines vnum in locum con gregare. aut a fera agreſtiqꝫ vita ad hunc hūanuꝫ cultum ciuilemqꝫ deducere. aut iam cōſtitutis ciuitatibus. leges iudicia. iura d̓ſcribere. Acne plu ra quæ ſunt īnumeralia conſecter: comprehēdam breui. Sic enī ſtatuo perfecti oratoris moderatio ne& ſapientia: non ſolum ipſius dignitatē: ſed& priuatorum& plurimorum:& vniuerſe reipubſalutem maxime contineri. Quamobrem perte vt facitis adoleſcētes: atqꝫ in id ſtudium in quo eſtis: īcūbite. vt& nobis honori:& amicis vtilita ti& reip. emolumēto eē poſſitis. Tum Sceuola cōmiter vt ſolebat. Cetera inꝗt aſſentior Craſſo: ne aūt de. C. Leli ſoceri mei: aut d̓ huius generis aūt arte: aut gl̓ia detrahā: ſed illa duo Craſſe vere or. ne tibi poſſim concedere. Vnum quod ab ora toribus: ciuitates:& ab initio conſtitutas:& ſępe conſeruatas eſſe dixiſti. Alterum quod remoto foro: concione. iudiciis: ſenatū: ſtatuiſti oratorem in omni genere ſermonis& hūanitatis eē ꝑfectu Quis enī tibi hoc conceſſerit: aut initio genus hominum in montibus ac ſiluis diſſipatum nō prudentium conſilijs conpulſum potius: quam diſetoꝝ or̄oe delinitū: ſe oppidis mœnibuſqꝫ ſepſiſſe. Aut vero reliqͣs vtilitates: ant īſtituēdis: aut cōſeuandis citatibus: nō ſapiētibus& fortibus viris. Sic ipſe in arte veteri. Qui vero ita eſt armatus eloquentia. Vel tectus in defendendo. Prouocare. laceſ ſendo& accuſando. Age vero. oſtenſtit etiam ocioſis eloquentiam vtilem eſſe. Forum cauſidicus. Sub ſellia: concionator. Curia ſenator. Subſellia: autem ſunt: in quibus triumuiri. Trib. ple. Quæſtores videlicet minores magiſtratus iudicia exercere ſolebant: non in ſellis currulibus: ſicut conſules& prætores. Quæuis alia. Fera efferata. Humanum cultum: ad id quod dixit fera. Ciuilē: ad id quod dixit agreſti. Aut diſperſos homines: Sic in arte veteri: qui diſperſos in agris homines:& in tectis ſilueſtribus ab ditos ratiōe quadam compulit ⁊ vnum in locum congregauit. Aut iam conſtitutis ciuitatibus: leges: iudicia: iuraqꝫ deſcribere: Senſus eſt: aut ciuitates conſtituere aut con ſtitutas ſeruare. Hoc vno cum in cæteris fere ſimiles ſumus animantibus. in hoc exceſ ſimus. Senſa ſenſus ſunt quibus ſentimꝰ ſenſa vero quæ ſentimus: ſicut auditꝰ& audita. Sunt enim quædā nomina. quæ in nu mero ſingulari quarte ſunt declinationis.& maſculini generis. In plurali vero neutra.& declinationis ſecunda. Ac ne plura quæ ſunt innumerabilia: ac ſi diceret. ſi omnia vo luerim eloquentie ornamenta: atqꝫ adiumē ta narrare. longū nimis erit: atqꝫ prolixum. Sic enim ſtatuo: breuiter per enumeratio nem: compræhendit omnia: quæ ſparſim ꝑ totam orationem diffundit Moderatiōe tranſlatio ab auriga: ꝗa vt ille equis: ſic ani mus hominis moderatur oratore. Vnde re cte Græci moderationem appellant: bene autem ſapientiam coniūgit̉ nam eloquentia ſine ſapientia plerumqꝫ ob fuit: nunqͣꝫ autem profuit. Tum Sceuola Sceuola neqꝫ vrbes ab initio ꝑ oratores cō ſtitutas: aut cōſeruatas neqꝫ eos eſſe in omni genere ſermonis perfectos contra Craſſum diſputat.& in prima quidem parte pro ponit duo membra: quæ Craſſus de laudibus eloquentiæ dixit quæ non concedit. In ſecunda parte primum membrum refellit: In tertia ſecundum. Et primum quidem eſt oratione eloquentis conſtituturas eſſe ciui tates. atqꝫ ſeruatas. Secundum oratorem in omni genere dicēdi eſſe perfectum. Ac primum quidem membrū in duas partes ſcinditur. prima in qua refellit. Sceuola. ciuitates a diſertis hominibus& ornate dicentibus eſſe conſtitutas. Altera in qua reprehē dit eaſdem per oratores eſſe ſeruatas: ſecun dum vero membrum ſimplex eſt. C. Leli ſoceri mei. qui& ipſe eloquentiſſimus fuit. Foro. in quo iudiciale genus tractatur. Cō tione. in qua demonſtratiuum. Senatu vbi deliberatiuum. In omni genere ſermonis humanitatis. Quo dicto omnes artes& ſtu diorum genera complectūtur. Humanitas autem eſt eruditio. inſtitutioqꝫ in bonas artes. non autem dexteritas quædam vt mul ti exiſtimant. Quis em̄ incipit primi mē bri primam partem refellere.& vult qd̓ craſ ſus eloquentiæ cōceſſerat. prudentis viri cō ſilio potius attribuendum. Delinitum. de linire eſt placare& delectare. Ipſe ad Cæſarem. voluptatis illecebris delinitus. Aſapientibus. conſilio. A fortibus: viribus corporis. nam alterum alterius indiget auxilio. vt etiam ait Saluſtius.& ipſe exem plo ſequenti demonſtrat.
zum Hauptmenü